recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Виктория** (англ. Victoria, [viktɔʁja]) — пойтахт, шаҳр ва бандари ягонаи Ҷумҳурии Сейшел аст. Дар соҳили шимоли шарқи ҷазираи Маэ ҷойгир аст. Дар Виктория 1/3 аҳолии ҷазира зиндагӣ мекунанд.

Аз соли 1841 шаҳр ба шарафи Маликаи Бритониёи Кабир *Порт-Виктория*, аз соли 1960 *Виктория* номида шуд.

Солҳои 1903—1976 маркази маъмурии мулкҳои Англия дар уқёнуси Ҳинд буд. Дар Виктория моҳигирӣ ва саноати коркарди моҳиву мағзи норгил (ҷавзи ҳиндӣ), доруворӣ, истеҳсоли равғани эфир ривоҷ ёфтааст. Виктория донишкадаи политехникӣ, осорхонаи миллӣ ва китобхонаи миллӣ дорад. Бурҷи соат — нусхаи хурди Биг-Бени Лондон мавҷуд аст.

Эзоҳ
----

1. ↑  archINFORM (нем.) — 1994.

Адабиёт
-------

* Виктория // Боз — Вичкут. — Д. : СИЭМТ, 2014. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 3). — ISBN 978-99947-33-46-0.


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️  Гузариш ба унсури Викидода  Фарҳангҳо ва донишномаҳо | 
* Большая каталанская
* Большая норвежская
* Большая российская (старая версия)
* Britannica (онлайн)
* Universalis

 |
| 

| Дар феҳристҳои китобшинохтӣ |
| --- |
| 
* BNF: 11957742f
* GND: 4363114-9
* J9U: 987007557230905171
* LCCN: n80107369
* NKC: ge128748
* VIAF: 139555041
* WorldCat VIAF: 139555041

 |

 |
**Гимни Давлатии Иттифоқи Республикаҳои Советии Сотсиалистӣ** Гимни ИҶШС буд.

Озод иттифоқи республикаҳоро

Бипайваст бо ҳам ҷовид руси кабир.

Абад зинда бод иттифоқи советӣ

Бо азми халоиқ шуда муқтадир!

Шӯҳрат афкан, аё мулки озоди мо,

Дӯстии халқро паноҳи азим!

Партияи Ленин-қудрати халқи мо,

Моро барад ҷониби коммунизм!

Хуршед саодст баромат зи зулмат,

Дурахшонд роҳи мо доҳаи Ленин:

Халқҳоро намуд ӯ ба адолат,

Бо кору шуҷоат кард моро қарин!

Шӯҳрат афкан, аё мулки озоди мо,

Дӯстии халқро паноҳи азим!

Партияи Ленин-қудрати халқи мо,

Моро барад ҷониби коммунизм!

Дар фатҳи подори мароми коммунизм.

Намоён аст фардои кишвари мо

Ливои шарафноки сурхи Ватанро

Бо як ҷону дил содиқем доимо!

Шӯҳрат афкан, аё мулки озоди мо,

Дӯстии халқро паноҳи азим!

Партияи Ленин-қудрати халқи мо,

Моро барад ҷониби коммунизм!

(Тарҷумаи Мирзо Турсунзода, Мирсаид Миршакар, Боқӣ Раҳзимзода, Лоиқ Шералӣ )
**Абдувоҷид Неъматович Ашӯров** (14.02.1947, Самарқанд — 27.03.2002, Душанбе) — физикдони тоҷик, доктори илмҳои физикаю математика (1992).

Зиндагинома
-----------

Абдувоҷид Неъматович Ашӯров соли 1970 факултаи физикаи ДДТ ба номи В.И Ленин ба итмом расонда, дар Пажӯҳишгоҳи физикаю техникаи ба номи С. Умарови АИ Тоҷикистон ба фаъолият пардохт ва то поёни умр ҷои кор дигар накард. Зинаҳои лаборанти калон, ходими хурди илмӣ, ходими калони илмӣ, мудири лаборатория, сарходими илмиро дар Пажӯҳишгоҳи физикаю техникаи ба номи С. Умарови АИ Тоҷикистон (1970—2002) паймудааст.

Фаъолияти илмӣ
--------------

Ҳамчун мутахассиси физикаи назариявӣ перомуни системаҳои конденсионӣ, усули ба истилоҳ «таҷрибаи мошинӣ», роҳҳои гудозиши филиззоти оддию мураккаб, тағйирёбии динамикаи молекулярӣ, ҳисоби коэффисентҳои кондексионӣ ва ғайра таҳқиқот анҷом додааст. Теъдоди осори илмиаш ба шаст мерасад.

Осор
----

* Расчёт кинетических коэффицентов методом малекулярной динамики. — Д. 1975;
* Модифицированый метод молекулярной динамики и его применение при исследованиимоделей конденсированных тел при наличии дефектов. — Д. 1993;
* Перепись 2000;
* Разработка приложений в среде Visual FoxPro. — Д. 2000.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Ашӯров Абдувоҷид // Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.
**Абдулбоқӣ Нуров** (тав. 25.01.1953, деҳаи Оқтераки ноҳияи Ховалинг), педагог, доктори илмҳои педагогӣ (2004), профессор (2008).

Зиндагинома
-----------

Солҳои 1970–1974 дар шуъбаи филологияи тоҷики факултети таъриху филологияи Донишкадаи давлатии омӯзгории ш. Душанбе ба номи Т. Г. Шевченко таҳсил намудааст. Солҳои 1974–1977 муаллими забон ва адабиёти тоҷики Омӯзишгоҳи касбӣ-техникии ш.Орҷоникидзеобод (имрӯза Ваҳдат), 1977–1981 ассистент, 1981–1984 аспирант, 1985–1991 ассистент, муаллими калон ва дотсенти кафедраи педагогикаи Донишкадаи давлатии омӯзгории ш. Душанбе ба номи Т.Г. Шевченко буд. Солҳои 1992–1998 ҳамчун мудири кафедраи педагогика ва психологияи синфҳои ибтидоӣ, 1998–2007 декани факултети педагогика, 2007–2008 муовини ректори Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи С. Айнӣ оид ба корҳои илмӣ кор кардааст. Аз соли 2008 то ба имрӯз декани факултети педагогикаи донишгоҳи мазкур мебошад. Муаллифи зиёда аз 80 асару мақолаҳои илмӣ, илмию методӣ ва оммавӣ аст, ки дар онҳо масъалаҳои ҳамкории мактаб ва оила дар тарбияи ахлоқии мактаббачагони хурдсол, мақоми арзишҳои миллӣ ва умумибашарӣ дар тарбияи инсон, ақидаҳои мутафаккирони адабиёти форсу тоҷик оид ба тарбияи насли наврас баррасӣ шудаанд. Дар конференсияҳои мухталифи ҷумҳуриявӣ ва байналхалқӣ дар шаҳрҳои Москва, Будапешт, Бишкек ва Душанбе бо маърӯзаҳо баромад кардааст. Бо роҳбарии ӯ панҷ нафар рисолаи номзадӣ дифоъ намудаанд. Айни ҳол раиси Шӯрои дифои рисолаҳои номзадӣ ва доктории соҳаи педагогика дар назди Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи Садриддин Айнӣ мебошад. Бо ордени «Шараф» (1999), нишони «Аълочии системаи маълумоти касбӣ-техникӣ» (1998) ва «Аълочии маорифи Тоҷикистон» (2001) қадр карда шудааст.

Осор
----

* Кори якҷояи мактабу оила дар тарбияи ахлоқии мактаббачагони хурдсол, Д. 1989;
* Нақши арзишҳои маънавӣ дар тарбияи мактабиёни хурдсол, Д. 2002;
* Арзишҳои миллию умумибашарӣ, заминаҳои пайдоиш, инкишоф ва нақши онҳо дар тарбияи инсон, Д. 2003;
* Методикаи корҳои тарбиявӣ дар синфҳои ибтидоӣ, Д. 2005;
* Педагогика (Китоби дарсӣ), Д. 2007;
* Педагогикаи этникӣ ва халқии мардуми тоҷик, Д. 2008.

Пайвандҳо
---------

* Энсиклопедияи Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи С. Айнӣ
*
**Абдукарим Машраб** (*Машрабов Абдукарим Ибодуллович*; зод. 13 декабр 1983, Душанбе) — ҳунарпешаи театру синамо, овозхон.

Зиндагинома
-----------

Абдукарим Машраб 13 декабри соли 1983 дар хонадони ҳунарманд Ибодулло Машраб ба дунё омадааст. Дар соли 2001, пас аз хатми Мактаб-интернати махсуси мусиқии ба номи Малика Собирова, дар факултети овозхони академии Консерваторияи миллии Тоҷикистон ба номи Талабхӯҷа Сатторов идомаи таҳсил карда, онро соли 2007 хатм намудааст. Дар давраҳои донишҷӯияш дар ҷашну арӯсиҳо овозхонӣ кардаву якчанд суруд ҳам сабт намудааст.

Фаъолият
--------

Фаъолияти ҳунариашро ҳамон сол аз Театри давлатии академии опера ва балети ба номи С. Айнӣ оғоз кардааст. Соли 2008 ба факултети актёри театри драма ва кинои Донишкадаи давлатии санъати Тоҷикистон ба номи Мирзо Турсунзода дохил мешавад.

Эзоҳ
----

1. ↑  *Қурбоной Муқим.* Абдукарим Машраб: "Театр баъзе маҳдудиятҳои худашро дорад". *YOUR* (3 май 2023). 25 май 2023 санҷида шуд.(пайванди дастнорас)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️  Гузариш ба унсури Викидода  Дар шабакаҳои иҷтимоъӣ | 
* Фейсбук

 |
| Вебгоҳҳои мавзӯъӣ | 
* Бонки Иттилоотии Интернетии Филмҳо

 |
**Лигаи бартари Ҳинд** ё худ **Премиер-лигаи Ҳиндустон** як лигаи касбии мардонаи крикет аст, ки даҳ даста аз даҳ шаҳри Ҳиндустон рақобат мекунанд. Лига аз ҷониби Шӯрои назорати крикет дар Ҳиндустон соли 2007 таъсис ёфтааст.

Дар соли 2010, Премер-лигаи Ҳиндустон аввалин чорабинии варзишӣ дар ҷаҳон гардид, ки дар YouTube мустақиман пахш карда мешавад. Арзиши бренди Премер-лигаи Ҳиндустон дар соли 2019 6,3 миллиард долларро ташкил дод.

Эзоҳ
----

1. ↑  How can the IPL become a global sports giant? (28 June 2018). 20 феврали 2019 санҷида шуд.
2. ↑  IPL matches to be broadcast live on Youtube, *ESPNcricinfo*. Проверено 20 феврали 2019.
3. ↑  *Hoult, Nick*. IPL to broadcast live on YouTube, *The Telegraph UK* (20 January 2010). Бойгонӣ шудааст 11 январи 2022  сол. Проверено 20 феврали 2019.
4. ↑  *Laghate*. IPL brand valuation soars 13.5% to Rs 47,500 crore: Duff & Phelps, *The Economic Times* (20 September 2019). Проверено 22 сентябри 2019.
**Авенир Аркадевич Воронов** (15 (28) ноябри 1910, Ораниенбаум, губ. Санкт-Петербург — 17 октябри 1992, Маскав) — олими шӯравӣ дар соҳаи назарияи идоракунии автоматӣ. Академики АИ ИҶШС (1970).

Зиндагинома
-----------

Хатмкардаи Институти политехникии ш. Ленинград (1938). Аз соли 1939 то 1946 хидмат дар сафи Артиши Сурх. Аз соли 1946 устоди Омӯзишгоҳи олии техникии Маскав ба номи Бауман, аз соли 1948 корманди Институти автоматика ва телемеханика (ҳозира Институти муаммоҳои идоракунӣ), 1955-64 муовини директори Институти электромеханикаи АИ ИҶШС, аз солҳои 1964-70 директори Институти масоили идоракунӣ, аз соли 1970 директори Институти автоматика ва масоили идоракунии Маркази илмии АИ ИҶШС дар Шарқи Дур. Солҳои 1958-64 дар Институти политехникии Ленинград ва аз соли 1966 дар Институти радиотехника, электроника ва автоматикаи Маскав дарс медод. Аз соли 1980 ба Институти таҳлили системавии АИ Русия (ВНИИСИ) баргашта, шуъбаи информатика, техникаи ҳисоббарор ва автоматикунониро таъсис дод. Авенир Воронов усулҳои таҳқиқи динамикаи равандҳоро дар системаҳои хаттӣ ва ғайрихаттӣ пешниҳод ва усулҳои синтези таҷҳизоти ҳисобкунии рақамиро барои идоракунии барномавӣ таҳия кард; якҷо бо шогирдон усулҳои басомадии моделониро, ки барои интихоби мувофиқи системаҳои коркарди иттилоот имкон медиҳанд, инкишоф дод.

Ҷоизаҳо
-------

Дорандаи Мукофоти ленинӣ (1988). Бо ордени Байрақи Сурх ва медалҳо сарфароз гардидааст.

Осор
----

* Основы теории автоматического управления, М. 1981;
* Теория автоматического управления, М. 1986;
* Оптимизация структур данных в АСУ, М. 1988.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* Воронов Авенир Аркадевич // Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️  Гузариш ба унсури Викидода  Вебгоҳҳои мавзӯъӣ | 
* Mathematics Genealogy Project
* zbMATH Open
* All-Russian Mathematical Portal

 |
| Фарҳангҳо ва донишномаҳо | 
* Большая российская (старая версия)
* Большая российская (научно-образовательный портал)

 |
| 

| Дар феҳристҳои китобшинохтӣ |
| --- |
| 
* GND: 123373891
* ISNI: 0000 0000 3053 9286
* J9U: 987007341140505171
* LCCN: n96088398
* NTA: 074101471
* NUKAT: n98022607
* VIAF: 20587417
* WorldCat VIAF: 20587417

 |

 |
**Либретто** - libretto-китобча, матни адабии асарҳои мусикӣ-драмавӣ: опера, оперетта, дар гузашта-кантата, ораториява сенарияи балет. Либреттои опера ва балет дар асоси қоидаю қонунҳои дараматургия навишта мешаванд. Либретто дар шакли шеър, баъзан наср, муҷаз ва мувофиқи қоидаю қонуни мусиқӣ навишта мешавад. Дар Либреттои балет мазмун муфассалтар баён ёфта, лаҳзаҳои рақс ва ҳамаи имову ишора дар он пурра тасвир меёбанд. 
Ба қавли Н. Нурҷонов: «Либреттои опера ва балет дар асоси қонунҳои драматургия таълиф меёбад. Либретто дар шакли шеър, баъзан наср, содаю равон ва мувофиқи қоидаю қонуни мусиқӣ навишта мешавад. Дар Либреттои балет мазмун муфассалтар баён ёфта, ҳатто лаҳзаҳои рақс ва ҳама имову ишора дар он пурра тасвир меёбанд. Либретто дар асоси мавзӯи мустақил ё ягон асари бадеӣ ба миён меояд. Мас. Либреттои операи «Евгений Онегин»-и П. И. Чайковский ва балети «Фавораи боғчасарой» – Б. В. Асафев дар асоси достони ҳамноми А. С. Пушкин эҷод шудаанд.

Либреттои операи «Комде ва Мадан»-и Зиёдуло Шаҳидӣ ва балети «Писари Ватан»-и Ю. Тер-Осипов дар асоси достонҳои ҳамноми Абдулқодири Бедил ва Мирзо Турсунзода эҷод шудаанд. Либретторо бештар шоир ё нависанда (дар балет аксар хореограф) навишта, композитор мусиқии онро эҷод мекунад. Нахустин Либреттои тоҷикиро Мирзо Турсунзода ва Абдусалом Деҳотӣ барои операи «Шуриши Восеъ»-и С. Баласанян (1939) ва М. Рабиев барои балети «Ду гул»-и А. Ленский (1940) навиштаанд ва ғ.

Нигаред
-------

* Опера

1. ↑   Обидпур Ҷ. Луғатномаи тафсирии мусиқӣ / зери назари Б.Қобилова. – Душанбе: Аржанг, 2019. – С. 212-213. – 480 с. ISBN 978-999-47-43-90-2 (тоҷ.)
Ин вожа дигар маъноҳо низ дорад, Авесто (мазмунҳо)-ро бубинед.
**Авесто (нашриёт)** (ҶММ Авесто) — нашриёти хусусӣ. Соли 1992 дар шаҳри Истаравшан соҳибкор Ориёнфар Толиб Сангинзода таъсис дод.

Аз соли 1994 дар шаҳри Душанбе ҷойгир аст. «Авесто» дар инъикоси мукаммал ва воқеии ҳаёти сиёсӣ, иқтисодӣ, иҷтимоӣ ва фарҳангии Тоҷикистон собитқадам ва аз пайи таблиғи сиёсати дохилию хориҷии ҶТ мебошад. «Авесто» бо забон­ҳои тоҷикӣ, русӣ ва ӯзбекӣ адабиёти сиёсӣ, ҳуқуқӣ, бадеӣ, таълимӣ ва илмӣ-оммавиро нашр мекунад.

Китобҳои «Ман ба шумо сулҳ меоварам!», «Ҷиноятро решакан кунем», «Ваҳдат, сулҳ ва бунёдкорӣ мароми мост!»-и Президенти ҶТ Эмомалӣ Раҳмон (ба забонҳои тоҷикӣ ва русӣ) ва як қатор китобҳои дигар: «Сиёсати хориҷии Эмомалӣ Раҳмонов», «Муносибатҳои дуҷонибаи байнидавлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон», «Тоҷикистон – шарики боэътимод дар муносибатҳои байналмилалӣ», «Сиёсати хориҷии Тоҷикистон дар шароити глобализатсия», «Сиёсати дарҳои боз», «Внешняя политика Республики Таджикистан на современном этапе», «Келишув сари йул. Эмомали Раҳмон – инсон ва сиёсий арбоб» ва ғайра, ки ба инъикоси сиёсати давлат бахшида шудаанд, дар нашриёти «Авесто» ба табъ расидаанд.

Китобҳои таълимӣ ва илмӣ-оммавии «Дастур оид ба маърифати ҳуқуқии занон» (бо забонҳои тоҷикӣ ва русӣ); «Дастури таълимии таҷрибаомӯзии сайёҳӣ», «Нишоне аз пайроҳаи умр» ва ғайра маҳсули «Авесто» мебошанд. Соли 2009 «Авесто» 10 номгӯй (бо теъдоди 10 ҳазор нусха) китобу брошюра баровард.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — 608 с. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2021, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.
**Бойкутт**, **бойкот** (англ. boycott) — як шакли муборизаи сиёсӣ ва иқтисодӣ буда қатъкунии пурра ё қисман муносибатҳо бо як шахс, ташкилот, корхонаеро дар бар мегирад, масалан, рад кардани кор, хариди маҳсулоти ин корхона ва ғайра — ҳама гуна қатъ кардани муносибат бо касе ва ба чизе эътироз кардан мебошад.

Унвони истилоҳи мазкур аз номи раиси умури роҳбарии коргарони англис — Чарлз Бойкот гирифта шудааст, ки соли 1880 нисбат ба ӯ аз тарафи иҷорагирони ирландӣ бойкутт эълон карда шуда буд. Дар муносибатҳои байналмилалӣ, мувофиқи Ойинномаи СММ, яке аз тадобирест, ки бидуни истифодаи қувваҳои мусаллаҳ ба ҷиҳати нигоҳдории сулҳ истифода мешавад. Барои ин давлати бойкоткунанда бо дигар давлат (ё давлатҳо) ҳама гуна муносибатро қатъ мекунад. Дар амалияи муносибатҳои сиёсӣ ва байналхалқӣ бойкутт метавонад бойкутти интихобот ё бойкутти бозиҳои олимпӣ ва ғ. бошад. Ин бойкутт дар даст кашидан аз овоздиҳӣ аз ҷониби гурӯҳи интихобкунандагон ифода меёбад. Одатан он намоишкорона ва оммавӣ сурат мегирад. Сабабҳои бойкутт нобоварӣ нисбат ба низоми интихоботӣ, эътироз ба истифодаи қувваҳои пурзӯри маъмурӣ ҳангоми интихобот, сохтакории саросарӣ ва ғ. мебошанд. Ангезаи иштирок накардан дар интихобот он аст, ки ба интихоботи сунъӣ мақоми расмӣ дода нашавад. бойкутти интихобот ё раъйпурсӣ дар сурате натиҷа дода метавонад, ки агар шумораи ҳадди аксари интихобкунандагон дар овоздиҳӣ ширкат накунанд, дар акси ҳол бойкот ҳамчун амали сиёсии бидуни натиҷаи ҳуқуқӣ боқӣ мемонад.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Бойкутт / Ш. Раҳимзода // Боз — Вичкут. — Д. : СИЭМТ, 2014. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 3). — ISBN 978-99947-33-46-0.


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️  Гузариш ба унсури Викидода  Фарҳангҳо ва донишномаҳо | 
* Большая датская
* Брокгауза и Ефрона
* Britannica (онлайн)
* Catholic (1997—…)
* Universalis

 |
| Дар феҳристҳои китобшинохтӣ | 
* GND: 4132654-4
* J9U: 987007283982005171
* LCCN: sh85016199
* LNB: 000293857
* NDL: 00560826

 |
**Марв (шаҳр)** - яке аз шаҳрҳои қадимтарини тоҷикон аст, ки алҳол дар ҳудуди Ҷумҳурии Туркманистон, дар соҳили дарёи Мурғоб воқеъ гардидааст. 
Харобаҳои он дар натиҷаи ҳафриёти бостоншиносон ошкор гардидааст, ки дар ҳазораи I то м. бунёд ёфтааст. Дар асри III м. истеҳкоми ҳарбии Сосониён ҷойгир буд. Дар асри VIII 
арабҳо Марвро ба маркази маъмурӣ табдил доданд. Марв дар асри XI ва XII пойтахти Салҷуқиён буд, асри XII ва аввали асри XIII ба ҳайати давлати Хоразмиён гузашт. Соли 1222 муғулони 
ғоратгар мардумашро ба хун оғӯшта карда, шаҳри ободро ба харобазор табдил доданд. Марв дар асри XV рӯ ба ободӣ овард. Марв борҳо даст ба даст гузашта, вайрону валангор шуд ва оқибат соли 1883 ба Россия ҳамроҳ карда шуд. Марв бисёр вақт маркази илму адаб буд. Дар Марв фарзандони халқи тоҷик, ба мисли Борбади Марвазӣ, Абӯмуслим (сарвари шӯришгарон бар зидди хилофати араб), Носири Хусрав (шоири мутафаккир), Абдурраҳмон Ҳасани Марвазӣ (табиб, рёзидон ва мунаҷҷим) ва дигарон зиндагӣ, таҳсил ва кору пайкор кардаанд. Ҳисори Шодмон бо Марв алоқаи зичи тиҷоративу фарҳангӣ дошт. Зоирон ва тоҷирони ҳисорӣ тавассути роҳҳои Марв гузашта, ба Эрону Туркияву мамлакатҳои араб мерафтанд.[1]

Пайнавиштҳо
-----------

1. ↑  Донишномаи Ҳисор. - Душанбе: "Ирфон", 2015, - с. 354
Майдони Урупо
**Майдони Урупо** (*Евромайдон*) (англ. *Euromaidan*) истилоҳе аст, ки ба мавҷи эътирозот ва нооромӣ дар Укроин этилоқ мешавад, ки оғозгаори онҳо тазоҳуроти мардумии шаби 21 ноябри соли 2013 дар Киев, ба манзури таҳқиқи иттиҳод ва якпорчагии бештар бо Иттиҳодияи Урупо, қаламдод мегардад.

Пешзамина
---------

Нооромиҳои Укроин аз моҳи ноябр ва замоне оғоз шуд, ки Виктор Янукович раиси ҷумҳуори Укроин аз имзои як қарордоди тиҷорӣ бо Иттиҳодияи Урупо сар боз зад ва равобити худро бо кишвари Русия наздиктар кард.

Барканории раиси ҷумҳур
-----------------------

Пас аз ишғоли Кохи Райёсати Ҷумҳурии Укроин тавассути мӯътаризон ва мардум дар 22 феврали соли 2014 порлумони ин кишвар ба барканории Виктор Янукович ва баргузори интихоботи райёсати ҷумҳуори дар 25 майи 2014 дод.

Ҳамчунин порлумони Укроин бо раъйи 322 намоянда аз 331 намоянда дастури озодии Юлия Тимошенко нахуствазири собиқи ин кишварро ки ба итиҳоми сӯиистифода аз қудрат маҳкум ва ба ҳафт соли зиндон маҳкум шуда будро низ содир кардааст.

Ҷусторҳои вобаста
-----------------

* Инқилоби норинҷӣ

Манбаъ
------
Ин вожа дигар маъноҳо низ дорад, Абдулазизхон (мазмунҳо)-ро бубинед.

**Абдулазизхон** (1513—1550) — шашумин ҳоким аз сулолаи Шайбониён дар Хонигарии Бухоро. Солҳои 1540 – 1550 ҳукмронӣ кардааст.

Зиндагинома
-----------

Абдалазизхон, писари калонии Убайдуллохон соли 1513 дар Бухоро ба дунё омадааст.

Соли 1526-27 Абдулазизхон ҳокими Астрабод, ки аз тарафи Убайдуллохон забт шуда буд, таъйин гардид.

Баъди вафоти Абдуллоҳхони I худро хони Бухоро эълон карда, аз итоат ба ҳокимияти марказии Мовароуннаҳр сар печид ва боиси дар Мовароуннаҳр ба вуҷуд омадани дуҳокимиятӣ гардид.

Сиёсати дохилӣ
--------------

Бо мақсади ба худ ҷалб кардани таваҷҷуҳи омма ва мустаҳкам намудани ҳокимият соли 1541 баъзе андозҳоро бекор кард.

Дар аҳди Абдулазизхон сохтмони қалъаи нави Бухоро сар шуда, дар замони Абдуллоҳхони II анҷом ёфт.

Сиёсат дар соҳаи фарҳанг
------------------------

Миниатюраи замони Шайбониён, соли 1540
Дар садаи XVI Бухоро ба яке аз марказҳои санъати меъморӣ ва илму маърифат табдил ёфт. Абдулазизхон дар ин ҷо китобхонае таъсис кард, ки ба он рассом ва хаттоти номӣ Султон Мирак сардорӣ мекард. Дар он на танҳо китобҳои нодирро ҷамъ мекарданд, балки хаттотони беҳтарин, ба монанди Миралӣ, шогирдони вай Хоҷа Маҳмуд ва Саид Аҳмади Машҳадӣ асарҳои бисёрро китобат намуда, бо минётураҳо ороиш медоданд.

Устоди Абдулазиз шайх Ҷалол буд. Ӯ аз шоирону олимон ҳимоят мекард. Худи Абдулазизхон бо тахаллуси Азизӣ ба забони туркӣ шеърҳо навиштааст.

Марг
----

Абдулазизхон дар Бухоро 16 майи соли 1550 аз олам даргузашта ва дар канори падараш дар мадрасаи Мири Араби Бухоро дафн шудааст.

Эзоҳ
----

1. ↑  see Abu’l-Ḡāzī, II, p. 239, n. 2
2. ↑  Ḥasan Rūmlū, I, p. 201, II, pp. 98-99
3. ↑  Б. В. Норик, Роль шибанидских правителей в литературной жизни Мавераннахра XVI в. // Рахмат-намэ. Спб, 2008, с.247
4. ↑  Б. В. Норик, Роль шибанидских правителей в литературной жизни Мавераннахра XVI в. // Рахмат-намэ. Спб, 2008, с.247-249

Адабиёт
-------

* История Узбекистана. Т.3. Т.1993.
* История Узбекистана в источниках. Составитель Б. В. Лунин. Ташкент, 1990
**Абдулази́з Махду́м** (соли таваллуд ва вафот номаълум) — хаттоти тоҷик (охири садаи XIX – ибтидои садаи XX).

Зиндагинома
-----------

Зодгоҳаш Бухоро. Абдулазиз Махдум дар хаттотӣ услуби хос дошта, шумораи асарҳои китобаткардааш ба 100 мерасад.

Осор
----

Китоби «Ал-фавоид-уз-зиёия»-и Абдурраҳмони Ҷомӣ аз беҳтарин намунаҳои хаттотии Абдулазиз Махдум мебошад, ки дар Ганҷинаи дастнависҳои Институти шарқшиносии АИ Ӯзбекистон маҳфуз аст

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — 608 с. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2021, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.
**Абдулазиз Солеҳ ибн Ҳабтур** ар. عبد العزيز صالح بن حبتور‎ тав. 8 августи 1955, Гарир Шабва, Протекторати Аден ) — сиёсатмадори яманӣ аст.

Ҳабтур узви Конгресси умумихалқӣ буда, аз соли 1995 дар кумитаи доимии он кор мекунад. Ҳамчун як шарики президент Ҳодӣ, вай табаддулоти давлатиро дар солҳои 2014-2015 маҳкум кард. Вай инчунин як мухолифи қавии ҷунбиши ҷудоихоҳ дар ҷануби Яман аст ва мегӯяд, ки ин ҷунбиш барои расидан ба аҳдофи худ хеле пароканда ва хурд аст.

Моҳи октябри соли 2016 Абдулазиз Ҳабтур дар ҳукумати ҷонибдори Ҳусиҳои Яман, ки дар пойтахти ин кишвар Санъо ҷойгир аст, Сарвазири Яман таъин шуд.

5 апрели соли 2017 маълумоте пайдо шуд, ки Ҳабтур истеъфо додааст. Ин гуё баъди он рӯй дод, ки дастаҳои «Ансоруллоҳ» ба қароргоҳи Идораи генералии таъмини иҷтимоӣ ва нафақа ба Санъо зада даромаданд ва тақсими маблағҳои барои нафақахӯрон пешбинишударо ба дасти худ гирифтанд. Бо вуҷуди ин, аз 26 апрели соли 2017 ӯ ба СММ пешниҳод кардааст, то бандари Ҳудайда, воқеъ дар Баҳри Сурхро таҳти назорат бигирад, то қочоқи силоҳро маҳдуд кунад. Ҳамин тариқ, ӯ дар вазифаи худ корашро идома медиҳад   .

Эзоҳ
----

1. ↑  Yemen’s Houthi-appointed PM tenders resignation(пайванди дастнорас — *таърих*). 25 июли 2017 санҷида шуд. Баргирифта аз сарчашмаи аввал 18 апрели 2017.
2. ↑  Йемен предложил ООН взять под наблюдение порт Ходейда(пайванди дастнорас — *таърих*). 25 июли 2017 санҷида шуд. Баргирифта аз сарчашмаи аввал 8 ноябри 2017.

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| ⚙️  Гузариш ба унсури Викидода | 

| Дар феҳристҳои китобшинохтӣ |
| --- |
| 
* EGAXA: vtls003954779
* GND: 1187295140
* ISNI: 0000 0001 2211 2925
* LCCN: n2003062450
* VIAF: 55987676
* WorldCat VIAF: 55987676

 |

 |
**Шайбон** ( форсӣ: شيبان‎ - шаҳр дар ҷанубу ғарби Эрон, дар Устони Хӯзистон. Ба Шаҳристони Аҳвоз дохил карда шудааст. То соли 2006, шумораи аҳолӣ 23,211 нафар буд  .

Ҷуғрофия
--------

Шаҳр дар қисми марказии ҳамвории Хузистон, дар баландии 26 метр аз сатҳи баҳр ҷойгир аст . Шейбан дар якчанд киллометрии шимолу шарқи маркази маъмурии вилоят Аҳвоз, ҷойгир аст ва яке аз калонтарин шаҳрҳои он аст. Масофа то пойтахти кишвар, Теҳрон, дар самти шимолу шарқ тақрибан 520 километр аст.

Эзоҳ
----

1. ↑  World Gazetteer(пайванди дастнорас) (англ.)
2. ↑  Физико-географические данные (англ.)

  



| Шаҳрҳои устони Хӯзистон |
| --- |
| Ободон | Андемишк | Аҳвоз | Бандари Хумайни |  Боғи Малик | Биҳбаҳон | Дизфӯл | Масҷиди Сулаймон | Моҳшаҳр | Ромҳурмуз | Шодагон | Шӯш | Шӯштар | Лолӣ | Хуррамшаҳр | Ҳиндеҷон | Эза |
**Ве́ста** (лот. Vesta) — илоҳаи нигаҳбони оташ дар асотири Рум ва Юнони Бостон. 

Веста илоҳаи нигаҳбони оташи хонадон дар асотири Юнони Бостон бо номи **Гестия** маъмул буда, дертар парастиши он дар Итолиё ва Осиёи Хурд паҳн шуд. Оташкадаи хонадон аз қадим ҳамчун меҳроби ниёишу саҷдагоҳи оила хидмат карда, сарвари хонадон, маъмулан, ба Веста назру қурбонӣ менамуд. Веста дар тасаввури муътақидон илоҳаи пуштибони адолату покии занона буда, дар тимсоли дӯшизаи зебову отифа падид меомад. Дар Руми Бостон ба шарафи Веста ибодатгоҳи мудавваре бунёд шуда буд, ки дар он оташи муқаддас аз ҷониби весталкаҳо нигаҳбонӣ мешуд. Алангаи оташ аз рӯйи эътиқоди пайравон покизагиву бакорати дӯшизаворро таҷассум намуда, то паҳншавии дини масеҳӣ парастиши Веста хеле маъмул буд. Бузургдошти оташ дар миёни ориёитаборони Осиёи Марказӣ ва Эрон қабл аз Юнону Рум маъмул буда, дар китоби муқаддаси Авесто худои оташ бо номи Агни ва Отар зикр шудааст. Дар ибодатгоҳи оташпарастии ниёгони мо оташи муқаддасро андаруни оташкадаҳо пос дошта, онро отарбонҳо ва муғон нигаҳбонӣ мекарданд. Оташкадаҳои бостонии ниёгони мо бо номҳои Навбаҳор (дар Балх), Озарфарнбағ ва Озармеҳрбарзин (дар Эрон), Озаргушнасп (дар Озарбойҷон) ҳамчун ибодатгоҳи зардуштиён шуҳрат дошта, то густариши ойини ислом побарҷо буданд.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Веста // Боз — Вичкут. — Д. : СИЭМТ, 2014. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 3). — ISBN 978-99947-33-46-0.


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️  Гузариш ба унсури Викидода  Фарҳангҳо ва донишномаҳо | 
* Большая каталанская
* Большая российская (старая версия)
* Большая советская (1 изд.)
* Брокгауза и Ефрона
* Малый Брокгауза и Ефрона
* Православная
* Реальный словарь классических древностей
* Britannica (11-th)
* Britannica (онлайн)
* Universalis

 |
| 

| Дар феҳристҳои китобшинохтӣ |
| --- |
| 
* BNF: 16680583k
* GND: 118804316
* LCCN: no2016065513
* NKC: uk20191032624
* SUDOC: 158096789
* VIAF: 15146824543807630456, 279999695
* WorldCat VIAF: 15146824543807630456, 279999695

 |

 |
**Интихоби арӯс, келунхушкунӣ, арӯскобӣ** - интихоби арӯс яке аз марҳилаҳои асосӣ ва оғози ҷашни арӯсӣ ба шумор меравад. Волидайни писар деҳа ба деҳа гашта арӯси арзанда меҷустанд. Дар интихоби арӯс хислату рафтор, ҳусну ҷамол, ва ҳатто вазъи оилавии арӯсшаванда пурра ба инобат гирифта мешуд. Духтардор низ ҳуқуқи мавқуф гузоштан ва муайян намудани хулқу атвори домодшавандаро дошт.

Нигаред низ
-----------

* Рӯйбинон

Эзоҳ
----

1. ↑  Феҳристи миллии намунаҳои мероси фарҳангии ғайримоддӣ./ Пажӯҳишгоҳи илмӣ-тадқиқотии фарҳанг ва иттилооти Вазорати фарҳанги ҶТ - Душанбе: "Ирфон", 2014, - С. 55
2. ↑  ПИТФИ Феҳристи миллии намунаҳои мероси фарҳангии ғайримоддӣ (пайванди дастнорас)

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Ин мақолаи нопурра аз таърих мебошад.Шумо метавонед бо пурра кардани ин ба Википедия кумак кунед.* |
Биёбони Атакама, намуд аз кайҳон, акс аз NASA World WindБиёбони Атакама, намуд аз кайҳон, акс аз NASA World Wind
**АТАКÁМА** (исп. *Desierto de Atacama*) — биёбоне дар дар шимол Чили, дар нишебии қисми ғарбии куҳҳои Анд. Қад-қади соҳили Уқёнуси Ором (байни 22°–27° арзи ҷанубӣ) тақрибан 1000 км тӯл кашидааст, масоҳаташ 363 км2. Баландиаш аз сатҳи баҳр то 3200 метр (куҳи Кордилйери соҳилӣ) ва дар ғарб 4325 метр (нишеби Кордилйер-Домейко). Иқлимаш тропикии пассатӣ. Атакама хушктарин минтақаи кураи Замин аст (се-чор бориш дар сад сол). Дар қисми соҳилии Атакама рутубати ҳаво 82% ва абрнокӣ 85% аст; то баландии 600 метр ҳамеша тумандор аст. Барои обёрии киштзор дар баъзе минтақаҳояш рутубати атмосфериро ба воситаи таҷҳизоти махсуси ҷамъ­оварандаи меҳ (тӯрҳои резбофти капронӣ) ҷамъ оварда, об ҳосил мекунанд. Дар қисми соҳилиаш ҳарорати миёнаи январ наздики 20°С, июл тақрибан 13°С; бориши миёнаи солона 50 мм, он ҳам на ҳар сол. Биёбонро танҳо дарёи Лоа бурида гузашта, ба уқёнус мерезад. Заминаш шӯрахок ва набототаш хеле кам аст. Дар Атакама конҳои селитраи натрий ва калий, йод, намаки ошӣ ва захираҳои зиёди мис (дар Чукикамата, Эл-Салвадор ва ғайра) ёфт шудаанд.

Эзоҳ
----

1. ↑  Энсиклопедияи Миллии Тоҷик, Ҷилди 2. АСОС-БОЗ – Душанбе: Сарредаксияи илмии Энсиклопедияи Миллии Тоҷик, 2013, - с.54

Сарчашма
--------

* Атакама // Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.
**АТÁКА** (ит.  **аttaka**, дар шакли танҳо аз **attaccare** – бе таваққуф иҷро намудан), ифодаҳои нотавие, ки ба тағ­йир­ёбии суръати дохилии пйесаҳои мусиқӣ, ногаҳону бетаваққуф гузаштан аз як қисм ба қисми дигари оҳанг ишора менамояд: 1) омодасозии узвҳои сарояндагӣ аз ҳолати нафасгирӣ ба садобарорӣ (сурудхонӣ); 2) ҳангоми иҷрои асарҳои мусиқӣ беист аз як қисм ба дигар қисм гузаштан; 3) беихтиёр ва ногаҳон шахшавии дастони навозанда ҳангоми иҷрои аккордҳои заданок.

Эзоҳ
----

1. ↑  Энсиклопедияи Миллии Тоҷик, Ҷилди 2. АСОС-БОЗ – Душанбе: Сарредаксияи илмии Энсиклопедияи Миллии Тоҷик, 2013, - с.54 / Ш. Ҳабибов.
**Фридрих Христиан Леонард Бартоломе** (олмонӣ: *Friedrich Christian Leonhard Bartholomae*; 21 январ 1855, Турнау[d], Франконияи Болоӣ[d] — 9 август 1925, Лангеог[d], Рейхи Олмон[d]) — забоншиноси олмонӣ, профессор Донишгоҳи Ҳейделберг. Намояндаи мактаби забоншиносии Грамматикҳои ҷавон.

Осор
----

Бо истифода аз методи муқоисавӣ-таърихӣ ва бо такя ба консепсияи забони мабдаи ҳиндуаврупоӣ ба пажӯҳиши гурӯҳи забонҳои ҳинду эронӣ — забони авестоӣ, форсии қадим, забони форсии миёна — паҳлавӣ, омӯзиш ва тарҷумаи Авесто машғул шудааст. Дар ҷ. 1 асари ҷомеи «Асосҳои филологияи эронӣ» («Grundriss der Iranischen philologie», 1895) ду мақолаи калони Бартоломе — якумаш оид ба таърихи забонҳои эронӣ ва дуюм доир ба забонҳои авестоиву форсии қадим ҷой дода шудаанд. Бартоломе муаллифи луғати ҳаҷман бузург (зиёда аз ҳазор саҳифа) мебошад, ки шарҳи тамоми калимаҳои Авесто, осори забони форсии қадим ва форсии миёнаро дар бар мегирад. Дар луғати Бартоломе шарҳи калима, тарҷумаи он аз забонҳои қадим аввал ба забони форсии муосир, сипас ба забони олмонӣ оварда шудааст. Бартоломе ба тарҷумаи Авесто ба забони олмонӣ таваҷҷуҳи хосса дошт. Вай бахши муҳимтарин ва мушкили Авесто — «Готҳо»-ро бо тафсири муфид тарҷума карда, ба табъ расонд. Тарҷумаи қисмҳои дигари Авесторо бо роҳбарӣ ва ҳидояти Бартоломе шогирдаш Ф. Волф анҷом дод. Шогирдони дигари Бартоломе — Юнкер ва Райхелт ба омӯзиш, тарҷумаву тафсири осори забони форсии миёна, мураттабсозии дастурҳои омӯзиши забони авестоӣ (Райхелт) машғул шудаанд. Умуман, навиштаҳои Бартоломе доир ба эроншиносӣ оламшумуланд ва пажӯҳишҳои классикӣ дар эроншиносӣ ба шумор мераванд.

Эзоҳ
----

1. 1 2 3 4  *Bibliothèque nationale de France* идентификатор BNF (фр.): платформаи додаҳои боз — 2011.
2. 1 2  *Brozović D. Ladan T.* Hrvatska enciklopedija (хорв.) — LZMK, 1999. — 9272 с. — ISBN 978-953-6036-31-8
3. 1 2 3  *Deutsche Nationalbibliothek* Record #116884444 // Общий нормативный контроль (GND) (нем.) — 2012—2016.

Сарчашма
--------

* Бартоломе Христиан / М. Диловаров // Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️  Гузариш ба унсури Викидода  Фарҳангҳо ва донишномаҳо | 
* Большая датская
* Большая советская (1 изд.)
* Брокгауза и Ефрона
* Иронико
* Литовская универсальная
* Хорватская
* De Agostini

 |
| 

| Дар феҳристҳои китобшинохтӣ |
| --- |
| 
* BNF: 11234427c
* CONOR: 226168675
* GND: 116884444
* ICCU: PALV011739
* ISNI: 0000 0001 1022 062X
* J9U: 987007271489705171
* LCCN: n84801445
* NKC: jx20071112001
* NLG: 142179
* NTA: 073146943
* NUKAT: n99016369
* SUDOC: 07140385X
* VcBA: 495/8859
* VIAF: 19671090
* WorldCat VIAF: 19671090

 |

 |
Шаблон:Шаҳрҳои ИМА

**АТЛÀНТА** (анг. *Atlanta*) — шаҳр дар ИМА, пойтахти иёлати Ҷорҷия. Атланта дар пуштакуҳи Пидмонт, доман­кӯ­ҳи Аппалачи ҷойгир аст. Маркази муҳимми тиҷоратию саноатӣ дар ҷануби ИМА. Масоҳаташ 343 км2, аҳо­лиаш 520 ҳазор нафар (2010), бо агломератсия (ҳаволӣ) зиёда аз 5,5 млн нафар.

Аҳолӣ
-----

Аҳолӣ аз 61,1% амри­коиҳои африқоинажод, 33,61% са­фед­пӯстон, 2,93% осиёиҳо, 0,18% ҳиндиёни таҳҷоӣ ва ғайра иборат аст.

Иқтисодиёт
----------

Атланта дорои шабакаи калони роҳи оҳан, се шоҳроҳи автомобилии бай­нииёлатӣ (маҳалли ҳамдигар­ро буриданашон дар Атланта), аэропорти байналмилалии Харт­с­филд ва дигарон фурудгоҳҳои хурд (парвоз дар сайр­хатҳои дохилииёла­тӣ), метрополитен, 193 сайрхатти ав­то­бусӣ ва ғайра мебошад. Соли 1837 бо оғози сохтмони роҳи оҳании «Вестерн энд Атланта» чун қаряи Тёрминдс арзи ву­ҷуд карда, аз соли 1843 Мартасвил ва аз соли 1845 Атланта (аз исми роҳи оҳан) ном гирифт. Аз соли 1847 – шаҳр. Солҳои 60 садаи XX Атланта яке аз мар­казҳои мубориза барои ҳуқуқҳои табааӣ (фаъо­лияти Мар­тин Лютер Кинг) гардид. Ҳоло Атланта маркази байналмилалии тиҷорат, макони корхонаҳои бузурги саноати автомобил («Ҷене­рал Моторс» ва «Форд»), саноати авиатсионӣ ракетавию кай­ҳонӣ (дар шаҳраки Мариетта), радиоэлектронӣ, ки­миё, селлюлозаю коғаз, инчунин қароргоҳи ширкатҳои «Кока-Кола», «Тёрнер Брод­кастинг Систем», ширкатҳои авиатсионии «Делта Эйр­лайнз», «Ҷорҷия Пасифик Кор­порэйшн» мебошад. Маркази CNN (бо студияҳои телевизиониаш) низ дар Атланта қарор дорад.

Меъморӣ
-------

Маркази шаҳрМаркази шаҳр
Биноҳои асосии Атланта пештар ка­мошёна буданд, аз солҳои 60 садаи XX маркази шаҳр бо услубҳои замонавии «ҳайтэк», модерн ва постмодерн бино шуда, маҷмӯи иморатҳои «осмонхарош»: марказҳои тиҷоратии Пичтри-Сентр-1 (67 ошёна), Уэстин-Пичтри-Плаза (71 ошёна) ва ғайра қомат афрохтанд. Бинои Бонки Американ-Плаза 312 метр баландӣ дорад.

Фарҳанг
-------

Дар Атланта Маркази миллӣ-таърихии М. Л. Кинг (бо хона ва марқадаш), Осорхонаи инфиродии нависанда Д. Ч. Ҳаррис, дониш­гоҳ­ҳои Эморӣ, Атланта, Ог­леторп, донишкадаи технологӣ, Маркази илмии Фернбанк, осорхонаи санъати нафиса, осорхонаи Кока-Кола, толори мусиқии симфонӣ, маркази санъати муосири «Нексус» ва ғайра ҷойгиранд. Соли 1996 дар Атланта Бо­зи­ҳои тобистонаи олимпӣ (ба муносибати 100-солагии ҳара­кати олим­пӣ) баргузор гардид. Марти 2008 дар Атланта тӯ­фони шадиди навъи EF-2 рух дода, ба Филипп-Арена, Парки олимпӣ, Маркази CNN ва Конгресс-Сентр зарари калон расонд. Дар наздикии Атланта сахраи бузурги Стоун-Маунтин ҳаст, ки дар он симоҳои пешвоёни конфедератсияи давраи Ҷанги шаҳрвандии с-ҳои 1861–1865 ҳаккокӣ шудаанд.

Сарчашма
--------

* Атланта // Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.

1. ↑  Энсиклопедияи Миллии Тоҷик, Ҷилди 2. АСОС-БОЗ – Душанбе: Сарредаксияи илмии Энсиклопедияи Миллии Тоҷик, 2013, - с.57
**Зафарҷон Ҳабибуллоевич Ҳусейнов** (24.02.1969, шаҳраки Ҳисори н. Ҳисор) — доктори илми тиб (2012).

Зиндагинома
-----------

Соли 1992 Донишгоҳи давлатии тиббии Тоҷикистон ба номи Абӯалӣ Ибни Синоро ба итмом расонда, дар муассисаи давлатии «Маркази ҷумҳуриявии саратоншиносӣ»-и Вазорати тандурустии Тоҷикистон ба фаъолият пардохт ва минбаъд ҷои кор иваз накард. Вазифаҳои ҷарроҳи саратоншинос (1992—1998), мудири шуъбаи умумӣ (1998—2006), муовинисардухтурро (2007—2010) иҷро кардааст. Аз соли 2011 директори «Маркази ҷумҳуриявии саратоншиносӣ»-и Вазорати тандурустии Тоҷикистон мебошад. Аз соли 2003 ҳамзамон доварии барномаи байналмилалии «Ҳифзи ҳуқуқи беморон»-ро ба зимма доштааст.
Бо истифода аз техникаи муосири ҷарроҳӣ ва барқароркунии пластикаи пӯст ҷарроҳии мураккаби саратони сар, гардан, пӯст, бофтаҳои мулоим ва устухонҳоро ба дараҷаи лозим анҷом медиҳад. Фаъолияташ дар доираи барномаи «Ёрии паллиативӣ ҳангоми бемории саратон» қобили қайд аст.

Осор
----

* Особенности клинического течения и пути оптимизации лечения плосколеточного рака кожи головы и шеи. — Д. 2004.
*

Эзоҳ
----

1. ↑  Арбобони илми тоҷик (асри ХХ-аввали асри ХХI) / Муаллиф-мураттиб Ёрмуҳаммади Сучонӣ. — Душанбе, 2017. — 728 с.
**Интердом** — хонаи бачагони байналхалқии Иваново. Як мактаби махсус барои хориҷиён аст, ки дар шаҳри Ивановои Русия воқеъ аст. Ин ном ихтисораи хонаи байналмилалии Русия ё "Хонаи байналмиллалӣ" аст.

Он 26 марти соли 1933 аз ҷониби коргарони нассоҷии шаҳр таҳти роҳбарии бахши шӯравии Созмони Байналмилалии Сурх (бо номи МОПР, ихтисораи русии он низ маълум) таъсис дода шудааст. Баъдтар мактаб-интернат ба номи муассис Елена Дмитриевна Стасова дода шуд. Он ҳамчун мактаб барои фарзандони пешвоён ва фаъолони демократии саркӯбшуда аз тамоми ҷаҳон таҳия шудааст.

Интердом дар солдои 1961, 1969 ва махсусан дар соли 1990 дигаргунидои калон ба амал омаданд.

Пас аз пошхӯрии Иттиҳоди Шӯравӣ, Интердом ба хонаи кӯдакони аз фалокати Чернобил осебдида табдил ёфт. Дар ибтидои асри 21 нақшаҳои табдил додани парваришгоҳи байналмиллалӣ ба академияи ҳарбии курсантҳо (ниг. Мактаби ҳарбии Суворов) бомуваффақият баста шуданд. Ин ба шарофати саъю кӯшиши зиёди кормандони мактаб, Салиби Сурхи Русия ва вокуниши фаврии Кумитаи Русияи Сулҳ, бахусус таъсири президенти он, собиқ қаҳрамони ҷаҳон оид ба шоҳмот Анатолий Карпов ба даст омад.

Эзоҳ
----

Пайвандҳо
---------

* Вебсайти Ассотсиатсияи хатмкунандагони Интердом
* Мақолаи BBC, дар моҳи октябри соли 2013 нашр шудааст
**Гирдаксеб**, **дӯлак**, **дулак** — навъе аз себҳои миёнапазаки маҳаллӣ; селексияи халқист.

Баргаш тухмшакл (дарозиаш 4,5–8 см, бараш 4–5 см), дандонадор, дарозии думчааш 1,8–3 см. Мевааш гирдаи устувонашакл (дарозиаш 3,5–5,5 см, бараш 3,1–4,3 см, вазнаш 28–50 г), рангаш асосан сафеди сабзча (то нимааш рахшҳои сурхтоб дорад), гӯшташ сахти карсосӣ, сафедча, серобу ширин. Мевааш охири июл – аввали август якбора мепазад. Дар ҳолати саривақт ҷамъоварӣ накардан бештари ҳосилаш мерезад. Меваашро тару тоза истеъмол мекунанд; барои ба дигар ҷойҳо кашондан мувофиқ нест (ҳамагӣ 10–15 рӯз нигоҳ доштан мумкин). Дарахташ миёнасабз, ниҳоли пайвандиаш баъди 3–4 сол самар меорад. Аз 10 то 30-солагӣ (солдармиён) ҳосили фаровон медиҳад. Аз дарахти 15–20-солааш 55–70 кг ҳосил меғундоранд. Г. ба сармо ва камобӣ тобовар буда, дар заминҳои лалмии сербориш хуб месабзад (махсусан дар навоҳии наздикӯҳии Кӯлоб ва водии Ҳисор). Бештар аз гулхӯрак ва мевахӯраки себ зарар мебинад.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Яковлев П. И. Лучшие местные сорта яблонь// Плодоводство Таджикистана. Сталинабад, 1948;
* Назиров Ҳ. Н. Себҳои маҳаллӣ ва нигоҳдорандагони гуногуни он. Д. 2012.

Сарчашма
--------

* Гирдаксеб / Ҳ. Назиров // Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.
Ҳолати тиббӣШаблон:SHORTDESC:Ҳолати тиббӣ

**Гингиви́т** (лот. gingivitis; аз лот. gingiva — «милк» ва лот. -itis — «илтиҳоб») — илтиҳоби луобпардаи милки дандонҳо.

Сабаби пайдоиши гингивит сирояти бактерияву вирусҳо, риоя накардани қоидаҳои беҳдошт, милкро захмдор кардани қираи тези дандони шикаста, санги дандон, пломба ва рӯкаш, таъсири кислотаю ишқорҳо ва гармӣ ба милки дандон мебошад. Гингивит мумкин аст дар натиҷаи витаминкоҳиш, аллергия, ихтилоли кори ғадудҳои усораи дохилӣ, бемориҳои роҳи меъдаву рӯда, гурда, хун, заҳролудӣ аз намакҳои филиззот (сурб, руҳ) ва парадонтит низ зуҳур ёбад. гингивит назлавӣ, захмӣ, рушдӣ (гипертрофӣ) ва пажмурдавӣ (атрофиявӣ) мешавад. Ҳангоми гингивити назлавӣ луобпардаи милки дандон сурх шуда, вараму хориш мекунад, аз бехи дандонҳо хун мешорад. Дар мавриди гингивити захмӣ бофтаҳои канори милки дандон мавт (некроз) мешаванд. Бемор беҳол гашта, милки дандонҳо дард мекунад, аз даҳон бӯйи нохуш меояд; ҳарорати бадан ҳам мумкин то 39° баланд шавад. Кам гаштани гӯшти милк ва намоён шудани решаи дандонҳо аломати гингивит-и пажмурдавӣ аст. Дар ин мавридҳо гармиву сардӣ ба дандонҳо таъсири ногувор мерасонанд.

Бо мақсади муолиҷаи гингивит истифодаи доруҳои антисептикӣ, витаминҳо, тоза кардани санги дандон, табобати дандонҳои пӯсида манфиатбахш аст.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Груздев Н. А. Острая одонтогенная инфекция. М. 1978;
* Шаров Д. В. Стоматология. М. 2005;
* Луцкая И. К. Основы эстетической стоматологии. Минск, 2005.

Сарчашма
--------

* Гингивит / С. Субҳонов // Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️  Гузариш ба унсури Викидода  Фарҳангҳо ва донишномаҳо | 
* Большая каталанская
* Большая китайская
* Большая российская (старая версия)
* Большая советская (1 изд.)
* Britannica (онлайн)
* Universalis

 |
| 

| Дар феҳристҳои китобшинохтӣ |
| --- |
| 
* BNE: XX554291
* BNF: 11965262d
* GND: 4190498-9
* J9U: 987007529269905171
* LCCN: sh85054980
* LNB: 000282129

 |

 |
**Гипотеза** (юн.-қад. ὑπόθεσις — *фарзия*) — қисми таркибии меъёри ҳуқуқ мебошад, ки ба шартҳои амалишавии он ишора менамояд, ба мисли синну сол (ба синни никоҳӣ расидан барои бастани ақди никоҳ, нафақа гирифтан ҳангоми ба синни нафақа расидан ва ғайра), вақт (дар вақти ҷанг), ҷой (майдони ҷанг) ва ба мисли инҳо. На дар ҳама маврид гипотеза дар меъёри санади ҳуқуқӣ нишон дода мешавад. Дар ин мавридҳо гипотеза ба тариқи фарзия дар назар
дошта мешавад.

Гипотеза се намуд дорад:

* одӣ (як шартро пешбинӣ мекунад),
* мураккаб (ду ва зиёда шартро якбора талаб мекунад),
* алтернативӣ (меъёр дар сурати будани яке аз шартҳои пешбинишуда амалӣ мегардад).

Эзоҳ
----

1. ↑  Фарҳанги истилоҳоти ҳуқуқ / Зери таҳрири Маҳмудов М. А. — Душанбе: ЭР-граф, 2009. — с. 126
**Шарифбек Азизӣ** — нависанда, узви Иттифоқи нависандагони Тоҷикистон (2007)

Зиндагинома
-----------

Шарифбек Азизӣ 24 апрели соли 1955 дар деҳаи Сағирдашти ноҳияи Дарвози Вилояти Мухтори Кӯҳистони Бадахшон таваллуд ёфтааст. Соли 1981 факултаи ҳуқуқшиносии Донишгоҳи давлатии Тоҷикистон ба номи В. И. Ленин (ҳозира Донишгоҳи миллии Тоҷикистон)-ро хатм карда, барои кор ба Вазорати Корҳои Дохилии Ҷумҳурии Тоҷикистон фиристода шудааст. Аз январи соли 1982 то июни 2010 дар мақомоти милитсияи кишвар ифои вазифа намудааст. Майори мустаъфии милитсия мебошад. Ба саҳнаи адабиёт аз охири солҳои навадуми асри мозӣ ворид омадааст ва дар муддати кӯтоҳе худро чун қаламкаши касбӣ муаррифӣ намудааст.

Эҷодиёт
-------

Аввалин қиссаи ӯ «Ҷосус» дар давоми моҳҳои ноябри соли 2001 — июни 2002 дар сию чор шумораи ҳафтаномаи «Озодӣ ва инкишоф» дастраси хонандагон гардидааст. Маҷмӯаи аввалини навиштаҳояш «Дурахши алмос», ки қиссаҳои моҷароии «Ҷосус» ва «Дурахши алмос»-ро дар бар мегирад, соли 2004 интишор ёфтааст. Соли 2005 маҷмӯаи дувуми осораш «Порикоб» — қиссаҳои моҷароии «Оҳ, Тамара!», «Пораи қанд» ва «Порикоб»-ро дастраси ҳаводорони муаллиф гардонидааст. Маҷмӯаи савуми нависанда «Парвоз» соли 2007 аз чоп баромадааст. Соли 2012 порае аз қиссаи детективии ӯ «Кунҷи нигоҳ» дар маҷмӯаи дастҷамъии «Наврӯзи мо», соли 2013 порае аз романи «То реша дар об аст..» дар моҳномаи «Садои Шарқ» (№ 9) ба табъ расидаанд. Соли 2013 романи «Сангчарх»-ашро (дар ҳамқаламӣ бо бародараш Ҳокими Азиз) пешкаши хонандагон намудааст. Дар навиштаҳояш асосмандона собит намудааст, ки нафси баду мансабхоҳию вазифаталошӣ, булҳавасию фориғболӣ оқибати шуме дошта, одамонро то курсии ҷиноят мебаранд.

Сарчашма
--------

1. ↑  Адибони Тоҷикистон (маълумотномаи мухтасари шарҳиҳолӣ)./Таҳия ва танзими Асрори Сомонӣ ва Маҷид Салим. — Душанбе, «Адиб», 2014, — с. 29 ISBN 978-99947-2-379-9
**Гирдоб** — ҷои жарфи рӯдхона ё баҳр, ки обаш даврзанон фурӯ меравад. 

Гирдоб аксар дар ҷои якҷояшавии ду ҷараён, ба соҳил бархӯрдани ҷараёни об, ё дар ҷои якбора васеъшавии маҷро рух медиҳад. Дар баҳр гирдоб аз мадду ҷазр ва ду ҷараёни ба ҳам муқобил ба амал омада, дар уқёнуси кушод аз чанд м то якчанд км мешавад. Гирдобҳо доимӣ, мавсимӣ ва тасодуфӣ мешаванд.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* Гирдоб // Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️  Гузариш ба унсури Викидода  Фарҳангҳо ва донишномаҳо | 
* Britannica (онлайн)

 |
**Шарифҷони Учқӯрғонӣ** - шоири тоҷики муқими Қирғизистон. Дар деҳаи Учқӯрғони вилояти Ботканди Қирғизистон таваллуд шудааст.

Эҷодиёт
-------

Нашароти Душанбе ва Хуҷанди бостон ду китоби худро ба табъ расонидааст. Чанде пеш нашриёти «Адиб» китоби севвуми ӯро бо номи «Таҷрибаи рӯзгор» мунташир намуд, ки сарсухани онро Шоири халқии Тоҷикистон Гулназар навиштааст.

Намуна аз ашъори шоир
---------------------

Сарзаминат боғу бӯстон, Қирғизистони манӣ,
Ҳамҳудуду ошно бо Тоҷикистони манӣ.
Таърихат мисле надорад дар тамаддуни башар,
Достонхони «Манас» чун достондони манӣ.
Мулки зебоят ба ман гаҳвораи модар бувад,
Хоку сангат ҳам азизу зеби остони манӣ.

Эзоҳ
----

1. ↑  "Сарзаминат боғу бӯстон, Қирғизистони манӣ". Радиои Озодӣ. 11.11.2009.. Дастрасӣ 15-11-2009.

  


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Мақолаи мазкур дар бораи шоир нопурра аст. Шумо ба Википедиа бо пурракардани он ёрӣ расонед*. |
**Бҳакти** (санскр. bhakti – муҳаббат ва ихлос; аз бҳаҷ – бахшидан, ато кардан), дар афкори динию фалсафии Ҳинди Қадим унсу дилбастагӣ, садоқату ихлос ба Худованд аст. Таълимоти Бҳакти аз қадимтарин давраи ведоӣ (Ведаҳо) ибтидо гирифта, дар «Бҳагавадгита» ва веданта комилан инкишоф ёфтааст; шакли мутааххири таълимот дар бораи Бҳакти сикхизм аст. Дар таълимоти Бҳакти мақсади олӣ – раҳоӣ (мокша) тавассути иттисоли рӯҳ (нафс) бо манбаи илоҳӣ муяссар мегардад. Се роҳи расидан ба ин мақсад мавҷуд аст: ҳикмат (ҷняна), ки ҳамчун дониши ҳадсии (ғайриақлонии) мавҷудот фаҳмида мешавад; хидмат ба Худованд ё аъмол (карма) ва Бҳакти, яъне як навъ ишқ, ки ваҳдати рӯҳ (ошиқ) бо Худованд ва айнияти онҳост. Баъзан Б. ҳамчун воситаи дарёфти покии ахлоқӣ дониста шуда, ҳулул бо Худованд роҳи хосси Бҳактиро (Б.-марга) ташаккул медиҳад.
Шанкара ва баъзе мутафаккирони дигар бар ин ақидаанд, ки Бҳакти чун карма ва йога танҳо ба ҷняна – ҳикмат меорад. Рамануҷа шарти бо роҳи Бҳакти (Б.-марга) ба мақсад расиданро дар беэътиноӣ ба таом, зикри Худованд, некӣ, шафқат, ғамхорӣ, бемуқовиматӣ (ахимса), умед ва ғ. мебинад. Афзоиши Б. озодии маънавии инсонро дар назар дошта, боиси тавсиаи эҳсосот мегардад. Бо Бҳакти баъзе ақидаҳои иҷтимоӣ (баробарии ҳама дар назди Худованд, инкори тақсимоти кастаҳо)-ро низ алоқаманд медонанд.

Адабиёт
-------

* Радхакришнан С. Индийская философия / Перевод с английского. Т. 1. М. 1956;
* Индийская философия. М. 2009.

Сарчашма
--------

* Бҳакти // Боз — Вичкут. — Д. : СИЭМТ, 2014. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 3). — ISBN 978-99947-33-46-0.
**Гимна́сий** (юн.-қад. γυμνάσιον) — муассисаи таълиму тарбиявии давлатӣ дар Юнони Бостон.

Вақти пайдоиши гимнасий дақиқан муайян нашудааст. Гимнасийҳо дар Афина дар асрҳои 5-4 то м. хеле рушд карда буданд. Онҳо дар ибтидо барои машқҳои ҷисмонӣ таъйин гардида буданд, лекин баъдтар ба маркази хосси машқҳои робита ва ҷои машқҳои мусиқиву ҷисмонии ҷавонон табдил ёфтанд. Ба гимнасий баъди хатми палестра (мактаби тарбияи ҷисмонии бачагони 13-15-сола) фарзандони 16-18-солаи сарватмандони Афина дохил мешуданд. Онҳо дар гимнасий ба гимнастика машғул шуда, таҳти роҳбарии файласуфон, инчунин, сиёсатшиносӣ, фалсафа ва адабиётро меомӯхтанд. Маъруфтарин гимнасийҳо академияҳои Афлотун ва Ликей буданд.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* Гимнасий // Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️  Гузариш ба унсури Викидода  Фарҳангҳо ва донишномаҳо | 
* Библейская
* Большая советская (1 изд.)
* Брокгауза и Ефрона
* Военная Сытина
* Малый Брокгауза и Ефрона
* Малый Брокгауза и Ефрона
* Реальный словарь классических древностей

 |
**Гирдбод**, **тундбоди атмосферӣ** — ҳаракати шадиди пурпечутоби ҳаво.

Гирдбод дар абрҳои раъдубарқӣ пайдо шуда, дар шакли остин ё хартум ба сӯи хушкӣ ё баҳр ҳаракат мекунад. Гирдбоди болои хушкиро баъзан тромб ва дар ИМА торнадо меноманд. Қисми болоии гирдбод ба даҳанаи қиф монанд буда, то ба абрҳо рафта мерасад. Ҳангоми ба сатҳи Замин ё баҳр расидан қисми поёни гирдбод шакли қифи чаппаро мегирад. Гирдбод аз 800—1500 м баланд мешавад. Ҳангоми гирдбод ҳаво, маъмулан, ба муқобили самти ақрабаки соат чарх зада, ба таври спиралӣ боло меравад ва чанг ё обро ба худ мекашад; суръати чархзании он даҳҳо м⁄с мебошад. Вале дар табиат гирдбодҳои ба самти ҳаракати ақрабаки соат чархзананда низ мушоҳида гардидаанд. Азбаски дар дохили гирдбод фишор паст мешавад, дар он ҷо конденсатсияи буғи об ба амал меояд; ин ҳолат якҷо бо қисми ба дохили гирдбод кашидашудаи абр, чанг, об ва ҷисмҳои дигар гирдбодро аён мегардонад. Вобаста ба шароите, ки гирдбод дар он ташаккул ёфтааст ё кадом ҷисмҳоро ба худ кашидааст, гирдбод тобишҳои гуногун (хокистарӣ, сафедтоб, зардча, кабудтоб ва ғ.) медиҳад. Гирдбод маъмулан, дар қисми гарми сиклон, бештар дар пеши фронти сарди он пайдо шуда, бо самти сиклон бо суръати 80-20 м/с ҳаракат мекунад. Дар тӯли мавҷудият гирдбод масофаи 40-60 км-ро тай менамояд. Пайдоиши гирдбод ба ноустувории шадиди стратификатсияи атмосферӣ вобаста аст. Якҷо бо гирдбод раъду барқ ба амал омада, борону жола меборад. Гирдбод баробари ба сатҳи Замин расидан тамоми ҷисмҳои дар роҳаш буда (чанг, хок, лой, оташ, санг ва ғ.)-ро кашида, боло мебардорад ва бо худ ба масофаҳои дур таҳвил мекунад. Гирдбод тозиёнашакл, паҳн (қутри он баъзан аз дарозиаш зиёд аст), маҷмӯӣ (иборат аз 2 ё бештар тромбҳои алоҳида), оташбар, обӣ, хокӣ (лойӣ), барфӣ, регдор мешавад. Гирдбоди калонтарин 31 майи 2013 дар иёлати Оклахомаи ИМА мушоҳида гардидааст. Суръати он ба 485 км/ соат ва қутри қифаш ба 4,2 км баробар буд. Гирдбод офати табииест, ки ҳам дар хушкӣ ва ҳам дар баҳр зарари калон расонида метавонад.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* Гирдбод // Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.