recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Операи калон** — операи бисёрпардагии калон, ки дар он драмаи шахсии қаҳрамонон дар қиёси воқеаҳои машҳури таърихӣ иҷро карда мешаванд. Бо саҳнаҳои беши таъсирнокӣ, хаёлпарастии рӯҳбаландона, санъати ороиши саҳна аз операҳои муқаррарӣ фарқ карда меистад. Дар чунин операҳо ҳайати хеле калон иштирок меварзанд: хор, балет, оркестри калон. Жанри «Операи калон» дар нимаи 1-уми аасри XIX дар Фаронса ба вуҷуд омад. Намунаҳои чунин жанро Д. Мейсрбер («Гугеноты», «Пророк») офарид.

Эзоҳ
----

1. ↑   Обидпур Ҷ. Луғатномаи тафсирии мусиқӣ / зери назари Б.Қобилова. – Душанбе: Аржанг, 2019. – С.282 – 480 с. ISBN 978-999-47-43-90-2 (тоҷ.)

Пайвандҳо
---------

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️  Гузариш ба унсури Викидода  Фарҳангҳо ва донишномаҳо | 
* Большая датская
* Большая российская (старая версия)
* Большая российская (научно-образовательный портал)
* Britannica (онлайн)

 |
**Афзалуддин Фазлуллоҳ ибни Рӯзбеҳони Исфаҳонӣ** (форсӣ: فضل بن روزبهان خنجی‎; 1457, Хунҷ, Эрон — 1520, Бухоро) — муаррих, сиёсатмадор, шоир, нависанда ва донишманди маъруфи форс-тоҷик.

Зиндагинома
-----------

Давраи ҷавонӣ ва таҳсилро дар Шерозу Исфаҳон гузаронда, дар 17-солагӣ ба Ҳиҷоз рафт ва баъди такомули илм (омӯзиши Қуръон, адабиёти араб), соли 1482 Маккаро зиёрат намуд ва ба Шероз баргашт. Дар пайравии Абуалӣ ибни Сино ва Ибни Туфайл (асри 12) оид ба тарзи давлатдорӣ асаре бо номи «Бадоеъу-з-замон фӣ қиссати Ҳай ибни Яқзон» (1490) эҷод кард. Осори ӯ бештар дар улуми давлатдорист. Ҳангоми хидмат (муншӣ) дар дарбори султон Яъқуби Оққуюнлу «Таърихи Аминӣ»-ро (1503) навишт. Ин асар оид ба тарзи давлатдорӣ, сабабҳои нооромиҳои давр, муҳити адабӣ, вазъи иҷтимоии садаи XV ва ибтидои садаи XVI маълумоти саҳеҳ медиҳад. Афзалуддини Фазлуллоҳ дар натиҷаи таъқиби исмоилиёни Эрон аз Табрез ба Кошон омада, дар ҷавоби «Роҳи ҳақиқат» ном асари Ҳасан ибни Муайиди Хуллӣ «Баргаштан аз роҳи хато» ном асарашро навишт (1508). Афзалуддини Фазлуллоҳ соли 1503 ба Хуросон, баъдан ба Бухоро омад. «Меҳмонномаи Бухоро» (1508-09) ва «Сулуку-л-мулук» («Роҳи подшоҳон», 1514) маҳсули ҳамин давраанд. «Меҳмонномаи Бухоро» мадорики муҳиммеро оид ба таъйини вазъи сиёсӣ ва иҷтимоии садаи XV ва нимаи аввали садаи XVI, муҳити адабии он аҳд, зиндагии мардум ва ғайра дар бар мегирад. Аз эҷодиёти Афзалуддини Фазлуллоҳ чун шоир намунаҳои ғазалиёт ва қитаъот боқӣ мондаанд. Машҳуртарин асари Афзалуддини Фазлуллоҳ «Сулуку-л-мулук» (иборат аз 15 боб) мебошад, ки дар он масъалаҳои тарзи давлатдорӣ, муносибат бо аҳли ғайридини ислом — яҳудиён, насрониён, маросимҳо, хайру эҳсон ва ғайра матраҳ гардидаанд.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* Афзалуддини Фазлуллоҳ / У. Назиров // Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.

* Персидские и таджикские рукописи ИНА АН СССР. Т. 1. М. 1964;
* Ибни Қурбон. Дар дуроҳаи фано ва эҳёи миллати қадим. Д. 2007.
Ҷадвали «Оптика» аз Сиклопедияи с. 1728.
**О́птика** (аз *юн.-қад. ὀπτική* — *оптика, илм дар бораи идроки босирӣ* , аз *optos* — «намоён») — як фасли физикаро гӯянд, ки дар он табиати афканиши оптикӣ (рӯшноӣ), пахноиши он дар муҳитҳои гуногуни физикӣ ва ҳодисаҳое, ки ҳангоми таъсири мутақобили рӯшноӣ ва модда ба амал меоянд, омӯхта мешаванд.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Ландсберг Г. С. Оптика, Москва 1976;
* Борн М. Основы оптикӣ, перевод с английского, 2 издание, Москва, 1973.

Сарчашма
--------

* Энциклопедияи Советии Тоҷик : [дар 8 ҷ.] / сармуҳаррир  А. С. Сайфуллоев. — Д. : СИЭСТ, 1978—1988.



|  |  |
| --- | --- |
| Физика | *Ин мақолаи нопурра аз физика мебошад.Шумо метавонед бо пурра кардани ин ба Википедия кумак кунед.* |
Шафақи қутбӣ
**Оптикаи атмосферӣ** — як фасли физикаи атмосфера буда, ҳодисаҳои оптикиеро меомӯзад, ки ҳанго­ми аз атмосфера гузаштани рушноӣ ба амал меоянд (шафақ, тирукамон, сароб, тағйири ранги осмон, пароканиш ва афканиши радиатсияи намоён ва нонамоён аз тарафи атмосфера, поляризатсияи рӯшноии осмонӣ, назарнамоии предметҳо ва ғайра).

Вазифаи асосии оптикаи атмосферӣ аз омӯхтани хосиятҳои оптикии ҳаво, баҳр, хушкӣ ва дар асоси натиҷаҳои ченкуниҳои ин хосиятҳо муайян кардани дигар характеристикаҳои физикии ҳаво, баҳр ва хушкӣ иборат аст.

Ҳамчунин нигаред
----------------

* Физикаи атмосферӣ

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* Энциклопедияи Советии Тоҷик : [дар 8 ҷ.] / сармуҳаррир  А. С. Сайфуллоев. — Д. : СИЭСТ, 1978—1988.
**Бағдодӣ Алӣ Маҳмудӣ** ( ар. البغدادي علي المحمودي‎ зод. 1 июл 1945, Zawiya[d]) — сиёсатмадор ва арбоби давлатии Либиё аст. Котиби генералии Кумитаи олии халқии Либиё (Соли 2006-2011).

Аз рӯи ихтисос акушер-гинеколог. Дар роҳбарияти Либиё ӯ барои ҳифзи саломатӣ масъул буд, дар моҳи июни соли 2003 муовини котиби Кумитаи олии халқӣ, аз 5 марти  соли 2006 - котиби Кумитаи олии халқии Либиё, ба ҷои Шукри Ғанем.

Самтҳои асосии фаъолияти техникии ӯ дар ин вазифа инкишоф додани рохи охан ва ба вуҷуд овардани каналҳои обёрӣ дар кишвар мебошад.

23 августи соли 2011 дар ҷараёни набард барои Триполи ӯ ба ҷазираи Ҷерба ( Тунис ) фирор кард ва 1 сентябр аз пуштибонии Ҳукумати муваққатии Ҷумҳурии Либиё эълон кард. Дар моҳи июни соли 2012 ӯ ба Либиё баргашт  .

Моҳи июли соли 2015 дар қатори дигар мухолифони воломақоми кишвар ӯро ба қатл маҳкум карданд .

Моҳи январи соли 2022 Бағдодӣ Маҳмудӣ пас аз истирдоди Тунис дар соли 2012 дар Либиё зиндонӣ шуд. Вай қасд дорад бар зидди Тунис ба ниҳодҳои Либиё ва Додгоҳи байналмилалии ҷиноӣ шикоят кунад.  .

Нигаред низ
-----------

* Кумитаи олии халқии Либиё

Эзоҳ
----

1. ↑  Тунис экстрадировал в Ливию бывшего премьера страны Аль-Багдади Али аль-Махмуд(пайванди дастнорас — *таърих*). 24 июни 2012 санҷида шуд. Баргирифта аз сарчашмаи аввал 4 марти 2016.
2. ↑  Сын Муаммара Каддафи приговорен к смертной казни через расстрел(пайванди дастнорас — *таърих*). 28 июли 2015 санҷида шуд. Баргирифта аз сарчашмаи аввал 30 июли 2015.
3. ↑  Архивированная копия(пайванди дастнорас — *таърих*). 8 январи 2022 санҷида шуд. Баргирифта аз сарчашмаи аввал 8 январи 2022.
**Ноҳияи Бахмал** (ӯзбакӣ: *Baxmal tumani*) — ноҳия, воҳиди маъмурӣ дар шимоли вилояти Ҷиззахи Ҷумҳурии Ӯзбекистон. Маркази маъмурӣ — шаҳраки Усмат. 8 майи соли 1943 ташкил шудааст.

Бахмал бо ноҳияи Ғаллаарал, Ҷиззах, Зомин, вилояти Самарқанд ва ноҳияи Панҷакенти Ҷумҳурии Тоҷикистон ҳамсарҳад аст. Аҳолиаш 122,5 ҳазор нафар (2001), асосан ӯзбекҳо ва тоҷикон, инчунин русҳо, уйғурҳо, қирғизҳо ва ғ. зиндагонӣ мекунанд. Масоҳаташ 1,86 ҳаз. км2.

Ҷуғрофиё
--------

Ҳудуди Бахмал асосан аз ҳамвориҳои доманакӯҳӣ ва кӯҳҳо иборат мебошад. Қисмати ҷанубии Бахмалро қаторкӯҳҳои кӯҳҳои Туркистон ва шим. ғарбии онро кӯҳи Молгузар иҳота карда, дар мобайни онҳо водии Сангзор доман паҳн кардааст.

Тақсимоти маъмурӣ
-----------------

Бахмал 10 ҷамоати деҳот (Бахмал, Боғишамол, Барлос, Сангзор, Гумбулоқ, Муғол, Ойқор, Оқтош, Тонголоқ, Узунбулоқ) ва як ҷамоати шаҳраки Усмат (маркази ноҳия) дорад.

Ёдгориҳои таърихӣ
-----------------

Дар маркази ноҳия чашмаи таърихии Бобо Саъди Ваққос воқеъ аст.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Ӯзбекистон миллий энциклопедияси. Ҷ.1. Тошкент, 2000.

Сарчашма
--------

* Бахмал // Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.

Пайвандҳо
---------

* Сомонаи вилояти Ҷиззах
* 

| ⚙️  Ӯзбекистон Ноҳияҳои вилояти Ҷиззах |
| --- |
| Маркази маъмурӣ | Ҷиззах |  |
| Ноҳияҳои вилоят | 
* Ноҳияи Арнасай \* Ноҳияи Бахмал \* Ноҳияи Галлаарал \* Ноҳияи Дӯстлик \* Ноҳияи Заамин \* Ноҳияи Зарбдор \* Ноҳияи Зафаробод
* Ноҳияи Мирзочӯл \* Ноҳияи Пахтакор \* Ноҳияи Фориш \* Ноҳияи Шароф Рашидов \* Ноҳияи Янгиобод

 |
Баққолӣ дар Алабама (1936)
**Баққолӣ** — дукони фурӯши маводи хӯрокворӣ (аз қабили орд, сабзавот, равғану биринҷ ва ғайра. Пешаи савдогарии замонҳои пешин. Соҳиби онро «баққол» мегуфтанд, ки дар дукони назди хона ё ҳавлии худ мева, сабзавот, дорувор, ширинӣ, ғаллаву дона ва чизҳои барои рӯзгор зарурро мефурӯхт. Харидорон метавонистанд аз баққолӣ чизҳои заруриро ба нася гиранд.

Таърих
------

Туркия
Баққолӣ дар шаҳрҳо ва баъ­зе ноҳияҳои Осиёи Миёна то нимаи аввали садаи XX вуҷуд дошт. Баъдтар, бо мурури замон, қариб аз байн рафт. Дар байни мардум истилоҳи «баққолии фалонӣ» ё «фалонча бақ­қол» низ мавҷуд буд. Дар асрҳои пешин тахаллус ва ла­қаби баққолӣ бисёр буд. Баққолҳоеро, ки дар баробари баққолӣ шеър мегуфтанд, «баққолӣ» ё «баққол» меномиданд. Баққолӣ ҳоло ҳам дар кишварҳои Эрону Афғонистон маъмул аст. Баққолиро дар кишварҳои Аврупо «бакалея» меноманд. Баққолӣ дар даврони шӯравии Тоҷикистон қариб аз байн рафта бошад ҳам, пас аз истиқрори истиқлол дар саросари кишвар дубора пайдо шуда, ки ҳамон вазифаи пешинаи Баққолиро адо мекунад.

Эзоҳ
----

1. ↑  ЭМТ, Ҷ. 2. АСОС-БОЗ – Душанбе: СИЭМТ, 2013, - с.292 // *Р. Раҳмонӣ.*

Сарчашма
--------

* Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — 664 с. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.
**Бақо Мирзобобо** (тав. 1831, Ҳисор — с. ваф. номаълум) — шоир ва насрнависи тоҷик.

Эҷодиёт
-------

Дар шеърҳояш «Бақо» тахаллус кардааст. Пас аз касби камол, тақр. дар 20-солагӣ, барои таҳсили улуми мутадовилаи давр аз зодгоҳаш ба Бухоро рафт. Даҳ сол таҳсил карда, ба сабаби нодорию камбизоатӣ таҳсилро тарк карда, ба Ғиждувон рафт, аз мирзоӣ дар даргоҳи ҳокимон касби маош мекард. Аз ҳамин сабаб, баъди хатми мадраса ҳам ба корею мансабе таъйин намегардад ва охири умрашро дар зодгоҳаш ба сар бурд. Аз Б. асари мансуре боқӣ мондааст, ки аз ҷиҳати сабку тарзи нигориш ба «Бадоеъу-л-вақоеъ»-и Зайнуддин Маҳмуди Восифӣ шабоҳат дорад. Нусхае аз ин асар дар китобхонаи Институти забон, адабиёт, шарқшиносӣ ва мероси хаттии АИ ҶТ, андаруни ҷилди баёзмонанде мавҷуд аст, ки шартан «Ёддошт»-аш метавон гуфт (муаллиф ба он ном нагузоштааст). Дар ин асар бо забони пуртакаллуф, бо истифода аз калимаву ибораҳои арабӣ, саргузашти худро ҳикоя кардааст, дар бораи ҳокимону амалдорони давр, воқеаҳои иҷтимоию сиёсӣ, аҳволи зиёиён ва ғ. маълумоти ҷолибе дарҷ намудааст. Дар асар пораҳое аз ашъори Бақо — қасоиду ғазалиёт, маснавиҳои хурд, қитъаҳояш ҷой гирифтаанд. Абёти зерин намунае аз ашъори Бақо мебошанд:

>    
> 
> Агар бинӣ касеро соҳиби ҳилм,   
> 
> Зи афъоли салимаш гир таълим!  
> 
> В-агар ёбӣ ту марде дар ҷаҳолат,   
> 
> Макаш аз суҳбаташ ранҷи хиҷолат...   
> 
>   \*\*\*  
> 
> Биё, соқӣ, май андар соғарам рез,   
> 
> Ба дунони замон беҳуда мастез,   
> 
> Ки дунон ошиқи ду нон бошанд,   
> 
> Чу хар масрури коҳу дон бошанд.   
> 
> Ба май теғи забонамро бипардоз,   
> 
> Занам дурри сухан дар силки оғоз... 
> 
>

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Абибов А. Аз ганҷинаи адабии Ҳисор. Д. 1995.

Сарчашма
--------

* Бақо, Мирзобобо // А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2021, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.
**Хатои Lua: bad argument #2 to 'formatDate': invalid timestamp 'ноябр 2018'.**


БАҲАГОВÁНДÓСИ ҲИНДӢ (порсӣ:بهګاون داس هندی) Ибни Дилпат Дос ибни Ҳарнисрой (1751–1805), муаррих, тазкиранигор ва шоири форсизабони Ҳиндустон.

Зиндагинома
-----------

Дар Лакҳнав касби камол кардаву аз донишмандони забону адабиёт ва шеъри форсӣ Мавлавӣ Юсуфи Саҳоранпурӣ ва Мирзо Фохири Макин (вафот 1826) дарс омӯхтааст. Дар ибтидои шоирӣ тахаллуси «Бисмил»-ро пазируфта, баъдан «Ҳиндӣ» тахаллус кардааст. Дар дарбори ҳукм¬ронони давраш ба ҳайси масъули хироҷу молиёт ва раёсати девон хидмат кардааст.

Осор
----

Аз Баҳаговандоси Ҳиндӣ ду девони ашъор – «Завқия» ва «Шавқия», маснавиҳои «Силсилату-л-муҳаббат» (дар пайравии «Силсилатуззаҳаб»-и Ҷомӣ), «Мазҳару-л-анвор» (дар татаб¬бӯи «Махзану-л-асрор»-и Низомии Ганҷавӣ), «Меҳри зиё» (дар вазни «Юсуфу Зулайхо»-и Ҷомӣ), «Савонеҳ-ун-нубувват» (шарҳи ҳоли мухтасари Ҳазрати Муҳаммад (с) ва дувоздаҳ имом) боқӣ мондаанд. Соҳиби ду тазкира–номҳои «Сафинаи ҳиндӣ» ва «Ҳадиқаи ҳиндӣ» буда, дар «Сафинаи ҳиндӣ» оид ба 335 шоири муосираш, ки гурӯҳе аз онҳо роҷаҳо – ҳукмронони давр буданд, маълумот додааст. Тартиби зикри шоирон алифбоӣ – мутобиқи ном тахаллусашон мебошад. Тазкира соли 1958 дар Патна ба табъ расидааст. «Сафинаи ҳиндӣ»-ро тазкираи умумӣ метавон гуфт. Дар тазкира оид ба рӯзгору осори шоирони форсизабони Ҳиндустон, аз ибт. дар ин кишвар интишор ёфтани ислом то замони муаллиф, маъ¬лумот оварда шудааст. Як нусхаи асар дар Китобхонаи Муръашии Наҷафии Қум маҳфуз аст. Намунаи ашъори Б. Д. Ҳ. ки дар ох. зиндагиномаи хеш дар «Сафинаи ҳиндӣ» (172 байт) овардааст, аз қавли Аҳмад Гулчини Маонӣ, салису фасеҳу нағзу дилангез, забони гуфтораш ба фусаҳои Ироқ наздик аст. Ин абёт аз ӯст:

Якҷо шудани бадру ҳилол амри муҳол аст,

Ҷуз абруву рӯйи ту, ки бадр асту ҳилол аст.

Умрест, ки Ҳиндӣ, дили мо дар бари мо нест,

Бечора куҷо рафту надонам, ба чӣ ҳол аст.

  

Даштест муҳаббат, ки саробаш ҳама хун аст,

Хокаш ҳамагӣ оташу обаш ҳама хун аст.

Бишкаст зи санги ситами соқии бадмаст

Минои дили мо, ки шаробаш ҳама хун аст!

Ин дида, ки хун сохт дили ман, ҳама об аст

В-ин дил, ки шудам хонахаробаш, ҳама хун аст!

Адабиёт
-------

نقوی علیرضا. تذکره نویسی فارسی در هند و پاکستان. ۱۳۴۳ هـ. ش؛ احمد گلچین معانی. تاریخ تذکره های فارسی. ج. ۱. تهران، ۱۳۶۳ هـ. ش؛

دانشنامۀ أدب فارسی. أدب فارسی در شبه قاره. بخش ۱، تهران، ۱۳۸۰ هـ. ش؛ دائرة المعارف بزرگ اسلامی. جلد ۱۳. تهران، ۱۳۸۳ هـ. ش.

* Ш. Муҳаммадиев.

Сарчашма
--------

* Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — 664 с. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.
**Дилшоди Барно** (1800—1907) — шоир, рӯшанфикр ва таърихнигор ба ҳисоб меравад.

Зиндагинома
-----------

Дар Уротеппа ба дунё омадааст. Хони Қӯқанд Умархон ҳангоми забти Уротеппа (солҳои 1810—1822) Дилшодро бо ҳамроҳии асирон ба Қӯқанд мебарад. Чанде нагузашта Дилшод аз дарбор гурехта, дар хонаи Тошмахдум ном шахс паноҳ меёбад ва баъд зани ӯ шуда, то охири умр дар Қӯқанд мемонад. Шоира дар шеърҳояш беадолатиҳои замонаро сахт мазаммат кардааст. Вай дар Қӯқанд мактабдори номӣ буд ва мувофиқи баъзе маълумотҳо 891 нафар духтаронро саводнок намудааст. Яке аз асарҳои Дилшод «Таърихи муҳоҷирон» мебошад. ӯ дар ин асар тороҷгарӣ ва кушокушиҳои Умархон, баъзе воқеаҳои аз тарафи Русияи подшоҳӣ забт намудани Осиёи Миёна, ҳаёти сиёсӣ ва иҷтимоии замонро инъикос кардааст..

Сарчашма
--------

* Ҳотамов Н. Б. Довудӣ Д. Муллоҷонов С. Исоматов М. Таърихи халқи тоҷик (Китоби дарсӣ). — Душанбе,2011

Адабиёт
-------

1. ↑  Ҳотамов Н. Б. Довудӣ Д. Муллоҷонов С. Исоматов М. Таърихи халқи тоҷик (Китоби дарсӣ). — Душанбе,2011, — с.241

Нигаред низ
-----------

Дилшоди Барно//Энсиклопедияи адабиёт ва санъати тоҷик. Ҷ илди 1. — Душанбе,1988


|  |  |
| --- | --- |
| Таърих | *Ин мақолаи нопурра аз таърих мебошад.Шумо метавонед бо пурра кардани ин ба Википедия кумак кунед.* |
**Бақия** (ар. بقیه‎ – боқимонда, пасмонда) — дар мусиқии классикии форс-тоҷик фосилаест, ки ним парда (камтар аз ним)-ро ифода мекунад. Ба гурӯҳи фосилаи суғро дохил буда, аз пардаи мутлақ (сарпарда) ба қадри камтар аз ним лаҳн зиёд (баланд) мебошад (сенташ – 90).

Мусиқи­донони гузашта дар байни пардаҳои қаторовоза пардаи мутлақ (сарпарда)-ро бо алиф (ا) ва нуқтаи ҳосилшавии ин фосиларо бо бе (ب) ишора намудаанд. Агар фосилаи байни «алиф»-у дол (до – ре) як лаҳни пурраро ифода намояд, бақия як ҳиссаи он аст. Дар истилоҳи мусиқии имрӯза бақия тақрибан ба до-диез баробар мебошад.

Эзоҳ
----

1. ↑  Энсиклопедияи Миллии Тоҷик, Ҷилди 2. АСОС-БОЗ – Душанбе: Сарредаксияи илмии Энсиклопедияи Миллии Тоҷик, 2013, - с.289-291 // А. Зубайдов.

Сарчашма
--------

* Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — 664 с. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.
|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| << | **Баҳман** | >> |
| Ш | Я | Д | С | Ч | П | А |
| 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 |
| 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 |
| 15 | 16 | 17 | 18 | 19 | 20 | 20 |
| 22 | 23 | 24 | 25 | 26 | 27 | 28 |
| 29 | 30 |  |  |  |  |  |
| **1401 хуршедӣ** |

Ин вожа дигар маъноҳо низ дорад, Баҳман (мазмунҳо)-ро бубинед.
 

| Моҳи хуршедӣ | Давра (тақрибан) |
| --- | --- |
| Фарвардин | 21 март — 20 апрел |
| Урдибиҳишт | 21 апрел — 21 май |
| Хурдод | 22 май — 21 июн |
| Тир | 22 июн — 22 июл |
| Мурдод | 23 июл — 22 август |
| Шаҳривар | 23 август — 22 сентябр |
| Меҳр | 23 сентябр — 22 октябр |
| Обон | 23 октябр — 21 ноябр |
| Озар | 22 ноябр — 21 декабр |
| Дей | 22 декабр — 20 январ |
| Баҳман | 21 январ — 19 феврал |
| Исфанд | 20 феврал — 20 март |

**بَهمَن**
**Баҳман** (форсӣ: بهمن‎ аз паҳлави vahuman — нексиришт, фаришта) ё **Далв** (порсӣ:  دلو ) — моҳи 11-ум дар Тақвими Эронӣ ва 30 Рӯз аст.

Баҳманрӯз, рӯзи тақвими офтобӣ — хуршедии авестоӣ ва номи моҳи 11-уми сол. Ориёиҳо рӯзи ҷуфт шудани моҳу рӯзро ҷашн мегирифтанд. Ба иттилои Абурайҳони Берунӣ дар Суғд дар ин рӯз зардуштиён хӯроке аз ҷамъи донаҳои зироат дар дегҳо мепухтанд ва баҳмани сафед, ки махсуси амшоспандон аст, бо шири соф мехӯрданд ва муътақид буданд, ки ҳофизаро қавӣ менамояд. Дар Хуросон, дар ин рӯз дар дегҳо аз донаҳои зироат ва гӯшт хӯрок мепазанд ва гулҳои ёсумани сурху зард чида, ба сайри саҳро мебароянд ва хурсандӣ мекунанд.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Баҳман / Ю. Яқубов, Б. Раҳматов // Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.
**Бақои Тамошо ибни Мулло Қурбон** (форсӣ: بقای تماشا‎; с. тав. ва ваф. номаълум) — шоири тоҷик (а. 17).

Зиндагинома
-----------

Бо тахаллуси «Тамошо» ва «Маонӣ» шеър мегуфтааст. Шахси таҳсилдида, аз улуми мутадовили давр баҳраманд будааст. Дар ма­ҳаллаи Мирсаид–Ошиқи Самарқанд зиста, ба касби баз­зозӣ (матоъфурӯшӣ) машғул будааст. Чун шоир ва шахси зарофатгӯй шуҳрат доштааст. Худро аз шогирдони Мирзо Бадеъи Ҷамолистонӣ (Ҷамолистон ба маънои Са­марқанд аст) медонист. Дар давраи исти­лои Самарқанд аз ҷониби Анӯшахони урганҷӣ роҳи Ҳиндустонро пеш гирифта, баъдан ба Ҳиҷоз рафтааст. Аз вуҷуди девонаш иттилое дастрас нагардидааст. Абёти зерин намунае аз ашъори ӯянд:

> Аз хонақаҳ шитоб ба майхона дар баҳор,   
> 
> Сархуш нишин ба соқию паймона дар баҳор!  
> 
> Барги шукуфа нест, ки дар ҷустуҷӯйи шамъ  
> 
> Парвоз мекунад пари парвона дар баҳор.   
> 
> Чандон ки завқи хандаи миност дар дилам,   
> 
> Дорам хумори гиряи мастона дар баҳор!  
> 
> Чор аст рукни айши Тамошо, ҷуз ин махоҳ,–   
> 
> Ашъору боғу соқию майхона дар баҳор.
> 
>

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Суханварони Сайқали рӯи замин. Д. 1973.

Сарчашма
--------

* Бақои Тамошо / М. Диловаров // Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.
**Бақоева Наталя Павловна** (тав. 1951, Душанбе) — биолог, доктори илмҳои биология (1996), профессор (2002).

Зиндагинома
-----------

Хатмкардаи УДТ (1975). Солҳои 1975–1996 дар Донишгоҳи давлатии Тоҷикистон ба фаъолияти илмию омӯзгорӣ машғул буд. Аз соли 1997 мудири кафедраи химия ва биохимияи Академияи давлатии кишоварзии шаҳри Самараи Федератсияи Россия. Доир ба таъсири пешкишт, нуриҳо ва тарзи шудгору нарм кардани замин, нуриандозӣ, роҳҳои баланд бардоштани ҳосили гандуми баҳорӣ ва тирамоҳӣ дар шароити бешадашт ва ғ. пажӯҳишҳои назаррас анҷом додааст. Муаллифи беш аз 90 асару мақолаи илмист.

Осор
----

* Структурно-функциональные особенности мультифермент­ного комплекса цикла Кальвина. Д. 1996;
* Влияние предшественников, способов основной обработки почвы и удобрений на уражайность и биохимические показатели качества зерна озимой и яровой пшеницы в условиях лесостепи среднего Поволжья// ж. Успехи современного естествознания. № 12, 2007.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* Бақоева, Наталя Павловна // Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.
**Баҳлул** (ар. بهلول‎ — гӯл, нодон, лода, масхарабоз) — қаҳрамони латифаҳо, ҳикояҳо, афсонаҳои халқии арабӣ ва форс-тоҷик.

Дар осори арабӣ бо номи Далқаки дарбори Ҳорунаррашид маъруф аст. Шахси воқеӣ, таърихӣ будааст, ки номаш дар осори таърихию адабӣ, аз ҷумла осори Ибни Арабӣ, «Таърихи гузида» ва ғайра вомехӯрад. Ӯро писари олими маъруфи садаи VIII Умари Куфӣ ё амакбачаи халифа Ҳорунаррашид гуфтаанд ва ишораҳо кардаанд, ки то соли 848 барҳаёт будааст. Шахсе будааст қаноатпеша, зулмситез, муборизи роҳи адолат, норозӣ аз сиёсати иҷтимоию сиёсати ҳукмронони давр ва аз бидъату хурофот. Азбаски барои изҳору ибрози ақидаҳояш, дашном додани аъёну ашроф метавонист ҷазо бибинад, вай худро гӯлу нодон нишон медод, худро ба девонагӣ мезад ва аз ҷазо раҳоӣ меёфт.

Бо ҳамин хислату сифатҳо гоҳ чун Баҳлули доно, гоҳ Баҳлули нодон дар бораи ӯ мардум латифаву ҳикоятҳо бофтанд ва баъдан ин бофтаҳои халқӣ ба адабиёти хаттӣ гузаштанд. Бо номи Баҳлул ҳикоёту латифаҳо дар «Ҳадиқату-л-ҳақиқа»-и Саноӣ, «Мусибатнома», «Асрорнома»-и Фаридуддини Аттор, «Ҷавомеъу-л-ҳикоёт ва лавомеъ-ур-ривоёт»-и Авфӣ, «Маснавии маънавӣ»-и Ҷалолуддини Румӣ, «Баҳористон»-и Абдурраҳмони Ҷомӣ ва ғайра ба назар мерасанд. Мувофиқи маводди фолклории бадастомада дар байни мардуми тоҷикзабони Осиёи Марказӣ латифаҳову ҳикоёт дар бораи Баҳлул мавҷуданд. Баҳлул инчунин дар байни мардуми Курдистон ва Эрон машҳур аст. Дар Эрон ҳафтаномаи танзии «Баҳлул» нашр мешавад; маҷмӯаҳое бо номҳои «Баҳлул: оқили девонанамо» (1343 ҳиҷрии шамсӣ), «Баҳлули оқил» (1372 ҳиҷрии шамсӣ), «Латифаву ҳикоёти ширини Баҳлули оқил» (1372 ҳиҷрии шамсӣ), «Қиссаҳои Баҳлул» (1376 ҳиҷрии шамсӣ) ва ғайра ба табъ расидаанд. Дар байни тоҷикон низ номи Баҳлул дар афсона, латифа ва ҳикоятҳо зиёд ба назар мерасад.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Баҳлул / Р. Раҳмонӣ // Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.
**Бақó** (ар. بقا‎ – ҷовидонӣ, абадӣ ва поянда) — дар тасаввуф зинаи охирини тариқат ё ҳадафи ниҳоию мақ­сади олии сайри маънавии суфиён, ё мақоми баъди фано.

Таълимот
--------

Мувофиқи ин таълимот, барои ба мақоми бақо расидан солики роҳи ҳақиқат бояд худро аз тамоми олоиши дунявӣ ва сифати башарӣ озод сохта, омири нафси худ шуда, аз тамоми хислатҳои манфии инсонӣ вуҷуди худро пок карда, ба авсофи ҳамида ороста гардад. Дар натиҷаи ин, аз рӯйи таълимоти аҳли тасаввуф, дар табиати суфӣ ҷиҳати рӯҳонӣ бар ҳайвонӣ, ахлоқи ҳамида бар ахлоқи замима (бад) ғолиб меояд ва, бо ҳамин, мақоми фано ба охир расида, суфӣ ба мақоми бақо мерасад ва марҳалаи бақо баъд аз фано оғоз шуда, бақои абадӣ ҳосил мешавад.

Мафҳум
------

Аввалин касе, ки роҷеъ ба мафҳуми бақо ва нисбати он ба фано сухан гуфтааст, Абусаиди Харроз ме­бошад. Суфиён дар бораи бақо, вобаста ба дарку фаҳм ва ҳоло­ту чигунагии хусусиятҳои таълимоташон, таърифҳои гуногун додаанд. Масалан, Абулқосими Қушайрӣ бақоро иборат аз таҳсили авсофи писандида, чунонки фаноро зудудану фонӣ кардани авсофи мазмум муаррифӣ кардааст, парҳез аз афъоли накӯҳидаро, ки дар забони шариат фонӣ шудан аз шаҳват ном дорад, муолиҷаи хӯйи хеш аз ҳасад, кина, бухл, такаббур ва дигар авсофи нописандидаро муқад­димаи расидан ба сарманзили бақо донистааст, ки бо сидқу футувват ҳосил мегардад. Абдурраҳмони Ҷомӣ мегӯяд, ки «бақо иборат аз бидояти сайр фӣ-л-аллоҳ чӣ сайр-ил-аллоҳ вақте мунтаҳӣ шавад, ки бодияи вуҷудро ба қадами сидқ якборагӣ қатъ кунанд ва сайр фӣ-аллоҳ он гоҳ мутаҳа­қ-қақ шавад, ки бандаро баъд аз фанои мутлақи вуҷудӣ зоти пок аз он олудагиҳо ба даст оварад ва ба авсофи илоҳӣ мутассиф шавад». Назарияи фанову бақо, то андозае, урфу одат, баъзе аркони шариат, биҳишту дӯзахро инкор карда, роҳи ягонаи ба ҳақ наздикшавиро дар ишқу му­ҳаббат ва кӯшишу ғайрати ҳар як фарди алоҳида медид. Вале, азбаски ин таълимот мардумро ба гӯшанишинӣ ва зуҳду тақво даъват мекард, дар таърихи афкори ҷамъиятӣ нақши манфӣ бозидааст.

Эзоҳ
----

1. ↑  ЭМТ, Ҷ. 2. АСОС-БОЗ – Душанбе: СИЭМТ, 2013, - с.292 // *А. Муҳаммадхоҷаев.*

Адабиёт
-------

* فریدالدین عطار. تذکرة الاولیاء. بمبئی، (بی سال نشر)؛
* عبدالرحمن جامی. نفحات الانس/ به تصحیح و مقدیمۀ مهدئ توحیدپور. تهران، ۱۳۳۷ هـ. ق؛
* دائرة المعارف تشیع. ج. ۳. تهران، ۱۲۵۷ هـ.

Сарчашма
--------

* Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — 664 с. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.
Истгоҳи Баҳоррден  роҳи оҳани Закаспий (1890).
**Баҳарден, Баҳорден** ( туркм. Bäherden ) - шаҳри саноатӣ, маркази маъмурии этрапи Баҳерден аз Велаяти Ахал Туркманистон аст .

Таърих
------

Минтақае, ки ин шаҳрак дар он ҷойгир буд, соли 1881 ба ҳайати Русия дохил шуд. Дар охири асри XIX дар он 789 нафар одамон зиндагӣ мекарданд , истгоҳи роҳи оҳан дар роҳи оҳани Закаспий ҷойгир буд . Баҳорден маркази полиси Дурун буд .

Шаҳраки Баҳарден маркази вилояти Баҳардени ҶШС Туркманистон буд. 5 майи соли 1993, номи он ба **Баҳарден (** Баҳорден) ва 23 октябри 2003 - ба **Баҳарли** иваз карда шуд. 3 феврали соли 2008 он мақоми шаҳрро гирифт. 5 январи соли 2018, шаҳри **Баҳарли** дубора ба **Баҳарден** номгузорӣ шуд  .

Ҷуғрофия
--------

Дар пойгоҳи шимолии Копетдаг, 101 км дуртар аз Ашқобод ҷойгир аст. Шоҳроҳи M 37 аз шаҳр мегузарад, канали Қароқум дар наздикии он ҷойгир аст.

Аҳолӣ
-----

Аҳолии Баҳарден 24139 нафарро ташкил медиҳад ( 2008 ).

Иқтисод
-------

Дар шаҳр фабрикаҳои либоси миллӣ (кетени) ва қолинбофӣ буданд .

Ҷойҳои тамошобоб
----------------

19 км дуртар дар ҷанубу шарқии Баҳарден ғори Баҳарден - ғори оҳаксанги карстӣ бо кӯли зеризаминии Кёв-Ота ҷойгир мебошад.

Эзоҳ
----

1. ↑  ЭСБЕ/Бахарден — Викитека
2. ↑  Бахарден // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона : в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — СПб. 1890—1907.
3. ↑  Парламент Туркменистана внёс изменения в административно-территориальное деление Ахалского велаята(рус.). *Информационный портал Туркменистана «Turkmenportal»* (5 январи 2018). 29 апрели 2018 санҷида шуд.

| ⚙️ Парчами Туркманистон Шаҳрҳои Туркманистон |
| --- |
| Бо мақоми вилоят | Ашқобод |  |
| Марказҳои маъмурии вилоятҳо | 
* Аннау
* Балканобод
* Дашоғуз
* Марӣ
* Туркманобод

 |
| шаҳрҳои дигар | 
* Байрамалӣ
* Баҳарден
* Баракат
* Болдумсоз
* Газаҷак
* Гӯруғлӣ
* Губадаг
* Дӯстлук
* Ёлётен
* Шаҳр ба номи Сафармурод Туркманбошӣ
* Кӯктеппа (Гёктеппа)
* Қумдоғ (Гумдаг)
* Қаҳқаҳа (Кака)
* Қурбонсултон-Эҷе
* Кӯҳнаурганҷ
* Керкӣ
* Маъданлӣ
* Махтумқулӣ
* Мурғоб
* Ниёзов
* Оқтеппа
* Саёд
* Сайдӣ
* Сардор
* Сарҳадобод
* Теҷен
* Туркманбошӣ
* Фороб
* Хазар

 |
**Бақоии Самарқандӣ** (форсӣ: بقائ سمرقندی‎; ? – 1522) — шоири тоҷик.

Зиндагинома
-----------

Дар илми мусиқӣ ва ҳунари хаттотӣ машҳур будааст. Дар манбаъҳои ада­бӣ, масалан, тарҷумаи «Маҷолису-н-нафоис»-и Алишери Навоӣ, аз ӯ чун шахси фозилу донишманд ёд шудааст. Маъхазҳо, аз девон доштанаш иттилоъ медиҳанд, вале нусхае аз он то ҳол дастрас нагардидааст. Пораҳои ашъораш дар тазкираву баёзҳо омадаанд. Ин байт аз эҷодиёти ӯст:

> Қадам, ки дар раҳи ишқ аст, бештар монам,   
> 
> Ба мулки ишқ расам, ё ба роҳ сар монам.
> 
>

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* Бақоии Самарқандӣ // Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.
**Баққабозӣ, қурбоқабозӣ**

Ду нафар бачаҳо яктогӣ санг ё устухони ҳайвонро, ки онро "баққа" меномиданд, дар даст мегиранд. Яке аз бозингарон сангро дар замин ба пеш ҳаво медиҳад. Бозингари дуюмӣ бояд бо санги худ санги ҳарифашро нишон гирифта занад. Агар санги ҳарифашро зада тавонад, пас бозингари якум ӯро ба пушташ "савор" карда, то ба ҷое, ки сангҳо бархӯрдаанд, мебарад. Дар Рашту Дарвоз нимфаъол аст.

Адабиёт
-------

1. Нурджанов Н. Игры // Таджики Каратегина и Дарваза. Вып.3, Д. 1976;
2. Донишномаи фарҳанги мардуми тоҷик. Ҷ.1. Д. 2015.

Нигаред
-------

* Бозиҳои миллӣ ва мардумии тоҷикон
* Баландбарояк

Манобеъ
-------

1. ↑  Феҳристи миллии фаҳанги ғайримоддӣ /Natioal list of intangible cultural hertage/ Пажӯшиҳгоҳи илмӣ-тадқиқотии фарҳанг ва иттилооти Вазорати фарҳанги ҶТ – Душанбе: «Аржанг» 2016, – С. 173


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Ин мақолаи нопурра аз таърих мебошад.Шумо метавонед бо пурра кардани ин ба Википедия кумак кунед.* |
**Якопо Беллини** (Bellini) — оилаи рассомони итолиёии Эҳёи пешин, ки ба мактаби рассомии Венетсия асос гузоштаанд. Якопо Беллини (тақрибан 1400–1470/71), рассом ва наққош, шогирди Ҷентиле да Фабриано. Аввал бо услуби готикаи «интернатсионалӣ» расм мекашид. Аз солҳои 40 садаи XIV дар эҷодиёти ӯ зери таъсири санъати флоренсиягӣ аломатҳои ҳунари давраи Эҳё бартарӣ дошт. Муаллифи тасвирҳои начандон бузурги ибодатхонаҳо, инчунин тақрибан 300 расм (ду албом, солҳои 1440–50, Лувр, Осорхонаи Британия) – мисоли беҳамтои китоби намунаҳо, ки рассомони асримиёнагӣ ҳангоми кор бо тасвирҳо истифода мебурданд.

Нигаред
-------

* Ҷентиле Беллини – писари Якопо
* Ҷованни Беллини – писари дигари Якопо

Адабиёт
-------

* Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — 664 с. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.
**Наим Маҳкамов** (тав. 15.06.1952, шаҳри Истаравшани вил. Суғд), сароянда ва оҳангсози тоҷик (сопранои лирикӣ). Ҳофизи халқии ҶШС Тоҷикистон

Зиндагинома
-----------

Нозукиҳои санъати сарояндагиро аз падараш Маҳкам Ғафуров (сарояндаи халқӣ) омӯхтааст. Соли 1973 факултети механикии Донишгоҳи хоҷагии қишлоқи Тоҷикистонро хатм карда, Солҳои 1973-1986 инженери ф-каи трикотажии шаҳри Ӯротеппа (ҳоз. Истаравшан) ба номи «60-солагии СССР» буд. Аз соли 1987 муассис ва роҳбари бадеии ансамбли тарона ва рақси «Дилшод». Маҳкамов ҳамчун сароянда дар мусобиқаҳои ҳунарии ҳаваскорони санъат мунтазам баромад мекард. Маҳкамов сурудҳои классикию тоҷикӣ, таронаҳои халқҳои ҷумҳуриҳои бародарӣ ва шарқиро хеле моҳирона месарояд. Дар барномаҳояш сурудҳо дар васфи ватан, ишқу муҳаббат, насиҳату ахлоқӣ ва ғ.-ро дар бар мегиранд: «Ушшоқи Содирхон», «Чоргоҳи 1», «Ушшоқи Мулло Тӯйчӣ» ва оҳангҳои эҷодкардаи худаш – «Ватан» (шеъри Ф. Ансорӣ), «Комсомол» (шеъри С. Маъмур), «Шукр дар даврони мо» (шеъри Ғ. Мирзо), «Ба дилбар» (шеъри А. Лоҳутӣ), «Наргиси шаҳло» (шеъри Н. Назирӣ)-ро хеле моҳирона сароидааст. Маҳкамов дар ин самт зиёда аз 50 суруд эҷод намудааст. Сурудҳои «Модарам» (шеъри Отабоев), «Марши комсомол» (шеъри С. Аюбӣ), «Ба Мирзо Турсунзода» (шеъри Н. Тихонов), «Боди насим» (шеъри Ҳофиз) ва ғ. намунаҳои беҳтарин маҳсули эҷодии ӯ мебошанд.

Эзоҳ
----

1. ↑  Обидпур Ҷ. Луғатномаи тафсирии мусиқӣ / зери назари Б.Қобилова. – Душанбе: Аржанг, 2019. – С.224. – 480 с. ISBN 978-999-47-43-90-2(тоҷ.)
**Назорати конвенсионӣ** - назорат аз болои мувофиқати ин ё он қонун ё санади маъмурӣ ба шартномаи байналмилалӣ дар ҳайатҳое, ки ба охирӣ нисбат ба қонун ё санад қувваи зиёди ҳуқуқӣ дода мешавад. Чунин равия дар қонунгузории конститутсионии бисёр давлатҳо ҳоло мушоҳида мешавад. Масалан, дар ин хусус дар м.55 Конститутсиян Фаронса с.1958 гуфта шудааст. Қисми 4 м. 15 Конститутсияи Русия с.1993 низ муқаррар кардааст, ки «агар шартномаи байналмилалии Федератсияи Русия нисбат ба қонун дигар қоида муқаррар карда бошад, қоидаи шартномаи байналмилалӣ амал мекунад». Зоҳиран назорати конвенсионӣ бо назорати конститутсионӣ монандӣ дорад, чунки дар ҳар ду ҳолат ҳам сухан дар хусуси мувофиқати санад ба санади болоӣ меравад. Вале фарқият низ вуҷуд дорад. Объекти назорати конститутсионӣ на фақат қонунҳо ва дигар санадҳо, балки шартномаҳои байналмилалӣ низ мебошад. Назорати конвенсионӣ бошад бо ҳаҷми санадҳои тафтишшаванда маҳдуд аст ва оид ба
оқибатҳои мувофиқ наомадан низ фарқ дорад. Агар эътироф гардад, ки санад ба Конститутсия мувофиқ нест, пас он беэътибор аст ва татбиқ намегардад. Агар эътироф шавад, ки санад ба шартномаи байналмилалӣ мувофиқ нест, ин ҳанӯз дар ҳар ҳолат беэътибории онро ифода намекунад. Масалан, давлат ин ё он шартномаи бисёртарафаи байналмилалиро тасдиқ кард, ки он баъди аз тарафи шумораи муайяни иштирокчиён тасдиқ намудан ба амал медарояд. Ҳамаи
санадҳое, ки ба ин шартномаи байналмилалӣ хилоф мебошанд, то ба амал даромадани ин шартнома амал мекунанд. Ҳамин тариқ, конститутсионӣ будани санад хислати том дорад (ба Конститутсия мувофиқ меояд ё намеояд), санади конвенсионӣ бошад, хислати шартӣ ва нисбӣ дорад (ниг. ба Конститутсионӣ будани қонун).

Нигаред низ
-----------

Ҳуқуқу озодиҳои конститутсионии инсон ва шаҳрванд

Эзоҳ
----

1. ↑  Фарҳанги истилоҳоти ҳуқуқ / Зери таҳрири Маҳмудов М.А. - Душанбе: ЭР-граф, 2009. - с. 320-321
Ин вожа дигар маъноҳо низ дорад, Назорат (мазмунҳо)-ро бубинед.
**Назорати маъмурӣ** - низоми муносибатҳои байни ҳокимияти марказӣ ё минтакавии давлат ва маҳаллӣ ё худидора, ки дар он мақоми назоратӣ ҳуқуқ дорад дар суд қарори мақомоти худидораро, ки ба назари ӯ ғайриқонунианд, эътироз намояд. 

Ба сифати мақомоти назоратӣ метавонанд вазоратҳо (мисол, дар Англия вазорати муҳити атроф), ё ки мансабдори махсуси ваколатдор (дар Полша-воеводаҳо, префект ва субпрефектҳо дар Фаронса, идоракунандаи вилоятҳо дар Булғория ва ғайра). Дар ҳадди общинаҳо ин вазифаро сардори маъмурияти маҳаллӣ, ки дар як вақт мақоми намояндагии худидораи маҳалро сардорӣ мекунад (масалан, дар Италия, Испания, Фаронса) иҷро мекунад. Шакли махсуси назорати маъмурӣ дар Ҳиндустон дар ҳадди аъзои федератсия татбиқ мешавад. Губернатори иёлот агар чунин шуморад, ки санади дар ҷаласаи қонунгузорӣ маъқул шуморидашуда баъди ба қонун табдил ёфтан, ваколати суди олии иёлотро маҳдуд мекунад ва бо ҳамин вазъи конститутсионии онро дар хатар мегузорад, метавонад санадро барои ҳаллу фасли Президенти Иттифоқ (воқеан-Ҳукумати марказӣ) нигоҳ дорад. Барои ба қувваи қонунӣ даромадани чунин санад ҳатто баъди такроран аз тарафи ҷаласаи қонунгузории иёлот қабул гардидан боз розигии Президенти Иттифоқ зарур аст (ниг. ба Васояти маъмурӣ, Худидоракунии маҳаллӣ, Идораи маҳаллӣ).

Нигаред низ
-----------

* Назорати давлатӣ

Эзоҳ
----

1. ↑  Фарҳанги истилоҳоти ҳуқуқ / Зери таҳрири Маҳмудов М.А. - Душанбе: ЭР-граф, 2009. - С. 324
**БЀЛКИН Виктор Шаевич** (таваллуд 17.10.1941, шаҳри Душанбе), анатом, доктори илмҳои тиб (1975). Баъди хатми Институти давлатии тиббии Тоҷикистон ба номи Абуалӣ ибни Сино (1964) аввал ординатор, баъд ассистенти кафедраи анатомияи эътидолии донишгоҳ ва аз соли 1973 мудири лаборатория тадқиқоти тиббию биологии баландкӯҳи Шуъбаи муҳофизат ва истифодаи самараноки захираҳои табиии АИ ҶШС Тоҷикистон буд. Муаллифи зиёда аз 60 мақолаи илмӣ. Таълифоти Белкин ба хусусиятҳои тағйироти морфологӣ ва амалии организм, ки дар шароити баландкӯҳ дар раванди мутобиқат ба вуҷуд меоянд, бахшида шудаанд. Соли 1988 аз ҷумҳурӣ рафт.

Сарчашма
--------

* + Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — 664 с. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.
**Асфандиёрова Наиля Сайфуллоевна** (зод. 2 декабри 1951, Душанбе) — иммунолог, доктори илми тиб (1989), узви вобастаи АИ ҶТ (1991). ИДТТ ба номи Абуалӣ ибни Синоро хатм кардааст (1974). Ординатори кафедраи терапияи госпиталии ҳамин институт (1974—1976). Корманди ИГЭ-и АИ ҶТ (1976—1977), аспиранти факултети тиббии Донишгоҳи давлатии Тарту (Эс­тония; 1977—1980), ходими хурд, калон, сарходими илмӣ (1980—1988) ва мудири лабораторияи иммунологияи Институти гастроэнторологияи АИ ҶТ (1988—1993). Ҳоло дотсенти ДДТ-и Рязан ба номи академик И. П. Пав­лов мебошад. Муаллифи тақрибан 150 асари илмӣ, 2 кашфиёт, 3 навоварӣ ва 3 дастури методист. Оид ба иммунология, бемориҳои ҷигар, таъсири шароб ба фаъолияти ҷигар, инчунин роҳҳои муолиҷаи бемориҳои музмини ҷигар пажӯҳишҳои муҳим анҷом дода­аст.

Осор
----

* Современная тактика терапии хронических диффузных поражений печени. Душанбе, 1988;
* Лазерная терапия в комплексном лечении хронических диффузных поражений печени с использованием гелий — неонового лазера. Душанбе, 1988.

Эзоҳ
----

1. ↑  Академияи илмҳои Ҷумҳурии Тоҷикистон.Ҳайати шахсӣ. — Душанбе: Дониш, 2011. — 216 с.

Сарчашма
--------

* Асфандиёрова Наиля Сайфуллоевна // Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.
**Назруллоҳи Азизиён** (*Назруло Мирахмадович Азизов*) — шоир, рӯзноманигор, узви Иттифоқи нависандагони Тоҷикистон (2003).

Зиндагинома
-----------

Назруллоҳи Азизиён 19 октябри соли 1967 дар деҳаи Ворух ноҳияи Исфара таваллуд ёфта, соли 1984 мактаби миёнаи № 21 зодгоҳашро хатм кардааст. Дастпарвари факултаи филологияи тоҷики Донишгоҳи миллии Тоҷикистон (1991). Солҳои 1991—1992 дар ҳафтаномаи «Адабиёт ва санъат» муҳаррири шӯъба ва котиби масъул, солҳои 1992—2001 омӯзгори мактаби деҳаи Ворух, 2001—2003 корманди рӯзномаи «Нилуфар» ва муҳаррири масъули ҳафтаномаи «Лочин» будааст.

Эҷодиёт
-------

Ашъораш дар маҷмӯаҳои дастҷамъии «Чил қалам», «Армуғони ғазал» ва рӯзномаву маҷаллаҳо ба табъ расидаанд. Соҳиби маҷмӯаҳои шеърии «Ҷоми чашм» (2007), «Сояҳои офтобӣ» (2007) ва «Аз гил ва гул» (2008) мебошад. Барои силсилаи шеърҳои «Хоҳам, ки дар рагҳои гул ҷорӣ шавам чун хуни гул» беҳтарин муаллифи ҳафтаномаи «Адабиёт ва санъат» дар соли 1991 дониста шудааст.

Сарчашма
--------

1. ↑  Адибони Тоҷикистон (маълумотномаи мухтасари шарҳиҳолӣ)./Таҳия ва танзими Асрори Сомонӣ ва Маҷид Салим. — Душанбе, «Адиб», 2014, — с. 18 ISBN 978-99947-2-379-9
**Алиилоҳиён** — Алиоллоҳиён, аҳли ҳақ, як фирқаи ғулоти шиъа, ки пайравонаш нахустин имоми шиъа ва халифаи чаҳорум Али ибни Абитолибро мисли Худо мепарастиданд. Дар садаи XV дар Эрон ва дигар давлатҳои ҳамҷавори он дар байни озарбойҷониҳо, туркҳо, форсҳо ва курдҳо пайдо шуд. Алиилоҳиён аз чанд фирқаи хурд иборат буда, дар маҳалҳои гуногун номҳои мухталиф доштанд. Бино ба маълумоти муҳаққиқони асрҳои миёна алиилоҳиён як фирқаи сиёсӣ буд ва бештар дар Эрон, Ироқ ва Афғонистону Туркия интишор ёфта, ҳамчун афкори озодандешона байни деҳқонон ва ҳунармандону дӯкондорон амал мекард. Пайравонаш бештар мазҳаби худро шиъаи имомӣ мегуфтанд. Алӣ дар назари алиилоҳиён кушояндаи «ваҳйи илоҳӣ» буда, ҳамаи дигар пайғамбарон (Мусо, Исо, Муҳаммад) онро ба воситаи Алӣ дарёфтаанд. Алиилоҳиён сайри такомулии рӯҳ (аз ҷамоду набототу ҳайвон то малакут)-ро мепазиранд ва аввалин таҷаллии томро дар Алӣ мебинанд. Суханоне, ки аз бузургони мазҳаби ин фирқа боқӣ мондаанд, гуфтор (панду андарз) ва калом мебошанд. Дар ибодати алиилоҳиён таъсири масеҳият, буддоия ва равияю ҷараёнҳои гуногуни Шарқ ҷой дорад. Ҷашни «Худовандгор» («Ховандгор») баъди се шабу рӯз рӯза гирифтан ҳар сол як маротиба ҷашн гирифта мешавад. Талоқ дар назди онҳо муҷоз нест. Баъзе муҳаққиқони Ғарб алиилоҳиёнро бо нусайрия як медонанд, ки нодуруст аст. Ҳар ду фирқа ҳам Алиро ба дараҷаи худоӣ мепарастанд, вале бисёр нуқтаҳои таълимоти ин фирқаҳо аз ҳамдигар фарқ мекунанд.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — 608 с. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2021, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.
**Жан Анрӣ Дюнан** (фр. Jean Henri Dunant; 8 май 1828 — 30 октябри 1910) — соҳибкор ва арбоби ҷамъиятии швейтсарӣ. Ҷияни физик Жан-Дениэл Колладон. Ташаббускори аслии таъсиси созмони байналмилалии башардӯстонаи Кумитаи Байналмилалии Салиби Сурх.

Зиндагинома
-----------

 Дюнан дар соли 1901
 Анри Дюнан дар маркаи почта дар Ветнам дар соли 1960 (Sc № 137)
Дар соли 1859 ӯ шоҳиди оқибатҳои ҷанги Солферино буд — вақте ки нуҳ ҳазор нафар беморону ярадор дар майдони ҷанг ба марг монданд. Дюнан аз дидааш дар ҳайрат афтода, китоби «Хотираҳои ҷанги Солферино»-ро навишт  ва кӯшиш мекунад, ки Ҷамъияти кӯмак ба захмиёнро таъсис диҳад. Ба шарофати саъю кӯшиши ӯ Кумитаи Байналмилалии Салиби Сурх таъсис дода шуд ва соли 1864 аввалин Конвенсияи Женева оид ба беҳтар намудани вазъи захмиён дар ҷангҳои хушкӣ гузаронида шуд. Дар соли 1901 дар якҷоягӣ бо Фредерик Пассии франсавӣ аввалин барандаи Ҷоизаи сулҳи Нобел гардид.

Зодрӯзи Анри Дюнан — 8 май ҳамчун Рӯзи байналмилалии Салиби Сурх ва Ҳилоли Аҳмар таҷлил мешавад.

  

Жан-Анри Dunant дар шаҳри Ҳайден (кантони (вилояти) Аппенсел-Аусерроден, Швейтсария), 30 октябри соли 1910 фавтид.

Соли 2006 дар бораи ӯ як филми бадеии телевизионии "Ҳенри Дюнан: Дю Руж сур ла кройс "ба навор гирифта шуд.

Эзоҳ
----

1. 1 2 3  *Bibliothèque nationale de France* идентификатор BNF (фр.): платформаи додаҳои боз — 2011.
2. 1 2  Encyclopædia Britannica (ингл.)
3. 1 2  *Schäfer J.* Ökumenisches Heiligenlexikon — 1998.
4. 1 2
5. ↑   (нем.)
6. ↑  *Дюнан А.* Воспоминания о битве при Сольферино = UN SOUVENIR DE SOLFERINO. — 3-е изд. — М. 2009. — 109 с. — ISBN 5-94013-113-1.

Пайвандҳо
---------

* Дюнан, Жан-Анри // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона : в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — СПб. 1890—1907.
* История создания МККК
* Титульная страница обложки книги «Воспоминания о битве при Сольферино» и полный текст книги.
* Ссылка на статью Битва при Сольферино(англ.) из англоязычной Википедии.
* Анри ДЮНАН (Dunant) на сайте n-t.ru
* Информация с сайта Нобелевского комитета(англ.)
* Henry Dunant *Un Souvenir de Solférino* — athena.unige.ch(фр.)
* Анри Дюнан: Красный крест IMDb
**Ансамбли меъмории Ҳисор** — силсилаи ёдгориҳои меъмории асрҳои 16 — 18-и Ҳисор, ки дар 25 км ҷанубии шаҳри Душанбе дар мавзеи Қалъаи Ҳисор бино ёфтаанд. Ансамбл бо мурури замон валангор гардида, қисман боқӣ мондааст. Иморатҳо гирдогирди майдон, ки аз ҷануб шарқии Дарвозаи Қалъа сар мешавад, ҷой гирифтаанд. Имрӯз аз ансамбл фақат Дарвозаи Қалъа, Масҷиди Кӯҳна, Масҷиди Нав, Мақбараи Махдуми Аъзам ва Масҷиди Сангин боқӣ мондаанд.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* Ансамбли меъмории Ҳисор / М. Мамадназаров // А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2021, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.
**Алиток** — ангури сиёҳ, навъе аз ангурҳои миёнсолии маҳаллӣ; селексияи халқист. Токаш зудсабз, навдаҳояш ғафси дорчинӣ, баргаш миёнаҳаҷм ё калон, гирдаи панҷпарра, чоки байни парраҳояш чуқур, рӯяш суфтаи ҷилодор ё чин-чини тӯр-тӯр ва бепашмак. Гулаш дуҷинса, хӯшааш калон (дарозиаш 20 – 30 см, бараш 15 – 20 см, вазнаш 465 – 490 г)-и махрутшакл, шингилҳои болоияш инкишофёфта. Ғужбаш зич, миёнаҳаҷм, дарозрӯя ё байзашакли нӯгборик, рангаш бунафши сурхча (баъди пурра пухтан бунафши сиёҳтоб мешавад). Ғафсии ғужмаш миёна, мумпардааш ғафс, гӯшташ хамираки сероб, ширину хуштаъм, бӯи хоса дорад. Баъди пурра пухтан, дар таркибаш то 24 % қанд ва 4,8 – 5,3 г/л ҷавҳар мавҷуд аст. Давраи нашваш 145 – 160 рӯз; нимаи май гул карда, нимаи август мепазад. Асосан барои тархӯрӣ ва майкашӣ истифода мебаранд. Ҳангоми хушконидан 24 – 25 % мавизи пастсифат ҳосил мешавад. Токаш тез ба ҳосил медарояд, 22 – 28 фоизи навдаҳояш самаровар. Дар вақти 8 – 7 буғум монда буридани навдаҳояш ҳосили хуб медиҳад. Махсусан дар хокҳои ҳосилхезу сернам нағз нашъунамо мекунад. Ба хушкӣ ва сармо чандон тоб надорад. Ҳоло Алитоқ хеле кам мондааст. Кундаҳои ҷудогонаи токаш дар токзори кӯҳнабунёди деҳаҳои Майкатта, Каттақишлоқ, Чимқӯрғони ноҳияи Панҷакент ва деҳаҳои атрофи шаҳри Самарқанд дучор меояд. Аз касалии гарда, қарасон ва баргпечонаки хӯшаи ток зарар мебинад.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Ампелография СССР. Малораспространённые сорта винограда, т. 1, М. 1963;
* Каталог сортов винограда, Кишинев, 1976.

Сарчашма
--------

* А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — 608 с. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2021, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.
**Амволи муштараки зану шавҳар** — пас аз қайди давлатии никоҳ дар байни зану шавҳар муносибатҳои молумулкӣ асоси ҳуқуқӣ пайдо мекунад. Минбаъд дар ҷараёни никоҳ молу мулки якҷоя бадастовардашуда, ки қонунгузории ҷумҳурӣ пешбинӣ намудааст, амволи муштараки зану шавҳар ба шумор меравад ва амволе, ки зану шавҳар дар давраи ҳамзистӣ ҷамъ овардаанд, моликияти умумии онҳо ҳисобида мешавад (қисми якуми моддаи 34 Кодекси оилаи Ҷумҳурии Тоҷикистон).

Кодекси оилаи Ҷумҳурии Тоҷикистон, ғайр аз ин муайян намудани низоми ҳуқуқии молу мулки якҷояи зану шавҳар, инчунин муносибатҳои ба моликияти ҳар кадоме аз зану шавҳар алоқаманд, вазъи ҳуқуқии молу
мулки ҳамсаронро, ки дар аҳдномаи никоҳ муайян шудааст, ба танзим медарорад.

Кодекси оилаи Ҷумҳурии Тоҷикистон ба сарчашмаҳои молумулкии ҳамсарон: аз фаъолияти меҳнатӣ - музди меҳнат, аз фаъолияти соҳибкорӣ, интеллектуалӣ (зеҳнӣ) - даромад, инчунин ёрдампулиҳо ва дигар пардохтҳои пулиро дохил намудааст.

Молу мулки якҷояи зану шавҳар аз маблағҳои пулӣ, амволи манқул - автомашинаҳои тамғаҳои гуногун, дигар воситаҳои нақлиёт, амволи ғайриманқул - хонаҳои истиқоматӣ, иморатҳо, мебели хона ва монанди онҳо, қоғазҳои қиматнок, вомбаргҳо (облигатсияҳо), барот (вексел), чек, сертификати бонкӣ, коносамент ва ғайра, саҳмияҳо – саҳмияҳои одӣ ва имтиёзнок, пай ва ғайра иборат аст. Ҳамаи амволи номбурда, ки танҳо дар давраи занушавҳарӣ ҷамъ оварда шудаанд, молу мулки муштараки онҳо ба шумор меравад. Ин амвол новобаста аз он ки ба номи зан ё шавҳар гирифта шудааст, моликияти муштараки онҳо мебошад.

Номгӯи молу мулки якҷояи зану шавҳар, ки дар Кодекси оилаи Ҷумҳурии Тоҷикистон пешбинӣ шудааст, махдуд нест, чунки ба он намудҳои дигари молу мулк низ дохил шуданаш мумкин аст, ки қонунгузории ҷорӣ пешбинӣ кардааст. Муносибатҳои ҳуқуқӣ роҷеъ ба молу мулки маштарак танҳо дар ҳолати дар никоҳи расмӣ будани зану шавҳар пайдо мешавад. Дар мавриди набудани никоҳи расмӣ ва мавҷудияти муносибатҳои никоҳи воқен, яъне зиндагии якҷояи марду зан новобаста аз тӯлонӣ будани он асоси ҳуқуқиро роҷеъ ба молу мулки муштарак ташкил намедиҳад. Дар ин ҳолат муносибатҳои молумулкӣ ба воситаи Кодекси оилаи Ҷумҳурии Тоҷикистон ба танзим дароварда намешавад. Зану мард дар ин маврид ҳар яке соҳиби молу мулки алоҳидаи худ аст ва нисбати он қонунгузории гражданӣ дар бораи моликияти ҳиссагӣ (боби 17 Кодекси граждании Ҷумҳурии Тоҷикистон, қисми 1) татбиқ мегардад.

Нигаред низ
-----------

* Ҳуқуқҳои шахсии ҳамсарон
* Ҳуқуқи молумулки ҳамсарон
*

Эзоҳ
----

1. 1 2  Фарҳанги истилоҳоти ҳуқуқ / Зери таҳрири Маҳмудов М.А. - Душанбе: ЭР-граф, 2009. - с. 532-533
**Ансамбли «Фалак»** - 20 июли соли 1989 бо қарори Совети Вазирони ҶШС Тоҷикисон бо роҳабрии ҳунарпешаи мардумӣ Давлатманд Холов дар назди Вазорати фарҳанги ҶШС Тоҷикисон таъсис дода шуд.

Таърих
------

Ансамбли «Фалак» соли 1989 дар назди Театри мусиқӣ-драмавии ш. Кӯлоб ба номи С. Вализодаи Вазорати фарҳанги ҶТ таъсис дода шуд. С. 2001 ба Ансамбли «Фалак» мақоми давлатӣ дода шуд ва с. 2003 Ансамбли «Фалак» дар назди Кумитаи телевизион ва радиои тоҷик таъсис ёфт. Ансамбли мазкур тараннумгари мусиқии фолклории халқи тоҷик буда, барои тарғибу ташвиқи фалаксароӣ дар байни мардум ва рушди он амал мекунад.

Мутрибони ансамбл
-----------------

Роҳбари бадеии ансамбл Ҳунарпешаи халқии Тоҷикистон Давлатманд Холов мебошад. Инчунин, дар ансамбли давлатии «Фалак» ҳунармондон Носир Сафаров, Абдураззоқ Абдуалимов, Сафомиддин Раҷабов, Олим Исоев, Шоҳин Абдуллоев, Сарбон Олимов, Ҷумъахон Раҷабов, Фарзона Шодиева, Фотима Машрабова, Моҳрухсор Набиева, Ибодат Раҷабова, Матлубахон Раҳимова, Шуҳрат Сайнаков, Баҳриддин Беков, Фаридуни Ҳотам, Санои Ҳошим, Панҷшанбе Ҷорубов ва дигарон кору фаъолият менамоянд.

Бо қарори Ҳукумати ҶТ (8 августи 2007) ҳар сол **10 октябр** *ҳамчун* **Рӯзи «Фалак»** ҷашн гирифта мешавад ва ансамбли мазкур дар таҷлили ин таърихи муҳими фарҳангӣ бо барномаҳои рангин ҳунарнамоӣ менамояд.

Нигаред
-------

* Саидалӣ Вализода

Эзоҳ
----

1. 1 2  Обидпур Ҷ. Луғатномаи тафсирии мусиқӣ / зери назари Б.Қобилова. – Душанбе: Аржанг, 2019. – С. 28 - 29 – 480 с. ISBN 978-999-47-43-90-2
**Амин Аҳмади Розӣ** (форсӣ: امین احمد رازی‎; с. тав. ва ваф. номаълум) — шоир, адиб ва муаррихи форс-тоҷик (а. 16).

Зиндагинома
-----------

Оид ба худаш дар тазкирааш «Ҳафт иқлим» маълумот додааст. Аз оилаи шахси сарватманд буд. Дар зодгоҳаш ш. Рай таҳсил карда, ба камол расидааст. То с. 1577 сокини ш. Исфаҳон буд. Баъдан ба Ҳиндустон ҳиҷрат кард ва ба хидмати дарбори шоҳ Акбар (ҳукмр. 1556 – 1605) роҳ ёфт. Дар ҳамин давра китоби «Ҳафт иқлим»-ро навишт.

Намунаи ашъор
-------------

Абёти зерин аз ӯст: 

Ман, ки ба ғаввосии ин баҳри жарф,
Хуни ҷигар хӯрдаам аз ҳарф-ҳарф.
Табъи сухансанҷ шиносад, ки чист,
Кӯр чӣ донад, ки дар ин хона кист…

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — 608 с. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2021, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.