recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Абдулқоди́ри ибни Мулукшоҳ ибни Ҳомиди Бадоюнӣ** мутахаллис ба **«Қодирӣ»** (1540, Тӯдаи Ҳиндустон – 1595) — шоир, мутарҷим ва муаррихи форсизабони Ҳиндустон.

Зиндагинома
-----------

Айёми ҷавонӣ ва таҳсилоташ дар Сунбҳал гузаштааст. Дар шаҳрҳои Агра ва Басовар зиндагӣ карда, дар хидмати дарбори ҳукмронони ин шаҳрҳо буд. Ҳангоми хидмат дар даргоҳи Акбар (ҳукмронӣ 1556 – 1605) фаъолияти Абдулқодири Бадоюнӣ чун таърихнигор ва мутарҷим аз забонҳои арабӣ ва санскрит ривоҷ ёфт.

Осор
----

Бо роҳбарӣ ва иштироки ӯ аз забони санскрит китобҳои «Маҳабҳарата», «Рамаяна», «Баҳр-ул-асмор», «Таърихи Кашмир», «Синкҳосинтабасӣ» (бо номи «Номаи хирадафзо») ба забони форсии тоҷикӣ тарҷума карда шуданд. Абдулқодири Бадоюнӣ «Мӯъҷам-ул-булдон»-и Ёқути Ҳамавиро (1179 – 1229) аз арабӣ ба форсии тоҷикӣ гардонд. Аз забони арабӣ инчунин аҳодиси набавиро бо номи «Китоб-ул-аҳодис» тарҷума карда, нусхае ба Акбар бахшид. Яке аз таълифоти муҳимми ӯ асари таърихии «Мунтахаб-ут-таворих» аст, ки бо номи «Таърихи Бадоюнӣ» шуҳрат дорад. Ин китоб таърихи Ҳиндустонро аз замони Маҳмуди Ғазнавӣ то замони зиндагии муаллиф (солҳои 90 садаи XVI) дар бар мегирад. Абдулқодири Бадоюнӣ дар таълифи китобе оид ба таърихи ислом аз замони Муҳаммад (с) ширкат доштааст. Ду ҷилди ин китобро, ки «Таърихи алфӣ» ном дорад, Абдулқодири Бадоюнӣ таҳрир кардааст. «Интихоби ҷомеи Рашидӣ» (таҳрири «Ҷомеъ-ут-таворих»-и Рашидуддини Фазлуллоҳ) аз ҷумлаи таҳрирот ва такмилаҳои Абдулқодири Бадоюнӣ мебошад.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Стори Ч. А. Персидская литература. Биобиблиографический обзор, т 1, М. 1972.

Сарчашма
--------

* А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — 608 с. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2021, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.
**Эраҷи Деҳқон** (форсӣ: ایرج دهقان‎; зод. 1925, Малойир, Устони Ҳамадон) — шоир ва ғазалсарои эронӣ.

Зиндагинома
-----------

Эраҷи Деҳқон дар шаҳри Малойир ба дунё омад ва дар ҳамон шаҳр таҳсилоти давраи ибтидои худро гузаронд. Даврони дабиристони худро дар шаҳри Ҳамадон гузаронд. Ва то соли 1324 низ ба унвони дабир дар дабиристон машғул ба кор буд, сипас ба Теҳрон омад ва дар донишкадаи адабиёти Донишгоҳи Теҳрон ба таҳсил пардохт. То инки ба даъват давлати Амрико барои тадриси забону адабиёт форсӣ ба ин кишвар рафт.

Эҷод
----

Аз нахустин ва маъруфтарин осори вай метавон ба ғазали бо матлаъи «Шикаст аҳди ману гуфт ҳарчи буд гузашт, Ба гиря гуфтамаш оре вале чӣ зуд гузашт» ишора кард. Ин шеър тавассути хонандаи машҳури Афғонистон Аҳмад Зоҳир низ хонда шудааст. Ҳамчунин шеъре ба номи «Ширинҷон» бо садои Ҳойида аз ин шоир хонда шудааст. «Гулҳои ваҳшӣ» (Теҳрон, 1325) ва «Ёдбуд» (Теҳрон, 1330) намунаҳои дигаре аз шеърҳои вай ҳастанд.

Осор
----

* Маҷмӯъаи шеъри «Пулҳои шикаста»
* Дастури забони форсӣ
* Иншо ва нигориш барои дабиристонҳо
* Шеъри форсӣ дар қарни нуҳум
* Баҳорияҳо

Эзоҳ
----

1. ↑  ایرج دهقان. *rasekhoon.net*. 14 ноябри 2022 санҷида шуд.
2. ↑  Sajjādī, ʻAbd al-Ḥamīd Ḥayrat (1996). *شاعران كرد پارسى گوى* (in форсӣ). Nashr-i Iḥsān. ISBN 978-964-5956-04-0.
3. ↑  اشعار آهنگ های احمد ظاهر(форсӣ). *کتابخانه الکترونیکی امین*. 14 ноябри 2022 санҷида шуд. Баргирифта аз сарчашмаи аввал 2 апрели 2023.
4. ↑  ایرج دهقان. *Discogs*. 14 ноябри 2022 санҷида шуд.
5. ↑  *امین پیرانی.* اشعار ایرج دهقان(форсӣ). *ادبستان شعر پارسی* (1 Декабри 2011). 14 ноябри 2022 санҷида шуд.
**Калуга** — шаҳр дар қисмати аврупоии Русия, округи марказӣ-федеролӣ, маркази маъмурии вилояти Калуга ва шаҳри Калуга. Дар соҳили дарёи *Ока* ва шохобҳояш — *Яченка*, *Калужка*, *Киёвка*, 160 км аз қисмати ҷанубу ғарбии шаҳри Маскав ҷойгир шудааст. Аҳолиаш дар соли 2023 аз 333 954 нафар иборат буд.

Дар Калуга аз соли 1892 фазонаварди машҳури назариявӣ К. Э. Сиолковский зиндагӣ мекард.

Бо иштироки бевоситаи Сергей Королёв, Юрий Гагарин ва дигар фазонавардон, аввалинбор дар дунё, соли 1967 осорхонаи давлатии фазонаварди дар шаҳри Калуга ва калонтарин дар Русия кушода шуд. 17 апрели соли 2021 барои тамошобинон қисмати дуюми намоишҳои ин осорхона кушода шуд.

Иқтисодиёт
----------

Асоси иқтисодиёти шаҳри Калугаро худравсози, мошинсози, коркарди металл, саноатҳои сабук, хӯрокворӣ, электроэнергетика ва саноати масолеҳи сохтмони ташкил медиҳад.

Нигаред
-------

Адабиёт
-------

Пайвандҳо
---------

*

Эзоҳ
----


1. ↑  ОКТМО. 179/2016. Центральный ФО
**Абулҳасан Алӣ Баҳромии Сарахсӣ** (форсӣ: بهرامی سرخسی‎, ? — 1106) — шоир ва арӯздони форс-тоҷик.

Зиндагинома
-----------

Доир ба ҳаёт ва фаъолияти илмию адабии ӯ маълумот кам аст. Ба гуфтаи Авфӣ дар тазкираи «Лубоб-ул-албоб» Баҳромии Сарахсӣ табъи баланди шоирӣ дошта, дар иншои рисолаҳои назарӣ дастболо будааст. Бо номи «Ҳуҷастанома» рисолае дар илми арӯз таълиф намуда будааст. Муаллифи «Чаҳор мақола» — Низомии Арӯзии Самарқандӣ дар хусуси ду рисолаи ӯ: «Ғоят-ул-арӯзин» ва «Канз-ул-қофия» хабар медиҳад, ки мутаассифона онҳо то замони мо боқӣ намондаанд. Мувофиқи гуфтаи муаллифи «Ал-Муъҷам» вай ҳамроҳи Бузургмеҳри Қоинӣ се доираи арӯзи форсӣ-тоҷикӣ — Мунғалита, Мунъалиқа ва Мунъакисаро мураттаб сохтанд, ки аз таркиби афоили онҳо бисту як баҳр: Боис, Қотеъ, Муштарак, Муаммам, Мусаттар, Муайян, Маснӯъ, Мустаъмал, Ахрас, Мубҳам, Муҳаммал, Маъкӯс, Кабир, Сарим, Бадил, Қалиб, Ҳамид, Сағир, Асамм, Салим, Ҳамим берун меоянд, ки ҳамаи онҳо дар шакли мусаддаси солиманд. Аз ӯ абёти парокандае низ боқӣ мондааст.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Баҳромии Сарахсӣ / У. Тоиров // Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.

* Тоиров У. Қомуси қофия ва арӯзи шеъри Аҷам. Ҷ. 1. Д. 1994;
* Энсиклопедияи адабиёт ва санъати тоҷик. Ҷ. 1. Д. 1988;
* Низомии Арӯзии Самарқандӣ. Чаҳор мақола, Д. 1986.
**Меҳрдоди IV** (паҳлавӣ: 𐭌𐭄𐭓𐭃𐭕 (*Mihrdāt*), юн.-қад. ΜΙΘΡΑΔΑΤΗΣ; *номаълум* — 54 то м. Бобил) — подшоҳи Ашконӣ (57-54 пеш аз мелод), писари Фарҳоди III ва бародари Уруди II. 

Ӯ ва бародари хурдтараш, Уруди II, падари худ Фарҳоди III-ро, ки шоҳи Эрон буд заҳролуд карданд. Пас аз ин кор, Меҳрдод, ки писари бузургтар буд ба подшоҳӣ расид. Даврони салтанат Меҳрдоди IV ба даргирӣ бо бародар кӯчактараш бар сари ҷонишинии падарашон гузашт, саранҷом ҳангоме, ки Уруди II бар Меҳрдод пирӯз шуд ӯро эъдом кард ва бад-ин тартиб ҷонишини вай шуд.

Эзоҳ
----

1. ↑  *Марк Юниан Юстин*. Эпитома сочинения Помпея Трога «История Филиппа». Книга XLII, 4 (1)(пайванди дастнорас — *таърих*).

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️  Гузариш ба унсури Викидода  Фарҳангҳо ва донишномаҳо | 
* Britannica (онлайн)

 |
| Таборшиносӣ ва некрополистика | 
* WeRelate

 |
**Кимиё**(ар. کيمياء‎)инчунин: (юн.-қад. χυμος); (юн.-қад. χυμα); (юн.-қад. χυμευσις) — илм дар бораи таркиб, сохт, хосиятҳо ва табдилёбии моддаҳо мебошад. Кимиё - яке аз соҳаҳои илмҳои муҳим ва васеътарини табиатшиносӣ, илме, ки моддаҳо, инчунин таркиб ва сохтор, хосиятҳои онҳоро вобаста ба таркиб ва сохтор, табдили онҳо, ки боиси тағирёбии таркиб мегардад - реаксияҳои кимиёчунинвӣ, инчунин қонунҳо ва намунаҳое, ки ин дигаргуниҳо ба онҳо итоат мекунанд.

Кимиё таркиби сифатӣ ва миқдории моддаҳоро муайян менамояд. Таркиби сифатӣ нишон медиҳад, ки моддаи додашуда аз кадом элементҳои кимиёӣ иборат мебошанд. Таркиби миқдорӣ бошад, дар кадом таносубҳои миқдорӣ мавҷуд будани элементҳои моддаҳоро нишон медиҳад. Масалан, молекулаи об сифатан аз атомҳои ҳидроген ва оксиген иборат аст. Ин молекула миқдоран бошад, аз ду атоми ҳидроген ва як атоми оксиген таркиб ёфтааст.
Таркиби сифатӣ ва миқдории модда дар натиҷаи таҳлили кимиёӣ муайян карда мешавад. 

Кимиё инчунин сохтори моддаҳоро муайян карда, ба тартиби ҷойгиршавии атомҳо ва ё гурӯҳҳои амалкунанда дар фазо нисбат ба якдигар рӯшанӣ меандозад. 

Кимиё хосиятҳои физикӣ ва кимиёии моддаҳоро меомўзад. Намуди зоҳирии моддаҳо, ҳолатҳои агрегатии онҳо, дамои ҷўшиш ва гудозиши моддаҳо, гармӣ- ва ҷараёнгузаронии онҳо бо хосиятҳои физикии моддаҳо мансубанд. Ба хосиятҳои кимиёӣ бошад, қобилияти ба дигар моддаҳо табдилёбии моддаҳои кимиёӣ мансуб мебошад. 

Кимиё ба бахшҳое тақсим мешавад, ки онҳо бо вазифаҳо ва усули кори худ аз ҳамдигар тафовут дошта, вале байни якдигар алоқаманд ва дорои соҳаҳои ҳаммарзӣ мебошанд.

Кимиёро шартан ба бахшҳои асосии зайл тақсим мекунанд: 

* кимиёи ғайриузвӣ,
* кимиёи узвӣ,
* кимиёҳои назарӣ, умумӣ, физикӣ ва коллоидӣ,
* термокимиё,
* электрокимиё,
* фановарии кимиёӣ,
* кимиёи таҳлилӣ,
* кимиёи маводӣ,
* биокимиё ва ғайра.

1. Кимиёи ғайриузвӣ элементҳо ва мураккаботи (пайвастҳо) онҳоро (ба ҷуз мураккаботи дорои атоми карбон, ки онҳоро кимиёи узвӣ меомӯзад) меомӯзад.
2. 
3. Кимиёи узвӣ мураккаботи карбонро меомўзад (ба ҷуз оксидҳои карбон, тезоби карбон ва намакҳои он, карбидҳо, сианидҳо, роданидҳо ва баъзе дигар мураккаботи карбон).
4. 
5. Кимиёҳои назарӣ, умумӣ ва физикӣ сохти моддаҳо, ҳодисоти физикӣ ва қонунияти гузариши таомулҳои кимиёиро меомўзад.
6. 
7. Термокимиё табдилёбии энергияро зимни таомулҳои кимиёӣ меомўзад.
8. 
9. Фанноварии кимиёӣ равандҳои истеҳсолиеро меомўзад, ки дар онҳо таомулҳои кимиёӣ мегузаранд.
10. 
11. Электрокимиё алоқамандии байни таомулҳои кимиёӣ ва ҳодисоти электрикиро меомўзад.
12. 
13. Кимиёи таҳлилӣ таркиби сифатӣ ва миқдории моддаҳоро меомўзад.
14. 
15. Биокимиё гузариши равандҳои кимиёиро вобаста аз омилҳои гуногун дар узвиёти зинда меомўзад.

Нигаред
-------

* Ҷадвали даврии элементҳои химиявӣ

Сарчашма
--------

* Сафиев Ҳ.С. ва диг. Химия дар қоидаҳо, таомулҳо, аксҳо ва нақшаҳо Душанбе, 2004

| ⚙️ Самтҳои илмӣ |
| --- |
| 
Гуманитарӣ
Табиӣ
Ҷамъиятӣ
Бунёдӣ
Техникӣ
Дақиқ
 |
| Мутолиоти илм |
**Музо** (юн.-қад. ΜΟΥΣΗ; тақрибан 46 то м. Итолиёи Румӣ[d] — асри I, Имперотурии Рум[d]), **Тео Музо** — шаҳбонуи Ашконӣ (2 пеш аз мелод — 4 мелодӣ), ҳамсари Фарҳоди IV ва модари Фарҳоди V.

Ӯ дар асл бардае румӣ буд, ки тавассути Августус, имперотури Рум ба унвони ҳадия ба дарбори Фарҳоди IV фиристода шуда буд. Музо басуръат дар дарбор пешрафт кард ва ба маликаву ҳамсари мавриди алоқаи Фарҳоди IV табдил шуд ва аз шоҳаншоҳ фарзанде ба номи Фарҳодак (Фарҳоди V)-ро зод. Ӯ дар соли 2 пеш аз мелод, ҳамсарашро заҳр хӯронд ва ба ҳамроҳи Фарҳодак бар тахт нишаст. Он ду пас аз шаш соли салтанат муштарак ба дасти бузургони ашконӣ барканор шуданд ва ба Рум гурехтанд. Сипас Уруди III ҷонишини он ду шуд.

Эзоҳ
----

1. 1 2

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️  Гузариш ба унсури Викидода  Фарҳангҳо ва донишномаҳо | 
* Britannica (онлайн)

 |
| Таборшиносӣ ва некрополистика | 
* WeRelate

 |
Дар Википедия мақолаҳо дар бораи дигар шахсон бо номи Малика мебошанд.
Дар Википедия мақолаҳо дар бораи дигар шахсон бо насаби Саидова мебошанд.

**Малика Саидова** (14 августи 1968, ноҳияи Файзобод, ҶШС Тоҷикистон) — овозхони мусиқии попи тоҷикӣ мебошанд.

Зиндагинома
-----------

Малика Саидова таърихи 14 августи соли 1968 дар ноҳияи Файзобод таваллуд шудааст. Вай худро шогирди Нигина Рауфова меҳисобад.
Малика Саидова аз ҳунармандони маҳбуби Тоҷикистон аст, ки ибтидои солҳои навадуми қарни ХХ ба саҳнаи ҳунари тоҷик пайваста, ҳоло бо таваҷҷуҳи бештар ба тоату ибодат, аз саҳна дур шудааст. Малика Саидоваро он замон як шеъри шоири маъруф Гулрухсор Сафиева ҳамчун ҳунарманди ҷавону соҳибистеъдод муаррифӣ кард. Малика дар тӯли тақрибан 20 соли ахир ҳамасола як албоми сурудҳои худро нашр мекард. Аммо ба якборагӣ буридани ӯ аз касб ва пайвастани ӯ ба ҷодаи дигар, ҳамтоҳову мухлисонашро ҳам ба ҳайрат овард ва ҳам маҳзун кард. Малика Cаидова суруди охирини худро тақрибан соли 2009 сурудааст. Аз он вақт то кунун Малика дигар таронае эчод накард ва маълум нест, ки барномаҳои эҷодияш дар оянда таҳия хоҳанд шуд ё не. Ин овозхони шинохта ҳоло дунёи комилан дигар дорад ва мегӯяд матни як таронаи мазҳабӣ маҷрои зиндагии уро ба самти дигар бурд. Ӯро бештар ба Худо наздик кард ва зиёрати Каъбаи муқаддасро насибаш кард. Малика саҳнаву тамрину таронасароиро ба дӯкони хурде дар яке аз кӯчаҳои Душанбе иваз кардааст. Малика Саидова баъди бозгашт аз зиёрати хонаи Каъба гуфт, ки «*ин зиёрат арзишҳои қаблиро дар назари ман камрангтар кардааст.»*

Эҷодиёт
-------

Садои хуби сарояндаги дорад ва бештар сурудҳои халқӣ месароид.

### Сурудҳо

* «Зиндагӣ»;
* «Куртаи чити қаламӣ»;
* «Ёр»;
* «Додар»;
* «Дили ман»;
* «Эй одамӣ»;
* «Ишқ»…

Адабиёт
-------

* Тақвими санаҳои ҷашнии Ҷумҳурии Тоҷикистон (барои соли 2018) / Мураттиб Ё. Сучонӣ; Зери таҳрири умумии А. Мирализода; Муҳаррирон Г. Маҳмудов, Ф. Аминов. — Душанбе, 2017. — 393 с.

Пайвандҳо
---------

* .

1. ↑  Малика:Зиндагӣ дарс асту панд аст....  ozodi.org (15 сентябри 2010). 23 сентябри 2018 санҷида шуд.
**Мешон** (форсӣ: میشان‎, порсии миёна: 𐭬𐭩𐭱𐭠𐭭) — яке аз устонҳои Шоҳаншоҳии Сосонӣ.

Ин устон шомили подшоҳиҳои дастнишондаи портии Мешон ва Кирхиниё мешуд ва дар шимол то имтидоди Арвандрӯд ва пойиндасти Даҷла идома меёфт. Сокинони он бобилиҳо, арабҳо, эрониён ва ҳатто бархе гурӯҳҳои ҳиндию молойӣ (молойиҳо эҳтимолан бардаҳое буданд, ки аз шибҳиқораи Ҳинд овардашуда буданд) буданд. Тибқи гуфтаҳои Страбон ин устон бисёр ҳосилхез ва муносиб барои кишти ҷав буд ва дар он нахлистони фаровони ёфт мешуд. Мешон ҳамчунин як маркази бозаргони дар Халиҷи Форс буд.

Эзоҳ
----

1. ↑  The Cambridge History of Iran, vol. 3(2): The Seleucid, Parthian, and Sasanian Periods, ed. Ehsan Yarshater (NY: Cambridge UP, 1983), 754-757.
**Дудмони Ашконӣ**, **Ашкониён** — хонадони подшоҳии эронӣ, ки бар Эрон ва чандин подшоҳӣ дар Қафқоз, назири Арманистон, Иберия ва Албанияи Қафқоз барои қарнҳо фармон ронд. Даврони ашконӣ дар Эрон, ки бо фатҳи Порт тавассути Аршаки I оғоз гардид, наздик ба нимҳазора ба тӯл анҷомид ва саранҷом бо вуруди Ардашери Бобакон ба Тайсафун поён ёфт. Бо вуҷуд инқирози шохаи аслии ашкониён дар Эрон, шохаҳои фаръии ашконӣ (Ашкониёни Арманистон ва Ашкониён Ибрия), то чанд қарн ба ҳукумати худ дар Қафқоз идома доданд.

Эзоҳ
----

1. ↑  *Multiple Authors.* ARSACIDS(англ.). *iranicaonline.org*.  Encyclopaedia Iranica Foundation. 28 августи 2023 санҷида шуд.
2. ↑  *K. Schippmann.* ARSACIDS ii. The Arsacid dynasty(англ.). *iranicaonline.org*.  Encyclopaedia Iranica Foundation. 28 августи 2023 санҷида шуд.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️  Гузариш ба унсури Викидода  Фарҳангҳо ва донишномаҳо | 
* Большая российская (старая версия)
* Брокгауза и Ефрона
* Кругосвет
* Малый Брокгауза и Ефрона
* Хорватская
* Catholic (1997—…)
* De Agostini

 |
| Дар феҳристҳои китобшинохтӣ | 
* VIAF: 40151776753118011437
* WorldCat VIAF: 40151776753118011437

 |
**Абулҳусайн Аҳмад ибни Муҳаммад ибни Абдуллоҳи Нурӣ**, мулаққаб ба **«Амирулқулуб»** ва **«Қамаруссуфия»** (форсӣ: ابوالحسین نوری‎; ? — 907) — яке аз мутасаввифони машҳури форс-тоҷик (асри 10).

Зиндагинома
-----------

Бо Ҷунайди Бағдодӣ низ аз наздик шинос будааст. Абулҳусайни Нурӣ табъу баёни шоирона доштааст. Сулламӣ дар «Ҳадоиқ-ут-тафсир» аз аҳволи ӯ зикр кардааст. Баъзе суханҳои Абулҳусайни Нурӣ дар китобе ба унвони «Рисолату мақомот-ул-қулуб» гирд омадаанд. Рисолаи мазкур бо муқаддима ва таълиқот дар Бейрут нашр шудааст. Ибни Ҷавзӣ дар «Талбиси иблис» ва Ибни Таймия дар рисолаи «Ар-рад ала-л-ҳурайрия» ақволеро ба ӯ мансуб донистаанд, ки эътиқоди ӯро нисбат ба ҳулул нишон медиҳанд.

Дар боби тасаввуф
-----------------

Абулҳусайни Нурӣ дар тасаввуф салиқаи хос доштааст. Дар боби ишқи илоҳӣ ба ақидаи муаллифи китоби «Ал-ламаъ фи-т-тасаввуф» байни Абулҳусайни Нурӣ ва фақеҳони исломӣ низоъ бархоста, ба таъқиб ва таҳрики Абулҳусайни Нурӣ ва ҳамфикрони ӯ анҷом ёфтааст. Ғулом Халил ном фақеҳ Абулҳусайни Нурӣ Абулҳусайни Нуриро барои афкори ирфониаш ба куфру зиндиқа айбдор намудааст. Абулҳусайни Нурӣ бар хилофи баъзе намояндагони асри аввали тасаввуф гӯшаи узлат ихтиёр кардани суфиёнро намеписандид. Бисёр нуктаҳои таълимоти ирфониро равнақ дода, ба муқобили таълимоти аҳкомпарастонаи дини ислом баромадааст. Аз ин рӯ, фақеҳон Абулҳусайни Нуриро ба куфру зиндиқа айбдор карда буданд. Роҷеъ ба таълимоти ирфонӣ ва каромоти ӯ дар тазкираҳои орифон маълумотҳо гирд омадаанд.

Эзоҳ
----

1. ↑  ابوالحسین نوری - ویکی فقه. *fa.wikifeqh.ir*. 7 августи 2023 санҷида шуд.

Адабиёт
-------

* Абулҳасани Нурӣ // А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2021, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.
Дар Википедия мақолаҳо дар бораи дигар шахсон бо номи Шамсиддин  мебошанд.
Дар Википедия мақолаҳо дар бораи дигар шахсон бо насаби Солеҳов мебошанд.

**Шамсиддин Аслиддинович Солеҳов (тав. 7.11.1959, д. Ғаззаи н. Панҷакент) — адабиётшинос, доктори илми филология (2012), профессор (2016). Аълочии маориф ва илми Ҷумҳурии Тоҷикистон (2020)**

Зиндагинома
-----------

Шамсиддин Солеҳов солҳои 1979-1984 дар факултаи филологияи Донишгоҳи миллии Тоҷикистон таҳсил намудааст. Солҳои 1984-1990 дар рӯзномаи "Ҳақиқат»-и н. Рӯдакӣ кор кардааст. Солҳои 1992-1995 дар аспирантураи Академияи илмҳои Ҷумҳурии Тоҷикистон таҳсил намудааст. Баъдан, солҳои 1995 - 2012 дар Институти забон ва адабиёти ба номи Рӯдакии АИ ҶТ ба ҳайси корманди илмӣ, мудири шуъбаи адабиёти муосир, муовини директор кор кардааст. Солҳои 2012 - 2016 Сардори Конуни забони тоҷикӣ ва омӯзиши забонҳои хориҷии Китобхонаи миллии Тоҷикистон буд. Аз соли 2016 ба ҳайси профессори кафедраи назария ва таърихи адабиёти Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи Садриддин Айнӣ фаъолият намуда, аз соли 2017 вазифаи мудири кафедраи назария ва таърихи адабиёти ҳамин донишгоҳро ба уҳда дорад. Ӯ узви Итиҳодияи нависандагони Тоҷикистон (2017) ва Аълочии маориф ва илми Ҷумҳурии Тоҷикистон (2020) мебошад.

Фаъолияти илмӣ
--------------

Шамсиддин Солеҳов муаллифи беш аз 70 мақола ва маърузаҳои илмист, ки дар ҳамоишҳои илмии ватанию байналмилалӣ ироа ва нашр гардидаанд. Соли 1997 рисолаи номзадиро дар мавзуи "Поэтикаи ҳикояи тољикии солҳои 70-80 садаи ХХ» ва соли 2012 дар мавзуи «Романи тоҷикии садаи ХХ (масъалаи ташакули жанр) рисолаи докторӣ дифоъ мамудааст. Самтҳои фаъолияти илмии ӯ таҳқиқу баррасии адабиёти муосири тољик ва нақди адабї аст.

Осор
----

* Поэтикаи ҳикояи тоҷикии солҳои 70-80 (масъалаи замон ва макони бадеӣ). Д. 2009;
* Адабиёт ва шинохти он. Д. 2010;
* Романи тоҷикии садаи ХХ. Д. 2012;
* Қуллапаймои сухан. Д. 2011;
* Сад соли насри форсӣ. Д. (ҳаммуаллиф). Д. 2014

Пайвандҳо
---------

Энсиклопедияи Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи С. Айнӣ
**Абуабдуллоҳи Валволиҷӣ** (*Муҳаммад ибни Валволиҷии Марвазӣ маъруф ба Навоеҳӣ*) — Шоири форс-тоҷик (асри 10).

Зиндагинома
-----------

Аз сарчашмаҳои адабӣ бармеояд, ки вай дар аҳди Сомониён умр ба сар бурда, дар шоирӣ мартабаи баланд доштааст. Муҳаммад Авфии Бухороӣ дар «Лубоб-ул-албоб» менависад: «Дар аҳди Яминуддавла Маҳмуд ҷумлаи фузало хостанд, ки ду байти форсии ӯро ба тозӣ тарҷума кунанд, касеро муяссар нашуд, то он гоҳ ки Хоҷа Абулқосим – писари вазир Абулаббоси Исфароинӣ онро ба тозӣ тарҷума кард, чунонки ҳамаи фузало биписандиданд».

Осор
----

Аз мероси адабии Абуабдуллоҳи Валволиҷӣ то замони мо ҳамагӣ ду порчаи шеърӣ (дар ҳаҷми 4 байт) боқӣ мондааст. Ин қитъа аз ӯст:

Симдандонаку басдонаку хандонаку шӯх,

Ки ҷаҳон он-к бари мо лаби ӯ зиндон кард.

Лаби ӯ биниву гӯӣ, ки касе зери ақиқ,

Ба миёни ду гул андар шакаре пинҳон кард.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Ашъори ҳамасрони Рӯдакӣ, Сталинобод, 1958.

Сарчашма
--------

* А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — 608 с. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2021, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.
**Нуъмонҷон Тоштемиров** (29 августи 1932, деҳаи Оққурғон, ноҳияи Ленин — 17 феврали 2012, Душанбе) — ҳунарпешаи театр ва овозхони тоҷик, Ҳофизи халқии Тоҷикистон (1969).

Зиндагинома
-----------

Солҳои 1951—1960 сарояндаи Филармонияи давлатии Тоҷикистон, 1960—1962 роҳбари бадеии дастаи ҳаваскорони санъати Кумитаи давлатии Тоҷикистон оид ба маълумоти касбҳои техникӣ, 1962—1982 узви дастаи мақомхонони Кумитаи телевизион ва радиои ҷумҳурӣ буд. Дар тарғибу ташвиқи мероси гаронмояи мусиқӣ «Шашмақом» заҳмати фаровон ба харҷ дода, аз фаъолтарин иштирокдорон дар сабти дастҷамъии он барои хазинаи тиллоии Радиои тоҷик ба шумор меравад. Ҳамзамон шохаҳои муҳими овозии мақомҳоро бо сабки хоси иҷроӣ ба субут расонда, «Орази Наво», «Савти Наво», «Дугоҳ», «Тулқун», «Қӯшчинор», «Савти Мискин», «Сегоҳи ду», «Савти Муноҷот» барин таронаҳоро ба савғо овардааст. Дар ҳайати дастаҳои ҳунарӣ ба бисёр давлатҳои хориҷӣ сафар намуда, бо ҳузураш дар ҷашнвораҳои мусиқӣ дили ҳаводорони санъати асилро шод гардондааст.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Арбобони фарҳанги тоҷик. Донишнома / Муаллиф-мураттиб Ёрмуҳаммади Сучонӣ. — Душанбе, 2016. — 863 с.
**Гударзи II**, **Готарз**, **Готарзес** (юн.-қад. ΓΩΤΑΡΖΗΣ ё ΓΩΤΕΡΖΗΣ; эҳтимолан асри I — 51) — подшоҳи Ашконӣ (47-51), писари Ардавони II. Дар замони бародараш Вардон, ҳокими Ҳиркониё буд ва пас аз марги ӯ, ҳокими тамоми Шоҳаншоҳии Ашконӣ шуд.

Ҳукумат
-------

Соли 39 ҳамроҳи бародараш Вардани I (39-47) тахти подшоҳии Портро соҳиб шуда, ҳокими Гиркания гардид. Аммо пас аз чанде миёни Вардан ва Гударзи II барои ҳокимият ихтилоф сар зада, кишварро нооромиҳо фаро гирифт. Вардан барои ҳамроҳ кардани Селевкия ба ҳайати Порт тайи 7 сол кӯшиш намуда, дар аҳди Клавдий (41-54) қурбони дасисаҳои ҳокими Порт ва империяи Рум гардид. Ба қавли Татсит, Гударзи II соли 47 Варданро кушта, подшоҳи мутлақи Порт шуд. Соли 49 Гударзи II дастнишони румиён ва даъвогари тахти шоҳии Порт — Митридот (Меҳрдод)-и набераи Фраати IV (Фарҳоди)-ро (38 то м.-2 м.) дар соҳили дарёи Фурот шикаст дода, ин пирӯзиро дар кӯҳи Бесутун сабт намуд. Дар поёни ҳукмронии Гударзи II ба ҳудудҳои шимолии давлатии Порт (Арманистони ва Атропатена) хатари ҳуҷум ва марзшикании қабилаҳои аланҳо афзуда, кишварро нооромиҳо фаро гирифтанд. Гударзи II соли 51, ба қавли Татсит аз беморӣ ва ба андешаи Иосиф Флавий, бар асари сӯиқасд ба ҳалокат расид. Баъди марги Гударзи II Балоши I (51-78) ‒ (писари Вонони II) ба тахти давлати Порт нишаст.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Гударзи II / Б. Абдураҳмонов // Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.

* Фрай Ричард. Наследие Ирана М. 1972;
* История Ирана. М. 1977;
* Фаррух Кова. Персы. Армия великих царей. М. 2009;
* Сафо Забеҳулло, Гударзиён. Андеша. Фаслномаи илмӣ-фарҳангӣ. Шумораи I. Д. 2012.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️  Гузариш ба унсури Викидода  Фарҳангҳо ва донишномаҳо | 
* Britannica (11-th)
* Britannica (онлайн)

 |
**Фарангис Шарифзода** (*Шарипова Фарангис Худоиевна*; зод. 10 октябри 1970, Душанбе) — омӯзгор, забоншинос, номзади илмҳои филология.

Зиндагинома
-----------

Фарангис Шарипова хатмкардаи Донишгоҳи миллии Тоҷикистон (1992) ва аспирантураи ҳамин донишгоҳ (2001). Аз соли 2001 муаллимаи калони кафедраи таърихи забон ва типологияи Донишгоҳи миллии Тоҷикистон.

Аз феврали соли 2006 сардори департаменти забони англисии Донишгоҳи гуманитарии байналмилалӣ (сипас, зери номи Донишкадаи технологияи инноватсионӣ ва коммуникатсионии Тоҷикистон дар ш. Душанбе). Аз сентябри соли 2006 сардори департаменти филологияи тоҷик ва журналистикаи ҳамин донишгоҳ. Аз августи соли 2007 проректори аввал оид ба корҳои таълими Донишкадаи технологияи инноватсионӣ ва коммуникатсионии Тоҷикистон дар ш. Душанбе.

Аз октябри соли 2009 дотсенти кафедраи таърихи забон ва типология Донишгоҳи миллии Тоҷикистон. Аз соли 2010 докторанти кафедраи мазкур.

Аз 13 июли соли 2022 директори Институти забон ва адабиёти Рӯдакӣ таъйин шудааст.

Таълифот
--------

Муаллифи мақолаҳои илмӣ ва оммавӣ, ки дар китобу маҷаллаҳои илмӣ ва рӯзномаҳо чоп шудаанд.

Осор
----

* Хусусиятҳои вожагонии «Кашф-ул-маҳҷуб»-и Ҳуҷвирӣ. — Душанбе: Ирфон, 2011. — 140 с.;
* Муқаддима ва баргардони китоби «Забони паҳлавӣ». — Душанбе, 2011. — 140 с.;
* Назарияи сохтори ҷумла. — Душанбе, 2013. — 220 с.

Эзоҳ
----

1. ↑  *Президенти Тоҷикистон.* Қарори Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон дар бораи директори Институти забон ва адабиёти ба номи Абӯабдуллоҳи Рӯдакии Академияи миллии илмҳои Тоҷикистон таъйин намудани Шарифзода Ф. Х.. *www.prezident.tj*. 13 июли 2022 санҷида шуд.
2. ↑  Кафедраи таърихи забон ва типология, Шарипова Фарангис Худоиевна(тоҷ.). *www.philol.tnu.tj*. 24 май 2020 санҷида шуд. Баргирифта аз сарчашмаи аввал 5 августи 2020.
**Вобканӣ** (ар. وابکني‎) **Абуюсуф Яъқуб ибни Абиҷундуб** — ровии ҳадис. Аз Муҳаммад ибни Саломи Байкандӣ, Ҳаббон ибни Мусо ва дигарон истимои ҳадис кардааст ва Абуаҳмад Шоҳид ибни Муҳаммад, Абуҳафс Аҳмад ибни Ҳотам ва дигарон аз ӯ ҳадис ривоят кардаанд. Нисбаи ӯ аз Вобкана — номи яке аз деҳаҳои Бухоро гирифта шудааст.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* عبد الکریم السمعانی. کتاب الانساب. بیروت، 1999؛
* ابن الاثیر. اللباب فی تهذیب الانساب. المجلد الثانی. بیروت، 2000

Сарчашма
--------

* Вобканӣ / С. Шаҳобуддинов // Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.
**Муҳаррик** (ар. محرک‎ — таҳриккунанда) — дастгоҳе аст, ки энержиро барои ба кор андохтани васоили нақлия, дастгоҳҳои дигар ё тавлиди барқ, ба кори механикӣ табдил мекунад.

Навъҳо
------

Муҳаррик вобаста ба навъҳои худ кори механикиро аз ротори чархзананда, аз ҳаракати пешравандаю баргардандаи поршен ё аз аппарати реактивӣ гирифта метавонад. Муҳаррики мошинҳои корӣ, воситаҳои нақлиёти хушкигарду обӣ, ҳавоиву кайҳонӣ, дастгоҳҳои истеҳсоливу техноло­гӣ, асбобҳои коммуналиву рӯзгор ва ғайраро ба ҳаракат меоварад.

Муҳаррикҳое, ки захираҳои табиии энергетикӣ (сӯзишворӣ, энергияи бод, об ва ғайра)-ро бевосита ба энергияи ме­ханикӣ табдил медиҳанд, муҳаррикҳои аввал номида мешаванд. Гурӯҳи калони муҳаррикҳои аввалро муҳаррикҳои ҳароратӣ ташкил медиҳанд. Муҳаррикҳое, ки энергияи муҳаррикҳои ав­валро ба кори механикӣ табдил меди­ҳанд, муҳаррикҳои сонӣ ном доранд (масалан, муҳаррикҳои электрии пневматӣ, баъ­зе навъҳои муҳаррикҳои гидравликӣ ва ғайра) муҳаррикҳо вобаста ба таъйиноташон статсионарӣ, сайёр, нақлиётӣ мешаванд.

Нигаред низ
-----------

* Муҳаррики дарунсӯз
* Муҳаррики ҳавопаймо
* Муҳаррики электрикӣ

Эзоҳ
----

* Энциклопедияи Советии Тоҷик : [дар 8 ҷ.] / сармуҳаррир  А. С. Сайфуллоев. — Д. : СИЭСТ, 1978—1988.

* Двигатель // Большая советская энциклопедия : [в 30 т.] / гл. ред.  А. М. Прохоров. — 3-е изд. — М. : Советская энциклопедия, 1969—1978.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️  Гузариш ба унсури Викидода  Вебгоҳҳои мавзӯъӣ | 
* Discogs
* MusicBrainz

 |
| Фарҳангҳо ва донишномаҳо | 
* Большая датская
* Большая норвежская
* Большая российская (старая версия)
* Большая советская (1 изд.)
* Britannica (онлайн)
* Britannica (онлайн)
* Современной Украины

 |
| Дар феҳристҳои китобшинохтӣ | 
* BNE: XX524648
* NKC: ph115363

 |
**Абуабдуллоҳ Муҳаммад ибни Язид ибни Моҷаи Қазвинӣ** (ар. ابو عبد الله محمد بن يزيد القزويني‎), маъруф ба **Ибни Моҷа** (ар. ابن ماجه‎‎; 824, Қазвин — 20 феврал 886, Қазвин) — муҳаддис ва таърихнигор ва яке аз имомони маъруфи форс-тоҷик, муаллифи «ас-Сунан» ва «ат-Тафсир».

Зиндагинома
-----------

Дар талаби илм, хоссатан илми ҳадис, ба сарзаминҳо ва шаҳрҳои гуногуни ҷаҳони ислом сафар карда, аз уламои зиёде ҳадис омӯхтааст.

Таълифот
--------

Ибни Моҷа осори арзишманде дар риштаи ҳадис ва тафсир таълиф кардааст. Китоби «Сунан»-и вай дар радифи китобҳои «Саҳеҳи шашгона» ва пас аз «Сунани Насоӣ» дар мартабаи шашум қарор дорад. «Тафсиру-л-Қуръон» ва китобе бо номи «Таъриху Қазвин» низ аз осори ӯст.

Эзоҳ
----

1. 1 2 3 4  *Али-заде А.* Ибн Маджа (рус.) // *Исламский энциклопедический словарь* — М.: Ансар, 2007. — ISBN 978-5-98443-025-8
2. 1 2  AlKindi (онлайн-каталог Доминиканского института востоковедения)

Адабиёт
-------

* Ибни Моҷа / А. Боқизода // Замин — Илля. — Д. : СИЭМТ, 2017. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 7). — ISBN 978-99947-33-89-9.
**Мақсуда Абдусаломова** (*Мақсуда Неъматовна Абдусаломова*; тав 20 декабри 1938, Самарқанд), — кимиёшинос, доктори илмҳои химия (1988), профессор (1990), Арбоби илм ва техникаи Тоҷикистон (1997).

Зиндагинома
-----------

Мақсуда Неъматовна Абдусаломова 20 декабр и 1938 дар шаҳри Самарқанд ба дунё омадааст.
Хатмкардаи Институти олии технологии ш. Ленинград (1959). Лаборанти калони Институти химияи АИ ҶШС Тоҷикистон (1960—1961), аспиранти Институти металлургияи АИ СССР (1961 — 64), мудири бахш (1965 — 76) ва мудири лабораторияи пайвастҳои нимноқили (1976—1998) Институти химияи Академияи илмҳои Тоҷикистон. Аз соли 1998 ходими калони илмии ҳамин институт. Роҷеъ ба хусусияти пайвастҳои мушкилгудоз ва корбасти онҳо дар таҳияи элементҳои гуногун ва металлҳои пластикӣ, муайян намудани қонуниятҳои барқа­рории диаграммаҳои фазавӣ, алоқамандии пайвастҳои электронии элементҳо, хусусан антимонидҳо ва вис­мутидҳо, дарёфти технологияи синтези пайвастҳои нави нимноқилӣ ва ғ. тадқиқот анҷом додааст. Мақолаҳои илмиаш дар мамолики хориҷӣ низ ба табъ расидаанд.

Осор
----

* Антимониды. — Душанбе, 1977;
* Висмутиды. — Душанбе, 1978;
* Антимониды и висмутиды редкоземельных элементов. — Душанбе, 1978;
* Гендер и техника. — Душанбе, 2005;
* Преподаватель гендера на технических и естественных факультетах университетов.  — Душанбе, 2005.

Эзоҳ
----

1. ↑  Аз асл ба насл. — Душанбе, 2019. — 215 с. — C.13 (тоҷ.). ISBN 978-99947-958-2-6
2. ↑  Энсиклопедияи Миллии Тоҷик. Ҷилди I (А — АСОС)- Душанбе, 2012
**Ҳикматуллозода Абдуғаффор** — ходими давлатии тоҷик. Раиси ноҳияи Рӯдакӣ (аз 2023).

Зиндагинома
-----------

17 апрели соли 1975 дар ноҳияи Фархор таваллуд шудааст. Миллат — тоҷик.

Соли 1998 факултети ҳуқуқшиносии Донишгоҳи давлатии Тоҷикистон ба номи В.И.Ленинро хатм кардааст.

Аз соли 1998 — Коромӯз дар вазифаи ёрдамчии прокурори ноҳияи Фрунзеи шаҳри Душанбе.

Аз соли 2000 — Ёдамчии прокурори ноҳияи Фрунзе шаҳри Душанбе.

Аз соли 2002 — Ёрдамчии калони прокурори ноҳияи Фрунзеи шаҳри Душанбе.

Аз соли 2003 — Ёрдамчии калони прокурори шаҳри Душанбе оид ба кадрҳо.

А соли  2004 — Прокурори Раёсати назорати иҷрои қонунҳо дар мақомоти гумрук ва нақлиёти Прокуратураи генералӣ.

Аз 07. 2004 — Прокурори Раёсати назорати иҷрои қонунҳо дар нақлиёти Прокуратураи генералӣ.

Аз соли 2009 — Муовини сардори Раёсати назорати иҷрои қонунҳо дар нақлиёт ва коммуникатсияи Прокуратураи генералӣ.

Аз соли 2010 — Прокурори ноҳияи Балҷувон.

Аз соли 2012 — Прокурори ноҳияи Данғара.

Аз соли 2017 — Муовини прокурори вилояти Суғд.

Аз марти соли 2020 то 11 январи 2023 — Муовини якуми Прокурори генералии Ҷумҳурии Тоҷикистон.

Аз 11 январи 2023 — Иҷрокунандаи вазифаи раиси ноҳияи Рӯдакӣ.

Мушовири давлатии адлияи дараҷаи 3.

Эзоҳ
----

1. ↑  Указы Президента Республики Таджикистан | НИАТ "Ховар" (ru-RU). 15 январи 2023 санҷида шуд. Баргирифта аз сарчашмаи аввал 19 январи 2023.
2. ↑  *Super User.* Муовини якуми Прокурори генералӣ (tj-tj). *Генеральная прокуратура Республики Таджикистан*. 15 январи 2023 санҷида шуд. Баргирифта аз сарчашмаи аввал 15 январи 2023.
**Мақбараи Ҷалолиддини Балхӣ** — Мақбараи яке аз бузургтарин олимон ва шоирони равияи тасаввуфи халқи тоҷик Ҷалолиддини Балхӣ, дар ноҳияи Ҷалолиддини Балхӣ, Тоҷикистон воқеъ аст.

21 марти соли 2022 Сарвари давлат, Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон Эмомалӣ Раҳмон Мақбараи Ҷалолиддини Балхиро дар ноҳияи Ҷалолиддини Балхӣ ифтитоҳ намуданд. Сарвари давлат Эмомалӣ Раҳмон аз оромгоҳи Мавлоно Ҷалолиддини Балхӣ як каф хок аз дахмаи асосии шоир аз шаҳри Қунияи Туркия, ба марқади Мавлоно Ҷалолиддини Балхӣ дар ноҳияи Ҷалолиддини Балхӣ оварда шуд ва тибқи муқаррароти дини мубини ислом бо риояи аркони суннатии мо ба оромгоҳи Ӯ гузошта шуд, ки минбаъд ихлосмандон ва ҳаводорони ашъори пурғановати Мавлоно Ҷалолиддини Балхӣ метавонанд онро зиёрат намоянд..

Мақбара тибқи суннати меъмории ниёгон сохта шуда, даромадгоҳи асосиаш аз қисмати ҷанубӣ, дар рӯбарӯи муҷассама қарор дорад. Дар пештоқи он катибаи *"Мақбараи рамзии Мавлоно Ҷалолиддини Балхӣ"* навишта шудааст.
Дар дохили мақбара, дар чаҳор тарафи он чаҳор байт аз ашъори Мавлоно бо забони тоҷикӣ, хати ниёгон ва тарҷумаи англисӣ бо зарҳал ҳаккокӣ шудааст, ки андозаи ҳар як катиба 160 ба 22 см мебошад.
Мавриди зикр аст, ки Ҷалолиддин Муҳаммад ибни Баҳоуддин Муҳаммад ибни Ҳусайн Хатибии Балхӣ , соли 1207 дар ноҳияи Вахши Тоҷикистон таваллуд шуда, яке аз бузургтарин олимон ва шоирони равияи тасаввуфи халқи тоҷик аст. Осори бегазанди ӯ, аз ҷумла "Девони ғазалиёт" ё "Девони кабир" ва "Маснавии маънавӣ"-и Балхӣ аз дурдонаҳои арзишмандтарини адабиёти на танҳо мардуми тоҷик, балки кулли халқиятҳои дунё мебошад.

Мақбара дар масоҳати 50 метри мураббаъ бунёд гардида, деворҳои он бо нақшу нигори қадима, ки ба давраи зиндагии шоир хос аст, оро ёфтааст. Баландии бино 5 метр буда, корҳои бунёдӣ аз ҷониби сохтмончиёни ватанӣ анҷом дода шудааст. Роҳрав ва саҳни оромгоҳ бо тахтасангҳо зебо гардонида шуда, гулу буттаҳои ороишию сояафкан аз қисматҳои сабзкории оромгоҳ ба ҳисоб меравад..

Нигаред низ
-----------

* Хона-музейи Ҷалолиддини Балхӣ

Эзоҳ
----

1. ↑  *www.khovar.tj.* Сарвари давлат Эмомалӣ Раҳмон Мақбараи Ҷалолиддини Балхиро ифтитоҳ намуданд(тоҷ.) (21 марти 2021). 24 марти 2022 санҷида шуд.
2. ↑  *www.khovar.tj.* Сарвари давлат Эмомалӣ Раҳмон Мақбараи Ҷалолиддини Балхиро ифтитоҳ намуданд(тоҷ.) (21 марти 2021). 24 марти 2022 санҷида шуд.
**Соҷида Ғуломова** (27 марти 1937, ҶШС Тоҷикистон — 9 марти 2018, Душанбе) — ҳунарпеша, яке аз маъруфтарин коргардонҳои телевизиони Тоҷикистон буд.

Зиндагинома
-----------

Соҷида Ғуломова 25 марти соли 1937 ба дунё омадаст. Хоҳараш — Фотима Ғуломова ва бародараш — Исфандиёр Ғуломов ҳунарпешаҳои шинохтаи театру синамои тоҷик мебошанд.

Соли 1960 студияи тоыикистонии ГИТИС (курси Б. Бибиков ва О. Пыжова)-ро хатм кардааст.

Соҷида Ғуломова беш аз 35 сол аз соли 1962 то 1993 дар бахши адабии телевизиони Тоҷикистон кор кардааст.

Аз фарзандони Соҷида Ғуломова касе пешаи ӯро интихоб накардааст, вале писари хоҳараш Фотима Ғуломова — Барзу Абдураззоқов яке аз маъруфтарин коргардонҳои муосири театри тоҷик эътироф шудааст. Духтари хоҳари дигари ӯ — Моҳпайкар Ёрова ва ҳамин тавр, духтарамакаш Зулхумор низ ҳунарпешаанд.

Филмҳо
------

* 1972 — Четверо из Чорсанга (эпизод)
* 1973 — Горная станция (котиб)
* 1973 — Ткачихи (эпизод)
* 1977 — Жили-были в первом классе (рӯфтагар)
* 1978 — Женщина издалека

Телевизиюн
----------

Ӯ муаллифи даҳҳо намоишномаи телевизионие, чун «Найрангҳои Майсара», «Зани оҳанин», «Имтиҳон», «Зангирии Чаққабой», «Ҳаёт ва ишқ», «Субҳи модар», «Армони модар» аст, ки аз ганҷҳои «Фонди тилоӣ»-и телевизиони тоҷик дониста мешаванд ва то имрӯз батакрор нашр мешаванд.

Даргузашт
---------

Соҷида Ғуломова 9 марти 2018 дар 81-солагӣ дар Душанбе даргузашт.

Эзоҳ
----

1. ↑  *Sputnik Тоҷикистон.* Коргардони маъруфи телевизиони тоҷик Соҷида Ғуломова даргузашт(тоҷ.). *Sputnik Тоҷикистон* (10 марти 2018). 16 ноябри 2022 санҷида шуд.
2. ↑  Гулямова Соджида(рус.). *kino-cccp.net*. 16 ноябри 2022 санҷида шуд.
3. ↑  "На унвон дошт, на нафақаи хуб". Соҷида Ғуломова даргузашт(тоҷ.). *Радиои Озодӣ*. 16 ноябри 2022 санҷида шуд.
**Людмила Маҷидовна Тоҷибоева**  (тав. 08.06.1945, ш. Душанбе) — педагог, номзади илмҳои педагогӣ (1982).

Зиндагинома
-----------

Солҳои 1964–1968 дар Донишгоҳи давлатии омӯзгории ба номи В. И. Ленини ш. Москва таҳсил намудааст. Пас аз хатми донишгоҳ ҳамчун муаллим дар кафедраи методикаи таълими ибтидоии Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи Садриддин Айнӣ ба фаъолият шуруъ кардааст. Солҳои 1977– 1980 аспиранти Институти илмӣ-тадқиқотии тарбияи томактабии Академияи илмҳои педагогии ИҶШС, 1980–1989 муовини декани факултети педагогика оид ба корҳои илмӣ, 1989–1996 мудири 718 кафедраи тарбияи томактабии Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи Садриддин Айнӣ буд. Аз соли 1996 дотсенти кафедраи тарбияи томактабии донишгоҳи омӯзгорӣ мебошад. Оид ба ташкили фаъолияти муштараки самараноки кӯдакон дар машғулиятҳои боғчаи бачагон ва дигар масъалаҳои муҳими соҳаи педагогика кори илмӣ бурдааст. Муаллифи якчанд мақолаҳои илмию методӣ ва воситаҳои таълимӣ аст.

Пайвандҳо
---------

Энсиклопедияи Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи С. Айнӣ
**Эстрада** (аз фр. estrade, «саҳна, саҳни тахтагин») — як навъи санъат, сараввал гуногунии саҳна барои баромад кардан. Ҳоло ин вожа маънои санъати маъруф ва фароғатии саҳнаи хурдро дорад, ки мисли сурудхонӣ, рақс, сирк дар саҳна, сеҳргарӣ (иллюзионизм), жанри суҳбат, тақлидкорӣ ва масқарабозиро дар бар мегирад.

Иттиҳод
-------

Ҳунармандони дар жанри эстрада баромад мекардагиро ҳунарманди эстрада мегӯянд.
Эстрадаи тоҷик ҳоло аз гурӯҳҳои ҳунарии гуногун иборат аст, ки жанрҳои сурудҳои эстрадӣ ва дигар жанрҳои санъати саҳнавиро дар бар мегирад. Дар жанри сурудҳои эстради дар Тоҷикистон овозхонҳо Шабнами Сурайё, Сироҷиддин Фозилов, Фаридуни Хуршед, Зулайхо Маҳмадшоева, Садриддин Наҷмиддин, Фарзонаи Файз, Фарзонаи Хуршед, Файзигул Юсупова ва ғ. месароянд.

Эзоҳ
----

1. ↑  Эстрада//Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона : в 86 т. (82 т. и 4 доп.). —СПб. 1890—1907.

Адабиёт
-------

* *Уварова Е. Д.* Эстрадный театр: Миниатюры, обозрения, мюзик-холлы (1917—1945). М.: Искусство, 1983. 320 с.
* Эстрада // Шервуд — Яя. — М. : Большая российская энциклопедия, 2017. — С. 479. — (Большая российская энциклопедия : [в 35 т.] / гл. ред. Ю. С. Осипов ; 2004—2017, т. 35). — ISBN 978-5-85270-373-6.

  

Шаблон:Art-stub
БÁФФИН, баҳри нимкушода дар Уқёнуси Яхбастаи Шимолӣ, дар байни ҷазҳои Гренландия ва соҳилҳои шарқии галаҷаз. Арктикаи Канада ҷойгир аст.

Ба воситаи гулҳои Робсон, Кеннеди ва Смит бо Уқёнуси Яхбастаи Шимолӣ ва гул. Девис бо Уқёнуси Атлантик мепайвандад. Масоҳ. 530 ҳазор км2. Умқи миёнааш 804 м, умқи бештараш 2414 м. Ҳаҷми миёнаи об 593 ҳазор км2. Қаъри баҳр аз рег, шағал ва лойҳо иборат аст. Иқлими Баффин бо зимистони хунуки бебориш ва бо тобистони салқин фарқ мекунад. Ҳарор. об дар зимистон аз – 1,5°С то –1,7°С, тобистон аз 0° то 5°С. Шӯрии об аз 32%ₒ то 34%ₒ тағйир меёбад, он ҳангоми яхбандӣ зиёд гашта, вақти обшавии яхҳо кам мешавад. Мадди баҳр мураттаби нимшабонарӯзӣ буда, баландии сатҳи об зимни дамидан то ба 6 м мерасад. Баффин дар давоми сол асосан яхпӯш аст. Дар Баффин айсбергҳое (яхкӯҳи шиновар), ки аз пиряхҳои ба баҳр воридшаванда ҳосил мешаванд, зиёданд. Баландии миёнаи айсбергҳо то 40–60 м мешаванд. Шикори кит, делфини қутбӣ, шӯрмоҳӣ ва равғанмоҳӣ ривоҷ ёфтааст. Дар Баффин бори аввалин олими англис Ҷон Девис (с. 1585) таҳқиқот анҷом додааст. Қутбнаварди англис Уилям Баффи ба экспедитсияи Арктика панҷ маротиба рафта, дар с. 1616 дар бораи Баффин маълумот додааст. Баҳр ба шарафи ин олим «Баффин» номгузорӣ шудааст.

Адабиёт
-------

* Баффин // Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.
Обанбори Баҳри тоҷик ва НБО – Қайроққум
**Нерӯгоҳи барқи обии Қайроқум** (собиқ НБО «Дӯстии халқҳо») — (дар Сирдарё) солҳои 1956—1957 сохта шудааст ва дорои 6 гидроагрегат аст, ки иқтидори ҳар кадомаш 21 ҳазор кВт мебошад. Иқтидори умумии НБО Қайроққум — 126 ҳазор кВт аст.

Агрегатҳои НБО Қайроққум аз рӯи ин тартиб ба кор оғоз кардаанд:
Соли 1956 — ду агрегат
Соли 1957 — чор агрегат
Турбинаҳои обии намуди ПЛ — 495 — ВБ — 500 дар заводи турбинаҳои обии Сызран истеҳсол гардидаанд. Иқидори турбинаҳо — 23, 6 мВт, шиддати муҳосибавиашон — 15 м, масрафи ҳисобшудаи об — 180 м 3 / сония, доираи чархи кориашон — 4,995 м буда дар як дақиқа 125 бор давр мезананд.
Генераторҳои обии намуди ВГС — 700/100 — 48 истеҳсоли заводи «Уралэлектротяжмаш» — и ба номи В. И. Ленин, шаҳри Уралск ҳастанд.
Иқтидори генератор 21 мВт аст. Шиддати генератор 10,5 кВ буда, дар як дақиқа 125 маротиба давр мезанад.
Трансформатори қудратӣ: ду гурӯҳи хар кадомашон аз се якфазагии секалобадори иқтидорашон 30 МВА ва шиддаташон 220/110/10 кВт иборат аст(Тавлиди заводи трансфарматорбарории шаҳри Маскав).

**Ҳаҷми обанбори НБО — Қайроққум (ҳоло Обанбори Баҳри тоҷик.)**:

* дарозиаш қариб 65 км;
* васеъгиаш аз 50 то 20 км (таъғирёбанда);
* масоҳати сатҳи оби обанбор — 513 км;
* ҳаҷми умумӣ — 3413,5 м3;
* ҳаҷми фоиданоки он- 2743 м3;
* сатҳи аз ҳама зиёди оби он — 374, 5 м.

НБО Қайроққум бо шабакаҳои Обанбори Баҳри тоҷик: бо се ХИБ — и 220 кВт ва панҷ ХИБ — и 110 кВт пайваст аст.

Лоиҳаи "Таҷдиди НБО «Қайроққум»"
--------------------------------

23 августи соли 2019 ба татбиқи лоиҳаи "Таҷдиди НБО «Қайроққум» оғози расмӣ бахшида шуд. Баъди татбиқи лоиҳа тавоноии НБО "Қайроққум аз 126 мегаватт ба 176 мегаватт расонида мешавад.

Эзоҳ
----

1. ↑  Дар давраи Истиқлолият иқтидори истеҳсолии соҳа бе назардошти НБО «Роғун» 1520 МВт зиёд шуд(тоҷ.). *www.khovar.tj*. 22 Декабри 2019 санҷида шуд.

Пайвандҳо
---------

* Сомонаи «Барки Тоҷик»/Сохтори «Барки Тоҷик»(пайванди дастнорас)
**Лутфия Маҳмадулло**  (тав. 08.10.1966, Душанбе) — омӯзгор, олим, доктори илмҳои педагогӣ (2014), профессор (2020). Аълочии маориф ва илми Ҷумҳурии Тоҷикистон (2012), дорандаи Медали «Хидмати шоиста» (2021).

Зиндагинома
-----------

Лутфия Маҳмадулло хатмкардаи шуъбаи педагогика ва психологияи факултаи педагогикаи Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи С. Айнӣ (с. 1987). Фаъолияти меҳнатиаш: с-ҳои 1987–1988 лаборанти калон, 1988–1993 ассистенти кафедраи психологияи Донишгоҳи миллии Тоҷикистон. С-ҳои 1993-2012 дар вазифаҳои ходими илмии лабораторияи тарбияи томактабӣ ва таълими ибтидоӣ, мудири ҳамин лаборатория, мудири шуъбаи омӯзиши таълиму тарбия дар муассисаҳои томактабӣ ва синфҳои ибтидоии Пажуҳишгоҳи рушди маорифи Тоҷикистон, с-ҳои 2012-2014 муовини директор оид ба илми ҳамин муассиса. Соли 2014-2017 вазифаи сармутахассиси раёсати таҳсилоти томактабӣ ва миёнаи умумии Вазорати маориф ва илми Ҷумҳурии Тоҷикистон. Солҳои 2017-2020 дар вазифаи мудири кафедраи педагогикаи умумидонишгоҳии Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи С. Айнӣ фаъолият намуда, аз моҳи феврали соли 2020 директори Пажуҳишгоҳи рушди маорифи ба номи Абдураҳмон Ҷомӣ таъин гардидааст. Дар мавзуи "Асосҳои назариявии бароҳмонии раванди муттасилӣ дар таҳсилоти кӯдакони синни калони томактабӣ ва ибтидоӣ дар ҷанбаи инкишофи нутқӣ» (2014) рисолаи докторӣ дифоъ намудааст.

Пайвандҳо
---------

Энсиклопедияи Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи С. Айнӣ
|  |
| --- |
| Унсури Викидода мавҷуд нест |

**Галаҷазираи Қутбии Конодо** — яке аз бузургтарин галаҷазираҳои олам дар уқёнуси Яхбастаи Шимолӣ, дар соҳилҳои шимолии Амрикои Шимолӣ. 

Як қисми ҳудуди Конодо. Масоҳати умумиаш қариб 1,3 млн км². Аз 36563 ҷазира иборатанд, ки 15-тои онҳо беш аз 10 ҳазор км2 масоҳат доранд. Қисми ҷанубу шарқии галаҷазираҳо дар уқёнуси Атлантик ҷойгиранд. Се ҷазираи бузургтарини он – Замини Баффин (476 ҳазор км²), Элсмир (213 ҳазор км²) ва Виктория (213,8 ҳазор км²) аз ҷиҳати масоҳат ба қатори даҳ ҷазираи бузургтарини олам дохил мешаванд. Ҷазираҳо дар тунукобаи материкӣ ҷойгир буда, онҳоро силсилаи мураккаби халиҷу гулӯгоҳҳо аз ҳам ҷудо кардааст. Релефи қисми шимолу шарқиаш кӯҳӣ, дар шимол баландӣ то 2926 м мерасад (ҷазираи Элсмир); қисми ғарбӣ ва ҷанубу шарқиаш бештар аз пуштакӯҳу ҳамвориҳои теппадор (баландиашон 100–600 м) иборат аст. 

Галаҷазираи Қутбии Конодо асосан аз ҷинсҳои қадимии кристаллӣ таркиб ёфтааст. Дар Галаҷазираи Қутбии Конодо конҳои ангиштсанг, мис (ҷазираи Виктория), оҳан (қисми шимолии Замини Баффин), абрақ (дар ҷанубу ғарб), нафту газ (ҷазираҳои Мелвилл, Батерс, Карнуоллис) мавҷуданд. Иқлимаш арктикӣ, дар шимол – баҳрӣ, дар ғарб – континентӣ. Ҳарорати миёнаи январ аз –15°С дар ҷанубу шарқ, то –30°С ғарб, июл – аз +5–6°С дар ҷанубу шарқ, то +9°С дар ғарб. Боришоти солона дар қисми ҷанубу шарқӣ 450 мм, ғарбӣ – 100–150 мм. 155 ҳазор км²-ро ях пӯшидааст; бузургтарин пиряхҳо дар Замини Баффин воқеанд. Қад-қади ҷазираи Элсмир яхҳои шелфӣ кашол ёфтаанд, ки ин барои Арктика ғайримуқаррарист. Гулӯгоҳҳо соле 9–10 моҳ барфпӯшанд. Дар Галаҷазираи Қутбии Конодо 310 намуди рустаниҳои олӣ ба қайд гирифта шудаанд. Қисми шимолии Галаҷазираи Қутбии Конодо (шимолтар аз 730 а. ш.)-ро рустаниҳои биёбонии арктикӣ, қисми ҷанубиашро рустаниҳои тундрагӣ пӯшидаанд. Аз ҳайвонот гавазну рӯбоҳи шимолӣ, хирси сафед ва ширхорҳои обӣ (морж, тюлен, нарвал) шикор мешаванд. Аҳолиаш қариб 14 ҳазор нафар (2014), асосан аз эскимосҳо иборат аст. Аз се ду ҳиссаи аҳолӣ сокинони ҷазираҳои Замини Баффин ва Виктория буда, ба моҳигирӣ, шикори ҳайвоноти баҳрӣ ва хушкӣ машғуланд. Маҳалҳои аҳолинишинаш: Фробишер-Бей, Арктик-Бей, Тангниртанг (ҷазираи Замини Баффин), Резолют-Бей (ҷазираи Корнуоллис), Кембриҷ-Бей (ҷазираи Виктория). Шимолитарин бошишгоҳи ҷаҳон – Алерт (820 301 а. ш. 834 км аз Қутби шимол) дар ҷазираи Элсмир ҷойгир аст. Дар Галаҷазираи Қутбии Конодо пойгоҳҳои радиолокатсионии баҳрӣ ва ҳарбӣ ҷойгир шудаанд. Бисёр ҷазираҳои Галаҷазираи Қутбии Конодо беаҳолианд (ҷазираи Девон бузургтарин ҷазираи беаҳолӣ дар ҷаҳон мебошад.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* Галаҷазираи Арктикии Канада // Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.
*Бо ноҳияи Спитамен набояд иштибоҳ кард.*

**Спитамен** (порсии бостон: 𐎿𐎱𐎡𐎫𐎶𐎴, юн.-қад. Σπιταμένη; 370 то м. Империяи Форс — декабри 328 то м.) — сипаҳсолори суғдӣ ва роҳбарии шӯриши суғдиён ва бохтариён бар зидди Искандари Мақдунӣ дар соли 329 пеш аз мелод.

Сарварии Спитамен ба муборизаи озодихоҳонаи суғдиён, бохтариён ва сакоиҳо ин шӯришро яке аз муҳимтарин корзор дар ҷанг бо юнониён кард. Аммо сардорони сакоиҳо бар Спитамен хиёнат карданд ва ӯро аз тарси Искандар дар соли соли 327 п.м. куштанд. Аммо шӯриш ҳамчунон то соли соли 327 п.м. идома ёфт.

Духтари Спитамен — Апама — ҳамсари Селевки I Никатор, яке аз сипаҳсолорони Искандар ва бунёдгузори давлати Селевкӣ буд.

  

Спитамен яке аз қаҳрамонони миллии тоҷикон аст ва ёди ӯ бо мукофоти давлатии Нишони Спитамен (2 дараҷа) ва номгузори яке аз ноҳияҳои Тоҷикистон ноҳияи Спитамен пос дошта мешавад.

Эзоҳ
----

1. ↑  TDG — Tajikistan Development Gateway

Адабиёт
-------

* Арриан Флавий. Поход Александра. — М.-Л. 1962.
* История таджикского народа. т. 1. — М. 1963.
* Б. Ғафуров. Тоҷикон. Китоби I. — Душанбе, 1998. — С.98-103

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️  Гузариш ба унсури Викидода  Фарҳангҳо ва донишномаҳо | 
* Britannica (онлайн)

 |
| Дар феҳристҳои китобшинохтӣ | 
* LCCN: no2008033353
* VIAF: 12110498
* WorldCat VIAF: 12110498

 |
**Уқёнуси Ором** уқёнуси бузургтарину паҳнотарини рӯи Замин ба шумор меравад. Он аз Арктика дар шимол то ба Антарктида дар ҷануб тӯл кашида, аз ғарб бо Осиёву Австралия ва аз шарқ бо қитъаи Амрико маҳдуд аст. Масоҳати он бо баҳрҳо ба 178,6 млн км², ҳаҷмаш ба 710 млн км³ ва умқи миёнааш ба 3980 метр баробар аст. Умқи чуқуртаринаш новаи Марианна буда, ба 11 034 метр баробар аст. Номи ин уқёнусро баҳрнаварди шинохтаи Португалӣ Фернандо Магеллан гузоштааст. Ӯ ҳангоми сафари худ дар ин укёнус, ки бе ягон офат анҷом пазируфтааст, ба он "Ором" ном мегузорад.

Баҳрҳои уқёнуси Ором: дар соҳилҳои Осиё - Беринг, Охота, Ҷопон,Ҷопони дарунӣ, Шарқи Хитой, Зард, Филиппин; дар миёни ҷазираҳои Осиёи Ҷанубу Шарқӣ - Ҷануби Хитой, Ҷава, Сулавеси, Сулу, Флорес, Бали, Саву, Банда, Серам, Ҳалмаҳера, Молукка; дар соҳили Австралия - Марҷон, Фиҷи, Тасман, Гвинеяи Нав, Сулаймон ва дар соҳили Антарктида Амундсен, Беллинсгаузен, Росс, Сомов, Дюрвил (инҳоро баъзан ба Уқёнуси Ҷанубӣ нисбат медиҳанд) мебошанд. Дар соҳилҳои Америкаи Шимолӣ ва Ҷанубӣ баҳр нест, аммо халиҷҳои калон мавҷуданд: Аляска, Калифорния, Панама.

Аз рӯи миқдор ( тақрибан 10 ҳаз.) ва масоҳати умумии ҷазираҳо (тақрибан 3,6 млн км²) уқёнуси Ором дар байни уқёнусҳо ҷои якумро мегирад. Дар қисми шимолӣ ҷазираҳои Алеут; дар қисми ғарбӣ — Курил, Сахалин, Ҷопон, Филиппин, Зонди Калон ва Хурд, Гвинеяи нав, Тасмания; дар маркази он боз шумораи бисёри ҷазираҳои майда мавҷуданд.

Геология
--------


|  |  |
| --- | --- |
| Ҷаҳон | *Ин мақолаи нопурра аз ҷуғрофияи Ҷаҳон мебошад.Шумо метавонед бо пурра кардани ин ба Википедия кумак кунед.* |

  


| **Уқёнусҳо** |
| --- |
| Атлантик | Ҳинд | Яхбастаи шимолӣ | Ором | Ҷанубӣ |