**Мериан Колдвелл Купер** (англ. Merian Caldwell Cooper; 24 октябри 1893, Ҷэксонвилл, Флорида — 21 апрели 1973, Сан Диего, Калифорния, ИМА) — ҳавонаварди амрикоӣ, низомӣ, коргардон, таҳиягар, филмноманавис ва наворбардор. Падари нависанда ва драматург Матсей Сломчинский мебошад. Вай маъруфияти бештарро ҳамчун коргардони филми синамои соли 1933 «Кинг Конг», инчунин продюсери филмҳои зиёди Ҷон Форд ба даст овардааст. Вай тақрибан тамоми корҳои коргардонии худро бо Эрнест Б. Шудсак ҳамбастагӣ кард.

Зиндагинома ва фаъолият
-----------------------

Мериан Купер 24 октябри соли 1893 дар Ҷексонвилл (Флорида, ИМА) таваллуд шудааст.

Вай мактаби миёнаро дар Лоуренсвилл хатм карда, соли 1912 ба Академияи ҳарбӣ-баҳрӣ дохил шуд, аммо соли 1915 онро тарк кард ва ҳамчун рӯзноманигор ба кор кардан шурӯъ кард. Дар соли 1916 вай ба Гвардияи Миллии Ҷорҷия пайваст ва дар амалиёти низомӣ алайҳи сарбозони Панчо Вилла дар марзи Амрикову Мексика иштирок намуд.

Соли 1917 вай курсҳои пилотҳои ҳарбиро дар Ню Йорк хатм карда, ба сафи Нерӯҳои Экспедитсионии Амрико, ки барои иштирок дар Ҷанги якуми ҷаҳон ба Аврупо фиристода шуда буданд, пайваст. Дар тирамоҳи соли 1918, вайро олмониҳо ҳангоми сарнагун кардани ҳавопаймояш дастгир карданд. Купер, шарики маҷрӯҳашро наҷот дода, дастҳояш сӯхтааст. Моҳи ноябри соли 1918 вай аз асорат раҳо ёфт ва дар Фаронса афтод ва ба зудӣ ба хидмати ҳавонавардӣ баргашт.

Дар соли 1919 вай ба яке аз ихтиёриёни эскадриляи ҳавоии Амрико шуд, ки дар ҷанги Шӯравӣ-Лаҳистон дар сафҳои нерӯҳои ҳавоии Лаҳистон бар зидди Иттиҳоди Шӯравӣ ҷангид. Аз моҳи октябри соли 1919 ин эскадриля, ки моҳи сентябри ҳамон сол ба Лаҳистон омада буд, 7-ум эскадриляи ҷангии Тадеуш Костюшко ном гирифт. Дар аввали моҳи майи соли 1920 Купер дар амалиёти Киеви сарбозони Лаҳистон иштирок намуд.

26 июли соли 1920 ҳавопаймои ӯро сарнагун карданд ва ӯ дар як маҳбуси ҳарбии шӯравӣ, ки 9 моҳ дар он ҷо буд. Сабти мулоқот бо ӯро дар асорат нависандаи шӯравӣ Исаак Бабел боқӣ гузоштааст. Пас аз кӯшиши номуваффақи фирор ӯро ба сохтмони роҳи оҳан дар наздикии Маскав фиристоданд, аммо баъд ӯ боз гурехт ва ба воситаи Латвия ва Литва ба Лаҳистон расид ва дар онҷо ба Сарфармондеҳи Лаҳистон Юзеф Пилсудский бо ордени Virtuti militari мукофотонида шуд, ки ин мукофоти олии ҳарбӣ мебошад. Ҳангоми дар асорат буданаш, ӯ тарҷумаи ҳоли худро навиштааст, ки соли 1927 нашр шудааст ва баъдан хост, ки ҳамаи нусхаҳои онро харида, нобуд кунад, зеро як қатор ҳукмҳои дар он баёнгардидаро аз нав дида баромад.

Соли 1927 дар ҷангали шимоли Сиам ҳамроҳ бо Эрнест Б. Шодсак филми мустанади бадеиро дар бораи ҳаёти сокинони маҳаллӣ «Chang: A Drama of the Wilderness» ба навор гирифт.

Купер яке аз муассисони Pan American World Airways дар соли 1930 буд, ки дар тӯли даҳсолаҳо бузургтарин ҳавонаварди ИМА боқӣ монд. Вай истифодаи ҳавопаймоҳои мухталиф, низомӣ ва шаҳрвандиро пешравӣ кардааст. Дар давоми фаъолияти худ дар Pan Am, ширкат аввалин парвозҳои мунтазами трансатлантикиро таъсис дод.

Баргашта ба Иёлоти Муттаҳида, Купер дубора ба рӯзноманигорӣ рӯ овард, аммо инчунин ба синамо. Ҳардуи ин ҳавасҳо ӯро водор карданд, ки филмнома дар бораи маймуни бузургҷусса дар Ню Йорк бинависад. Соли 1933 ӯ директори истеҳсолоти RKO Pictures, солҳои 1934—1936 дар Pioneer Pictures кор карда, солҳои 1936—1937 ноиби президенти Selznick International Pictures буд ва пас аз он ба Metro-Goldwyn-Mayer кӯчид. Аввалин филмҳои ӯ филмҳои мустанад буданд, аммо муваффақияти воқеии ӯ пас аз «Кинг Конг» дар соли 1933 ба даст омад. Баъдан, Купер тақрибан ба ҳайси коргардон кор намекард, аммо ӯ продюсери бисёр наворҳое буд, ки классикӣ шудаанд.

Вақте ки Ҷанги дуюми ҷаҳон сар шуд, Мериан Купер бо рутбаи полковникӣ мушарраф карда шуд. Вай дар Ҳиндустон, ҷанубу ғарби Чин ва Бирма масъули таъминоти ҳавоӣ буд. Дар Чин вай таҳти роҳбарии генерал Клэр Лӣ Шеннолт, солҳои 1943—1945 — дар қароргоҳи нерӯҳои ҳавоӣ дар уқёнуси Ором хидмат кардааст. Дар охири ҷанг ба ӯ рутбаи генералии бригада дода шуд ва дар маросими таслимшавии Ҷопон ширкат варзид.

Ҳаёти шахсӣ
-----------

Вай бо ҳунарпеша Доротӣ Ҷордан издивоҷ карда буд, аммо дар авоили даҳаи 1920 дар Лаҳистон бо як зани инглис робита дошт, ки аз ӯ писаре Матсей, баъдтар нависанда ва тарҷумони маъруф ба дунё омад. Дар солҳои 1950-ум, ӯ сиёсати сенатор Ҷозеф Маккартӣ нисбати коммунистони Амрикоро дастгирӣ кард. Вай 21 апрели соли 1973 дар Сан Диего вафот кардааст.

Филмнома
--------

| Сол | Номгӯй | Коргардон | Продюсер | Филмноманавис | Синамогар | Шарҳҳо |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 1924 | *The Lost Empire* | Не | Не | Номгӯй | Не | Инчунин муҳаррир |
| 1925 | *Grass: A Nation’s Battle for Life* | Ҳа | Ҳа | Не | Ҳа | Нақш: Худаш; Мустанад |
| 1927 | *Chang: A Drama of the Wilderness* | Ҳа | Ҳа | Ҳа | Не | Мустанад |
| 1928 | *Gow the Head Hunter* | Не | Не | Не | Ҳа |
| 1929 | *Captain Salisbury’s Ra-Mu* | Не | Не | Не | Ҳа |
| *The Four Feathers* | Ҳа | Ҳа | Не | Ҳа |  |
| 1931 | *Gow the Killer* | Не | Не | Не | Ҳа | Мустанад |
| 1932 | *Roar of the Dragon* | Не | Не | Ҳикоя | Не |  |
| 1933 | *King Kong* | Ҳа | Ҳа | Ҳикоя | Не | Нақш: Сарнишини ҳавопаймо |
| 1935 | *The Last Days of Pompeii* | Ҳа | Ҳа | Не | Не |  |
| 1949 | *Mighty Joe Young* | Не | Ҳа | Ҳикоя | Не |  |
| 1952 | *This Is Cinerama* | Ҳа | Ҳа | Не | Не | Мустанад |

| Продюсер |
| --- |
| Сол | Номгӯй | Нақши продюсерӣ | Шарҳҳо |
| 1932 | *The Most Dangerous Game* | Ёрдамчии продюсер |  |
| *Flaming Gold* | Продюсери иҷроия |  |
| *The Phantom of Crestwood* | Ёрдамчии продюсер |  |
| 1933 | *The Monkey’s Paw* | Продюсер |  |
| *Lucky Devils* | Ёрдамчии продюсер |  |
| *Diplomaniacs* | Продюсери иҷроия |  |
| *The Silver Cord* |  |
| *Emergency Call* |  |
| *Cross Fire* |  |
| *Professional Sweetheart* |  |
| *Melody Cruise* |  |
| *Bed of Roses* |  |
| *Flying Devils* |  |
| *Double Harness* |  |
| *Headline Shooter* |  |
| *Before Dawn* |  |
| *No Marriage Ties* |  |
| *Morning Glory* |  |
| *Blind Adventure* |  |
| *One Man's Journey* |  |
| *Rafter Romance* |  |
| *Midshipman Jack* |  |
| *Ann Vickers* |  |
| *Aggie Appleby, Maker of Men* |  |
| *Ace of Aces* |  |
| *After Tonight* |  |
| *Chance at Heaven* |  |
| *Little Women* |  |
| *The Right to Romance* |  |
| *If I Were Free* |  |
| *The Son of Kong* |  |
| *Flying Down to Rio* |  |
| 1934 | *Stingaree* |  |  |
| *The Meanest Gal in Town* | Продюсери иҷроия |  |
| *Man of Two Worlds* |  |
| *Long Lost Father* |  |
| *Two Alone* |  |
| *Hips, Hips, Hooray!* |  |
| *The Lost Patrol* |  |
| *Keep 'Em Rolling* |  |
| *Spitfire* |  |
| *Success at Any Price* |  |
| *This Man Is Mine* |  |
| *Sing and Like It* |  |
| *Finishing School* |  |
| *Kentucky Kernels* |  |
| 1935 | *She* | Producer |  |
| 1936 | *Dancing Pirate* | Продюсери иҷроия |  |
| 1938 | *The Toy Wife* | Продюсер |  |
| 1940 | *Dr. Cyclops* |  |
| 1947 | *The Fugitive* | Продюсер |  |
| 1948 | *Fort Apache* | Продюсери иҷроия |  |
| *3 Godfathers* | Продюсер |  |
| 1949 | *She Wore a Yellow Ribbon* | Продюсери иҷроия |  |
| 1950 | *Wagon Master* |  |
| *Rio Grande* | Продюсер |  |
| 1952 | *The Quiet Man* |  |
| 1953 | *The Sun Shines Bright* |  |
| 1956 | *Seven Wonders of the World* | Мустанад |
| *The Searchers* | Продюсери иҷроия |  |
| 1963 | *Best of Cinerama* | Продюсер | Мустанад |

Эзоҳ
----

Пайвандҳо
---------

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️  Гузариш ба унсури Викидода  Вебгоҳҳои мавзӯъӣ | 
* AllMovie
* AlloCiné
* Česko-Slovenská filmová databáze
* Danish Film Database
* Filmportal
* Бонки Иттилоотии Интернетии Филмҳо
* Кинопоиск

 |
| Фарҳангҳо ва донишномаҳо | 
* American National Biography
* Britannica (онлайн)

 |
| Таборшиносӣ ва некрополистика | 
* Find a Grave
* WikiTree

 |
| 

| Дар феҳристҳои китобшинохтӣ |
| --- |
| 
* BIBSYS: 99016175
* BNE: XX970142
* BNF: 139425882
* CiNii: DA11758128
* GND: 120909855
* ISNI: 0000 0001 2118 8338
* J9U: 987007344496105171
* LCCN: no90010570
* NDL: 01019252
* NKC: mzk2005313093
* NLA: 35701224
* NLG: 264826
* NTA: 070966249
* NUKAT: n2005106783
* PTBNP: 1297096
* SUDOC: 067201938
* VIAF: 2547151778258418130007
* WorldCat VIAF: 2547151778258418130007

 |

 |