recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Келинталбон** - анъанаест, ки хешовандони наздики домод ба хотири эҳтиром, бо оростани зиѐфат ва даъвати махсус ва ѐ баъзан дар ягон маъракаи тӯю хурсандиҳояшон наварӯсро ба хонаҳои худ даъват менамоянд. Дар ин меҳмонӣ келинро домод ва наздикони ӯ, аслан занҳо ҳамроҳӣ менамоянд. Ҳангоми вориди ҳавлӣ шудани наварӯс пояндозпартоӣ ва қанду 
ширинидиҳӣ барпо мешавад ва вақти бозгашт ба арӯс ҳамчун рамзи эҳтиром аз ҷониби соҳибхона сарупои махсус тақдим мешавад.

Эзоҳ
----

1. ↑  Феҳристи миллии намунаҳои мероси фарҳангии ғайримоддӣ./ Пажӯшиҳгоҳи илмӣ-тадқиқотии фарҳанг ва иттилооти Вазорати фарҳанги ҶТ - Душанбе: "Ирфон", 2014, - С. 55
2. ↑  ПИТФИ Феҳристи миллии намунаҳои мероси фарҳангии ғайримоддӣ (пайванди дастнорас)

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Ин мақолаи нопурра аз таърих мебошад.Шумо метавонед бо пурра кардани ин ба Википедия кумак кунед.* |
**Қолун** (ар. قالون‎), **Абумӯсо Исо ибни Мино… аз-Зарқӣ** (738, Мадина — 835, ҳамон ҷо) — қорӣ, наҳвӣ ва аз машҳуртарин шогирдону ровиёни қироати Нофеъ. 

Барои фарогирии қироат ва маорифи Қуръон 20 сол дар мулозимат (хидмат)-и Нофеъ будааст. Баъди вафоти Нофеъ Қолун мактаби бузургеро дар таълиму нашри қироати вай ташкил дод. Толибилмон аз манотиқи гуногун барои омӯхтани қироати Қуръон назди Қолун меомаданд. Кисоӣ, Иброҳими Маданӣ, Аҳмади Мисрӣ, Аҳмади Ҳулвонӣ ва Абунашит Муҳаммад ибни Ҳорун аз шогирдони маъруфи Қолун мебошанд. Ибни Ҷазарӣ дар «ан-Нашр фӣ қироати-л-ъашр» тамоми шеваи қироати Қуръонро, ки шогирдони Қолун аз ӯ ривоят кардаанд, бо санадашон овардааст. Ба қавли Ибни Ҷазарӣ, танҳо Абунашит ва Ҳулвонӣ 83 тариқи қироатро аз Қолун шунида, ба дигарон талқин кардаанд. Қолун дорои равиши махсуси қироат буда, онро аз Нофеъ ривоят кардааст. Ӯ аз рӯи табақабандӣ дар дараҷаи 5-уми қориён қарор дорад. Қироати Қолун дар кишварҳои арабии Африқо шуҳрат дошта, ҳоло низ Қуръон бо ривояти Қолун таҳия ва чоп мешавад.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Илм — Исҳоқ. — Д. : СИЭМТ, 2011—2020. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021).

* الزرکشي محمد ابن عبدالله. البرهان في علوم القران. بیروت، ١٣٩١ ق.؛
* ﺍﻟﺴﻴﻮﻃﻲ ﺟﻼﻝ ﺍﻟﺪﻳﻦ. ﺍﻹﺗﻘﺎن في علوم القرآن. القاهرة، ١٣٩٤ ق.؛
* القرآن الکریم وفق روایة قالون عن الامام نافع. الریاض، ۱۴۲۷ ق.؛
* ابن الجزري محمد. غایة النهایة في طبقات القراء. بیروت، ۲۰۰۶؛
* ابن الجزري محمد. النشر في قراءة العشر. بیروت، ۲۰۰۹؛
* احمدیان عبد الله. قران شناسی. تهران، ١٣٩٠ ش

Пайвандҳо
---------
**Қонугузории Ҷумҳурии Тоҷикистон дар соҳаи кино** ба Конститутсияи (Сарқонуни) Ҷумҳурии Тоҷикистон асос ёфта, аз Қонуни мазкур, дигар санадҳои меъёрии ҳуқуқии Ҷумҳурии Тоҷикистон, инчунин санадҳои ҳуқуқии байналмилалие, ки Ҷумҳурии Тоҷикистон эътироф намудааст, иборат мебошад.

**Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон дар бораи кино**  ҳуҷҷати асосии қонугузории Ҷумҳурии Тоҷикистон дар соҳаи кино мебошад. Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон дар бораи киноро Маҷлиси намояндагон 3 ноябри соли 2004 қабул кардааст. Маҷлиси миллӣ 25 ноябри соли 2004 ҷонибдорӣ намудааст. Қонуни мазкур асосҳои ташкилӣ, ҳуқуқӣ, иҷтимоию иқтисодии соҳаи киноро муқаррар намуда, принсип ва тадбирҳои татбиқи сиёсати давлатро дар рушди ин соҳа муайян менамояд.

Нигаред низ
-----------

* Филм
* Кино

Эзоҳ
----

1. ↑  (Ахбори Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон соли 2004, №12, қ-1, мод. 694; соли 2007, №5, мод. 372)
2. ↑  Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон дар бораи кино. Моддаи 1. Ахбори Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон, 2004, №12, қ-1, мод. 694; соли 2007, №5, мод. 372. 3 январи 2016 санҷида шуд. Баргирифта аз сарчашмаи аввал 6 марти 2016.
**Подшоҳбозӣ**, ё **«Кӣ ҷаллод?»**
— Бачаҳо чор адад хадраҳои рости алафи аҷириқро канда, онҳоро душоха, сешоха, чоршоха ва панҷшоха мекарданд. Алафи душоха – "дузд", сешоха – "ҷаллод", чоршоха – "вазир" ва панҷшоха – "подшоҳ" ном доштанд. Сардор алафҳоро ба дасташ вожгун медошт, то ки шохҳояшон натобаду танҳо думчаҳояшон намоён бошад. Сардор мепурсид: «Кӣ ҷаллод?» ва бачаҳо яктогӣ мегирифтанд. Касе, ки алафи панҷшохаро гирифта бошад, «подшоҳ», чоршоха – «вазир», сешоха –«ҷаллод» ва ба касе ки алафи душоха омад, «дузд» мешуд. Сипас вазир ба подшоҳ арз мекард, ки дуздеро дастгир кардам, чӣ ҷазо диҳам? Подшоҳ фармон медод, ки фалон ҷазо. Масалан, як шапалоқ зан, ё маро пуштат савор карда, то фалон ҷой бар. Баъзан фармонҳое ба мисли якто рақс кун, ё суруд хон, ҳам мегуфтанд. Баъди иҷрои фармон бозӣ боз аз нав оғоз мешуд.
Дар Вилояти Суғд ва водии Ҳисор фаъол аст.

Нигаред низ
-----------

* Сангпартояк

Эзоҳ
----

1. ↑  Феҳристи миллии фаҳанги ғайримоддӣ /Natioal list of intangible cultural hertage/ Пажӯшиҳгоҳи илмӣ-тадқиқотии фарҳанг ва иттилооти Вазорати фарҳанги ҶТ – Душанбе: «Аржанг» 2016, – С. 210

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Ин мақолаи нопурра аз таърих мебошад.Шумо метавонед бо пурра кардани ин ба Википедия кумак кунед.* |
**Подшоҳии Наҷд ва Ҳиҷоз** (ар. مملكة الحجاز ونجد‎) — давлат дар нимҷазираи Арабистон пас аз забт шудани салтанати Ҳиҷоз дар соли 1920 аз ҷониби Наҷд таъсис ёфт. 8 январи соли 1926 Султони Наҷд Абдулазиз ибни Сауд дар Масҷиди бузурги Маккаунвони подшоҳи Ҳиҷоз тоҷгузорӣ карда шуд. 29 январи соли 1927 ӯ ҳамчунин унвони "Подшоҳи Наҷд"-ро (ба ҷои "Султон" -и собиқ) ба уҳда гирифт. Мувофиқи шартнома дар Ҷидда, ки 20 майи соли 1927 имзо шуда буд, давлати Абдулазиз аз ҷониби Бритониёи Кабир эътироф шуда, номи "Шоҳигарии Наҷд ва Ҳиҷоз"-ро гирифт .

23 сентябри соли 1932, минтақаҳои Наҷд, Ҳиҷоз, Ал-Хаса ва Катиф ба як салтанати нави ягона бо номи Арабистони Саудӣ муттаҳид шуданд.

Муносибатҳои байналмилалӣ
-------------------------

Ба туфайли робитаҳои наздик бо Британияи Кабир.Абдулазиз тавонист сиёсати экспансионистии худро бо кумаки низомии Бритониё идома диҳад. Аз ин сабаб, Наҷд ва Ҳиҷоз аз Лигаи Миллатҳо хориҷ карда шуданд.

Шоҳигарии Наҷд ва Ҳиҷозро Иттиҳоди Шӯравӣ соли 1926, Иёлоти Муттаҳида дар соли 1931 эътироф карданд.

То соли 1932 Британияи Кабир, СССР, Туркия, Форс ва Нидерланд дар Ҷидда намояндагиҳои дипломатӣ доштанд ; Фаронса, Италия ва Миср намояндагони ғайрирасмӣ доштанд.

Эзоҳ
----

1. ↑  Joseph Kostiner. The Making of Saudi Arabia, 1916—1936: From Chieftaincy to Monarchical State (Oxford University Press US, 1993). ISBN 0-19-507440-8. p. 104.

Пайвандҳо
---------

* Арабистони Саудӣ дар *worldstatesmen.org*(англ.) )
**Лапарбозӣ**

Бачаҳо ба ду даста тақсим шуда, ҳар кадом «лапар» – санги гирди ҳамворро интихоб мекунанд. Лапарҳоро бо навбат аз масофаи муайян ба сӯйи санги нишона, ки онро «чилғиз» меноманд, ҳаво медиҳанд. Бозигари ғолиб – оне, ки сангаш ба чилғиз наздиктар афтида аст, лапарҳои дигаронро бо санг зада, дар охир чилғизро ҳамин тавр зада, дуртар меандозад. Сипас бо кафи по ҳисоб мекунанд, ки чилғиз ба кадом масофа дуртар афтидааст. Ҳамин тариқ, миқдори кафи пойҳоро шумурда, то марраи муайян мерасанд. Ҳар бозигаре, ки ба ҳисоби марра пештар расид, иштирокчии бохтаро аз дастаи ҳариф «хар» карда, ба болояш савор мешавад. Дар Зарафшон, Рашт, Бадахшон фаъол аст.

Адабиёт
-------

1. Донишномаи фарҳанги мардуми тоҷик. Ҷ.1. Д. 2015.

Нигаред низ
-----------

* Бозиҳои миллӣ ва мардумии тоҷикон
* "Офтов-маҳтов қароқуш"

Эзоҳ
----

1. ↑  Феҳристи миллии фаҳанги ғайримоддӣ /Natioal list of intangible cultural hertage/ Пажӯшиҳгоҳи илмӣ-тадқиқотии фарҳанг ва иттилооти Вазорати фарҳанги ҶТ – Душанбе: «Аржанг» 2016, – С. 184

|  |  |
| --- | --- |
| Таърих | *Ин мақолаи нопурра аз таърих мебошад.Шумо метавонед бо пурра кардани ин ба Википедия кумак кунед.* |
**"Подшоҳбозӣ"** ё **"Дузду қозӣ"**

Дар бозӣ 4 нафар иштирок мекунанд. Онҳо қуттии гӯгирдро гирифта, бо навбат рӯйи фарш ё замини ҳамвор мепартоянд. Агар қуттии гӯгирд ба шакли амудӣ рост истад, онро "подшоҳ", ба тарзи уфуқӣ рост истад – "вазир", рӯ ба боло – "сӯфӣ" ва ниҳоят агар рӯ ба фарш афтад, он "дузд" ҳисоб мешуд. Баъд аз як дафъаи партофтани гӯгирд вазифаҳо муайян мешуданд. "Сӯфӣ" "дузд"-ро дошта, ба назди "подшоҳ" мебурд ва арз мекард, ки "шоҳам, аз фалон ҷо дуздро дастгир кардем, чи кор кунем?". "Подшоҳ" ба "вазир" супориш медод, ки "дузд"-ро якчанд дурра ё шаппотӣ занад. Дар вилояти Суғд, Водии Ҳисор, Рашт, Дарвоз
фаъол аст.

Адабиёт
-------

1. Нурджанов Н. Игры // Таджики Каратегина и Дарваза. Вып.3, Д. 1976. 2. Донишномаи фарҳанги мардуми тоҷик. Ҷ.2. Д. 2016.

Нигаред низ
-----------

* Бозиҳои миллӣ ва мардумии тоҷикон
* Подшоҳбозӣ

Эзоҳ
----

1. ↑  Феҳристи миллии фаҳанги ғайримоддӣ /Natioal list of intangible cultural hertage/ Пажӯшиҳгоҳи илмӣ-тадқиқотии фарҳанг ва иттилооти Вазорати фарҳанги ҶТ – Душанбе: «Аржанг» 2016, – С. 191

|  |  |
| --- | --- |
| Таърих | *Ин мақолаи нопурра аз таърих мебошад.Шумо метавонед бо пурра кардани ин ба Википедия кумак кунед.* |
Лапиллӣ
**Лапиллӣ** ( итол. *lapilla* аз лот. lapillus - сангчаҳо) — пораҳои хурди гуногуншаки гудозаҳо дар ҳаҷмҳои мутафовит (аз 2 мм то 2–3 см), ки ҳангоми фаввора задани вулкан дар намуди сахт, моеъ ё дар ҳаво сахтшаванда партоб мешаванд. .

Тавсиф
------

пораҳои хурди гуногуншаки гудозаҳо дар ҳаҷмҳои мутафовит (аз 2 мм то 2–3 см), ки ҳангоми фаввора задани вулкан дар намуди сахт, моеъ ё дар ҳаво сахтшаванда партоб мешаванд. Лапиллӣ чанд навъ дорад: сахт (гудозаҳои сахти ғайриҳубобӣ), шишаӣ (комилан аз шишаҳои вулканӣ таркиб ёфта, аксар дар шакли қатраӣ ҳастанд, ки румузан «ашки Пеле» ба ифтихори илоҳаи вулканҳо Пеле номгузорӣ шудааст), сарбораӣ (шаклҳои номуназзами ҳубобии пораҳои гудоза). Ҳамчунин, навъи кристалӣ, ки аз шаклҳои каму беш муназзами Лапиллӣ буда, дар магмаи вулкан шакл гирифта, ҳангоми таркиш ба ҳаҷми хеле зиёд партоб мешаванд (вулкани Толбачи Камчатка, Везувийи Итолиё, Эребус дар Антарктида ва Миякои Ҷопон).

Ҳамчунин
--------

* Ашки Пеле, Ашкҳои Апачҳо - лапилли дар шакли қатраҳо.
* Вулкан, лава
* Бомбаи вулканӣ
* хокистари вулканӣ
* Хокистар

Қайдҳо
------

Адабиёт
-------

* Геологический словарь, Т. 1. — М.: Недра, 1978.
* Горная энциклопедия. — М.: Советская энциклопедия. Под редакцией Е. А. Козловского. 1984—1991.
**«Достони бозича 2»** (англ. Toy Story 2) як филми аниматсионии компютерии амрикоӣ дар соли 1999 аст, ки коргардон Ҷон Лассетер ва аз ҷониби Pixar Animation Studios барои Walt Disney Pictures таҳия шудааст. Ин қисми дуюми франшизаи *Story Story* ва идомаи *Достони бозича* (1995) мебошад. Дар филм Вуди аз ҷониби коллексияи бозичаҳо дуздида мешавад, ки Баз Лайтйр ва дӯстонашро водор мекунад, ки ӯро наҷот диҳанд, аммо Вуди баъдан идеяи ҷовидонӣ дар осорхона ба васваса афтодааст. Том Ҳенкс, Тим Аллен, Дон Риклз, Уоллес Шон, Ҷон Ратзенбергер, Ҷим Варни, Энни Поттс, Р.Ли Эрмей, Ҷон Моррис ва Лори Меткалф нақшҳои худро аз филми аввал такрор мекунанд. Ба ҳайати бозгашт Ҷоан Кусак, Келси Граммер, Эстел Харрис, Уэйн Найт ва Ҷоди Бенсон ҳамроҳ мешаванд, ки қаҳрамонҳои нави дар ин филм муаррифӣшударо бозӣ мекунанд.

Достон
------

Энди Дэвис омодагӣ мегирад, ки Вудиро ба лагери ковбой барад, аммо дар вақти бозӣ тасодуфан дасти Вудиро меканад. Вуди дар раф мемонад, ки дар он ҷо бо Визи пингвин вомехӯрад, ки ҳангоми шикастани садояш дар он ҷо гузошта шуда буд. Wheezy-ро барои фурӯш дар фурӯшгоҳи ҳавлӣ мебаранд - ҳангоми наҷот додани ӯ Вуди аз ҷониби коллектори бозичаҳои хасис бо номи Ал МакВиггин дуздида мешавад. Buzz Lightyear кӯшиш мекунад, ки Вудиро аз мошини Ал наҷот диҳад, аммо муваффақ нашуд - аммо вай муяссар мешавад, ки парро гирад ва инчунин рақами рақам, ду нишонаеро дар хотир дорад, ки ба Базз ва гурӯҳ кӯмак мекунанд, ки Вудиро ба анбори Toy Al's бурданд.

Эзоҳ
----

1. ↑
2. ↑
3. ↑
4. ↑
5. ↑
6. ↑  Internet Movie Database (ингл.) — 1990.
7. 1 2  Box Office Mojo (ингл.) — 1999.
8. ↑  Box Office Mojo (ингл.) — 1999.

Пайвандҳо
---------

* «Достони бозича 2»(англ.) дар вебгоҳи Internet Movie Database
* «Достони бозича 2»(англ.) дар сомонаи Rotten Tomatoes
* «Достони бозича 2»(англ.) дар сомонаи Box Office Mojo
**Тарҷумаи бадеӣ дар адабиёт**

Бо ҳидояти бевоситаи Иттифоқи нависандагони Тоҷикистон тарҷумаи осори гуногуни классикони адабиёти ҷаҳон роҳандозӣ шуда, хонандаи тоҷик бо намунаҳои сарвати маънавии халқҳои дигари олам ошнойии бештаре пайдо кардааст. Адибон, дар навбати худ, дар ҷараёни тарҷумаи осори бузургони адабиёти ҷаҳон дарси маҳорат омӯхтаанд
Яке аз соҳаҳои муҳимми рушду такомули адабиёти тоҷик дар давоми 80 соли ахир тарҷумаи бадеӣ мебошад, ки Иттифоқи нависандагони Тоҷикистон барои пешрафти он пайваста диққату ғамхорӣ зоҳир намудааст. Дар ин давра намунаҳои зиёде аз осори классикони адабиёти ҷаҳон ба тоҷикӣ тарҷумаву чоп шуда, дар болобурди савияи маърифати бадеии мардум хидмати сазовор кардаанд.

Аз ҷумла, Сотим Улуғзода, Раҳим Ҳошим, Ҳасан Ирфон, Ҳабиб Аҳрорӣ, Ҷалол Икромӣ, Фазлиддин Муҳаммадиев, Эммонуил Муллоқандов, Анора, Шариф Шараф, Шамсӣ Собир, Аслам Адҳам, Абдулло Зокир, Ҷумъабой Азизқулов, Нусур Холмуҳаммадов, Лоиқ Шералӣ, Бозор Собир, Аскар Ҳаким, Ҳикмат Раҳмат, Нур Табар, Низом Қосим, Юнус Юсуфӣ, Азимқул Насимов, Маҷид Салим, Абдуғаффори Абдуҷаббор ва диг. дар ташаккулу такомули тарҷумаи бадеии тоҷикӣ саҳми назаррасе гузоштаанд. Дар ин давра танқиду адабиётшиносии тоҷик ҳам хеле ташаккул ёфта, асосан, бо ду роҳ пеш рафтааст: омӯзиши мероси гузаштагон ва тадқиқи ҷараёни кунунии адабиёт.

Эзоҳ
----

1. ↑  Адибони Тоҷикистон (маълумотномаи мухтасари шарҳиҳолӣ)./Таҳия ва танзими Асрори Сомонӣ ва Маҷид Салим. – Душанбе, «Адиб», 2014, – с. 8 ISBN 978-99947-2-379-9
**Меҳдӣ Ҷамаа** ( ар. مهدي جمعة‎ насл. 21 марти 1962, Маҳдия, Тунис ) — сиёсатмадори Тунис, сарвазири Тунис аз 16 декабри соли 2013  то 5 феврали 2015 .

Зиндагинома
-----------

Меҳдӣ Ҷамаа 21 марти  соли 1962 дар шаҳри Маҳдия Тунис ба дунё омадааст.

Пас аз пирӯзии инқилоби дуюми Ёсуманӣ вай вакили парлумони кишвар интихоб шуд. Дар ҳукумати пешгузаштаи худ Алӣ Ариз Меҳдӣ Ҷамаа аз моҳи марти соли 2013 дар вазифаи вазири саноат кор мекард.

Дар тӯли соли 2013 Тунис вазъи сиёсии ноустувор буд, мухолифон ислоҳоти навро талаб карданд. Аз тирамоҳ дар пойтахти кишвар «муколамаи миллӣ» миёни мақомот ва мухолифин сар шуд. Интихоботи парлумонӣ ба соли 2014 мавқуф гузошта шуд. Сарвазир Алӣ Ариз ваъда дод, ки баробари мувофиқа шудани номи сарвазир истеъфо медиҳад.

14 декабр соли 2013 номи нахуствазири нав маълум шуд ва рӯзи дигар президент Мунсиф Марзуқӣ Меҳдӣ Ҷамааро ба мақоми сарвазири кишвар тасдиқ кард . 16 декабр соли 2013 Меҳдӣ ҷамаа вазифаи навро ба зимма гирифт ва ба ташкили ҳукумат шурӯъ кард. Ҳукумат 9 январи  соли 2014 тасвиб шуд. Ин ҳукумат каме бештар аз як сол давом кард.

Эзоҳ
----

1. ↑
2. ↑
3. ↑  Новым главой правительства Туниса станет министр промышленности.(пайванди дастнорас — *таърих*). 15 Декабри 2013 санҷида шуд. Баргирифта аз сарчашмаи аввал 15 Декабри 2013.
4. ↑  Mehdi Jomaa Chosen to Become New Prime Minister.. 14 марти 2022 санҷида шуд. Баргирифта аз сарчашмаи аввал 19 Декабри 2013.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️  Гузариш ба унсури Викидода  Дар шабакаҳои иҷтимоъӣ | 
* Твиттер
* Фейсбук

 |
| Дар феҳристҳои китобшинохтӣ | 
* GND: 1103531808
* VIAF: 3146635451441981310
* WorldCat VIAF: 3146635451441981310

 |

| ⚙️ Сарвазирони Тунис |
| --- |
|  | 
* Ҳабиб Бурқиба
* Боҳӣ Адғам
* Ҳодӣ Нуира
* Муҳаммад Мзалӣ
* Рашид Сафар
* Зайналобуддин бин Алӣ
* Ҳодӣ Баккуш
* Ҳамид Қаруӣ
* Муҳаммад Ғаннушӣ
* Қоид Сибсӣ
* Ҳамодӣ Ҷаболӣ
* Алӣ Ариз
* Маҳдӣ Ҷамаа
* Ҳабиб Эссид
* Юсуф Шаҳид
* Илёс Фахфох
* Ҳишам Машишӣ
* Наҷло Будин

 |  |
**Чағониён** – мулкест дар поёноби дарёи Чағонруд (Сурхондарё).

Дар сарчашмаҳо аз таърихи сиёсии мулки дигар Чағониён чунин маълумот дарёфт кардан мумкин аст. Чағониён сараввал тобеи давлати Ҳайтолиён буд. Дар ибтидои асри VII, соли 719 малики Чағониён Тиши Якчашма ном шахс будааст, ки дар як вақт ябғуи Тахористон ҳам мањсуб мешуд. Унвони волии Чағониён-Чағонхудот буд.[1]

Адабиёт
-------

1. ↑  Ҳотамов Н.Б. Довуди Д. Муллоҷонов С. Исоматов М. Таърихи халқи тоҷик (Китоби дарсӣ). – Душанбе,2011, – с. 71.

Портал:Таърих


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Ин мақолаи нопурра аз таърих мебошад.Шумо метавонед бо пурра кардани ин ба Википедия кумак кунед.* |
**Қонун** - сози қадимии мусиқиест, ки ба чанг монанд аст. Ба гуфти И. Раҳимов: 

> «Қонун дар мамлакатҳои Шарқи Наздик, инчунин дар Арманистону Озарбойҷон хеле маъмул аст. Сарпӯши қуттиро аз чӯб тарошида, ба як қисми он пӯст мекашанд. Дар рӯи пӯст харак гузошта мешавад. Дарозии қуттии резонанскунандааш 80-90см ва бараш 38-40 см. Қ. 24-25 тори пай (сегона) дорад, ки диапазонаш ба 3 октава рост меояд. Ҳоло торҳои регистри миёна ва баланд ба торҳои филизӣ иваз шудаанд. Гӯшакҳо имкони ба ним тон (парда), як тон ва якуним тон ҷӯр кардан доранд. Мутриб Қонунро ба сари зону ё болои миз гузошта менавозад. Қонун номи арабии сози Шоҳруд аст. Қонун то солҳои 30 асри XX дар Бухоро вуҷуд дошт».

Дар гузашта, буданд машшоқони қонуннавози тоҷик, ки ба ҳунарашон дар замони худ шуҳрат доштанд: Амириброҳими Қонунӣ, навозанда, сароянда ва мусиқидони тоҷик (асри 15-16), зодгоҳаш Ҳисор; Бобои Қонунӣ, оҳангсоз ва машшоқи тоҷик (асри XVI-XVII), зодгоҳаш Истаравшан; Дарвеш Аҳмади Қонунӣ навозанда оҳангсоз ва ҳофизи машҳури тоҷик (асри XV), зодгоҳаш Самарқанд ва чанд тани дигар.
Ҳоло Қонун бештар дар Арманистон ва Озарбойҷон маъмул аст. Композиторон барои ин соз асарҳои зиёд таълиф намудаанд ва он дар муассисаҳои таълимӣ омӯзонида мешавад. Дар Тоҷикистон Қонун тахминан солҳои 80 асри XX ворид гардид ва аввалин қонуннавози тоҷик Алмос Абдуллоев мебошад. Қонун дар муассисаҳои олии мусиқӣ омӯзонида мешавад ва онро дар ансамблҳо ба кор мебаранд.

Қонун трапетсияшаклу росткунҷа аст. Сохти он: қутии резонаторист, ки аз болояш торҳои зиёде (сегона) кашида мешавад. Бино ба маълумоти маъхазҳои қадими шоҳруд асрҳои VIII-IX дар кӯҳистони назди Самарқанд (аз тарафи Абуҳафзи Суғдӣ) сози Шоҳруд ихтироъ шуда, сипас дар Сурия, Миср ва Байнаннаҳрайн паҳн гардидааст (аз рӯи ахбори Абунасри Форобӣ) ки он барои навохтани мусиқии халқҳои гуногун хело мувофиқ будааст. Ба гуфтаи Форобӣ баъдтар шоҳруд дар Арабистон номи қонунро гирифтааст. Дар он сарзамин ва Эрону Озорбойҷон ва Арманистон то ҳол бо ин ном машҳӯр аст.

Нигаред
-------

* Шоҳруд
* Чанг

Эзоҳ
----

1. ↑    Обидпур Ҷ. Луғатномаи тафсирии мусиқӣ / зери назари Б.Қобилова. – Душанбе: Аржанг, 2019. – С. 199 – 480 с. ISBN 978-999-47-43-90-2 (тоҷ.)
**Бедили Қазвинӣ** (форсӣ: بیدل قزوینی‎, **Қурбон ибни Рамазон**; 1793, Боддашти Эрон — ?) — шоири эронӣ.

Эҷодиёт
-------

Аксар ашъор ва осори мансури навиштаи Бедили Қазвинӣ марсияҳо, тасвири шаҳид шудани имом Ҳусайн ва дигар ҳодисоти марбут ба хонадони Алӣ ибни Абитолиб мебошанд. Дар оғози асари мансураш «Мотамкада», ки дар он пораҳои манзум низ ҷой доранд, мегӯяд:

> Мани фалакзада он Бедили гунаҳкорам,   
> 
> Ки аз Муҳаммаду олаш умедҳо дорам.   
> 
> Ба ин умед, ки дар арсагоҳи явми нушур   
> 
> Шаванд воситаам назди кирдгори ғафур... 
> 
> 

«Девони Бедили Қазвинӣ» дар Лоҳури Покистон ба табъ расидааст, ки дар он қасоиду ғазалиёт, рубоиҳову қитъаҳои шоир фароҳам омадаанд.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Бедили Қазвинӣ / Б. Раҳимӣ // Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.

* Раҳимӣ Б. Ошноӣ бо Бедил. Д. 2009.
Чашм ва мушакҳои чашм
**Чашмпизишкӣ, Офталмология** (калимаи юнонӣ: ὀφθαλμός «чашм» + λόγος «таълимот, илм») — яке аз соҳаҳои тиб, ки ба омӯзиши чашм, анатомия, физиология, бемориҳои он ва таҳияи усулҳои табобат ва пешгирии бемориҳои чашмро дар бар мегирад.

Таърихи чашмпизишкӣ
-------------------

Корнелий Селс (асри I пеш аз мелод) мавҷуд будани айрис, ҷисми силиарӣ, камераҳои пеш ва пушти чашмҳоро исбот кардааст. Табибони араб и бо ба низом даровардани дониши тамаддунҳои қадим ва истифодаи амалии онҳо саҳми худро дар соҳаи чашмпизишкӣ гузоштаанд. Ибни ал Хайсам (Алхазен, асрҳои X-XI мелодӣ) «Китоб дар бораи оптика»-ро навиштааст, ки асосан ба айнак ихтироъ намудан ва ба вуҷуд омадани назарияи муосир дар Аврупо мусоидат намуд. Дар асари машҳури Абуалӣ ибни Сино (асрҳои Х-ХI) «Ал-қонун фи-т-тиб" як роҳнамои асосӣ оид ба бемориҳои чашм дар олами араб буд, ва дар Аврупо, беш аз 500 сол. Абу Қосим Халаф ибни Аббос ал-Захрави (асри X) — ҷарроҳи машҳур ва асосгузори чашмпизишкии (офталмология) амалӣ. Боз олимони зиёде ҳастанд, ки ба рушду инкишофи чашмпизишкӣ саҳми худро гузоштаанд.

Адабиёт
-------

* Сорокина Т.С. История медицины, Академия, Academia; Москва; 2008

Пайвандҳо
---------

1. Офтальмология
**Маҳмадалӣ Ватанзода** (1 феврали 1962, ноҳияи Фархор) — ҳуқуқшинос. Муовини аввали Раиси Маҷлиси намояндагони Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон. Мушовири давлатии адлияи дараҷаи якум, Мушовири давлатии хидмати давлатӣ, Судяи дорои тахассуси олӣ.

Зиндагинома
-----------

Маҳмадалӣ Ватанзода 1 феврали соли 1962 дар ноҳияи Фархор таваллуд шудааст. Маълумоташ олӣ, соли 1984 Донишгоҳи давлатии Тоҷикистонро бо ихтисоси ҳуқуқшинос хатм намудааст.

Фаъолияташро соли 1985 аз вазифаи нотариуси идораи давлатии нотариалии ноҳияи Фархор оғоз намуда, минбаъд дар вазифаҳои узви суди вилояти Кӯлоб, узви суди вилояти Хатлон, муовини раиси суди вилояти Хатлон, Раиси суди шаҳри Душанбе, муовини якум ва муовини Раиси Суди Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон, вакили Маҷлиси намояндагони Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон даъватҳои сеюм, чорум, панҷум ва шашум фаъолият намудааст.

Солҳои 2010—2016 — Раиси Кумита оид ба қонунгузорӣ ва ҳуқуқи инсони Маҷлиси намояндагони Маҷлиси Олии Ҷумњурии Тоҷикистон, ҳамзамон Раиси комиссия доир ба масъалаҳои ҳуқуқии Ассамблеяи байнипарлумонии Иттиҳоди давлатҳои мустақил буд.

Солҳои 2016—2019 ёрдамчии Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон оид ба масъалаҳои ҳуқуқӣ ва аз 4 марти соли 2019 то 6 марти соли 2020 дар вазифаи котиби Шӯрои амнияти Ҷумҳурии Тоҷикистон кор кардааст.
Ватанзода Маҳмадалӣ Маҳмадулло 17 марти соли 2020 дар ҷаласаи якуми иҷлосияи якуми Маҷлиси намояндагони Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон даъвати шашум муовини аввали Раиси Маҷлиси намояндагони Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон интихоб гардид.

Ҷоизаву медалҳо
---------------

Бо Ифтихорномаи Ҷумҳурии Тоҷикистон, Корманди шоистаи Ҷумҳурии Тоҷикистон, медали «20 солагии Истиқлоли Ҷумҳурии Тоҷикистон» сарфароз шуда, аз ҷониби Асамбреяи байнипарлумонии ИДМ бо медали «За укрепление Содружество» ва медали ҷашнии «20 солагии Ассамблеяи байнипарлумонии ИДМ» қадршиноӣ гардидааст.

Эзоҳ
----

1. 1 2  Ватанзода Маҳмадалӣ Маҳмадулло(тоҷ.). *www.parlament.tj*. 18 марти 2020 санҷида шуд. Баргирифта аз сарчашмаи аввал 18 марти 2020.
2. ↑  Иштирок дар ҷаласаи якуми иҷлосияи якуми Маҷлиси намояндагони Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон даъвати шашум(тоҷ.). *www.parlament.tj*. 18 марти 2020 санҷида шуд.
**Чағона** - навъе аз созҳои зарбии қадимаи мусиқист, ки аз чӯби дарозиаш 30-40 см сохта шуда, як нӯги онро сӯрох мекунанд ва чанд зангӯларо ба он меовезанд. Ҳангоми навохтани мусиқӣ чағонаро ба ҳаракат даровардан, зарбу усулро нигоҳ медоранд. Дар садаи XV Мавлоно Ҷомӣ дар ашъораш сози чағонаро ёд овардааст:

Муғаннӣ бо овози чангу чағона,
Чи хуш гуфт вақти сабуҳ ин тарона.
Чағона дар Тоҷикистон, Ӯзбекистон ва Қашғар (вилояти Синсзяни Хитой) бо номи «Сафоил» низ маъмул аст;

**Чағона** - номи оҳангест дар мусиқии асримиёнагии форс-тоҷик. Дар мусиқии классикии имрӯзаи тоҷик вуҷуд надорад.

Сарчашма
--------

* Энциклопедияи Советии Тоҷик : [дар 8 ҷ.] / сармуҳаррир  А. С. Сайфуллоев. — Д. : СИЭСТ, 1978—1988.

* Раҳимов И. Чағона //Энциклопедияи адабиёт ва санъати тоҷик Ҷ.3- Душанбе,2004
**Маҳкам Аслонов** (15 майи 1935, Ӯротеппа, вилояти Ленинобод, ҶШС Тоҷикистон, ИҶШС — 24 сентябри 2019, Душанбе, Тоҷикистон) — омӯзгор, файласуф, номзади илмҳои фалсафа (1966), дотсент (1969), Корманди шоистаи Тоҷикистон (1998).

Зиндагинома
-----------

Махкам Аслонов дар шаҳри Ӯротеппа ба дунё омадааст. Хатмкардаи Донишгоҳи давлатии Тоҷикистон (1960) ва аспирантураи он (1965). Солҳои 1960—1962 муаллими забон ва адабиёти мактаби миёнаи ба номи Калинини шаҳри Уротеппа, 1962—1965 аспиранти Донишгоҳи давлатии Тоҷикистон, 1965—1972 ассистент, муаллими калон ва дотсенти кафедраи фалсафа ва коммунизми илмии Донишгоҳи давлатии Тоҷикистон, солҳои 1965—1968 ҷонишин, 1968—1972 котиби комитети ҳизби коммунистии Донишгоҳи давлатии Тоҷикистон, 1972—2002 мудири кафедраи фалсафа ва коммунизми илмӣ, таърих ва сиёсатшиносии Донишгоҳи техникии Тоҷикистон буд. Аз соли 2002 дотсенти кафедраи илмҳои гуманитарии Донишгоҳи техникии Тоҷикистон буд.

Фаъолияти илмӣ
--------------

Фаъолияти илмии Махкам Аслонов самтҳои нақши идеология дар ҷомеа, дӯстии халқҳо, тарзи ҳаёти сотсиалистиро фаро гирифта буд. Доир ба ин масоил ӯ зиёда аз 100 китоб, брошюра, мақолаҳои илмию оммавӣ навиштааст. Ба китоби ӯ «Паҳн шудани идеяҳои ленинизм дар Тоҷикистон» (Из истории распространения марксистко-ленинских идей в Таджикистане), олимони намоёни тоҷик, академикҳо Бобоҷон Ғафуров, Зариф Раҷабов, Солеҳ Раҷабов, Аҳрор Мухторов, Кароматулло Олимов баҳои баланд додаанд.

Ӯ пас аз ба синни нафақа расидан ва қатъи фаъолият дар Донишгоҳи техникии Тоҷикистон (соли 2013) ҳамоно ба корҳои ҷамъиятӣ, ба роҳбарии шогир-дон… машғул буд ва аз соли 2017 то охири умр бо даъвати мақомоти иҷроияи ҳокимияти давлатии ноҳияи Синои шаҳри Душанбе дар вазифаи раиси Шӯрои собиқадорони ҷангу меҳнати ноҳия кор кард ва ҳамзамон узви Шӯрои собиқадорони ҷангу меҳнати Ҷумҳурии Тоҷикистон буд.

Даргузашт
---------

Махкам Аслонов 24 сентябри соли 2019 дар 84-солагӣ даргузашт.

Ҷоизаву унвонҳо
---------------

Ба унвони фахрии Корманди шоистаи Тоҷикистон (1998), ордени «Шараф» (1999) ва ва сипосномаву ифтихорномаҳои зиёд қадрдонӣ шудааст. Барои хидматҳои барҷаста дар кори Ҷамъияти «Дониш» номи ӯ дар китоби фахрии Ҷамъияти умумииттифоқии «Дониш» сабт гардидааст.

Эзоҳ
----

1. ↑  *Аслонов, Махкам.* Из истории распространения марксистско-ленинских идей в Таджикистане в период первой русской революции. (1905-1907 гг.). *search.rsl.ru*.  Search RSL. 26 феврали 2021 санҷида шуд.
2. ↑  *Х. Шодиев*. Верность избранному пути, *Asia-Plus, №19 (538)* (12 май 2010).
3. ↑  *А. Муродӣ*. Зиндагие, ки тафсири хушбахтист, *«Омӯзгор», №20* (15 май 2015).

Пайвандҳо
---------

* *Комил Бекзода.* Устод Маҳкам Аслонов ва таълими фалсафа дар Тоҷикистони муосир(тоҷ.). *osiyoavrupo.tj*.  ИОМДАО (24 августи 2020). 26 феврали 2021 санҷида шуд. Баргирифта аз сарчашмаи аввал 2 Декабри 2020.

Адабиёт
-------

* Рӯзгори меҳрбор. — Душанбе: 2021. — 288 с. — ISBN 978-99975-72-93-6
**Драман Траоре** (фр. Dramane Traoré; 17 июни 1982, Бамако) — футболбози Мали, ҳуҷумкунанда. Дар ҳайати тими милии Мали бозӣ кардааст.

Футбол
------

Траоре дар вақти холигиаш ба футбол машғул мешуд ва аз ҳамин сабаб аз хурди орзу дошт, ки ба футбол машғул шаваду, бозингари беҳтарин ва ба обру шавад. Баъд аз чанд вақт Драман Траореро ба дастаи яккачини Мали даъват мекунанд. Дар давоми як моҳ Траоре тақрибан 13-тубро ба нишон мерасонад. Соли 2005 Драман Траореро ба дастаи Африкени (Тунис) даъват мекунанд. У дар онҷо шаш моҳ бозӣ карда 7 тубро ба нишон мерасонад. Дар нимаи соли 2005 Драман Траореро ба дастаи Локомативи (Русия) даъват мекунанд. Драман Траоре дар дастаи Локоматив бо рақами 19 бозӣ мекунад ва ӯ ҳамлагари ин даста ҳисоб мешуд.

Эзоҳ
----

1. ↑  Transfermarkt.com(бис.) — 2000.
**Доғи судӣ** — ҳолати махсуси ҳуқуқии шахси аз тарафи суд барои содир намудани ҷиноят гунаҳгор донисташуда ва ба ҷазои ҷиноятӣ маҳкумшуда мебошад, ки дар м. 84 Кодекси Ҷиноятии ҶТ пешбинӣ шудааст. Шахсе, ки барои содир намудани ҷиноят маҳкум шудааст, аз рӯзи эътибори қонунӣ пайдо кардани ҳукми айбдоркунӣ то рӯзи барҳам хӯрдан ё бардоштани доғи судӣ маҳкумшуда дониста мешавад.
Доғи судӣ мутобиқи Кодекси Ҷиноятии ҶТ дар ҳолати ретсидив ва ҳангоми таъйини ҷазо ба назар гирифта мешавад (қ. 1 м. 84 КҶ ҶТ). Шахсе, ки аз ҷазо озод карда шудааст, доғи судӣ надорад (қ. 2 м. 84 КҶ ҶТ).

Бекорсозии доғи судӣ
--------------------

Доғи судӣ дар муҳлатҳои зерин барҳам дода мешавад:

* нисбат ба ашхоси шартан маҳкумшуда баъди тамом шудани муҳлати санҷиш;
* нисбат ба ашхосе, ки аз маҳдуд кардани озодӣ дида ба ҷазои сабуктар маҳкум шудаанд, бо гузаштани як сол пас аз тамом шудани муҳлати таъйиншудаи ҷазо;
* нисбат ба ашхосе, ки барои ҷиноятҳои начандон вазнин ва дараҷаи миёна ба маҳдуд кардани озодӣ ва ё маҳрум сохтан аз озодӣ маҳкум шудаанд, бо гузапггани се сол пас аз адои ҷазо;
* нисбат ба ашхосе, ки барои ҷиноятҳои вазнин бо маҳрум сохтан аз озодӣ маҳкум шудаанд, бо гузаштани панҷ сол пас аз адои ҷазо (қ.З м. 84 КҶ ҶТ).

Агар суд муқаррар намояд, ки маҳкумшуда ислоҳ шудааст ва барои доғи судӣ доштани ӯ зарурат нест, суд метавонад баъди гузаштани ҳашт сол пас аз адои ҷазо доги судии шахси барои ҷинояти махсусан вазнин бо маҳрум сохтан аз озодӣ маҳкумшударо бардорад (қ. 4 м. 84 КҶ ҶТ).

Агар шахс мувофиқи тартиби муқаррарнамудаи қонун пеш аз муҳлат аз ҷазо озод шуда ё қисми ҷазои адонакардаи ӯ бо ҷазои нисбатан сабуктар иваз шуда бошад, муҳлати барҳам додани доғи судӣ аз лаҳзаи аз адои ҷазои асосӣ ва иловагӣ озод карда шуданаш ҳисоб карда мешавад (қ. 5 м. 84 КҶ ҶТ).

Агар шахс то тамом шудани мӯхдати барҳам додани доғи судӣ ҷинояти нав содир кунад, ҷараёни муҳлати барҳам додани доғи судӣ қатъ мегардад. Мӯҳлати барҳам додани доғи судӣ барои ҷинояти аввал пас аз адои воқеии ҷазо (асосӣ ва иловагӣ) барои ҷинояти охирин аз нав ҳисоб карда мешавад. Дар ин ҳолат то тамом шудани муҳлати барҳам додани доғи судӣ барои ҷинояти нисбатан вазнинтар шахс дорои доғи судӣ барои ду ҷиноят ҳисоб карда мешавад (қ. 6 м. 84 КҶ ҶТ).

Агар маҳкумшуда пас аз адои ҷазо рафтори бенуқсон нишон диҳад, суд дар асоси илтимосномаи ӯ метавонад доги судиашро то тамом шудани муҳлати барҳамдиҳии доғи судӣ, вале баъди гузаштани нисфи ин
муҳлат бекор кунад (қ.7 м. 84 КҶ ҶТ). Барҳам додан ё бардоштани доғи судӣ тамоми оқибатҳои марбут ба доғи судиро беэътибор мегардонад (қ.8 м. 84 КҶ ҶТ).

Ҳамчунин нигаред
----------------

* Авф

Эзоҳ
----

1. ↑  Фарҳанги истилоҳоти ҳуқуқ / Зери таҳрири Маҳмудов М. А. — Душанбе: ЭР-граф, 2009. — с. 156—157
**Ланчестон Эллиот** (англ. Launceston Elliot, 9 июн 1874, Мумбай, Роҷи Бритониё — 8 август 1930, Мелбурн) — муҳориб, гимнаст варзишгари сабук ва вазнини бритониёӣ, қаҳрамон ва ҷоизадори Бозиҳои Тобистонаи Олимпии соли 1896.

Дар с. 1896 дар Афина дар Бозиҳои 1-уми Олимпии Байналмилалӣ яку як бора аз чор риштаи варзиш иштирок кард. Риштаи асосии ӯ варзиши вазнин буд. Аз рӯи фишорзанӣ бо як даст ҷоизаи тило, ва фишорзанӣ бо ду даст ҷои дуюмро соҳиб шуд.

Дар варзиши сабук дар дави 100-метрӣ иштирок намуда, ҷои сеюмро ишғол кард ва ба даврм ниҳоӣ роҳ наёфт. Дар муҳориба ба Карл Шуман дар чорякниҳоӣ мағлуб шуд. Дар баромадан ба болои банд ҷои охирин (5-умро) соҳиб гашт.

Ҳамчунин дар БТО дар Париж дар соли 1900 иштирок кард, аммо бе натиҷаи мушаххас.

Варзишро тарк карда, ба Австралия кӯчид ва дар онҷо аз бемории саратон фавтид.

Эзоҳ
----

1. 1 2 3 4   — 1997.
2. 1 2  *Lundy D. R.* The Peerage (ингл.)
3. ↑  Olympedia (ингл.) — 2006.
Як сокини Килон 
**Килон** ( форсӣ: كيلان‎, ё ба таври бештар, Kailan, инчунин Romanized чун **Килан;** ҳамчунин **Килун** маълуманд) шаҳр дар ноҳияи Марказӣ, Шаҳристони Дамованд, устони Теҳрон, Эрон воқеъ аст. Дар барӯйхатгирии соли 2006, шумораи аҳолии он 3 038 нафар, дар 913 оила буд. 

Номи маскан, аз номи мадуми Тат, ки дар ин минтақа дар давраи қадим ҷойгир шуда буданд бармеояд. Танҳо бо забони тати (Эрон) гап мезананд. Фольклори маҳаллӣ, бо вуҷуди ин, як этимологияи халқиро бо номи пурасрор номбар мекунад, ки "маънояш Кишвар" аст. 

Дар минтақаи кӯҳистони Килон пасмондаҳо аз одамоне, ки тақрибан ҳаждаҳ ҳазор сол қабл дар он ҷо зиндагӣ мекарданд, пайдо шуда буданд. Кӯҳҳои атрофи шаҳр, ба монанди Дар Алӣ бо боқимондаҳои кайнозой ёфт шудаанд. 

Дар соли 2006, тақрибан 3000 нафар аҳолӣ зиндагӣ мекард, ки (75%) сокинони шаҳр дараҷаи илмӣ доранд.

Эзоҳ
----



| ⚙️ Келон |
| --- |
| Парчами Эрон | 
* Теҳрон
* Андеша
* Боғистон
* Бумаҳен
* Варомин
* Гулистон
* Дамованд
* Исломшаҳр
* Килон
* Қарчак
* Қудс
* Малорд
* Насимшаҳр
* Пардис
* Покдашт
* Рай
* Солеҳия
* Чаҳордонгаҳ
* Шаҳриёр
* Фирӯзкӯҳ

 |
**Ғанӣ Ҷӯразода** (9 январи 1936, ҷамоати Пӯлодон, ноҳияи Конибодом — 28 феврали 2021, Душанбе, Тоҷикистон) — шоир, нависанда ва рӯзноманигори тоҷик.

Зиндагинома
-----------

Ғанӣ Ҷӯразода 9 январи соли 1936 дар маҳаллаи Мирамони ҷамоати Пӯлодони ноҳияи Конибодоми вилояти Ленинобод ба дунё омадааст. Баъд аз хатми мактаби миёнаи № 25 (1956) таҳсилро дар факултаи филологияи тоҷики Донишгоҳи давлатии Тоҷикистон идома додааст. Пас аз хатми донишгоҳ, солҳои 1961—1993, дар рӯзномаҳои «Комсомолии Тоҷикистон», «Ҷумҳурият», «Садои мардум» ва маҷаллаи «Коммунисти Тоҷикистон» дар вазифаҳои гуногун кор кардааст.

Солҳои 1993—2006 тарҷумон-муҳаррири Дастгоҳи Маҷлиси намояндагони Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон буд.

Эҷод
----

Нахустин шеъру ҳикояҳояш солҳои 1955—1957 ба табъ расидаанд. Асарҳояш ба забонҳои русӣ, узбакӣ ва ғайра тарҷума ва чоп шудаанд.

Китоби ҳикоя ва қиссаҳояш «Кулоҳи падар» (1988), «Захми дил» (2000), «Қисмат» (2000), «Ҳушёраки ман, ту куҷоӣ?» (2004), «Афсонаи модаркалонам» (2005), «Бозгашти хотира» (2005), «Очаҷон, аз ман маранҷ!» (2006), «Рахсеб» (2008), «Шишаи бишкаста» (2013), «Панди бобо» (2014) ва китоби публитсистикаи ӯ «Қатраҳо дарё шаванд» (2001) аз ҷониби нашрияҳои гуногун ба чоп расидаанд.

Асарҳои алоҳидаи адибони маъруф Р. Такур, Н.Носов, Н.Тихонов, Б.Житков, В.Катаев, Л.Маҳмудов ва дигаронро ба забони тоҷикӣ гардонидааст.

Даргузашт
---------

Ғанӣ Ҷӯразода 28 феврали 2021 дар синни 85-солагӣ баъди беморӣ дар манзилаш воқеъ дар шаҳри Душанбе даргузашт.

Ҷоизаҳо
-------

Корманди шоистаи маданияти Тоҷикистон, дорандаи медали «Ветерани меҳнат», Ифтихорномаи Президиуми Совети Олии РСС Тоҷикистон ва дигар мукофотҳост.

Аз соли 1962 узви Иттифоқи рӯзноманигорони Тоҷикистон, аз соли 2000 узви Иттифоқи нависандагони Тоҷикистон аст.

Эзоҳ
----

1. ↑  Ғанӣ Ҷӯразода кист? (3 май 2019). 9 январи 2023 санҷида шуд.
2. ↑  Ғанӣ Ҷӯразода- адиби маъруф дар синни 85-солагӣ аз олам даргузашт. *old.kmt.tj*.  Китобхонаи миллии Тоҷикистон (1 марти 2021). 9 январи 2023 санҷида шуд.
**Андуҳ ё ғам** — навъи эҳсос аст, ки дар натиҷаи аз даст додани тавоноӣ ё баъд аз эҳсоси зарар эҷод мешавад. Ғам маъмулан бо ашк, кам шудани энергия ва инзиво ҳамроҳ аст. Вуҷуди эҳсоси ғам дар афрод як амри табиӣ аст, аммо афзоиши ин эҳсосот ҳамроҳ бо танишҳо ва авомили стресовар метавонад табдил ба афсурдагӣ шавад, ба шакле, ки фарди афсурда рӯзҳо ва ҳафтаҳо дорои як эҳсоси ғамгинӣ ва нохушоянд аст, ки ин эҳсос мӯҷиби ихтилол дар равобити иҷтимоӣ ва таҳсилӣ мешавад. Андуҳ, метавонад боиси барҳам задани халқу хуй ва эҷоди афсурдагӣ, ҳамчунин беангезагӣ ё навмедӣ шавад. Аз омилҳои эҷоди ғам метавон ба мушкилоти хонаводагӣ, аз даст додани дӯстон ё аъзои хонавода, танҳоӣ, камбуди муҳаббат, сархӯрдагии иҷтимої, фақр, шикаст дар ишқ ва ғйра ном бур.

Эзоҳ
----

1. ↑
**Бедардгардонӣ**, **аналгезия**, **аналгия** (аз лот. analgesia, analgia ҳарф. «бе дард») — бартараф ё пешгирӣ кардани ҳисси дардест, ки ҳангоми ҷарроҳӣ, зарбу лат, баъзе бемориҳо ва амалиёти муолиҷавию ташхисӣ пайдо мешавад.

Усулҳои бедардгардонӣ
---------------------

Усулҳои бедардгардонӣ ду гурӯҳанд:

* умумӣ (наркоз)
* ҷузъӣ

Таърих
------

Кашфи бедардгардонӣ (аналгезия) комёбии бузург буда, боиси пешрафти илми ҷарроҳӣ гашт. Аз давраҳои қадим табибон кӯшиш мекарданд, ки аз бедардгардонӣ истифода баранд. Барои ин онҳо ба ҷое, ки бояд ҷарроҳӣ мешуд, ях мегузоштанд ё аз шароб истифода мебурданд. Имкони бедардгардонии мукаммал баъд аз кашфи наркоз (с. 1846) имконпазир гашт. Наркози пешина ҷиҳатҳои манфӣ ҳам дошт. Аз ин рӯ, табибон роҳҳои гуногуни бедардгардонии ҷузъиро ба кор мебурданд. Дар инкишофи бедардгардонӣ олими намоёни рус А. В. Вишневский, ки усулҳои одии бедардгардонии ҷузъӣ (анестезияи ҷузъӣ)-ро пешниҳод кардааст, саҳми калон дорад.

Дар ҷарроҳӣ
-----------

Вобаста ба хусусияти ҷарроҳӣ бедардгардониро бо тарзи гуногун мегузаронанд. Мас. ҳангоми ҷарроҳӣ дар ғӯзаи чашм бо мақсади бедардгардонӣ ба чашм маҳлули кокаин ё дикаин мечаконанд; барои ҷарроҳии сабуктар, мас. дар ҷавфи бинӣ ё ҳалқу димоғ, пешакӣ ба пардаҳои луобии он ҷо ҳамин маҳлулҳоро мемоланд. Баъзан барои бедардгардонии қисми муайяни бадан маводди рафъи дард (бештар новокаин)-ро бевосита ба ҳамон ҷое, ки асаб мегузарад, тазриқ мекунанд. Чунин усули Б.-ро бештар дар стоматология, ҷарроҳии ангушт ва ғ. истифода мебаранд. Бештар карахтсозии ҷузъии инфилтративӣ (иртишоҳӣ) маъмул аст. Барои ин маҳлули новокаинро бо сӯзандору фиристода, бофтаҳоро беҳис месозанд. Ин усули бедардгардонии ҳатто барои анҷом додани ҷарроҳии вазнин ҳам имкон медиҳад. Дар вақти ба найчаи ҳароммағз тазриқ намудани доруи рафъи дард вай ба асабҳои ҳароммағз таъсир мерасонад. Чунин усули Б. анестезияи ҳароммағз ном дорад. Дарёфти усулҳои наву бехатари наркоз имкон медиҳад, ки Б.-и ҷузъӣ кам истифода шавад. Бо вуҷуди ин ҳангоми амалиёти ҷарроҳии хурд ва кӯтоҳмуддат, ҳамчунин дар аснои ба бемор зиён доштани наркоз, Б.-и ҷузъиро фаровон кор мефармоянд. Ба такмили минбаъдаи усулҳои бедардгардонӣ анестезиология машғул аст.

Сарчашма
--------

* Бедардгардонӣ / М. Гулов // Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.

Шаблон:Anesthesiology-stub
**Ғафлат** (ар. غفلة‎ – бехабарӣ, фаромушӣ; бепарвоӣ, саҳлангорӣ) — дар тасаввуф яке аз сифатҳои замима, ҳиҷоби бузурге, ки солики тариқат ҳангоми сайру сулук бо он рӯбарӯ мегардад.

Бештари мардум ҳам ба он дучор мешавад. Ба қавли Ғаззолӣ, наваду нуҳ дар сади халқ дар ғафлати маҳз рӯзгор ба сар мебаранд. ғафлат барои толибони ҳақиқат азоби хеле дарднок аст, зеро монеи мақсад ва ҳадафи онҳо мегардад. Рафъи он ба зикри пайваста ва тавассул ба пири комил муяссар мегардад, ки соликро бо иршод ва роҳнамоиҳои худ аз ин вартаи ҳалокат мераҳонад.

Ба андешаи Бобо Тоҳир, ғафлат дорои се мартаба аст: ғафлати содиқон, ғафлати орифон ва ғафлати ғофилон. ғафлати содиқон таваҷҷуҳ ба зикр ва ғафлат аз мазкур ва ғафлати орифон тарки амру дастурҳои илоҳӣ, аммо ғафлати ғофилон он аст, ки Худованд олимонро муҳлат медиҳад, ки аз илми худ ғафлат намоянд. Ҳар ки лаҳзае аз Худо ғофил бошад, исён варзида, гунаҳкор аст ва ҳар ки аз нафси худ ғофил гардад, ӯро куштааст ва инсони сутуда аст. Аз нигоҳи Ибни Арабӣ, ғафлат ҳиҷобе аст, ки аз миён бардошта намешавад ва рафъаш муҳол аст; агар ҳиҷоби ғафлат бардошта шавад, рози рубубият ботил хоҳад гашт. Ҳушёрӣ пояи ҳар хайру некӣ ва ғафлат асоси ҳар шарру бадӣ аст. Басо афроде, ки ҳушёру бедоранд, дар ҳоле ки воқеан ғофиланд. Табиист, ки шахс намехоҳад аз ҳушёрӣ ғофил гашта, ба ғафлат унс гирад. Ошкортарин нишонаҳои ҳушёриву бедорӣ ғаму андуҳ ва ҳузн, аммо намоёнтарин аломатҳои ғафлат шодии аз ҳад зиёд ва сармастӣ дониста мешавад.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* سجادي، سید جعفر. فرهنگ اصطلاحات و تعبیرات عرفانی. تهران: طهوری، ١٣٧٠ ش.؛
* يثربى سيد يحيى. عرفان نظرى. قم: بوستان كتاب قم،١٣٨٠ ش.

Сарчашма
--------

* Ғафлат / С. Маҳмадуллоҳ // Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.
**Бедилии Ҳиравӣ** (форсӣ: بدیلئ هیروی‎, с. тав. ва ваф. номаълум) — шоираи форс-тоҷик (а. 15).

Аз намояндагони доираи адабии Ҳирот, муосири Абдурраҳмони Ҷомӣ, Алишери Навоӣ ва диг. Дар «Маҷолис-ун-нафоис»-и Навоӣ, «Миръот-ул-хаёл»-и Шералихони Лудӣ ва диг. аз ӯ чун шоираи хуштабъу нозукадо ёд шудааст. Шавҳараш — Шайх Абдуллоҳи Девона ва писараш Шайхзодаи Ансорӣ низ шоир буданд. Аз осораш намунаҳо ба тавассути тазкираҳо дастрас гардидаанд. Байти зерин аз ӯст:

> Равам ба боғу зи наргис ду дида вом кунам,   
> 
> Ки то назораи он сарви хушхиром кунам.
> 
>

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Бедилии Ҳиравӣ // Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.
**Ғафор Яҳёевич Алимов** (тав. соли 1917, ш. Ленинобод – ваф. маълум нест), муаллими фанни ботаника. «Аълочии маорифи Тоҷикистон»

Зиндагинома
-----------

Соли 1939 факултети агрономии Донишкадаи давлатии хоҷагии қишлоқи Тоҷикистонро хатм кардааст. Солҳои 1939–1940 агрономи калони истгоҳи мошин ва трактори (МТС) ноҳияи Ҳисор буд. Солҳои 1941–1945 дар Ҷанги Бузурги Ватанӣ иштирок намудааст. Солҳои 1946–1948 ҳамчун назоратчии калони Вазорати назорати давлатии ш. Сталинобод, 1949–1957 муовини директор оид ба таълими мактаби коркунони хоҷагии қишлоқ, 1957–1979 ба ҳайси муаллими калони кафедраи ботаникаи факултети географияи Донишкадаи давлатии омӯзгории ш. Душанбе ба номи Т. Г. Шевченко фаъолият намудааст. Дар муддати 22 соли фаъолияти омӯзгориаш дар донишкадаи омӯзгории пойтахт дар тарбияи ҳазорҳо мутахассисон саҳм гузоштааст. Оид ба ихтисосаш корҳои илмӣ ва маводҳои таълимӣ ба нашр расонидааст.

Ҷоизаҳо
-------

Бо ордени «Байрақи сурх», «Ҷанги Бузурги Ватанӣ» дараҷаи дуюм, «Нишони фахрӣ», нишони сарисинагии «Аълочии маорифи халқи Тоҷикистон» ва 6 медал мукофотонида шудааст.

Пайвандҳо
---------

* Энсиклопедияи Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи С. Айнӣ
*
**Ҳоҷӣ Мирзо Муҳаммадраҳим Бедили Шерозӣ** (форсӣ: بیدل شیرازی ‎; с. ? — 1842/43) — шоири эронӣ.

Зиндагинома
-----------

Дар баъзе манбаъҳо бо нисбаи Ҷаҳрамӣ (мавзее дар вил. Форси Эрон) ёд шудааст, чунки аҷдодаш аз ин ҷо будаанд ва баъдан ба Исфаҳон, пас аз муддате ба Шероз кӯчидаанд. Б. Ш. дар Шероз ба дунё омада, дар ҳамин ҷо касби камол намуд. Аз ашхоси бомаърифати асри хеш буд, дар илми тиб дасти тавоно дошт. Анвои хат-ро хуб менавишт. Дар замони ҳукмронии Фатҳалишоҳи Қоҷор аз Шероз ба Теҳрон кӯчид ва аз муқаррабону надимони шоҳ, ҳакимбошии дарбор (табиби хосси духтари шоҳ) гардид. Соли 1830 ба Шероз баргашт.

Дар манбаъҳо (тазкираҳо) чун шоири қасидасаро ва ғазалгӯй тавсиф шудааст. Гоҳ-гоҳе абёти маснавӣ ба тарзи Ҷалолуддини Румӣ месуруд. Дар ғазал пайрави Саъдию Ҳофиз будааст. Як нусхаи дастнависи девони Б. Ш. дар китобхонаи Институти шарқшиносии АИ Россия зери рақами 235 маҳфуз аст. Абёти зерин намунае аз нигоштаҳои ӯянд:

> Дардманди ғами ӯ кай талабад дармонро,   
> 
> Кофари ишқи накӯён чӣ кунад имонро?   
> 
> Ба сарат к-аз сари тоҷу кулаҳ осон гузарад,   
> 
> Гар гадоии дарат даст диҳад султонро...   
> 
> Бедил аз ҷаври фалак мурду касе ҳеч нагуфт,   
> 
> Ҳоли бечора муқимони дари султонро. 
> 
>

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Бедили Шерозӣ / Б. Раҳимӣ // Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.

* Раҳимӣ Б. Ошноӣ бо Бедил. Д. 2009.
**Қомуз** — сози тории мизробии халқии қирғизист. Дастаи дарозаш ба танаи косахонаи мурудшакли соз пайваст шудааст. Қомуз 3 тор дошта, тори якуму сеюм ба тарзи унисон (ҳамовоз) ва тори мобайн бо фосилаи кварта ё квинта ҷӯр мешаванд. Дар Қомуз мусиқии ду ё сеовозаро навохтан имконпазир аст ва ҳамчунин ҷӯрнавозӣ (аккомпанемент)-и начандон мураккаб низ имкон дорад. Онро бо ангуштон менавозанд. Қомуз дар ҳайати оркестри созҳои халқии қирғизӣ яке аз созҳои асосӣ ба шумор рафта, баъзан вазифаи якканавозиро низ адо мекунад. Атай Огонбаев ва Ирбай Туманов ҳамчун қомузнавозони машҳури қирғиз дониста шудаанд. Дар фарҳанги халқҳои дигари турктабор низ сози мусиқии шабеҳи Қ. вуҷуд доранд.

Нигаред
-------

* Шоҳруд
* Қонун (сози мусиқӣ)

Эзоҳ
----

1. ↑    Обидпур Ҷ. Луғатномаи тафсирии мусиқӣ / зери назари Б.Қобилова. – Душанбе: Аржанг, 2019. – С. 199 – 480 с. ISBN 978-999-47-43-90-2 (тоҷ.)
**Грегаринаҳо** (лот. Gregarinasina) — як гурӯҳи мавҷудоти якҳуҷайра. Мансуби синфи споравикҳои типи содатаринҳо (Protozoa).

Грегаринаҳо дар рӯдаю ҷавфи бадани ҷонварони бемуҳра (бештар ҳалқакирмҳо ва ҳашарот) ва пардадорон зиндагӣ мекунанд (ҳаёти ангалӣ ба сар мебаранд). Бадани грегаринаҳо аз ҳуҷайраи яклухт иборат аст ва ё ба 2-3 қисм тақсим шудааст. Дар қисми қафои бадани онҳо, ки дейтомерит меноманд, ядро қарор дорад. Пеш аз дейтомерит протомерит ҷой гирифтааст, ки дар он ғурии эктоплазмавӣ — эпимерит ба мушоҳида мерасад (эпимерит барои ба бофтаи ҳомил часпидани грегаринаҳо пешбинӣ шудааст). Тани грегаринаҳоро ҷилди пурчин (пелликула) фаро гирифта, дар эктоплазмаи зери он сохторҳои фибриллавии гуногун ба мушоҳида мерасанд. Эндоплазма дона-дона буда, аз гликоген иборат аст. Грегаринаҳо серҳаракатанд ва ҳаракати онҳо ба кашиши фибриллаҳои эктоплазма вобастагӣ дорад.

Грегаринаҳо ба ду зерқатор ҷудо мешаванд: шизогрегаринаҳо (Schizogregarinida) ва грегаринаҳои аслӣ (Eugregarinida). Шизогрегаринаҳо камшуморанд; онҳо бо роҳи ғайриҷинсӣ — шизогония меафзоянд. Грегаринаҳои аслӣ сершумор буда, бо роҳи ҷинсӣ афзоиш мекунанд.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* Грегаринаҳо // Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.
*Мақолаи асосӣ*: *Мусиқии анъанавии тоҷик*
**Маддоҳӣ (Маддоҳ)** — як навъи мусиқӣ- адабии халқӣ, ки дар байни мардуми Кӯҳистони Бадахшон, махсусан, Шуғнону Рӯшон, густариш ёфтааст. Ин жанр дар байни сокинони Ишкошим бо номи «қасоид» ва миёни исмоилимазҳабони Дарвоз бо истилоҳи «ҳайдарӣ» низ маъруф аст. Маддоҳ хусусияти динӣ-мазҳабӣ дошта, мундариҷаи матнҳои он аз муноҷот ба Худо, расули ӯ, васфу ситоиши дигар пайғамбарону анбиё, имомони замону пирон ва махсусан, тавсифи корнамоиҳои ҳазрати Алӣ ва ёрони ӯ иборат мебошад. Маддоҳиро бештар дар
рӯзҳои аввали азодорӣ, нишасти шабҳои ҷумъа, истиқболу таҷлили ягон ҳодисаи муҳими мазҳабӣ, маҳфилҳои ифтитоҳии ҷойҳои муқаддас, маросимҳои ёдбуди гузаштагон иҷро мекунанд. Махсусан, маддоҳӣ дар маросимҳои азодории мардуми исмоилии Кӯҳистони Бадахшон мавқеъ дорад. Дар ин гуна мавридҳо
тавассути сурудҳо сабру таҳаммул, ғанимат донистани умр, шукргузорӣ аз рӯзгори хеш, парҳез кардан аз корҳои зишт, пеша кардани адлу адолату инсоф, некию накӯкорӣ ва ғ. тарғибу таблиғ карда мешавад. Пайдоиши маддоҳиро, тибқи ривоятҳо, ба мутафаккири бузурги тоҷик Носири Хусрав нисбат медиҳанд. Аммо возеҳан пайдоиш ондар байни сокинони гуногунлаҳҷаи Бадахшон
ба густариши адабиёти китобии форсӣ-тоҷикӣ рабт дорад. Ба репертуари мадҳиясароён бештар ғазалу қасидаҳо аз эҷодиёти шоирони аҳли тасаввуф, аз ҷумла, Саноӣ, Аттор, Ҳофиз, Аҳмади Ҷомӣ, Мавлонон Ҷалолиддини Балхӣ ва баъзе шоирони маҳаллӣ дохил мешаванд. Инчунин маддоҳон аз достонҳои
динию фалсафии «Панҷ киштӣ», «Ҷамҷама», «Фатҳи қалъаи Хайбар», «Саховати Муртазо Алӣ» ва ғайра пораҳоро ба оҳанг дароварда, месароянд.

**Мадҳия** - як навъи сурудхониест, ки бо оҳанги ба наътмонанд суруда мешавад. Матни сурудҳо мазмуни ахлоқию таскинӣ дошта бештар аз ғазалиёти шоирони форсу тоҷик – Ҳофизи Шерозӣ, Абдурањмони Ҷомӣ, Ҷалолиддини Румӣ, Носири Хусрав ва дигарон иборат мебошанд.

Нигаред
-------

* «Лалаик» (суруд)
* Чароғравшан

Пайвандҳо
---------

* Феҳристи миллии мероси фарҳанги ғайримоддӣ. *www.pitfi.tj*. 19 феврали 2019 санҷида шуд.(пайванди дастнорас)

Эзоҳ
----

1. ↑  Мероси фарҳанги ғайримоддӣ дар Тоҷикистон / Мураттиб: Д. Раҳимов; муҳаррир Ш.Комилзода. – Душанбе: Эр-Граф, 2017. – С. 72-73. – 280 с.
2. ↑  Аминов А. Маросимҳои дафну азодории мардуми Бадахшон//Фарҳанги ғайримоддии халқи тоҷик: Натиҷаҳои экспедитсияҳои мардумшиносӣ ва санъатшиносии кормандони ПИТФИ аз навоҳии ВМКБ. – Душанбе: «Ирфон», 2016. – С. 54
**Қолабҳои озод**, **форматҳои озод** (англ. Free format) — ба дастае аз қолабҳои парванда гуфта мешавад, ки матни манбаъ ва мушаххасоти онҳо фориқ аз ҳаргуна ҳаққи нашр ё нишони тиҷорӣ ба сурати комил мунташир шуда бошад ва ҳар касе битавонад ба ройгон онҳоро барои ҳар мақсуди дилхоҳе истифода кунад.
Ингуна қолабҳо маъмулан тавассути муассисаҳои стандарти ғайритиҷорӣ нигаҳдорӣ мешаванд.

**Қолаби боз** ё **формат боз** (англ. Open format) — дастае дигар аз қолабҳои парванда ҳастанд, ки мумкин аст барои коди манбаъ онҳо ҳаққи ихтироъ ё ҳаққи моликият вуҷуд дошта бошад ва маҳдудиятҳои барои истифода дошта бошанд, аммо бо ин ҳол ҳамчунон матни манбаъ онҳо барои мутолиа дар ихтиёри умум қарор дода шудааст. Ин ду истилоҳ мумкин аст ба ҷойи якдигар истифода шаванд.

Ҷусторҳои вобаста
-----------------

* Нармафзори озод
* Манобеъи омӯзиши озод
* Матнбоз
* Стандарти боз
* Вобастагӣ ба фурӯшанда

Эзоҳ
----


|  |  |
| --- | --- |
| Нармафзор | *Ин мақолаи нопурра дар бораи нармафзори компютерӣ мебошад.Шумо метавонед бо пурра кардани ин ба Википедия кумак кунед.* |
**Госсипол** — полифеноли табиъӣ, моддаи булӯрии заҳрнок, рангаш зард. Формулаи кимиёвиаш C30H30O8.

Дар спирт, эфир, атсетон, хлороформ, пиргидин ҳал мешавад; дар об ҳал намешавад. Госсипол-ро соли 1866 олими фаронсавӣ Лонгмор ҳангоми тоза кардани равғани пахта ошкор кардааст. Госсипол дар таркиби тухм, барг ва решаи пахта дучор меояд. Дар табиат дар таркиби рустаниҳо мавҷуд аст. Госсипол рустаниҳоро аз зараррасону касалиҳо ҳифз карда, хосияти зиддимикробӣ, зиддивирусӣ, зиддиомосӣ ва антиоксилатӣ дорад. Қобилияти баъзе аз вирусҳои бемориовари ҳайвонотро маҳв сохтани госсипол ба олимон маълум аст. Госсипол дар табиат дар ду шакл: (+) мусбати чапгард ва (-) манфии ростгард вомехӯрад. Дар асоси госсипол ва ҳосилаҳои он маводди гуногуни доруӣ, аз қабили марҳами мегосин, линименти госсипол, ҳабҳои батриден, гозалидон, рагосин, каготсел истеҳсол карда шудаанд. Госсипол дар саноати локу ранг, дорусозӣ ва ғ. ба кор меравад.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* Госсипол // Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.