recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Бӯта** (порсӣ:  ﺒﻮﺘﻪ ) мулда — зарфи хурмашакл ё устувонашакли аз масолеҳи оташбардор ва дергудоз – гилбӯтаи сахтшуда, бӯтахишт сохташуда, ки дар он мис, нуқра, тило, пӯлод ва баъзе дигар филиззотро мегудохтанд. Бӯтарезӣ дар асри биринҷӣ дар мамлакатҳои Шарқ пайдо шуд. Дар Бухорои асрҳои 18–19 пеш аз зарби танга тило ва нуқраро дар Б. аз ғашҳо тоза мекарданд. Дар Аврупо ин усул ҳангоми пӯлодгудозӣ (миёнаҳои садаи XVIII) ба вуҷуд омад ва то ибтидои садаи XX истифода шуд. Бӯта баъд аз ихтирои усулҳои барқии филизгудозӣ қариб барҳам хӯрд.

Истилоҳи «бӯта» дар ашъори шоирони форс-тоҷик, мас. Ҳофизи Шерозӣ, ба маънои гудохта шудани зар дар Бӯта омадааст:

Ҳофиз чу зар ба бӯта дарафтоду тоб ёфт,
Ошиқ набошад он, ки чу зар ӯ ба тоб нест.
Ҳоло дар филизкорӣ, коркарди филиззот (гудозиш, рехтагарӣ, бозпухт, саноати кимиё) ва озмоишгоҳҳои кимиёӣ ба сифати Бӯта косача ва дигар зарфҳоро истифода мебаранд.

Адабиёт
-------

* Фарҳанги забони тоҷикӣ. Ҷ. 1. Д. 1969;
* Справочник химика. Ленинград, 1971;
* Мезенин Н. А. Занимательно о железе. М. 1972;
* В. Н. Иванов. Словарь-справочник по литейному производству. М. 1990;
* Азимов А. Ближний Восток. История десяти тысячелетий. М. 2004. .

Нигаред низ
-----------

Нигаред низ
-----------

* Рехтагарӣ
* Заргарӣ

Сарчашма
--------

* Бӯта / Т. Ҷӯраев // Боз — Вичкут. — Д. : СИЭМТ, 2014. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 3). — ISBN 978-99947-33-46-0.

Эзоҳ
----
**Назарбек** **Абдо́лов** (тав. 23 феврали 1947, деҳаи Вомар, Рӯшон) — адабиётшиноси тоҷик, доктори илмҳои филология (2009).

Зиндагинома
-----------

Хатмкардаи факултети забонҳои хориҷии Институти давлатии педагогии Душанбе (1969). Омӯзгори фанни забони франсавӣ дар УДТ (1969 — 79), тарҷумон дар Алҷазоир (1979 — 83), мудири кафедраи забони лотинии Институти давлатии тиббии Тоҷикистон (1984 — 88), тарҷумон дар Алҷазоир (1988 — 91), корманди Вазорати корҳои хориҷии ҶТ (1992 — 93), донишҷӯи Академияи дипломатии Федератсияи Россия (1994 — 95), корманди ширкатҳову созмонҳои байналмилалӣ, Бонки ҷаҳонӣ, «Ориёнбонк» (1994—2008).

Аз соли 2008 мудири кафедраи забонҳои немисӣ ва франсавии ДМТ. Абдолов дар баробари тадриси забонҳои хориҷӣ ба тадқиқи адабиёт, аз ҷумла масъалаи достонҳои ишқӣ-романтикии адабиёти форс-тоҷик ва баррасии онҳо дар маъхазҳои адабии Шарқу Ғарб машғул аст. Дар ин бобат ӯ мақолаҳову рисолаҳо дорад, ки дар Россия, Франсия, Алҷазоир ба табъ расидаанд.

Осор
----

* Достонҳои ишқӣ дар «Шоҳнома»-и Абулқосим Фирдавсӣ, Д. 2006;
* Нигоҳе ба достонҳои ишқӣ-романтикии адабиёти форс-тоҷик. Д. 2007.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* Абдолов Назарбек // А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2021, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.
**Тугмагули иберӣ** (англ. Centaurea iberica) - як намуди тугмагул мебошад. Ватани он Аврупои ҷанубу шарқӣ ва ҷанубу ғарби Осиё мебошад. Он дар дигар ҷойҳо ҳамчун як намуди ҷорӣ ва алафи зараровар маълум аст.

Тавсифи биологӣ
---------------

Гиёҳи дусола, ки ба оилаи мураккаб тааллуқ дорад. Пояаш рост, 20—70 см уад мекашад. Қисми болоии пояаш шохадор, сербарг мебошад. Канори баргаш доғдор, хордор, баргҳои пеш аз реша парро доранд ва баргҳои дар пояаш мисли лансет бурида мешаванд. Гулҳо ранги сурх доранд, ки дар як гулдастаи пурра ҷамъоварӣ шудаанд. Решааш рост буда, дар чуқурии 1 м дар хок ҷойгир аст.

Аз июн то август гул карда, ҳосил медиҳад. Он аз тухм мерӯяд. Дар Осиёи Миёна низ паҳн шудааст. Онро дар зироатҳои ғалладона ва чарогоҳҳо, инчунин дар хандақҳо, канори роҳҳо, заминҳои бекорхобида, боғу токзорҳо дидан мумкин аст. Он дорои флавоноидҳо, сапонинҳо ва дигар пайвастҳои кимиёӣ мебошад.Дар тибби халқӣ онро дар табобати эпилепсия истифода мебаранд.

Тадбирҳои мубориза: шудгор кардани замин, ҳангоми хушк шудани алафҳо, кор карда баромадани байни қаторҳо ва пошидани алафкуш (гранстар — моеъи корй 200—300 л/га; банвел — 0,3—0,5 л/га).

Эзоҳ
----

1. ↑  The Plant List (ингл.) — 2010.

Пайвандҳо
---------
**Қурбон Алӣ** — нависанда, узви Иттифоқи нависандагони Тоҷикистон (1975)

Зиндагинома
-----------

**Қурбон Алӣ** (Ӯрмонов Қурбоналӣ) 5 январи соли 1936 дар деҳаи Ёваи ноҳияи Хуҷанд таваллуд ёфтааст. Соли 1959 факултаи филологияи Донишкадаи давлатии омӯзгории Ленинобод ба номи С.М. Кировро хатм карда, дар вазифаҳои нозири калони Хонаи эҷодиёти халқи Идораи фарҳанги вилоят, ҷонишини муҳаррири рӯзномаи ноҳияи Зафаробод, мухбири махсуси рӯзномаҳои «Комсомоли Тоҷикистон» ва «Ҳақиқати Ленинобод» фаъолият бурдааст. Соли 1984 аз олам даргузашт.

Эҷодиёт
-------

Намунаҳое аз офаридаҳои ӯ аз соли 1972 дар нашрияҳои даврӣ ба табъ расидаанд. Қиссаи «Пораи дили ман» аз ҳаёти ҷавонони деҳот нақл мекунад, ки дар моҳномаи «Садои Шарқ» (1976) интишор ёфтааст.Ҳамчунин, муаллифи китобҳои «Ташаббус» (1976), «Ашти Калон» (ҳамроҳи З.Дӯстматов, 1978), маҷмӯаи ҳикояҳои «Кавкаб» (1976), қиссаву ҳикояҳои «Пораи дили ман» (1980) мебошад, ки дар авроқашон корномаи ризқофарандагони саҳроҳои кишоварзӣ ва рӯҳияи созандагию бунёдкории мардуми одӣ некӯ таҷассум ёфтаанд.

Сарчашма
--------

1. ↑  Адибони Тоҷикистон (маълумотномаи мухтасари шарҳиҳолӣ)./Таҳия ва танзими Асрори Сомонӣ ва Маҷид Салим. – Душанбе, «Адиб», 2014, – с. 36 ISBN 978-99947-2-379-9
Дар Википедия мақолаҳо дар бораи дигар шахсон бо номи Антиох мебошанд.

**Антио́хи Аскалонӣ** (юн. Άντίοχος ὁ Ἀσκαλώνιος; тақ. 130 то м. — 68 то м.) — файласуфи Юнони Қадим, шогирди Филони Ларисӣ.

Академияи афлотунияро аз скептитcизм (шаккокия) ба догматизм баргардонд. Аз ин рӯ, ӯро асосгузори академияи панҷум меноманд. Таъсири стоитсизм (равоқия) дар осораш намоён аст, Антиохи Аскалонӣ таълимоти ин равияро ҷонибдорӣ мекунад, ҳарчанд ба ақидаи ӯ дар фаҳмиши «табиӣ зистан» фақат бо накӯкорӣ қаноат кардан кифоят нест, бояд аз неъматҳои табиӣ баҳра бурд. Дар маҷмӯъ Антиохи Аскалонӣ заминаро барои афлотунияи миёна омода кард, аммо аз унсурҳои равоқиягии он пурра даст кашидааст.

Эзоҳ
----

1. 1 2 3  Dictionnaire des philosophes antiques (фр.) // *Dictionnaire des philosophes antiques* / R. Goulet — Paris: CNRS, 1994. — P. 217.

Адабиёт
-------

* Антиохи Аскалонӣ // А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2021, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.
Persian Parade New York.jpg
**Роҳпаймоии Форсӣ дар Ню-Йорк** (форсӣ: رژه نوروزی ایرانیان نیویورک‎; англ. NY Persian Parade) — роҳпаймоии ҳар сола. Роҳпаймоӣ дар маркази шаҳри Иёлоти Муттаҳидаи Амрико — Ню-Йорк мегузарад.

Дар роҳпаймоӣ форсҳо ва дигар эрониён, халқҳои форсизабон ва дигар мардуми Эрони Бузург иштирок мекунанд. Роҳпаймоӣ дар айёми иди Наврӯз мегузарад. Дар роҳпаймоӣ сокинон ва мухоҷирони муқими ИМА аз Эрон, Тоҷикистон, Афғонистон, Ӯзбекистон, Озарбойҷон ва Курдистон иштирок мекунанд.

Пайвандҳои беруна
-----------------

* Сайтӣ расмии ин роҳпаймоӣ Бойгонӣ шудааст 27 июни 2020  сол.
* Роҳпаймоиӣ форсизабонон дар соли 2016
* Роҳпаймоиӣ форсизабонон, соли 2015 дар YouTube
* Роҳпаймоиӣ форсизабонон, соли 2014 дар YouTube
**Мулкак** (лот. Lathyrus mulkak) — гиёҳи бисёрсолаест аз оилаи лубиёиҳо.

Тавсифоти гиёҳшиносӣ
--------------------

Баландиаш 65—120 сантиметр; пояаш сершохча, баргаш мураккаб (аз 2— 4 ҷуфт баргчаҳо иборат), хӯшагулаш 2—6-гула, гулаш калони сурх ё бунафши сурхтоб, гилофакаш 4— 6-тухма, тухмаш қаҳваранги холдор.

Моҳҳои май—сентябр гулу мева мекунад.

Густариш
--------

Растании хоси (эндеми) Помиру Олой аст. Дар бешаи паҳнбарг, арчадор, дашт, алафзор, урану торонзор, нишебиҳои регу санглох ва ғайра (1200—3000 метр аз соҳили баҳри), асосан дар қаторкӯҳҳои Зарафшон, Ҳисору Дарвоз мерӯяд.

Корбурд
-------

Мулкакро гову асп нағз мехӯранд. Дар таркибаш (дар айёми гул) 0,67% қанди ҳалшаванда, 6,51% гемиселлюлозаҳо, 26,75% сафеда, 26,75% протеин, 1,48% равган, 9 мг% каро­тин (провитамини А) ва ғайра дорад. 100 килограмм хошоки мулкак 21,13 кгилограмм протеини ҳозим дошта, 82,79 воҳиди хӯрокӣ мебошад. Дони мулкакро ҷӯшонида ба таом меандозанд.

Эзоҳ
----

1. ↑  Об условности указания класса двудольных в качестве вышестоящего таксона для описываемой в данной статье группы растений см. раздел «Системы APG» статьи «Двудольные».

Адабиёт
-------

* Флора Таджикской ССР, т. 5, Л. 1978.

Сарчашма
--------

* Энциклопедияи Советии Тоҷик : [дар 8 ҷ.] / сармуҳаррир  А. С. Сайфуллоев. — Д. : СИЭСТ, 1978—1988.
**Мулки Фарғона** - мулкест дар водии Фарғона, ки дар сарзамини имрўзаи Тоҷикистон, Ўзбекистон ва Қирғизистон ҷойгир аст.

Дар водии Фарғона низ иттиҳоди сиёсӣ ё давлати феодалии Фарғона **Мулки Фарғона** вуҷуд дошт. Дар қадим ин мамлакатро Даван, Бохан, Паханна ва Фрагана, подшоҳонашро бошад, «ихшид» меномиданд. Пойтахти он дар шаҳри Ахсикат ҷой гирифта буд. Даван дар шимол бо Ҳафтрӯд дар ғарб бо Чочу Илок, дар ҷанубу ғарб бо Суғд, дар ҷануб бо Тахористон ва дар шарқ бо воҳаҳои Туркистони Шарқӣ ҳамсарҳад буд.

Дар асрҳои VI-VIII дар Фарғона деҳқонӣ, чорводорӣ ва ҳунармандӣ, инчунин тиҷорати дохилию хориҷӣ ривоҷ ёфта, пояҳои мустаҳками иқтисодӣ дошт. Дар ин айём Фарғона **Мулки Фарғона** мулк давлати нисбатан пуриқтидор маҳсуб шуда, дар ҳаёти сиёсии Варазруд нақши калон мебозид. Дар он аксаран халқияти эронинажоди суғдӣ, ки пасон асоси халқи тоҷикро ташкил намуданд, сукунат доштанд.

Адабиёт
-------

1. ↑  Муҳимтарин саҳифаҳои таърихи халқи тоҷик. Мураттибон Ҳотамов Н.Б.Саъдиев Ш.С. Нашри дуюм. - Душанбе,2010
2. ↑  Ҳотамов Н.Б. Довуди Д. Муллоҷонов С. Исоматов М. Таърихи халқи тоҷик (Китоби дарсӣ). – Душанбе,2011, – с. 72.

Портал:Таърих


|  |  |
| --- | --- |
| Таърих | *Ин мақолаи нопурра аз таърих мебошад.Шумо метавонед бо пурра кардани ин ба Википедия кумак кунед.* |
**Антинейтрон** (ишораташ ñ) — антизарраи нейтрон (n). Мисли нейтрон заряди электрикӣ надорад. Массаву спини антинейтрон баробари массаву спини нейтрон аст, вале онҳо аломати моменти магнитии муқобил доранд. антинейтрон соли 1956 дар таҷрибаҳои пароканиши дастаи антипротонҳо аз тарафи Б. Корк, Г. Ламбертсон, О. Пиччони ва В. Венсел кашф шудааст.

Нигаред низ
-----------

* Подмодда
* Подкварк

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* Антинейтрон // А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2021, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️  Гузариш ба унсури Викидода  Фарҳангҳо ва донишномаҳо | 
* Большая каталанская
* Большая норвежская

 |
**Муллошариф Раҳимов** (тав. с.1902, ноҳияи
Ёвон –ваф. 18. 02.
1985, Душанбе),
иштирокчии фаъоли
Ҷанги гражданӣ дар
Тоҷикистон. Аз оилаи
деҳқони камбағал.
Узви КПСС аз с.1940.
С. 1921 дар кори
Кумитаи инқилобии
тумани Ёвон иштирок кард. С. 1922 яке аз аввалинҳо
шуда отряди ихтиёрӣ ташкил намуд ва ба муҳофизати
Ҳокимияти Шӯравӣ камар баст. С. 1925 раиси
Кумитаи инқилобии Ёвон, с.1926 раиси Комиҷроияи
вил.Ҳисор интихоб гардид. С.1929-58 дар вазифаҳои
роҳбарикунандаи шӯравӣ ва хоҷагии Тоҷикистон буд.
Аз с.1959 нафақахӯри шахсӣ. 
Бо орденҳои Байрақи Сурх, Байрақи Сурхи
Меҳнат, Ҷанги Ватанӣ (дараҷаи 2), «Нишони Фахрӣ»,
ордени Ҷумҳурии Халқии Шӯравии Бухоро, медалҳо
ва Ифтихорномаҳои Фахрии Раёсати Шӯрои Олии
ҶШС Тоҷикистон мукофотонида шудааст.

Пайнавиштҳо
-----------

1. ↑  Донишномаи Ҳисор. - Душанбе: "Ирфон", 2015, - с. 463-464
**Мулло Усмонов** (15.08.1936, шаҳри Хуҷанд), доктори илмҳои тиб (1984), профессор (1987)

Зиндагинома
-----------

Мулло Усмонов 15 августи соли 1936 дар шаҳри Хуҷанд ба дунё омадааст. Хатмкардаи Донишкадаи давлатии тиббии Тоҷикистон ба номи Абӯалӣ Ибни Сино (1961). Ординатори клиникӣ (1961-1963), аспирант, ассистент ва дотсент (1963-1990), мудир (1990-1994) ва профессори кафедраи анатомияи одами Донишгоҳи давлатии тиббии Тоҷикистон ба номи Абӯалӣ Ибни Сино (1994-2004), солҳои 1996-2003 ҳамзамон декани факултаҳои муолиҷавӣ ва тибби умумӣ буд. Аз соли 2004 вазифаи профессори кафедраи умумидонишгоҳии асосҳои дониши тиб ва мудофиаи граждании Донишгоҳи давлатии Хуҷанд ба номи академик Бобоҷон Ғафуровро иҷро кардааст.

Фаъолияти илмӣ
--------------

Дар давоми фаъолияти илмиаш доир ба масъалаҳои таъсири шароити баландкӯҳ ба организм, системаи рагҳои дохилиузвӣ дар ҳолатҳои муқаррарӣ ва таҷрибавӣ, хусусиятҳои морфологӣ, макро ва микроскопии рагҳои давраи хурди гардиши хун ҳангоми ҷарроҳии шуш ва ғайра пажӯҳиш анҷом додааст. Зиёда аз 100 таълифоти илмӣ дорад.

Осор
----

* Внутриорганная сосудистая система матки в норме и эксперименте. – Д. 1966;
* Макро-микроскопическая и морфометрическая характеристика сосудов малого круга кровообращения при резенции различных областей легких: Дисс… доктора мед. наук. – Новосибирск, 1984;
* Шуши ҷарроҳишуда. – Д. 1987;
* Анатомияи одам (китоби дарсӣ). – Д. 1997;
* Оперированное легкое. – Д. 1997.

Эзоҳ
----

1. ↑  Бобокалонов А. Холҷўраев Ҳ. Шарипов Ш. Роҳи пуршараф: Донишгоҳи давлатии Хуҷанд ба номи академик Бобоҷон Ғафуров 80 сол. – Хуҷанд: Нури маърифат, 2012. – 500 с.
2. ↑  Мулло Усмонов
**Антипротон** (ишораташ˜→р) — антизарраи протон. Массаву спини антипротон ва протон баробаранд; заряди барионӣ, электрикӣ ва моменти магнитии онҳо низ аз ҷиҳати бузургӣ баробаранд, вале аломати муқобил доранд. Антипротонро соли 1955 ҷ. Сегре (ИМА) бо кормандони худ кашф кард. Ҳангоми бо протон ва нейтрон маҳв шудани антипротон зарраҳои нав (антинейтрон, π-мезон) ба вуҷуд омада, энергияи калон хориҷ мешавад.

Нигаред низ
-----------

* Антизарраҳо

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Антиракета // А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2021, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.

Шаблон:Particle-stub
**Мулло Нуров** (*Нуров Ёрмаҳмад Нурмаҳмадович*; 8 марти 1936, Шайнаки Гадо, ноҳияи Ҳисор, ҶШС Тоҷикистон — 2 декабри 1992, Тоҷикистон) — майори милиса, бозраси БДА ва яке аз намодҳои Душанбе дар замони шӯравӣ.

Зиндагинома
-----------

Ӯ 8 марти 1936 дар рустои Шайнаки Муллогадои ноҳияи Ҳисор севумин писар дар хонаводаи Нурмаҳмад Нуров ба дунё омадааст. Падараш номи ӯро Ёрмаҳмад гузошт. Писари боҳушу доно бузург шуд. Падараш дар хона ҷувози равғанкашӣ дошт, ӯ дар ин кор падарашро ёрӣ мекард ва дар лаҳзоти истироҳат аз ӯ дарси хондани Қуръон мегирифт. Дар ҳаштсолагӣ Ёрмуҳаммад бештаре аз оёти Қуръонро азёд кард, ки боиси ба худ гирифтани номи дувумаш — Мулло гардид ва ӯ то поёни умр бо ин ном зиндагӣ кард.

Ба гуфтаи бастагонаш, ӯ аз кӯдакӣ шефтаи мошинҳо буд ва орзу дошт, ки ба унвони ронанда кор кунад. Дар даҳаи 1950 ба сафи Артиши Шӯравӣ даъват шуд. Ӯ дар Қазоқистон, дар мавзеъҳои мушакии Байконур хидмат кардааст. Ба гуфтаи худи Нуров, дар артиш ронандаи «падар»-и мушаксозони ИҶШС Сергей Королев буд ва ҳамзамон ба ӯ муяссар шуд, ки фазонавардони машҳур, аз ҷумла Валентина Терешковаро аз наздик бубинад.

Эзоҳ
----

1. ↑  Мулло Нуров. *Кино-Театр.Ру*. 10 августи 2022 санҷида шуд.
2. ↑  *Барот Юсуфӣ.* Мулло Нуров – рамзи Душанбеи осуда(тоҷ.). *Радиои Озодӣ*.  Озодӣ (13 сентябри 2011). 10 августи 2022 санҷида шуд.
3. 1 2  Честный гаишник – это не миф. Рассказ о самом справедливом инспекторе ГАИ Таджикистана. *asiaplustj.info*.  ASIA-Plus (10 ноябри 2019). 10 августи 2022 санҷида шуд.
4. ↑  Как жил и погиб самый честный гаишник СССР, которого до сих пор вспоминают в Таджикистане. *Культурология*. 10 августи 2022 санҷида шуд.
5. ↑  *Christian Mamo.* Mullo Nurov, the most honest cop in the Soviet Union(англ.). *Emerging Europe* (26 June 2021). 10 августи 2022 санҷида шуд.
6. ↑  История Мулло Нурова — самого честного гаишника СССР, который оштрафовал даже свою жену(рус.). *БигПикча НОВОСТИ В ФОТОГРАФИЯХ* (4 апрели 2022). 10 августи 2022 санҷида шуд.
**Оламбибӣ Гадоева** (1910, деҳаи Ҳисораки ноҳияи Ҳоит — 16 майи 1929, ҳамон ҷо) — яке аз нахустин муаллимаҳои ноҳияи Рашт.

Зиндагинома
-----------

Аз оилаи деҳқони камбағал. Баъди хатми курси кӯтоҳмуддати муаллимии ноҳияи Рашт соли 1928 дар зодгоҳаш муаллимаи синфҳои ибтидоӣ таъйин шуд. Берун аз дарс ҳамроҳи ҳамкасбонаш Сайрамбибӣ Абдуллоева ва Маълумбибӣ Қосимова дар байни ҳамдиёронаш оид ба ҳаёти нав корҳои тарғиботӣ анҷом медод. Апрели 1929 дастаи босмачиёни Фузайл Махсум Ҳоитро ишғол карда, бо иғвои бойҳову рӯҳониёни иртиҷоӣ ин се нафар муаллимаро дастгир намуданд ва 16 апрел ба дор овехтанд. Дар боғи фарҳангу фароғати ноҳияи Рашт ба ёди ин шаҳидон муҷассамае гузошта шудааст, ки Оламбибӣ Гадоева ҳам дар пояи он мадфун аст. Дар пйесаи М. Бахтӣ «Лаҳзаи ҷовид» образи Оламбибӣ Гадоева ва ҳамкасбонаш инъикос ёфтааст.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* Оламбибӣ Гадоева // Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.
|  |
| --- |
| Унсури холии Викидода |

**«Афзáлу-т-тазкóр фӣ зикри-ш-шуарó ва-л-ашъóр»** (ар. افضل التذکار فی ذکر الشعراء و الاشعار‎) — тазкираи Афзал Махдуми Пирмастӣ, ки таълифаш соли 1904 ба охир расидааст.

Мундариҷа
---------

Дар бораи аҳволу осори 135 нафар шоир ва аҳли адаби тоҷик, ки дар охири садаи XIX зиндагӣ ва эҷод кардаанд, маълумот додааст. Афзал Махдуми Пирмастӣ дар таълифи «Афзалу-т-тазкор фӣ зикри-ш-шуаро ва-л-ашъор» аз асари Возеҳ «Туҳфату-л-аҳбоб» истифода кардааст. Инчунин номи 15 шоиреро, ки дар тазкираи Возеҳ набуданд, ба асараш илова намудааст. Дар «Афзалу-т-тазкор фӣ зикри-ш-шуаро ва-л-ашъор» оид ба зиндагинома ва хусусиятҳои ашъори шоирон маълумот кам аст. Муаллиф бештар ба хислатҳои шахсӣ ва сифатҳои зоҳирии шоирон диққат додааст. «Афзалу-т-тазкор фӣ зикри-ш-шуаро ва-л-ашъор» дар дарбор бо фармоиши амири Бухоро таълиф шудааст, аз ин ҷиҳат муаллиф баъзан дар баҳо додан ба шахсият ва эҷодиёти шоирон яктарафа рафтор кардааст. Ӯ нисбат ба шоирони ҳақиқатхоҳу адолатпарвар назару андешаи бад дорад.

Нусхаҳо
-------

Аз «Афзалу-т-тазкор фӣ зикри-ш-шуаро ва-л-ашъор» ҳашт нусхаи дастнавис (маҳфуз дар Институти шарқшиносиии АИ Россия ва захираи дастнависҳои АИ Ӯзбекистон) ва як нусхаи чопшуда дар Тошканд (1916, бо эҳтимоми Салимбеки Иноқ) мавҷуд аст. Аз муқоисаи дастнависҳо ва нусхаи чопшуда бармеояд, ки котиб Абдуманнон ибни Абдулваҳҳоб ҳангоми ба чоп омода кардани асар ба он баъзе намунаҳои ашъор ҳикоятҳои хурд илова намуда, баъзе шоирони дуюмдараҷаро аз тазкира хориҷ кардааст.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Ҳодизода Р. Адабиёти тоҷик дар нимаи дуввуми асри XIX. Д. 1968.

Сарчашма
--------

* Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — 664 с. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.
**Афитис** (Aphytis) — як навъи ҳашарот. Дар зиреҳакҳои ҷисми модина зиндагӣ мекунад. Дарозии баданаш тақрибан 1 мм, рангаш зард, баъзан доғҳои сиёҳ дорад. Кирминааш лӯнда ё байзашакл, зарди чиндор. Афитис беш аз 40 навъ дошта, дар ҳама ҷо вомехӯрад. Афитиси тилоранг (Aphytis chrysom­phali) паразити махсуси зиреҳаки қаҳваранги соҳилҳои Баҳри Сиёҳи Қафқоз мебошад. Афитиси кӯтоҳшилшила (Aphytis proclia) баъзе солҳо 60–65%-и модинаи зиреҳаки калифорниягӣ ва Aphytis mytilaspidis қисми зиёди зиреҳакҳои дарахтони сӯзанбаргро маҳв менамояд. Аксар афитисро бо роҳи партеногенез зиёд мекунанд. Сернаслии афитис ба гулшаҳд вобаста аст. Модинаи афитис дар сурати аз гулшаҳд ғизо гирифтан 40–70 ва ҳангоми аз он маҳрум шудан 1–5 тухм мегузорад. Кирминаҳои болиғи афитис дар бадани зиреҳакҳои нобудшуда зимистонро мегузаронанд ва баҳорон ба зоча табдил меёбанд. Болиғони онҳо тобистон зиреҳро сӯрох карда, берун мебароянд. Модинаи афитис ба бадани зиреҳак якто (баъзан ду ва беш аз он) тухм мегузорад. Кирминаи аз тухм ташаккулёфта шираи бадани зиреҳакро макида мегирад. Вобаста ба миқдори насли зиреҳакҳо афитис соле то 4 маротиба афзоиш мекунад. Барои ба афзоиши афитис мусоидат намудан дар байни қатори дарахтони боғ рустаниҳои гулдор коштан лозим аст.

Нигаред низ
-----------

* Ҳашарот
* Паразит

Адабиёт
-------

* Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — 664 с. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.

* Исанчев В. В. Защита растений от вредителей. М. 2002.
**Афзори андозакунандаи оптикӣ** — дар мошинсозӣ, воситаи андозакунӣ, ки дар он визиронӣ (якҷокунии ҳудудҳои ашёи андозашаванда бо хатти визир) ё муайян кардани андоза бо ёрии олати тарзи кораш нурӣ иҷро мешавад. Се навъи Афзори ченкунии оптикӣ мавҷуданд: асбобҳое, ки дар онҳо намоёбӣ бо усули нурӣ, вале ҳисоби ҷойивазкунии хатти намоёб бо усули механикӣ (ё усули дигар ғайриоптикӣ) сурат мегирад; асбобҳое, ки дар онҳо ҳам намоёбӣ ва ҳам ҳисоби ҷойивазкунии хатти намоёб бо усули нурӣ иҷро мешавад; асбобҳое, ки бо объекти андозашаванда бевосита наздик мешаванд, аммо ҷойивазкунии нуқтаҳои расишро бо усули оптикӣ муайян мекунанд. Намунаи афзорҳои гуруҳи якум проектор аст, ки барои андозагирию назорати ҷузъҳои мураккабтарҳу хурдандоза (масалан, қолабҳо, ҷузъҳои механизми соат ва ғайра) истифода мешавад. Дар мошинсозӣ бештар проекторҳои пурбиниашон 10, 20, 50, 100 ва 200-карата татбиқ мешаванд, ки қутр ё яке аз тарафҳои экранашон аз 350 то 800 мм аст. Намунаи маъмули афзорҳои гуруҳи дуюм микроскопи андозакунандаи универсалӣ (МЧУ) мебошад, ки дар он ҷузъи андозашаванда дар наварди тӯлӣ ҷой иваз мекунаду микроскопи асосӣ дар наварди арзӣ. Ҳудудҳои сатҳи санҷидашаванда бо ёрии микроскопи асосӣ намоёбӣ мешавад. Бузургии ҷойивазкунии ҷузъро аз рӯйи ҷадвали қиёсӣ, маъмулан, бо ёрии микроскопҳои ҳисоб муайян мекунанд. Ҳоло дар навъҳои МЧУ олати проексияву ҳисобкунанда истифода мешавад. Компаратори интерференсионӣ низ ба афзорҳои гурӯҳи дуюм мансуб аст. Афзорҳои гуруҳи сеюмро барои бо ҷадвал ё ҷадвали қиёсӣ муқоиса намудани бузургиҳои андозашавандаи хаттӣ истифода мебаранд. Афзорҳои мансуби ин гуруҳро компараторҳо меноманд. Оптиметр, оптикатор, интерферометри тамосӣ, дарозисанҷи оптикӣ низ мансуби ин гуруҳанд.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Афзори андозакунандаи оптикӣ / М. Холов // Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.

* Иванов А. Г. Измерительные приборы в машиностроении. М. 1981;
* Аннеиков А. Ю. Петров М. Ю. Оптоэлектронные приборы фирмы Kindbridht. М. 1999;
* Котюк А. Р. Датчики в современных измерениях. М. 2006;
* Розеншер Э. Винтер Б. Оптоэлектроника. М. 2004.
**«Восхо́д»** — номи силсилаи киштиҳои кайҳонии бисёрҷойи шӯравӣ, ки барои парвоз дар мадори наздизаминӣ таъйин шудаанд.

Таърих
------

«Восход» 12 октябри 1964 бо се нафар кайҳоннавард – В. М. Комаров (сарнишин), К. П. Феоктистов (ходими илмӣ) ва Б. Б. Егоров (духтур) ба мадори наздизаминӣ бароварда шуда, 24 соату 17 дақ. парвоз кард. Сохт ва таҷҳизоти «Восход» нисбат ба силсилаи киштиҳои «Восток» мукаммал (таҷҳизоти иловагии самтгирӣ бо ирсолкунандаҳои ионӣ, радиотехника ва телевизиони замонавӣ) буд. Дар «Восход» таҳқиқи қобилияти корӣ ва ҳамкории гурӯҳи кайҳоннавардон, мутахассисони соҳаҳои гуногуни илму техника санҷида, таҳқиқоти физикавию техникӣ ва биологию тиббӣ анҷом дода шуданд.

Киштии кайҳонии «Восток–2» барои аз киштӣ ба фазои кайҳонӣ баромадани инсон даричаи махсус (шлюз) дошт. Дар он ду нафар кайҳоннавард – сарнишини киштӣ П. И. Беляев ва халабони дуюм А. А. Леонов 18 марти 1965 ба кайҳон парвоз намуда, Леонов бори аввал дар таърихи инсоният бо скафандр 20 дақ. ба фазои кайҳонӣ баромад ва аз киштӣ 5 м дур рафт. 

Силсилаи мушак – барандаҳои сезинагӣ, ки киштиҳои кайҳонии ҳамномро ба мадори наздизаминӣ мебароварданд, низ «Восход» ном доштанд. Мушаки нахустини ин силсила бори аввал 16 ноябри 1963 ба кайҳон парвоз кардааст. То соли 1976 ҳамагӣ 300 мушаки ин силсила ба мадори наздизаминӣ бароварда шуд. «Восход» инчунин барои ба мадор баровардани радифи кашшофи «Зенит», ки дар асоси киштии кайҳонии «Восток» сохта шуда буд, истифода гардидааст.

Эзоҳ
----

1. ↑
2. ↑

Сарчашма
--------

* Восход // Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.
**Видеоклип** ё **клип** (аз англ. clip) — кадрҳои пайдарҳами аз ҷиҳати бадеъӣ кӯтоҳмуддате, ки омода шудаанд.

Видеоклип дар телевизион барои рекламаи ашё ва хидматрасонӣ истифода мешавад. Санъати банаворгирӣ ва васл (монтаж)-и видеоклип ҷузъи алоҳидаи санъати кинои кӯтоҳметраж мебошад. Видеоклипҳоро, одатан, нисбат ба филмҳои кӯтоҳметраж «майда» карда, васл менамоянд ва дар онҳо воситаҳои махсус истифода мешаванд. Видеоклипи мусиқӣ барои рангоранг кардани суруд ё қисматбандии мусиқӣ таъйин шудааст. Видеоклипҳо асосан барои намоиш додан дар телевизион ё шабакаи Интернет ба навор гирифта мешаванд. Инчунин кадрҳои клип бис ёр вақтҳо иҷрои сурудро дар консертҳо ҳамроҳӣ мекунанд. Онҳо барои сабти албом ё наворбардорӣ дар телевизион истифода мешаванд.

Нахустин видеоклип дар шакли филмҳои кӯтоҳметраж дар мусиқӣ ибтидои асри 20 пайдо шуда, солҳои 60 асри 20 дар Қувваҳои ҳарбии ҳавоӣ хеле инкишоф ёфт. Бо ривоҷу равнақи телевизион видеоклип омили муҳимми пешрафти ҳунарпеша гардид. Пештар одамон ҳунарпешагони дӯстдоштаи худро танҳо дар консертҳо ва суратҳо дида метавонистанд. Ҳоло барои иҷрокунандагони мусиқии поп сабти видеоклипҳои босифату ҳақиқӣ ва ҳунарнамоии зинда хеле муҳим аст. Дар таърихи видеоклипи мусиқӣ пайдоиши шабакаи телевизионии МТV дар соли 1979 воқеаи муҳим буд, ки он видеоклипи муосирро хеле сайқал ва ривоҷ дод.

видеоклипи мусиқии ҳунарпешагони машҳурро коргардон-клипсозони касбӣ ба навор мегиранд. Арзиши баъзе клипҳои алоҳида тибқи буҷет аз якчанд млн доллар зиёд аст. Ҳунарпешагони касбӣ барои сабти клипҳои гаронарзиш аз воситаҳои махсус ва графикаи компютерӣ истифода мебаранд.

Дар Тоҷикистон низ видеоклип васеъ паҳн гардидааст. Ҳунарпешагон Ҷонибеки Мурод, Садриддини Наҷмиддин, Шабнами Тоҷиддин, Остони Азиз, Шаҳроми Абубакр, Самад Ғанӣ, видеоклип Азизов, Зикриоллоҳ Ҳакимов, Нигина Амонқулова, Баҳром Ғафурӣ ва дигарон видеоклипҳои ҷолиб доранд.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Видеоклип // Боз — Вичкут. — Д. : СИЭМТ, 2014. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 3). — ISBN 978-99947-33-46-0.


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️  Гузариш ба унсури Викидода  Фарҳангҳо ва донишномаҳо | 
* Большая российская (старая версия)

 |
| Дар феҳристҳои китобшинохтӣ | 
* GND: 4192639-0

 |
Минтақаҳои наздисарҳадӣ ва маъмуриятҳои қабилавии дар сатҳи федеролӣ назоратшаванда.
**Коҳат** ( англ. Frontier Region Kohat ) — минтақаи наздисарҳадӣ, як воҳиди хурди маъмурӣ дар Минтақаҳои қабилавии дар сатҳи федералӣ идорашавандаи Ҷумҳурии Исломии Покистон аст. Ин минтақаро афсари ҳамоҳангсозии ҳавзаи Коҳат идора мекунад. Идоракунии умумии минтақаҳои наздисарҳадӣ тавассути котиботи ҳудудҳои қабилавӣ, ки дар шаҳри Пешовар ҷойгиранд, амалӣ карда мешавад.

Ҷуғрофиё ва иқлим
-----------------

Аҳолӣ
-----

Қабилаҳои асосии минтақа: Галай-Ҳел, Ҷаваки ва дигарон.

Инчунин нигаред
---------------

Эзоҳ
----

Пайванд
-------

1. ↑  Administrative System(пайванди дастнорас — *таърих*).  FATA Secretariat. Баргирифта аз сарчашмаи аввал 17 сентябри 2008.
Акрополиси Кариатида
**Афинаи қадим** — шаҳри асосии Аттика дар 5 километрии соҳили баҳр. Дар ин мавзеъ одамон ҳанӯз аз давраи неолит зиндагӣ доштанд. Дар ҳазораи 2 то мелод дар Акропол – сахраи дар маркази шаҳр ҷойгирифта нахустин қалъаҳои қабоили пеласгҳо сохта шуда буданд. Ҳамчунин баъдтар дар садаи VI то мелод дар ин ҷо маъбади илоҳа Афина эъмор шуд. Дар даврони ҷангҳои Юнону Форс (480 ва 479 то мелод) форсҳо ду маротиба Афинаро вайрон карданд. Пас аз ронда шудани форсҳо аз Юнон бо ибтикори Фемистокл (сипаҳсолори машҳури юнонӣ) гирдогирди шаҳр девори муҳофизатӣ сохта шуд. Асосан сохтмони минбаъдаи шаҳр дар давраи Перикл (нимаи дуюми садаи V то мелод) авҷ гирифт. Таҳти роҳбарии меъмори бузург Фидий дар Акропол ансамбли классикии афинӣ бунёд ёфт. Дар нимаи дуюми садаи IV то мелод бо ташаббуси Ликург дар Афина варзишгоҳ, театр (аз санг) ва ҷойи баргузории маҷлиси ом сохта шуданд. Соли 86 то мелод сипаҳсолори румӣ Сулла Афинаро забт ва ғорат кард.  
Аксари иншооти маъруфи минбаъдаи шаҳр бо фармони император Адриан сохта шуданд; аз ҷумла таҷдиди маъбади Зевси Олимпӣ ба ин давра мансуб аст. Соли 262 мелодӣ аз тохтутози қабилаҳои барбарии готҳо ва герулҳо хеле хароб гардид. Баъди бо фармони Юстинини 1 баста шудани мактаби фалсафӣ (529) ва таҳкими масеҳият инқирози тадриҷии Афина оғоз гардида, ба як шаҳри музофотии империяи Руми Шимолӣ табдил ёфт. Нигаред низ Юнони Қадим

Адабиёт
-------

* Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — 664 с. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.

```
/ *Б. Раҳматов.*
```
Қуттии афзорҳои навин
**Абзор** (форсӣ: ابزار‎), **афзор** (форсӣ: افزار‎) — олоти меҳнати инсон ё механизми иҷрокунандаи мошинҳои технологӣ барои кор дар истеҳсолоти саноатӣ.

Афзор ҳанӯз дар асри биринҷӣ, алалхусус баъди аз маъдан ҷудо кардани оҳан (ҳазорсолаи якуми то мелод) хеле тараққӣ кард. Дар он замон ва давраҳои минбаъда то пайдоиши техникаи ҳозиразамон Афзорҳои ҳунармандон, махсусан дар соҳаҳои коркарди филиззот, бо андозаву вазни худ фарқ мекарданд (масалан, афзорҳои оҳангарӣ, мисгарӣ, заргарӣ). Феълан навъҳои афзорҳоро мувофиқи вазифаашон ба буранда (арра, миқроз, ранда, корд, парма ва ғайра), зарбавӣ (путк, болға ва ғайра), нақшакашӣ (паргор, хаткаш ва ғайра) суфтагарӣ (милаи суфтагарӣ, қурси суфтагарӣ ва ғайра), дастӣ (анбур, сунба ва ғайра), дастгоҳӣ (қалам, парма, фреза ва ғайра), механиконидашудаи дастӣ (миқрозҳои фишангӣ, арраҳои шаддабур, болғаҳои ангиштканӣ ва ғайра) ҷудо мекунанд. Асбобу олотеро, ки барои ченкуниҳои гуногун (гунё, калибр, микрометр ва ғайра) ва амалиётҳои дигар дар илму техника (штампҳо, қолибҳои рехтагарӣ ва ғайра), барои амалиёти ҷарроҳию муолиҷавӣ ва тадқиқот дар тиб ва байторӣ истифода мешаванд, низ афзор меноманд.

Нигаред низ
-----------

* Абзорсоз
* Абзордон

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* Афзор // Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.
**Видео** (аз лот. video — менигарам, мебинам) — технологияи электронӣ барои ташаккул, сабт, коркард, интиқол, нигоҳдорӣ ва таҷдиди тасвири ҳаракаткунанда дар асоси принсипҳои телевизионӣ, инчунин асари аудиовизуалӣ мебошад, ки дар интиқолдиҳандаи физикӣ (видеокассета, видеодиск ва ғ.) сабт шудааст. 

**Видеосабт** — бо видеокамера ба навори магнитӣ сабт намудани тасвир ва садо ва бо видеомагнитофон намоиш додани он дар телевизор. Ҳангоми видеосабт тасвир ва садо ба тавассути видеокамера ба сигналҳои пайдарпайи электрикӣ (видеосигналҳо) табдил ёфта, бо ин ё он усул ба навор сабт мегарданд. видеосабтро дар наворе, ки муҳлати муайяни истифода дорад, зиёда аз 10 бор сабт кардан мумкин аст. Ба воситаи видеосабт фосилаи байни намоишҳоро бартараф мекунанд. Барои сабту намоиш додани тасвир басомадҳои аз 6 МҲ тс бузург заруранд. Барои баланд накардани суръати ҳаракати навори магнитӣ ҳангоми сабт ва намоиш сараки магнитӣ дар видеокамера ва видеомагнитофон ба ғалтаки бо суръати бузург даврзананда насб шуда, сигналҳо бар қади навор неву ба он кундаланг сабт мегарданд. Меҳвари чархзании ғалтак ба самти ҳаракати навор моил ҷойгир буда, сараки магнитии он дар ҳар гардиш ба навор сатри моилро сабт мекунад. Дар ин маврид зичии сабт афзуда, ҳаракати навор нисбатан суст, яъне суръаташ ҳамагӣ 2–4,84 мм/с мешавад. Видеосабтро дар баъзе мамлакатҳо, аз ҷумла Русия, Фаронса, ИМА, Австралия ва ғ. барои ташкили шабакаи ягонаи умумимиллии телевизионӣ истифода мебаранд.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Видеосабт / Т. Ҷӯраев // Боз — Вичкут. — Д. : СИЭМТ, 2014. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 3). — ISBN 978-99947-33-46-0.


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️  Гузариш ба унсури Викидода  Фарҳангҳо ва донишномаҳо | 
* Большая датская
* Кругосвет
* Швейцарский исторический

 |
| 

| Дар феҳристҳои китобшинохтӣ |
| --- |
| 
* BNF: 11933779d
* GND: 4063466-8
* J9U: 987007558512305171
* LCCN: sh92003035
* LNB: 000051593
* NKC: ph127097

 |

 |
**Афлотуния** — равияи идеалистӣ дар фалсафа, ки аз таълимоти Афлотун ибтидо мегирад.

Мазмуни асосии афлотуния — назарияи ғоя (мусул, идея)-ҳост. Афлотуния ғояро чун мафҳуми мантиқии куллию зиндае медонист, ки принсип ва усули идроки ҳар яке аз ашёро дар бар гирифта, дорои сохти бадеии хос ва ҷавҳари махсус мебошад. Материя барои афлотуния инъикос ва судури ғоя аст. Баъди вафоти Афлотун ғояҳои афлотунияро Академияи Афлотун (ниг. Мактабҳои фалсафӣ) инкишоф медод. Дар садаи I то милод Посидоний дар асоси тафсири «Тимей»-и Афлотун роҳи ба низом (система)-и муайян даровардани афлотунияро пешниҳод кард. Ин афлотунияи равоқӣ (стоикӣ) ба илоҳиёти Филон, гностисизм, герметизм ва патристикаи ибтидоӣ дар асрҳои 2-3 милод, ба таълимоти Нумений такя ва муддати тӯлонӣ амал мекард. Ба муқобили афлотунияи равоқӣ равияи ба Арасту рағбатдошта баромада, дар садаи III бо ёрии фалсафаи назарӣ ва диалектикаи худ асотири равоқии афлотунияро мағлуб сохт. Антиохи Асқалонӣ бо ахлоқи равоқия дар дохили Академия мубориза мебурд. Аммоний Саккас баъдтар бо услуби Афлотун ва Арасту таълимоте дар бораи олами идеалӣ созмон дод ва таълимот оид ба рӯҳро аз усули натурализми равоқӣ озод кард. Аз садаи I то милод афлотуниён Арасту ва пифагореизмро истифода карда, бо ҳама унсурҳои натурализм, ки дар худи Афлотун низ боқӣ монда, дар давраи эллинизм ба туфайли фаъолияти равоқиён, пайравони эпикуреизм ва шаккокиён мустаҳкам шуда буданд, муборизаи қатъӣ мебурданд. Натиҷаи ин муборизаи сеасра пайдоиши навафлотуния (асри 3 милодӣ) буд. Ба фалсафаи асрҳои миёна ва Эҳё афлотуния дар шакли навафлотуния таъсир расондааст (Августин, Ареопагитикаҳо, Иоанн Скот Эриуген, Ибни Рушд, мактаби Шартр, Экхарт, Николаи Кузанӣ, Плифон, Фичино, Пико делла Мирандола, Ҷ. Бруно). Фалсафаи идеалистии Аврупои давраи наву навтарин дар зери таъсири бевосита ё бавоситаи афлотуния инкишоф ёфтааст.

Нигаред низ
-----------

* Афлотун

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* История философии. Т. 1. М. 1940;
* Лосев А. Ф. История античной эстетики. Высокая классика. М. 1974;
* Асмус В. Ф. Платон. М. 1975;
* Manasse E. M. Platon Literatur. Tiib. 1957;
* Cameron A. Lafin de l Academie // Le neoplatonisme. P. 1971.

Сарчашма
--------

* Афлотуния // А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2021, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.
**Кошинпазӣ, кошингарӣ, кошинрезӣ** — касби анъанавие, ки тавассути он аз гилмоя бо минералҳо, оксидҳо ва дигар пайвастагиҳои ғайриорганикии омехташуда кошин истеҳсол мешавад. Барои мустаҳкам шудани гилмоя ба он мӯй, намакхок ҳамроҳ мекарданд. Гилмояи тайёрро ба қолабҳо мерехтанд, сипас онро дар хумдонҳои яктарафа ё дутарафа гузошта, дар ҳарорати хеле баланд мепухтанд. Баъд ба рӯи порчаҳои сафол сир медавониданд. Кошинҳои сирдорро 2-3 маротиба сир молида мепухтанд. Дар Истаравшан эҳё шудааст.

Адабиёт
-------

1. Рузиев М. Декоративно-прикладное искусство таджиков конца XIX - XX вв. Д. 2003.

Нигаред низ
-----------

* Тоқидӯзӣ

Эзоҳ
----

1. ↑  Феҳристи миллии фаҳанги ғайримоддӣ /Natioal list of intangible cultural hertage/ Пажӯшиҳгоҳи илмӣ-тадқиқотии фарҳанг ва иттилооти Вазорати фарҳанги ҶТ – Душанбе: «Аржанг» 2016, – С. 109

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Ин мақолаи нопурра аз таърих мебошад.Шумо метавонед бо пурра кардани ин ба Википедия кумак кунед.* |
**Гулобии сафед** — навъи харбузаи дерпаз. Дар вилояти Суғд, водиҳои Вахшу Ҳисор ва Зарафшон мепарваранд.

Харбузаи байзашакл аст; вазнаш 4-7 кг. Пӯсташ ҳамвор, сабзи сафедтоб, гирди думчааш сабзи баланд, қисман тӯрдор. Мағзаш сафеди ғафс (5-6 см), хуштаъм, сершираву гуворо; дар таркибаш 10-11 % қанд мавҷуд аст. Тухмаш калони зардча. Даври нашваш 85-90 рӯз. Аз ҳар га 220—300 сентнер ҳосил мегиранд. Барои ба ҷойҳои дур кашондан ва дер нигоҳ доштан (то март — апрел) мувофиқ аст. Аз касалиҳои пажмурдашавии фузариозӣ ва гарда зарар мебинад.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Гулобии сафед // Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.

* Дастури полизкор. Д. 1987.
**Мурод Бозоров** (*Бозоров Мурод Аҳмадҷонович*; зод. 29 июни 1957, ноҳияи Марҳамат, вилояти Андиҷон, ҶШС Узбакистон) — домпизишк, доктори илмҳои байторӣ (1994).

Зиндагинома
-----------

Хатмкардаи Институти кишоварзии ш. Ивановои Руссия (1984). Байтори калони Филиали осиёимиёнагии Институти таҳқиқоти илмии умумииттифоқии оқсили Душанбе (1984-86), сарбайтор (1986-87), аспирант (1987-89) ва ходими илмии Институти таҳқиқоти илмии умумииттифоқии оқсили ш. Владимири Федератсияи Руссия (1989-90), ходими калони илмӣ (1990-93) ва мудири лабораторияи ташхисоти Филиали осиёимиёнагии Институти таҳқиқоти илмии умумииттифоқии оқсили ш. Душанбе (1993), директори Институти осиёимиёнагии оқсили ш. Душанбе (1993 −2000), ходими илмии пешбари Муассисаи илмӣ-истеҳсолии «Биопрепаратҳо»-и ш. Душанбе (аз 2000). Муаллифи 90 мақолаи илмӣ ва 10 шаҳодатномаи муаллифист.

Осор
----

* Реакция эритроиммунноадсорбции при изучении ящура (ҳаммуаллиф). Владимир, 1989;
* Иммунноферментный метод с биотинстраптоавидином при ящуре (ҳаммуаллиф). Владимир, 1991;
* Иммунноферментный метод при диагностике ящура (ҳаммуаллиф). М. 1991;
* Иммунноферментный метод с биотинстрептоавидином при ящуре (ҳаммуаллиф). Д. 1993;
* Технология и контроль изготовления противоящурных биопрепаратов с помощью ускоренного ИФМ (ҳаммуаллиф). Харьков, 1993.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Бозоров Мурод Аҳмадҷонович // Боз — Вичкут. — Д. : СИЭМТ, 2014. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 3). — ISBN 978-99947-33-46-0.
**Муродалӣ Алимардон** — ходими давлатӣ, Муовини Сарвазири Ҷумҳурии Тоҷикистон (2013—2015).

Зиндагинома
-----------

Соли 1983 шуъбаи молиявии Донишгоҳи давлатии Тоҷикистонро хатм кардааст.
Аз соли 1983 дар филиали «Агробонк»-и Чептура кор кардааст. Соли 1991 ба ҳайси идоракунандаи шуъбаи «Агробонк»-и ноҳияи Ҳисор фаъолият намудааст. Аз охири соли 1993 чун президенти Бонки саноати аграрии «Шарқ» адои вазифа кардааст.
Аз декабри соли 1996 то соли 2008 ба ҳайси раиси Бонки миллии Ҷумҳурии Тоҷикистон кор кардааст. Бо фармони Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон Шариф Раҳимзода Раиси Бонки миллии Тоҷикистон таъйин карда шуд.
Бо фармони Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон аз 26 январи соли 2008 ба вазифаи муовини Сарвазири Ҷумҳурии Тоҷикистон таъйин шуда буд.

23 ноябри соли 2013 бо фармони Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон боз ба вазифаи муовини Сарвазири Ҷумҳурии Тоҷикистон таъйин шудааст. 1 апрели соли 2015 аз ин вазифа озод карда шудааст. Ҳоло ба ҳайси Раиси ҶСК «Агроинвестбонк»
фаъолият мебарад.

Пайвандҳо
---------

* Сомонаи Расмии Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон

Эзоҳ
----

1. ↑  Тағйиротҳои кадрӣ дар мақомоти роҳбарии Бонки миллии Тоҷикистон, НБТ, 6 феврал, 2008.
2. ↑  Дар бораи муовини Сарвазири Ҷумҳурии Тоҷикистон таъйин намудани Муродалӣ Алимардон
3. ↑  Дар бораи аз вазифаи муовини Сарвазири Ҷумҳурии Тоҷикистон озод намудани Муродалӣ Алимардон
**Гулобии сабз** — навъи харбузаи дерпаз. Асосан дар вилояти Суғд, водиҳои Вахшу Ҳисор ва Зарафшон мепарваранд.

Харбузаи тухмшакл аст; дарозиаш 24-30 см, вазнаш 3-4 кг. Пӯсташ сахт, зарди сабзтоб, тӯрдор. Мағзаш сафед (ғафсиаш 5-6 см), хуштаъм, сершираву ширин; 9-12 % қанд (аз ҷумла 7,5-7,9 % сахароза) ва 10,5-12,7 % моддаҳои хушк дорад. Тухмпаллааш ҳаҷман миёна, тухмаш калони зардча, дарозрӯяи нӯгтез. Даври нашваш 130—140 рӯз. Аз ҳар га 250—360 сентнер ҳосил медиҳад. Барои ба ҷойҳои дур кашондан ва нигоҳ доштан (то моҳҳои март-апрел) мувофиқ аст. Бештар аз касалии пажмурдашавӣ ва ширинча зарар мебинад.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Гулобии сабз // Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.

* Дастури полизкор. Д. 1987.
**Мусаллам Асомиддиновна Қодирова** — аз ҳавзаи ягонаи умумиҷумҳуриявӣ Ҳизби халқии демократии Тоҷикистон — вакили Маҷлиси намояндагони Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон даъвати V

Зиндагинома
-----------

Мусаллам Асомиддиновна Қодирова 8 майи соли 1961 дар деҳаи Қаратоғи ноҳияи Турсунзода таваллуд шудааст. Маълумоташ олӣ. Дастпарвари Донишкадаи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи Қ. Ҷӯраев (ҳоло ДДОТ ба номи С. Айнӣ) мебошад.

Фаъолияти кории худро ҳамчун роҳбари маҳфили «Зардӯзӣ» — и Хонаи пионерони ноҳияи Шаҳринав шурӯъ кардааст. 
Баъдан ба ҳайси муаллимаи фанни таълими меҳнат дар мактаби миёнаи №3-и ноҳия, нозири шуъбаи маорифи ноҳия, раиси кор бо занон ва оилаи Мақомоти иҷроияи ҳокимияти давлатии ноҳияи Шаҳринав ва мудири шуъбаи умумии дастгоҳи раиси ноҳия ифои вазифа намудааст.Солҳои 2000-2014 муовини раиси ноҳияи Шаҳринав буд. Аз 25 апрели соли 2014 инҷониб дар вазифаи мудири шуъбаи маорифи ноҳия фаъолият дорад.

Узви Ҳизби халқии демократии Тоҷикистон ва вакили Маҷлиси вакилони халқи ноҳияи Шаҳринав мебошад.

Оиладор, соҳиби се фарзанд мебошад.

Бо медали «Хидмати шоиста», нишони Аълочии маорифи Ҷумҳурии Тоҷикистон ва Аълочии фарҳанги Ҷумҳурии Тоҷикистон қадр шудааст.

1 марти соли 2015 вакили Маҷлиси намояндагони Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон интихоб шудааст.

Ҳамчунин нигаред
----------------

* Вакили Маҷлиси намояндагони Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон

Эзоҳ
----

1. ↑  КМИР рӯйхати вакилони тозаинтихоби Маҷлиси намояндагонро чоп кард. 23 Декабри 2017 санҷида шуд. Баргирифта аз сарчашмаи аввал 4 июли 2015.
2. ↑  ҚОДИРОВА МУСАЛАМ АСОМИДДИНОВНА(пайванди дастнорас)
**Мадрасаи Бағдод** — дар шаҳри Бағдод дар соли 148 ҳиҷрии қамарӣ тавассути Абe Ҷаъфар Мансури Давониқӣ бино ниҳода шуд. 
Мадрасаи Бағдод, мадрасае барои таълими тиб дар он барпо кард ва Ҷарҷис ибни Бахтишуъро аз сипоҳи Шопур фаро хонд ва ёро ба раёсати мадраса мансуб кард ва нависандагони «сурёни»-ро ба тарҷамаи осори юнонӣ ба арабӣ маъмур сохт.

Таърихи фаъолияти илмии мадраса
-------------------------------

Баъд аз он бо падид омадани «Байтул-ҳикмат» тавассути Ҳорун ва Маъмун, ҳаракати илмӣ шитоби зиёдтар ва «Наҳзати тарҷама» шукуфоии бештаре ёфт.

Наҳзати тарҷама - ба маънии ҳақиқии ин калима аз авоили хилофати Аббосиён нашъат гирифт, яъне аз замони Мансур оғоз шуда ва беш аз 2 қарн идома ёфтааст. Ин ҷараёнро метавон ба се давара тақсим кард:

1. Аз хилофати Мансур, то поёни даврони Ҳорун Аррашид (136 - 193 ҳиҷрии қамарӣ).

2. Аз хилофаи Маъмун, то соли 300 (198 - 300 ҳиҷрии қамарӣ).

3. Аз қарни 4 ба баъд.

Дар маҷмӯъ бояд гуфт, ки кори тарҷама ва баргардонӣ, пеш аз оғози қарни 3 пешрафти чандоне дида намешавад. Вале дар давраи дувум «Наҳзати тарҷама» ба авҷи шукуфоии худ расид ва бисёри аз осори илмӣ ва фалсафӣ аз забонҳои мухталиф ба тавассуи мутарҷимони моҳиру забардаст ба арабӣ тарҷама шуд. Ва дар давраи савум, ки мусодиф бо қарни 4 ҳиҷрӣ
(яъне: 10 мелодӣ) аст.

Эзоҳ
----

1. ↑   Бойгонӣ шудааст 22 июни 2019  сол. Торихи
фалсафаи исломӣ. Қисми аввал. Мадрасаи Бағдод. - Хуҷанд, 2018. - С.59
2. ↑   Бойгонӣ шудааст 22 июни 2019  сол. Торихи
фалсафаи исломӣ. Қисми аввал. Мадрасаи Бағдод. - Хуҷанд, 2018. - С.59

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Ин мақолаи ба Ислом алоқаманд нопурра аст. Шумо метавонед бо пурра кардани он ба Википедиа кӯмак кунед.* |
**Мадрасаи Куҳна** — ёдгории меъмории асри XVIII ва аввали асри XIX дар ноҳияи Ҳисор. Дар самти ҷануби Қалъаи Ҳисор аз хишти пухта бино ёфтааст. Ҳавлии васеъ ва чоркунҷаи онро ҳуҷраҳои қатор иҳота кардаанд. Ҳуҷраҳо бо гунбазҳои «балхӣ» пӯшида шудаанд. Даромадгоҳи онҳо оддӣ ва тоқшакланд. Дар се кунҷи ҳавлӣ равоқтоқҳои панҷқира бино ёфтаанд; ҳар кадоми онҳо раҳраве доранд, ки ба се хонаи асосии ёдгорӣ мебаранд.

Намои иморат пештоқ ва дар ду паҳлуяш зина дорад. Ба воситаи ин зинаҳо ба бом мебаромаданд. Дар бандубасти намои мадраса ба меъмории анъанавӣ риоя карда нашудааст; пештоқи калонаш ба девори атроф номувофиқ афтода, гулдастаҳои ҳар ду гӯшаи Мадраса бе нақшунигор аст. Қаноти рости иморатро масҷиди пешайвондор ва қаноти чапашро чор хонаи андозаашон гуногун ишғол кардаанд. Ин мадраса дарсхона надорад ва ороиш дода нашудааст. Мадрасаи Куҳна дар муҳофизати давлат мебошад.

Осорхона
--------

Дар дохили бинои Мадрасаи Куҳна Осорхонаи рӯзгори халқи тоҷик амал карда истодааст, ки аз 13 ҳуҷраи намоишӣ иборат аст. Дар мамнуъгоҳ инчунин шуъбаи фондҳо фаъолият карда истодааст, ки вазифааш ҷустуҷӯ ва дарёфти нигораҳои таърихӣ аз тамоми манотиқи ҷумҳурӣ буд. Дар экспедитсияҳои илмӣ (1981—1989), зиёда аз 18 ҳазору 387 экспонат ҷамъоварӣ карда шуда буд, ки аз ин ҳисоб осорхона фаъолият карда истодааст.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Мадрасаи Кӯҳна / А. Мирбобоев // Лениннома — Муҳит. — Д. : СИЭСТ, 1983. — (Энциклопедияи Советии Тоҷик : [дар 8 ҷ.] /  сармуҳаррир А. С. Сайфуллоев ; 1978—1988, ҷ. 4).
Мадрасаи Улуғбек дар Самарқанд
Мадрасаи Улуғбек
**Мадрасаи Улуғбек** — ёдгории меъмории асри XV дар шаҳри Самарқанд аст. Мадраса як чузъи маҷмааи меъмории майдони Регистони шаҳри Самарқанд мебошад. Мадраса солҳои 1417—1420 бо фармони султони маорифпарвари сулолаи Темуриён Мирзо Улуғбек сохта шудааст.

Аз замони ҳукумронии Амир Темур майдони Регистон ба бозори асосӣ ва маркази ҷамъиятии Самарқанд табдил меёбад. Дар давраи ҳукумронии набераи маорифпарвари Амир Темур Мирзо Улуғбек намуди Регистон тағйир меёбад. Улуғбек бо мақсади рушди илму маърифат ба сохтумони донишгоҳи исломӣ мадраса шурӯъ мекунад.
Ҳаҷми умумии мадраса 81x56 метр аст. Се дарвоза дорад, дарвозаи асосӣ ба майдони Регистон мебарояд. Даромадгоҳи асосии мадраса дорои пештоқи муҳташам аст. Девори асосӣ ду паҳлӯи пештоқ) бо ду қатор токҳои ороишӣ зинат ёфтааст. Дар гирдогирди хавлии мураббаи мадраса (30x30) қатори ҳуҷраҳои дуқабатаи пешайвондор, дарсхонаҳои калони гунбазпуш (дар чор кунҷи ҳавлӣ) чор айвон ва масҷиди зимистона ҳастанд. 

Мадрасаи Улуғбек намунаи олии санъати ороишии меъморист. Изораҳои мармарй, ҳотамкориву кошикории девору манораҳо, гаҷкориҳои олии ин ёдгорӣ аз завқи баланди созандагонаш шаҳодат медиҳанд. Нақшҳои ҳар як иморат аз ҳамдигар фарқ карда, ҳар кадом дорои ҳусни хосаест. Катибаҳои Мадрасаи Улуғбек низ хеле назаррабо буда, бо як маҳорати том (ба форсии тоҷикӣ) сабт гардидаанд.

Мадрасаи Улуғбек таҷассуми комёбиҳои қариб якуним ҳазорсолаи санъати меъмории Осиёи Миёна аст. Ёдгорӣ дар муҳофизати давлат қарор дорад. Соли 2001 Мадрасаи Улуғбек ба феҳристи умумибашарии ЮНЕСКО дохил карда шудааст.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* Регистан — сердце города барсов Бойгонӣ шудааст 15 июли 2021  сол.
* Статья *Регистан* в Большой советской энциклопедии(пайванди дастнорас).

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️  Гузариш ба унсури Викидода  Фарҳангҳо ва донишномаҳо | 
* TDV İslam Ansiklopedisi

 |
|  |
| --- |
| Унсури Викидода мавҷуд нест |

**Гови зебумонанд**, **гови ҷойдорӣ** — зоти маҳаллист. Сари шонааш кӯҳони шутурро мемонад. Дар натиҷаи тасодуфан ҷуфтӣ шудани зебуи Осиёи Ҷанубӣ бо говҳои Осиёи Марказӣ пайдо шудааст. Гови зебумонандро вобаста ба қаду баст ба хуросонӣ, ғармӣ, қурамагӣ, фарғонагӣ, таолишӣ ва ғ. ҷудо мекунанд. Онҳо аз ҳамдигар чандон фарқ надоранд. Дар Тоҷикистон асосан гови зебумонанди ғармӣ ва қурамагиро мепарваранд. Гови зебумонанд расонидаанд. Чорво фақат баҳорон алафи сабз хӯрда, боқимондаи сол бо хошок қаноат мекард; ба таҷдиди пода аҳаммияти ҷиддӣ дода намешуд. Буққаҳои наслафзоро бо модаговҳо ҳамроҳ нигоҳ медоштанд. Дар натиҷа ғуноҷинҳо зуд бордор шуда, маҳсулнокии онҳо коҳиш меёфт. Ҳамин тавр, фардҳои нисбатан пурқувват зинда монда, ба шароити маҳал мутобиқ шуданд. Гови зебумонанд дар 7-солагиаш ба воя мерасад. Рангаш сиёҳи баланд, сиёҳтоб, сурхча, баъзан алост. Шири кам дорад. Аз ҳар сар модагови он соле 400—600 кг шир (равғаннокиаш 4,0-6,0 %) медӯшанд. Давраи ширдиҳиаш ба ҳисоби миёна 270 рӯз идома меёбад. Вазни зиндаи модаговаш 180—220, буққааш 300—350 кг; қадаш 109,6 см (то сари шона). Олимони ҷумҳурӣ бо роҳи ҷуфтӣ кардани модаговҳои маҳаллии зебумонанд бо буққаҳои швитсӣ зоти гови швитсии зебумонандро ба вуҷуд овардаанд. Соли 2013 дар ҷумҳурӣ 1844673 сар гови зебумонанд мавҷуд буд.

Нигаред низ
-----------

* Гови швисии зебумонанд

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Доброхотов А. Б. Частная зоотехния. Л. 1959;
* Дмитриев Н. Г. Породы скота по странам мира. Л. 1978;
* Арзуманов Е. А. Скотоводство. М. 1980.
* Арзуманов Е. А. Животноводство. М. 2007.

Сарчашма
--------

* Гови зебумонанд / Ҳ. Умаров, Ш. Раҳматуллоев // Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.