recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Сангпора бо абрақ
**Абрақ** — минерали алюмосиликатие, ки сохташ варақин аст. Абрақ гармитобовар буда, ҷараёни электрикиро намегузаронад ва таркиби химиявиаш мураккабу тағйирёбанда мебошад. Формулаи умумиаш: R1(R2)3 [AlSi3O10](OH, F)2, ки дар ин ҷо R1 = К, Na; R2 = Al, Mg, Fe, Li мебошад.

Таркиб
------

Аз рӯи таркиб абрақ магнию оҳандор (фогопит, биотит, лепидомелан), алюминийдор (мусковит, парагонит) ва литийдор (лепидолит, синнвалдит, тайниолит) мешавад. Системаи кристаллбандиаш моноклинӣ. Кристаллҳояш варақ-варақ, тахта-тахта ё пулакчамонанд шуда, дар кундалангӣ то ба 1 м мерасанд. Сахтии кристаллҳои абрақ аз рӯи шкалаи минералогӣ 2,5 – 3, зичиашон 2700 – 3200 кг/м3 мебошад. Абрақ дар табиат бисёр вомехӯрад ва чун минерали ҷинсофарин дар таркиби бисёр ҷинсҳои интрузивӣ (гранитҳо, сиенитҳо, диоритҳо), метаморфӣ (гнейсҳо, варақсангҳои кристаллӣ ва ғайра) дучор меояд. Абрақ масолеҳи муҳим барои термоизолятсия ва электроизолятсия буда, дар соҳаи эклектротехника, авиатсия ва радиотехника васеъ истифода мешавад. Аз липидолитҳо шишаҳои махсуси оптикӣ месозанд. Резамайдаҳои абрақро дар сохтмон, саноати резина, истеҳсоли пластмасса, ранг ва ғайра васеъ ба кор мебаранд. Дар Тоҷикистон кони хурди абрақ дар қаторкӯҳи Ишкошим мавҷуд аст.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* Абрақ // А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2021, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.
**МАСҶИДИ ТӮХТАҚУЛ** — ёдгории меъморӣ дар маҳаллаи Тӯхтақули ноҳияи Исфара. Масҷид авали асри XIX сохта шудааст. Масҷид аз ибодатхона в аду айвони алоҳида таркиб ёфта, аз қабили масҷидҳои одисохт аст. Биноҳои асосии масҷид росткунҷа, дар қисми шимолӣ ва шарқиаш айвонҳои алоҳидаи кушода воқеанд. Айвони қисми шарқиаш асосист ва қаторсутун дорад. Айвони уқисми шимолиаш пешайвони хурде дошта, дусутуна аст. Аз қисми шарқӣ ва шимолии бинои зимистонаи масҷид ду даромадгоҳ гузоштаанд. Дар мобайни даромадгоҳҳо тоқҳо воқеанд. Девори қисми ғарбӣ ҳафт тоқ ва меҳроб, девори қисми ҷанубӣ се тоқ дорад.
Даруну беруни бино бо коҳгид андова шуда, унсури ороишӣ надоранд. Ду сутуни кандакории масҷид шифти болорро ба шаш сақфчаи мураббаъ тақсим мекунад. Ороиши кандакории сутунҳои даруни масҷид сода ва бурриши пойсутунҳову бошаҳо оддианд. Сутунҳои айвон бошукӯҳтаранд, қатори пеши онҳо аз пойсутунҳои бо услуби кӯзагӣ кандакоришуда иборатанд, ки мадохилу бошаҳо доранд. Шифти айвонҳо ва масҷид бе нақшу нигоранд, қисмҳои чӯбии сақфҳо, болорҳо, бошаҳо ва рафҳоро бо хомандова пӯшидаанд. Ба такмил нарасидани ороиши музайян ва нақшу нигор хоси масҷидҳои шимоли Тоҷикистон дар авали садаи XX аст. Масҷид аз тарафи намозгузорону аҳли маҳалла солҳои 90-уми садаи XX такмил ёфтааст.

Эзоҳ
----

1. ↑  Саҳифаи асосӣ/Муассисаи давлатии "Пажӯҳишгоҳи илмӣ тадқиқотии фарҳанг ва иттилоот". 14 марти 2015 санҷида шуд. Баргирифта аз сарчашмаи аввал 21 апрели 2016.

* Энциклопедияи Советии Тоҷик : [дар 8 ҷ.] / сармуҳаррир  А. С. Сайфуллоев. — Д. : СИЭСТ, 1978—1988.



|  |  |
| --- | --- |
| Аллоҳ | *Ин мақолаи ба Ислом алоқаманд нопурра аст. Шумо метавонед бо пурра кардани он ба Википедиа кӯмак кунед.* |



|  |  |
| --- | --- |
|  | *Ин мақола дар бораи масҷид ва ё ҷойҳои Исломӣ нопурра мебошад. Шубо метавонед ба Википедиа бо пурра кардани он кӯмак расонед*. |
**Клавесин** — сози қадимии торӣ - забонакдори мусиқист, ки дар асрҳои XVI–XVIII хеле васеъ паҳн гардида буд.

Таърих
------

Пеш гузаштаи бевоситаи вай симбалҳо (цимбалы) буда, кадоме, ки якҷоя кардани механизми клавишдорро алакай дар асри XIV оғоз намуданд. Аммо маълумоти аниқ дар хусуси клавесин ба аввали а. XVI мансуб аст. Дар он вақт таклифҳои асосноки махсуси соз муайян карда шуданд: намуди клавесин бо рояли ҳозира шабоҳат дошт; торҳо бо дарозии ҳархела ва ҷӯршавӣ дар садобарории тарзи пучиданд оварда шуданд. Садои клавесин дар он давра каму беш пурқувват, вале ҷиҳати динамикӣ якхела буд. Дар мамлакатҳои мухталиф клавесин ва намудҳои он номҳои гуногун доштанд: дар Англия - арпсихорд, вёрджинел; дар Итолиё - клавичембало (кӯтоҳшудааш-чембало); дар Фаронса - спинет. Дар охири асри XVIII ҷои клавесинро (мисли клавикорд) оҳиста-оҳиста фортепиано танг кард. Дар солҳои охир ҳавасмандӣ нисбати клавесин зиёд шуда истодааст, ба сабаби он ки мусиқии қадимиро дар ҳайати сози аслӣ мехоҳанд иҷро кунанд, зиёд шуда истодааст.

Ҳамчунин нигаред
----------------

* созҳои торӣ

Эзоҳ
----

1. ↑  Обидпур Ҷ. Луғатномаи тафсирии мусиқӣ / зери назари Б.Қобилова. – Душанбе: Аржанг, 2019. – С.177. – 480 с. ISBN 978-999-47-43-90-2 (тоҷ.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️  Гузариш ба унсури Викидода  Фарҳангҳо ва донишномаҳо | 
* Австрийская музыкальная
* Большая датская
* Большая каталанская
* Большая каталанская
* Большая каталанская
* Большая китайская
* Большая норвежская
* Большая российская (старая версия)
* Большая российская (научно-образовательный портал)
* Брокгауза и Ефрона
* Кругосвет
* Britannica (онлайн)
* Britannica (онлайн)
* Universalis
* Universalis

 |
| 

| Дар феҳристҳои китобшинохтӣ |
| --- |
| 
* BNF: 119454031
* GND: 4009667-1
* J9U: 987007550631905171
* LCCN: sh85059045
* NDL: 00562972
* NKC: ph119095

 |

 |
**Симфония** — (юн. symphonia – ҳамоҳангӣ), дар маънои имрӯза – асар (яъне ба маънои томаш, соната барои оркестр).

Таърих
------

Симфония – жанри пешоҳанги мусиқии оркестрӣ буда, дар миёнаи а.-и XVIII ташаккул ёфт. Дар эҷодиёти композиторони мактаби классикии Вена (И. Ҳайдн, В. А. Мотсарт, Л. Бетховен) Симфонияи 4-қисма шакл гирифт. Асарҳои чунин таркибдошта, силсилаи соната-симфония ном гирифтаанд. Минбаъд ин хусусиятҳои Симфония дар эҷодиёти композиторони равияи романтизм (Ф. Шуберт) ташаккул ёфта, бойтар гардид ва дар эҷодиёти А. Брукнер, Г. Малер, П. Чайковский идома ёфтанд.

Мафҳуми Симфонияи барномавӣ дар мусиқии классикии Аврупо, дар эҷодиёти Л. Бетховен, Г. Берлиоз, Ф. Лист, Р. Шраус идома ёфта, паҳн гардид, шакл гирифт. Дар дунё композиторони зиёде дар жанри Симфония асарҳои бузург офаридаанд.

Симфония дар эҷодиёти композитори маъруфи тоҷик
-----------------------------------------------

Дар Тоҷикиистон аввалин Симфонияро композитори маъруфи тоҷик Абдуфаттоҳ Одинаев соли 1964 офаридааст. Гарчанде мусиқии касбии тоҷик аз с.-ҳои 40-уми а.-и XX ибтидо мегирад. Дар ин самт саҳми композиторон С. Баласанян, М. Светаев, А. Ленский ва С. Урбах хеле назаррас аст. Онҳо, бевосита дар жанри С. асарҳо эҷод намудаанд. Композиторони ҷавони тоҷик низ ба жанри Симфония рӯ овардаанд: М. Атоев Симфонияи «Мубориза» (1966) ва с.-и 2-юм (1967); Д. Дустмуҳаммадов Симфонияи «Бедории Шарқ» (1967) ва Симфонияи 2-юм барои оркестри торӣ ва литавраҳо (1968). Ин ҷо месазад Симфонияҳои Ю. Тер-Осипов ва А. Солиевро хотирнишон кард. Симфонияҳои 70-80 дар рушди мусиқии касбии тоҷик с.-ҳои бобарор ба шумор мераванд. Симфонияҳои Ф. Баҳор №1 (1974), №2 (1976), №3 (1980), «Ибн Сино» (1980), «Бузург» (1980); Симфонияҳои Т. Шаҳидӣ «Тоҷикон» (1978), «Ависена» (1983), «Мақомот» (1984); С.-ҳои Ю. Мамедов №1 (1970), №2 (1971), №3 (1980), №4 (1982) ва ғ. Симфонияҳои баъдина низ як зумра композиторони тоҷик дар жанри Симфония асарҳо эҷод намудаанд. Инҳо З. Шаҳидӣ, Т. Сатторов, П. Туробӣ, М. Бафоев, А. Латифзода, К. Тушинок, Б. Пиговат ва ҳ. к.
Симфонияои 4 -қисма бо суръатҳои зайл эҷод мешаванд: қисми якум Allegro, қисми дувум Andante, қисми сеюм дар шакли мануэт ё скертсо, қисми чорум – хотима бо суръати Allegro vivace дар шакли рондо ё вариатсия.

Нигаред
-------

* Достони симфонӣ
* Соната

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️  Гузариш ба унсури Викидода  Фарҳангҳо ва донишномаҳо | 
* Большая датская
* Большая норвежская
* Большая российская (старая версия)
* Большая российская (научно-образовательный портал)
* Брокгауза и Ефрона
* Кругосвет
* Малый Брокгауза и Ефрона
* Britannica (онлайн)
* Universalis

 |
| 

| Дар феҳристҳои китобшинохтӣ |
| --- |
| 
* BNF: 12144214n
* GND: 4055087-4
* J9U: 987007553672905171
* LCCN: sh85131473
* NDL: 00566494
* NKC: ph126358

 |

 |

Эзоҳ
----

1. ↑  Обидпур Ҷ. Луғатномаи тафсирии мусиқӣ / зери назари Б.Қобилова. – Душанбе: Аржанг, 2019. – С.353. – 480 с. ISBN 978-999-47-43-90-2 (тоҷ.)
**Коснӣ** (лот.  Cichorium intybus), **коснич** — рустании басёрсола доруӣ.

Тавсифоти гиёҳшинохтӣ
---------------------

Коснӣ баландиаш аз 30-150 см мебошад. Решааш — тиррешаи спиралмонанди сернавда мебошад ва ба замин ба чуқурии то 150 см медарояд. Пешгарданаки реша (корневоя шейка) ғавсиаш то 12 мм мешавад). Пояаш — рости навдадор, буда баргҳои поёниаш то 28 см дарозӣ доранд. Дарозии баргҳои поя 3-17 см мешаванд. Шакли баргҳои поя секунҷашакли калон 3-17 см буда, паҳанаки барг аз порра-порраи калон иборат мебошад. Хӯшагули коснӣ дар нӯги навдаҳои дар банди бандбуғуми баргҳои болоӣ аз 1-то 3 дона ҷойгир шудаанд.

Гулҳои коснӣ ранги кабуди осмонӣ доранд. Тухми коснӣ призмамонанд буда, дорои 3-5 қирра мебошад ва дарозиашон ба 2-3 мм баробар аст. Як рустанӣ то 25 ҳазор тухмӣ медиҳад. Вазни 1000 дона тухмӣ 1-1,25 г мебошад. Коснӣ аз моҳи май сар карда, то тирамоҳ гул мекунад.

Густариш
--------

Коснӣ дар бехи ҷӯйборҳо, дарёҳо саҳроҳо партобҳо вомехӯрад. Одатан коснӣ гурӯҳ-гурӯҳ ҷойгир мешавад. Дар тиб фақат решаи коснии ёбоиро истифода мебаранд. Решаашро тирамоҳ кофта гирифта, ба бӯлакҳо тақсим карда дар ҳарорати 45 0 С хушк мекунанд. Ашёи тайёр решаҳои хокистаранг ё ки ҷигарӣ мебошанд. Дар вақти шикастан аз дарун рангаш зард ё ки сафед буда, бӯй надорад ва таъмаш талх мебошад.

Хосияти шифоӣ
-------------

Коснӣ аз даври қадим маълум аст. Дар асри X тухми коснӣ яке аз дорувории беҳтарин барои катари меъда ҳисоб мерафт. Аз рӯи китоби Сино «Алқонун» коснӣ дар организми одам маҳкамҷойҳои сосудҳоро (закупорки) мекушояд, фоидаи калон барои ҷигар дорад, меъдаро мустаҳкам менамояд, дилбеҳазуркуниро бас менамояд ва ба варами чашмҳо фоида дорад. Дар тибби мардумии тоҷик косниро хело ҳам ҳархела истифода мебаранд. Масалан косниро сӯзонида бо хокистари он осебҳо ва захмҳоро мемоланд, ки то ки онҳо зуд шифо ёбанд. Истифодабарии коснӣ барои касалии зарпармин фоидаи калон дорад. Шираи нав гирифташудаи косниро зидди дарди шикам истифода мебаранд. Оби ҷӯшонидаи решаҳои косиниро барои табобати захми меъда ва гастрит истифода мебаранд.

Тафтишотҳои фармакологӣ нишон доданд, ки истифодаи коснӣ ба касалиҳои қандӣ 1 дараҷа фоидаи хело ҳам калон доранд ва метавонанд, ки дар ин дараҷа касалро тамоман шифо бахшанд, ва дар дараҷаҳои вазнинтарин ба касал фоидаи хело хам калон расонида аҳволи онро тадриҷан хуб кунад.

Коснӣ муҳимтарин рустании инулиндор мебошад. Дар таркиби решаи он аз 11-65 % инулин, 3,6 % — моддаҳои сафеда; 0,3 % равғанҳо; 15,4 % моддаҳои ғайринитрогендор; 2-3 % фруктоза, гликозидҳои талх, интибин ва қатрон иборат мебошад Дар гули коснӣ чунин моддаҳо ёфт шуданд: кумарин, цикорин.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* Сатторов Ҷ. С. Растаниҳои доруворӣ. Курси мухтасари лексия аз фанни «Растаниҳои доруворӣ». — Душанбе, 2007
**Қурбон Тағай Саидзода** — муовини Раиси шаҳри Душанбе (аз 12 январи соли 2017)

Зиндагинома
-----------

Қурбон Тағай Саидзода 26 феврали соли 1969 дар Ҷумҳурии Тоҷикистон таваллуд шудааст, миллаташ тоҷик, маълумоташ олӣ.
Соли 1994 Донишгоҳи техникии Тоҷикистон ба номи Муҳаммад Осимиро бо ихтисоси иқтисодиёт ва идораи нақлиёт хатм намудааст. Солҳои 1987 – 1989 дар сафи Қувваҳои мусаллаҳи собиқ Иттиҳоди Шӯравӣ хидмат кардааст.
Соли 1994 дар Корпоратсияи илмӣ-истеҳсолӣ-тиҷоратии "Хатлон" ҳамчун мутахассиси пешбар фаъолияти худро оғоз намуда, баъдан дар вазифаи ноиби президенти Корпоратсия кор кардааст.
Солҳои 2001-2014 дар вазифаҳои нозир, ёвари Сарнозир, муовини Сарнозири Инспексияи нақлиётӣ, сардори Департаменти нақлиёти рӯизаминӣ, Сардори Раёсати назорати бехатарӣ дар нақлиёт, сардори шуъбаи бехатарӣ дар нақлиёти сарраёсати нақлиёти рӯизаминӣ ва Муовини сардори Сарраёсати нақлиёти рӯизаминии Дастгоҳи марказии Вазорати нақлиёти Ҷумҳурии Тоҷикистон кор кардааст.
Солҳои 2014-2015 дар Пажуҳишгоҳи илмӣ-тадқиқотии "Нақлиёт" ҳамчун ходими калони илмӣ фаъолият намудааст.
Аз моҳи декабри соли 2015 то 12 январи соли 2017 ба ҳайси Сардори Раёсати нақлиёти рӯизаминии Дастгоҳи марказии Вазорати нақлиёти Ҷумҳурии Тоҷикистон фаъолият намудааст.
12 январи соли 2017 муовини Раиси шаҳри Душанбе таъйин гардид.

Эзоҳ
----

1. ↑  Тағйироти кадрӣ дар ҳайати роҳбарии мақомоти иҷроияи маҳаллии ҳокимияти давлатӣ дар шаҳри Душанбе
Чаковак

**Чаковак** — парандаест хушовоз аз тираи чаковакиён (лот. Alaudidae) ва ростаи гунҷишксонон (лот. Passeriformes) ки пару боле рага—рагаи қаҳваӣ, нӯле рост ё каж ва нохуни ангушти шасти дароз дорад ва ҳангоми парвоз овоз мехонад.

Чаковакҳо рӯи замин бештар роҳ мераванд ё медаванд. Нохуни ангушти ақибии пои онҳо дароз, рост ва нӯктез аст. Бештар гурӯҳ—гурӯҳ зиндагӣ мекунанд. Ҷуз дар бархе маворид, нару модаашон ҳамшакл аст. Чаковакҳо рӯи замин ошиёна месозанд. Хӯрокашон донаҳо, ҳашарот ва нармтанон аст.

Эзоҳ
----

1. ↑  Integrated Taxonomic Information System (ингл.) — 1998.
2. ↑  IOC World Bird List Version 6.3 — 2016. — doi:10.14344/IOC.ML.6.3
3. ↑  IOC World Bird List Version 6.4 — 2016. — doi:10.14344/IOC.ML.6.4

 
Анбори Википедиа дар бораи ин мавзӯъ гурӯҳ дорад:
***Чаковак***
**Косонсой** — шаҳр дар вилояти Намангони Ӯзбекистон. Дар соҳили дарёи Косонсой
ҷойгир аст.

Таърих
------

Косонсой — шаҳри қадима аст. Калимаи «Косон» аз калимаи Кушон гирифта шудааст. Косонсой яке аз қисмҳои муҳими Кушон якҷоя бо шаҳри қадимаи Ахси буд. То ҳол қалъаи Кушониён дар тарафи шимоли ин шаҳр ба назар мерасад.

Аҳолӣ
-----

Бино ба сарчашмаҳои Косонсой тақрибан 43,684 аҳолӣ дорадАҳолии Косонсой. Маркази ноҳияи Косонсой шаҳри Косонсой аст. Ақалияти аҳолии Косонсой Тоҷикон мебошанд.

Маориф
------

Дар Косонсой панҷ коллеҷҳои махсуси миёна ва як литсейи академикӣ фаъолият мекунанд. Ба шумораи коллеҷҳои махсуси миёна коллеҷи тиббӣ, коллеҷи нақлиёт ва алоқа, коллеҷи техникӣ, коллеҷи педагогӣ ва дигарон дохил мешаванд. Тақрибан 46 мактаби таҳсилоти ҳамагонии миёна дар Косонсой фаъолият мебаранд, ки аксарияти онҳо мактабҳои тоҷикӣ ва ӯзбекӣ мебошанд, як мактаби русӣ низ фаолият мебарад.

Табиат
------

Косонсой — минтақаи кӯҳсор аст, кӯҳ тақрибан 3 км аз маркази ноҳия мебошад. Дарёи Косонсой шаҳрро ба ду қисм ҷудо мекунад.

Одамони машҳур
--------------

Олимони машҳури ислом Алоуддини Косонӣ (асри ХII) ва Махдуми Аъзами Косонӣ (асри XV—XVI), дар шаҳри Косон (Косонсой) таваллуд шудаанд. Як кӯча ба номи Махдуми Аъзам номгузорӣ шудааст ва як мақбара дар соҳили дарёи Косонсой гузошта шудааст, ки моҳи сентябри соли 2007 анҷом ёфтааст.


|  |  |
| --- | --- |
| Ӯзбакистон | *Ин мақолаи нопурра аз ҷуғрофияи Ӯзбакистон мебошад.Шумо метавонед бо пурра кардани ин ба Википедия кумак кунед.* |
**Бузи серпашми советӣ** — асосан барои истеҳсоли пашм парварида мешавад. Солҳои 1947—62 дар респуб-ликаҳои Осиёи Миёна ва Қазоқистон бо роҳи ҷуфтикунии бузҳои ҷойдории дуруштпашм ва зоти бузҳои ангорӣ рӯёндаанд. Дар натич, аи бо такаҳои ангарӣ ч,УФтӣ кардани Б.-х, ои дуруштпашми мах, аллӣ сифати пашми онх, о "хуб ва мах;сулнокиашои зиёд шуд. Пашмн Б.-и дурагаи наели якуми серпашми советӣ назар ба Б.' х, ои мах, аллӣ 51 %, наели дуюм — 145 % ва наели сеюм 3 маротиба зи¬ёд шуд. Пашми солонаи модабузи дурагаи наели I—1,3 кг, II—2,2 кг ва III—2,8 кг (бех, тарин модабу&х, о 2,2—2,5 кг), такадо —3,4 кг-ро таш-кил дод. Микдори пашми тарошша-вандаи Б-и дурагаи наели II ба 88,1 % ва дарозиаш ба 14,2 см расид, к, илаш кӯтоҳ,, вазни хоси пашм ба х, исоби миёна то 11,9 % кам шуд.

Эзоҳ
----
**Мурғобишикорчӣ, заличак, ҷонгирак, миёнравак**

Онро писарону духтарони аз 6-7 сола то ба наврасони 15-16 сола бозӣ мекунанд. Барои бозии мурғобишикорчӣ тӯби ҳаҷмаш хурд ё миёна лозим аст. Аз ҳар ду тарафи майдонча дар фосилаи 8-10 метр хатҳои марзӣ мекашанд ва бозинагарони дастаи аввал – "шикорчиҳо" паси он хатҳо ҷой мегиранд. Ба мобайни майдон иштирокчиёни дастаи дуюм – "мурғобиҳо" медароянд. Агар тӯб ба яке аз "мурғобиҳо" расад, онгоҳ ӯ аз бозӣ берун мешавад. Агар яке аз бозигарони даруни майдон тӯбро аз ҳаво дошта гирад, пас он даста соҳиби як ҷони дигар мешавад. Дар саросари кишвар фаъол аст.

Адабиёт
-------

* Донишномаи фарҳанги мардуми тоҷик. Ҷ.1. Д. 2015.

Нигаред
-------

* Бозиҳои миллӣ ва мардумии тоҷикон
* Мусичабозӣ

Манобеъ
-------

1. ↑  Феҳристи миллии фаҳанги ғайримоддӣ /Natioal list of intangible cultural hertage/ Пажӯшиҳгоҳи илмӣ-тадқиқотии фарҳанг ва иттилооти Вазорати фарҳанги ҶТ – Душанбе: «Аржанг» 2016, – С. 186


|  |  |
| --- | --- |
| Таърих | *Ин мақолаи нопурра аз таърих мебошад.Шумо метавонед бо пурра кардани ин ба Википедия кумак кунед.* |
**Cardano** блокчейн-замина барои робитаҳои зеҳнӣ мебошад, ки онро ширкати IOHK ва Чарлз Хоскинсон созмон доданд. Таҳияи замина дар 2015 оғоз карда шуд ва он дар 2017 ба кор оғоз кард.

Криптоасъори дохилии Cardano дар соли 2017 бо сармоякунии бозорӣ дар ҳаҷми 600 миллион доллар ба маъраз баромад, моҳи апрели соли 2021 сармоякунии криптоасъор 39,8 миллиард долларро ташкил дод. Криптоасъори Кардано яке аз даҳ криптовалютаи калонтарини сармоякунӣ дар ҷаҳон аст. Криптоасъори Cardano бо унвони АДА ба ифтихори Ада Лавлейс номида шудааст, замина бо номи математик, муҳандис, файласуф, табиб ва мунаҷҷими итолиёӣ Джероламо Кардано гузошта шудааст.

Заминаи Cardano блокчейни худро бо номи Cardano Settlement Layer (CSL) истифода мебарад. Замина метавонад ба таври опсия метамаълумоти рамзбандишударо дар блокчейн дохил кунад, ки ҳамкориро бо танзимкунандаҳои ҳукуматро таъмин карда, ҳамзамон махфияти соҳибони криптоасъорро ба дараҷаи мутобиқ нигоҳ дорад.

Эзоҳ
----

1. ↑  Release 3.2.0 — 2019.
2. ↑  Release 1.35.5 — 2023.
3. ↑
4. ↑   — 2019.
5. ↑  Why Cardano(англ.). *why.cardano.org/*. 26 апрели 2021 санҷида шуд.
6. ↑  Bitcoin’s Smaller Cousins Are Leading the Crypto Rally(англ.). *bloomberg.com*. 26 апрели 2021 санҷида шуд.
7. ↑  Cardano – «японский эфириум» с мировыми амбициями(рус.). *ain.ua*. 26 апрели 2021 санҷида шуд.
8. ↑  Cyber Currency Guide(англ.). *comparebrokers.co*. 26 апрели 2021 санҷида шуд.
9. ↑  What is Ada?(англ.). *cardano.org*. 26 апрели 2021 санҷида шуд.
10. ↑  What’s behind the meteoric rise in obscure cryptocurrency Cardano?(англ.). *moneyweek.com*. 26 апрели 2021 санҷида шуд.
11. ↑  Startups push blockchain beyond cryptocurrency(англ.). *asia.nikkei.com*. 26 апрели 2021 санҷида шуд.
**Номувофиқии вазифаҳо дар ҶТ** - Конститутсияи ҶТ номувофиқии вазифаҳоро нисбат ба узви Маҷлиси Миллӣ ва вакили Маҷлиси Намояндагони Маҷлиси Олӣ муқаррар кардааст (моддаи 50). Аъзои Ҳукумат, судяҳо, кормандони мақомоти ҳифзи ҳуқуқ, хизматчиёни ҳарбӣ ва шахсони дигаре, ки қонун муайян кардааст, наметавонанд узви Маҷлиси Миллӣ бошанд. Шаҳрванд наметавонад дар як вақт узви Маҷлиси Миллӣ ва вакили Маҷлиси Намояндагон бошад. Узви Маҷлиси Миллӣ наметавонад вакили зиёда аз ду мақоми намояндагӣ бошад. Вакили Маҷлиси Намояндагон наметавонад вакили дигар мақомоти намояндагӣ ва мақоми худидораи маҳаллӣ бошад, вазифаи дигареро иҷро кунад, фаъолияти соҳибкорӣ намояд, ба истиснои фаъолияти илмиву эҷодӣ. Қонуни конститутсионӣ «Дар бораи интихоботи Маҷлиси Олии ҶТ» (с.1999) номгӯи вазифаҳоеро, ки ба узви Маҷлиси Миллӣ ва вакили Маҷлиси Намояндагон номувофиқанд, чанде васеътар нишон додааст (моддаҳои 33 ва 34).Дар Қонуни конститутсионӣ «Дар бораи интихоботи вакилон ба Маҷлисҳои маҳаллии вакилони халқ» (с.1999) номгӯи васеи вазифаҳое муайян карда шудаанд, ки ишғоли онҳо барои вакил интихоб гардидан номувофиқанд. Баробари ин қонун муайян мекунад, ки онҳо ба шарте номзад ба вакили Маҷлиси маҳаллии дахлдор ба қайд гирифта мешавад, ки дар аризаи худ аз хусуси баъди вакил интихоб шудан аз вазифа рафтанашонро изҳор карда бошанд (моддаи 26).

Нигаред низ
-----------

Номувофиқии вазифаҳо

Эзоҳ
----

1. ↑  Фарҳанги истилоҳоти ҳуқуқ / Зери таҳрири Маҳмудов М.А. - Душанбе: ЭР-граф, 2009. - с. 353-354
**Гнейс** (аз олмонӣ: *Gneis* — ҷинси кӯҳии нарми бодхӯрда) — ҷинси кӯҳии метаморфӣ, ки минералҳои ҷинсташкилкунандаи асосиаш плагиоклаз, кварс ва шпати саҳроии калийдор ё калигӣ мебошанд.

Ба миқдори кам минералҳои биотит, мусковит, амфибол, пироксен, беҷода, кианит, силлиманит дорад. Сфен, рутил, сиркон, апатит, магнетит ва карбонатҳо минералҳои хосси аксесории гнейс мебошанд. Вобаста ба таркиби минералиашон гнейсҳо ба намудҳои зерин ҷудо мешаванд: биотитдор, мусковитдор, дуабрақдор, амфиболдор ва пироксендор, силлиманитдор ва ғ. Ҳамчунин дар байни гнейсҳо намуди плагиогнейсҳо мавҷуданд, ки дар онҳо миқдори плагиоклаз нисбат ба шпати саҳроии калийдор хеле зиёд мебошад. Гнейси ишқорӣ намуди хосса буда, дар таркибаш минералҳои рангаи пироксенҳо (эгирин, эгирин-авгит) ва амфиболҳои ишқорӣ (арфведсонит, рибекит) дорад. Ба гнейс текстураи параллелӣ-варақсангӣ, зиёдтар рах-рах ва сохтори гранобластӣ, порфиробластӣ ва пойкилобластӣ хос мебошанд. Таркиби кимёвии гнейс ба санги хоро ва варақсангҳои гилдор монанд аст. Гнейс дар натиҷаи метаморфизми ҷинсҳои кӯҳии аввалия ба вуҷуд омада, ба парагнейсҳо ва ортогнейсҳо ҷудо мешавад. Парагнейсҳо дар натиҷаи метаморфизми амиқи ҷинсҳои кӯҳии таҳшинӣ ва ортогнейсҳо дар натиҷаи метаморфизми амиқи ҷинсҳои кӯҳии магмавӣ, асосан вулканӣ, пайдо мешаванд. Гнейс мисли санги хоро яке аз паҳнгаштатарин ҷинсҳои кӯҳии қишри замин мебошад. Он қисми зиёди қабати гранитӣ-метаморфии қишри заминро ташкил дода, дар сипарҳои кристаллии токембрий (Балтика, Украина, Канада, Алдан) дар рӯи замин намоён мешавад. Онҳо инчунин таҳкурсии платформаҳои қадимро (мас. платформаи Сибир) ташкил медиҳанд. Дар ҳудуди Тоҷикистон гнейси таркиби минералогӣ ва кимёиаш ҳархела дар мавзеъҳое, ки ҷинсҳои метаморфии токембрий рушд ёфтаанд, паҳн шудааст: блоки токембрийи Ғарм (Тиён-Шони Ҷанубӣ), Курговад, Музкӯл. Гнейс ҳамчун санги ороишӣ дар сохтмон васеъ истифода бурда мешавад.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* Гнейс / Ю. Мамадҷонов // Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️  Гузариш ба унсури Викидода  Фарҳангҳо ва донишномаҳо | 
* Большая датская
* Большая китайская
* Большая норвежская
* Большая российская (старая версия)
* Большая российская (научно-образовательный портал)
* Большая советская (1 изд.)
* Брокгауза и Ефрона
* Кругосвет
* Малый Брокгауза и Ефрона
* Britannica (онлайн)

 |
| 

| Дар феҳристҳои китобшинохтӣ |
| --- |
| 
* BNF: 11944148x
* GND: 4130378-7
* J9U: 987007531307505171
* LCCN: sh85055450
* NDL: 00563106
* NKC: ph579362

 |

 |
**Гови костромавӣ** — зоти ширу гӯштдеҳ. Дар совхози «Караваево» ва колхозҳои навоҳии Кострома ва Нерехтски вилояти Костромаи Федератсияи Русия дар натиҷаи ҷуфтӣ кардани говҳои маҳаллӣ ва ярославӣ бо буққаҳои зоти швитсӣ ба вуҷуд овардаанд. Чунин зот соли 1945 тасдиқ шудааст. Яке аз пурмаҳсултарин говҳои ширу гӯштдеҳ аст. Рангаш хокистарии паст, бештар хокистарии баланд. Вазни зиндаи модаговаш 549 (баъзеаш то 800), буққааш 850—900 (баъзеаш то 1200) кг. Аз модаговаш соле 4432 кг шир (равғаннокиаш 3,9 %) медӯшанд. Баъзе модаговҳои костромавӣ то 1200 кг шир додаанд. Миқдори гӯшти холиси он 61-64 дарсадро ташкил медиҳад. Дар шароити мусоид дар як шаборӯз то 1300 г фарбеҳ мешавад. Асосан дар Русия ва Белоруссия мепарваранд.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Доброхотов А. Б. Частная зоотехния. Л. 1959;
* Дмитриев Н. Г. Породы скота по странам мира. Л. 1978;
* Арзуманян Е. А. Скотоводство. М. 1980.
* Арзуманян Е. А. Животноводство. М. 2007.

Сарчашма
--------

* Гови костромавӣ / Т. Рӯзиев, Ф. Икромов // Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.
**Гови сурхи литвонӣ** (литвонӣ: Lietuvos žalieji) — зоти ширдеҳ. Охири асри 19 — аввали асри 20 дар Литва, дар натиҷаи ҷуфтикунонии говҳои маҳаллӣ бо буққаҳои зоти говҳои айширӣ, ангелӣ, ҳолландӣ, сурхи даниягӣ, швитсӣ, шортгорнӣ ба вуҷуд овардаанд. Вазни зиндаи модаговаш — 500, буққааш — 750 кг. Аз модаговҳои он соле 3500-9000 кг шир (равғаннокиаш 3,7-3,9 %) медӯшанд. Гови сурхи литвонӣ дар навоҳии шимолӣ ва ҷанубии Литва парвариш карда мешавад.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Доброхотов А. Б. Частная зоотехния. Л. 1959;
* Дмитриев Н. Г. Породы скота по странам мира. Л. 1978;
* Арзуманян Е. А. Скотоводство. М. 1980.
* Арзуманян Е. А. Животноводство. М. 2007.

Сарчашма
--------

* Гови сурхи литвонӣ / Т. Рӯзиев, Ф. Икромов // Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.
**Гови сиёҳало** — навъи гове, ки дар Ҳолланд ба вуҷуд оварда шудааст.

Дар заминаи он дар бисёр мамлакатҳо зоти маҳаллии гови алоро ба вуҷуд овардаанд. Саршумори гови сиёҳало ба туфайли серширӣ, хушсифатии гӯшт ва зуд ба шароити нав мутобиқ гаштан дар мамлакатҳои гуногуни ҷаҳон рӯ ба афзоиш ниҳодааст. Саршумори гови сиёҳало дар ҷамоҳири собиқ Иттиҳоди Шӯравӣ низ хеле зиёд буд. Гови сиёҳало дар Тоҷикистон низ парвариш карда мешавад. Онро ба ҷумҳурӣ соли 1956 аз Маскав, Ленинград, Калининград, инчунин Эстония, Литва ва Белоруссия оварда буданд. Гови сиёҳало то соли 1979 фақат дар хоҷагиҳои вилояти Суғд (ғайр аз навоҳии Айнӣ ва Панҷакент) парвариш меёфт. Аз соли 1979 онро дар дигар навоҳии ин вилоят, ҳамчунин дар ноҳияҳои Восеъ, Кӯлоб, Мирсайид Алии Ҳамадонӣ, Ёвон, Ваҳдат, Рӯдакӣ, Турсунзода, Файзобод ва Ҳисор мепарваранд. Дар Тоҷикистон саршумори гови сиёҳало бо роҳи ҷуфткунонӣ зиёд карда шудааст. Вазни гӯсолаҳои навзоди гови сиёҳало 32-40, модаговҳо 850—1100 кг аст. Аз ҳар сар модагови он 3700-4500 кг шир медӯшанд. Дар хоҷагиҳои «Лесное»-и вилояти Ленинград ва «Петровский»-и вилояти Маскав 5000-6000 кг шир дӯшидаанд. Олимони ҷумҳурӣ бо роҳи дурагакунонӣ навъ (тип)-и нави гови сиёҳало — гови сиёҳалои тоҷикиро ба вуҷуд овардаанд.

Нигаред низ
-----------

* Гови сиёҳалои тоҷикӣ

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Доброхотов А. Б. Частная зоотехния. Л. 1959;
* Дмитриев Н. Г. Породы скота по странам мира. Л. 1978;
* Арзуманян Е. А. Скотоводство. М. 1980;
* Аҳмадалиев Н. Сершир кардани модаговҳо дар иқлими гарм. Д. 1988;
* Аҳмадалиев Н. Основные этапы и итоги научных исследований по молочному скотоводству. Д. 2000;
* Арзуманян Е. А. Животноводство. М. 2007..

Сарчашма
--------

* Гови сиёҳало / Н. Аҳмадалиев, Т. Рӯзиев,Т. Иргашев // Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.
**Ҳюго Чавез** раиси ҷумҳури Венесуэла дар синни 58 солагӣ даргузашт. Дар таърихи 5 марти соли 2013 маросими ташиаъи вай дар Каракас баргузор гардид. Ба далели марги вай қарор шуд Интихоботи зуд ҳангом дар Венесуэла ва 30 рӯз пас аз марги вай баргузор гардад. Илёс Хава вазири умумри хориҷии Венесуэла гуфта то баргузории ҳамапурсии умумӣ Николас Мадуро уҳдадор мувақат пости раёсати ҷумҳурӣ аст. Ҳюго Чавес дар соли 1998 барои нахустин бор раиси ҷумҳури Венесуэла гардида ва дар интихоботи 2002 ва 2006 низ дубора ба ин самт баргузида шуд. Вай дар интихоботи раёсати ҷумҳури Венесуэла (2012) низ барои бори чаҳорум ба пирӯзи расида вале беморӣ, ӯро барои эроди савганди раёсати ҷумҳурӣ нотавон карда буд.

Беморӣ ва марг
--------------

Ҳюго Чавез раиси ҷумҳури Венесуэла ду сол бо саратон дастбагиребон буд ва саранҷом дар соати 16:25 (ба вақти маҳаллӣ) дар 5 марти соли 2013 дар 58 солагӣ даргузашт.

Вокунишҳо ба марги Чавес
------------------------

Маҳмуд Аҳмадинажод, раиси ҷумҳури Эрон дар пайём даргузашти Чавесро тасалият гуфт ва ҳайати давлати Эрон як рӯз азои умумӣ эълом кард. Аҳмадинажод илова бар ин Чавесро шаҳиди роҳи посдорӣ аз арзишҳои инсонӣ ва инқилобӣ дониста ва дар поёни тасалияти худ хитоб ба Николас Мадуро кафили раёсати ҷумҳурии Венесуэла оварда аст: "Тардид надорам, ки ӯ бозхоҳад гашт ва ба ҳамроҳи ҳама силоҳон ва Исои Масеҳ ва танҳо боқимонда аз насли покон, инсони комил, хоҳад омад ва ҷомеаи башариро дар истиқрори сулҳ ва адолати комил ва меҳрубонӣ ва камоли ёрӣ хоҳад кард."

Адабиёт
-------

* Аз Википедиаи Форсӣ

Пайвандҳо
---------

* Чавес "Ленини даврони мо" хоҳад шуд - Радиои Озодӣ
* Аҳмадинажод: "Чавес ҳамроҳи Масеҳ бар хоҳад гашт"
**Мардум** (порсӣ:  مردم ) — одамон, одами бисёр; халқ; мардуми бегона, мардуми бечора, мардуми одӣ, мардуми олам, мардуми тоҷик, гурӯҳи мардум; маҳбуби мардум гаштан, раъйи мардумро гирифтан, аз байни мардум баромадан, дар байни (ё миёни) мардум овоза шудан; мардуми омма одамони одӣ, мардуми авом; оммаи мардум ҳамаи мардум, аксарияти одамон

1. бошандагони ҷое, аҳолии маҳалле: мардуми дара, мардуми деҳа, мардуми кӯҳистон; мардуми маҳаллӣ аҳолии таҳҷоӣ
2. одамони бегона, дигарон: духтари мардум, моли мардум, хонаи мардум
3. мардуми чашм ниг. мардумак(-и чашм)

Нигаред низ
-----------

* Мардуми тоҷик
* Хоҷагии халқ

Эзоҳ
----

1. ↑  мардум

Пайвандҳо
---------

* Фарҳанги мукаммали забони тоҷикӣ Бойгонӣ шудааст 5 май 2016  сол.
* мардум
**Гавҳаршод** (форсӣ: گوهرشاد‎; ? — 1629, Қазвин) — хушнависи эронӣ. Духтари хушнависи форс-тоҷик Миримод Ҳасани Сайфии Қазвинӣ. Бузуртарин настаълиқнавис буд. Пас аз қатли падараш то соли 1623 дар Исфаҳон мезист. Сипас ба Қазвин рафта, ҳамон ҷо даргузашт. Аз осори ӯ як нусха «Гулистон»-и Саъдии Шерозӣ бо хатти зебо дар китобхонаи Музейи Гулистон маҳфуз аст, ки соли 1025 ҳ. қ. (1616 м.) китобат шудааст.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

*. دانشنامۀ دانشگستر. جلد ۱۴. تهران، ١۳۸۹ هـ. ش.ر

Сарчашма
--------

* Гавҳаршод / Н. Шарипов // Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.
Гавҳараки чашми одам
**Гавҳарак** (лот. pupilla), **мардумак**, **ангурак** — сӯрохи инабияи чашм, ки ба воситаи он равшанӣ вориди чашм мешавад. Гавҳарак дар рӯшноӣ танг ва дар торикӣ васеъ мегардад. Андозаи гавҳарак дар мавриди дард ва истифодаи баъзе доруҳо (мас. адреналин, атропин ва ғайра) низ тағйир меёбад. Гавҳарак гирдашакл аст (қутраш 1-8 мм). Аз тағйири шаклу ҳаҷм ва қобилияти кори гавҳарак бемориҳои чашмро муайян мекунанд.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* Гавҳарак // Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.

* Энциклопедияи Советии Тоҷик : [дар 8 ҷ.] / сармуҳаррир  А. С. Сайфуллоев. — Д. : СИЭСТ, 1978—1988.
**Гео́ргий (Ю́рий) Ви́кторович Вулф** (22 июни 1863, Нежин, Русияи Подшоҳӣ — 25 декабри 1925, Маскав, ИҶШС) — кристаллшиноси шӯравӣ, узви вобастаи АИ ИҶШС (1921).

Зиндагинома
-----------

Хатмкардаи Донишгоҳи Варшава (1885), профессор донишгоҳҳои Қазон (1897), Варшава (1899) ва Маскав (1918).

Таҳқиқот
--------

Таҳқиқоти Георгий Вулф ба соҳаҳои кристаллография, кристаллофизика, кристаллооптика, таҳлили рентгеноструктурӣ, минералогия бахшида шудаанд. Соли 1895 Георгий Вулф ҳодисаи таъсири қувваи вазниниро ба шакли кристалл ҳангоми аз маҳлул ҳосил кардани он ошкор сохт, кристаллбандии даврзанандаро ихтироъ карда, усули ҳосил намудани кристаллҳои шаклашон дурустро ёфтааст. Георгий Вулф усули графикии аёнии коркарди натиҷаҳои андозагирии кристаллҳоро бо ёрии ҷадвали стереографӣ ихтироъ намуд ва ин усул ба номи ӯ гузошта шудааст. Георгий Вулф соли 1913 қонуни тафсири нурҳои рентгениеро, ки дар ҳамвориҳои атомии кристаллҳо инъикос меёбанд, ихтироъ ва новобаста ба У. Г. Брэгг формулаи таҳлили рентгеноструктуриро кашф кардааст.

Эзоҳ
----

1. 1 2 3  Вульф Георгий Викторович // Большая советская энциклопедия (рус.): [в 30 т.] / под ред. А. М. Прохоров — 3-е изд. — М.: Советская энциклопедия, 1969.

Сарчашма
--------

* Вулф Георгий Викторович // Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️  Гузариш ба унсури Викидода  Фарҳангҳо ва донишномаҳо | 
* Большая российская (старая версия)
* Брокгауза и Ефрона

 |
| 

| Дар феҳристҳои китобшинохтӣ |
| --- |
| 
* GND: 123902894
* ISNI: 0000 0004 0195 9432, 0000 0001 0969 2320
* J9U: 987007310187505171
* LCCN: no2005120261
* NLG: 253084
* NUKAT: n2009052486
* SUDOC: 243918968
* VIAF: 47681189
* WorldCat VIAF: 47681189

 |

 |
**Рустамобод** (порсӣ رستم‌آباد) яке аз шаҳрҳои Эрон аст, ки дар шаҳрастони Рӯдбор, устони Гелан ҷойгир аст. Он 15 км шимолтар аз шаҳри Рӯдбор ва 45 км аз шаҳри Рашт ҷойгир аст. Рустамобод дар теппае дар соҳили ғарбии дарёи Сафедрӯд воқеъ аст. Шаҳр бо майдонҳои васеи биринҷ дар тарафи шарқ ва дар ғарби Селансар бо ҷангал иҳота шудааст .

Забон
-----

Сокинони бумии ин шаҳр гелониҳо мебошанд, ки бо лаҳҷаи махсуси гиляки, ки дар ҷануби Гилян паҳн шудааст, гап мезананд .

Иқтисод
-------

Аксарияти сокинони шаҳр дар соҳаҳои хидматрасонӣ ва савдо кор мекунанд. Сокинони бахшҳои Амарлу, Раҳматобод, Блокат, инчунин деҳот ва шаҳрҳои атрофи Рустамобод аксарияти эҳтиёҷоти худро бо кумаки ин шаҳр қонеъ мекунанд. Рустамобод дар асл ҳамчун як маркази мурофиаҳои суд, инчунин ҷои мулоқот ва иртибот барои якчанд бахшҳои шаҳристони Рӯдбор хидмат мекунад. Бо назардошти ин ҳолат, «Бозори Чоршанбе», ки дар Рустамобод фаъолият мекунад, ба яке аз муҳимтарин бозорҳои Гелон ва маъмултарин бозор дар шаҳристони Рӯдбор табдил ёфтааст. Бозори асосии Рустамобод дар булвори Имом Хумайнӣ ҷойгир аст, ки дар якҷоягӣ бо минтақаҳои атрофи он маркази шаҳр ҳисобида мешавад.

Иқлим
-----

Иқлими Рустамобод баҳримиёназаминӣ аст, аммо дар муқоиса бо минтақаҳои водиҳо, намӣ дар Ростамобод хеле пасттар аст.

Таърих
------

Дар минтақаи Ҷалолиё, дар шимоли шоҳроҳи Калюраз, кӯҳи қадимаи Калюраз ё Ганҷи Пар ҷойгир аст. Ин ҷойгоҳи беҳамто дар Гелан мебошад, зеро дар инҷо меъмории дар байни қабилаҳои қадим (тақрибан 3200 сол пеш) мавҷудбударо мушоҳида кардан мумкин аст, баръакси эътиқоди маъмул, ки дар он замон ҳамаи қабилаҳои маҳаллӣ кӯчӣ буданд.

Ҷойҳои тамошобоб
----------------

Дар байни ҷойҳои тамошобоби шаҳр шумо метавонед ба ҷангали зебои Селансар, боғи ҷангали Мандабан (он дорои масоҳати 80 гектар ва аз дарахтони сарсабз ва санавбарҳо иборат аст), боғи Боми Сурх ва якчанд ёдгориҳои таърихӣ, аз ҷумла кӯҳи бостонии "Ганҷи пар" ки дар деҳаи ҳамсояи Калварс ҷойгир шудааст дидан кунед. Ғайр аз ин, қобили қайд аст, ки инҷо ҷангали Нокле-Бар ва теппаи Калварз, дар наздикии шаҳр ҷойгиранд .

| Шаҳрҳои устони Гелон |
| --- |
| Бандари Анзалӣ | Осторо | Остонаи ашрафия | Лоҳеҷон | Лангрӯд | Манҷил | Рашт | Рӯдбор | Рӯдсар | Рустамобод | Сиёҳкӯл | Сумиасаро | Толиш | Фӯман |

Эзоҳ
----

1. 1 2  ویلاجار - رستم آباد گیلان - 59
2. ↑  رستم‌آباد (گیلان) - ویکی‌پدیا
3. ↑  رستم آباد | جاهای دیدنی ایران
**Мирзо Ҳасаналӣ Гавҳарӣ** — шоири тоҷик (асри 19).

Аслан аз Эрон бо мақсади тиҷорат омада буд ва муқими Бухоро гардид. Дар доираи тоҷирон барои навиштани дафтарҳои дахлу харҷи онҳо мутасаддӣ буд. Ба шеъру шоирӣ таваҷҷуҳ дошт ва дар ин ҷода комёб гардид. Аз девон доштанаш дар манбаъҳои адабӣ иттилоъ дода нашудааст. Дар баёзҳо (мас. баёзи 1622) ашъораш сабт гардидаанд. Абёти зерин аз ӯст:

> Дарди маро ба васли худ, эй моҳ, чора кун,   
> 
> Мурдам зи ҳаҷр, баҳри Худо, як назора кун.   
> 
> Орат гар аз аёдати бемори ишқ ҳаст,   
> 
> Бар Мусҳафи рухат нигару истихора кун.   
> 
> Розӣ агар ба қатли мани зор гаштаӣ,  
> 
> Ҳоҷат ба теғ нест, ба абру ишора кун.   
> 
> Дар маҷлисе, ки бӯйи нифоқ аст, Гавҳарӣ,   
> 
> Озода бошу гӯшанишинӣ канора кун. 
> 
>

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Каталог восточных рукописей Академии наук Таджикской ССР. Т. V. Д. 1974;
* تذکرة الشعرای محترم. دوشنبه، ١٩٧٥

Сарчашма
--------

* Гавҳарӣ // Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.
**Йоҳанн Август Вуллерс** (олмонӣ: *Johann August Vullers*; 23 октябри 1803, Бонн — 21 январи 1880, ҳамон ҷо) — шарқшиноси олмонӣ.

Зиндагинома
-----------

Дар донишгоҳҳои Бонн, Берлин (Олмон), Сорбонна (Фаронса) таҳсил карда, улуми динӣ ва забонҳои шарқӣ (забонҳои бостонии эронӣ ва форсии нав, арабӣ)-ро омӯхт. Йоҳанн Август Вуллерс дар омодасозӣ ва ба табъ расондани матни илмию интиқодии «Шоҳнома»-и Фирдавсӣ хидмат кардааст. Вай ба ин кор баъди нашри матнҳои тайёркардаи Жул Мол ва Тернер Мокон шурӯъ кард. Солҳои 1877-79 бо ҳамкории Ф. Рюккерт 2 ҷилди «Шоҳнома»-ро ба табъ расонд. Кори ӯро шогирдаш С. Ландауэр идома дод (соли 1884 ҷилди сеюми «Шоҳнома» ба табъ расид). Омодасозии ҷилди чорумро, ки таърихи Сосониён аст, шарқшинос Ф. Розенберг ба уҳда гирифт, вале матни омодакардаи ӯ ба табъ нарасидааст. Солҳои ҷашни Ҳазораи Фирдавсӣ (1934-36) пажӯҳишгари маъруфи эронӣ С. Нафисӣ кори Йоҳанн Август Вуллерс-ро идома дода, ҷилди чорумро таҳия кард ва якҷо бо матнҳои омодакардаи Йоҳанн Август Вуллерс ва С. Ландауэр матни комили «Шоҳнома» ба табъ расид, ки он нашри Вуллер-Нафисӣ ном гирифт. Ҳосили заҳматҳои Йоҳанн Август Вуллерс инчунин мураттабсозии «Фарҳанги форсӣ-лотинии вожаҳои „Шоҳнома"-и Фирдавсӣ» (1855-64; нашри такмилёфтааш-1868), таҳияи матни марбути таърихи Салчуқиён аз «Равзату-с-сафо»-и Мирхонд бо тарҷумаи олмонӣ ва пажӯҳише оид ба Муаллақот — қасидаҳои арабӣ (1827, 1829) мебошанд.

Осор
----

* Vullers J. A. Lexicon persico — latinum etimologicum. T. 1 — 2. Bonnae, 1855—1864.

Эзоҳ
----

1. 1 2  *Bibliothèque nationale de France* идентификатор BNF (фр.): платформаи додаҳои боз — 2011.

Адабиёт
-------

* Стариков А. А. Фирдоуси и его поэма «Шахнаме»// Фирдоуси. Шахнаме. Т. 1. М. 1957.

Сарчашма
--------

* Вуллерс Йоҳанн Август / М. Диловаров // Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.
**Вуқӯъии Исфаҳонӣ** (форсӣ: وقوعي اصفهاني‎) — шоири эронӣ.

Дар шеъру шоирӣ шогирди шоири маъруф Замирии Исфаҳонӣ будааст. Дар тазкираҳо аз осораш намунаҳо сабт гардидаанд. Ашъори зерин аз ӯст:

> Гулханнишини ҳаҷр чӣ донад, ки васл чист,   
> 
> Оташпарастро пари Ҷибрил ҳезум аст.   
> 
>  \*\*\*  
> 
> Гуфтам зи дарат равам, мурувват нагузошт   
> 
> В-он гармии илтифоту улфат нагузошт.   
> 
> Инҳо ҳама узр аст, чӣ пинҳон аз ту,   
> 
> Қурбони сарат шавам, муҳаббат нагузошт.  
> 
>  
> 
>

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* مطربئ سمرقندي. تدْكرةالشعراء. تهران 1377 ش.ر

Сарчашма
--------

* Вуқӯии Исфаҳонӣ / М. Диловаров // Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.
**Ноҳияи Ало-Буқа** (қирғ. *Алабука району*) — воҳиди маъмурии вилояти Ҷалолободи Ҷумҳурии Қирғизистон. Маркази маъмурӣ деҳаи — Ало-Буқа.

Таърих
------

Ноҳияи Ало-Буқа бо марказаш деҳаи Ало-Буқа 2 сентябри соли 1936 дар ҳайати ҶМШС Қирғизистон  , аз декабри 1936 — ҶШС Қирғизистон ташкил карда шудааст. Солҳои 1938-1939 ба ҳайати округи Ҷалолобод, аз 21 ноябри соли 1939 вилояти Ҷалолобод буд.

27 январи соли 1959 ба вилояти Ӯш гузашт. Дар асоси Укази Шӯрои Олии ҶШС Қирғизистон № 263-XII аз 14 декабри соли 1990 вилояти Ҷалолобод бо роҳи тақсим кардани худуди вилояти Ӯш ташкил карда шуд. Вилояти навтаъсиси Ҷалолобод шаҳру ноҳияҳоро дар бар мегирифт: (Сузак, Ленин, Ало-Буқа, Чаткал)

Ҷуғрофия
--------

Ноҳия дар шимолу ғарби вилояти Ҷалолобод дар марз бо 4 ноҳияи (Янгиқӯрғон, Косонсой, Чуст, Поп) вилояти Намангони Ӯзбекистон ҷойгир аст.

Он аз ду қисм иборат аст, ки бо як қитъаи ноҳияи Чоткал ҷудо шуда, ба самти сарҳади Ӯзбекистон амиқ мебарояд.

Дар ноҳияи Ало-Буқа конҳои сершумори аллювиалии тилло дар канори дарёи Терексой, кони тилло ва мис — Бозимчак, кони сурма - Коссон мавҷуданд .

Аҳолӣ
-----

Тибқи барӯйхатгирии Қирғизистон дар соли 2015 шумораи умумии аҳолӣ 104518 нафар: қирғизҳо – 90628 нафар ё 89,3%, узбакҳо – 7341 нафар ё 6,1%, тоҷикон – 6549 нафар ё 4,6%.

Тақсимоти маъмурӣ-ҳудудӣ
------------------------

Ба ноҳияи Ало-Буқа ба 8 ҳавзаи деҳотӣ  дохил мешавад:

1. ҳавзаи деҳоти Оқ-Қӯрғон — д. Оқ-Қӯрғон;
2. ҳавзаи деҳоти Оқтам — д. Оқ-Там;
3. ҳавзаи деҳоти Ало-Буқа — д. Ало-Буқа;
4. ҳавзаи деҳоти Кӯк-Сарак — д. Тенгӣ;
5. ҳавзаи деҳоти Кӯктош — д. Кӯктош;
6. ҳавзаи деҳоти Ӯруқта — д. Ӯруқта;
7. ҳавзаи деҳоти 1 май — д. Айритам;
8. ҳавзаи деҳоти Торогелдӣ Болтагулов — д. Изар.

Диданиҳо
--------

Маҷмааи таърихию меъмории «Шоҳ-Фозил» (деҳаи Сафедбулон, ё Гулистон) дар ҳудуди ноҳия ҷойгир аст.

Эзоҳ
----

1. ↑  Киргизская ССР. Административно-территориальное деление на 1 января 1949 года. — Фрунзе: Киргизгосиздат, 1949. — 124 с.
2. ↑  Ала-Букинский район // Министерство чрезвычайных ситуаций Киргизской Республики(пайванди дастнорас — *таърих*). 8 январи 2018 санҷида шуд. Баргирифта аз сарчашмаи аввал 17 январи 2018.
3. ↑  Воруют девушек, воруют деньги. 25 январи 2013 санҷида шуд. Баргирифта аз сарчашмаи аввал 3 феврали 2013.
4. ↑  Аильные округа и сёла Джалал — Абадской области(пайванди дастнорас — *таърих*).(пайванди дастнорас)
Лексия дар аудиторияЛексия дар аудитория
**Аудитория** - (лот. *auditorium* — ҷой барои гӯшкунӣ).

1) бахше аз театр ё толор, ки дар он тамошогарон нишинанд. Дар театрҳои Юнони Қадим пайдо шудааст. Аудиторияҳо маъмулан шакли нимдоира доранд ва дар зинаҳои моил болоравандаи онҳо курсиҳо чида шудаанд. Аудиторияҳои бузурги ба нишемангоҳҳо ҷудошудаи театрҳо метавонанд ҳуҷраҳо, нишеман (ложа)-и хусусӣ, полкона ё нишемангоҳи болоию долонҳо дошта бошанд. Радаҳои хамида ва деворҳои шабеҳи онҳо биноӣ ва шунавоии саҳнаро беҳтар месозанд;

2) бино ё хонаи махсус ҷиҳозонида барои суханрониҳо дар назди мардум. Қисми зиёди аудиторияро ҷой барои тамошогарон ишғол мекунад. 
Аудитория маъмулан саҳна дорад. Дар саҳна ё пеш аз он минбар гузошта шудааст. Дар паси саҳна тахта барои сабт ё экран барои намоиши ахбори видеоӣ ва имкони барои овехтани овеза мавҷуд аст. Аудиторияҳо чароғҳои сершумор ё тирезаҳои бисёри баланду паҳн доранд.

Имрӯз дар ҳар кадом муассисаи таълимии олӣ ва маркази ҷамъиятиву сиёсӣ аудитория мавҷуд аст. Дар мактабҳо маҷлисгоҳ ва дар театру кинотеатрҳо толори тамошоро Аудитория меноманд.

Эзоҳ
----

1. ↑  Энсиклопедияи Миллии Тоҷик,Ҷилди 2. АСОС-БОЗ –Душанбе:Сарредаксияи илмии Энсиклопедияи Миллии Тоҷик, 2013, - с.85
**Ауксинҳó** (аз юн. *αὔξω* — месабзонам, зиёд мекунам) — моддаҳое, ки дар ҳуҷайраи рустанӣ ҳосил шуда, рушди он (рушди решаи қаламча, тақсимшавии ҳуҷайраи бофта ва ғайра)-ро метезонанд. Ауксинҳо ба фитогормонҳо мансубанд. Соли 1933 кимиёдони ҳолландиягӣ Кёгл аз пешоб 3 навъи ангезандаи рушди рустаниро ҷудо карда, ауксини «Ауксинҳо» (кислотаи ауксинтриол – C13H32O5), ауксини «В» (кислотаи ауксенолон – C18H30O4) ва гетероауксин (кислотаи индолилатсетат – C10H9O2N) номид. Ауксинҳоро аз ҳуҷайраҳои рустанӣ бо ду усул ҳосил мекунанд (диффузӣ ва ҷудокунӣ). Миқдори ками ауксинҳо рушди рустаниро тезонда, миқдори зиёдашон таъсири бад мерасонад. Ауксинҳо аз рӯйи сохт оксикислотаҳои якасосаанд. Дар қисми навруста ва тезсабзи рустаниҳои олиташаккул (дар нуқтаи рушди поя, нӯги реша, баргу муғҷа ва ғайра) ҳосил мешаванд. Ауксинҳо қобилияти ба тавассути реша ба боло ва ба воситаи тана ба поён ҳаракат карданро доранд. Дар бофтаи рустаниҳо дар ҳолати озод ё пайваст дучор мешаванд. Ауксинҳои озод аз ҷиҳати биологӣ фаъоланд ва дар рустанӣ бо фитогормонҳо (гиббереллинҳо ва кининҳо) ва маҳсули мубодилаи моддаҳо таъсири мутақобила мерасонанд. Тахмин мекунанд, ки ауксинҳо биосинтези баъзе ферментҳоро, ки дар ҳосилшавии ҷузъиёти таркиби девораи ҳуҷайраҳо иштирок мекунанд, метезонанд ё ба комплексҳои ноустувори кислотаи рибонуклеат дохил шуда, тақсимшавии ҳуҷайраҳоро ба низом медароранд. Аз ауксинҳои табиӣ дар рустаниҳо бештар кислотаи 3 индолилатсетат дучор меояд, вале онро дар кишоварзӣ нисбат ба ауксинҳои синтезӣ (кислотаи индолилбутанат, кислотаи нафтилатсетат, кислотаи дихлорфеноксиатсетат) кам кор мефармоянд, чунки кислотаи 3 индолилатсетат зери таъсири ферментҳои рустанӣ мунтазам таҷзия мегардад, ҳол он ки пайвастҳои синтезӣ дучори таҷзияи ферментӣ намешаванд. Бинобар ин вояи ками онҳо самари беҳтар ва бардавом меоварад. Ниг. низ Танзимкунандаҳои рушди рустанӣ.

Эзоҳ
----

1. ↑  Энсиклопедияи Миллии Тоҷик, Ҷилди 2. АСОС-БОЗ – Душанбе: Сарредаксияи илмии Энсиклопедияи Миллии Тоҷик, 2013, - с.85 / М. Самиев

* Гамбург К. 3. (ва дигарон). Регуляторы роста растения. Москва, 1979;
* Негру П. В. Физиология винограда и основы его возделывания. Кишинев, 1983;
* Регуляторы роста растений.Москва, 1990;
* Кириллов Ю. И. (ва дигарон). Рост и развитие растений. Зауралье, 2001.
**Блок** — ҷузъи меъморию монтажкорӣ, қисми бинои сохташаванда.

Блокҳо дар сохтмони биноҳои маъмурию маданӣ, истиқоматӣ ва хонаҳои махсус кор фармуда мешаванд. Блокҳои девор ваблокҳои насбшудаи бузург бештар маъмуланд. Блоки девор шакли параллелепипед (шакли шашрӯя, ки ҳама рӯяҳои ба якдигар муқобили он ба ҳам баробар ва мувозианд)-и росткунҷаро дорад. Инчунин блокҳо дарунхолию пур мешаванд, аз бетони сабук, вазнин ва ғ. таркиб меёбанд. Блокҳои сафолӣ ва силикатию бетонӣ низ мавҷуданд. Блокҳои девор дар навбати худ ду хел мешаванд: Блокҳои хурд (хиштҳои бузург) ба андозаи 19 х 19 х 38 см, ки бештар барои сохтмони биноҳои 2-3-ошёна ва блокҳои калон, ки барои биноҳои серошёна таъйин шудаанд. Блокҳои насбшудаи бузург аксаран дар сохтмони манзилгоҳҳо истифода мешаванд. Чунин блокҳо суръати сохтмонро метезонанд, зеро 75-80 дарсади кор дар худи заводҳо ба анҷом расонда мешавад. Блокҳои бузург аз оҳану бетон, филизз, чӯб, пластмасса сох­та мешаванд. Блокҳои оҳану бетонӣ аз ҳама маъмултаранд. Андозаи блокҳоро вобаста ба калонӣ ё хурдии бино муайян мекунанд.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* Блок // Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.
**Хурмавҷ** (форсӣ: خورموج‎) — шаҳр дар ҷануби Эрон, дар устони Устони Бушаҳр. Маркази маъмурии Шаҳристони Даштӣ аст. Чаҳорумин шаҳри сераҳолӣ дар устон .

Ҷуғрофия
--------

Шаҳр дар қисми марказии Бушаҳр, дар ҳамвории Ҳермсир, дар байни соҳили халиҷи Форс ва қаторкӯҳҳои ҷанубу ғарбии Загрос, дар баландии 72 метр аз сатҳи баҳр ҷойгир аст .

Хурмавҷ тақрибан дар 60-километрии ҷанубу шарқи пойтахти устон Бушаҳр ва 770 километр ҷанубтар аз пойтахти кишвар, Теҳрон ҷойгир аст.

Аҳолӣ
-----

То соли 2006, шумораи аҳолӣ 31,667 нафар буд ; Форсҳо дар таркиби миллӣ бартарӣ доранд, дар мазҳаб мусалмонҳои шиъа .

| Шаҳрҳои устони Бушаҳр |
| --- |
| Абдон | Алишаҳр | Асалуйе | Банак | Бандари Дайлам | Бушаҳр | Вандатийе | Даййир | Далеки | Деҳқоид  | Ганова | Кангон | Каки | Нахли Тақӣ | Обпахш | Ободон | Саъдобод | Хорак | Хурмуҷ | Чағодак | Шабонкоре | Ҷам |

Эзоҳ
----

1. 1 2  World Gazetteer(англ.)
2. ↑  Физико-географические данные(англ.)
**Муқимова Хуррам** (тав. 31.12.1922, ш. Самарқанд – ваф. маълум нест), биолог, номзади илмҳои биологӣ (1959), дотсент (1963).

Зиндагинома
-----------

Соли 1949 факултети биологияи Донишгоҳи давлатии ба номи А. Навоии ш. Самарқандро хатм кардааст. Солҳои 1949–1950 ассистенти кафедраи зоологияи Донишгоҳи давлатии Ӯзбекистон дар ш. Самарқанд, 1959– 1953 аспиранти кафедраи зоологияи донишгоҳи номбурда буд. Солҳои 1953–1956 ба ҳайси мудири шуъбаи ғоибонаи Донишкадаи хоҷагии қишлоқи ш. Самарқанд, 1956–1957 муаллими калони Донишкадаи занонаи ш. Сталинобод кор кардааст. Солҳои 1957–1999 ҳамчун дотсент ва дар ин байн солҳои 1958–1963 мудири кафедраи зоологияи Донишкадаи давлатии омӯзгории ш. Душанбе ба номи Т. Г. Шевченко кор кардааст. Дар давоми фаъолияти зиёда аз 40 солаи омӯзгориаш дар факултети географияи донишгоҳи омӯзгорӣ дар тайёр кардани бисёр мутахассисон саҳми калон гузоштааст.

Пайвандҳо
---------

* Энсиклопедияи Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи С. Айнӣ
*

Эзоҳ
----
**Тамтам** — сози мусиқии зарбиест бо садои баландии номуайян. Ватани ин соз Осиё мебошад (истилоҳ аз забони халқҳои ҳинд гирифта шудааст). Қутри лаълича 600-1500 мм, ғафсиаш 8-10 мм, аз хулаи махсус тайёр карда мешавад. Садояш пасти шум бо баландии номуайян, аз pianissimo – ҳила шунаванда то fortissimo-гӯшкаркунанда; дар чорчӯба ё пояҳо овехта, бо кӯбаки мулоими калон зарба зада, садо мебароранд. Баъди зарба Тамтам дурудароз лапиш дорад, якчанд маротиба мавҷаш crescendo ва diminuendo ба вуҷуд меорад. Дар Тамтам тремоло хеле таъсир (эффект)-и хуб ба ҷо меорад.

Тамтам асосан дар оркестри симфонӣ истифода мешавад. Соли 1791 онро Ф.ж. Госсек ба оркестр даровардааст.

Ҳамчунин нигаред
----------------

* Созҳои мусиқӣ

Эзоҳ
----

1. ↑  Обидпур Ҷ. Луғатномаи тафсирии мусиқӣ / зери назари Б.Қобилова. – Душанбе: Аржанг, 2019. – С.379. – 480 с. ISBN 978-999-47-43-90-2 (тоҷ.)