recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Абдулло Султон** (*Султонов Абдуллоҳ Қӯзихонович*; 15 апрели 1955, деҳаи Меҳнатобод, ноҳияи Рӯдакӣ, ҶШС Тоҷикистон — 10 сентябри 2010, Душанбе, Тоҷикистон) — овозхони маъруфи тоҷик, асосгузори сурудҳои суғдӣ (яғнобӣ) дар Тоҷикистон, Ҳунарпешаи шоистаи Тоҷикистон (1997), Ҳунарпешаи халқии Тоҷикистон (2008).

Зиндагинома
-----------

Абдулло Султон 15 апрели соли 1955 дар деҳаи Меҳнатободи ноҳияи Рӯдакӣ (ҳоло ҳудуди ноҳияи Синои шаҳри Душанбе) ба дунё омадааст. Соли 1977 Донишкадаи давлатии фарҳанг ва санъати Тоҷикистон ба номи Мирзо Турсунзодаро хатм намуда, фаъолияти меҳнатиашро ба ҳайси муҳаррири Идораи барномаҳои мусиқии Радиои Тоҷикистон оғоз намудааст.

Фаъолияти ҳунарӣ
----------------

Пас аз чанд соли фаъолият дар радио фаъолияти хешро дар Ансамбли давлатии «Шашмақом»-и ба номи Фазлиддин Шаҳобови Кумитаи телевизион ва радиои назди Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон идома медиҳад. Баъд аз чанд муддати фаъолият дар ансамбли «Шашмақом» ба Ансамбли давлатии «Дарё»и кумитаи зикриномрафта гузариш менамояд ва то охири умр овозхони ансамбл мазкур буд. Шодравон Абдулло Султон тавонист дар баҳри беканори санъати мусиқӣ ҳамчун ғаввоси моҳир ғўтта зада, аз қаъраш дурру гуҳари фаровон ба каф орад ва ба мардум расонад.

### Сурудҳои яғнобӣ

Абдулло Султон бунёдгузори сурудҳои суғдӣ (яғнобӣ) дар Тоҷикистон мебошад. Ҳарчанд мавсуф ба Яғнобу мардуми он ҳеҷ иртибот надошт, дар дилаш ба эҷодиёти даҳонии ин минтақаи суғдзоди кишвар меҳру муҳаббат ҷўш зад ва навоҳои яғнобиро вирди забонҳо гардонд: 

* «Яғноб шамол во-во»
* «Духтари суғдӣ»
* «Яғнобба мурам»
* «Чи сар борон авесе»
* «Яғноб гули райҳонай»
* «Ид муборак бод»
* «Яғноб дурай»
* «Суғди мейним осаним»
* «Яғнобба обаш ширин»
* «Мо суғдиёнем»

### Сурудҳои дигар

«Тоҷикистон», «Рўди Сир», «Зулфи мушкин», «Муҳаббат», «Наврӯзӣ», «Корвон», «Бо чашми наку», «Васфи чӯпон», «Дилором», «Сайри бўстон», «Падар», «Зуд бирафтӣ», «Пайғом», «Рӯ аз ту нагардонам», «Боғи Фирдавс», «Чобуксаворо», «Эй шамсу қамар», «Панд», «Бунафша», «Зиндонии хаёл», «Лолаи ман», «Дўстӣ», «Афсўс», «Нигоҳ» ва ғайра

Нигаред
-------

* Ансамбли давлатии «Шашмақом»-и ба номи Фазлиддин Шаҳобов
* Ансамбли давлатии «Дарё»

Пайвандҳо
---------

1. ↑
2. ↑
**Аттестатсия** (лот. attestatio — шаҳодат, тасдиқ) — тартиби муқаррар кардани мувофиқати мазмун, сатҳ ва сифати омодагии хатмкардагони муассисаи олии таълимӣ ба талаботи стандартҳои давлатии таълимии Таҳсилоти олии касбӣ аз рӯи соҳаҳои таълим (ихтисос)

Дар фаъолият
------------

Аттестатсия аз тарафи комиссияи махсус муайян кардани тахассуси кории коргар, тавсифи сифатҳои хосси ӯ, баҳодиҳии натиҷа ҳои фаъолияти хидматӣ (истеҳсолӣ, таълимӣ). Аттестатсия дар муассиса, корхона, ташкилот ва ғ. барои муносиб кардани ҳайати кадрии корхона, баланд бардоштани самараи кор, додани дараҷа, унвон ва рутбаи муайян анҷом дода мешавад. Аз рӯйи қоида Аттестатсия даврӣ мегузарад. Муҳлат, тарз ва шартҳои анҷом додани Аттестатсия, инчунин категорияҳои кормандоне, ки Аттестатсия карда мешаванд, аз рӯйи санадҳои меъёрию ҳуқуқии идораҳои соҳавӣ муқаррар мегарданд.

Дар мактабҳои таҳсилоти миёнаи умумии Ҷумҳурии Тоҷикистон аз соли 2009 ба ҷойи имтиҳоноти аз синф ба синфгузаронӣ ва хатм Аттестатсия ҷорӣ шуд. Аттестатсия дар мактабҳои таҳсилоти миёнаи умумӣ барои муайян намудани мутобиқати мазмун, дараҷа ва сифати тайёрии шогирдон ба талаботи стандартҳои давлатии таҳсилот ба роҳ монда мешавад.

Эзоҳ
----

1. ↑  Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон «Дар бораи таҳсилоти олии касбӣ ва таҳсилоти касбии баъд аз муассисаи олии таълимӣ» Боби якум. Моддаи 2. Мафҳумҳои асосӣ.

Адабиёт
-------

* Аттестатсия // Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.
**Пӯстиндӯзӣ**

Дӯхтани як навъ либоси зимистона, ки аз пӯсти барра, гусфанд, рӯбоҳ, хирс, гург, шағол, санҷоб ва дигар ҳайвонҳои ваҳшӣ дӯхта мешавад. Ду навъи пӯстин маъмул аст: абрадор ва беабра. Пусти барраро барои остин, тахтапушт, тириз порча-порча бурида, аз беқасаб ва ё дигар матоъи зебо фаровез мекунанд. Пӯстини беабра аз порчаҳои калон-калон буридашудаи пӯсти серпашми гӯсфанд тайёр карда мешавад. Дар Бадахшон, Хатлон, Суғд, водии Рашт фаъол аст.

Адабиёт
-------

1. Широкова З.А. Одежда // Таджики Каратегина и Дарваза. Вып.2, Д. 1970.

2. Андреев М.С. Таджики долины Хуф. Сталинабад, 1958.

Нигаред низ
-----------

* Кошинпазӣ

Эзоҳ
----

1. ↑  Феҳристи миллии фаҳанги ғайримоддӣ /Natioal list of intangible cultural hertage/ Пажӯшиҳгоҳи илмӣ-тадқиқотии фарҳанг ва иттилооти Вазорати фарҳанги ҶТ – Душанбе: «Аржанг» 2016, – С. 109
**Бузург (мусиқӣ)** – калон, асари таркибан бузург, наво, пардаи маъмул дар мусиқии классикии тоҷик ва мардумони эронӣ. Мақоми 12-ум дар таркиботи Дувоздаҳмақом (садаҳои 12-17 ва оғози ас.18);

Бузург мақоми таркибан муҳташам дар маҷмӯъи Дувоздаҳмақом аст ва аз ин маънӣ дар таълифоти назарии мусиқии садаҳои 12 -18 ва оғози садаи XVIII мусиқидонон дар иртибот ба ин мақом нуктаҳои тоза баён намудаанд. Бузург дар табақоти доираи маъмулаи адвор доираи 75 собит шуда ва мусиқидонон усули истихроҷи қаторовозҳои онро дар пардаҳои сози мусиқии уд ба тариқи зайл собит кардаанд:
Мақоми аввал дар маҷмӯъи «Шашмақом» (дар таркиботи мақомҳои хоразмӣ мақоми дуввум) буда ва Бузург чун мақомҳои дигар иборат аз ду шоха-созӣ (мушкилот) ва овозӣ (наср) аст.

Мушкилоти Бузург аз шохаҳои: Тасниф, Тарҷеъ, Мухаммаси Бузург, Мухаммаси Насруллоӣ, Сақили Ислимхонӣ, Сақили Султон ва ғ. Дар мақомҳои хоразмӣ бошад баробари шохаҳои зикршуда инчунин Пешрав ва Сақили Ниёзхоҷа илова шудаанд. Таснифро бошад мусиқидонони хоразмӣ мақоми Бузург ва тани мақом меноманд.

Шохаи овозии (насрӣ) Бузург иборат аз Сарахбор, Тарона, Талқини Уззол, Насруллоӣ, Насри Уззол, Супориш ва Уфарҳост.Дар мақомҳои хоразмӣ бошад гӯшаи Сувора (Суворӣ) ворид шуда, мансуб ба бахши Сарахбор аст ва ин тағйирот бар пояи анъанаи иҷроии ин ҳавзаи ҳунарӣ падид омадааст. 
Усули авзонии Бузург ҳам чун мақомҳои дигар бо риояти усули доира ба субут мерасад. Мусиқии Бузург саршор аз такя ва тавонҳои рангини мусиқист.

Адабиёт
-------

Фарҳанги Ананд Роҷ, Лакҳнав,1894; Фарҳанги Рашидӣ, Теҳрон, 1958; Фарҳанги форсӣ, Теҳрон, 1961; Фарҳанги Амид, Теҳрон, 1966; Абдулқодири Мароғӣ, Мақосиду-л-алҳон, Теҳрон,1356; Маҳмуди Ҳусайнӣ, Қонуни илмӣ ва амалии мусиқӣ,таҳия ва таҳқиқи Аскаралӣ Раҷабов, Душ. 1987; Фарҳангномаи мусиқии Эрон, Теҳрон, 1375; Вожаномаи мусиқии Эронзамин, Теҳрон, 1375; Ражабов И. Мақомлар масаласига доир, Тош. 1963; Мусиқӣ луғати , Тош. 1987.

Нигаред низ
-----------

* Шашмақом

Эзоҳ
----

1. ↑  Донишномаи Шашмақом./Зери таҳрири Олимов К. Абдувалиев А. Азизӣ Ф. Раҷабов А. Ҳакимов Н. – Душанбе, 2009. - с. 49 ISBN 978-99947-49-13-3
**Аурелий Валерианович Чокой** ( молд. Aureliu Ciocoi ; тав. 5 июни 1968, Кишинёв, РСС Молдавия, СССР ) - дипломат ва арбоби давлатии Молдова. Иҷрокунандаи вазифаи сарвазири Ҷумҳурии Молдова аз 31 декабри соли 2020, иҷрокунандаи вазифаи вазири корҳои хориҷӣ ва ҳамгироии Аврупо аз 9 ноябри соли 2020. Дар гузашта - Мушовири сиёсати хориҷии президент Игор Додон (2018-2019), сафири Молдова дар ИМА (2017), Чин (2015-2017), Олмон ва Дания (2010-2015).

Зиндагинома
-----------

5 июни соли 1968 дар Кишинёв таваллуд ёфтааст.

Дар солҳои 1985-1992 дар факултаи журналистика ва илмҳои коммуникатсионии Донишгоҳи давлатии Молдавия таҳсил кардааст. Дар солҳои 1992-1994 дар факултаи муносибатҳои байналмилалии Мактаби миллии омӯзиши сиёсӣ ва маъмурии Бухарест таҳсил кардааст. Забонҳои руминӣ, русӣ, англисӣ, олмонӣ ва фаронсавиро медонад.

Ҳангоми таҳсил дар донишгоҳ ӯ соли 1988 дар Нашриёти марказии Кишинёв кор кардааст. Дар солҳои 1989-1992 ба ҳайси рӯзноманигор дар чанд рӯзномаи ҳаррӯза кор кардааст.

Ӯ солҳои 2010-2015, дар Чин дар солҳои 2015-2017 сафир дар Олмон ва Дания кор кардааст. Ӯ дар муддати кӯтоҳ дар соли 2017 сафир дар Иёлоти Муттаҳида буд. Дар солҳои 2017—2018 ба ҳайси сафир бо намояндагиҳои махсус дар Вазорати корҳои хориҷӣ ва ҳамгироии Аврупо кор кардааст.

Дар солҳои 2018—2019 мушовири президент Игор Додон оид ба масъалаҳои сиёсати хориҷӣ буд. Аз 9 ноябри соли 2020 — Вазири корҳои хориҷӣ ва ҳамгироии Аврупо дар ҳукумати Ион Кику.

31 декабри соли 2020, президент Майя Санду Аурелий Чокойро сарвазири муваққат таъйин кард, пас аз истеъфои сарвазир Ион Чику дар рӯзи 23 декабр.

Молдова, русӣ, англисӣ, олмониро хуб медонад, забони фаронсавиро дар сатҳи асосӣ медонад.

Оила
----

Оиладор ва як фарзанд дорад.

Эзоҳ
----

1. 1 2  Глава МИД Молдавии объяснил согласие стать врио премьера республики.  РИА Новости (1 январи 2021). 2 январи 2021 санҷида шуд.

Пайвандҳо
---------

* Биография дар сайти Ҳукумати Ҷумҳурии Молдова
**Мақсудҷон Инъомов** — олим, муаррих, доктори илмҳои таърих (1997), профессор (1997).

Зиндагинома
-----------

Мақсудҷон Инъомов ДДОЛ ба номи С. М. Кировро хатм кардааст (1975). Омӯзгори мактаби миёнаи № 14-и н. Хуҷанд (1975-77), аспирант, ассистент, сармуаллим, ноибдекани шуъбаи тайёркунӣ, ноибдекани кор бо донишҷӯёни хориҷии Донишгоҳи миллии Тоҷикистон, дотсенти кафедраи таърихи ДДТ (1977-87), дотсенти кафедраи таърих ва этнографияи халқи тоҷики Донишгоҳи давлатии Хуҷанд ба номи академик Бобоҷон Ғафуров (1987—1992), мудири кафедраи таърихи халқи тоҷик (1992—1993), декани Факултети таърих ва ҳуқуқи ДДХ ба номи академик Б. Ғафуров (1993—1995), ноибректори таълим (1995—1999), корманди калон, мудири шуъбаи фанҳои гуманитарии Маркази Хуҷандии АИ ҶТ (аз с.1999). Муаллифи зиёда аз 120 асару мақолаи илмӣ, илмӣ-оммави оид ба масъалаҳои мухталифи таърихи халқи тоҷик дар замони нав ва навтарин, таърихи ташаккул ва инкишофи синфи коргар дар Тоҷикистон. Дорандаи Чоизаи вилоятии ба номи академик Б. Ғафуров (2005). Иштироккунандаи конфронсҳои байналхалқӣ ва ҳамоишҳо (Иерусалим,1998).

Осор
----

* Таърихнигорони тоҷик. — Хуҷанд, 1995 (бо хаммуаллиф);
* Таджикистан: трагедия и боль народа. — СПб.1993;
* Рабочий класс Таджикистана (1945-60). — Худжанд, 1996;
* Формирование и рост рабочего класса Таджикистана. — Худжанд, 1996;
* Рождение первых отрядов рабочего класса в Таджикистане. — Худжанд, 1996;
* Шуҷоати Спитамен. — Хуҷанд: Хуросон, 2005 ва ғайра.

Нигаред низ
-----------

* Факултети таърих ва ҳуқуқи ДДХ

Эзоҳ
----

1. ↑

Пайвандҳо
---------

* Донишгоҳи давлатии Хуҷанд ба номи академик Бобоҷон Ғафуров
**Муҷтабо Бузург Алавӣ** (форсӣ: سید مجتبی آقابزرگ علوی‎; 2 феврали 1904, Теҳрон — 17 феврали 1997, Берлин) — нависанда ва рӯшанфикри эронӣ эронӣ.

Зиндагинома
-----------

Алавӣ маълумоти ибтидоӣ ва миёнаро дар Теҳрон гирифта, соли 1922 ба факултети филологияи Донишгоҳи Берлин дохил шуд ва забонҳои немисӣ, англисӣ ва франсавиро омӯхт. Соли 1928 баъди бозгашт ба Эрон дар Рашт зиндагӣ карда, баъдтар ба Теҳрон омад ва дар яке аз омӯзишгоҳҳо муаллими забони немисӣ таъйин шуд. Алавӣ маҷаллаи «Дунё»-ро таъсис кард (1933). Алавиро барои фаъолияти сиёсию иҷтимоӣ ва мақолаҳои тезутунди публитсистиаш ҳабс карданд (1937—1941). Баъди аз маҳбас озод шудан ба корҳои сиёсӣ, адабию илмӣ пардохт, бо маҷала ва рӯзномаҳои «Сухан», «Паёми нав», «Кабӯтари сулҳ», «Рамзи Одина» ҳамкорӣ кард ва осори бадеиашро дар саҳифаҳои ин нашрияҳо ба табъ расонд. Алавӣ дар натиҷаи табаддулоти ҳарбию иртиҷоӣ Эронро тарк карда ба Германия рафт ва дар Донишгоҳи Берлин аз забону адабиёти форсӣ дарс гуфтааст (1953).

Мерос
-----

Маҷмӯаи нахустини новеллаҳои Алавӣ «Ҷомадон» соли 1934 дар Теҳрон, маҷмӯаи дуюмаш соли 1941 бо номи «Варақпораҳои зиндон» нашр шудаанд. Ёддоштҳои маҳбусии нависанда бо унвони «Панҷоҳу се нафар» (1942) ба табъ расид, ки дар онҳо зиндагии 53 нафар муборизони Эронро ҳақиқатнигорона ба қалам додааст. Маҷмӯаи дигараш бо номи «Номаҳо» (1952) низ ба табъ расидааст. Ин маҷмӯа бо медали тилои Шӯрои умумиҷаҳонии сулҳ ноил гардидааст. Дар аввали солҳои 50 садаи XX Алавӣ ба жанрҳои эпикӣ рӯ оварда, романи «Чашмҳояш»-ро (1953) нашр мекунад, ки дар адабиёти муосири форсӣ яке аз беҳтарин асарҳои иҷтимоист. Як қатор асарҳои публитсистии Алавӣ дар Германия ба табъ расидаанд: «Эрони мубориз» (1955), «Нафти хунин» (1956), «Кишвари гулу булбул» (1957), новеллаи «Девори сафед» ва ғайра Алавӣ таълифоти адабиётшиносӣ ҳам дорад, ки маъруфтарини онҳо «Таърих ва инкишофи адабиёти муосири Эрон» (1961) аст. Алавӣ як силсила осори нависандагони рус (Чехов, Горкий, Маршак) ва Европа (Свейг, Шиллер, Шоу ва дигарон)-ро ба забони форсӣ тарҷума ва нашр кардааст. Маҷмӯаи новеллаҳои Алавӣ бо номи «Девори сафед» ба забони тоҷикӣ (1972) чоп шудааст. Осори Алавӣ ба забонҳои арманӣ, озарӣ, гурҷӣ ва ӯзбекӣ тарҷума ва нашр шудаанд.

Эзоҳ
----

1. ↑
2. 1 2 3  *Roux P. d.* Nouveau Dictionnaire des œuvres de tous les temps et tous les pays (фр.) — 2 — Éditions Robert Laffont, 1994. — Vol. 1. — P. 39. — ISBN 978-2-221-06888-5

Адабиёт
-------

* Комиссаров Д. С. Очерки современной персидской прозы, М. 1960.

Сарчашма
--------

* Алавӣ Муҷтабо Бузург // А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2021, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️  Гузариш ба унсури Викидода  Фарҳангҳо ва донишномаҳо | 
* Большая датская
* Иронико
* Britannica (онлайн)
* De Agostini

 |
| 

| Дар феҳристҳои китобшинохтӣ |
| --- |
| 
* BNF: 12068860p
* GND: 123200415
* ISNI: 0000 0004 1035 9957
* J9U: 987007430776405171
* LCCN: n85046636
* NKC: jn19990216021
* NTA: 070358443
* NUKAT: n97034480
* SUDOC: 02896148X
* VcBA: 495/190780
* VIAF: 78771628
* WorldCat VIAF: 78771628

 |

 |
Бузкаши
**Бузкашӣ, улоғ, (кӯпкорӣ)** - мусобиқаи бузкашӣ дар миѐни мардуми тоҷик хеле маъмул аст. Аслан ин маросимро бо омадани ҷашни Наврӯз, яъне дар фасли баҳор бештар амалӣ месозанд. Ин анъана аз тарафи ҳукумати маҳаллӣ ѐ баъзе шахсҳои алоҳидаи сарватманд низ дар тӯйҳояшон созмон дода мешавад. Як рӯз пеш бузеро сар мезананд ва дар об тар карда мегузоранд. Рӯзи бозӣ дар як майдони васеъ гурӯҳи иштирокчиѐни мусобиқа (човандозон) ҷамъ меоянд. Ҳар касе, ки ҷасади бузро ба марра мерасонад, ғолиб дониста мешавад. 
Дар вилояти Суғд, вилояти Хатлон, водии Ҳисори Тоҷикистон ва Афғонистону Узбекистон фаъол аст

Қоидаҳои бузкашӣ
----------------

Тарзу усул ва қоидаҳои бузкашӣ дар тамоми ноҳияҳои Тоҷикистон 
қариб як хел мебошад: то оғози бузкашӣ савораҳо дар ҷойи муайян ҷамъ меоянд. Баъд довар бузи (ё гӯсолаи) сарбуридаро дар нуқтаи муайяне (одатан дар чуқурӣ) ба замин мепартояд. Ин дам анбӯҳи саворон (аз 30 то 150 ва бештар савор) ба гирифтани буз мешитобанд ва бузкашӣ сар мешавад.

Дар Бузкашӣ шахсе ғолиб дониста мешавад, ки бузро аз замин бардошта ва ё бузи аз замин бардоштаро аз дасти аспсаворе зӯран гирифта ба марра (тақр. 300 – 500м) бурда расонад. Ҳангоми бузкашӣ бо чилбур ё ресмон бастани пойи буз ба қоши зини асп манъ аст. Б. аксар дар рӯзҳои ҷашни валодат, ақиқа, идҳо, баъзан тӯйи арӯсу домод ва диг. маросимҳо гузаронида мешуд. С. 1957 дар Қазоқистон ва ҷумҳуриҳои Осиёи Миёна, аз ҷумла, дар Тоҷикистон – дар назди аспрез (ипподром) бузкашӣ ҳамчун намуди мустақили варзиш ба расмият дароварда шуд. Чапандозони тоҷик дар мусобиқаҳои ҷумҳуриву умумииттифоқӣ комёбиҳои бисёр ба даст оварданд. Дастаи Тоҷикистон дар чемпионати СССР оид ба бузкаши 14 маротиба ҷойи якум, с. 1976 ҷойи дуюм, с. 1977 дар ш. Фрунзе ҷойи сеюмро гирифт.

Эзоҳ
----

1. ↑  Феҳристи миллии намунаҳои мероси фарҳангии ғайримоддӣ./ Пажӯшиҳгоҳи илмӣ-тадқиқотии фарҳанг ва иттилооти Вазорати фарҳанги ҶТ - Душанбе: "Ирфон", 2014, - С. 64
2. ↑  ПИТФИ Феҳристи миллии намунаҳои мероси фарҳангии ғайримоддӣ (пайванди дастнорас)
3. ↑  Донишномаи Ҳисор. - Душанбе: "Ирфон", 2015, - с. 184-185
Булбул
*Luscinia megarhynchos*
**Булбул** (Luscinia) - паррандаест аз оилаи дуҷиҳо, гурӯҳи гунҷишкон. 10 намуд дорад, аз он 7 намудаш дар СДМ ва 3 намудаш дар Аврупо, Осиё, Амрикои Шимолӣ паҳн шудааст. Дар Тоҷикистон Luscinia pectoralis ballioni- чаманбулбул, Luscinia megaphycha hasifi - шоҳбубул ва боз 4 намуди дигар вомехӯрад. Қадаш 16-20 см, вазнаш қариб 25г. Нӯлаш борик, рангаш дорчинии хокистарӣ, ғизояш ҳашарот аст. Булбул чун паррандаи мавсимӣ зимистонро дар мамлакатҳои гарм мегузаронад. Дар буттазору ҷангалзор, боғу гулбоғоҳо, замин ва шохи рустаниҳо лона монда, 4-5 тухм мегузорад. Наринааш хушовоз аст. Дар нағмасароӣ аз 20 то 40 булбул ҳамовоз мешавад.

Булбул

Эзоҳ
----

1. ↑  Integrated Taxonomic Information System (ингл.) — 1999.
2. ↑  IOC World Bird List Version 6.3 — 2016. — doi:10.14344/IOC.ML.6.3
3. ↑  IOC World Bird List Version 6.4 — 2016. — doi:10.14344/IOC.ML.6.4

|  |  |
| --- | --- |
| Панда Ҷонваршиносӣ | *Ин мақолаи нопурра аз фанни ҷонваршиносӣ мебошад.Шумо метавонед бо пурра кардани ин ба Википедия кумак кунед.* |
**Абразия**, (лотинӣ abrazio – тарошидан) — аз бархӯрдани (латмазании) мавҷҳои об вайрон шудани соҳилҳои уқёнус, баҳр, кӯл ва обанборҳои калон. Омилҳои асосии бавуҷудоии абразия нишебии сатҳи соҳил, таркиби геологии он, дараҷаи қувваи мавҷ мебошанд. Абразия дар сатҳи аз об баланди соҳилҳо суфа ва зинаҳои ба ном абразиявӣ ва поёнтар суфаҳои аккумулятивӣ (тӯдаи шағал, рег ва ғайра) ба вуҷуд меоварад. Абразия бештар дар обанборҳои нав ё ҷойҳои баландшавии сатҳи об ба мушоҳида мерасад ва зери бинову иншооти наздисоҳилиро хароб карда, хисороти иқтисодӣ ва экологӣ мерасонад.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — 608 с. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2021, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.
**Абоқохон** (муғ. ᠠᠪᠠᠬᠠ ᠬᠠᠭᠠᠨ; 2 феврали соли 1234, Муғулистон – 1 апрели соли 1286, Ҳамадон, Эрон) — писари калонии Ҳалокухон, дуюмин хони муғул аз силсилаи Ҳалокуиёни Эрон.

Зиндагинома
-----------

Духтари Саъд ибни Абубакр (ҳукмронӣ 1260) ва Турконхотун. Баъди аз тарафи муғулон қатл шудани Салҷуқшоҳ аз хонадони салғурӣ танҳо Абоқохон дар лашкаркашии падараш ба Эронзамин (1256) ширкат карда, бахусус дар ҷангҳои зидди ӯрдаи Заррин (солҳои 1261 – 62) хеле фаъол буд. Дар замони падараш волии Хуросон ва Мозандарон таъйин шуд. Пас аз марги падараш (1265) байни Абоқохон ва бародараш Яшмут муноқиша рӯй дод. Оқибат Абоқохон 19 июни 1265 ба тахт нишаст ва Шамсуддин Ҷувайниро, ки вазири хирадманди падараш буд, нигоҳ дошта, Табрез пойтахти салтанати худ қарор дод. Иртиботи ӯ бо хонҳои ӯрдаи Заррин ҳамоно душманона буд. Абоқохон ду маротиба ба Бухоро лашкар кашида (1273 ва 1276), шаҳрро ба андозае ғорат намуд, ки то ҳафт сол аз мардум холӣ монд. Оқбак (волии яке аз навоҳии Хуросони Шарқӣ) ва Шамсуддини Курт (ҳокими Ҳирот) алайҳи Абоқохон шӯриданд ва ӯ тавонист қиёми онҳоро фурӯ нишонад. Абоқохон соли 1280 ба Хуросон лашкар кашид ва ин навоҳиро дубора ба итоати худ даровард. Дар мағриби салтанати Абоқохон низ оромӣ набуд ва бо мақсади фурӯ нишондани наҳзатҳои истиқлолталабонаи ин мулкҳо чанд бор ба Миср, Сурия, Арманистони Сағир, Гурҷистон лашкар кашид. Охируламр 20 зулҳиҷҷаи соли 680 Абоқохон ногаҳон фавтид ва дар ҷазираи Шоҳии дарёчаи Ризоия дар канори падараш мадфун шуд.

Эзоҳ
----

1. 1 2  Gran Enciclopèdia Catalana (кат.) — Grup Enciclopèdia, 1968.
2. 1 2   (итол.)
3. ↑
4. ↑  Абака-ханъ (рус.) // *Энциклопедический лексикон* — СПб.: 1835. — Т. 1. — С. 8.
5. 1 2 3  Китайская биографическая база данных (ингл.)

Сарчашма
--------

* А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — 608 с. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2021, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.
**Аран ва Бидгул** ( форсӣ: آران و بيدگل‎ ҳамчунин ба забони румӣ чун **Ārān VA Bīdgol** ва **Ārān-o-Bīd Gol** аст) - шаҳр ва пойтахти Шаҳристони Орон ва Бидгул дар устони Исфаҳони Эрон аст. Дар барӯйхатгирии аҳолии соли 2006, шумораи аҳолии он 55,551 нафар, дар 15,556 оила буд. Ин яке аз шаҳрҳои биёбони бостонии вилоят, дар наздикии Кашан (тақрибан 5 км аст). 

Aran (форсӣ: آران, ҳамчунин **Ārān** ва **Arūn** ) Тавре аз номи худ бармеояд, ин ду шаҳри омехтаи аҳолинишин (инчунин Бидгул), ки собиқ алоҳида буданд,

Таърих
------

Ҷуғрофия ва саноат
------------------

Ҷойгоҳҳои туристӣ
-----------------

Нигоришот
---------

* Биёбони Аран ва Бидгол Биёбони Аран ва Бидгол
* Aran va bidgol намак кӯли Aran va bidgol намак кӯли
* Манзараи биёбони Aran va bidgol ҷозибаи сайёҳӣ мебошад Манзараи биёбони Aran va bidgol ҷозибаи сайёҳӣ мебошад

Инчунин нигаред
---------------

* Эрон
* Кошон
* Устони Исфаҳон
* Таърихи Эрон

Адабиёт
-------
**Абрикосов Алексей Алексеевич** — олим, олими соҳаи физика, дорандаи Ҷоизаи Нобел (2003), академики АИ Россия, доктори илмҳои физика ва математика(1955).академики АИ СССР (1987), узви АИ миллии ИМА, узви хориҷии Ҷамъияти шоҳии Лондон (2001), узви фахрии хориҷии Академияи илму санъати Америка (1991) мебошад.

Зиндагинома
-----------

**Абрикосов Алексей Алексеевич** 25 июни соли 1928 дар шаҳри Маскав ба дунё омадааст. Ӯ физики рус буда, дар Пажӯҳишгоҳи масъалаҳои илми рисолаи ном­задӣ (1951) ва рисолаи докторӣ (1955) дифоъ кардааст. Ӯ соли 1965 сарвари факултаи физика назариявии муҳитҳои яклухт таъйин мешавад. Солҳои 1976 – 1991 мудирии кафедраи физикаи назариявии Институти давлатии пӯлод ва хӯлаҳои шаҳри Маскавро бар зимма дошт. Соли 1991 бо даъвати Лабораторияи миллии Аргонн (иёлоти Иллинойс) ба ИМА меравад.

Эҷодиёт
-------

Асарҳои илмии Абрикосов А.А. асосан ба фавқунноқилҳои навъи дуюм бахшида шудаанд. Ин намуди фавқунноқилҳо хосияти худро ҳатто дар майдони магнитии пурқувват (то 25Тл) нигоҳ медоранд. Олим Абрикосов А. собит намуд, ки ин ҳодиса дар натиҷаи пайдошавии панҷараи доимии хатҳои магнитӣ, ки бо ҷараёнҳои ҳалқавӣ иҳота шудаанд, ба амал меояд. Чунин сохтор «панҷараи гирдбод-шакли Абрикосов» номида шудааст. Ӯ инчунин бо масъалаҳои электродинамикаи энергияҳои баланд, фавқунноқилият, ҳароратҳои паст, назарияи фавқуш­шороӣ ва ноқилҳо низ машғул шудааст. Соли 2003 ҳамроҳи В. Л. Гинзбург ва Э. Леггет барои «Корҳои асосӣ оид ба назарияи фавқунноқилҳо ва моеъҳои фавқушшоро» сазовори Ҷоизаи Нобел гардид.

Осор
----

* Методы квантовой теории поля в статистической физике, М. 1961;
* Methods of Quantum Field Theory in Statistical Physics Englewood Cliffs: Prentice Hall, 1963;
* Основы теории металлов, М. 1987.

Ҷоизаҳо
-------

* Ҷоизаи Ленинӣ (1966);
* Ҷоизаи давлатии СССР (1982);
* Ҷоизаи ба номи Ландау (1989);
* Ҷоизаи ба номи Ҷон Бардин (1991)
* Ҷоизаи Нобел (2003).

Сарчашма
--------

1. ↑  Argonne Scientist and Nobel Laureate Dies at 88
2. ↑  Encyclopædia Britannica (ингл.)
3. ↑  Munzinger Personen (нем.)
4. ↑  Математическая генеалогия (ингл.) — 1997.
5. ↑  Энсиклопедияи Миллии Тоҷик, Ҷилди 1. АСОС-БОЗ – Душанбе: Сарредаксияи илмии Энсиклопедияи Миллии Тоҷик, 2013, - с. / Я. Самарқандӣ.
**Бӯшаҳрӣ** (Rhododendron) — гули маҳин, як ҷинси бутта, баъзан дарахти қадпасти ҳамешасабз ё хазонрез. Дар олам қариб 100 намуди Б. парвариш карда мешавад, ки аксари онҳо заҳрноканд. Бӯшаҳрӣро барои ороиш алоҳида-алоҳида ё якҷо мешинонанд. Дар ғурӯшахоки туршиаш баланд нағз месабзад. Намудҳои гуногуни Б. дар кӯҳҳои Осиёи Шарқӣ, Аврупои Ғарбӣ, Амрикои Шимолӣ, Қафқоз, Сибир ва Шарқи Дур дучор меояд. Дар Тоҷикистон Бӯшаҳриро дар боғҳои ботаникӣ мепарваранд. Барги дурушти кӯтоҳдумча, гули дуҷинсаи қифшакли зард, гулобӣ ё бунафш, меваи панҷпалла, тухми майда (дарозиаш 0,5–2 мм) дорад. Аз тухму қаламча зиёд мешавад. Дар тибби халқӣ ҷӯшобаи барги баъзе намудҳои Бӯшаҳрӣ, мас. Бӯшаҳрии зарин (Rh. aureum), Бӯшаҳрии қафқозӣ (Rh. caucasicum), Бӯшаҳрии даури (Rh. dauricum)-ро барои рафъи табларза, дарди сар ва бехобӣ, ҳамчун маводди маҳви бактерияҳо ва давои пешоброн кор мефармоянд. Гули Б. сершаҳд буда, асали он хушбӯй аст. Дар таркиби баъзе анвои Бӯшаҳрии андромедотоксин (родотоксин) ёфт шудааст, ки фаъолияти ҳуҷайраҳои мағзи сарро фалаҷ месозад.

Сарчашма
--------

* Бӯшаҳрӣ // Боз — Вичкут. — Д. : СИЭМТ, 2014. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 3). — ISBN 978-99947-33-46-0.

Нигаред
-------

 
Анбори Википедиа дар бораи ин мавзӯъ гурӯҳ дорад:
***Бӯшаҳрӣ***
Ин вожа дигар маъноҳо низ дорад, Бӯстон (мазмунҳо)-ро бубинед.

**Бӯстон** (собиқ Янтоқ) — шаҳрак, маркази ноҳияи Мастчоҳ. Аз Бӯстон то шаҳри Хуҷанд 59 км, то истгоҳи роҳи оҳани Бекобод 43 км. Аз Бӯстон роҳи автомобилгарди Хуҷанд — Тошканд мегузарад. Аҳолиаш 12300 нафар (2012).

Аҳолӣ
-----

| **сол** | 2014 | 2015 | 2019 | 2020 |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| **шумора (ҳаз. нафар)** | 13,2 | ↗13,6 | ↗15,2 | ↗15,5 |

Иқтисод
-------

Дар Бӯстон коллеҷи кишоварзӣ, литсейи касбӣ-кишоварзӣ, омӯзишгоҳи омӯзгорӣ, мактаби санъат, 5 мактаби таҳсилоти миёнаи умумӣ, 2 боғчаи бачагона, 4 мағоза, 2 ошхона, 2 чойхона, нуқтаи хидмати маишӣ, 2 муассисаи фарҳангӣ-фароғатӣ, 2 бунгоҳи тиббӣ, 2 дорухона, беморхона, дармонгоҳ, беморхонаи пешгирии касалиҳои сил, 2 китобхона мавҷуд аст. Дар Бӯстон идораи хоҷагии ҷангал, ҷамъияти матлубот, раёсати умури кишоварзӣ, пойгоҳи нақлиётӣ (автобаза), муассисаи нигоҳдории роҳҳои худрав, ситоди ҳолатҳои фавқулода, шуъбаи маориф, комиссариати ҳарбӣ, шуъбаи корҳои дохилӣ, идораи суди ноҳиявӣ, прокуратура, муассисаи серсоҳаи хоҷагии манзилӣ-коммуналӣ, идораи нозироти андоз, шуъбаи омор, сабти асноди ҳолатҳои шаҳрвандӣ, ассотсиатсияи хоҷагиҳои деҳқонии «Рӯдакӣ» ва «Сино», заводи пахта, заводи равғанкашӣ, корхонаи истеҳсоли обҳои ташнашикани «Чашмасор», ҶММ ба номи Ҳасан Абдулов, ҶММ «Музаффар» ва «Дорис» фаъолият мекунанд. Дар маркази шаҳрак барои хотираи шаҳидони ҶБВ лавҳаи ёдгорӣ гузошта шудааст. Соҳаҳои асосии хоҷагӣ: пахтакорӣ, зироаткорӣ ва чорводорӣ. Заминҳо ба воситаи наҳри «Тоҷикистони Советӣ» аз дарёи Сир обёрӣ мешаванд.

Нигаред низ
-----------

* Бӯстон (шаҳр)

Сарчашма
--------

* Бӯстон / М. Азизов // Боз — Вичкут. — Д. : СИЭМТ, 2014. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 3). — ISBN 978-99947-33-46-0.


| ⚙️ Flag of Tajikistan Маҳалҳои аҳолинишини ноҳияи Масчо |
| --- |
| Марказ | **Бӯстон** |  |
| Шаҳракҳо | Бӯстон • Обшорон • Суғдиён |
| Деҳоти Масчо | Майдончаи Комсомол • Масчо |
| Деҳоти Навбаҳор | Андабой • Ваҳдатобод • Гулзор • Гулрез • Заркон • Зарнигор • Кӯҳдара • Меҳровар • Навбаҳор • Навниҳол • Наврӯзӣ • Нурофарин • Обишифо • Пахтакор • Сайри Чаман • Сангчашма • Сардоб • Сафоӣ • Тораканд • Тутзор • Файзи Диёр • Файзобод • Хушманзара • Чаманистон • Чаманоро • Шакарчашма |
| Деҳоти Оббурдон | Оббурдон • Виткон |
| Деҳоти Палдорак | Палдорак • Чанок • 40 солагии Дилварзин • Ҷавонӣ |



1. ↑  *Агентии омори назди Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон.* ШУМОРАИ АҲОЛИИ ҶУМҲУРИИ ТОҶИКИСТОН ТО 1 ЯНВАРИ СОЛИ 2022. 19 ноябри 2022 санҷида шуд. Баргирифта аз сарчашмаи аввал 10 октябри 2022.
**Ҳасан Ирфон** (22 марти 1900, Самарқанд — 22 июни 1973) — тарҷумон, нависанда, узви Иттифоқи нависандагони Тоҷикистон (1961).

Зиндагинома
-----------

Ҳасан Ирфон 22 марти соли 1900 дар шаҳри Самарқанд ба ҷаҳон омадааст. Дар мадраса ва мактаби усули нав таҳсил карда, Курси дусолаи ҳисобдории Петроградро ба итмом расондааст. Соли 1919 дар идораи моҳномаи «Шуълаи инқилоб» тарҷумон будааст. Баъдан раиси корхонаи абрешим, тарҷумони Кумиҷроияи вилояти Самарқанд, раиси чопхонаи Комиссариати халқии заминдории Ӯзбекистон, муаллими забони форсии Донишгоҳи давлатии Самарқанд будааст. Сипас дар колхозу корхонаҳои гуногун кор кардааст, соли 1960 ба нафақа баромада, то охири умраш ба кори эҷодӣ машғул гардидааст.
Муаллифи романи маъруфи «Дар кулбаи косибон» (1963) ва қиссаи «Ду ёр аз ду диёр» (1964) мебошад, ки аз ҳар ҷиҳат мумтозу ҷолибанд.
Романи «Дар кулбаи косибон» соли 1970 аз тариқи нашриёти «Советский писатель» (Маскав) ба забони русӣ нашр шудааст.
Фаъолияти эҷодияш ба аввали солҳои сиюми асри мо рост меояд. Тарҷумаи сегонаи М. Горкий «Бачагӣ», «Дар байни мардум», «Университетҳои ман», қиссаи А. Толстой «Ғалла», Б. Полевой «Достони марди ҳақиқӣ», Н. Чернишевский «Чӣ бояд кард?», С. Бородин «Ситораҳо дар осмони Самарқанд» ва ғ. ба қалами ӯ тааллуқ доранд. Осори алоҳидаи Г.Севунц «Теҳрон», Д. Дефо «Робинзон Крузо», Жюл Верн «Бачагони капитан Грант», Р. Ҷованоли «Спартак», Р. Такур «Завол» ва дигар адибони машҳури оламро устодона ба тоҷикӣ гардондааст.
Соли 1961 ба узвияти Иттифоқи нависандагони Тоҷикистон пазируфта шудааст. 22 июни соли 1973 аз олам даргузаштааст.

Осор
----

* «Дар кулбаи косибон» (1963) роман
* «Ду ёр аз ду диёр» (1964) қисса

Тарҷумаҳо
---------

* Жюл Верн «Бачагони капитан Грант»
* Д. Дефо «Робинзон Крузо»
* Р. Ҷованоли «Спартак»
* Р. Такур «Завол»
* Г.Севунц «Теҳрон»
* С. Бородин «Ситораҳо дар осмони Самарқанд»
* Н. Чернишевский «Чӣ бояд кард?»
* А. Толстой «Ғалла»
* М. Горкий «Бачагӣ»
* М. Горкий «Дар байни мардум»
* М. Горкий «Университетҳои ман»
* Ҳасан Сайидбели «Телефончидухтар»

Сарчашма
--------

* Адибони Тоҷикистон (маълумотномаи мухтасари шарҳиҳолӣ)./Таҳия ва танзими Асрори Сомонӣ ва Маҷид Салим. — Душанбе: «Адиб», 2014. — С. 96 ISBN 978-99947-2-379-9
**Бӯстонафрӯз**, **бӯстонфурӯз**, **чаманафрӯз**, **чаманфурӯз** (лот. Celosia argentea) — гули маъруф.

Номи лотиниаш аз калимаи «celos» бармеояд, ки маънояш «оташафрӯз», «сӯзанда» аст. 

Пояаш рост (50-125 см қад мекашад), сершохча. Баргаш байзашакл, арғувонӣ ё сабзтоб. Тухмаш майда (вазни 1200—1300 донааш 1 г). Дар Тоҷикистон бӯстонафрӯз аз соли 1941 парвариш карда мешавад. Барои ороиши кӯчаю хиёбон ва гулгаштҳо мувофиқ аст. Дар шароити иқлими ҷумҳурӣ тухмашро охири март дар хоки ҳосилхез мекоранд. Бо мақсади зудтар гул кардан, тухми онро охири феврал дар гулхонаҳо низ коштан мумкин. Тухмӣ баъди 8-10 рӯз неш мезанад. Фосилаи байни ниҳолҳои Б. 15-20 см аст. Бӯстонафрӯз аз аввали тобистон то охири тирамоҳ мешукуфад. Бӯстонафрӯз навъҳои зиёд дорад, масалан, «Century» (баландиаш то 60 см), «Flamingo Feather» (баландиаш то 100 см), «Apricot Brandy» (баландиаш то 50 см), «Fairy Fountains» (баландиаш то 50 см), «Liliput», «Rondo», «Kimono» (баландиашон то 30 см) ва ғ.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* Бӯстонафрӯз // Боз — Вичкут. — Д. : СИЭМТ, 2014. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 3). — ISBN 978-99947-33-46-0.
**Бобокалонова Ҷонон Каримовна** (*Ҷонон Карим*; 13 сентябри 1929, Конибодом — 17 июни 2005, Душанбе) — адабиётшиноси тоҷик, доктори илмҳои филология (1983), профессор (1985). Ходими хизматнишондодаи илми Тоҷикистон (1992), академики Академияи илмҳои байналмилалии мактабҳои олӣ (1991).

Зиндагинома
-----------

Хатмкардаи Институти давлатии педагогии Душанбе (ИДПД, 1949). Фаъолияти кориаш чун омӯзгори мактаби миёна ва ходими маҷаллаи «Пионер» оғоз ёфтааст. Пас аз хатми таҳсил дар аспирантураи ИДПД (1954) то охири умр дар кафедраи адабиёти тоҷики ИДПД ба тадрис ва таҳқиқ машғул шуд.

Фаъолияти илмӣ
--------------

Беш аз 400 асар — аз барномаи таълим, дастурҳои таълим, китобҳои дарсӣ сар карда то ба мақолаҳову рисолаҳо ва монографияҳои илмӣ ба қалами Ҷонон Бобокалонова тааллуқ доранд. Ҷонон Бобокалонова чун муҳаққиқи адабиёти тоҷик ба се масъалаи муҳим — адабиёти бачагон, зан ва инъикоси образи ӯ дар адабиёт, танқиди адабӣ ва адабиётшиносӣ таваҷҷуҳ дошт. Дар маҷмӯаҳои илмӣ ва маҷаллаҳо аз соли 1956 сар карда мақолаҳояш дар бораи адабиёти бачагон ва адибони барои бачагон эҷодкунанда (Мирсаид Миршакар) ба табъ расидаанд, ки дар маҷмӯаҳои «Мақолаҳо оид ба адабиёти бачагона» (1967), «Мирсаид Миршакар — шоири бачагон» (1976; ин китоб соли 1982 дар Маскав ба забони русӣ ба табъ расид) ва ғ. фароҳам омадаанд. Дар таҳия, тадвин ба нашр расидани «Тазкираи адабиёти бачагонаи тоҷик» (1975—1981, ҷилдҳои 1-5.) саҳм гузоштааст.
Ба таҳқиқи масъалаи образи зан ва мавқеи ӯ дар адабиёт Ҷонон Бобокалонова солҳои 70 садаи XX рӯй овард (мақолаҳои «Мулоҳизаҳо оид ба мавзӯи озодии занон дар назми солҳои бистуми тоҷик», «Образи занон дар „Духтари оташ"-и Ҷалол Икромӣ», «Мулоҳизаҳои Аҳмади Дониш дар бораи занон», «Замони нав ва занон», «Симои занон дар адабиёти форсу тоҷик» ва ғайра).

Солҳои 1980 Ҷонон Бобокалонова дар қатори таҳқиқи масъалаҳои адабиёти тоҷик ба таҳқиқи масъалаҳои танқиду адабиётшиносӣ даст зад ва дар ин боб мақолаҳову рисолаҳо ба табъ расонд («Ташаккули характер», «Назаре ба таърихи танқиди адабии тоҷику форс» ва ғайра). Бо роҳбарии Ҷонон Бобокалонова 15 нафар рисолаҳои номзадӣ ҳимоя кардаанд. Ҷонон Бобокалонова узви Кумитаи Ҷоизаи давлатии Тоқикистон ба номи Абуабдуллоҳи Рӯдакӣ, Шӯрои ҳимояи рисолаҳои доктории ДМТ ва АИ ҶТ буд.

Ҷоизаҳо
-------

Бо медали «Барои меҳнати шоён» (1970), нишони «Аълочии маорифи халқи ҶШС Тоҷикистон» (1971) ва ифтихорномаҳо сарфароз гардидааст. Узви ИН Тоҷикистон (1991) ва ИЖ Тоҷикистон (1995).

Осор
----

* Аз баландиҳои кӯҳи сарбаланд. Д. 1992,
* Офтоби сари кӯҳ. Д. 1998;
* Нақши занон дар номаи шоҳон. Д. 1998;
* Боли ҳунар. Д. 1998;
* Назаре ба таърихи танқиди адабии тоҷику форс. Д. 1999;
* Зан ва сухан. Д. 1999;
* Некӣ бимонад ёдгор (маҷм. мақолаҳо). Д. 2000.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Бобокалонова Ҷонон Каримовна / М. Маҳмудов, А. Худойдодов // Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.

Пайвандҳо
---------

* Энсиклопедияи Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи С. Айнӣ
**Бӯстонобод** ( форсӣ: بستان آباد‎; ба забони румӣ чун **Bostānābād** ) — шаҳр ва пойтахти Шаҳристони Бӯстонобод, дар Устони Озарбойҷони шарқӣ, воқеъ дар Эрон аст. Дар барӯйхатгирии соли 2006, шумораи аҳолии он 16,992 нафар, дар 3,937 оила буд. 

Он 55 дар ҷануби шарқи Табрез, пойтахти устон воқеъ аст. Муҳаммад Ҳусейн Беҳҷат Табрезӣ, ки маъмулан ҳамчун Шаҳриёр машҳур аст, яке аз шоирони машҳури Бӯстонобод мебошад. Баъзе сокинони Бӯстонобод бар он ақидаанд, ки шаҳри ҳозира дар харобаҳои Уҷан (ё Оян), пойтахти тобистонаи муғулҳо сохта шудааст, ки нопадид гаштааст ва номи он дар аксари китобҳои таърихии асри шашуми милодӣ омадааст. 

Баъдтар Уҷан дар натиҷаи ҳодисаҳои гуногун пурра хароб карда шудааст. Аз ҷойҳои таърихии арзишманди табиӣ дар ноҳияи Бӯстанобод метавон гуфт: Кӯли Кӯри гул, ки яке аз ҷойҳои зеботарин истироҳат дар ин устон ва яке аз паноҳгоҳҳои табиӣ барои аксари паррандагони муҳоҷир мебошад. Чашмаи оби гарм, ки дар наздикии роҳи асосии байни Табрез ва ғоргоҳи Теҳрон, Оқ Булоқ, ки дар ҷануб то Қарияи Чаман ҷойгир шудааст.

Эзоҳ
----

  



| Шаҳрҳои устони Озарбойҷони шарқӣ |
| --- |
| Озаршаҳр | Аҳар | Аҷабшер | Бӯстонобод | Буноб | Варзақон | Калебар | Мароға | Маранд | Маликон | Миёна | Сароб | Саҳанд | Ускӯ | Табрез | Ҷулфо | Ҳарес | Ҳаштрӯд | Шабистар |
**Гулҷеғ**, **гулҷиғ** (лот. Gymnospermium darwasicum) — як навъ рустании худрӯй.

Пояаш 25-30 см қад мекашад. Бехаш лӯнда (қутраш то 4 см). Баргҳои бехи решааш думчадарози тоқ, байзашакл, канорҳояш ҳамвор; баргҳои пояаш тоқ, баъзан ҷуфт, дар зери хӯшагул ҷой гирифтаанд. Хӯшагулаш сергул, 5-6- барга. Гулҷеғ моҳҳои апрел — май гул карда, тухм мебандад. Самараш ғӯза (1-4 тухм дорад), тухмаш сиёҳтоб. Гулҷеғ дар нишебиҳои санглохи кӯҳ, бешазори гармсер, миёни буттаҳо (дар баландии 1500—2000 м аз с. б.) вомехӯрад. 

Гиёҳи хосси қаторкӯҳҳои Ҳисору Дарвоз (дар мавзеи Шикай, наздикии дарёи Панҷ, инчунин болотар аз деҳаи Ёгеди ноҳияи Дарвоз месабзад) мебошад. Тӯда-тӯда ё ҷудо-ҷудо мерӯяд. Дар таркиби гулҷеғ тақр. 1 % алкалоидҳо (дарвазин, дарвазамин, дарвазолин, таспин ва ғ.), пайвастҳои сапонинӣ мавҷуданд. 

Гулҷеғ гиёҳи шифобахш аст. Барг, поя ва бехи онро табибони халқӣ чун воситаи муқаввии дилу тан тавсия медиҳанд. Он барои танзими ғалаёни хун ва рафъи захмҳои ҳозима низ муфид мебошад. Гулҷеғ дар аввали баҳор рӯида, мисли сиёҳгӯшу наврӯзӣ гули машҳур аст. Гулҷеғро ба «Китоби сурхи Тоҷикистон» дохил карданд.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Гулҷеғ / М. Ҳоҷиматов // Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.
**Беҳзодӣ**, **бекзодӣ** — навъе аз харбузаҳои миёнсолӣ.

Асосан дар вилоятҳои Суғду Хатлон, водии Ҳисор, инчунин вилоятҳои Бухорою Самарқанд, Хоразм ва водии Фарғонаи Ӯзбекистон мепарваранд. Баъди 85-90 рӯзи кишт мепазад. Ҳар як палакаш 2-3 харбуза мебандад. Самараш мокушакл, борики дароз (35-40 см), вазнаш 3-6 кг; пӯсташкамтӯр, рахҳои дароз дорад.

Рангаш сабзи кушод. Мағзаш мулоим, сершираву хушбӯй ва хуштаъм. 7-9,3 % қанд ва 8,5-10 % моддаҳои хушк дорад. Тухмпаллааш шилмак, ба мағз часпидааст; тухмаш паҳни дароз, зарди дорчинӣ. Аз ҳар га андаряк 180—220 сентнер ҳосил мегиранд. Барои дер нигоҳ доштан ва ба ҷойҳои дур кашондан мувофиқ нест. Ба камобӣ устувор буда, дар заминҳои лалмӣ низ хуб месабзад. Ба касалиҳои пажмурдаи фузариозӣ ва гарда нисбатан тобовар аст.

Адабиёт
-------

* Гулмамадов М. Зироатҳои полизии Тоҷикистон. Д. 1985;
* Дастури полизкор, Д. 1987.

Сарчашма
--------

* Беҳзодӣ // Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.

Нигаред низ
-----------

* Даҳбедӣ
* Бешаки зимистонӣ
* Гулобӣ
* Зарметанӣ
Ин вожа дигар маъноҳо низ дорад, Беғар (мазмунҳо)-ро бубинед.
**«Беғар»** — кони сурбу флюорит дар қисмати ҷанубии қ-кӯҳҳои Ҳисор, дар водии дарёи Беғари рост (шохоби рости дарёи Варзоб).

Дар баландии 1400—1600 м аз с. б. ҷойгир аст. «Беғар» дар давраҳои қадим кашф шудааст, ки инро мавҷудияти ковишҳои куҳна тасдиқ менамоянд. «Беғар» ба тарқиши Беғар, ки самти арзӣ дорад ва дар гранитҳои бузургдонаи порфирмонанди биотитӣ мегузарад, мансуб аст. Ба ин тарқиш ду ҷисми маъданӣ — Марказӣ ва Паҳлӯӣ пайваст шудаанд. Аз ҷиҳати маъданнокӣ Марказӣ хубтар буда, дар раги ғафси кварсӣ ҷой гирифтааст. Он аз рагҳои сурбу флюорит ва гранитҳои гудохташуда иборат мебошад; дарозиаш 100 м, умқаш 170 м ва ғафсиаш 0,7-5,6 м. Дар таркиби маъдан минералҳои флюорит, кварс, калсит, пирит ва барит муайян карда шудаанд. Борварии миёнаи флюорит дар ҷисми маъданӣ ба 39,81 % ва сурб ба 1,05 % баробар аст. Маъдан аз сабаби дар таркибаш доштани CaF2 ба навъҳои Ф-30 ва Ф-40 мансуб аст, ки дар сурати истифодааш дар саноат ба тозакунӣ ниёз дорад. Баъди ташхисоти технологӣ маълум шуд, ки маъдан бо усули тасфия (флотатсия) хуб тоза карда мешавад. Маъдани «Беғар» аз рӯйи сифат, маъданнокӣ ва шароитҳои техникию иқтисодӣ шабеҳи маъдани «Кондара» буда, дар Комбинати маъдантозакунии Такоб коркард мешуд. «Беғар» аз рӯйи ҳаҷми захираҳои ҳисобшуда кони холис маҳсуб шуда, аз сабаби ҳаҷми ками захираҳо ва шароитҳои вазнини техникию иқтисодӣ барои истихроҷ тавсия нашуда буд. Новобаста ба ин, барои қонеъ гардондани иқтидори Комбинати маъдантозакунии Такоб аз соли 1969 дар «Беғар» истихроҷи маъдан шурӯъ гардид ва то ох. с-ҳои 80 садаи 20 идома ёфт. «Беғар» ҳамчун объекти геологӣ дар Кадастри давлатии конҳои канданиҳои фоиданоки ҶТ ба қайд гирифта шудааст.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* Беғар / Р. Бахтдавлатов // Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.
**Беҳзод Нормуродов** (зод. 1987) — варзишгари тоҷик. Устоди варзиши дараҷаи байналмилалӣ оид ба таэквон-до ва кикбоксинг (2010).

Зиндагинома
-----------

Хатмкардаи Донишкадаи тарбияи ҷисмонӣ ва варзиши Тоҷикистон (2014). Дар Чемпионати ҷаҳон (Тошканд, 2006) ҷойи сеюм ва медали биринҷӣ, Чемпионати ҷаҳон (Санкт-Петербург, 2009) ҷойи дуюм ва медали нуқра, Чемпионати Осиё (Алмаато, 2010) ҷойи якум ва медали тило, Чемпионати ҷаҳон байни калонсолон (Кореяи Шимолӣ, 2011) ҷойи сеюм ва медали биринҷӣ, Чемпионати Осиё (шаҳри Душанбе) ҷойи сеюм ва медали биринҷӣ, Чемпионати ҷаҳон оид ба кинбоксинг (Ялтаи Украина, 2012) ҷойи дуюм ва медали нуқра, Ҷоми ҷаҳонии кикбоксинг (Австрия, 2013) ду медали тило ва як биринҷӣ, Чемпионати ҷаҳон (Софияи Булғория, 2013) ҷойи сеюм ва медали биринҷӣ, Чемпионати Осиё оид ба таэквон-до
(Катмандуи Непал, 2014) ҷойи якум ва медали тилоро соҳиб шудааст. Айни замон (2014) ҳамчун мураббӣ дар Федератсияи таэкван-до ва кикбоксинги Ҷумҳурии Тоҷикистон ба тарбияи шогирдон машғул аст.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Нормуродов Беҳзод // Донишномаи Душанбе. — Д.: СИЭМТ, 2016. — С. 480. — 732 с. — ISBN 978-99947-33-89-7.
**Беҳрӯзи Табарӣ** (форсӣ: بهروز طبری‎) (с. тав. ва ваф. номаълум) — шоири форс-тоҷик (нимаи аввали асри XI). Дар Табаристони Эрон ба дунё омадааст, аз ин рӯ ба нисбаи Табарӣ машҳур аст. Ба қавли тазкиранигор Муҳаммад Авфӣ («Лубоб-ул-албоб») аз шоирони дарбори Ғазнавиён буд. Аз намунаҳои осораш бармеояд, ки ба мавзӯъҳои иҷтимоӣ, танқиду шикоят ва панду ахлоқ таваҷҷуҳ доштааст. Абёти зерин аз ӯянд:

Як сухан гӯямат зи рӯйи яқин,
Бишнав, ар бишнавӣ, сазад, ки сазост.
З-он ба гетӣ суханшинос намонд,
Ки ато додан аз миён бархост.

Сарчашма
--------

* Беҳрӯзи Табарӣ / А. Абдуллоев // Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.
**Беқасаббофӣ** (порсӣ:  بیقصببافی ) – Беқасаб матоъи нимабрешимии якранг ё рах-рахи ранга мебошад.

Тори беқасаби рахдорро, маъмулан, ба 5-6 қисм ҷудо карда, ҳар якеро алоҳида ранг медиҳанд. Ҳар як калобаро кушода, нахҳои кандашударо мепайванданд ва якҷо ба як чӯб чилла мекунанд, ки ин амалро дар гузашта «четма» меномиданд. Сипас устои нақшандоз мувофиқи нақши матлуб рахи матоъро ҷо ба ҷо мекунад. Тори беқасаби гулдор, ба мисли алочабофӣ, бо роҳи бастану кушодани калобаҳо ҳангоми рангдиҳӣ, нақшпардозӣ мешавад.

Ҳунармандони моҳир миқдори банди беқасабро ба 30 мерасонанд. Тори беқасаби рахдорро, одатан, ба панҷ-шаш қисм тақсим карда, ҳар якеро алоҳида ранг медиҳанд. Ҳар як калобаро кушода, нахҳои кандашударо мепайванданд ва як ҷо ба як чӯб чилла мекунанд. Баъд устои нақшандоз мувофиқи нақши дилхоҳ расми матоъро ҷо ба ҷо мекунад. Тори беқасаби гулдор бо роҳи баста ва кушодаи рангдиҳӣ нақш дода мешавад. Беқасаби гулдор ба адрас ё подшоҳӣ шабоҳат дорад. Вале нахи тори беқасаб нафису пудаш риштаи ғафс, тори адрас ғафсу пудаш нафис аст. Аз ҳар чашми теғи дастгоҳ 6-8 нахи тори беқасаб, 4 нахи тори адрасро мегузаронанд. Беқасабро якранг, рахдор ва гулдор мебофанд, аммо адрас танҳо гулдор мешавад.
Аз беқасаб ҷомаҳо ва ҳар гуна либос медӯзанд. Нафосат, латофат ва асолати ин навъи матоъ ба дизайнерони муосир имкон медиҳад, ки онро барои дар услуби шарқӣ оро додани деворҳои хонаҳо, пардаҳои тирезаҳо, болишту болинҳо ва ҷиҳати рӯкаш намудани мебел истифода намоянд.
Беқасаб навъҳои зерин дорад: бодомча (бо нақши бодом ва рангҳои гулобӣ, сабз, қаҳваӣ ва бунафш), зирагӣ (бо рахҳои сабзи торик ва сиёҳ), самарқандча ё самарқандӣ (бо рахҳои бунафшранг ва сафед), алобайроқ (дорои рахҳои васеъи зард, сабз, бунафш, сабзи торик ва сафед бо пуди сиёҳ ё сафед). Дар Хуҷанд навъи беқасаби Шамси Қодирӣ низ маъмул буд, ки ба шарафи устори эҷодгари он номгузорӣ шуда, аз матоъи рахдор иборат буд ва баъзан абрбандӣ низ мешуд. Ҳунармандони хуҷандӣ чун ихтироъкорони беқасаби абр эътироф шуда буданд ва ин навъ матоъи онҳо дар Эрону Афғонистон ва Ҳинд бо номи «хуҷанда» машҳур буд.

Нигаред низ
-----------

* Беқасаб

Эзоҳ
----

1. ↑  Беқасабро чӣ гуна мебофанд?
2. ↑  Д. Раҳимов. Касбу ҳунарҳои анъанавии тоҷикон. – Душанбе, 2014. – С. 12 -13.
**Гулшаҳд**, **гулшира**, **шаҳд** — моеъи ширине, ки дар шаҳддони гули рустаниҳо ҳосил мешавад. 

Юнониҳо дар қадим гулшаҳдро «оби ҳаёт» ва воситаи неруафзою дарозумрӣ мешумурданд. Дар таркиби гулшаҳд об (60-90 %), қанд (2,5-74,5 %), глюкоза, фруктоза, дектрин, ферменту сафедаҳо, спирт, намакҳои минералӣ, моддаҳои бӯё ва ғ. мавҷуданд. Миқдори ин моддаҳо дар таркиби гулшаҳд доимӣ нест. Мас. себ 46-53 %, олуболу 46-49 %, тамашк 35-64 %, бектошӣ 35-42 %, қоти сурх 32-40 % ва қоти сиёҳ 22-37 % қанд дорад; шаҳди қурси қамар фақат аз сахароза ва шаҳди маъсар аз глюкозаву фруктоза иборат аст. Бахусус гули себ, нок, олу, олуболу, гелос, тамашк ва қот сершаҳд мебошанд. Оби гулшаҳд дар ҳавои гарму хушк бухор гашта, қанди таркиби он шӯша мебандад. Гулҳо бештар шабона (соати 24) ва пагоҳирӯзӣ (аз соатҳои 8-11) шаҳд ҷудо мекунанд. Як бех дарахти себ 10-12 рӯз гул карда, як гули он дар як шаборӯз 0,04-0,30 мг, гули зардолу, шафтолу, нок ва олу 0,05-0,14 мг, гули тамашк 14 мг, говришқа 0,16 мг, зайзафун 0,15-11,54 мг ва гулшабпалак 30 г гулшаҳд ҳосил менамояд. Гулшаҳд ғизои занбӯр, говзанбӯр, ору, шапалак ва дигар ҳашарот аст. Як занбӯри асал дар як парвоз 50-60 мг ва дар давоми умри худ 6-8 г шаҳд меорад, ки аз он 3-4 г асал ҳосил мешавад. Ҳангоми фаровонии гул як оилаи занбӯри асал рӯзе то 8 кг гулшаҳд ҷамъ меорад. Занбӯрҳо ҳамзамон рустаниҳоро гардолуд низ мекунанд. Колибра ва баъзе кӯршабпаракҳо гулҳоро гардолуд карда, бо ин роҳ барои ҳосил шудани гулшаҳд низ мусоидат менамоянд. Баъди гардолуд шудани гул гулшаҳд барои ғизои ғӯрак сарф мегардад. Барои муътадил ҷудо шудани шаҳд узвҳои рустанӣ бояд солим ва сероб бошанд. Дар сурати норасоии об ҳаракати моддаҳои ғизоӣ ба гул хеле душвор гардида, гулшаҳд кам ҳосил мешавад. Дар ҳавои гарму намнок фаъолияти шаҳддон меафзояд. Гулшаҳд, маъмулан, ба шакли қабати тунук ва зарра ҳосил мешавад. гулшаҳди баъзе рустаниҳо (бӯшаҳрӣ, маҳингул, черемитса ва ғ.) заҳрнок аст. Бо вуҷуди ин, рустаниҳои заҳрноке низ вуҷуд доранд, ки гулшаҳди онҳо безарар мебошад (базрулбанҷ, чатргул, бедгул, панҷаи Алӣ, мушкбӯя, бобопирак, савринҷон, тутакалӣ ва ғ.).

Нигаред низ
-----------

* Шаҳддон
* Гул
* Асал
* Рустаниҳои асаловар

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Гулшаҳд / М. Саидов // Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.
**Антисе́птикҳо** (аз юн. άντί «зид» + σηπτικός «мадданок») — навъе аз моддаҳои зидди уфунат.

Антисептикҳо фаъолияти микроорганизмҳоро суст мекунанд ё афзоиши онҳоро бозмедоранд. Аз пайвастҳои органикӣ, хоса намакҳои металлҳои вазнин (симоб ва нуқра) антисептикҳои қавианд. Маҳлули ғилзаташ 1:1000-и онҳо дар чанд сония бактерияҳоро маҳв менамояд. Ғилзати камтарини ионҳои тило, мис, руҳ ва махсусан нуқра ба микроорганизмҳо таъсири марговар дорад. Бисёр оксидкунандаҳо, масалан, хлор, озон, йод, пероксиди гидроген, перманганати калий ва кислотаҳои минералӣ (кислотаҳои сулфат, борат, гидрогенфторид), ҳамчунин гидрогенсулфид, оксиди карбон, формалдегид, гази сулфид, оксиди этилен, гази карбонат, пайвастҳои органикӣ (фенол, крезол, формалин), баъзе спиртҳо, кислотаҳои салитсилат, бутанат, атсетат, бензоат ва сорбин барои микроорганизмҳо заҳр мебошанд. Антисептикҳо ба микроорганизмҳо таъсири гуногун мерасонанд. Баъзеи онҳо (масалан, намакҳои металлҳои вазнин, спиртҳо, фенол) сафедаи ситоплазмаро лахта мебандонанд, дигарашон (кислота ва ишқорҳо) сафедаҳоро гидролиз мекунанд, сеюмӣ (хлор, пероксиди гидроген, озон) боиси дар ситоплазма ба вуқӯъ пайвастани раванди оксидшавӣ мегарданд. Дар натиҷаи таъсири антисептикҳо фаъолияти ферментҳои гуногун суст мешавад. Дараҷаи таъсири антисептикҳо ба ғилзат ва давомоти таъсир, ҳарорат, бузургии муҳити рН ва таркиби химиявии онҳо вобаста аст. Дар майкашӣ баъзе антисептикҳоро чун воситаи безараргардонӣ ва консервант истифода мебаранд. Барои безараргардонии таҷҳизот ва зарфҳо беш аз ҳама кислотаи сулфат, ангидриди сулфат, баъзан антиформин, дезмол, ба сифати консервантҳои шираи ангур ва май кислотаҳои сулфат ва сорбинро кор мефармоянд. Дар боғу токдорӣ антисептикҳо барои аз занбӯруғҳо муҳофизат кардани сутунҳои чӯбин истифода мешаванд.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Антисептикҳо // А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2021, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.


  

Шаблон:Woodworking-stub