recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Ин вожа дигар маъноҳо низ дорад, Қонун (мазмунҳо)-ро бубинед.
**Қонун** (ар.  قوانین‎) (форсӣ:  قانون‎) – санади ҳуқуқӣ мебошад, ки аз ҷониби мақоми олии қонунгузори (намояндагии) ҳокимияти давлатӣ ва ё тариқи овоздиҳии умумихалқӣ (референдум) бо тартиби махсус қабул гардида, муносибатҳои муҳимтарини ҷамъиятиро танзим месозад.

Қонун санади ҳуқуқиест, ки аз тарафи мақомоти олии намояндагӣ (парлумон) бевосита ё бо роҳи раъйпурсӣ қабул мегардад.
Қонун муносибатҳои муҳимтарини ҷамъиятиро ба танзим медарорад.
Қонун асоси низоми ҳуқуқии давлатро ташкил менамояд. Қонун нисбат ба ҳар гуна санадҳои ҳуқуқӣ қувваи баланди ҳуқуқӣ дорад.

Қабули қонун дар Ҷумҳурии Тоҷикистон
------------------------------------

Мувофиқи Конститутсияи Ҷумҳурии Тоҷикистон қонунҳоро Маҷлиси намояндагони Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон қабул менамояд ва Маҷлиси миллии Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон ҷонибдорӣ мекунад. Баъди ҷонибдории Маҷлиси миллӣ қонун аз тарафи Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон ба имзо мерасад ва интишор карда мешавад. Қонунҳо нисбат ба дигар санадҳои меъёрию ҳуқуқӣ (фармони Президент, қарори Ҳукумат, санадҳои вазорату идораҳои марказӣ ва мақомоти ҳокимияти маҳаллӣ) эътибори баландтари ҳуқуқӣ доранд.

Намудҳои қонун
--------------

Қонунҳо ба намудҳои зерин тақсим мешаванд: 

* Конститутсия (Қонуни асосии давлат);
* қонунҳое, ки бо роҳи раъйпурсӣ қабул гардидаанд;
* қонунҳои конститутсионӣ (қонунҳои органикӣ);
* қонунҳои одӣ.

Дар ҳуқуқи конститутсионӣ
-------------------------

Дар ҳуқуқи конститутсионӣ қонунҳоро ба се намуд: 

* Конститутсия (Сарқонун),
* қонунҳои конститутсионӣ,
* қонунҳои муқаррарӣ (ҷорӣ) ҷудо мекунанд. (Ниг. ба Конститутсия (Сарқонун), Қонунҳои конститутсионӣ, Қонунҳои ҷорй, Кодекс).

Қонунҳои одӣ дар навбати худ ба ду гурӯҳ кодексҳо ва қонунҳои ҷорӣ тақсим мешаванд. 
Барои қабули Қонун тартиби махсуси қонунгузорӣ муқаррар шудааст, ки он аз давраҳои ташаббуси қонунгузорй, муҳокимаи лоиҳаи қонун, қабули қонун, ба имзо расонидан ва интишори он иборат аст.

Дар давлатҳои федеративӣ қонунҳои федералӣ ва қонунҳои субъектҳои федератсия мавҷуданд. Дар низоми қонунҳо ҳамчунин қонунҳои хусусияти фавқулодда дошта низ мавҷуданд (Қонуни конститутсионии Ҷумҳурии Тоҷикистон «Дар бораи низоми Ҳуқуқии вазъияти фавқулодда» ва дигарҳо).

Қабули қонун
------------

Қонун бо тарзи махсуси дар Конститутсия муқарраргардида қабул карда мешавад. Ҷараёни қонунгузорӣ аз давраҳои амалӣ кардани *ташаббуси қонунгузорӣ, баррасии лоиҳаи қонун, қабули қонун, ҷонибдории қонун ва интишори қонун* иборат аст.

Нигаред
-------

* Ҳуқуқ
* Қонунгузорӣ

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️  Гузариш ба унсури Викидода  Фарҳангҳо ва донишномаҳо | 
* Большая датская
* Большая российская (научно-образовательный портал)
* Реальный словарь классических древностей
* Universalis
* Швейцарский исторический

 |
| 

| Дар феҳристҳои китобшинохтӣ |
| --- |
| 
* BNE: XX528757
* BNF: 120485802
* GND: 4020660-9
* J9U: 987007534044205171
* LCCN: sh85127611
* NDL: 00563423

 |

 |

Эзоҳ
----

1. 1 2  Фарҳанги истилоҳоти ҳуқуқ / Зери таҳрири Маҳмудов М.А. - Душанбе: ЭР-граф, 2009. - с. 251
**Ве́рнер А́рбер** (олмонӣ: *Werner Arber*; Шаблони холии {{ВД-Дебоча}} ) — микробиолог ва генетики суэсӣ.

Зиндагинома
-----------

Хатмкардаи мактаби политехникӣ (1953). Солҳои таҳсил оид ба изотопи С1-34 тадқиқот анҷом додааст. Фаъолияти кориаш дар Лабораторияи биофизикаи Донишгоҳи Женева оғоз ёфт. Ба тадқиқи мутантҳои бактериофаги лямбда машғул буд. Солҳои 1958 — 60 дар Донишгоҳи Калифорнияи Ҷанубӣ кор кардааст. Баъдан ба Женева баргашта, дар Донишгоҳи Базел фаъолияташро идома медиҳад. Роҳбари АИ Папаи Рим (аз соли 2011).

Барои кашфи ферментҳои рестрикатсионӣ сазовори Мукофоти Нобел дар соҳаи тиб ва физиология (1978) гардидааст.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Вернер Арбер // А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2023, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.
**Артур Ҷон Арберрӣ** (англ. Arthur John Arberry; Шаблони холии {{ВД-Дебоча}} ) — шарқшиноси инглис.

Зиндагинома
-----------

Хатмкардаи шӯъбаи забонҳои шарқии Донишгоҳи Кембриҷ (1929). Дар донишгоҳҳои Қоҳира, Лондон, Кембриҷ кор кардааст. Узви академияҳои Миср, Эрон, Димишқ, ноиб-президенти Комитети тарҷумаи адабиётҳои классикии ЮНЕСКО буд. Барои омӯзиши забон ва нусхаҳои хаттӣ ба Туркия, Миср, Фаластин, Лубнон, Сурия сафар кард (1930). Мудири бахши забонҳои бостонии Донишгоҳи Қоҳира (1931 — 33). Ба Англия баргашта, мудири кафедраи забони форсии Донишгоҳи Лондон таъйин гардид (1939). А. муассиси Анҷумани шарқшиносони Британия мебошад (1948). Доир ба адабиёти классикии форс-тоҷик тақр. 40 асари тадқиқотӣ ва тарҷумавӣ дорад («Афсонае аз Боязиди Бастомӣ», «Осори манзуми Форобӣ» (1938), «Ароқӣ шоири мутасаввифи эронӣ» (1939), «Саҳми англисҳо дар омӯзиши Эрон» (1942), «Оғози таърихи суфия» (1943), «Ҳофиз ва тарҷумонҳои англисии ӯ» (1946), «Панҷоҳ ғазали Ҳофиз» (1947), «Рубоиёти Умари Хайём», «Рубоиёти Ҷалолуддини Румӣ» (1949), «Дастовардҳои Ибни Сино» (1950), «Абуалӣ ибни Сино ва фиқҳ (теология)» (1951), «Умари Хайём» (1952), «Адабиёти классикии форсӣ» (1958), «Романтикаи рубоиёт» (1959), «Тадқиқот оид ба шарқшиносӣ» (1960), «Ҷалолуддини Румӣ» (1962), «Таърихи мухтасари зиндагии Аҳмади Ҷом» (1963) ва ғ.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Арберрӣ Артур Ҷон / Қ. Расулиён // А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2023, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.
Дар Википедия мақолаҳо дар бораи дигар шахсон бо номи Собир мебошанд.
Дар Википедия мақолаҳо дар бораи дигар шахсон бо насаби Мирзоев мебошанд.

**Собир Мирзоев** (03.10.1930, деҳаи Арғун н. Истаравшан – 1999, шаҳри Душанбе) — олим, доктори илмҳои филологӣ (1994), профессор (1997).

Зиндагинома
-----------

Соли 1954 факултаи таъриху филологияи Донишгоҳи давлатии Тоҷикистон ба номи В.И. Ленинро (ҳоло ДМТ) ба итмом расонда, дар радиои тоҷик ба сифати хабарнигори бахши хориҷӣ кор кардааст. Солҳои 1960-1964 дар аспирантураи Институти шарқшиносии АИ СССР (ш. Маскав) хонда, фаъолияти минбаъдааш дар Донишкадаи давлатии омӯзгории шаҳри Душанбе ба номи Т.Г. Шевченко (ҳоло ДДОТ ба номи С. Айнӣ) гузаштааст, зинаҳои муаллим, муаллими калон, дотсент ва профессори кафедраи адабиёти тоҷикро тай сохтааст, солҳои 1975-1997 мудири ҳамин кафедра буд. Солҳои 1981-1985 дар Донишгоҳи Кобул (Афғонистон) дарс додааст.

Оид ба адабиёти маорифпарварии Афғонистон дар марҳалаи аввал (оғози асри XX), фаъолияти адабӣ – маърифатии намояндаи машҳури ҷараён Маҳмуди Тарзӣ ва дигар масоили марбута зиёда аз ҳаштод таълифоти илмӣ, илмӣ-оммавӣ ба хидмат овардааст.

Осор
----

* Фаъолияти адабӣ ва маорифпарварии Маҳмуди Тарзӣ дар рӯзномаи ӯ «Сироҷ-ул-ахбор» (1911-1919). – Д. 1964;
* Литературно-просветительская деятель-ность Махмуда Тарзи и его газета «Сирадж-ул-ахбар» (1911-1919). – Д. 1973;
* Ранний этап просветительской литературы в Афганистане (первая треть XX в.): Дисс… доктора филол. наук. – Д. 1994;
* Марҳалаи аввали адабиёти маорифпарварӣ дар Афғонистон. – Д. 1994.

Пайвандҳо
---------

* Энсиклопедияи Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи С. Айнӣ

Эзоҳ
----

1. ↑  Арбобони илми тоҷик (асри ХХ-аввали асри ХХI) / Муаллиф-мураттиб Ёрмуҳаммади Сучонӣ. – Душанбе, 2017. – С. 345.
**Акси садо**, аз ягон монеа инъикоси импулси садо ё радио импулс, ки бозгашт ба манбаи импулс равон шудааст. Гуш акси садоро аз суръати асл дар он вақт фарқ карда метавонад, ки агар таърихи он аз 0.05-0.06 сония кам набошад. Аз монеъа акс ёфтани мавчҳои электромагнитй дар радтолокация, мавчҳои садо (ультрасадо) дар гидролокатсия ва дефектоскопияи ултрасадои мавчҳои зилзила дар чустучуи сарватҳои зеризаминй истифода мешавад. Садо за манбаъ то сарҳади муҳити дуюм расида аз он инъикос гардида,боз ба ҷойи худ омада мерасад,гуши шунаванда ин садоро ду маротиба мешунавад.


|  |  |
| --- | --- |
| Физика | *Ин мақолаи нопурра аз физика мебошад.Шумо метавонед бо пурра кардани ин ба Википедия кумак кунед.* |
**Эйрдроп ( англисӣ-Airdrop)** ин раванди эҳдои токени як рамзарз ё сиккаи он ба шумор меравад, ки одатан ба сурати ройгон ба нишонии сершумори ҳамёнҳои муътамад фиристода мешавад. Airdrops аксаран бо роҳандозии як рамзарзи ҷадид ё протоколи DeFi пешниҳод карда мешавад, дар дараҷаи аввал бабарои ҷалби тавваҷуҳу пайравони нав, ки боис мешавад пойгоҳи корбари бузургтар ва пардохт густардатар сиккаҳоро ба роҳ монад.  Airdrops қисми муҳимтари ICOҳо буданд, зеро соҳибкорони крипто ба ҷои пешниҳоди оммавӣ барои ҷалби сармояи аввалия ба фурӯши хусусӣ шурӯъ карданд. </link>[ *<span title="This claim needs references to reliable sources. (April 2022)">Иқтибос лозим</span>* ] Ҳамчун намунаи равшани эйрдроп ширкати OmiseGO мебошад, ки дар моҳи сентябри соли 2017 панҷ дарсади рамзарзҳои OmiseGO-ро ба дорандагони Ethereum ҳадя кард.

Ҳадафи Airdrops бартарӣ додан таъсири шабакавӣ, ҷалби дорандагони мавҷудаи арзи муайян дар асоси blockchain, ба монанди Биткойн е Эфириум, ба арзи лоиҳаи худаш, мебошад.

Дар Иёлоти Муттаҳида, таҷрибаи мазкур боиси эҷоди мушкилот дар сиёсатҳои молиётӣ ӯҳдадориҳои молиётӣ шудааст , ва ин ақидаеро ба вуҷуд овардааст, ки дорандагони эйрдроп сармоя доранд ё дар ҳоли даромади сармоя ҳастанд.

Адабиёт
-------

1. ↑  *Van Boom.* Crypto airdrop season: Why people are making thousands for 'free'. *CNet*. 8 марти 2022 санҷида шуд.
2. ↑  *Marshall.* The latest crypto PR craze: 'Airdropping' free coins into your wallet (en-US). *VentureBeat* (6 сентябри 2017). 10 октябри 2022 санҷида шуд.
3. ↑  *BJORØY.* The latest crypto PR craze: 'Airdropping' free coins into your wallet. *venturebeat.com* (6 сентябри 2017).
4. ↑  Bitcoin Is on a Collision Course With the IRS(англ.), *Fortune*. Бойгонӣ шудааст 11 сентябри 2021  сол. Проверено 17 январи 2018.
Шаблон:CryptocurrenciesРамзарзҳо
Кӯҳҳои ноҳияи Айнӣ
**Роҳи мошингарди Айнӣ - Панҷакент** - дар роҳи мошингарди Душанбе – Хуҷанд – Чанак (Ўзбекистон) ҷойгир аст (дар сарҳади ноҳияҳои Айнӣ ва Шаҳристони вилояти Суғди Тоҷикистон). Сохтмони он давоми корҳои таъмири роҳи мошингарди Душанбе – Хуҷанд – Чанак (Ўзбекистон) мебошад.

18 октябри соли 2015 - дар ноҳияи Айнӣ Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон Эмомалӣ Раҳмон роҳи мошингарди Айнӣ - Панҷакентро ифтитоҳ намуд. Роҳи мошингарди Айнӣ - Панҷакент 112,6 километрро ташкил медиҳад. Корҳои сохтмонӣ моҳи октябри соли 2012 оғоз гардида, моҳи октябри соли 2015 ба охир расид. Навсозии роҳ бо маблағи 115 миллион доллари амрикоӣ аз ҳисоби ҷалби сармояи хориҷию ватанӣ иҷро карда шудааст.
Дар ин шоҳроҳ, 31 адад пулҳои хурду бузург ва иншооти зиёди ёрирасон сохта шудаанд.
Корҳои асосии сохтмонӣ ва таъмиру навсозиро ширкати чинии Сансиян Бейсин бо ҷалби мутахассисону роҳсозони маҳаллӣ, ки беш аз 80% шумораи умумии коргаронро ташкил медиҳанд, иҷро кардааст.

Эзоҳ
----

1. ↑  Дорога на Узбекистан будет восстановлена//Аsia-Plus/ № 71(758), 20 сент. 2012
2. ↑  Ифтитоҳи роҳи мошингарди Айнӣ - Панҷакент

Пайвандҳо
---------

* Таърихи Тоҷикистон Бойгонӣ шудааст 28 сентябри 2007  сол.
**Алибегии Танбӯрӣ (Алибекӣ)** — сароянда, навозанда, мусанниф (оҳангсоз), аз намояндагони машҳури мактаби классикии замони Сомониён аст.

Услуби Алибегии Танбӯрӣ
-----------------------

Намояндаи машҳури мактаби классикии замони Сомониён. Асосҳои назариявию амалии мусиқиро назди Абулаббоси Бахтиёр ва Абулаббоси Сарахсӣ омӯхтааст. Алибегии Танбӯрӣ аз мӯътақидон ва мубаллиғони сабки иҷроии «Хуросоник» (Хуросонӣ) буда, бештар суруду осори мусиқиашро бар пояи мероси мусиқии фаҳлавиёту марвисароӣ танзиму тадвин менамуд. Алибегии Танбӯрӣ ба услуби сарояндагии Абуамир пайравӣ намуда, хусусан дар иҷрои достонҳои ҳамосавӣ, қасидаю маснавӣ ном бароварда буд. Дар навохтани танбӯр, алалхусус танбӯри мовароуннаҳрӣ маҳорати баланд дошт. 
Алибегии Танбӯрӣ асосҳои назарию амалии мусиқиро зери сарпарастии Абӯлаббоси Бахтиёр, Абӯлаббоси Сарахсӣ омӯхтааст. Алибегии Танбӯрӣ аз мӯътақидон ва мубаллиғони сабки иҷроии «Хуросоник» (Хуросонӣ) буда, бештар суруду осори мусиқиашро бар пояи мероси мусиқии фаҳлавиёту марвисароӣ танзиму тадвин менамуд. Дар сабки овозхонӣ ба хонандагону навозандагон Абӯамир, Мударники Ноӣ, Исои Барбатӣ, Ҳобони Ноӣ иродат намуда, дар иҷрою таҳияи достонҳои ҳамосию таърихӣ, қасида (пат-вожа), манзумаҳои мадҳиявӣ истеъдоди хоса доштааст. Дар равиши иҷроии танбӯри хуросонӣ сабки нави иҷроиро ворид намуда, дар сохти пардавии ин соз пардаи 19-ро бо номи «нашид» зам кардааст. Дар танбӯри мовароуннаҳрӣ ҳам ихтироъоте дошта ва аҳли созу овоз ӯро «танбурнаво», «танбӯрӣ» ном мебурданд.

Адабиёт
-------

* Раҷабзода А. Мусиқӣ дар тамаддуни Сомониён. – Душанбе,2000;
* Фарҳангномаи мусиқии Эрон. – Теҳрон, 1376;
* Энциклопедияи адабиёт ва санъати тоҷик, ҷ. 1. – Душанбе,1988.
* Суннат ва навоварӣ дар тамаддуни мусиқии замони Рӯдакӣ, Д. 2008;
* Донишномаи Шашмақом, Д. 2009.

Ҳамчунин нигаред
----------------

Шашмақом

Эзоҳ
----

1. ↑  Донишномаи Шашмақом./Зери таҳрири Олимов К. Абдувалиев А. Азизӣ Ф. Раҷабов А. Ҳакимов Н. – Душанбе, 2009. - с. 20 ISBN 978-99947-49-13-3

Сарчашма
--------

* А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — 608 с. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2021, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.
**Миралии Ҳиравӣ** (соли таваллуд номаълум — вафот 1544/45, Бухоро), хаттоти маъруфи асрҳои 15—16 форс-тоҷик.

Зиндагинома
-----------

Дар Ҳирот таваллуд шуда, ҳамон ҷо таҳсили илм намуд ва дар ҳунари хаттотӣ шӯҳрат ёфт. Писари Мирбоқири Ҳиравии мулаққаб ба Зулкамолайн. Миралии Ҳиравӣ ҳунари хаттотиро аз шогирд ва домоди Султоналии Машҳадӣ — Зайнуддини Маҳмуд омӯхтааст. Ба дарбори султон Ҳусайни Бойқаро омад. Дӯстмуҳаммад дар «Ҳолоти хунарварон» ӯро Камолуддини Мирҷои маъруф ба Алиулҳусайнӣ номида қайд мекуиад, ки бо номи Миралии Ҳиравӣ, Алиулкотиб, Алӣ низ имзо мекардааст. Инчунин унвони Султонӣ ва Котиб-ус-султонӣ низ гирифта будааст. Миралии Ҳиравӣ солҳои зиёд дар Ҳирот ба китобат, қитъанигорӣ ва мураққаъороӣ машғул буда, бо роҳбарии ӯ гуруӯҳ калони котибоиу хушнависон осори гузаштагону муосиронро китобат ва ҷамъоварӣ менамуданд. Бо Ҷомй ва Навоӣ дӯстӣ дошт. Соли 1529 Убайдуллоҳхони Шайбонӣ Ҳиротро забт намуда, Миралии Ҳиравӣ~ро дар қатори як гурӯҳ ҳунармандон ба Бухоро бурд. Дар Бухоро Миралии Ҳиравӣ ба китобат машғул шуд ва муаллими писари Убайдуллоҳхон — Абдулазизхон таъин гардид. То поёни умр дар Бухоро монд. Солҳои охири умр чашмаш камнур шуда буд. Қабраш дар паҳлуи мазори Сайфуддини Бохароӣ воқест. Миралии Ҳиравӣ махсусан дар навиштани настаълиқ моҳир буда, аз ҳамаи хаттотони асри хеш, ҳатто аз Султоналии Машҳадӣ бартарӣ дошт. Миралии Ҳиравӣ Дар Бухоро роҷеъ ба усулу қоидаҳои хушнависӣ бо номи «Мидод-ул-хутут» рисолае таълиф кардааст. Аз намунаҳои китобати Миралии Ҳиравӣ мураққаъ иборат аз даҳ қитъа, «Гулу наврӯз»-и Хоҷуи Кирмонӣ, «БӮстон»-и Саъдии Шерозӣ (дорой чор за мимаи манзаравии дурнамо порспективӣ. Машҳад), «Темурнома»-и Ҳотифӣ (Машҳад), «Сабҳат-ул-аброр»-и Ҷомӣ (1522) ва чандин қитъа дар китобхонаҳои дуньё нигоҳ дошта мешаванд. Шогирдони зиёдеро тарбия кардааст, ки Мирмуҳаммади Боқир (писараш), Мирҳусайни Бухороӣ, Маъсуми Бухоpoӣ, Мирмуҳаммади Самарқандӣ, Мираки Бухароӣ, Султонмаҳмуди Ҳиравӣ машҳуртарини онҳоянд. Шеър низ менавиштааст, чанд намунаи ашъораш боқӣ мондааст.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Миралии Ҳиравӣ / А. Афсаҳов, А. Нуров // Лениннома — Муҳит. — Д. : СИЭСТ, 1983. — (Энциклопедияи Советии Тоҷик : [дар 8 ҷ.] /  сармуҳаррир А. С. Сайфуллоев ; 1978—1988, ҷ. 4).
**Арбовирусҳо** (аз англ. arthropod-borne viruses) — вирусҳои ҳайвонот ва одам, ки ҷонварони бандпой (кана, хомӯшакҳо, кӯрпашша, харакҳо) интиқол медиҳанд. А. дар организми бандпойҳо инкишоф ёбанд ҳам, ба худи онҳо зарар намерасонанд. А. ангезандаи энсефалитҳои гуногун, табларзаи хунрез ва дигар бемориҳо мебошанд. Зиёда аз 200 намуди А. маълум аст. Онҳо аз рӯи хусусияти подгунӣ (антигенӣ) ба чанд гурӯҳ (А, В, С ва ғ.) ҷудо мешаванд. Зиёда аз 50 намуди А. барои одам бемориовар мебошанд. Андозаи А. аз 30 то 180 нм буда, аз кислотаи нуклеинат, сафеда ва ҷилди дорои липидҳо иборатанд.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Арбовирусҳо // А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2023, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.
**Сиистон** (форсӣ: سیستان‎ [siːˈstɒːn]), Сакастан; то асри II то милод — *Заранг* - Дрангиана) — вилояти таърихӣ - ҷуғрофӣ дар ҷанубу шарқи Эрон ва ҷанубу ғарби Афғонистон. Кишвар дорои ҳафриёту ривоятҳои зиёди таърихист.

Таърих
------

Вайронаҳои қалъаи Нусрутобод, Сиистон
Кишвар дар ибтидои ҳазорсолаи I милодӣ дар ҳайати давлатҳои форсизабони Мод ва Ҳахоманишиён қарор дошт. Номи Сакастан (минбаъд Сиистон) ба кишвар, баъд аз муҳоҷирати қабилаҳои сакойи дар ҳазорсолаи II то милод ва ибтидои асрҳои милодӣ гузошта шудааст.
Заминҳои Сиистон дар ҳайати давлатҳои юнонӣ, Искандари Мақдунӣ ва давлати Юнону Бохтар, Порт, Кушониён, Сосониён буд ва дар миёнаи асри VII ба ҳайати Хилофати Араб дохил буд. Сулолаи Саффориён (861-1003) инҷо ҳукмронӣ намудааст. 

Соли 1508 Сиистон аз ҷониби шоҳи Эрон Исмоили I Сафавӣ забт шуда буд.

Эзоҳ
----

1. ↑  Аз Википедияи русӣ

|  |  |
| --- | --- |
| Ҷаҳон | *Ин мақолаи нопурра аз ҷуғрофияи Ҷаҳон мебошад.Шумо метавонед бо пурра кардани ин ба Википедия кумак кунед.* |
«**Баҳориёт**» ё «**Ҳайвонотнома**» — яке аз асарҳои мукаммали Сайидои Насафӣ буда, дар он беҳтарин ақидаҳои сиёсиву иҷтимоии шоир ифода ёфтаанд.

Асар аз ҷиҳати сохт тамсилист, зеро персонажҳои он ҳайвонотанд. Аз тарафи дигар «Баҳориёт» аз рӯйи мазмун асари мунозиравӣ мебошад. Дар он ҳайвоноти гуногун бо Мам мунозира карда, аввал рақибашонро мазаммат карда, сониян худро ситоиш менамоянд. Дар таърихи адабиёти форсу тоҷик то Сайидо Мамин зайл асармо кам набуданд. Мунозира ҳанӯз аз давраҳои қадим аз эҷодиёти халқ сарчашма мегирад. тавре ки худи шоир мегӯяд, «Баҳориёт»-ро дар як муддати кӯтоҳ (ду-се рӯз) дар давраи ҳукмронии Абдулазизхон (1645—1680) соли 1091-и ҳиҷрӣ, яъне
1680-и мелодӣ ба анҷом мерасонад:

Ин нусха, Сайидо, ба ду-се рӯз шуд тамом,
Дар рӯзгори ҳазрати Абдулазизхон.
Таърих аз ҳазору навад як гузашта буд,
Аз ҳиҷрати расул — шаҳи охируззамон.
Кахрамонони ин асар ҳайвонхо мебошанд ки шумораашон ба 18то мебошад.

= Эзоҳ
======
**Амириброҳими Қонунӣ** (?, Ҳисор — 1545, Ҳирот) — навозанда, сароянда ва мусиқидони тоҷик.

Зиндагинома
-----------

Асосҳои амалии шеъру мусиқиро дар Ҳирот аз фозилони давр Шаҳобуддини Абдуллоҳи Баёнӣ, Хоҷа Исҳоқи Шиҳобӣ, Хоҷа Юсуфи Бурҳон омӯхтааст.

Навозандагӣ
-----------

Амириброҳими Қонунӣ дар навохтани созҳо ва санъати иҷрокунандагӣ сабк ва равияи хуросониро бо мовароуннаҳрӣ омезиш дода, алалхусус, дар навохтани қонун тағйироти нави иҷрокунандагиро ворид намудааст. Ӯ барои сози мазкур ба зарбу усули аксари мақомҳои «Дувоздаҳмақом» дар шаклу навъҳои «Пешрав», «Амал», «Тарона», «Қавл», «Саҷъ», «Рехта», «Кор», «Савт», «Нақш» дар асоси мақомҳои «Наво», «Ироқ», «Исфаҳон», «Бузург» асарҳо тасниф кардааст. Асарҳои ӯ «Савти Қонунӣ», «Пешрави Хубон», «Нақши ҳилол», «Рехтаи Ҳисор», «Қавли дилрабо» (бар мизони усулҳои «Барафшон», «Даври равон», «Уфар», «Шодиёна») дар ҳаёти мусиқии Ҳирот шуҳрати зиёд доштанд.

Хаттотӣ
-------

Дар хаттотӣ, лаввоҳӣ, ҷадвалкашӣ ва ороиши китоб низ маҳорат дошт. Ғазалро некӯ мегуфтааст.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Амириброҳими Қонунӣ // А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2021, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.

* Раҷабов А. Афкори мусиқии тоҷикон дар асрҳои XII—XV Д. 1989;
* ҳамон муал. Мусиқии тоҷикон ва анъанаҳои таърихии он дар садаҳои XVI—XVII, Д. 2007.
**Вуллонгонг** ё У**оллонгонг** (англ. Wollongong [ˈwʊləŋɡɒŋ]) — шаҳри дар соҳили Баҳри Тасман дар Уэлси Ҷанубии Нав, Австралия.

Дар шаҳр 292 190 нафар зиндагӣ мекунанд (2010). Ин пас аз Сидней ва Нюкасл 3-ум шаҳр аз рӯи шумораи аҳолӣ ва 9-ум дар кишвар аз рӯи масоҳат мебошад.

Таърих
------

 Донишгоҳи Воллонгонг
Аборигенҳои Австралия аз қадимулайём дар ҷои муосир зиндагӣ мекарданд, худи номи *Вуллонгонг* аз забони онҳо баромадааст. Аввалин сафари сабти аврупоӣ соли 1796, аз ҷумла аз тараиф Мэттю Флиндерс ва Ҷорҷ Басс, сурат гирифт. Дар аввали асри 19 аввалин маҳалҳои истиқомати мустамликавӣ бунёд ёфтанд. Аз миёнаҳои асри 19 шуғли асосии сокинон истихроҷи ангишт буд.

Вуллонгонг баъдтар ба маркази саноати пӯлод табдил ёфт, аммо дар солҳои охир бузургтарин (ва танҳо) корхонаи пӯлоди Воллонгонг, ки ба BlueScope Steel тааллуқ дорад, истеҳсолотро хеле коҳиш дод. Дар айни замон, корхонаи шаҳрсозӣ Донишгоҳи Вуллонгонг мебошад. Порт-Кембла дар канори шаҳр ҷойгир аст, ки яке аз калонтарин минтақаҳои бандарӣ ва саноатии кишвар мебошад.

Ҷуғрофия ва иқлим
-----------------

Вуллонгонг тақрибан 80 км ҷанубу ғарби пойтахти иёлати Сидней, дар доманакӯҳҳои Кембла ва Кейра ҷойгир аст. Дар наздикии шаҳр кӯл-лагунаиИллаварра ҷойгир аст.

Иқлими шаҳр мулоим, намӣ, уқёнусӣ аст. Ҳарорати миёнаи зимистон + 12- + 13 ° С, дар тобистон — + 21- + 22 ° С. Бориш (дар шакли борон) дар як сол 1300-1400 мм меборад. Рӯзҳо дар як моҳ бо борон — аз 7-10 дар зимистон то 13-15 дар тобистон. 

| **Иқлими {{{Мавқеъ\_насаб}}}** |
| --- |
| Нишондод | Янв. | Фев. | Март | Апр. | Май | Июн | Июл | Авг. | Сен. | Окт. | Нояб. | Дек. |

Шаҳрҳои бародар
---------------

* Лонгян, Фуҷиан, ҶМЧ
* Охрид, Ҷумҳурии Македония
* Кавасаки, Ҷопон

Эзоҳ
----

1. ↑  Wollongong // *QuickStats* — Australian Bureau of Statistics.
2. ↑  Перепись 2006 года
3. ↑  Bureau of Meteorology

Пайвандҳо
---------

* Шӯрои шаҳри Wollongong(англ.) )
* Вуллонгонг
**Алии Шунқор** (1457, Ҳирот – 1541, Ҳирот) — мусиқишинос, оҳангсоз ва шоири тоҷик (а. 15).

Зиндагинома
-----------

Дар Ҳирот умр ба сар бурдааст. Мусиқиро аз падараш ва мусиқидонҳои Ҳирот Хоҷа Исҳоқи Шиҳобӣ, Устод Шодӣ омӯхтааст.

Баъди омӯхтани санъати мусиқӣ як силсила асарҳо – «Савт», «Амал», «Рехта», «Кор», «Сарбанд», «Қавл», «Нақш» ва ғайра офарида, як қисми онҳоро ба маликаи Ҳирот Тӯтибегим бахшидааст. Оҳангҳои Алии Шунқор ба мақомҳои «Ҳусайнӣ», «Ироқ», «Дугоҳ», бар вазнҳои «Туркзарб» ва «Зарбулфатҳ» эҷод шудаанд. «Савти бегимӣ», «Нақши бегимӣ» аз ҷумлаи асарҳои машҳури ӯ ба шумор мераванд. Ғазалро низ некӯ суруда, соҳибдевон будааст.

Эзоҳ
----


```
== Адабиёт ==
```

* Раҷабов А. Мусиқии тоҷикон ва анъанаҳои таърихии он дар садаҳои XVI – XVII, Д. 2007.

Сарчашма
--------

* А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — 608 с. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2021, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.
Дар Википедия мақолаҳо дар бораи дигар шахсон бо номи Мунаввара мебошанд.
Дар Википедия мақолаҳо дар бораи дигар шахсон бо насаби Шарофова мебошанд.

**Мунаввара Шарофова** (тав. 22.11.1955, ноҳияи Панҷ), муаррих, номзади илмҳои таърих (2010). «Аълочии маорифи Тоҷикистон» (2004)

Зиндагинома
-----------

Cолҳои 1973–1978 дар факултети таърихи Донишгоҳи давлатии Тоҷикистон ба номи В.И. Ленин таҳсил кардааст. Солҳои 1978–1983 муаллими фанни таърих ва директори хонаи пионерон ва мактаббачагони ноҳияи Панҷ, 1983–1992 ҷонишии директор ва директори мактаби шабона ва ғоибонаи ноҳияи Шаҳритус, 1992–1997 муаллими фанни таърихи мактаби миёнаи №36 ноҳияи Шоҳмансури шаҳри Душанбе буд. Аз соли 1997 то ба имрӯз ҳамчун муаллими калони кафедраи таърихи умумии Донишкадаи давлатии омӯзгории шаҳри Душанбе ба номи Т. Г. Шевченко кор мекунад. Муаллифи зиёда аз 30 мақолаҳои илмӣ ва илмию методӣ мебошад. Оид ба масъалаҳои таҳсилоти касбию техникии Ҷумҳурии Тоҷикистон дар солҳои 40-80-уми асри ХХ кори илмӣ бурдааст. Бо нишони сарисинагии «Аълочии маорифи Тоҷикистон» (2004) ва ифтихорномаи Вазорати маорифи Ҷумҳурии Тоҷикистон (2009) сарфароз карда шудааст.

Осор
----

* Становление и развитие профессионально-технического образования в Таджикистане (1946–1990), Д. 2008;
* Профессионально-техническое образование в Республике Таджикистан во второй половине 40-х-80-х годов ХХ века, Д. 2010;
* Подготовка молодежи Таджикистана в профтехучилищах России в 80-х годов ХХ века // Известия АН РТ, Д. 2009. №1;
* Профессионально-техническое образование Таджикистана в (1981- 1990гг.) // Вестник Таджикского национального Университета, Д. 2010, №2.

Пайвандҳо
---------

* Энсиклопедияи Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи С. Айнӣ
**Икромов Саидбурҳон (Икромӣ)** (21 июни 1954, ноҳияи Айнӣ) — нависанда.

Зиндагинома
-----------

Икромов Саидбурҳон 21 июни соли 1954 дар деҳаи Томини ноҳияи Айнӣ, вилояти Ленинобод дар оилаи хизматчии давлатӣ ба дунё омадааст.

    Соли 1972 мактаби миёнаи рақами 8 ба номи Нақибхон Туғрали Аҳрориро дар деҳаи Зосун ва соли 1978 Донишгоҳи давлатии омӯзгории шаҳри Душанбе ба номи Т.Г. Шевченко (ҳоло ба номи Садриддин Айнӣ) - ро дар риштаи суханшиносӣ  хатм намудааст.

    Солҳои 1975-1977 дар сафи Қувваҳои Мусаллаҳи Иттиҳоди Шӯравӣ хидмат намудааст.

    Фаъолияти омӯзгориашро солҳои 1978-1988 дар мактаби миёнаи рақами 1 ба номи С.М. Кирови ноҳияи Айнӣ оғоз намудааст. Як муддат дар мактаби миёнаи деҳааш низ чун муовини директори мактаб фаъолият кардааст

     Соли 1996 ба Душанбе омада якчанд сол дар Донишкадаи бозомӯзӣ ва хадамоти методии назди Вазорати маорифи Ҷумҳурии Тоҷикистон дар вазифаи мудири шуъбаи табъу нашр кор кардааст. Минбаъд фаъолияти корашро дар самтҳои мухталифи маорифи ноҳияи Шоҳмансури шаҳри Душанбе идома додааст. Дар айни ҳол бо Маркази эҷодии кӯдакону наврасони ноҳияи Шоҳмансури шаҳри Душанбе ҳамкорӣ дорад. 

    Икромов Саидбурҳон дар як вақт дар баробари фаъолияти педагогиаш инчунин дар соҳаи рӯзноманигорӣ низ фаъолият дорад. Зиёда аз 200 мақолаву навиштаҷоти илмиву методӣ ва оммавии ӯ дар васоити ахбори омма (ВАО), дар рӯзномаву маҷаллаҳои бонуфуз интишор ёфтаанд. Чанд муддат сармуҳаррири рӯзномаи "Солимӣ ва дарозумрӣ" буд. Чандин солҳо боз дар бораи паҳлӯҳои татқиқнашудаи зиндагӣ ва эҷодиёти Туғрали Аҳрорӣ пажӯҳиш мекунад ва дар ин боб мақолаҳо ва китобҳои алоҳидаро ба табъ расонидааст. Ӯ китобҳои "Мирзо Муҳаммад Нақибхон Туғрали Аҳрорӣ", "Ҷовид бимонд ба ишқ Туғрал", "Шаҳбози мулки маънӣ", "Таърихи тақвими шарқӣ", "Доктор Тоҳириро бишносед" ва "Феҳрасти библиографии Нақибхон Туғрали Аҳрорӣ"-ро ба нашр расонидааст. Инчунин, мақолаву навиштаҳои ӯ дар китобҳои алоҳидаи ва дастҷамъии  "Суханварони Зарафшон", "Туғрали ахтарбаланд", "Туғрали боғи малакут", "Яксаду ду ғазал дар танзими Туғрал", "Шамси маърифат", "Ахтари тобони илм", "Педагог ва олими асили кимиё", "Чароғи маҳфили дилҳо", "Ҳалими дилҳо", "Хоксорӣ исми аъзами туст", "Колыбел любви" ("Гаҳвораи ишқ", Қирғизистон) ва чанде дигар ҷойгузин ва интишор ёфтааст.

    Китоби навбатиашро бо номи "Ифтихори зумраи Аҳрориён" аз рӯзгору осори Пири тариқати сулуки нақшбандия Хоҷа Аҳрори Валӣ ва шоири шаҳиру шаҳид Нақибхон Туғрали Аҳрорӣ қисса мекунад.

    Узви Конфедератсияи байналмиллалии Иттифоқҳоии журналистӣ ва инчунин узви Иттифоқи байналхалқии нависандагон ва табибон мебошад.

Адабиётҳо
---------

  

* Феҳристи библиографии Нақибхон Туғрали Аҳрорӣ. - Душанбе: Ирфон, 2003. - 112 с.

Нигаред низ
-----------

* Қаҳрамони Тоҷикистон
* Нақибхон Туғрали Аҳрорӣ
* Мақбараи Айнӣ
**Масонӣ** ё **франкмасонӣ** (фр. Franc-maçonnerie, англ. Freemasonry) — ҷараёнест, ки дар шакли ҷамъияти махфӣ пайдо шуда, аз охири асри XVI — ибтидои асри XVII сарчашма мегирад. Номи "масон" ё "франкмасон" аз фр. franc-maçon (ба забони фаронсавии куҳна *masson,* англ. freemason), тарҷумаи аслии ин ном низ истифода мешавад — **гилкори озод**.

Рамзи масонӣ
Этика ва фалсафаи масонӣ бар динҳои монотеистӣ, бар конститутсияҳои қадимии масонҳо, муқаррарот, қонунҳо ва кодексҳои онҳо асос ёфтааст.

Масонӣ ҳоло дар тамоми ҷаҳон паҳн шудааст ва дар шаклҳои гуногуни ташкилӣ: ложаҳо, ложаҳои бузург, шӯроҳои олӣ, фаслҳо, Ареопаг, конструксияҳо, федератсияҳо ва конфедератсияҳо намояндагӣ мекунанд. Шумораи умумии масонҳо дар ҷаҳон ба 4 000 000 мерасад.

Маросими рутбасупории масонҳо

Эзоҳ
----

1. ↑  United Grand Lodge of England — History of Freemasonry
2. ↑  *Морамарко М.* Масонство в прошлом и настоящем / Пер. с ит. / Вступ. ст. и общ. ред. В. И. Уколовой. — М.: Прогресс, 1989. — 304 с. — ISBN 5-01-002055-6.
3. ↑  Hodapp, Christopher. *Freemasons for Dummies*.
4. ↑  Hodapp, Christopher. *Freemasons for Dummies*. Indianapolis: Wiley, 2005. p. 52.
**Некрӯз Ниёзов** (21 октябр 1995, ноҳияи Шуғнон, Вилояти мухтори Кӯҳистони Бадахшон — 22 сентябр 2023, Душанбе) — овозхон ва оҳангсози тоҷик.

Зиндагинома
-----------

Некрӯз 21 октябри соли 1995 дар хонаводаи мусиқачиён ба дунё омадааст. Коллеҷи санъати шаҳри Душанберо хатм кардааст, вале овозхониро чанд сол пеш оғоз намуда буд.

Соли 2018 намоҳанги аввалини Некрӯз таҳти унвони «Оҳиста-оҳиста» нашр шуд ва аввалин дуэташро бо Меҳрнигори Рустам бо номи «Рақс бикун» сурудааст.

Даргузашт
---------

Некрӯз Ниёзов дар синни 27-солагӣ 22 сентябри 2023 бар асари як тасодуфи ҷодаӣ дар шаҳри Душанбе даргузашт ва 23 сентябр ӯро дар деҳаи Возми ноҳияи Шуғнон ба хок сипурданд.

Эзоҳ
----

1. ↑  Некрӯз Ниёзов бар асари бархӯрди мошине ба мошинаш даргузашт. *Pressa.tj*. 25 сентябри 2023 санҷида шуд.
2. ↑  *Рао/Ро*. Некрӯз Ниёзовро дар ноҳияи Шуғнон дафн карданд(тоҷ.), *Радиои Озодӣ* (23 сентябри 2023). Проверено 25 сентябри 2023.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️  Гузариш ба унсури Викидода  Дар шабакаҳои иҷтимоъӣ | 
* Фейсбук
* Инстаграм
* Telegram

 |
| Тасвир, видео ва садо | 
* Apple Music
* Deezer
* ТикТок
* YouTube
* YouTube

 |
Абуссоҷи Девдод () - яке аз фармондеҳони низомии суғдитабори хилофати Аббосиён ва бунёнгузори дудмони Соҷиён.

Зиндагинома
-----------

Абуссоҷи Девдод соли 812 дар мулки Уструшана таваллуд шудааст. Баъди ба балоғат расидан Абуссоҷ як муддат ҳокими яке аз мулкҳои тобеи Уструшанаро ба ӯҳда дошт. Баъдан вай ба дарбор даъват мешавад ва фармондеҳи лашкари халифа дар дар пойтахт шаҳри Бағдод таъин мегардад. Абуссоҷ шӯриши Хуррамиҳо дар Эрони Шимолӣ ва шӯриш дар шаҳри Мадинаро пахш мекунад ва барои ин хизматҳояш халифа Мӯътамид ӯро ҳокими Аҳвоз ва Куфа таъин мекунад.

1. ↑  *Бартольд, Василий Владимирович.* Туркестан в эпоху монгольского нашествия. Ч. 2. Исследование. — СПб.: тип. В. Киршбаума, 1900. — С. 169. — 573 с.
2. ↑  *Негматов, Нуман.* Усрушана в древности и раннем средневековье. — Сталинабад: Издательство Акад. наук Таджик. ССР, 1957. — С. 151. — 159 с. — (Труды/ Акад. наук. Таджик. ССР. Институт истории, археологии и этнографии; Т. 55).
3. ↑  *Шарифли, Мамедали Халил оглы.* Государство Саджидов / на азерб. яз.. — Баку, 1961. — С. 24. — (Тр. Института истории АН Азерб. ССР. т. XV).
**Абусаид** (*Абусаид ибни Муҳаммад ибни Мироншоҳ ибни Темур*; 1424, Самарқанд — 8 феврал 1469, Ҳирот) — ҳаштумин султони Мовароуннаҳру Хуросон аз хонадони Темуриён (1451—1469).

Зиндагинома
-----------

Абераи амир Темур, набераи Мироншоҳ. Кӯдакӣ ва навҷавониашро дар Самарқанд назди Улуғбек сипарӣ кардааст. Ҳангоми қатли Улуғбек бо ҳукми Абдуллатиф дар зиндон буд, лекин баъди марги ӯ аз асорат раҳоӣ ёфта ба Бухоро рафт. Баъдтар бо кумаки Абулхайрхони ӯзбек аз Тошканд ба Самарқанд омад ва июни соли 1451 рақиби худ Абдуллоҳ ибни Иброҳимро (набераи дигари Шоҳрух), ки ба ҷои Абдуллатиф нишаста буд, қатл кард.

Забткориҳо
----------

Пас аз ин ӯ иқтидори худро дар ҳудуди Мовароуннаҳру Туркистон, Хуросону Мозандарон ва бахшҳои Афғонистони имрӯза ба муддати мадид устувор намуд. Дар ҳамон вақт Эрон (Озарбойҷон), Ироқи Араб, Ироқи Аҷам, Исфаҳону Форс ва бахши Хуросон дар тасарруфи хонадони Қароқуюнлу қарор доштанд. Абусаид кӯшиш кард империяи бобояшро барқарор кунад, лекин ин иқдоми ӯ натиҷаи дилхоҳе надод, зеро байни шоҳзодагони темурӣ Муҳаммад ибни Бойсунқур, Абулқосим Бобур ва дигар ҷангу ҷидол идома доштанд. Соли 1452 салтанати Темуриён, ки ҳафтод сол пеш барқарор шуда буд (дар Эрону Байнаннаҳрайн), аз байн рафт. Соли 1460 Ҳусайн Бойқаро (набераи Умаршайх) Ҳиротро, ки Абусаид аз дасти Қароқуюнлуҳо бозпас гирифта буд, зери тасарруфи худ даровард. Абусаид бо кумаки ӯзбекон қудрати худро барқарор карда бошад ҳам, шӯришҳову қиёмҳои шоҳзодагони темурӣ дар Мовароуннаҳру Хуросон қатъ нагаштанд. Абусаид дар юриши зидди Оққуюнлуҳо соли 1469 шикаст хӯрд ва ҳангоми фирор (5 феврали 1469) аз тарафи Ёдгор Муҳаммад (набераи Шоҳрух) дастгир карда, ба қатл расонда шуд (А. Гавҳаршод — ҳамсари Шоҳрухро 12 сол муқаддам дар Ҳирот ба қатл расонда буд). Заволи қатъии империяи Темуриён бо марги Абусаид сар шуд. Пас аз ин Узун Ҳасан Эрони ғарбӣ ва марказиро бо Табрезу Бағдод, Султония, Рай, Исфаҳон, Шероз ва Кирмон зери тасарруфи худ даровард. Абусаид тавонист дар салтанати 18-солааш дар давлатдорӣ Мовароунннаҳр ва Хуросонро устувор нигаҳ дорад, лекин дар ҷиҳати эҳёи империя ба мурод нарасид. Барои пешрафти сиёсати худ такя ба қабилаҳои туркнажоди арғун мекард. Воситаи муҳимтарини қудрати ӯ суюрғол, яъне бахшоиш ва вогузорӣ ба сардорони қабила ва ашрофи турку тоҷик буд. Абусаид худро муриди Хоҷа Аҳрор медонист. Сиёсати Абусаид дар заминаи умури дохила таъмини пешрафти кишоварзӣ ва тиҷорат буд. Боз ҳам фаровон ва беҳтар гардонидани системаи обёрӣ (наҳрҳо, корезҳо, ҷӯйборҳо, чоҳҳо ва ғайра) аз муҳимтарин самтҳои сиёсати иқтисодии Абусаид маҳсуб мешаванд.

Эзоҳ
----

1. 1 2

Адабиёт
-------

* Мухторов А. Амирон ва вазирони сомонӣ, Д. 1997;
* Номаи Оли Сомон. Маҷмӯаи мақолот. Маҷмӯаи илмии тамаддун, таърих ва фарҳанги Сомониён, Т. 1377;
* Фрай Р. Н. Сомониён. // Таърихи Эрон аз зуҳури ислом то омадани давлати Салҷуқиён.
* Аз фурӯпошии давлати Сосониён то омадани Салҷуқиён, Т. 1380;
* Ноҷӣ Муҳаммадризо, Фарҳанг ва тамаддуни исломӣ дар қаламрави Сомониён, Т. 2007.

Сарчашма
--------

* Абусаид Мирзо // А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2021, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.
**Абӯамир** (Бӯамири Хонанда) - сароянда, навозандаи тоҷик-форс, аз сарони ҳунарманди мактаби классикии иҷроии Бухоро (замони Сомониён 819-1005).

Зиндагинома
-----------

Аз пешсафони сабки иҷроии устодонаи «Хуросонӣ» (Хуросоник) буда, эътиқодманд ва тарғибгари суннати иҷроии тоисломии эрониён (тоҷикон), дар санъати овозхонӣ такя ба сабки иҷроии падараш (аз устодони сабки тоисломӣ, Борбадӣ буд) дошт. Нозукиҳои созу овозро аз падараш фаро гирифт ва барои такмили ҳунар ба Бухоро омада, шомили мактаби Абӯлаббоси Бахтиёр (ваф.920) мешавад. Абӯамир гирдоваранда ва иҷрогари беҳтарин таронаҳои мардуми Хуросон маҳсуб шуда ва худаш дар вазну зарби осори мусиқии мардумҳ таронаҳои зиёди гуногунмавзӯъ эҷод менамояд. Дар манобеи ин давра Абӯамир чун Абӯамири чомагӯ ҳам зикр шуда, мусиқидонҳои ин давра (Абӯбакри Рубобӣ, Ҳобону Мударники Ноӣ, Алибеки танбурӣ ва диг.) аз ӯ дарси иҷроӣ гирифтаанд.

Адабиёт
-------

* Раджабов А. К истокам таджикской музыкальной культуры в IХ-Х вв. //Абу Али ибн Сино и его эпоха. - Душанбе, 1980;
* Раҷабзода А. Мусиқӣ дар тамаддуни Сомониён. - Душанбе, 2000;
* Энциклопедияи адабиёт ва санъати тоҷик, ҷ.1. - Душанбе, 1988.

Ҳамчунин нигаред
----------------

* Шашмақом

Сарчашма
--------

1. ↑  Донишномаи Шашмақом./Зери таҳрири Олимов К. Абдувалиев А. Азизӣ Ф. Раҷабов А. Ҳакимов Н. - Душанбе, 2009. - соли 16-17 ISBN 978-99947-49-13-3
**Файзуллоҷон Сафаров** (*Сафаров Файзуллоҷон Гурезович*; 16 июли 1986, ҶШС Тоҷикистон) — омӯзгор, номзади илми техникӣ.

Зиндагинома
-----------

Файзуллоҷон Сафаров 16 июли соли 1986 дар хонадони тоҷик ба дунё омадааст. Соли 2009 факултети кибернетикаи Донишгоҳи нави Русияро (РосНОУ) хатм намуда, дар соҳаи маориф аз соли 2010 фаъолият дорад.

Дар давоми собиқаи корӣ дар вазифаи мутахассиси пешбари технологияҳои иттилоотӣ, аз он ҷумла, ба ҳайси муовини сардори Технологияҳои иттилоотии компютерии Вазорати Маорифи Ҷумҳурии Тоҷикистон дар ноҳияи Ёвон фаъолият намудааст.

Соли 2016 аспирантураи Донишгоҳи миллии тадқиқотӣ-технологии шаҳри Маскавро хатм карда, бо дифои рисолаи илмӣ соҳиби унвони номзади илмҳои техникӣ аст.

Солҳои 2018—2022 мутахассиси пешбари факултаи физикаи Донишгиҳи миллии Тоҷикистон буд. Аз соли 2022 ба ҳайси дотсенти кафедраи технологияҳои иттилоотӣ ва автоматонии Филиали Донишгоҳи миллии тадқиқотӣ-технологии «МИСИС» дар шаҳри Душанбе фаъолият дорад.
**Маҳаллаи 63** — маҳаллаест дар ноҳияи Фирдавсии шаҳри Душанбе, ки дар соҳили дарёи Душанбе ҷойгир шудааст.

Дар атрофи ин маҳалла хиёбони Неъмат Қаробоев, кӯчаи Фирдавсӣ, маҳаллаи 61-ум ва кӯчаи Қосимов ҷойгиранд. Ин маҳалла аз ҷануб ба шимол дар масоҳати 0,692 км ва аз ғарб ба шарқ дар масоҳати 0,744 км тул кашидааст.

Иншоотҳо
--------

Дар маҳаллаи 63-юми ноҳияи Фирдавсии шаҳри Душанбе муассисаҳои зерин ҷойгиранд:

* Маркази савдои Суғдиён
* Муассисаи таҳсилоти миёнаи умумии №42 (кӯчаи Фирдавсӣ 93/2)
* Муассисаи таҳсилоти миёнаи умумии №30 (кӯчаи Фирдавсӣ 87/1)
* Муассисаи томактабии № 128
* Муассисаи томактабии № 134
* Филиали Спитамен бонк
* Бонки Ҳумо
* Маҷмааи тансиҳатии «Ромашка»
* Идораи манзилии № 7
* Сабти асноди ҳолати шаҳрвандии ноҳияи Фирдавсии шаҳри Душанбе
* Гулгашти Искандаров

Таърих
------

Маҳаллаи 63-юми ноҳияи Фирдавсии шаҳри Душанбе солҳои 70-уми асри ХХ бунёд шуда, асосан аз хонаҳои иқоматии серошёна ва иншоотҳои ёрирасон иборат аст. Ҳоло ин ҷо сохтмони биноҳои баландошёна ва марказҳои савдою хизматрасони аз нав ба роҳ монда шудаанд.

Нақлиёти ҷамъиятӣ
-----------------

Аз атрофи ин маҳалла нақлиётҳои зерини ҷамъияти мегузаранд:

* Троллейбусҳои 4 ва 12
* Автобусҳои 2 ва 18
* Микроавтобусҳои 55

Нигаред
-------

* Душанбе
* ноҳияи Фирдавсӣ
* Феҳристи кӯчаҳои Душанбе
* Хиёбони Неъмат Қаробоев

Пайвандҳо
---------
**Дарвеш Шайхии Қаландарӣ** (с. тав. номаълум, Ҳирот, с. ваф. тах. 1573, Ҳирот) — сароянда, навозанда оҳангсоз (мусанниф) ва мусиқидон, зодаи Ҳирот, Мусиқӣ, шеър ва ҳунари хаттотиро аз падараш омӯхт. Барои такмили дониши муси-қиаш ба Бухоро, Самарқанд сафарҳои омӯзишӣ карда, аз устодони мусиқӣ Устод Хоҷа Ҷаъфари Қонунӣ, Устод Амир Алиакбари Қонунӣ, Устод Арабнавои Қобузӣ ва диг. асосҳои амалию назарии созу овозро меомӯзад. Д.Ш. дар бозгашт аз Самарқанд муддате дар Бухоро назди Наҷмуддин Гавҳарии Кавкабии Бухороӣ (ваф.1535) дарси мусиқӣ омӯхта, бо шогирди ӯ Хоҷа Ҳасани Нисорӣ низ ҳамкорӣ намудааст. Дар овозхонӣ бештар ба сабки иҷроии Устод Шодӣ эътимод дошт. Дар жанру шаклҳои созию овозии мусиқӣ («амал», «нақш», «кор», «пешрав», «савт» ва ғайра) тасниф карда, дар тазмини мақомҳои «Рост», «Ҳусайнӣ», «Ироқ» ва «Рост» асарҳои «Пешрави най», «Савти шаҳрошуб», «Амали доварӣ», «Кор ба Наво», «Нақши дилреш», «Қавли анҷ-ум» ва ғ. дар ҳавзаҳои ҳунарии Самарқанду Ҳирот, Бухоро мавриди иҷрои ромишгарон будаанд. Табъи шоирӣ дошта ва ғазалҳои орифонаро некӯ месурудааст.

Адабиёт
-------

Дарвешалии Чангӣ, Рисолаи мусиқӣ, Р:7005-111, ИШАФ Уз.; Дарвешалии Чангӣ, Рисолаи мусиқӣ; Бобур, Бобурнома, Тош. 1993; Энсиклопедияи адабиёт ва санъати тоҷик, ҷ.1. Душ. 1988; Машҳун Ҳ. Таърихи мусиқии Эрон, ҷ.1. Теҳрон, 1376.

Ҳамчунин нигаред
----------------

* Шашмақом

Сарчашма
--------

1. ↑  Донишномаи Шашмақом./Зери таҳрири Олимов К. Абдувалиев А. Азизӣ Ф. Раҷабов А. Ҳакимов Н. – Душанбе, 2009. - с. 58 – 59 ISBN 978-99947-49-13-3
Дар Википедия мақолаҳо дар бораи дигар шахсон бо номи Ҷамила мебошанд.
Дар Википедия мақолаҳо дар бораи дигар шахсон бо насаби Саидова мебошанд.

**Ҷамила Суҳбатуллоевна Саидова** (тав. 01.02.1959, ш. Душанбе) — муаллими забони тоҷикӣ, номзади илмҳои филология (2019). «Аълочии маорифи Ҷумҳурии Тоҷикистон» (2003)

Зиндагинома
-----------

Ҷамила Саидова солҳои 1976-1980 донишҷӯи факултети филологияи Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи Садриддин Айнӣ, солҳои 1980– 1984 мудири кабинет ва ассистенти кафедраи забони тоҷикии донишкадаи мазкур, 1984–1991 инструктори шуъбаи таблиғот ва ташвиқоти н. Октябри (имрӯза И. Сомонӣ) ш. Душанбе буд. Аз соли 1993 ҳамчун омӯзгори калони кафедраи умумидонишгоҳии забони тоҷикӣ ва солҳои 2014-2017 мудири кафедраи номбурдаи Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи Садриддин Айнӣ буд. Оид ба мавзуи "Диалектизмҳо ва хусусиятҳои услубии онҳо дар асарҳои А. Самад» рисолаи номзадӣ ҳимоя карда, ба ҳайси дотсенти кафедра фаъолият дорад. Бо нишони сарисинагии «Аълочии маорифи Ҷумҳурии Тоҷикистон» (2003) ва Ифтихорномаҳои Вазорати маориф ва илми Ҷумҳурии Тоҷикистон сарфароз карда шудааст.
**Корё-сарам** ( куриёӣ: 고려인 корё-ин куриёӣ: 고려 사람 *koryo-saram*) — номи қавмии аксари кореягиҳои этникӣ дар фазои пасошӯравӣ аст.

" Корё "ба номи давлати Корея аз соли 918 то 1392 милод ишора мекунад, «сарам» маънои «мард», «мардум»-ро дорад. Корё-сарам авлоди кореягиҳо мебошанд, ки дар солҳои 1860-ум ба Шарқи Дури Русия зиндагӣ ва ё кӯчида буданд . Кориёи Сахалинро баъзан Корё-сарам низ меноманд.

Муҳоҷирони кореягӣ асосан бо лаҳҷаи шимолу шарқӣ (Ҳамгёнг) ҳарф мезаданд, ки аз забони стандартии Корея каме фарқ мекунад. Дар асоси лаҳҷаи ҳамгёнг забони худи кореягиҳои шӯравӣ ташаккул ёфт. Баъдтар дар натиҷаи барҳам додани муассисаҳои фарҳангии миллии кореягӣ ва културатсия дар Узбекистон ва Қазоқистон аксарияти Корё-Сарам русзабон шуданд.

Дар СССР кореягиҳои шӯравӣ аз рӯи шумораи Қаҳрамонони Меҳнати Сотсиалистӣ ба ҳар 1000 нафар ҷои аввалро ишғол мекунанд (унвони "Қаҳрамони Меҳнати Сотсиалистии СССР" ба 206 нафар кореягӣ дода шудааст  ) ва аз рӯи шумораи одамони дорои маълумоти олӣ ба ҳар сари аҳолӣ ҷои дуюм.

Дар байни Корё-сарамҳои маъруф овозхон Виктор Тсой, шоир Юли Ким, нависанда Анатолий Ким, соҳибкор Борис Ким, гимнаст Нелли Ким, сароянда Анита Тсой, муштзан Костя Сзю  метавон фарқ кард.

Эзоҳ
----

1. ↑
2. ↑  Книга Д.В. Шин «Советские корейцы – Герои Социалистического Труда»(рус.).  koryo-saram.ru. 17 май 2020 санҷида шуд.
3. ↑  *Виктор Дятликович, Константин Мильчин, Вера Михайлова, Наталья Зайцева.* Без них народ не полон(рус.). *Эксперт* (2013).
**Арборисидҳо** (аз лот. arbor — дарахт ва ceado — маҳв мекунам) — моддаҳои химиявие, ки барои маҳв кардани буттаю дарахтон истифода мегарданд.

Ба сифати арборисидҳо бештар эфирҳои кислотаи 2,4 — дихлорфеноксиатсетат (2,4 — Д) ва кислотаи 2, 4, 5 — трихлорфеноксиатсетат (2, 4, 5 — Т) ё омехтаи онҳо ба кор мераванд. Фаъолияти гербисидии кислотаи 2, 4 — дихлорфенилатсетат, ки асосан ба растаниҳои дупаллагӣ таъсир менамояд, соли 1940 ошкор шудааст. Вобаста ба синни растаниҳо ба ҳар га 2 — 50 кг дору сарф мешавад. Хоса пиклоран (кислотаи 3, 5, 6 — трихлораминопиколин) манфиати бештар дорад. Онро ба ҳар га 2 кг мепошанд. Арборисидҳоро ба ҷангалзор, кундаи дарахтон, рӯи замин пошидан мумкин аст. Барои нест кардани дарахтони пӯсташон тунук арборисидҳоро ба пояи растанӣ ё ҷойи ҳалқашакл буридаи он мепошанд. Мӯҳлати беҳтарини истифодаи арборисидҳо баҳор — нимаи якуми тобистон аст. Арборисидҳоро ба ҷойи буридаи танаи дарахтони қутрашон то 15 см бо лиф мемоланд. Барои нест кардани бехҷасти буттаву дарахтон нимаи аввали тобистон ба ҳар га 1000 — 2000л маҳлули обии сулфамати аммоний (100—200 кг/га вобаста ба моддаи таъсирбахш) пошидан лозим. Истифодаи арборисидҳо хароҷотро кам ва маҳсули корро афзун мегардонад.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Арборисидҳо // А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2023, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.
**Бозии мукотибаӣ** — яке аз навъҳои хеле маъмули бозиҳои ғоибона дар шатранҷ, ки ҳарифон гаштҳои худро бевосита аз тариқи почта ирсол медоранд. Бозии мукотибаӣ бори нахуст соли 1694 дар китоби шарқшиноси англис Т. Хайда «Дар боби бозиҳои шарқиён» ёдоварӣ шудааст. Ӯ менависад: «Шунидам бозаргонони венетсиягию хорватӣ, ки дар дуриҳои дур аз ҳам зиндагӣ доранд, байни худ бо кумаки мукотиба шатранҷ мебозанд». Ж. Ж. Руссо дар романи хеш — «Омурзиш» (1782-89) пиромуни ин бозӣ ёдоварӣ кардааст.

Дар асри 19 дар байни дастаҳо (мас. Лондон ва Эдинбург, 1824-28; Маскав ва Петербург, 1978-79) ва низ афрод мусобиқаҳо ба воситаи мукотиба барпо мегардид. Дар охири асри 19 ва ибтидои асри 20 шатранҷбозони Амрикои Ҷанубӣ ва Шимолӣ, Африқо низ ба бозии мукотибаӣ рағбат пайдо карданд. Бозиҳои бузурги байналмилалӣ доир гардиданд. Соли 1928 Иттиҳоди байналмилалии шатранҷи мукотибаӣ (аз соли 1951 Федератсияи ҷаҳонии шатранҷи мукотибаӣ) таъсис ёфт. Аз он замон чемпионатҳои ҷаҳон ва инчунин мусобиқаҳои олимпӣ байни дастаҳо доир мегарданд. Нахустин финали чемпионати ҷаҳон оид ба шатранҷи мукотибаӣ соли 1950 баргузор шуд. Аз соли 1951 то ин дам 21 мусобиқаи финалӣ созмон дода шудааст, ки 18-тои он бо комёбӣ анҷом ёфт. Чемпионати ҷаҳон оид ба бозии мукотибаӣ миёни занон аз соли 1968 ин ҷониб роҳандозӣ шудааст, ки то имрӯз 8 бозии ниҳоӣ (финал)-и он анҷом ёфтааст. Аз соли 1949 Олимпиадаи бозии мукотибаӣ барпо мешавад. То ин дам 17 олимпиада доир гардидааст. Дар ҳайати дастаҳо ба намояндагии ҳар кишвар 6 тахта барои мардон ва 4 тахта барои занон дохил шудааст.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Бозии мукотибаӣ // Боз — Вичкут. — Д. : СИЭМТ, 2014. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2023, ҷ. 3). — ISBN 978-99947-33-46-0.
**Фирӯза Раҳмонова** (*Раҳмонова Фирӯза Орзуевна*; зод. 21 июн 1968, Душанбе) — ҳунарпешаи театру синамо, Ҳунарпешаи шоистаи Тоҷикистон (2014).

Зиндагинома
-----------

Фирӯза Раҳмонова 21 июни 1968 дар шаҳри Душанбе ба дунё омадааст. Соли 1989 Донишкадаи ҳунарҳои зебои Тоҷикистонро хатм карда, дар театр-студияи «Нимҷазира» фаъолият доштааст. Чанд соли охир дар Театри давлатии драмаи русии ба номи В. Маяковский ҳунар меозмояд.

Нақшҳо
------

### Театр

Эҷодкори ҷӯянда аст, хаёлоти рангин дорад, симҳои офаридааш ҳар кадоме дорои феълу характери хосанд, дар гуфтору амалиёти саҳнавӣ эътидолро риоят менамояд, ба эҳтиросот нармӣ мебахшад. «Антигона», «Утоқи хурд бо пешайвони калон», «Шаҳраки мо», «Калигула», «Ғуруб», «Рустам ва Сӯҳроб», «Субҳидами ин ҷо сокит аст», «Хоб дар шаби тобистон» намунае аз спектаклҳоанд, ки ҳунараш дар онҳо зуҳур кардааст. Муаллифи сенарияи филми бадеии «Ман тавонистам не гӯям» мебошад. Дар филми бадеии «Мо кистем?» нақши марказӣ бозидааст.

### Синамо

* 2014 — «Паймон» (коргардон Муҳиддини Музаффар)
* 2016 — «Маро бубахш» (коргардон Муҳаббат Сатторӣ)
* 2021 — «Пайроҳаи мураббӣ» (сериал, 5 қисмат; коргардон Муҳиддини Музаффар)
* 2022 — «Дов» (коргардон Муҳиддини Музаффар)

Ҷоизаҳо
-------

Бо унвони ифтихории Ҳунарпешаи шоистаи Тоҷикистон (2014) ва медали «Хидмати шоиста» қадр шудааст.

Эзоҳ
----

1. ↑  Фируза Рахмонова. *www.kinoart.tj*.  Киноарт. 9 ноябри 2022 санҷида шуд.
2. ↑  *Ҳалимҷон Ҷураев.* "Пайраҳаи мураббӣ" дар бораи кист?.  JOM (16 марти 2021). 9 ноябри 2022 санҷида шуд.
3. ↑  Маросими супоридани мукофотҳои давлатӣ.  Рӯзномаи "Садои мардум" (30 августи 2014). 9 ноябри 2022 санҷида шуд.

Адабиёт
-------

* Арбобони фарҳанги тоҷик. Донишнома / Муаллиф-мураттиб Ёрмуҳаммади Сучонӣ. — Душанбе, 2016. — 863 с.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️  Гузариш ба унсури Викидода  Вебгоҳҳои мавзӯъӣ | 
* Бонки Иттилоотии Интернетии Филмҳо
* Кинопоиск

 |
**Устухудус**, **астухудус**, **гули нарма**, **арвона**, **лаванда** (лот. Lavandula spica) — буттаи ҳамешасабзест аз оилаи лабгулҳо.

Тавсифоти гиёҳшинохтӣ
---------------------

Аз 20 то 100 ом қад мекашад, сершох, гулаш бунафш ё бунафшаи кабудтоб.

Устухудуси худрӯй дар кишварҳои баҳри Миёназамин мерӯяд ва онро аввалин маротиба дар ҳамон ноҳияҳо (то мелод) чун растании доруию хушбӯй парвариш кардаанд.

Корбурди пизишкӣ
----------------

Абуҳанифи Динаварӣ, Абурайҳони Берунӣ ва Абуалии Сино устухудусро чун растании доруӣ ном бурдаанд. Сино ҷӯшоби устухудусро мусаккини дарди банд ва асаб меҳисобид. Шарбаташро барои табобати иллати асаб ва узвҳои пешоб тавсия медод.

Дар «Ҷомеъу-л-фавоид»-и Юсуф ибни Муҳаммад, ки бо номи «Тибби Юсуфӣ» шуҳрат дорад, оид ба давоии шароби устухудус сухан рафтааст.

> Шароби устухудус ар хӯрад кас,  
> 
> Зи ман бишнав ҳадиси бериёро:  
> 
> Бавосири куҳанро нафъ бахшад,  
> 
> Барад ҳам иллати моҳулиёро.
> 
> 

Устухудусро дар бисёр кишварҳои ҷаҳон барои исеҳсоли равғани эфир мепарваранд. Гулаш 1,84 %, хӯшагулаш 1,04 %, баргаш 0,1 % равғани эфир дорад. Равғани эфири устухудус дар атриёт, инчунин тиб (барои табобати ҷароҳат, буғумдард, хушбӯй кардани давоҷот, тайёр намудани марҳамҳо ва ғайра) фаровон истифода мешавад.

Гули устухудус хеле сершаҳд ва асалаш хушбӯю шифобахш аст.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Устухудус / М. Ҳоҷиматов // Сақофӣ — Ховалинг. — Д. : СИЭСТ, 1987. — (Энциклопедияи Советии Тоҷик : [дар 8 ҷ.] /  сармуҳаррир М. Д. Диноршоев ; 1978—1988, ҷ. 7).