recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Квинтет** (итол. guintetto, лот. guindus – панҷ), ансамблест иборат аз 5 иҷрокунанда бо партияҳои мустақил барои ҳар яки аз онҳо. Ҳамчунин асарҳои барои чунин ансамбл таълифшударо низ Квинтет меноманд. Квинтетҳои вокалӣ бо бартарии чун номераи алоҳида дар операҳо (мас. Квинтети «Ман метарсам» аз операи «Моткаи қарамашшоқ»-и П. Чайковский) ба назар мерасанд. Квинтетҳои созӣ – жанри камеравӣ; навъи муҳимтарини ин жанр – Квинтети фортепианӣ (ниг. К.-и фортепианӣ). Дар солҳои охир дар таҷрибаи консертӣ ба Квинтети созҳои нафасӣ (флейта, гобой, кларнет, фагот, валторна) бештар аҳамият медодагӣ шуданд. Квинтетҳо барои ҳайати созӣ қабул шудааст, ҳамон асарҳоеро ном баранд, ки дар шакли силсилаи соната эҷод шудаанд. Дар мусиқии тоҷик Квинтет дар операи «Бозгашт»-и Я. Сабзанов (Квинтет ва хор аз намоиши якум) ва Квинтети фортепиании Ш. Ашуров (фортепиано, флейта, скрипка, алт, виолончел) истифода шудааст.

Нигаред
-------

* Мусиқии камеравӣ
* Мусиқии нафасӣ

Эзоҳ
----

1. ↑  Обидпур Ҷ. Луғатномаи тафсирии мусиқӣ / зери назари Б.Қобилова. – Душанбе: Аржанг, 2019. – С.176. – 480 с. ISBN 978-999-47-43-90-2(тоҷ.)
**Амали Қонуни ҷиноятӣ дар замон** - ҷиноят ва сазовори ҷазо будани кирдор бо қонуне, ки дар вақти содир намудани он кирдор амал мекунад, муаӣян карда мешавад (м. 12 Кодекси Ҷиночтии ҶТ). Амали қонуни ҷиноятӣ дар замон асосан аз рӯи се қоида ба амал бароварда мешавад.

1. Ҷиноят ва сазовори ҷазо будани кирдор бо қонуни ҷиноятие муқаррар карда мешавад, ки дар вақти содир шудани ҷиноят он қонун амал мекард. Вақти содир намудани ҷиноят, вақги содир шудани кирдори барои ҷамъият хавфнок новобасга аз фаро расидани оқибати он фаҳмида мешавад (қ. 1 м. 12 КҶ
ҶТ).

2. Қонуни ҷиноятие, ки ҷиноят будани кирдорро муқаррар мекунад, ҷазоро вазнин менамояд ё ба таври дигар ҳолати ҳуқуқии шахси маҳкумшударо бад месозад, қувваи бозгашт надорад (қ. 3 м. 13 КҶ ҶТ).

3. Қонуни ҷиноятие, ки ҷиноят будани кирдорро бартараф мекунад, ҷазоро сабук ё ба тариқи дигар вазъи шахси ҷиноят содиркардаро беҳтар мекунад, қувваи бозгапгг дорад, яъне нисбат ба ашхосе татбиқ мегардад, ки то эътибор паӣдо кардани чунин қонун ҷиноятсодир кардаанд. Аз ҷумла ба ашхосе, ки
мӯхлати ҷазоро адо мекунанд ё кардаанд, вале доги судӣ доранд, татбиқ карда мешавад.

Амали қонуни ҷиноятӣ дар замон тибқи қисми 2 моддаи 20 Конститутсия
(Сарқонун)-и ҶТ чунин таъриф дорад: *«Ҳеч кас баъди гузаштани муҳлати таъқиби ҷиноятӣ, инчунин барои содир кардани рафторе, ки ҳангоми воқеъ шуданаш ҷиноят ҳисоб намеёфт, ба ҷавобгарӣ кашида намешавад».*

Эзоҳ
----

1. ↑  Фарҳанги истилоҳоти ҳуқуқ / Зери таҳрири Маҳмудов М.А. - Душанбе: ЭР-граф, 2009. - с.40
**Номзадии худро пешбарӣ кардан** - шаҳрванде, ки ба шартҳои интихобот ҷавобгӯ аст, ҳуқуқи номзадии худро пешбарӣ кардан ба мақоми намояндагӣ дорад. Қонунҳои конститутсионӣ оид ба интихоботи Маҷлиси Олӣ ва интихоботи вакилон ба Маҷлисҳои маҳаллии вакилони халқ (10 декабри с. 1999) аввалин бор ба шаҳрвандон ҳуқуқи номзадии худро пешбарӣ кардан додаанд. Пешбарии номзад ба вакили Маҷлиси намояндагон дар ҳавзаҳои якмандатии интихобот бо тартиби худпешбарӣ бо роҳи пешниҳоди ариза ба комиссияҳои ҳавзавии интихобот оид ба овоз мондани номзадии ӯ сурат мегирад. Номзад бояд ба тарафдории худ на камтар аз 500 имзои интихобкунандагони ҳавзаро ҷамъ намояд. Номзади бо роҳи худпешбарӣ ба Маҷлиси маҳаллии вакилони халқ пешбаришуда бояд имзои сад нафар интихобкунандаро аз имзои сад нафар интихобкунандаро аз ҳавзаи мазкур якҷоя бо ариза пешниҳод намояд.

Нигаред низ
-----------

Ҳуқуқу озодиҳои конститутсионии инсон ва шаҳрванд

Эзоҳ
----

1. ↑  Фарҳанги истилоҳоти ҳуқуқ / Зери таҳрири Маҳмудов М.А. - Душанбе: ЭР-граф, 2009. - с. 351-352
Амазонит аз Колорадо (ИМА)

**Амазонит**, **санги амазонӣ** (аз номи дарёи Амазонка) — навъи нилгун ё сабзранги микроклин.

Таркиби кимиёӣ
--------------

Формулаи химиявиаш (K,Na) AlSi3O8. Дар таркибаш баъзан омехтаи оҳан, манган, сурб, рубидий, сезий ва ғайра дорад. Аз ҷумлаи албитҳои пертитии таркибаш сафед ва зардча буда, якранг нест.

Дар пегматитҳо ва гранитҳо вомехӯрад. Сахтиаш аз рӯи ҷадвали Моос 6 – 6,5. Зичиаш 2550 – 2580 кг/м3. Кристаллҳои хушранги амазонитро дар заргарӣ истифода мебаранд. Марҷон ва тӯморҳои аз амазонит тайёр кардашуда ҳанӯз дар Мисри Қадим истифода мешуданд. Конҳои пегматит ва гранитҳои амазонит дар Русия, Украина, Қазоқистон, Осиёи Марказӣ, аз ҷумла Тоҷикистон, воқеанд. Амазонитҳои сабзу осмонирангро аз санги хоро ва пегматитҳои Помири Ғарбӣ, Помири Шарқӣ, қаторкӯҳҳои Ҳисору Қаротегин истихроҷ кардан мумкин аст.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* Амазонит // А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2021, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.
**Амали бевоситаи Конститутсия** - усулест, ки мувофиқи он меъёрҳои Сарқонун новобаста ба мавҷудияти қонунҳои тафсилӣ бевосита амал мекунанд. Амали бевоситаи Конститутсия инчунин онро ифода мекунад, ки шахс метавонад оид ба ҳимояи ҳуқуқҳои конститутсионии худ ба суд муроҷиат намояд. Одатан ин усул дар қонунҳои асосӣ хеле мухтасар ифода карда мешавад (масалан, «ҳолатҳои
Конститутсия бевосита амал мекунанд» - банди 3 м.5 Конститусияи Булғория соли 1991).
Барои татбиқи амали бевоситаи Конститутсия меъёрҳои Сарқонун, ки
вазъи ҳуқуқии инсон ва шаҳрвандро
ба танзим меандозанд, аҳамияти хоса
доранд (масалан, «Ҳуқуқҳоӣ асосии
зерин барои ҳокимияти қонунбарор,
иҷроия ва адолати судӣ ҳамчун ҳуқуқи 
бевосита амалкунанда ҳатмӣ мебошанд» - банди 3 м. 1 Қонуни Асосии
ҶФО соли 1949). Боз ҳам батафсил
танзим додани ин усул маълум аст (масалан, мувофиқи м.8 Конститутсияи
Украина соли 1996 «Муроҷиат ба суд
барои ҳимояи ҳуқуқу озодии конститутсионии инсон ва шаҳрванд бевосита дар асоси Конститутсия кафолат
дода мсшавад»).
Дар Конститутсияи ҶТ соли 1994 мустақиман амал кардани меъёрҳои Конститутсия дар боби «Асосҳои сохтори
конститутсиони» ҷоӣ дода шудааст(м.10).

Эзоҳ
----

1. ↑  Фарҳанги истилоҳоти ҳуқуқ / Зери таҳрири Маҳмудов М.А. - Душанбе: ЭР-граф, 2009. - с.38
**Нозлӣ Толга**(тур. Nazlı Tolga Brenninkmeyer;ҳол. Nazli Tolga Brenninkmeijer) (тав. 8 ноябри 1979) — рӯзноманигор ва барандаи турк аст.

биография
---------

Пас аз хатми рӯзноманигори Kanal D 31 августи соли 1998, Донишгоҳи Мармараро бо ихтисоси рӯзноманигорӣ дар соли 2003 хатм карда, барандаи канали D (1998-2002), Show TV (2002-2003) буд. SKYTURK буд. (2003-2007) ва FOX (3 сентябри 2007 то 14 июни 2013). Ӯ беҳтарин сарояндаи туркӣ дар солҳои 2011 ва 2012 ва беҳтарин ҳунарпешаи туркӣ дар соли 2013 интихоб шуд  .

Ҳаёти шахсӣ
-----------

Дар соли 2013 вай дар Калисои Рӯҳулқудс бо соҳибкори голландӣ Лоуренс Бренинкмейер издивоҷ кард.

Пас аз зиндагӣ дар Бразилия (2013) ҳоло (2017) дар Лондон зиндагӣ мекунад. 

Ӯ туркӣ, португалӣ, голландӣ ва инглисиро медонад. Ӯ як хоҳар ва як духтар дорад.

Намоишҳои телевизиониро иҷро кунед
----------------------------------

* *Kanal D Gece Haberleri* (Kanal D дар 1998-2002),
* *Nazlı Tolga ile Haber Masası* (SKYTURK 2004-2009)
* SHOW HABER (солҳои 2002-2003),
* *FOX ON Ana Haber* (2008-2010),
* *Nazlı Tolga ile Fox Ana Haber* (сентябри 2007 - 14 июни 2013)

Шарҳ
----

1. ↑  Nazli Tolga Brenninkmeyer(англ.). 1 июни 2022 санҷида шуд. Баргирифта аз сарчашмаи аввал 31 Декабри 2018.
2. ↑  Nazli Tolga(англ.). 1 июни 2022 санҷида шуд. Баргирифта аз сарчашмаи аввал 31 май 2019.
3. ↑  Ünlü sunucu Nazlı Tolga anne oldu!(тур.).
1.**Ноиби консул** - Намояндаи доимӣ дар назди ташкилоти байналмилалӣ - кормандони хидмати дипломатӣ, ки дар намояндагиҳои дипломатӣ ва муассисаҳои консулии Ҷумҳурии Тоҷикистон дар хориҷа, намояндагиҳои Ҷумҳурии Тоҷикистон дар назди ташкилотҳои байналмилалӣ кор мекунанд.
2.**Ноиб-консул** - дар ҳуқуқи байналмилалӣ ба ду маънӣ истифода мешавад. Аввал ноиб-консул ифодакунандаи шахси мансабдори давлатӣ мебошад, ки дар шуъбаҳои ноиб-консулҳона роҳбариро ба зимма дорад. Баъдан ҳамчун рутба ба намояндаи консулӣ дахл дорад, ки он ифодакунандаи мақомаш дар муассисаи консулӣ мебошад. Тибқи моддаи 9 Конвенсияи Вена «Дар бораи муносибатҳои консулӣ» аз 24 апрели соли 1963 рутбаи консулӣ ба консули генералӣ, консул, ноиб-консул ва агенти консулӣ тақсим мешавад. Ҷумҳурии Тоҷикистон дар хориҷа ноиб-консулҳона накушодааст ва дар қаламрави он низ ноиб-консулҳонаи кишвари хориҷӣ таъсис дода нашудааст.

Эзоҳ
----

1. ↑  Қонуни ҶТ Дар бораи хидмати дипломатӣТоҷикистон. Б.3. Мод. 10. Кормандони хидмати дипломатӣ ва вазифаҳои дипломатӣ. 11 июли 2015 санҷида шуд. Баргирифта аз сарчашмаи аввал 7 ноябри 2016.
2. ↑  Фарҳанги истилоҳоти ҳуқуқ / Зери таҳрири Маҳмудов М.А. - Душанбе: ЭР-граф, 2009. - с. 533


* Ахбори Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон соли 2007, №6, мод.428;

соли 2008, №6, мод. 448

Нигаред низ
-----------

* Дипломат

Эзоҳ
----
Дарёи АмазонДарёи Амазон
**Амазонка** (Amazonas) — дарё дар Америкаи Ҷанубӣ. Аз ҳама дарёи андозааш бузургтарин дар ҷаҳон номида мешавад.

Аз ҷиҳати пуробӣ ва андозаи ҳавза (718 ҳазор км2) калонтарин дарёи олам мебошад. Амазонка дар натиҷаи як шудани дарёҳои Маранон (дарозӣ аз саргаҳ 6,4 ҳазор км) ва Укаяли (зиёда аз 7 ҳазор км) ба вуҷуд омада, номи Амазонкаро гирифтааст. Қисми зиёди дарё (60 фоизи ҳавзааш) то ҷойи ҳамроҳшавӣ бо шохоби Риу-Негру аз ҳудуди Бразилия мегузарад ва онро мардумони ин ҷо Солимойнс меноманд. Аз ҳудудҳои Боливия, Перу, Эквадор ва Колумбия низ ҷорӣ мешавад ва ба Уқёнуси Атлантик мерезад. 350 км то расидан ба уқёнус делтаи бузургеро ташкил мекунад (сатҳаш наздики 100 ҳазор км2).

Амазонка бештар аз 500 шохоб дорад. Шохобҳои калонтаринаш (1500 – 3500 км) аз рост – Укаяли, Мадейра, Журуа, Тапажос, Пурус, Токантинс, Шингу; аз чап – Иса, Япура, Риу-Негру, Напо. Манбаи асосиаш борон. Шохобҳои ҷанубиаш аз октябр то апрел, шимолиаш аз апрел то октябр обхез мешаванд. Мавсими обхезиҳои калон – май, июл дар шохобҳои рости Амазонка сатҳи об то 10 – 15 м баланд мешавад.

Сарфи баландтарини солонаи оби Амазонка 300 ҳазор м3/с ва бештар (дар моҳи май – июн), пасттарини он на бештар аз 80 ҳазор м3/с (дар моҳи август – сентябр) ва сарфи миёнаи об дар ҷараёни поёнӣ қариб 175 ҳазор м3/с аст. Резиши миёнаи солонаи Амазонка 5520 км3. Мадди уқёнус ба маҷрои Амазонка дохил гашта, бо ғулғула то 1400 км пеш меравад ва дар ин вақт баландии мавҷ дар тунукобаҳои ҷараёни поёнӣ то ба 4 – 5 м мерасад, ки онро ба шеваи ҳиндуёни маҳаллӣ «амазуну» (вайронкунандаи заврақҳо) мегӯянд. Ба ақидаи қисме аз олимони географ номи дарё аз ҳамин калима гирифта шудааст. Амазонка аз резишгоҳ ба масофаи 4300 км (то шаҳри Икитоси Перу) киштигард аст, то шаҳри Манаус (Бразилия) киштиҳои уқёнусӣ мегарданд. Амазонка кӯпрук надорад. Бузургтарин дар ҷаҳон системаи роҳҳои обии дохили кишвар дар ин ҷо буда, 25 ҳазор км тӯл кашидаанд. Бандарҳои бузургаш: Икитос (Перу), Манаус, Обидус, Сантарен (Бразилия), Белен (Пара).

Амазонка ва шохобҳояш то 2000 намуди моҳӣ (аз ҷумла скафирингус, ки дар Амазонка, дарёи Янезии Хитой ва дарёи Вахши Тоҷикистон дида мешавад) дорад. Дар Амазонка ҳамчунин пираняи даранда, арапайма (ки то 4 м дарозӣ дорад), суфрамоҳӣ, мори обӣ – анаконда, делфинҳои дарёӣ ва тимсоҳ вуҷуд доранд. Олами наботот ва ҳайвоноти ҳавзаи Амазонка хеле бой аст.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — 608 с. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2021, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.
**Бахмалгул**, **гули бахмал**, **аббосӣ** (лот. Tagétes pátula) — як навъ гули маъмул, ки бӯи хосса дорад; гиёҳи яксола аст.

Пояаш сербаргу сершох (30-80 см қад мекашад), баргаш базеби паршакл. Хӯшагул (сабадак)-аш майда (қутраш 3-6 см); гулаш махмалӣ, зард, норанҷӣ ё сурхтоб. Тухмаш сиёҳ, то 3 сол қобили сабзиш аст. Бахмалгул вобаста ба шароити маҳал баъди 4-18 рӯзи кишт нашъунамо ёфта, аз моҳи июл то сармои аввал гул мекунад. Дар ҳама гуна замини намаш муътадил ва қатъаи кушод, инчунин сояҷо хуб месабзад. Бахмалгулро, одатан, барои барпо кардани гулзору гулгашт, гулхат, гулнақш ва ғ. истифода мебаранд.

Табибони халқӣ ҷӯшоби «сабадак»-и Бахмалгулро чун доруи арақовару пешоброн ва киҷҷакуш тавсия медиҳанд. Дар баъзе кишварҳо баргашро ба таом меандозанд. Моддаи рангбахш ва равғани эфири гулбаргҳои Бахмалгул (0,1 %) низ дар хӯрокворӣ ба кор меояд.

Эзоҳ
----

1. 1 2 3  *USDA Natural Resources Conservation Service.* PLANTS Database. 4 сентябри 2007 санҷида шуд. Баргирифта аз сарчашмаи аввал 26 феврали 2012.
2. ↑  *USDA, ARS, National Genetic Resources Program.* Germplasm Resources Information Network - (GRIN) Online Database, National Germplasm Resources Laboratory, Beltsville, Maryland.. 4 сентябри 2007 санҷида шуд. Баргирифта аз сарчашмаи аввал 26 феврали 2012.

Адабиёт
-------

* Бахмалгул // Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.
**Раҳматулло Мадаюбович Мирбобоев**  Дар солҳои 2008-2010 дар вазифаи декани факултет(факултаи иқтисод ва идора Донишгоҳи миллии Тоҷикистон ) фаъолият намудааст. ДДТ ба номи В.И.Ленинро (1977) хатм намудааст. Номзади илмҳои иқтисодӣ (1998), дотсент. Дар донишгоҳ дар вазифаҳои ассистент (1977), муаллими калони кафедраи иқтисоди сиёсӣ (1985-1994), муаллими калон (1994-2002) ва дотсенти кафедраи муносибатҳои иқтисодии байналхалқӣ (2002 то ҳол), мудири шуъбаи муносибатҳои иқтисодии байналхалқӣ (1998-2001), муовини декани факултети молиявию иқтисодӣ оид ба таълим (2001-2004), декани факултети молиявию иқтисодӣ (2006-2008) ва проректори донишгоҳ оид ба таълим (2010-2012), ректори Донишкадаи молия ва иқтисодии Тоҷикистон(2012-2013) фаъолият намудааст. Аз моҳи декабри соли 2013 вазифаи муовини аввали вазири маориф ва илмро дар уҳда дорад. Муаллифи зиёда аз 70 асари илмӣ мебошад.  

Бо қарори Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон аз 6 декабри соли 2013 муовини якуми Вазири маориф ва илми Ҷумҳурии Тоҷикистон таъйин гардид.

Пайвандҳо
---------

* факултаи иқтисод ва идора(пайванди дастнорас)
* Ховар.tj Бойгонӣ шудааст 20 апрели 2014  сол.
**Раҳматулло Аҳмадов** (1924, деҳаи Даҳанаи ноҳияи Кӯлоб–2005, Душанбе) — корманди давлатию ҳизбӣ, Қаҳрамони Меҳнати Сотсиалистӣ (1957) — Корманди шоистаи маданияти ҶШС Тоҷикистон (1984). Омӯзишгоҳи педагогии Орҷоникидзеободро хатм кардааст (1942). Ширкаткунандаи ҶБВ (1942–45). Солҳои 1946–64 котиби масъул ва муҳаррири г. «Коммуна»-и ноҳияи Орҷоникидзеобод, нозири кумитаи Ҳизби коммунистии вилояти Сталинобод, аввал муовини шуъбаи таблиғу тарвиҷ ва сипас котиби якуми кумитаи Ҳизби коммунистии ноҳияи Орҷоникидзеобод, Шаҳринав, Октябр ва шаҳри Конибодом, 1964–69 мудири шуъбаҳои мукофот ва масъалаҳои кори шӯроҳои Президиуми Шӯрои Олии ҶШС Тоҷикистон, 1969–73 ҷонишини аввали вазири Маданият ва аз соли 1979 сардори Идораи корҳои Шӯрои Вазирони ҶШС Тоҷикистон, депутати Шӯрои Олии ҶШС Тоҷикистон (даъватҳои 4, 5, 9) буд. Бо орденҳои Ленин, «Нишони фахрӣ», Дӯстии халқҳо, медалу ифтихорномаҳо сарфароз гардидааст.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — 664 с. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.
**Боева Хосият Бобомуродовна** (тав. 8.2.1947, ноҳияи Варзоб) — раққоса, дорандаи Мукофоти давлатии Тоҷикистон ба номи Рӯдакӣ (1974).

Фаъолият
--------

Солҳои 1965–86 раққосаи ансамбли давлатии рақсии «Лола», 1986–90 хореографи ансамбли «Ганҷина», 1990–98 балетмейстери ансамбли рубобчизанони «Чаман»-и Филармонияи давлатии Тоҷикистон буд. Аз соли 1998 дар Мактаб-интернати миёнаи махсуси санъати ҷумҳуриявии ба номи М. Атоев нозукиҳои рақсро ба наврасон меомӯзонад. Маҳорати Б. дар иҷрои рақси миллии тоҷикӣ бештар зуҳур меёфт, арғушташ дорои ҳиссиёти амиқ, мундариҷаи ғанӣ ва санъати баланд буд. Рақси тоҷикиро дар Австралия, Белгия, Булғория, Ангола, Итолиё, Полша, Олмон, Руминия, Фаронса, Чехословакия, Шветсия, Швейсария, Афғонистон, Эрон, Муғулистон, Покистон, Ҳиндустон, Юнон муаррифӣ кардааст. Иштирокдори фестивали умумиҷаҳонии ҷавонон дар Олмон (1973) мебошад.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* Боева Хосият Бобомуродовна // Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.
**Бахтиёр Назирмадзода** - муовини Раиси шаҳри Душанбе (аз 12 январи соли 2017)

Зиндагинома
-----------

Бахтиёр Назирмадзода 23 майи соли 1972 дар Ҷумҳурии Тоҷикистон таваллуд шудааст, миллаташ тоҷик, маълумоташ олӣ.
Соли 1994 Донишгоҳи миллии Тоҷикистонро бо ихтисоси ҳуқуқшинос, соли 2002 Академияи гумруки Федератсияи Россияро бо ихтисоси менеҷери соҳаи гумрук ва соли 2006 Академияи хидмати давлатии назди Президенти Федератсияи Россияро бо ихтисоси иқтисодчӣ хатм намудааст.
Солҳои 1994-2008 дар вазифаҳои мутахассиси дараҷаи 3 дар Ширкати ҳуқуқи байналмилалии «Контракт», Мудири истеҳсолии ширкати байналмилалии иттифоқи ҳуқуқшиносони Ҷумҳурии Тоҷикистон, директори генералии Ширкати «Контракт» - и шаҳри Душанбе, сардори шуъбаи таъминоти ҳуқуқӣ, сардори шуъбаи ҳамоҳангсозӣ ва такмили маъмурияти дорои андоз ва гумрук ва нозири калони раёсати ҳамкориҳои байналмилалии гумрукии Кумитаи гумруки назди Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон кор кардааст.
Солҳои 2008-2010 Сардори Раёсати сармоягузорӣ дар Кумитаи давлатии сармоягузорӣ ва идораи амволи давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон ва солҳои 2010-2012 сардори Раёсати маркетинг ва танзими фаъолияти тиҷорат, сардори Сарраёсати таҳлили конъюнктураи бозор ва танзими фаъолияти тиҷоратии Вазорати рушди иқтисод ва савдои Ҷумҳурии Тоҷикистон буд.
Солҳои 2012-2014 ба ҳайси Муовини Сардори Сарраёсати пешгӯии сиёсати сармоягузорӣ ва танзими рушди минтақаҳои Вазорати рушди иқтисод ва савдои Ҷумҳурии Тоҷикистон фаъолият намудааст.
Аз 12 июли соли 2014 то 12 январи соли 2017 дар вазифаи Мушовири бахши Ёрдамчии Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон оид ба масъалаҳои иқтисодӣ кор мекард.
12 январи соли 2017 муовини Раиси шаҳри Душанбе таъйин гардид.

Эзоҳ
----

1. ↑  Тағйироти кадрӣ дар ҳайати роҳбарии мақомоти иҷроияи маҳаллии ҳокимияти давлатӣ дар шаҳри Душанбе
**Бахилӣ**, **бухл**, **озмандӣ**, **зуфтӣ** — яке аз хислатҳои зишту разила ва накӯҳидаву нописандидаи ахлоқӣ. Он ҳамчун худдорӣ ва имсок аз харҷ кардани моли худ ва ё манъи дигарон аз сарф кардани молашон дар мавридҳое, ки набояд онро боздошт, надодани чизе, ки онро бояд дод ва худдорӣ аз адои ҳуқуқи воҷиб зуҳур мекунад. Бахилӣ дар муқобили ҷуду карам ва саховату ҷавонмардӣ қарор дорад. Тарафи дигари Бахилӣ исроф, харҷи беҳудаи дороӣ ва зиёдаравӣ дар он аст. Дар бораи Бахилӣ нахустин бор адиби араб Ҷоҳиз китобе алоҳида ба номи «Бухало» («Бахилон») навишта, дар он саховатро сифати арабҳо ва Бахилиро сифати ғайриарабҳо арзёбӣ кардааст. Ӯ гуфтор, андешарониҳо ва истидлоли бахилонро дар бораи писандида будани Бахилӣ ва мумсикӣ бо забоне шевову дилнишин ва кинояомез баён намудааст. Мазаммати Бахилӣ яке аз мавзӯъҳои асосии адабиёти форсӣ-тоҷикӣ низ ба шумор рафта, аз ҷумла, он бадтарин беморӣ ва накӯҳидатарин хислати инсонӣ дониста шудааст. Дар бораи Бахилӣ ва бахил масалҳои фаровоне низ задаанд.

Бахилӣ боиси пайдоиши кинаву ҳасад, эҳсоси доимии нороҳатӣ ва беқарорию нооромӣ, эҷоди нифоқ дар дили инсон гашта, роҳату осоишашро аз байн мебарад. Аз оқибатҳои бади иҷтимоии Бахилӣ ривоҷ ёфтани дурӯғгӯӣ, бедодгарӣ, бераҳмӣ, бевафоӣ ва аҳдшиканӣ дар муносибат бо наздикону дӯстон ва пайвандон, аз байн рафтани ғамхорӣ ва меҳру шафқат, рӯҳи ёрию дастгирии афроди ниёзманди ҷомеа мебошад.

Ислом мардумро аз Бахилӣ қатъан манъ ва барҳазар дошта, онҳоро ба инфоқу ҷавонмардию саховат ташвиқ менамояд. Аз нигоҳи шариат, Бахилӣ ҳамҷинси куфру нифоқ буда, рӯзи қиёмат моли бахил бар гарданаш тавқи оташин мегардад (Қуръон: 3, 180), то ҳангоми марги бахил дар дили ӯ нифоқ боқӣ мемонад (Қуръон: 9, 76-77). Дар Қуръон вожаи Бахилӣ ва муштаққоти он ҳамагӣ 12 бор ва дар 8 оят омада, дар он арабҳои садри ислом ба Бахилӣ муттаҳам карда шудаанд. Сураи Қалам (оёти 17-32) шомили қиссаи ибратомӯзи «Соҳибони бӯстон» аст, ки дар он дар бораи пирмарди саховатманд ва фарзандони бахили ӯ сухан меравад. Тибқи ҳадис, биҳишт бар бахил ҳаром буда, бахил дуртарини офаридагон ба Худост. Баръакс, афроди сахию бахшанда, ки аз Бахилӣ дуранд, ба растагорӣ дар қиёмат мужда дода шудааст (Қуръон: 59, 9). Худованд онҳоеро муъминони комил хондааст, ки ба ҳангоми бахшиш аз исроф парҳез мекунанд ва аз Бахилӣ ҳам дурӣ ҷуста, дар байни ин ду ҳолат ҳадди миёнаро риоя менамоянд (Қуръон: 25, 67)

Бахилӣ дар тасаввуф пайравӣ аз ҳавои нафси саркаш ва хоҳишҳои нафсонӣ, тарки исорбартар гузоштани манфиати дигарон аз манфиати худ ва азхудгузаштагӣ аст. Тибқи таълимоти ирфонӣ, азбаски ҳадафи ниҳоии ориф ва соликро фонӣ шудан дар Ҳақ ташкил медиҳад, бинобар ин исор ва азхудгузаштагӣ бар вай воҷиб мебошад.

Аз нигоҳи ахлоқӣ бахил дунҳиммату пасттарин, фурӯмояву беқадртарини мавҷудот ба шумор рафта, дар назари мардум залилу беэътибор ва сазовори нафрину таҳқир аст ва бояд хорузор ва поймол шавад.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Бахилӣ / С. Маҳмадуллоев // Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.
**Раҳматуллоҳ Бобоҷонов** (1895—1927, Душанбе) — яке аз муборизони барпо ва мустаҳкам намудани Ҳукумати Шӯравӣ дар Тоҷикистон.

Зиндагинома
-----------

Дар мактаби Қаротоғ ва мадрасаи Бухоро хондааст. Солҳои 1918—1920 коргари истгоҳи роҳи оҳани Когон будааст. Дар ҳаракати инқилобии коркунони р. о. Инқилоби халқии Бухоро (1920) иштирок доштааст. Солҳои 1921—1925 сардори қувваҳои низомии миллии ҷанговарони сурх дар ҳайати Экспедитсияи ҳарбию сиёсии Ҳисор, ҷонишини раиси Кумитаи инқилобии вил. Ҳисор, ҷонишини раиси КИМ-и Шӯроҳои Бухорои Шарқӣ, Ҷонишини раиси Кумитаи инқилобии ҶАШС Тоҷикистон будааст. Солҳои 1926—1927 дар Унститути коммунистии меҳнаткашони Шарқ (Маскав) таҳсил кардааст. Тобистони 1927 аз дасти босмачиён ба ҳалокат расидааст.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* Бобоҷонов Раҳматуллоҳ / И. Келдиев // Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.
**Хатои Lua: bad argument #2 to 'formatDate': invalid timestamp 'ноябр 2018'.**



БАХОТИРОВАРӢ, раванди хотир, ки дар натиҷаи он тақвиятбахшии мазмуни пеш мустаҳкамгардидаи психика бо роҳи ҷудо кардани он аз хотири дарозмуддат ва гузарондан ба хотири фаврӣ рӯй медиҳад. Бахотироварӣ аз шинохтан фарқ мекунад, зеро шинохтан бештар ба аз нав дарк кардани чизи дар гузашта идрокшуда такя мекунад. Бахотироварӣ дар шахс бе такроран дарк кардани ашё ё ҳодиса ба амал меояд. Асосҳои физиологии Бахотировариро алоқаи муваққатии пешакии дар қишри майнаи сар бавуҷудомада ташкил медиҳад.

Бахотироварӣ беихтиёр ва ихтиёрӣ мешавад. Бахотироварии беихтиёр бе мақсади муайяни дар пеш гузошташуда рӯй медиҳад. Шахс дар ин маврид дар назди шуури худ вазифаи аз нав ба хотир овардани ашёи муайянро намегузорад. Дар бисёр ҳолатҳо Бахотироварии беихтиёр дар натиҷаи пайдо шудани ассотсиатсияҳо (алоқа) ё дарки беихтиёри ашё сурат мегирад. Аммо Бахотироварии ихтиёрӣ ба вазифа ва мақсади муайяни бошуурона гузошташуда вобаста аст. Бахотироварӣ вобаста ба мақсади гузошташуда табиати интихобӣ пайдо мекунад.

Адабиёт
-------

Блонский П. П. Память и мышление. М. 1979; Қодиров Б. Давлатов М. Расулов С. Вожаномаи тафсирии истилоҳоти пси¬хологӣ ва педагогӣ. Д. 2009;

Психология. Д. 2010. 

* М. Давлатов.

Адабиёт
-------

* Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — 664 с. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.
**Амали Қонуни гражданӣ** – муаӣян намудани вақти амали қонуни гражданӣ. Агар қонун тагӣир наёбад, қоидаҳои он ба одати доимии одамон табдил меёбад. Агар қонун тағӣир ёбад ё қонуни нав қабул карда шавад, вақти амали он бояд муаӣян карда шавад.
Зеро қонуни нав, чун қоидаи умумӣ, ба муносибатҳое, ки пас аз ба қувваи қонунӣ даромадани он ба миён меоянд, паҳн мешавад ва амал мекунад.
Бинобар ин вақти амали қонун дар Қонун «Дар бораи таргиби нашри қонунҳои ҶТ» муаӣян карда шудааст. Чун
қоидаи умумӣ, қонунҳои гражданӣ пас аз қабул шудан (рӯзи қабули қонун он рӯз ҳисобида мешавад, ки агар қонун азтарафи Маҷлиси Олии ҶТ қабул карда шуда бошад), пас аз 10 рӯзи қабули он ё нашри расмии он эътибори қонунӣ паӣдо мекунад. Аммо ин қоида истисноҳои хеле зиёд дорад. Агар хеле зарур
дониста шавад, Маҷлиси Олӣ метавонад қарор қабул кунад, ки қонун аз вақти қабули он кувваи қонунӣ паӣдо мекунад ва гаӣра. Вақти қувваи қонунӣ паӣдо кардани қонунро донистан барои
кормавдони мақомоги ҳифзи ҳукуқ, иштирокчиёни муносибатҳои гражданӣ,
соҳибкорон ва гаӣра хеле зарур асг. Агар сухан дар бораи қонунҳои мураккаб
равад, дар худи қонун вақти қувваи қонунӣ паӣдо кардани он муаӣян карда мешавад, масалан, Кодекси граждании ҶТ. Амали қонунҳои гражданӣ ба он муносибатҳое паҳн мешавад, ки пас аз қувваи қонунӣ паӣдо кардани онҳо ба миён омада бошад. Агар ба баъзе фасл, боб ё моддаҳои алоҳидаи қонуни нав
қабулшуда қувваи бозгашт дода шавад, ин масъала бояд дар худи қонун пешбинӣ карда шавад ва ҳалли худро
ёбад.

Эзоҳ
----

1. ↑  Фарҳанги истилоҳоти ҳуқуқ / Зери таҳрири Маҳмудов М.А. - Душанбе: ЭР-граф, 2009. - с.40
**Амали Қонуни мурофиавии ҷиноятӣ дар доираи шахсон** - амали қонуни мурофиавии ҷиноятӣ дар замон, макон ва доираи шахсон муаӣян карда мешавад. Дар моддаи 1 Қонуни мурофиавии ҷиноятӣ (КМҶ) омадааст, ки тартиби мурофиаи парвандаҳои ҷиноятиро дар ҳудуди ҷумҳурӣ Кодекси мурофиавии ҷиноятӣ муаӣян мекунад.

Дар банди дуюми моддаи 1 КМҶ таъкид шудааст, ки дар мурофиаи парвандаи ҷиноятӣ қонуни мурофиавии ҷиноятие татбиқ карда мешавад, ки ин қонун дар вақти таҳқиқи ибтидоӣ, тафтиши пешакӣ ё парвандаро баррасӣ кардани суд мувофиқан амал мекунад. Қонуни мурофиавии ҷумҳурӣ натанҳо дар замон, балки дар доираи шахсон низ амал мекунад.

Ҳамаи шаҳрвандоне, ки дар ҳудуди Ҷумҳурии Тоҷикистон, аз ҷумла шаҳрвандони хориҷӣ ва
шахсони бешаҳрванд, ки ҷиноят содир мскунанд, дар асоси муқаррароти Кодекси ҷиноятӣ вобаста ба вакти амали қонуни ҷиноятӣ ба ҷавобгарӣ кашида мешаванд, таҳқиқ, тафтиш ва муҳокимаи судӣ аз рӯи талаботи КМҶ бурда мешавад. Қонуни мурофиавии ҷиноятӣ дар тамоми худуди Ҷумхурии Тоҷикистон амал мекунад ва тамоми мақомоти таҳқиқу тафтишот ва суд ӯҳдадоранд онҳоро татбиқ намоянд.

Эзоҳ
----

1. ↑  Фарҳанги истилоҳоти ҳуқуқ / Зери таҳрири Маҳмудов М.А. - Душанбе: ЭР-граф, 2009. - с.39 -40
**Амали Қонуни мурофиавии гражданӣ дар макон** — тартиби мурофиаро аз рӯи парвандаҳои гражданӣ
дар судҳои ҶТ Қонуни мурофиавии гражданӣ муаӣян мекунад. Қонунгузорӣ дар бораи мурофиаи
судии гражданӣ тартиби дида баромадани парвандаҳоро аз рӯи баҳсҳое, ки аз муносибатҳои ҳуқуқин гражданӣ, оилавӣ, меҳнатӣ ва кишоварзӣ ба вуҷуд меоянд, парвандаҳое, ки аз муносибатҳои маъмурии ҳуқуқӣ ба вуҷуд меоянд ва тартиби дида баромадани нарвандаҳои истеҳсолоти махсусро муқаррар мекунад.
Меъёрҳои ҳуқуқи мурофиавии граждании ҶТ дартамоми ҳудуди ҶТ амал мекунанд ва тамоми судхои ҶТ ӯҳдадоранд онҳоро татбиқ намоянд. Ин муқаррарот инчунин дар мавридҳое амал мекунад, ки амалиётҳои ҷудогонаи судӣ бо супориши суди давлати дигар содир карда мсшаванд.

Мисол. агар суди Ҷумҳурии Ӯзбекистон ба суди Ҷумҳурии Тоҷикисгон супориши судӣ оид басодир намудани амалиёти муаӣяни мурофиавӣ фиристад, ин амалиёти мурофиавӣ дар асоси қоидаҳои пешбининамудаи КМГ ҶТ содир карда мешавад.

Эзоҳ
----

1. ↑  Фарҳанги истилоҳоти ҳуқуқ / Зери таҳрири Маҳмудов М.А. - Душанбе: ЭР-граф, 2009. - с.39
**Амали Қонуни Ҷиноятӣ дар макон** - доираи амали қонуни ҷиноятӣ дар макон аз рӯи принсипҳои зерин ба амал бароварда мешавад.

1. Принсипи қапамравӣ

2. Принсипи шаҳрвандӣ

3. Принсипиуниверсалӣ(ҳаматарафа)

4. Принсипи воқеӣ (реалӣ)

Мувофиқи қ. 1 м. 14 Кодекси Ҷиночтии ҶТ ҳамаи шахсоне, ки дар қаламрави ҶТ ҷиноят содир кардаанд, мутобиқи КҶ ҶТ ба ҷавобгарии ҷиноятӣ кашида мешаванд, агар тибқи шартномаҳои баӣналхалқии ҶТ тартиби дигар муқаррар нашуда бошад. Ҳангоми дида баромадани принсипи мазкур Қонуни ҶТ «Дар бораи сарҳади давлатии ҶТ», ки аз 1 августи соли 1997 амал мекунад, бояд ба инобат гирифта шавад. Тибқи қ. 1
м. 15 КҶ ҶТ шаҳрванди ҶТ, инчунин
шахси бешаҳрвандии доимодарҶТ истиқоматкунанда барои ҷинояти дар
ҳудуди давлати дигар содиркардааш
мутобиқи КҶ ҶТ ба ҷавобгарӣ кашида мешавад, агар барои ин ҷиноят дар
давлати дигар маҳкум нашуда бошад.
Шаҳрвандони хориҷӣ ё шахси бешаҳрвандии дар ҶТ доимо истиқоматкунанда барои ҷинояти берун аз ҳудуди
ҶТ содиркардаашон мутобиқи КҶ ҶТ
ба ҷавобгарӣ кашида мешаванд. Агар
онҳо ҷиноятесодир карда бошанд, ки меъёрҳои ҳуқуқи баӣналмилалие, ки ҶТ эътироф кардааст, ё меъёрхои муқаррарнамудаи қарордод ё созишномаҳои баӣнидавлатӣ пешбинн намудаанд ва агар онҳо дар давлати дигар маҳкум нашуда бошанд, дар қаламрави ҶТ ба ҷавобгарӣ кашида мешаванд.
Шаҳрвандони хориҷӣ ё шахсони бешахрвандии дар ҶТ доимо исгиқоматкунанда барои ҷинояти бсрун аз ҳудуди ҶТ содиркардаашон ба ҷавобгарӣ кашида мсшаванд, агар онҳо бар зидди шахрвандони ҶТ ё манфиатҳои ҶТ
ҷинояти вазнин ё махсусан вазнин содир карда бошанд ва барои ин кирдор
дар каламрави давлати дигар махкум нашуда бошанд.

Эзоҳ
----

1. ↑  Фарҳанги истилоҳоти ҳуқуқ / Зери таҳрири Маҳмудов М.А. - Душанбе: ЭР-граф, 2009. - с.40
**Амалия** — фаъолияти моддӣ, ҳиссию ашёӣ ва мақсадноки инсон, ки ҳадафаш дарк намудану тағйир додани объектҳои табиию иҷтимоӣ буда, асоси муштараку қувваи ҳаракатдиҳандаи инкишофи ҷамъият ва маърифати инсонӣ мебошад.

Тавсиф
------

Амалия ҷиҳату дараҷаҳои гуногун дорад. Он ба маънои васеаш ҳамаи навъҳои фаъолияти ҳиссию ашёии инсонро мефаҳмонад. Шаклҳои асосии фаъолияти амалии одамон истеҳсоли неъматҳои моддӣ (меҳнат) ва фаъолияти иҷтимоии дигаргунсозандаи револютсионии омма барои тағйир додани муносибатҳои иҷтимоӣ мебошад. Дар зери мафҳуми амалия, пеш аз ҳама, фаъолияти муштараки инсоният, таҷрибаи он дар ҷараёни инкишофи таърихиаш фаҳмида мешавад. Фаъ олияти амалӣ чӣ аз ҷиҳати мазмун ва чӣ аз ҷиҳати тарзи зоҳиршавиаш хусусияти ҷамъиятӣ дорад. Амалияи муосир натиҷаи таърихи умумиҷаҳонист, ки робитаи гуногуни беохири мутақобилаи одамон ва муносибати онҳоро бо табиат дар ҷараёни истеҳсолоти моддиву маънавӣ ифода мекунад. Амалияи ҷамъиятӣ бо фаъолияти маърифатии инсон ва назария умумият дорад. Он сарчашмаи маърифати илмӣ ва муҳаррики он мебошад. Амалия субъекти фаъолияти маърифатиро ташаккул дода, сохту мазмун ва самти тафаккури онро муайян мекунад. Амалия объективӣ будани мазмуни донишро асоснок мекунад ва меъёри асосии фаҳмидани дурустии ҷараёни дониш мебошад: «Нуқтаи назари ҳаёт» ва амалия бояд нуқтаи назари аввалин ва асоси назарияи дониш бошад» (Владимир Илич Ленин). Танҳо ҳамон натиҷаҳои дониш, ки дар амалия борҳо собит шудаанд, аҳамияти объективӣ пайдо мекунанд. Донишҳои илмӣ танҳо ҳамон вақт маънои ҳаётӣ мегиранд, ки дар амал татбиқ мешаванд. Мақсади ниҳоии маърифат худи дониш набуда, дигаргунсозии амалии воқеият барои қонеъ кардани талаботи моддию маънавии фарду ҷамъият аст.

Фаъолияти амалии одамон ва муносибати онҳо ба маърифат дар таърихи фалсафа борҳо баррасӣ шудаанд. Дар фалсафаи томарксистӣ, ки материализм муносибати муроқибавӣ ба олам дошт, дар соҳаи маърифат асосан идеализм ривоҷ меёфт. Он фаъолияту эҷодкориро танҳо дар рӯҳ маҳдуд сохт. Масалан, ба ақидаи Гегел амалия «фаъолияти иродавии идея» ба шумор мерафт. Идеалистони субъективӣ дар зери мафҳуми амалия фаъолияти аз рӯи иродаю ҳадс суратёфтаро мефаҳмиданд. Камбудии асосии фаҳмиши идеалистии амалия мутлақгардонии метафизикии лаҳзаҳои ғоявию рӯҳии фаъолияти ҳиссию амалӣ мебошад. Хидмати бузурги марксизм дар он аст, ки аввалин бор амалияро ба назарияи маърифат ҷорӣ кард.

Азбаски фаъолияти амалӣ хусусияти даркшавандагӣ дорад, ибтидои рӯҳӣ лаҳзаи зарурии он мебошад. Таълимоте, ки фаъолияти моддию амалӣ ва рӯҳию назариро аз ҳам ҷудо мекунад, барои материализми диалектикӣ бегона аст. Байни ин навъҳои фаъолият ягонагии ногусастанӣ вуҷуд дорад. Вале ин маънои онро надорад, ки фаъолияти рӯҳӣ шакли амалия аст. Фаъолияти амалӣ бо ёрии воситаҳои моддӣ сурат гирифта, маҳсулоти моддиро ба вуҷуд меоварад, фаъолияти рӯҳӣ бошад, ба воситаи образу мафҳумҳо ақидаву ғояҳоро ба вуҷуд меоварад. Назария ва амалия ваҳдати тазодҳоест, ки амалия дар он мақоми ҳалкунанда дорад.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — 608 с. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2021, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.
**Амалиёти технологӣ** — қисми раванди технологӣ, ки коргар ва ё гурӯҳи коргарон дар як коргоҳ, дар шароити истеҳсолоти автоматӣ бошад, бе иштироки коргарон ё таҳти назорати онҳо иҷро мекунанд.

Амалиёти технологӣ автоматӣ, нимавтоматӣ, мошинӣ, мошиниву дастӣ мешавад. Амалиёти технологӣ бо тағйирнопазирии объекти истеҳсолот ва таҷҳизот ифода меёбад. Амалиёти технологӣ барои муайян кардани ҳосилнокӣ ва банақшагирии кори таҷҳизот, истифода намудани афзору асбоб, назорати сифат ва муҳлати иҷроиши кор, инчунин барои меъёрбандии техникаи меҳнат воҳиди асосии ҳисобу китоб ба шумор меравад.

Дар шароити истеҳсолоти автоматонидашуда амалиёти технологӣ қисми анҷомёфтаи раванди технологиест, ки муттасил дар хати автоматии иборат аз якчанд дастгоҳи бо олоти нақлиётию таҳвилӣ бо ҳам пайвастшуда иҷро карда мешавад.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* Амалиёти технологӣ // А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2021, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.
**Умар Ҷунитович Автурханов** (таваллуд 21 январи 1946) арбоби давлатӣ ва сиёсии чечен ва рус аст. Яке аз раҳбарони Чеченистон, раҳбарии эътилофи зидди Дудаев дар Ҷумҳурии Чеченистон (1993-1995). Ӯ яке аз шахсиятҳои низомию сиёсии мухолифони зидди Дудаев буд. Генерал-майори полиси андози Федератсияи Русия. Пас аз имзои созишномаи Хасавюрт муовини директори Хадамоти федералии полиси андози Русия (1996-1999) буд.

Зиндагинома
-----------

Дар РСС Қазоқистон таваллуд шудааст. Омӯзишгоҳи фармондеҳии олии ба номи Орҷоникидзе ва шӯъбаи ғоибонаи факултаи ҳуқуқшиносии Донишгоҳи давлатии Кубанро хатм кардааст  (дар маъхазҳои дигар ба ҷои Кубан Донишгоҳи давлатии Тифлис нишон дода шудааст ).

Дар округи ҳарбии Закавказие хидмати ҳарбиро адо кардааст. Сипас, ӯро ба кор дар мақомоти корҳои дохилии Гурҷистон интиқол доданд ва дар он ҷо сардори шӯъбаи ҳифзи тартиботи ҷамъиятии шаҳри Сухуми  буд.

Моҳи декабри соли 1991 раиси Кумитаи муваққатии маъмурияти ноҳияи Надтеречнийи Ҷумҳурии Чеченистон интихоб шуд. Аз апрели соли 1992 - сардори маъмурияти ноҳияи Надтеречний. Соли 1992 ӯ ҳамраиси ҳизби Марчо шуд, яке аз раҳбарони блоки ҳизбҳои мухолиф ба Ҷоҳар Дудаев ва ҷунбиши «Мизи мудаввар» буд .

Дар моҳҳои май-июни соли 1993 ӯ ба ташкили тазоҳуроти мусаллаҳонаи гурӯҳҳои мухолиф бар зидди Дудаев дар Грозний раҳбарӣ мекард. 16 декабри соли 1993 дар ҷаласаи раҳбарони мухолифони чечен раиси Шӯрои муваққати Ҷумҳурии Чеченистон интихоб шуд .

Моҳи январи соли 1995 муовини аввали раиси маъмурияти ҳудудии мақомоти федералии иҷроияи Ҷумҳурии Чеченистон таъйин шуд. Моҳи марти соли 1995 раиси Кумитаи ризоияти миллии Чеченистон интихоб шуд. Дар ин вазифа то 24 октябри соли 1995  буд.

Соли 1996 бо дастури сарвазири Федератсияи Русия Виктор Черномирдин муовини сардори Хадамоти федералии полиси андози Русия таъйин шуд. Махсусан барои Автурхонов вазифаи дигари ҷонишини директор (аз паи ҳам ҳафтум) ҷорӣ карда шуд. Ба кафедраи ҳифзи ҷисмонӣ ва бехатарӣ аз сӯхтор роҳбарӣ мекард .

Моҳи апрели соли 1999 аз кор озод карда шуд. Дар ҳамон сол роҳбарии Академияи байналмилалии сохтмон ва экология буд.

Зодаи теипи (қавми) Пешхой .

Эзоҳ
----

1. ↑  *Кавказский Узел.* Автурханов Умар Джунитович. *Кавказский Узел*. 22 январи 2021 санҷида шуд.
2. ↑  Автурханов Умар Джунитович(рус.).  agentura.ru. 27 июни 2017 санҷида шуд. Баргирифта аз сарчашмаи аввал 30 Декабри 2016.
3. ↑  Автурханов Умар Джунитович(рус.).  baza.vgdru.com. 27 июни 2017 санҷида шуд.
4. 1 2 3 4 5 6  Автурханов Умар Джунитович(рус.).  agentura.ru. 27 июни 2017 санҷида шуд. Баргирифта аз сарчашмаи аввал 30 Декабри 2016.
5. 1 2  *О. П. Орлов, А. В. Черкасов.* Россия - Чечня: цепь ошибок и преступлений(рус.)(пайванди дастнорас — *таърих*).  memo.ru. 27 июни 2017 санҷида шуд. Баргирифта аз сарчашмаи аввал 25 Декабри 2016.
6. ↑  *Сергей Кургинян, Вадим Солохин, Мария Подкопаева.* Содержательное единство 1994-2000.  bookscafe.net. 27 июни 2017 санҷида шуд.
**Амара́вати** (англ. Amaravati) — шаҳр дар штати Маҳараштраи Ҳиндустон, дар соҳили рости дарёи Кришна.

Таърих
------

Аҳолии шаҳр 434 ҳазор нафар (2010) мебошад. Амаравати бо ёдгориҳои меъмориаш машҳур буда, туризм ва истеҳсоли матоъҳои пахтагӣ манбаъҳои асосии даромадаш мебошад.

Ёдгориҳои таърихӣ
-----------------

Амаравати яке аз марказҳои буддоияи аҳди қадим буда, дар ҳудуди он осори меъмории давраи давлатдории Сатаваханҳо (махсусан сулолаи Андҳра) боқӣ мондааст. Машҳуртаринаш ступа — мақбара-маъбади (гунбазшакл) мансуби садаи 2 пеш аз мелод, муқаддасоти буддоиён мебошад. Нигораҳои рӯидевории ин маъбуда, ки ба рӯзгору ҳаёти заминии Буддо ва таълимоти ӯ дахл доранд, хеле ҷолибанд. Девори давродаври он чаҳор дарвозаи ба чаҳор самти олам нигаронидашуда дошта, бо услуби хоси санъати буддоӣ (сутунҳо ва пайкари шерҳо) оро дода шудаанд. Маъбадҳои дертар биноёфта дорои барелйефҳои гуногунмазмун, аз ҷумла тасвири апсарҳо — олиҳаҳои рақсанда («раққосаҳои илоҳитабор»-и бошишгоҳи шоҳони Андҳра) мебошанд.

Баъзе намунаи муҷассамаҳои Амаравати дар осорхонаҳои Мадрас ва Британия маҳфузанд. Мактаби пайкарасозии Амаравати ба санъати буддоии Ҳиндустони Ҷанубӣ ва Шри-Ланка таъсири амиқ расондааст.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — 608 с. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2021, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.


  

Шаблон:India-geo-stub
Нигораи Ашкбӯс дар Шоҳномаи Таҳмосбӣ
**Ашкбус** (форсӣ: اشکبوس‎) — яке аз ашхоси «Шоҳнома»-и Фирдавсӣ, паҳлавоне аз лашкари Комуси Кашонӣ, ки дар сафи турониён ба муқобили лашкари Эрон меҷангид. Марди далеру пурзӯр буд. Амалиёти Ашкбус дар фасли «Разми Рустам бо Ашкбус»-и «Достони Комуси Кашонӣ» оварда шудааст. Дар фасли «Разми Рустам бо Ашкбус» на танҳо ҷанги тан ба тани паҳлавонон, балки разми онҳо бо сухан (муколама) тасвир ёфтааст. Ашкбус дар яке аз ҷангҳои байни лашкари Эрону Турон ба дасти Рустам кушта шудааст.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Абулқосим Фирдавсӣ. Шоҳнома. Ҷ. 4. Д. 2008.

Сарчашма
--------

* Ашкбус // Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.
**Аши́р** (ар. عشير‎) — воҳиди андоза ба маънии «даҳяк», «як даҳум», «як даҳуми қафиз» ё «36 заръи мураббаъ» аз чизе. 

Ашир аз воҳидҳои бисёр муҳимми замони Сомониён дар Хуросону Мовароуннаҳр маҳсуб будааст. Чунончи, муаллифи китоби «Мафотеҳу-л-улум» як аширро баробар бо сиву шаш зироъи мукасира гуфтааст. Ашир бо ҳамин маънӣ дар асрҳои баъд низ маъмул будааст. Ашир ҳамакнун ба маънии воҳиди андозаи сатҳ ва ҳаҷм дар соири киш­варҳои исломӣ мавриди истифода аст. Тибқи ҳисоби В. Ҳинс як ашир баробар ба 6 зироъи ҳошимӣ дар мураббаъ ё = 15, 92 м. мукааб ва ба маънии андозаи ҳаҷм = ба 1\600 қурроъ ё ба ҳисоби имрӯз тақрибан 6 литр аст. Дар адабиёти гузашта ба маънии касе, ки бо каси дигар дар як ҷо зиндагӣ кунад ва хешованду ҳамсоя бошад низ, омадааст.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Хинц В. Мусульманские меры и веса с переводом в метрическую систему. Давидович Е. А. Материалы по метрологии средневековой Средней Азии. М. 1970.

Сарчашма
--------

* Ашир // Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.
**Ашколи рамл** (ар. أشکال رمل‎ — ҷамъи шакл, намуд ва рамл — рег) — маҷмӯи аломот, ишорот ва шаклҳои амали бардурӯғ ва аз ҷиҳати илмӣ беасоси раммолӣ, ки иборат аз чаҳор унсури фард ва завҷанд (тоқу ҷуфт, нуқтаву тире). Раммолон аз ҷаҳолати авом истифода бурда, бо ёрии ашколи рамл гӯё ҳодисот, воқеаҳо ва истиқболро пешбинӣ мекардаанд, хайру шарри иқдомро муайян месохтаанд.

Ашколи рамл
-----------

Ашколи рамл шонздаҳ ададанд, ҳар кадом исм ва аломати хос доранд: 

1. Саҳён.
2. Қабз-уд-дохил
3. Қабзу-л-хориҷ
4. Ҷамоат
5. Фараҳ
6. Уқла
7. Анкис
8. Хумра
9. Баёз
10. Нусрату-л-хориҷ
11. Нусрат-уд-дохил
12. Утбату-л-хориҷ
13. Нақий
14. Утбат-уд-дохил
15. Иҷтимоъ
16. Тариқ

Ашколи рамл ба аносири арбаа низ робита доранд, чунончи, аз онҳо чаҳор шакл () оташӣ ва шарқӣ, чаҳор шакл () бодӣ ва ғарбӣ, чаҳор шакл () обӣ ва шимолӣ, чаҳори дигар () хокӣ ва ҷанубӣ. Ҳар кадоми ин шаклҳо хусусияту сифати хос доранд ва ба сайёрае ё яке аз бурҷҳои дувоздаҳгона мутааллиқанд, ҳамчунин ҷудо-ҷудо, ҷуфт-ҷуфт ва бо иттифоқи якдигар гурӯҳ-гурӯҳ ба чизе ва коре далолат мекардаанд. Чунончи: шакли чорум () ҷамоат ба Уторид тааллуқ дошта, ба маъданиёт ва наботот, аз рангҳо ба хокистарӣ ва сабз, ба аҳли бозор, мардумони фарбеҳандом, ба борон, дарёҳо, наҳрҳо ва раъду барқ далолат мекунад; ин ҳафт шакл саъд ва ин ҳафт шакл наҳс ё ин ду шакл бо музаккар музаккар бо муаннас муаннас бо саъд саъд ва бо наҳс наҳсанд ва ҳоказо. Ашколи рамл дар давраи сохти ҷамъияти ибтидоӣ ба вуҷуд омадааст. Ба қавли ҳукамои қадим ватани аслии ашколи рамл Ҳиндустон будааст, баъзеҳо Чин ва дигарон Бобил гуфтаанд. Дар асотири эронитаборон Дониёл ихтироъкунандаи ашколи рамл дониста шудааст ва роҷеъ ба ин мавзӯъ афсонаи машҳур аст. Навъҳои ашколи рамл хеле гуногунанд: сангча, донаи мева, чормағз, чӯбча, устухон, оина ва ғайра ашколи рамл ва раммолӣ дар садаи III то м. аввал ба Рим, баъд ба Аврупо паҳн шуда, навъҳои гуногуни қуръа ва фолбиниро ба вуҷуд овард. Ба ном илми астрология аз ҳамин ашколи шонздаҳгонаи рамл пайдо шудааст. Дар замони мо ҳанӯз ҳам қуръа, рамл, фолбинӣ ва ғайра эътибори худро гум накардаанд.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — 664 с. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.
**Вирилизм** (лот. virilis — мардона, хосси мард), **мардсимоӣ** — дар занон ташаккул ёфтани нишонаҳои хосси мардҳо (ришу мӯйлаб, овози ғафс, мушаку устухонҳои қавӣ).

Сабаби вирилизм дар таркиби хун афзудани ҳормони андроген (тавлидкунандаи хислатҳои мардӣ) аст. Андроген дар натиҷаи фаъолияти номураттаби ҳипофиз, қишри ғадудҳои болои гурда ва тухмдони зан аз меъёр зиёд ҳосил мешавад. Ҳангоми вирилизм кори тухмдон суст, андозаи узвҳои ҷинсӣ ва ғадуди сина хурд гашта, *давраи ҳайз* халал меёбад. Вирилизмро духтур табобат мекунад. Дар баъзе мавридҳо ҷарроҳӣ ногузир аст

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Вирилизм // Боз — Вичкут. — Д. : СИЭМТ, 2014. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 3). — ISBN 978-99947-33-46-0.
**Вирусемия** (аз *вирусҳо* ва юн. *haima* — хун) - дар хун дар ҳаракат будани вирусҳо. Вирусемия дар натиҷаи дар ҳуҷайраҳои аъзои дохилӣ афзудан ва аз ҳуҷайраҳо ба хун гузаштани вирусҳо падид меояд. Зимни бисёр бемориҳои вирусӣ вирусемия ҳолати муқаррарӣ аст. Вирусемия ҳангоми гепатити В, бемориҳое, ки ҳашароти хунмак интиқол медиҳанд, масалан, энсефалитҳо, табларзаи хунрез, вараҷаи зард ва ғ. ба мушоҳида мерасад. Он мумкин аст ҳангоми грипп, бемориҳои вирусии роҳи нафас ва ҳорӣ (девонагӣ) низ рух намояд.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Вирусемия // Боз — Вичкут. — Д. : СИЭМТ, 2014. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 3). — ISBN 978-99947-33-46-0.


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️  Гузариш ба унсури Викидода  Фарҳангҳо ва донишномаҳо | 
* Большая российская (научно-образовательный портал)

 |
**Винти шиноварӣ**, **чархи обӣ** — ҳаракатдиҳандаи нисбатан маъмули киштӣ, инчунин асоси сохти ҳаракатоварҳои намудҳои дигар.

Винти шиноварӣ аз гупчаки паррадор (шумораи парраҳо 2 ва аз он бештар) иборат буда, парраҳо дар фосилаи баробар аз ҳамдигар ва нисбат ба меҳвари тӯлии навард андаке моил ҷойгир шудаанд. Винти шиновариро ба нӯги наварди шиноварӣ, ки бо ёрии муҳаррики киштӣ тоб мехӯрад, васл мекунанд. Ҳангоми тоб хӯрдани Винти шиноварӣ ҳар як парра ҳаҷми муайяни обро гирифта, ба ақиб мепартояд. Дар натиҷа суръати меҳварӣ ва атрофии Винти шиноварӣ афзуда, қувваи вокуниши оби ба ақиб партофташуда киштиро ба ақиб ё пеш (вобаста ба чархзании Винти шиноварӣ) тела медиҳад. 

Ақидаи ҳамчун ҳаракатовар истифода бурдани винти шиновариро ҳанӯз соли 1752 механик ва математики швейсариягӣ Даниил Бернулли ва баъдтар ихтироъкор-механики шотландӣ Ҷеймс Уатт пешниҳод карда буданд. Вале Винти шиноварӣ танҳо соли 1836 аз тарафи ихтироъкори англис Френсис Смит дар киштии хурди зарфияташ 6 т корбаст шуд. Ин таҷрибаи Ф. Смит боиси таъсис ёфтани ширкате гардид, ки аз маблағи он киштии зарфияташ 237 т. бо номи «Архимед» сохта шуд. Дар як вақт бо Ф. Смит, новобаста ба ӯ, муҳандис ва ихтироъкори амрикоӣ Ҷон Эрикссон низ Винти шиновариро ҳамчун ҳаракатовар истифода бурда, киштии винтдор сохт ва бо он ба Амрико сафар кард. Винтҳои шиноварии яклухти парраҳояшон якҷо бо гупчак рехташуда (собит ё ҷудонашаванда), парраҳояшон ҷудошаванда, парраҳояшон ҳаракаткунанда ё тобхӯранда (ба ном винтҳои танзимшаванда) мешаванд. Винти шиновариро аз латун, биринҷӣ, чӯян, пӯлод ва аз хӯлаҳои махсус (мас. куниал) месозанд. Солҳои охир барои сохтани Винти шиноварӣ пластмассаро низ истифода мебаранд.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Винти шиноварӣ // Боз — Вичкут. — Д. : СИЭМТ, 2014. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 3). — ISBN 978-99947-33-46-0.
**Абдулуззо ибни Абдулмутталиб ал-Қурайшӣ** (ар. عبد العزى بن عبد المطلب القرشي‎, ба номи **Абулаҳаб** маъруф аст (ар. أبو لَهَب‎ 549 — 624, Макка, Ҳиҷоз) — амаки ҳазрати Муҳаммад (с) ва яке аз мухолифони ашаддии ӯ дар давраи охири Маккаи фаъолияташ. Дар Қуръон номи ӯ дар сураи Масад зикр шудааст.

Тарҷумаи ҳол
------------

Дар аввал муносибати Абулаҳаб бо паёмбар Муҳаммад (с) хуб буд, писаронаш ба духтарони паёмбар издивоҷ карданд. Пас аз даргузашти Абутолиб дар соли 619 Абулаҳаб сарвари Бани Ҳошим шуд ва то замони саркашии ниҳоии Муҳаммад аз ибодати худоёни бутпарастӣ дифоъ аз Муҳаммадро идома дод.

Номи Абулаҳаб (падари оташ, сокини дӯзах) мувофиқи оятҳои сураи Масад ба ӯ гузошта шудааст.

Абулаҳаб ба сабаби хоби нохуше, ки хоҳараш Отика дида буд, дар ҷанги Бадр иштирок накард. Барои муҷаҳҳаз ва таъмини лашкари Қурайш маблағҳои калон ҷудо кард. Пас аз пирузии мусалмонон дар ин набард бисёр ғамгин шуд ва пас аз чанд руз вафот кард. Аз бӯи баданаш, ҳатто фарзандонаш чанд рӯз ба ӯ наздик нашуданд.

> 
>

Эзоҳ
----

1. ↑  *Али-заде А.* Абд аль-Мутталиб (рус.) // *Исламский энциклопедический словарь* — М.: Ансар, 2007. — ISBN 978-5-98443-025-8
2. ↑  *Али-заде А.* Абу Лахаб (рус.) // *Исламский энциклопедический словарь* — М.: Ансар, 2007. — ISBN 978-5-98443-025-8
Акси қадимаи Виола да гамба дар St. Feliu Хативе, Испониё, охири асри XV
**Виола** (итол. *viola*) – интавр номида мешуданд **созҳои торӣ – камончадори қадимӣ**, ки дар асрҳои XV –XVIII васеъ паҳн гардида буданд. Дар он давра аз ҳама намудҳояшон дида 2 навъаш: **Виола да гамба** ва **Виола д'амур** бартарӣ доштанд. 

Виолаҳоро бо баъзе тарзу услуби иҷрокунандагӣ ва намуди зоҳирияшон ба оилаи скрипкаҳо дохил намудан мумкин аст. Хусусан Виола д'амур бо шаклу сифати (тембри) хушсадоияш ва садои мулоими форам доштанаш овози скрипкаро пеши назар меоварад. Торҳои бо ҳам наздики он (миқдорашон то 7 мерасид) имконият медод, ки дар Виола аккордҳои ҳархела навохта шаванд.
*Виола д амур* дар Фаронса ва Италиё хеле машҳур гашта, дар партитураҳои як зумра композиторони а. XIX –XX (Шарпанте, Пуччини, Массне, Яначек) дохил карда мешуданд.

Эзоҳ
----

1. ↑    Обидпур Ҷ. Луғатномаи тафсирии мусиқӣ / зери назари Б.Қобилова. – Душанбе: Аржанг, 2019. – С.87. – 480 с. ISBN 978-999-47-43-90-2(тоҷ.)
**Абрӯй** (тав.номаълум - 585) — сарвари шӯриши бенавоёни Суғди Поён (Бухоро ва навоҳии атрофи он) дар солҳои 80 садаи VI мелодӣ.

Зиндагинома
-----------

Мувофиқи маълумоти таърихнигорон Наршахӣ ва Нишопурӣ шӯриши аввал дар Бухоро ва навоҳии он сар зада, сипас шӯришчиён Пайкандро тасарруф намуданд ва Абрӯй худро ҳокими Бухоро эълом кард. Аъёну ашрофи Бухоро ба Ҳафтруд фирор карданд. Хоқони турк Қарочӯрин ба мадади ашрофи Бухоро шитофт ва соли 585 бо сипоҳаш Бухороро забт кард, аксари шӯришгарон ва аз ҷумла сарварашон Абрӯйро ваҳшиёна ба қатл расонд.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — 608 с. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2021, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.