recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Raffaello** (Раффаэлло) — тамғаи қанд ё конфет, ки ширкати итолиёвии *Ferrero* аз соли 1990 то ҳол истеҳсол мекунад. 

Қандҳои «Раффаэлло» курашакл буда, бо нони қандини тунуке, ки дар рӯяш нақши тӯр доранд омода мешаванд. Дар дарунашон бодом, омехтаи равғани растанӣ, шири бе равған ва шакар мавҷуд аст. Болои кураҳои «Раффаэлло» бо резаҳои нахли норҷил (кокос) пӯшонида шудаанд. 
Қандҳои «Раффаэлло» дар матоъи лавсан печонида шуда дар қуттиҳои қоғазин ё метали, бо шаклҳои гуногун ва рангҳои сафеду сурх ороиш дода шудаанд. 
Инчунин, ҳар як қанд дар матоъи лавсан алоҳида печонида шуда, вазни як дона қанд 10 граммро ташкил медиҳад. 

Қандҳои «Раффаэлло» аз рӯи натиҷаи ҷоизасупории ҳарсолаи боварии халқ «Тамғаи № 1 дар Русия, соли 2009» ҳамчун қандҳо дар борҷома сазовори тамғаи № 1, бо гирифтани 39 % овозҳо ғолиб дониста шуд. 

Дар соли 2010 истеҳсоли қандҳои «Раффаэлло» дар корхонаи *Ferrero* дар деҳаи Ворша, вилояти Владимирская ба роҳ монда шудаанд.

Нигаред
-------

* Қаннодӣ
* Snickers

Пайвандҳо
---------

*
**Сафар Сафаров** (Тав. 22 майи соли 1947 дар ноҳияи Темурмалики, вилояти Хатлон) - Аз соли 2010 муовини якуми раиси Ҳизби халқии демократии Тоҷикистон

Ҳолнома
-------

Сафар Сафаров 22 майи соли 1947 дар ноҳияи Темурмалик ба дунё омадааст. Соли 1970 Донишкадаи политехникии Тошкандро бо ихтисоси муҳандис-технолог ва соли 1983 мактаби олии ҳизбии Тошкандро хатм кардааст. Дар замоин Шӯравӣ бештар дар ниҳодҳои комсомоливу ҳизби коммунист кор карда, то мақоми котиби аввали кумитаи ҳизби коммунисти ноҳияи Совет(ҳоло -Темурмалик) расида буд. Солҳои 1990-2000 вакили парлумон. Солҳои 2000-2001 раҳбари дастгоҳи раёсатҷумҳурии Тоҷикистон. Аз соли 2001 сафири Тоҷикистон дар Русия ва соли 2007 намояндаи мухтори Тоҷикистон дар Созмони ҳамкории Шанхай таъйин шудааст. Аз соли 2007 то феврали соли 2010 муовини авали раиси Маҷлиси намояндагон, маҷлиси поёнии парлумони Тоҷикистон буд. Аз соли 2010 муовини якуми раиси Ҳизби халқии демократии Тоҷикистон. Дорандаи ордени «Шараф» ва унвони Корманди шоистаи Тоҷикистон. Оиладор, соҳиби панҷ фарзанд.

Пайвандҳо
---------

* Сафар Сафаров: "Розигии Раҳмонро пеш аз анҷуман гирифтем"
**Баранов Виктор Кириллович** (11 июни 1901, деҳаи Шереметовкаи ноҳияи Сизрани вилояти Куйбишеви Русия — 26 июли 1970, Днепропетровск, Украина) — арбоби низомӣ, генерал-лейтенант (1945), Қаҳрамони Иттифоқи Советӣ (1945).

Зиндагинома
-----------

Хатмкардаи Академияи ҳарбии ба номи М. Фрунзе (1937). Яке аз муборизони фаъоли зидди босмачигарӣ дар Тоҷикистон мебошад. Солҳои 1930—1935 сардори мактаби полки савораи тоҷик буд, забони тоҷикиро хуб медонист. Солҳои ҶБВ (1941-45) дар вазифаҳои баланди роҳбарии Артиши Шӯравӣ хидмат карда, то дараҷаи командири корпус расидааст. Корпуси мазкур таҳти роҳбарии Виктор Баранов соли 1945, дар ҳайати Ҷабҳаи якуми Украина ҳангоми гузаштан аз дарёи Элба, корномаи бемисле нишон дода, барои фароҳам овардани шароити мусоиди ҳамла ба Берлин нақши муҳим бозидааст. Баъди пирӯзии ҶБВ дар вазифаҳои гуногуни низомию давлатӣ дар Украина кор кардааст.

Ордену ҷоизаҳо
--------------

Бо орденҳои Ленин, Суворов, медалҳои ҷангӣ сарфароз гардидааст.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Герой Советского Союза. Краткий биографический словарь. М. 1987.

Сарчашма
--------

* Баранов Виктор Кириллович / Б. Аҳмадов // Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.
**Рустшавонак, туктукбозӣ, баҷошавак**

Бачаҳо аз байни худ як нафарро барои чашмбандӣ интихоб мекунанд. Шахси интихобшуда рӯй ба девор ё дарахте карда, чашмонашро бо дастонаш пӯшонида, то адади муайян мешуморад ва мепурсад: **«ҳуп, тут пухт, ҷав расид?»**. Дигарон зуд ба ҷойҳои назарнорас пинҳон мешаванд. Писарбачаи ҷӯянда чашмонашро боз карда мегӯяд: **«Рафтам ба кофтан, илоҷи ёфтан»** ва ба ҷустуҷӯи бозигарони пинҳоншуда меравад. Ҷӯянда ҳар киро, ки дар аввал пайдо кард, дар пайти навбатӣ ҳамон кас чашмашро мебандад. Дар саросари кишвар фаъол аст.

Адабиёт
-------

1. Шермуҳаммадов Б. Назми халқии бачагонаи тоҷик. Д. 1973.

2. Нурджанов Н. Игры // Таджики Каратегина и Дарваза. Вып.3, Д. 1976.

3. Донишномаи фарҳанги мардуми тоҷик. Ҷ.1. Д. 2015.

Нигаред
-------

* Бозиҳои миллӣ ва мардумии тоҷикон
* Сақачабозӣ

Манобеъ
-------

1. ↑  Феҳристи миллии фаҳанги ғайримоддӣ /Natioal list of intangible cultural hertage/ Пажӯшиҳгоҳи илмӣ-тадқиқотии фарҳанг ва иттилооти Вазорати фарҳанги ҶТ – Душанбе: «Аржанг» 2016, – С. 192


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Ин мақолаи нопурра аз таърих мебошад.Шумо метавонед бо пурра кардани ин ба Википедия кумак кунед.* |
**«Рустам ва Суҳроб»** — операи композитори маъруфи тоҷик Талабхӯҷа Сатторов, ки соли 1999 (либреттои Низом Қосим) аз рӯи достони ҳамноми Абулқосим Фирдавсӣ аз «Шоҳнома»-и безавол навишта шудааст. Опера аз 3 парда ва 10 намоиш иборат буда, ба 1100-солагии давлати Сомониён бахшида шудааст. Сужаи опера дар бораи фоҷиаи Рустам ва Суҳроб – падару писар ҳикоят мекунад. Мусиқии опера хусусияти эпикӣ-қаҳрамонӣ дорад ва бо суруду речитативи Рустам (дар охири намоишнома гиряи Рустам), дуэтҳо, арияҳо, рақсҳои хушоҳанг, ансамблҳо-композитор операашро бою рангин сохтааст. Нахустнамоиши «Рустам ва Суҳроб» соли 1999 дар Театри давлатии опера ва балети ба номи С.Айнӣ баргузор гашт ва аз тарафи тамошогарон ба баҳои баланд ноил гардид.

Эзоҳ
----

1. ↑  Обидпур Ҷ. Луғатномаи тафсирии мусиқӣ / зери назари Б.Қобилова. – Душанбе: Аржанг, 2019. – С. 329. – 480 с. ISBN 978-999-47-43-90-2 (тоҷ.)
**Силоҳи лазерӣ** — навъе ҷангафзори энержии ҳидоятшуда аст, ки аз партави лазер барои тахриб ҳадаф истифода мекунад. Аз даҳаи 1970 токунун силоҳҳои лазерии бешумор ва гуногун тарроҳӣ ва тавлид шудаанд, аммо бештари онҳо аз марҳалаи таҳқиқ ва исботи технологӣ фаротар нарафтаанд. Имрӯза ҷангафзорҳои заминии лазерӣ тавоноии нобудии мушакҳо, паҳподҳо ва гулӯлаҳои тӯпу хумпораи дар ҳоли парвозро пайдо кардаанд. Силоҳҳои лазерии ҳавобурд низ озмоишҳои муваффақиятомезе доштаанд ва ҳатто системҳои лазерии фазоӣ барои нобуди моҳвораҳо ё мушакҳои баллистик низ пешниҳод шудаанд.

Навъҳои силоҳи лазерӣ
---------------------

* Силоҳҳои лазерӣ барои нобуд кардани ҳадафҳо пешбинӣ шудаанд
* Силоҳи маҳдуди лазерӣ
* Силоҳи лазерии нобино
* Дигар силоҳҳои лазерӣ

### Силоҳҳои лазерӣ барои нобуд кардани ҳадафҳо пешбинӣ шудаанд

Эҷоди силоҳи лазерӣ, ки барои нест кардани мустақими ҳадафҳо пешбинӣ шудааст, аз сабаби миқдори зиёди энергия барои нест кардани унсурҳои сохторӣ ё вайрон кардани системаҳои дохилии радиоэлектроникии ҳадаф хеле мушкил аст.

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
|  |  |  |  |
| HEL MD (Boeing, Lockheed Martin ва Northrop Grumman) | MEHEL (Lockheed Martin ва Orbital ATK) | HELLADS (General Atomics ва Lockheed Martin) | YAL (Boeing, TRW, Lockheed) |

 Ҷопон JGSDF силоҳи лазерии миёнапарвоз

Эзоҳ
----
**Силсилаи вокалӣ** — якчанд романс ё сурудро гӯянд, ки дорои тасвиру бадеияти ягонаанд. Дар мусиқии классикӣ cилсилаи вокалӣ миқёсӣ вомехӯранд (аз 3-4 романс ё суруд то 20 ва аз он ҳам зиёдтар). 

Нахустин cилсилаи вокалӣ («Ба дӯстдоштаи дурбуда»)-ро Л. Бетховен офаридааст. Намунаҳои беҳтарини ин жанр ба Ф.Шуберт («Духтари нозанин осиёбон», «Роҳи зимистонӣ») ва Р. Шуман («Ишқи шоир», «Муҳаббат ва ҳаёти занҳо») тааллуқ доранд. Силсилаи вокалӣ диққати композиторони рус- М.Глинка, А.Рубинштейн. П. Чайковский ва алалхусус М.Мусоргский («Бачагона», «Суруд ва рақси аҷал»)-ро ба худ ҷалб намуд. Жанри мазкур дар як зумра композиторони Шӯравӣ, аз ҷумла Шостакович, Свиридов ва диг. низ роҳ ёфт.

Силсилаи вокалӣ дар эҷодиёти композиторони тоҷик
------------------------------------------------

Як зумра композиторони тоҷик дар ин жанр асарҳо офаридаанд, ки cилсилаи вокалии сурудҳо дар васфи сулҳ ва дӯстии Хайрулло Абдуллоев (1983), 4 романс ба рубоиёти Умари Хаёми Шуҳрат Ашӯров (1994), Силсилаи вокалии 6 суруд барои овоз ва оркестри симфонии Сергей Баласанян бар ашъори Р. Такур, Силсилаи вокалии «Сурудҳои помирӣ» барои овоз ва фортепианои Фирӯз Баҳор (1967), силсилаи сурудҳои бачагонаи «Лаклаку»-и Дамир Дӯстмуҳаммадов ба шеърҳои Алӣ Бобоҷон (1988), Силсилаи вокалии иборат аз 4 суруд барои хори занона ва фортепианои А. Латифзода (1983), Силсилаи вокалии романсҳо «Акси ҷанг»-и Е.Лобенко (1976), Силсилаи вокалии романсҳо «Гулдастаи болои қабри шоир» (12 романс) бар ашъори Рӯдакии М. Светаев (1958), Силсилаи вокалии «Ҷоми Хаём»-и Лола Толис барои баритон ва оркестри симфонӣ (1979) ва Силсилаи вокалии «Ихтилофоти занон»-и Толиб Шаҳидӣ барои сопрано ва оркестри симфонӣ (2006) аз ҷумлаи онҳоянд.

Нигаред
-------

* Тенор
* Романс

Эзоҳ
----

1. ↑   Обидпур Ҷ. Луғатномаи тафсирии мусиқӣ / зери назари Б.Қобилова. – Душанбе: Аржанг, 2019. – С. 351. – 480 с. ISBN 978-999-47-43-90-2 (тоҷ.)
**Гуловез**, **рустаниҳои овеза** — рустаниҳое, ки онҳоро дар гулдону тубак ва кӯзаву сабадчаҳои овеза парвариш мекунанд.

Пояи гуловез палакмонанд ё хазанда аст. Барг (мас. сангкафонак, традескансия, аспарагус, шпренгери, хлорофитум, селагинелла ва ғ.) ва шукуфаи гуловез (мас. гули бегона, момогул, анҷибари сипарбарг) зебо ва ҷолиб мебошанд. Гуловезро барои ороиши хона, айвон, даромадгоҳи бино, толорҳо ва ғ. истифода мебаранд. Гулдони гуловез ро бевосита ба девор устувор мекунанд ё ба такягоҳи махсус меовезанд. Ҷой, ҳарорат, намнокӣ ва рӯшноӣ бояд ба хусусиятҳои биологии гуловез мувофиқ бошанд. Тубакҳоеро, ки ба он гул мешинонанд, аз зер сӯрох мекунанд. Гуловезро дар об ҳам гузоштан мумкин. Дар ин маврид обро мунтазам иваз кардан лозим аст. Гуловез аз қаламча афзоиш меёбад.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Гуловез // Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.

* Хессайон Г. Всё о комнатных растениях. М. 2003;
* Андреева И. Родман Л. Ботаника. М. 2005;
* Хессайон Д. Г. Всё о болезнях и вредителях растений. М. 2010.
**Габар** (форсӣ: گبر‎), **габарсанг** — як навъи санги сиёҳтоб ва нарм, ки барои тарошидану сохтани дег, табақ, коса ва ашёи дигари рӯзгор истифода мешуд.

Ба қавли ҷуғрофиёнависон Истахрӣ ва Ибни Ҳавқал кони габар дар мавзеи Нишопур вуҷуд дошт. Намунаи ашёи санги габар дар миёни бозёфтҳои бостоншиносии Ҳулбук, Ҳаловард, Леваканд, Шумон, Бунҷикат ва Карон ёфт шудааст. Ахиран зимни ҳафриёти бостоншиносӣ аз ноҳияи Дарвози Тоҷикистон ашёе аз қабили пилтачароғ, дегча ва пораи дег дарёфт шуд, ки аз санги габар тарошида шудаанд.

> З-ин биёбон басе туро беҳтар  
> 
> Хонаву оби сарду деги габар. 
> 
> 
> Саноӣ
> 
>

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Фарҳанги забони тоҷикӣ. Ҷ. 1. Д. 1969;
* دانشنامه دانش گستر. جلد 14. تهران،1389 ش.ر

Сарчашма
--------

* Габар / Ю. Яъқубшоҳ // Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.
Буква г:  
 прямой шрифт, болгарица, русский курсив, сербский курсив
**Г**, **г** (ном: **гэ**) — ҳарфи чаҳоруми алифбои кириллии забони тоҷи­кист. 

Овозе, ки ин ҳарфро ифода меку­над, ҳамсадои шав­шувдо­ри ғайридимоғии пасизабониву па­сикомии устувори ҷа­ранг­дор аст. Шакли чопиаш Гг, даст­нависаш Гг мебошад. То со­ли 1929 дар забони тоҷикӣ аз алифбои арабӣ истифода ме­шуд. Дар ин алифбо ҳарфи Г-овози (ге) вуҷуд надошт. Забоншиносон барои ифодаи ово­зи ге-и забони форсии тоҷикӣ ба алифбои арабӣ ҳар­феро бо номи «гоф» ҳам­мо­нан­ди ҳарфи «коф» ихтироъ кар­да, ба алифбои ара­бӣ илова намуданд. Шакли навишти «гоф» чунин аст. گ (Ба ҳарфи «коф» — навишташ — ک як хатча илова шудааст). Аз соли 1929 то сентябри 1940 дар забони тоҷикӣ аз алифбои лотинӣ исти­фода ме­шуд. Дар ин алифбо шакли чопии Г — G g, дастнависаш G g буд.

Фонемаи Г. дар забонҳои бостонии эронӣ — форсии бос­тон — Гармопада (номи моҳ), гарма — гарм; авестоӣ — гав — гов, Гава — номи кишвари Суғд, гайа — зиндагӣ, заири гао­на — заргун; форсии миёна — гривбан — гиребон; нигаҳ — ни­гоҳ вомехӯрад. Шаклҳои гуногуни табдили Г. дар за­бон­ҳои эронии қадим — ифодааш бо овоз (ҳарф)-и «в» — ви­наҳ ‒ гуноҳ, вараз — гуроз, врка — гург, бо овози «к» — ҳа­ка­рам — агар, сака — саг, варека — барг, врд — гул во­ме­хӯ­рад. Шаклҳои дигари бадалшавии Г. ба «ҷ» — геҳон — ҷа­ҳон, гав­ҳар — ҷавҳар, гавз — ҷавз, лагом — лаҷом, наргис — нарҷис, Гур­гон — Ҷурҷон, Буругирд — Буруҷирд; ба «в» — Гуштосп — Виштосп; ба «д» — авранг — авранд, куланг — ку­ланд; ба «й» — ҳумогун — ҳумоюн, Раг — Рай; ба «ғ» — гулӯла — ғулӯла, зу­гол — зуғол ва ғ. низ дар забон мушоҳида мешаванд.

Дар алифбои русии кириллӣ ифодаи рақамии Г. ба ада­ди 3, дар алифбои глаголӣ ба адади 4 баробар аст.

Ба ҷойи шумораҳои миқдории 4 (чор) баъзан ҳарфи Г.-ро мегузоранд: фасли г, синфи ҳафтуми «г» ва ғ.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Энциклопедияи советии тоҷик. Ҷ. 1, Д. 1978;
* Русский язык. Энциклопедия. М. 1979;
* Русская грамматика. Т. 1. М. 1982;
* Фасмер М. Этимологический словарь русского языка. В четырех томах. М. 1987;
* Collins English Dictionary. 8th Edition first pullished in 2006. Harper Collins Pullishers 2006;
* دهخدا. لغتنامه. گونه الکترونی

Сарчашма
--------

* Ге / О. Қосимов // Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.
**Гáббро** (итол. *gabbro*) — ҷинси кӯҳии магмавӣ.

Дар умқи Замин дар натиҷаи оҳиста-оҳиста хунук шудани магма ҳосил мешавад. Таркибаш аз плагиоклази асосӣ (лабрадор, битовит), минералҳои ранга (пироксен), баъзан оливин ва амфибол ва миқдори ками минералҳои маъданӣ иборат аст. Габбро вобаста ба таркиби минералӣ чанд навъ мешавад: норит, троктолит, анортозит, габбродиорит, лабрадорит. Навъҳои пирокину оливиндори онро габброи оливиндор ва дорои 85-90 % плагиоклазро плагиоклазит меноманд. Рангаш сиёҳ, сабзи тира, баъзан ало мешавад. Дар табиат ба шакли шток, лаколит, дайка вомехӯрад. Конҳои габбро дар Британияи Кабир, Амрикои Шимолӣ, соҳилҳои нимҷазираи Лабрадор (Канада), Фаронса, Шотландия ва Украина кашф шудааст. Дар Тоҷикистон габбро дар қаторкӯҳи Ҳисор ва кӯҳҳои Помир мавҷуд аст. Габброро бештар барои ҳайкалтарошӣ, бинокорӣ ва рӯйкаши деворҳо истифода мебаранд.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Костов И. Минералогия. М. 1971;
* Геологический словарь. Ч. 1. М. 1983;
* Ҷанобилов М. Минералогия. Д. 2011.

Сарчашма
--------

* Габбро // Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.
**Ҷованни Витали**, маъруф ба **Иван Петрович Вита́ли** (1794[…], Санкт-Петербург — 1855, Санкт-Петербург) — ҳайкалтароши рус, намояндаи класситсизми охир.

Зиндагинома
-----------

Дар Санкт-Петербург, дар оилаи Петро Витали — ҳайкалтарош ва қолабгари итолиёӣ ба дунё омадааст. Ҷованни Витали соли 1818 дар Маскав ҳамчун тармимгари манзилу маҷмааҳои харобгашта дар ҷанги соли 1812 кор кард. Композитсияҳои машҳури ӯ (аробаи дучархаи Шараф, релйефи «Озодкунии Маскав» ва ғ.) барои Тоқҳои нусрат (1829-34, меъмор О. Бобе), инчунин ҳайкалҳо барои фаввораҳои назди майдонҳои Лубянская («Чаҳор рӯдхона») ва Театралная («Аллегорияи театр, мусиқӣ ва назм»; ҳар ду биринҷӣ, 1835). Пас аз бозгашт ба Петербург (1841) ба ороиши калисои ҷомеи Исҳоқ машғул шуд. Ҳайкали Павели I-ро (аз биринҷӣ, 1851) сохт, ки гунаҳои он дар Гатчин ва Павловский гузошта шуданд. Ҳамчунин чанд портрет (аз ҷумла «А. С. Пушкин», аз мармар, 1836 ва ғ.) офаридааст.

Эзоҳ
----

1. 1 2 3 4  Union List of Artist Names (ингл.)
2. 1 2 3 4  Faceted Application of Subject Terminology
3. 1 2  Benezit Dictionary of Artists (ингл.) — OUP, 2006. — ISBN 978-0-19-977378-7
4. 1 2   (итол.)

Адабиёт
-------

* Витали Иван Петрович // Боз — Вичкут. — Д. : СИЭМТ, 2014. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 3). — ISBN 978-99947-33-46-0.


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️  Гузариш ба унсури Викидода  Фарҳангҳо ва донишномаҳо | 
* Большая российская (старая версия)
* Большая советская (1 изд.)
* Брокгауза и Ефрона
* Кругосвет
* Малый Брокгауза и Ефрона
* De Agostini

 |
| Таборшиносӣ ва некрополистика | 
* Find a Grave

 |
| 

| Дар феҳристҳои китобшинохтӣ |
| --- |
| 
* GND: 1209450860
* ISNI: 0000 0001 2212 0263
* LCCN: no2007065672
* SUDOC: 149839324
* VIAF: 66250092
* WorldCat VIAF: 66250092
* ULAN: 500120666

 |

 |
**Вистон** — як навъи чормағзи маҳаллӣ.

Дарахташ зудсабз, шохсораш парешон. Самараш калон (35 х 33 х 33 мм), гирда ва нӯгдор (вазнаш 13 г). Пӯсташ нафис (1,4 мм). Мағзаш пур (52 дарсади вазни умумии чормағзро ташкил медиҳад), серравған (73,6 %). Дарахти худрӯи вистонро дар ҷануби қаторкӯҳи Ҳисор дар мавзеи Вистони дараи Ромит пайдо кардаанд. Соли 2005 ба шароити иқлими ҷумҳурӣ мутобиқ карда шуд (У. Х. Холдоров, С. Б. Шомурадова). Дар минтақаҳои кӯҳсор ва наздикӯҳӣ ҳосили бисёр медиҳад.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Вистон / С. Шомурадова // Боз — Вичкут. — Д. : СИЭМТ, 2014. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 3). — ISBN 978-99947-33-46-0.
**Масҷиди мадрасаи Абдуллохон**, ёдгории меъмории мансуб ба а. ХVI, масҷиди ҷомеи деҳаи НавгилемНоҳияи Исфара аст. Масҷид дар замони Абдуллохони 11 Шайбонӣ (1557-1599) с. 1585 қомат афрохтааст. С.1909 дар саҳни ҳавлии масҷид аз хишти пухта Саид Алибой ном шахс манорае бунёд намуд.

Манора дар саҳни масҷид
Масҷиди мадрасаи Абдуллохон гунбаздор аст. Дарозии бино 20,2 м, мавзеи марказии он 10,47 м, қанотҳо 15,15-15,85 м, баландии равоқ 9 м-ро ташкил медиҳад. Меҳроби панҷтарқаи масҷид ҳошияҳои музайян ва бурҷҳои гаҷкорӣ дорад. Тоқи қисми шарқӣ чун роҳрав истифода шуда, пештоқро бо бинои марказии гунбаздор мепайваст. Гунбази куррашакл болои устувонаи на он қадар баланд бунёд ёфтааст. Намотоқи умқӣ дошта, бари он 10,7 м аст ва дорои нақшу нигори рангаву катибаҳои кӯфӣ ва хиштҳои зебо мебошад. Тоқи намо дар ҳошияҳояш ба усули «гиреҳ» оро дода шудааст. Нақшҳои ҳамаи қисмҳои чӯби шифт ва сарсутунҳо рангҳои сурх, сабз ва кабуд доранд. 
Тибқи шаҳодати калонсолон дар мадраса мударрисон Домулло Мирабдулло, Мулло Маҳмудхӯҷа, Мулло Соҳиб, Мирзоабдулло, Муҳаммадxони Махдум ва мутаваллиҳо Мулло Поччохӯҷа, Мулло Нуруллохӯҷа ба таълиму тадриси толибилмон пардохтаанд.
Ёдгорӣ дар муҳофизати давлат қарор дорад. Ба истиқболи 1100-солагии Давлати Сомониён масҷид ҳамчун иншооти ҷашнӣ пурра таъмиру тармим ва эҳё гардид.

Эзоҳ
----

* Энциклопедияи Советии Тоҷик : [дар 8 ҷ.] / сармуҳаррир  А. С. Сайфуллоев. — Д. : СИЭСТ, 1978—1988.



|  |  |
| --- | --- |
| Аллоҳ | *Ин мақолаи ба Ислом алоқаманд нопурра аст. Шумо метавонед бо пурра кардани он ба Википедиа кӯмак кунед.* |



|  |  |
| --- | --- |
|  | *Ин мақола дар бораи масҷид ва ё ҷойҳои Исломӣ нопурра мебошад. Шубо метавонед ба Википедиа бо пурра кардани он кӯмак расонед*. |
**Гамазов Матвей Авелевич** (6 марти 1812, Петербург — 7 майи 1893, ҳамон ҷо) — шарқшинос-забоншинос, тарҷумон, дипломати рус.

Зиндагинома
-----------

Аз хонаводаи князи арманӣ — Сааруни (ҳамин номи хонаводагиро тахаллус интихоб карда буд). Пас аз хатми Омӯзишгоҳи муҳандисии Петербург дар хидмати ҳарбӣ буд. Баъдан дар шуъбаи таълимии Вазорати корҳои хориҷӣ таҳсил карда, ба кори дипломатӣ машғул шуд: тарҷумони сафоратхонаи Русия дар Қустантания ва Искандария, консул дар Гелон (Эрон), сафир дар Итолиё ва Юнон. Аз соли 1872 то охири умраш дар шуъбаи зикршуда муаллим буд. Шеъри нахустинаш «Ғам» соли 1837 бо зерсарлавҳаи «Аз форсӣ» ба табъ расид. Дар омӯзиши забонҳои шарқ ва тарҷумаи осори адабиёти арабу форс-тоҷик ва турк бо шарқшиноси шинохтаи рус барон В. Р. Розен ҳамкорӣ дошт. Матвей Гамазов ашъори шоирони форс-тоҷик Фирдавсӣ, Хайём, Саъдӣ, Ҳофиз ва дигаронро ба забони русӣ тарҷума карда, матни аслашонро (ба хатти форсӣ) ба табъ мерасонд. Дар тақлид ба ин шоирон ба забони русӣ шеърҳо ба шакли ғазал ва рубоӣ менавишт. Ба гуфтаи шарқшиноси номӣ И. Ю. Крачковский, Матвей Гамазов ормонҳои романтикии шарқиро дар адабиёти рус пойдор нигоҳ доштааст.

Эзоҳ
----

1. 1 2

Адабиёт
-------

* Холмуҳаммадов Н. Гамазов М. А.//Энциклопедияи адабиёт ва санъати тоҷик. Ҷ. 1. Д. 1988.

Сарчашма
--------

* Гамазов Матвей Авелевич // Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️  Гузариш ба унсури Викидода  Фарҳангҳо ва донишномаҳо | 
* Русский биографический

 |
| Дар феҳристҳои китобшинохтӣ | 
* VIAF: 120144648577753613337
* WorldCat VIAF: 120144648577753613337

 |
**Габел** (фр. gabelle) — андоз аз фурӯши намак дар Фаронса (то соли 1790).

Габел суде буд, ки дар натиҷаи арзон харидани намак аз истеҳсолкунанда ва гарон фурӯхтани он ба истеъмолкунанда ба даст меомад. Бори аввал дар давраи ҳукмронии Филиппи IV ҷорӣ шуд (аз соли 1286). Аз давраи ҳукмронии Филиппи VI тиҷорати намак соҳаи фаъолияти инҳисории давлат гардида, бо сохта шудани анборҳои давлатӣ пардохти габел дар 12 шаҳр маъмул гардид. Дар ибтидо меъёри ягонаи пардохти габел вуҷуд дошт, аммо баъдтар тафовути он дар марказ ва музофотҳои наздики он нисбат ба минтақаҳои ҷанубӣ, шарқӣ ва ҷанубу шарқӣ боло рафт. Тафовути меъёри габел ба пайдоиши қочоқи намак мусоидат кард. Габел дар давраи Инқилоби буржуазии Фаронса (1789-94) барҳам дода шуд.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* Габел // Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️  Гузариш ба унсури Викидода  Фарҳангҳо ва донишномаҳо | 
* Большая каталанская
* Britannica (онлайн)
* Universalis
* Universalis

 |
| Дар феҳристҳои китобшинохтӣ | 
* BNF: 152268279
* SUDOC: 028895371

 |
**Қурбон Ҷанобилов** (4 ноябри 1946, деҳаи Гезан, ноҳияи Панҷакент — 31 октябри 2001, Душанбе) — физикдон, номзади илмҳои физика-математика (1974), дотсент (1982).

Зиндагинома
-----------

Солҳои 1962—1967 дар факултети физикаи Донишгоҳи давлатии Тоҷикистон ба номи В. И. Ленин таҳсил намудааст. Солҳои 1967—1968 ассистенти кафедраи физикаи ядроии донишгоҳи мазкур, 1968—1969 афсари Артиши Шӯравӣ, 1969—1970 таҷрибаомӯз-тадқиқотчии кафедраи физика, 1970—1973 аспиранти кафедраи физикаи Донишкадаи давлатии омӯзгории шаҳри Душанбе ба номи Т. Г. Шевченко, 1974—1976 ходими калони илмии кафедраи физикаи ядроии Донишгоҳи давлатии Тоҷикистон, 1976—1982 муаллими калон ва и.в. дотсенти кафедраи физикаи Донишкадаи политехники Тоҷикистон буд. Солҳои 1982—1988 ҳамчун дотсенти кафедраи физикаи умумӣ ва назариявӣ, 1988—1990 дотсенти кафедраи физикаи умумӣ, 1990—1998 дотсенти кафедраи физикаи эксперементалӣ, 1999—2000 мудири кафедраи механикаи техникӣ ва нақшакашӣ, соли 2001 мудири қисми таълими Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи Қ. Ҷӯраев кор кардааст. Ҳамзамон, солҳои 1991—1992 вазифаи муовини декани факултети физикаи донишгоҳи омӯзгориро ба уҳда дошт. Оид ба физикаи ядро тадқиқоти илмӣ бурда, зиёда аз 60 номгӯи корҳои илмӣ ва илмию методӣ ба нашр расонидааст. Бо нишони сарисинагии «Аълочии маорифи Тоҷикистон» ва ифтихорномаи Вазорати маорифи Тоҷикистон сарфароз шудааст.

Осор
----

* Супоришҳои санҷишӣ аз физика (бо ҳаммуаллифӣ), Д. 1990;
* Маҷмӯи масъалаҳо аз физика (бо ҳаммуаллифӣ), Д. 1990.

Эзоҳ
----

Пайвандҳо
---------

* Энсиклопедияи Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи С. Айнӣ
Масчиди хаконии Исо
«**Масчиди хаконии Исо**» (забони Хитои: 真[Zhēn]
耶[Yē]
穌[sū]
教[Jiào]
會[Huì]) - масчиди озодест, ки дар шаҳри Пекин, Хитой соли 1917 сохта шуда буд. Имруз, тақрибан 1,5 миллион нафар одам дар чилу панч давлати шаш қитъаи дунё аъзои ҳамин масчид мебошанд. Ин масчид ба соҳаи Протестантии, шуъбаи Христиании, ки дар давоми авали садсолаи бистум пайдо шуда аст. Ин масчид идҳои «Рузи таввалуди Исо Пайгамбар», «Easter». Онҳо ҳаракат мекунанд, ки «Евангелиеро» ба хамаи халкҳои дунё пешниход кунанд.

Даҳ бовари аслии Калисо иборатанд аз:
-------------------------------------

### Рӯҳи Муқаддас

«Дарёфт кардани Руҳи Муқаддас, бо гуфтани он бо забон исбот мешавад ва кафолати мероси биҳишт аст.»

### Ғусли таъмид

*Мақолаи асосӣ*: *Ғусли таъмид*
«Ғусл бо об яке аз оинҳои динӣ барои касби бахшиш аз гуноҳон ва эҳёи дубора аст. Ғусл бояд дар: обҳои ҷорӣ аъмол шавад, монанди рудхонаҳо ва ё дарё ва ё чашмаҳо. таъмид(?) диҳанда кист, ки худ Қибла мавриди ғусл воқеъшуда ва тавассути оби муқаддас мавриди таъмид қарор гирифта ба номи Исои Масеҳ ин корро анҷом медиҳад. Ва кист, ки мавриди ғусл таъмид қарор мегирад, бояд комилан дар об қарор бигирад ва сар ва сурат ба самти поён хам шуда бошад.»

### Пошӯӣ

«Ойини динӣи шустани по ки фард ро барои доштани дами бо Эсои худо тавоно мекунад. ҳамчинин он ёдбуди ҳамишаги ба шумор меравад ки фард бояд ишқ ва тақаддус ва поки ва хузуъ ва гузашт ва ёрияш ро ба ёд дошта бошад. Ҳаркас ки ғусли таъмид бар ӯ воҷиб бошад бояд поҳояш ро барои Эчо Масиҳ бешуяд. шустани дуҷониба мумкин аст дар замони муносиб ба ҷо оварда шавад.»

### Аъшои раббонӣ

«Аъшои раббонӣ муқаддас оине аст муқаддас ҷиҳати баёд оварии марги Исои Масеҳ. Ин кор боис мешавад ки мо ҷисмоният ва хуни Худо дар оини ??? раббони яке шавад ва мо ба ҳаёти абадӣ бирасем ва дар рӯзи растохез зинда шавем. Ин оин ҳар гоҳ ки мумкин шуд бояд анҷом шавад. ??? ??? нон ва ангур барои ин кор лозим аст.»

### Рӯзи таътил (якшанбе)

«Рузи осойиш (рузи осойиши яҳудиён), ҳафтумин рузи ҳафта (шанба), як рузи таътили мазҳаби ва хуҷаста аз суйи худост, дар он шуҳуди сояи раҳмати худо барои ҷашни офаринеш ва растгори бо орезуйи расидани осойиши абади аст.»

### Исои Масеҳ

«вожаҳои ки дар ҷисми башарӣ фурӯ рафт, бар салиби бадруд зиндагӣ барои ??? гунаҳкорон, дар рӯзи севум зинда гашт ва ба осмон сауд(?) кард. Ӯ танҳо ноҷе(?) аз ҷисми инсонҳо аст, офаридгори осмонҳо ва замин, ва як худои ростин.»

### Китоби Муқаддас (Инҷил)

«шомил бар васоёи аҳди қадим ва ҷадид, илҳом гирифта шуда аз худо,танҳо матни ростин ва як меъёр барои пайравони Масиҳ.»

### Растагорӣ

«Растигори тавассути бахшойиш ва раҳмати худованд аз роҳидин ба даст меояд. Эмон оварандигон бояд бар руҳулқудус такя кунанд то ба тақаддус ба худованд ва башардусти бересанд.»

### Калисо

«Калисои ҳақиқии Исои тавассути Исои Масеҳ таъсисшуда ва аз тариқи руҳи Ал-Қуддус (Ал-Қудс) дар замони "Охирин борон" эъҷод шудааст.»

### Ҳукми ниҳоӣ

«Омадани масиҳ барои бори дувум дар охарозамон рух медаҳад, замони ки бай аз биҳишт барои довари дарбораи ҷаҳон фуруд меояд ва парҳизгорон зиндагӣи ҷовдона меёбанд вали нобакорон барои ҳамиша маҳкум мешаванд.»
Сутуни кандакоришуда
**Масҷиди Сариҳисор** — ёдгории меъморӣ дар деҳаи Чоркӯҳи ноҳияи Исфара аст.

Сақфи масҷид ба ду кодок ҷудо шудааст, ки ин усули пӯшиш хоси ҳунари устоҳои маҳаллист. Сутун, сарсутуни муқарнас ва пойсутуни кандакорӣ дорад. Рӯйи қисми «кӯзагӣ»-и он варақаҳои баргшакли мадохилкандаанд. Танаи сутун ҳаштқирраи маҳрутист. Тоқҳои деворҳо дусинҷа оро ёфтаанд. Девори шимолӣ 7 тоқи пур аз ороиш ва ҳамчунин девори шарқӣ низ 3 тоқ дорад. Лаболаби сақфи айвон ба шакли кайвон аст. 
Айвон ҳам меҳроб дорад. Аз ду паҳлӯи меҳроб чортоӣ тоқи ороишӣ гузоштаанд. Рӯйи нижвони айвон ва кайвони он бо нақшу нигори нимдоира оро ёфтааст. Рӯйи нижвон наълинҳои кандакорӣ намоёнанд, онҳо чун интиҳои болорҳои сақф вонамуд мешаванд. Аз болои нижвон нақши «занҷира» мегузарад. Чунин усули намои айвондор хоси иморатсозии Чоркӯҳ буда, дар тамоми биноҳои синҷӣ фаровон истифода шудааст. Ду сутуни дохили айвон кандакорист ва сутуни муқарнас дошта, ситорашакл аст. Сутунҳоро бар тахтасангҳо гузоштаанд. Масҷид аз рӯйи бандубаст ва баъзе ҷузъиёти сохти сақфаш диққатангез аст. Ҳавлии масҷид чашма ва ҳавзе дорад.

Манбаъ
------

* Энциклопедияи Советии Тоҷик : [дар 8 ҷ.] / сармуҳаррир  А. С. Сайфуллоев. — Д. : СИЭСТ, 1978—1988.



|  |  |
| --- | --- |
| Аллоҳ | *Ин мақолаи ба Ислом алоқаманд нопурра аст. Шумо метавонед бо пурра кардани он ба Википедиа кӯмак кунед.* |



|  |  |
| --- | --- |
|  | *Ин мақола дар бораи масҷид ва ё ҷойҳои Исломӣ нопурра мебошад. Шубо метавонед ба Википедиа бо пурра кардани он кӯмак расонед*. |
**«Оилаи ҳуқуқӣ»** - истилоҳи илмӣ- ҳуқуқӣ аст, ки барои ифодаи низоми ҳуқуқии ба ҳам наздики якчанд давлатҳои ҷаҳон истифода мешавад. Бо назардошти он ки низоми ҳуқуқии якчанд кишвар дорои аломату сифатҳои умумӣ аст, мафҳуми «оилаи ҳукуқӣ» (ин ҷо ибораи «оилаҳои ҳуқуқӣ» на ба маънои биологӣ, балки махсуси ҳуқуқӣ омадааст) пешниҳод шудааст. Дар асоси аломатҳои ба ҳам наздики ҳуқуқӣ (сарчашмаҳои наздик, таснифи умумии соҳаҳои ҳуқуқ, мафҳумҳои наздики ҳуқуқӣ ва ғ. умумияти низоми ҳуқуқии якчанд давлатҳо таъмин мегардад, ки онро «оилаи ҳуқуқӣ» меноманд. Ҳамин тариқ, оилаи ҳуқуқӣ мафҳуми илмию муқоисавӣ аст, ки якчанд низоми ҳуқуқии миллии дорои аломатҳои умумиро дар бар мегирад. Барои таснифи онҳо маҳакҳои ҳуқуқӣ, аз қабили таърихӣ-назариявӣ, техникӣ - ҳуқуқӣ, мафкуравӣ - ҳуқуқӣ, амалӣ - ҳуқуқӣ истифода мешаванд. Дар асоси онҳо оилаҳои ҳуқуқии ҷаҳони муосирро ба гурӯҳҳои зерин ҷудо мекунанд:

1) оилаи ҳуқуқи романӣ-олмонӣ;

2) оилаи ҳуқуқи умумӣ;

3) ҳуқуқи мусулмонӣ;

4) ҳуқуқи Ҳиндустон;

5) ҳуқуқи Шарқи Дур;

6) ҳуқуқи одатии африқоӣ.

Нигаред низ
-----------

Оила

Эзоҳ
----

1. ↑  Фарҳанги истилоҳоти ҳуқуқ / Зери таҳрири Маҳмудов М.А. - Душанбе: ЭР-граф, 2009. - с. 368
**Гулобии маҳаллӣ** — навъе аз гелосҳои миёнапаз; селексияи халқист.

Дарахти 15-солааш 7-7,5 м қад мекашад; ғафсии танааш 69 см. Баргаш калон (дарозиаш 8,5 см, бараш 4,9 см), дарозрӯя, рангаш сабзи баланд, сурхча, дандонаҳои майда дорад. Думчааш (дарозиаш 2,5-3 см) ғафси сурхтоб. Гулаш калон, сафеди гулобиранг. Нимаи аввали апрел гул карда, аввали июн ҳосилаш мепазад. Мевааш миёнаҳаҷми гирда (вазнаш 3,5 г, андозааш 1,3 х 1,1 х 0,9 см), рангаш асосан зардча, тобиши гулобӣ дорад; пӯсташ маҳин, гӯшташ хамираки сероб, сершира ва хуштаъм. Донакаш гирдаи майда (0,3 г). Дар таркиби меваи пухта расидааш 9-9,5 % қанд ва 1,3-1,6 г/л ҷавҳар мавҷуд аст. Меваашро тар мехӯранд, мураббо мепазанд ва компот тайёр мекунанд; барои ба ҷойҳои дур кашондан мувофиқ нест. Дарахташ бо роҳи пайванд (ба гелоси худрӯй, олуболу ва олуча) зиёд карда мешавад. Ниҳоли пайвандиаш баъди 3-4 сол, ниҳоли аз донак рустааш баъди 6-7 сол самар меорад. Гулобии маҳаллӣ аз 10 то 25-солагиаш ҳосили фаровон мебандад. Як бех дарахти 15-солааш 35-40 кг ҳосил медиҳад. Барои дар ноҳияҳои вилояти Хатлон, водиҳои Ҳисору Рашт парвариш кардан тавсия шудааст. Ниҳолаш ба сармо ва камобӣ тоб меорад, дар заминҳои лалмӣ низ месабзад. Дарахташ бештар аз касалии доғзании барг зарар мебинад.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Гулобии маҳаллӣ / С. Гулов // Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.

* Плодоводство Таджикистана. Сталинабад, 1948;
* Розанов Б. С. (ва диг.). Плодоводство Таджикистана. Д. 1970;
* Каталог районированных сортов плодовых культур, винограда по Таджикской ССР. Д. 1984;
* Гулов С. М. Мадаминов В. С. Силвандер В. Г. Мевапарварӣ. Д. 2007.
**Масҷиди марказии Лондон** (англ. London Central Mosque) — масҷид дар Лондон, ки дар боғи Риҷентс ҷойгир аст. Қисме аз Маркази фарҳангии исломӣ.

Таърихи пайдоиши масҷид дар боғи Риҷентс бо ифтитоҳи маркази фарҳангии исломӣ аз ҷониби шоҳ Ҷорҷи VI дар соли 1944 алоқаманд аст. Сохтмон аз соли 1974 то 1977, ки аз ҷониби меъмори бритониёӣ Фредерик Гибберд дар соли 1972 тарҳрезӣ шуда буд, анҷом дода шуд. Шакли гунбаз ба Павилиони шоҳона дар Брайтон ҳамоҳанг аст, ки аз ҷониби меъмор Ҷон Нэш тарҳрезӣ шудааст. Сохтмон бо дастгирии як қатор давлатҳои исломӣ, аз ҷумла, подшоҳи Арабистони Саудӣ ду миллион фунт садақа кардааст, ба анҷом расидааст. Арзиши умумии сохтмон 6,5 миллион фунт буд. Ин як бинои асосӣ бо ду толори намоз ва манора аст. Зиёда аз 5 ҳазор нафарро метавонад дар бар мегирад.

Эзоҳ
----

1. ↑
2. ↑  National Heritage List for England
**Гулшани Деҳлавӣ** (форсӣ: گلثن دهلوی‎) — шоираи форсизабони Ҳиндустон (асри 18).

Зиндагинома
-----------

Дар Деҳлӣ зиндагӣ ва эҷод мекард. Шогирди Мир Муҳаммадтақӣ Хаёли Аҳмадободӣ (фавт 1758). Намунаҳо аз ашъораш дар тазкираҳои «Ҳадиқаи ишрат», «Занони суханвар», «Нигористони сухан», «Парданишинони сухангӯй» ва ғайра сабт гардидаанд. Ин байт аз ӯст:

> Ба хаёли қади раънои ту, ай ғайрати гул,   
> 
> Сарв оҳест, ки аз синаи Гулшан бархост! 
> 
>

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Гулшани Деҳлавӣ // Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.
**Гулобимуруд** — як навъ муруди маҳаллӣ.

Дарахташ аҳромшакл, шохаҳояш бехори хокистарранг, сиёҳча; шохаҳои наваш ҷигарии хокистарранг. Муғҷааш гирда ё тухмшакл, пулакчаҳояш патдор. Баргаш миёнаҳаҷм (дарозиаш 6-8 см, бараш 3-4 см), дарозрӯя, нӯгтези дандонадор, рангаш сабзи равшан, думчааш кӯтоҳ (3-4,5 см), борики рост. Мевааш миёнаҳаҷм (50-60 г; дарозиаш 50-55 мм, қутраш 44-48 мм), тухмшакл, пӯсташ тунук, рангаш зарди коҳмонанд; мағзаш сафед, сершира, ширини нордон, хушбӯй, 3-8 дона тухми ҷигарӣ дорад (дарозиаш то 1 см). Гулобимуруд охири август мерасад. Дар таркибаш 18,10 % моддаҳои хушк мавҷуд аст. Онро тару тоза мехӯранд, мехушконанд. Барои ба ҷойҳои дур кашондан мувофиқ нест (фақат 10-15 рӯз нигоҳ доштан мумкин). Дарахташ ба нам ва хоки ҳосилхез талаботи зиёд надорад. Дар канори ҷар ва заминҳои лалмӣ нағз нашъунамо карда, ҳосили хуб медиҳад. Ниҳоли пайвандиаш соли 4-5-уми шинондан бор меорад ва ҳар сол ҳосил медиҳад. Аз ҳар дарахти 30-40-солааш андаряк 120—150 кг мева мегиранд.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Гулобимуруд / М. Қосимов // Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.

* Қосимов М. Навъҳои маҳаллии муруду нокҳо. Д. 1971.
**Озодҷон Ҳамидзода** - сармуҳаррири рӯзномаи вилояти Самарқанд - «Овози Самарқанд».

Зиндагинома
-----------

Озодҷон Ҳамидович Хидиров 8 апрели соли 1976 дар деҳаи Гулбоғи ноҳияи Самарқанд дида ба дунё кушодааст. Пас аз хатми мактаби миёнаи рақами 17 зодгоҳ шомили факултети филологияи тоҷики Донишгоҳи давлатии Самарқанд гардид.
Аз синни мактабӣ ба эҷодкорӣ шавқи беандоза дошт. Ин шавқ ба ӯ роҳбар шуда, соли 1994 ба кори идораи рӯзномаи «Овози Самарқанд» қабул гардид. Таи 20 сол ба вазифаҳои хатбар, мусаҳҳеҳ, ходими адабӣ, мудири шґъбаи маънавият, котиби масъул ва ҷонишини сармуҳаррир кор кард.
Соли 2011 сармуҳаррири рӯзномаи Шӯрои намояндагони халқ ва ҳокимияти вилоят - «Овози Самарқанд» таъйин шуд.
Ӯ депутати Шӯрои намояндагони халқи ноҳияи Самарқанд аст.

Эзоҳ
----

1. ↑  Озодҷон Ҳамидович Хидиров(пайванди дастнорас)

Пайвандҳо
---------

Рӯзномаи «Овози Самарқанд» Бойгонӣ шудааст 18 Декабри 2014  сол.
**Гулшании Шерозӣ** (форсӣ: گلشنی شیرازی‎; 1616, Шероз — ?) — шоири эронӣ.

Зиндагинома
-----------

Пас аз хатми таҳсил ва касби камол ба Ҳиндустон сафар кард. Дар Дакан мезист. Тазкиранигор Тақиуддини Авҳадӣ ӯро дар Дакан дида будааст, ки ба Эрон мерафт. Дар манбаъҳо аз девонаш иттилоъ дода нашудааст, вале маҳорати ӯро дар бадоҳатан гуфтани ҷавоб ба ғазалҳои Масеҳои Кошӣ, Толиби Омулӣ ва дигарон дар маҷлисҳои даргоҳи ҳукмрони давр — Ҷаҳонгир таърифу тавсиф кардаанд. Гулшании Шерозӣ, ба қавли Тақиуддини Авҳадӣ, аз илми мусиқӣ огоҳ ва «гоҳе қаландар, гоҳе воиз, гоҳе маддоҳ, гоҳе муқаллид» будааст.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Гулшании Шерозӣ // Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.
**Гулмакҳо** (Nectarinidae) — як оилаи парандаҳо, ки ғизояшон бештар шаҳди гул аст.

Вобаста ба таснифоти биологӣ мансуби қатори гунҷишкшаклҳо мебошанд. Дарозии баданашон 9-25 см, вазнашон — 6-20 гулмакҳо Нӯли борики каҷ (баъзан дандонадор) доранд. Ранги наринаашон равшани филизтоб, ранги модинаашон хокистарии сабзча аст; ҳар ду ҷинс ҳамранг низ мешаванд. Дар дунё беш аз 116 намуди гулмакҳо маълум аст. Парандаи хеле чолок буда, асосан дар Африқо, Осиёи Ҷанубӣ ва Австралия зиндагӣ мекунанд. Баъзе намудҳои онҳо дар навоҳии шимолу шарқии Австралия низ дучор меоянд. Дар бешазор, боғот ва буттазор, кӯҳсор (то баландиҳои 4200 м) маскан доранд. Дар нӯги шохаи дарахт, баъзан дар буттаҳо лона гузошта, 2-3 адад тухм мемонанд. Тухми гулмакҳо холдор ва ранги он гуногун аст. Баъди 17-19 рӯз аз тухм чӯҷаҳо мебароянд. Ғизои гулмакҳо асосан шираи гул мебошад. Онҳо ғизоро аз гул дар ҳолати парвоз (болзанон рӯ ба рӯи гул муаллақ истода) ё дар шохча нишаста мегиранд. Ҳашарот низ мехӯранд. Вобаста ба давраи гулшукуфт аз як ҷо ба ҷои дигар мекӯчанд. Аксари гулмакҳо мурғакони хушовоз мебошанд. Онҳо рустаниҳоро гардолуд намуда, ба табиат манфиат меоранд.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Гулмакҳо // Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.

* Брем А. Жизнь животных. М. 1958;
* Алфимова Н. Наши друзья — птицы. М. 1993;
* Зауэр Ф. Птицы обитатели лугов, полей и лесов. М. 2002.
«**Гулёр**» (форсӣ: گل‌یار‎) — суруд ва оҳанги бостонии мавсимию маросимии тоҷикӣ (Эрони бостон).

Дар асарҳои адабию мусиқӣ ба сифати гӯша ва шуъбаи мусиқӣ дар таркиби мақоми «Бусалик» (асрҳои 12-15, «Дувоздаҳмақом») омадааст. Дар таркиби «Шашмақом» ба сифати гӯша ё шуъбаи мусиқӣ амал надорад, аммо дар мақоми «Сегоҳ» чун ҷузъи тараннумӣ бо номи «Шаҳнози Гулёр» амал мекунад. «Гулёр» аз қисмҳои «Шаҳнози Гулёр», «Чапандози Гулёр», «Ушшоқи Гулёр» ва «Уфари Гулёр» таркиб ёфтааст. Ин шохаҳо ба усули авзонии «Сарахбор» иртибот дошта, аслан бо усули доиравии «Уфар» иҷро мешавад. Бахшҳои тараннумии «Гулёр» шеърҳоеанд, ки дар баҳри рамали мусаммани маҳзуф эҷод шудаанд.

Нигаред низ
-----------

* Шаҳноз
* Шаҳнози Гулёр

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Гулёр / А. Раҷабов // Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.

* Ражабов И. Мақомлар масаласига доир. Тошкент, 1963;
* Энциклопедияи адабиёт ва санъати тоҷик. Ҷ. 1. Д. 1988;
* Донишномаи Шашмақом. Д. 2010.
**Гулшании Кошғарӣ** (форсӣ: گلشنی کاشغری‎) — шоири тоҷик (асри 16).

Зиндагинома
-----------

Зодаи Мовароуннаҳр. Дар синни камолот ба Кошғар кӯчидааст. Донандаи хуби забони арабӣ ва илмҳои замонаш буд. Аз ашъори лирикиаш табъи нозук, дили беқарор ва аз шеърҳои ахлоқиаш дониши комил ва таҷрибаи зиёди рӯзгор доштани шоир маълум мегардад. Дар тазкираҳо ӯро «Кошғарӣ» низ гуфтаанд. Мутрибӣ дар «Тазкирату-ш-шуаро» аз мероси Гулшании Кошғарӣ намуна овардааст, ки аз маҳорати баланди шоирии ӯ гувоҳӣ медиҳад. Намунае аз эҷодиёти ӯ:

> Ман ба даште пой мемонам, ки ӯ ғампарвар аст,   
> 
> Ё ба саҳрое, ки ҳавли ӯ зи дӯзах бадтар аст.   
> 
> Ман наям булбул, ки баҳри гул ниҳам дил бар чаман,   
> 
> Тоири оташпарастам, манзили ман озар аст.   
> 
> Ончунон хӯ кардаам бо хору хошоки дараш,   
> 
> Кай ниҳам паҳлу, агар худ аз ҳарими бистар аст.   
> 
> Завқи ислом он қадар дар дил намепечад маро,   
> 
> Орзуи куфри зулфат, солҳо шуд, дар сар аст.   
> 
> Хоксори ин дарам шуд солҳо чун Гулшанӣ,   
> 
> Бар умеди он ки гӯӣ хоксори ин дар аст. 
> 
>

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Гулшании Кошғарӣ / У. Каримов // Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.
**МАДРАСАИ РАХМОНҚУЛ**, ёдгории меъморӣ дар Бухоро. Дар ахди Шохмурод сохта шудааст (1794— 95). Бино якошьёнаи на он кадар баланд, дар паҳлӯи Масҷиди Калон вокеъ аст. Намой асосии нморат ру ба ҷониби рох буда, дар марказ пешток ва дар ду паҳлӯяш гулдаста дорад. Асоси пештоқ бо изораи мармарии кандакорй, қисми болояш бо кошиҳои мунаккаш рӯкаш шудааст. Хавлӣ бо хучрахо ихота гардидааст. Руи девори хучрахо аввалхо кошикорӣ будааст. Мадраси Раҳмонқул бинои зебову назаррабо буда, ороишоти оддй, вале чолибаш ба меъмории классики мансуб аст. Едгорӣ дар муҳофизати давлат аст.
Акс:Mullo Tursunjon.jpgМадрасаи Турсунҷон
**Мадрасаи Турсунҷон** ё **Мадрасаи Мулло Турсунҷон** - ёдгории меъмориест дар Бухоро. Бино солҳои 1896—97 сохта шуда, дар махаллаи Бозори Нав, байнн Токи Телпахфурушон ва Регистони Бухоро вокеъ аст. Мадрасаи Турсунҷон дуошьёна буда, атрофи хавлиашро хучрахо ихота кардаанд. Дарехона ва масчиди он ба толорҳои алохида чудо нашудаанд ва аз мадрасаҳои пешин бо ҳамин чиҳат фарқ мекунад. Намой асоей шаклан анъанавӣ буда, аз пештоки мухташами ду тарафаш бурчдор таркиб ёфтааст. Бурчхо бо гунбазчаҳо пушида шуда, саросар коши¬корӣ шудаанд, ки ин ягона ороишоти бино мебошад. Дар ду тарафи пешток айвонҳои дуошьёна ва дар ду гушааш гулдастахо хастанд. Мадрасаи Турсунҷон намунаи таназзули мактаби меъмории садаи XIX Бухорост. Едгорӣ дар муҳофизати давлат аст.

Эзоҳ
----
**Мадрасаи Чашмаи моҳиён**. Аз ин 
мадраса нишонае намондааст. Аз сабаби гумбаз 
надоштан "Мадрасаи бомӣ" ном гирифта будааст. 
Мавзеи ҷойгиршавияш дар лаби Ҳавзи моҳиён будааст 
ва пойдевору деворҳои хиштини онро аз ҳамин ҷиҳат 
муайян кардаанд. Ба ҷойи Мадрасаи бомӣ ҳоло масҷид 
ва мадрасаи нав сохта шудааст.

Пайнавиштҳо
-----------

1. ↑  Донишномаи Ҳисор. - Душанбе: "Ирфон", 2015, - с. 346


|  |  |
| --- | --- |
| Аллоҳ | *Ин мақолаи ба Ислом алоқаманд нопурра аст. Шумо метавонед бо пурра кардани он ба Википедиа кӯмак кунед.* |



|  |  |
| --- | --- |
|  | *Ин мақола дар бораи масҷид ва ё ҷойҳои Исломӣ нопурра мебошад. Шубо метавонед ба Википедиа бо пурра кардани он кӯмак расонед*. |
**Велихов Евгений Павлович** (зод. 2 феврал 1935, Маскав) — физикдон-назарияпардози рус, доктори илмҳои физика ва математика (1966), академик (1974), ноиби президенти АИ ИҶШС (1978—1991) ва АИ Руссия (1978—1996). Қаҳрамони Меҳнати Сотсиалистӣ (1985).

Зиндагинома
-----------

Хатмкардаи Донишгоҳи давлатии Маскав (1958). Аз соли 1958 дар Институти энергияи атомии ба номи И. В. Курчатов кор кардааст. Аз соли 1988 директори Институти мазкур. Солҳои 1971-78 директори филиали ҳамин ин-т — Лабораторияи магнитии АИ ИҶШС (минбаъд Институти таҳқиқоти инноватсионӣ ва термоҳастаии Троиск), мудири кафедраи физикаи ҳастаи Донишгоҳи давлатии Маскав (аз соли 1971), роҳбари Барномаи термоҳастаии ИҶШС (аз соли 1975) буд. Асарҳояш асосан ба физикаи плазма, ҳидродинамикаи магнитӣ, муаммои синтези термоҳастаии идорашаванда бахшида шудаанд. Президенти Маркази илмии «Институти Курчатов» (аз соли 1992), президенти ширкати «Росшелф», ноиби президенти Иттифоқи саноатчиён ва соҳибкорони Руссия, Котиби Палатаи ҷамъиятии Федератсияи Руссия (аз соли 2006) ва аз соли 2010 узви Шӯрои илмии машваратии Фонди «Сколково». Дорандаи Мукофоти ленинӣ (1984), Мукофоти давлатии ИҶШС (1977), Мукофоти давлатии Федератсияи Руссия дар соҳаи илм ва технология (2002), Мукофоти ба номи М. Д. Миллионшикови АИ ИҶШС (1986), Мукофоти «Энергияи глобалӣ» (2006). Бо ордени «Барои хидмати шоиста дар назди ватан» (дараҷаи IV) сазовор гаштааст (2010).

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Велихов Евгений Павлович // Боз — Вичкут. — Д. : СИЭМТ, 2014. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 3). — ISBN 978-99947-33-46-0.


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️  Гузариш ба унсури Викидода  Вебгоҳҳои мавзӯъӣ | 
* All-Russian Mathematical Portal
* Герои страны

 |
| Фарҳангҳо ва донишномаҳо | 
* Большая российская (старая версия)
* Большая российская (научно-образовательный портал)
* Литовская универсальная

 |
| 

| Дар феҳристҳои китобшинохтӣ |
| --- |
| 
* BIBSYS: 90267540
* BNE: XX899676
* CiNii: DA02848740
* GND: 109706196
* ISNI: 0000 0001 1589 0876
* J9U: 987007325179805171
* LCCN: n79092932
* LNB: 000095595
* NDL: 00459632
* NKC: jo2013784774
* NSK: 000188425
* NUKAT: n98044456
* SUDOC: 243889380
* VIAF: 5508030
* WorldCat VIAF: 5508030
* РНБ: 7784184

 |

 |
**Ҳасан Юсуфи Файзбахш** (*Ҳасан Юсупов*; зод. 2 ноябри 1951, деҳаи Авзикент, ноҳияи Ҳисор) — рӯзноманигор, нависанда ва пажӯҳишгари тоҷик. Узви Иттифоқи рӯзноманигорони Тоҷикистон (1995).

Зиндагинома
-----------

Ҳасан Юсуфи Файзбахш 2 ноябри соли 1951 дар деҳаи Авзикенти ноҳияи Ҳисор ба дунё омадаааст. Хатмкардаи мактаби № 28-и деҳаи Гачак, омӯзишгоҳи фарҳангу маърифатии ноҳияи Рӯдакӣ ва Донишкадаи ҳунарҳои зебои Тоҷикистон мебошад.

Нависандагӣ
-----------

Саҳми Ҳасан Юсуфи Файзбахш дар ҷамъоварӣ, омӯзиш ва тарғиби рӯзгори ибратбахшу осори пурғановати шоири мардумӣ Карим Девона хеле бузург аст. Мавсуф бо мақолаҳои «Карим-Девона, ман ва ҳамдеҳагони ман», «Валлай, шудӣ армонӣ» ё «Аз пайи як шеъре, ки дар он таърих нуҳуфта» (мусаввада), «Эътирофи хатои худ мардонагист», «Басо ҷамъи парешон монд аз худ…» рағбат ва дилбастагии худро ба шеъри дилнавозу давронсози Карим-Девона баён сохтааст. Баъдан ҳасан Юсуф ду мақолаи аввалро такмил дода, бо номҳои «Валлай, шудӣ ормонӣ», «Карим-Девона, ман ва хамдеҳагон» дар шакли рисолаҳои хурд ба нашр расонид.

Таълифот
--------

Ҳасан Юсуфи Файзбахш муаллифи зиёда аз 500 қиссаю ҳикоя, очерку публитсистика, асарҳои саҳнавӣ, мақолаҳои гуногунжанр, 19 китоби таърихӣ, илмӣ-оммавӣ, адабӣ-бадеӣ мебошад. Асарҳояш ба забонҳои узбакӣ, русӣ ва хатти форсӣ нашр шудаанд. Чандин асараш рӯи саҳнаи театрҳо баромада, аз рӯи чанд асари дигараш садою симо гуфтору намоишҳо таълиф намудаанд.

Ҷоизаҳо
-------

Барандаи Ҷоизаи Иттифоқи журналистони Тоҷикистон ба номи Абулқосим Лоҳутӣ дар соли 2015, ҷоизаҳои «Сеҳри сухан» ва «Ватанро бишнос» мебошад.

Осор
----

* Ҳасан Юсуфи Файзбахш. Валлай, шудӣ ормонӣ. — Душанбе: Ирфон, 2014. — 119 с. — ISBN 978-99975-0-083-0
* Ҳасан Юсуфи Файзбахш. Карим-Девона, ман ва ҳамдеҳагон. — Душанбе: Ирфон, 2015. — 95 с. — ISBN 978-99975-0-097-7

Эзоҳ
----

1. ↑  *Ҳасани Муродиён.* Ҳамдиёри пуркору номбардори шоири мардумӣ Карим-Девона. *bgu-vestniki.tj*.  Донишгоҳи давлатии Қӯрғонтеппа ба номи Носири Хусрав, 1/2 (37) (2016). 4 апрели 2023 санҷида шуд.
2. ↑  *Ҳасан Юсуфи Файзбахш.* «Завқе ба дил надорӣ, синаҷунбонӣ чӣ суд?».  Фараж (1 ноябри 2021). 4 апрели 2023 санҷида шуд.
3. ↑  *Неъмат Салимзода.* Ҷоизаи Лоҳутӣ ба кормандони ВАО (17 октябри 2016). 4 апрели 2023 санҷида шуд.
Мадрасаи Шердор

Мадрасаи Шердор дар маркаи почтаи СССР соли 1979
**Мадрасаи Шердор** - ёдгории меъморӣ дар Регистони Самарқанд. Солҳои 1619—1635 бо фармони сардори хонадони хонҳои узбек Олчин Ялангтуш Баҳодур дар рӯбарӯи Мадрасаи Улуғбек сохта шуда, аз рӯи банду баёт ва хусусан намой пеш ба он шабоҳат дорад. Накшунигори коши пештоқ бо тасвири офтоби нурафшони ба рӯи инсон монанд ва шери ба РИЗОЛ хамлавар (аз ин чост, ки Мадраса номи «шер-дор»-ро гирифтааст) чолиб аст. Меъморон нусхабардорӣ накарда, бандубасти дохили иморатҳо аз ҳам фарқ кунонидаанд. Хавлии чор суи Мадрасаи Шердорро чор айвони барҳаво иҳота кардааст. Ин айвонҳо бо нимгунбазҳои ба шарафаҳои сипаршакл такьякунанда пушонида шудаанд. Кошиву хотамкориҳои М. Ш. аз ороишоти диг. ёдгориҳои ин давр гуётару чузъҳои нақшунигораш даман калонтар буда, бештар шаклҳои хандасй ва мунаббатй истифода шудаанд. Девори айвонҳо саросар наккошй гулпартой шуда, чо-чо катибаҳо зебо сабт гардидаанд. Девори кафои иморат дар ду кунчаш гулдастаи пасту ғафс дорад. Дар яке аз катибаҳо номи офарандагони мадраса Абдучаббори Меъмор ва Муҳаммадаббоси Накош сабт гардидаанд. Мадрасаи Шердор дар ҳифзи давлат аст.

Адабиёт
-------

* Mассон, М. Е. Регистан и его медресе, Тошкент, 1926;
* Пугаченкова Г. А. Ремпель, Л. И. История искусств Узбекистана, М.1956.

Пайвандҳо
---------

* Сохтмони амфитеатр дар Самарқанд: "Амир Темур аз ЮНЕСКО иҷозат намепурсид"