recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**«Чарлӣ ва корхонаи шаколотсозӣ»** (англ. Charlie and the Chocolate Factory) — филми соли 2005 бо коргардонии Тим Бёртон. Филм бар пояи китобе бо ҳамин ном навиштаи Роалд Дал ва бо бозии Ҷоннӣ Депп сохта шудааст.

Достони филм
------------

Дар Лондон Чарлӣ, писари кӯчак ва фақир, бо падар ва модараш ба ҳамроҳ ду падарбузург ва модарбузурги пири худ дар иҳотаи гарми хонавода зиндагӣ мекунад ва фақрро эҳсос намекунад. Чарлӣ шакалотро хеле зиёд дӯст медорад, вале ба ҳадде фақир аст, ки ҳар сол фақат як шакалот мехӯрад.

Наздики хонаи ӯ корхонаи бузурги шакалотсозӣ қарор дорад, ки қаблан ба даст фарде аҷиб ба номи доктор Вилӣ Ванко идора мешудааст. Ӯ беҳтарин шакалоти дунёро месохт ва онро ба тамоми дунё содир мекард, аммо кам-кам корхонадорони дигар ба ӯ ҳасудӣ карданд ва асрори шакалотсозии ӯро дуздиданд ва шакалотҳое ба ҳамон хубӣ сохтанд. Ҷаноби Ванко рӯҳияи худро бохт ва корхонаро таътил кард...

Эзоҳ
----

1. ↑
2. ↑
3. ↑  Box Office Mojo (ингл.) — 1999.
4. ↑  выгрузка данных Freebase — Google.
5. ↑  Internet Movie Database (ингл.) — 1990.
6. ↑  Internet Movie Database (ингл.) — 1990.

Пайвандҳо
---------

* «Чарлӣ ва корхонаи шаколотсозӣ»(англ.) дар вебгоҳи Internet Movie Database
Ҳидроксиди натрийҲидроксиди натрий
**АСОСҲÓ,** дар кимиё, пайвастҳои кимиёвӣ, ки гурӯҳи ҳидроксил (ОН) доранд ва дар маҳлули обӣ таҷзия шуда, иони яквалентаи ҳидроксил (ОНˉ) ҳосил мекунанд. Асосҳо аз атомҳои филизз ва гурӯҳи ҳидроксил таркиб ёфтаанд. Шумораи гурӯҳи ОН ба валентнокии филизз баробар аст. Macалан, ҳидроксиди натрий – NaOH, ҳидроксиди калсий – Са (ОН)2. Асосҳо бо оксидҳои кислотагӣ ва худи кислотаҳо ба реаксия дохил шуда, намаку об ҳосил мекунанд.

**Са(ОН)2 + СО2 = СаСО3 + Н2О; NaOH + HC1 = NaCl + Н2О**  
Баъзе асосҳо дар об ҳал намешаванд. Асосҳоеро, ки дар об нағз ҳал мегарданд, ишқор меноманд. Ишқорҳои муҳимтарин ҳидроксидҳои натрий – NaOH, калий – КОН ва калсий – Са(ОН)2 мебошанд. Вобаста ба нерӯ асосҳо қавӣ (масалан, NaOH, КОН) ва заиф (масалан, NH4OH) мешаванд. Агар валенти филизз тағйирёбанда бошад, он гоҳ онро дар қавс бо рақами румӣ ишора мекунанд, масалан, Fе(ОН)2 – ҳидроксиди оҳан (II), ҳидроксиди оҳан (III). Маҳлули обии асосҳо бо кислотаҳо ба реаксия дохил шуда, намак ҳосил мекунад, ранги лакмусро тағйир медиҳад (ранги лакмус кабуд мешавад). Аз нигоҳи таҷзияи электролитӣ асосҳо электролитҳое мебошанд, ки дар маҳлул таҷзия шуда, иони ҳидроксил (ОНˉ) ҳосил мекунанд. Баъзе асосҳо хосияти кислотагӣ ва асосӣ доранд, яъне асосҳои амфотерианд (ниг. Амфотерият).

Адабиёт
-------

* Асосҳо // Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.
**Чарлз Нелсон Гудйир** (англ. Charles Nelson Goodyear; 29 декабр 1800[…], Ню-Ҳейвен[d] — 1 июл 1860[…], Ню-Йорк, иёлати Ню-Йорк) — ихтироъкори амрикоӣ, ки раванди вулканизатсияи каучукро кашф кардааст (1839).

Зиндагинома
-----------

Дар Филаделфия касби оҳангариро омӯхта (1814), сипас, ба назди хонаводааш баргашт (1921) ва бо истеҳсолу фурӯши маснуоти оҳангарӣ ва афзору асбоби соҳаи кишоварзӣ машғул шуд. Соли 1830 баъди муфлис шудани ширкат Чарлз Гудйир барои беҳтар намудани сифату хосиятҳои каучук (он солҳо маводди каучукӣ дар Аврупову Амрико хеле маъмул буд) таҳқиқот анҷом додааст. Ӯ бо истифодаи пайвастҳои кимиёӣ (магнезия, кислотаҳо, нитратҳои висмуту мис ва ғ.) санҷишҳои зиёд гузаронида (1839), муайян намуд, ки дар натиҷаи ба каучук илова намудани сулфур ва гарм кардан маводди чандиру устувор — резин ҳосил мешавад. Чарлз Гудйир шароитҳои раванди вулканизатсияи каучукро тавассути таҷрибаҳо муайян сохта, соли 1844 барои ин кашфиёташ патент гирифт. Дар натиҷаи кашфиёти Чарлз Гудйир дар охири солҳои 50 асри 19 корхонаҳои саноатии Аврупову Амрико дар як сол ба маблағи бештар аз 8 млн доллар маҳсулоти резинӣ мебароварданд.

Ҷоизаҳо
-------

Соли 1855 ҳукумати Фаронса Чарлз Гудйирро бо ордени Легиони фахрӣ сарфароз гардонид. Соли 1898 дар ИМА ширкати азими истеҳсоли резин таъсис гардида, ба шарафи Чарлз Гудйир Coodyear Tyre and Rubber номгузорӣ шудааст.

Эзоҳ
----

1. 1 2 3 4  Encyclopædia Britannica (ингл.)
2. 1 2 3 4  Энциклопедия Брокгауз (нем.) / Hrsg.: Bibliographisches Institut & F. A. Brockhaus, Wissen Media Verlag
3. 1 2  *Bibliothèque nationale de France* идентификатор BNF (фр.): платформаи додаҳои боз — 2011.
4. 1 2  Gran Enciclopèdia Catalana (кат.) — Grup Enciclopèdia, 1968.
5. ↑  Geni(бис.) — 2006.

Адабиёт
-------

* Гудйир // Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️  Гузариш ба унсури Викидода  Тасвир, видео ва садо | 
* TCDb

 |
| Фарҳангҳо ва донишномаҳо | 
* Большая датская
* Большая каталанская
* Большая китайская
* Большая норвежская
* Кругосвет
* Литовская универсальная
* Хорватская
* American National Biography
* Britannica (онлайн)
* De Agostini
* Notable Names Database

 |
| Таборшиносӣ ва некрополистика | 
* Find a Grave
* WikiTree

 |
| 

| Дар феҳристҳои китобшинохтӣ |
| --- |
| 
* BNF: 10436222s
* GND: 117549649
* ISNI: 0000 0000 6158 1487
* J9U: 987007272916005171
* LCCN: n80061814
* SUDOC: 241470064
* VIAF: 20460564
* WorldCat VIAF: 20460564

 |

 |
**Аспакбозӣ** — як навъ рақси мазҳакавии мардонаи тоҷикӣ мебошад.

Тавсифи мухтасар
----------------

Cужети рақсро тасвири малакаи аспсаворӣ ва рақсу бозии асп ташкил медиҳад. Дар рақси аспакбозӣ як нафар мард, ду нафар – марду зан ё гурӯҳи раққосон иштирок мекунанд. Раққосон онро таҳти навозиши дойра, ё созҳои дастаи навозандагон иҷро менамоянд. Воситаи асосии аспакбозӣ пайкари чӯбини асп мебошад. Аз чӯб каллаи аспро тарошида, ба он гӯш, чашм месозанд, ёлу дум мечаспонанд. Аспро бо рӯймолҳои зебои силсиладор оро медиҳанд. Ҳар аспакбоз дар ин рақс маҳорати хосси худро нишон медиҳад. Беҳтарин раққосони аспакбозӣ ҳаракатҳои суннатии ҳалқи тоҷикро нигоҳ дошта, онҳоро бо ҳаракатҳои импровизатсионӣ ғанӣ мегардонанд. Аспакбозиро бо мазмуну оҳангҳои мухталиф иҷро мекунанд.
Чунончӣ, аспак аввал мусиқӣ гӯш карда, аз он маст мешавад ва сипас ба рақс медарояд. Мувофиқи сужети дигар, як гурӯҳ аспакбозон ҷавлонзанон дар саҳна пайдо мешаванд. Духтаре дар замин рӯймолеро партофта, шарт мегузорад. Ҷавонмардон мисли бозии бузкашӣ рӯймолчаро аз замин бардоштанӣ мешаванд, ба якдигар халал мерасонанд ва ниҳоят яке ғолиб мебарояд.
Иҷрокунандаи рақси «Аспакбозӣ» кӯшиш менамояд, ки дар саҳна ду образро инъикос кунад: яке симои худи савораи серғайрат ва дигарӣ аспаки чобуку шӯх, ки мусиқиро ҳис мекунад ва бо зарби мусиқӣ мерақсад. Дар аспакбозӣ унсурҳои лирика, мазҳака, рақс ва пантомимаомезиш ёфтаанд.

Маҳалли густариш
----------------

Дар Бухоро, Исфара, Истаравшан ва хусусан Бадахшон маъмул аст. Дар Бухоро аспакбозҳо, одатан, бо дастаи зочабозон ҳунарнамоӣ мекарданд. Дар Бадахшон ин бозиро дар иди Наврӯз, тӯйҳо ва барои меҳмонони муътабар иҷро меамуданд. Аспакбозӣ бештар таҳти оҳанги «Рапо» («Раҳ­пой») иҷро карда мешавад. Навозандагон даф ва рубоб менавозанд. Ба ин созҳо баъзан сетор, ғижжак, най низ ҷӯр мешаванд. Ба барномаҳои консертии театри шаҳри Хоруғ ва дастаҳои ҳаваскорони ВМКБ аспакбозӣ ҳоло ҳам дохил аст. Устоҳо сари аспро аз чӯб тарошида, ба он гӯшу чашм месозанд, ёлу дум мечаспонанд. Зебу орои хуби асп қимати рақсро баланд мебардорад. Раққос низ худро оро медиҳад, куртаву эзор ва мӯзаву салла мепӯшад ва пойҳояшро зери матоъ пинҳон медорад, дар натиҷа бинандаро ин тасаввур ҳосил мешавад, ки гӯё ӯ аспсавор асту асп мерақсад. Аспакбозӣ ба намоиши хурди театрӣ шабоҳат дорад. Он имрӯз бо мазмуну оҳангҳои тоза иҷро мешавад. Аспакбозӣ унсурҳои лирика ва мазҳака, рақс ва пантомима, бозӣ ва сиркро омезиш медиҳад, ба он ҳунарпешаҳои театр ва дастаҳои ҳаваскорон мазмуни нав додаанд.

Пайвандҳо
---------

* Феҳристи миллии мероси фарҳанги ғайримоддӣ. *www.pitfi.tj*. 19 феврали 2019 санҷида шуд.(пайванди дастнорас)

Эзоҳ
----

1. ↑  Мероси фарҳанги ғайримоддӣ дар Тоҷикистон / Мураттиб: Д. Раҳимов; муҳаррир Ш.Комилзода. – Душанбе: Эр-Граф, 2017. – С. 34. – 280 с.
2. ↑  Низом Нурҷонов. Музыкальное искусство Памира. Кн. 2. - Москва, 1986.

Пайвандҳо
---------

* Феҳристи миллии мероси фарҳанги ғайримоддӣ. *www.pitfi.tj*. 19 феврали 2019 санҷида шуд.(пайванди дастнорас)

Эзоҳ
----
**АСПЕРГИЛЛОТОКСИКÓЗ** (Aspergillotoxicosis), навъе аз заҳролудии ҳайвонот. Аспергиллотоксикоз ҳангоми истеъмоли хӯроке, ки аз занбӯруғҳои ҷинси аспергилла сироят ёфтааст, ба амал меояд. Аспергиллотоксикоз боиси илтиҳоби узвҳои ҳозима ва иллати силсилаи марказии асаб мегардад. Аз занбӯруғҳои аспергилла муш, калламуш, харгӯш, парандаҳо, хук, чорвои калон, асп ва ғайра заҳролуд мешаванд. Аспергиллотоксикозба хоҷагиҳо (махсусан ба парандапарварӣ) зиён меоварад. Занбӯруғҳои аспергилла дар ҳама ҷо (рустаниҳои хушкида, хӯроки дурушти чорво, улуфа, хок ва ғайра) дучор меоянд. Аспергиллотоксикоздар ҷойҳои сернам ва гарм (27–40°С; барои аспергилла фумугатус 45–50°С), махсусан дар хасбедаи тафсида хуб месабзад. Ҳама гуна хӯроки чорво (хасбеда, улуфа, ғалла, мах­сусан хӯрокиҳои омехтае, ки дар таркибашон донҳои осебдида доранд) метавонанд сабаби заҳролудӣ гарданд. Заҳри аспергиллаҳо ба организм таъсири ҷузъӣ ва умумӣ мерасонад. Ҳангоми таъсири ҷузъии он пӯст, луобпардаҳои роҳи нафас ва чашм газак мегирад. Аз таъсири умумии заҳр силсилаи марказии асаб хароб, мубодилаи моддаҳо вайрон ва миқдори калсию фосфори хун зиёд мешавад, бофтаҳои дил, ҷигар, гурда, аъзои ҳозима ва узвҳои хунофар осеб меёбанд. Дар ҳолати аспергиллотоксикоз масуният (иммунитет) ба вуҷуд намеояд.  

Аспергиллотоксикоз шадид ва музмин мешавад. Аспергиллотоксикози шадид аксар марговар буда, 6–10 шаборӯз давом мекунад. Аспергиллотоксикози музмин солҳои зиёд идома меёбад. Рӯзҳои аввали касалӣ ҳайвон харобу лоғар ва дарунрав шуда, бо душворӣ нафас мегирад, месурфад, аз даҳонаш кафк меояд; ҳайвони бордор ба­ча мепартояд. Касалиро аз рӯи маълумоти эпизоотологӣ, клиникӣ, патолого-анатомӣ ва тадқиқи пурраи токсико-микологии хӯроки ҳайвонот ташхис мекунанд. Зери назорати ҷиддии байторию беҳдоштӣ гирифтани хӯроки ҳайвонот, ҷудо нигоҳ доштани ҳайвони касал, ба ҳайвонот додани хӯрокиҳои серғизову хушсифат роҳҳои асосии пешгирии аспергиллотоксикоз мебошанд.

Адабиёт
-------

* Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — 664 с. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.

* Кузнецов А. Ф. Ветеринарная микология.Москва, 2001.
**Аккабозӣ**

Ин бозӣ бештар дар фаслҳои гармо дар майдони кушод ё боғҳо баргузор мешавад. Сардори бачаҳо як нафарро ҳамчун «акка» интихоб намуда, як дасти ӯро ба пояш бо ресмон ё рӯймол мебандад. Бозингарон таронаеро хонда, ҳама ба ҳар тараф мегурезанд. «Акка» онҳоро таъқиб мекунад. Дар Рашт, Дарвоз нимфаъол аст.

Адабиёт
-------

1. Нурджанов Н. Игры // Таджики Каратегина и Дарваза. Вып.3, Д. 1976;
2. Донишномаи фарҳанги мардуми тоҷик. Ҷ.1. Д. 2015.

Нигаред низ
-----------

* Бозиҳои миллӣ ва мардумии тоҷикон
* «Ана боғ»(бозӣ)

Эзоҳ
----

1. ↑  Феҳристи миллии фаҳанги ғайримоддӣ /Natioal list of intangible cultural hertage/ Пажӯшиҳгоҳи илмӣ-тадқиқотии фарҳанг ва иттилооти Вазорати фарҳанги ҶТ – Душанбе: «Аржанг» 2016, – С. 170

|  |  |
| --- | --- |
| Таърих | *Ин мақолаи нопурра аз таърих мебошад.Шумо метавонед бо пурра кардани ин ба Википедия кумак кунед.* |
**ÁСПИ НАВБАТӢ** (форсӣ: **اسبنوبتی**) аспе, ки барои рӯзи мабодо дар дарбори халифа нигоҳ дошта мешуд. Оғози ин амр чунон буд, ки халифа Мансури Аббосӣ ҳангоми қиёми ровандиёни хуросонӣ, ки мехостанд аз ӯ қасди Абумуслими Хуросониро гиранд, дар иҳотаашон монд ва аз сабаби аспи хуб надоштан қариб буд ба дасти онҳо ба ҳалокат расад. Пас аз ин воқеа амр дод, то «аспи навбатӣ» («*фарас-ун-навба*») тартиб доданд. Ва он чунон буд, ки аспи хубе бо лагому зину барг аз ин таърих ба баъд ҳамеша дар қасри халифа омода буд, ки агар ҳодисаи нохубе рӯй менамуд, халифа ҷиҳати фирор аз он асп истифода мекард.

Адабиёт
-------

* Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — 664 с. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.

```
/ Н. Амиршоҳӣ
```

* عبدالرفیعحقیقت. تاریخنهضتهایفکریایرانیان. اززرتشتتارازی. تهران،آذرسال (شاهنشاهئ) ۲۵۳۶
**Аспи тоҷикӣ** — зоти аспҳои маҳаллии саворӣ. Тӯ­ли 50 сол дар натиҷаи ҷуфт кардани аспҳои англисӣ, ара­бӣ ва лақайӣ ба вуҷуд оварда шуда, 27 декабри 2002 аз назорати давлатӣ гузаштааст.

Аспи тоҷикӣ, аспи пурқувват буда, қаду басташ зебост. Сари қоқина, чашмони калон, гардани дароз, тахтапушту сағрии хурд, синаи фарох ва пойҳои дарози сермушак дорад. Аксар абраш-ҷеран, адҳам-тӯруқ, ашҳаб, баъзан сиёҳмушкин-сиёҳтӯруқ, саманди ёлудумсиёҳ, саманди язидӣ ва малларанг мешавад. Ҷуссааш аз аспи арабӣ, хусусан аз аспи лақайӣ калон, вале аз аспи англисӣ каме хурд аст. Қади нарёнаш 156—157 (даври синааш 173, банди пояш 18,2), модиёнаш 148—150 (даври синааш 173, банди пояш 18,2) см. Суръати дави рекордиаш: 1000 метр дар 1 дақиқа 6,4 сония; 1200 метр дар 1 дақиқа 17 сония; 1600 метр дар 1 дақиқа 47,2 сония; 1800 метр дар 1 дақиқа 58,8 сония; 2000 метр дар 2 дақиқа 14 сония; 2400 метр дар 2 дақиқа 40,7 сония; 3000 метр дар 3 дақиқа 27,6 сония; 3200 метр дар 3 дақиқа 27,6 сония; 3600 метр дар 3 дақиқа 43,1 сония; 4000 метр дар 4 дақиқа 49 сония; 7000 метр дар 8 дақиқа 46,4 соли Суръати дави аспи тоҷикӣ аз суръати дави аспи лақайӣ ва баъзе зотҳои дигар аспҳои Осиёи Марказӣ, Қазоқистон ва Қафқоз беҳтар аст.

Савораҳои тоҷик аз соли 1958 бо аспи тоҷикӣ дар мусобиқаҳои умумииттифоқии хоҷагиҳо ва заводҳои асппарварӣ иштирок карда, 19 маротиба ғолиби Мукофоти ба номи Тоҷикистон, 7 маротиба ғолиби мукофоти ба номи Озарбойҷон, 14 маротиба чемпиони бузкашӣ (аз 20 мусобиқа), 8 маротиба ғолиби чавгонбозӣ ва ғайра гардидаанд. Аспи тоҷикӣ дар мусобиқаҳои умумииттифоқии VI-VIII-и савораҳо низ иштирок кардааст. Ба аспҳои беҳтарин аттестати дараҷаҳои I ва II-и Намоишгоҳи комёбиҳои хоҷагии халқи ИҶШС дода шудааст. Соли (2010) дар ҷумҳурӣ 40 ҳазор сар аспи тоҷикӣ парвариш меёфт.

Мувофиқи қарори Ҳукумати ҶТ № 262 аз 19 июни 2000 «Оид ба заводҳо, хоҷагиҳо ва фермаҳои зотпарва­рӣ» парваришу такмили аспи тоҷикӣ ба уҳдаи 23 хоҷагии асппарварии вилояти Хатлон ва ноҳияҳои тобеи марказ гузошта шудааст. Онҳо дорои 6 заводи асппарварӣ, 1 хоҷагии зотпарварӣ, 9 фермаи зотпарварии давлатӣ ва байнихоҷагӣ, 3 хоҷагии фермерӣ ва ғайра мебошанд. Саршумори нисбатан пурбаҳои аспҳо дар 4 заводи асосӣ — «Асппарвар»-и ноҳияи Рӯдакӣ, «Доштмандӣ»-и ноҳияи Файзобод, «Хуросон» ва «Рахш»-и ноҳияи Хуросон гирд оварда шудаанд. Дар ҳамаи хоҷагиҳои зотпарварӣ барои гузаштан аз апробатсияи давлатӣ 7884 сар аспи тоҷикӣ тайёр карда шуда буд.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Мамин Н. О. Шоев С. Х. Рабочие качества Таджикской группы. Повышение продуктивности животноводства в Таджикистане // Труды ТСХИ.Душанбе, 1985;
* Мамин Н. О. (ва дигарон). Таджикская верховая порода подготовлена к апробации // Коневодство и конный спорт. 2001, № 4;
* Шамсиев А. Г. Мамин Н. О. Аспи зоти тоҷикӣ. Душанбе, 2003.

Сарчашма
--------

* Аспи тоҷикӣ / А. Шамсиев // Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.

Пайвандҳо
---------

1. АСПИ ЗОТИ ТОҶИКӢ Бойгонӣ шудааст 5 май 2016  сол.
2. Дар Вахш аспи тоҷикӣ мепарваранд(пайванди дастнорас)
**Акобир Адҳамов** (4 сентябри 1928, Самарқанд — 12 ноябри 1993, Душанбе) — физикдон, узви вобастаи Академияи илмҳои Тоҷикистон (1957), академики Академияи илмҳои Тоҷикистон (1968), доктори илмҳои физика ва математика (1964), профессор (1966).

Зиндагинома
-----------

Акобир Адҳамов 4 сентябри соли 1928 дар гузари Қӯшҳавзи шаҳри Самарқанд ба дунё омадааст. Факултети физика ва математикаи Универститети Давлатии Ӯзбекистон (ҳоло — Донишгоҳи Давлатии Самарқанд ба номи А. Навоӣ)ро (1949) хатм кардааст. Аспирантураи Университети давлатии Москваро хатм намудааст (1953). Муаллими калон, мудири кафедраи физикаи умумӣ ва назарӣ, декани факултети физика ва математикаи )УДТ ба номи В. И. Ленин, ноиби ректор оид ба корҳои илмӣ Донишгоҳи миллии Тоҷикистон (1954—1965), директори Институти физикаи ба номи С. У. Умаров, саркотиби илмии Президиуми Академияи илмҳои Тоҷикистон (1965—1968), академик — котиби шуъбаи илмҳои физика ва риёзи, геология ва кимиёи Академияи илмҳои Тоҷикистон (1976—1984).

Акобир Адҳамов инчунин, Узви Шӯрои илмӣ доир ба проблемаҳои ултрасадои Академияи Илмҳои ИҶШС ва узви Шӯрои илмӣ оид ба физикаи моеъоти назди Вазорати мактабҳои олӣ ва миёнаи махсуси ИҶШС, раиси Шӯрои илмӣ доир ба проблемаҳои амалии Академияи илмҳои Тоҷикистон, ҷонишини раиси Шӯрои илмии )УДТ ба номи В. И. Ленин, доир ба додани унвони илмӣ (соҳаи физика ва математика), узви ҳайати асосии таҳририяи Сарредаксияи илмии Энсиклопедияи советии тоҷик буд.

Фаъолияти илмӣ
--------------

Дар соҳаи физикаи назарӣ рисолаи номзадӣ (1954) ва рисолаи докторӣ (1964) дифоъ кардааст. Таҳти роҳбарии ӯ дар Институти физикаи ба номи С. У. Умаров Академияи илмҳои Тоҷикистон бахши физикаи назарӣ ва силсилаи Лабораторияи ултрасадо, таҳлили рентгеноструктурӣ, таҳлили активатсионӣ, электроникаи квантӣ, криогенӣ ташкил гардид. Тадқиқоти ӯ ба акустикаи молекулавӣ ва назарияи кинетикии паҳншавии мавҷҳои ултрасадо оиданд. Бори нахуст назарияи кинетикии паҳншавӣ ва фурӯбарии ултрасадоро дар моеъот, назарияи кинетикии эластикӣ ва ғилзату моддаҳои ғайриякҷинса ва ҳодисаҳои интиқолро тадқиқ кардааст. Тадқиқоти илмиро бо фаъолияти педагогӣ пайваста, дар мактаби олӣ физикаи назариявӣ ва курсҳои махсуси онро таълим додааст, ба кори илмии донишҷӯён ва аспирантҳо роҳбарӣ қардааст. Бо роҳбарии ӯ гурӯҳи мутахассисон дар соҳаи назарияи кинетикии модда ва физикаи ултрасадо рисолаи номзадӣ ҳимоя кардаанд. Муаллифи қариб 100 асари илмист.

Ҷоизаҳо
-------

* Ордени «Нишони Фахрӣ»,
* Медалҳои «Барои меҳнати шоён. Ба муносибати 100-солагии рӯзи таваллуди В.И. Ленин», «Ветерани меҳнат» ва диг.
* «Нишони Фахрӣ»-и Академияи илмҳои Тоҷикистон,
* Ифтихорномаҳои давлатӣ ва соҳавӣ мукофотонида шудааст.

Ба номи Акобир Адҳамов кӯчаҳои шаҳрҳои Душанбе ва Самарқанд гузошта шудаанд.

Сарчашма
--------

* Аслҳо ва наслҳо. — Душанбе, 2013, — с.19

Эзоҳ
----

1. ↑  Академияи илмҳои Ҷумҳурии Тоҷикистон. Ҳайати шахсӣ. — Душанбе: Дониш, 2011. — 216 с.
**Чарлз Прэтт-хурдӣ** (англ. Charles Pratt Jr. тав. 6 январи соли 1955, ИМА) — филмноманавис, коргардон ва таҳиягари телевизиони амрикоӣ, барандаи панҷ ҷоизаи рӯзонаи Эмми.

Зиндагинома
-----------

Прэтт бештар бо кораш дар силсилафилмҳои сершумор шинохта шудааст. Вай ҳамчун филмноманавис, коргардон ва продюсер шуҳрат пайдо намудааст. Ӯ ҳамчун филмноманависи асосӣ, коргардон ва продюсери иҷроияи операи сериалии "Мелроз Плейз" кор карда, ба муваффақият ноил гаштааст ва баъдтар намоиши кӯтоҳметражи *Model Agency*, *Quiet Palisades* ва *Titans* ва инчунин силсилафилми *Муҳаббат ва розҳои Сансет-Бич*-ро ба намоиш гузошт. Дар аввали солҳои 2000-ум, ӯ бори аввал ҳамчун нависандаи асосии силсилафилмҳои рӯзонаи *Бемористони Умумӣ* ва *Ҳама фарзандони ман* фаъол буд ва дар якҷоягӣ ду фасли аввали *Соҳибхоназанони ноумед* ва соли 2011 "Бозии дурӯғ" -ро таҳия кардааст.

Филмнома
--------

### Силсилафилмҳои рӯзона

*All My Children*

* Филмноманависи асосӣ: Август 27, 2008 – Феврал 15, 2010
* Филмноманавис (бо Лорейн Бродерик): Феврал 8 – 15, 2010
* Машваратчии продюсер: Август 20, 2008 – Ноябр 2009

*General Hospital*

* Машваратчии продюсер: Май 2004 – Март 28, 2006
* Филмноманависи асосӣ (бо Роберт Гуза-хурдӣ): Июн 13, 2002 – Март 10, 2006
* Филмноманавис: 1982–1984

*Santa Barbara*

* Филмноманавис: 1985–1986 (бо Энн Говард Бейли): Декабр 1986 – Январ 1989
* Филмноманависи асосӣ: Январ 1989 – Май 1990

*Sunset Beach*

* Таҳиягари намоиш бо Роберт Гуза-хурдӣ ва Ҷош Гриффит
* Мушовири иҷроияи Storyline: 1997

*The Young and the Restless*

* Филмноманависи асосӣ: Январ 16, 2015 – Декабр 6, 2016
* Продюсер (бо Ҷилл Фаррен Фелпс): Январ 16, 2015 – Июл 12, 2016; (бо Мал Янг): Июл 13, 2016 – Декабр 6, 2016

Эзоҳ
----

1. ↑  Awards for Charles Pratt Jr.. *Internet Movie Database*(пайванди дастнорас — *таърих*). 18 январи 2013 санҷида шуд. Баргирифта аз сарчашмаи аввал 29 январи 2013.

Пайвандҳо
---------

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️  Гузариш ба унсури Викидода  Вебгоҳҳои мавзӯъӣ | 
* Бонки Иттилоотии Интернетии Филмҳо

 |
Шаблон:Taxobox conversionШаблон:Taxobox conversionШаблон:Taxobox conversionШаблон:Taxobox conversionШаблон:Taxobox conversionШаблон:Taxobox conversionШаблон:Taxobox end[[Гурӯҳ:Animalia аз рӯи алифбо]]**Харгушҳо** (лотинӣ: Leporidae) — ба оилаи ширхурон аз гурӯҳи харгушмонанд, ба худ номи харгушро гирифтаанд (образи асоси оила *Lepus*, лекин *Pronolagus* ва *Caprolagus*) ва харгушон (оилаи мондаашон). Харгушон дар тамоми дунё паҳн шудаанд, ғайр аз Австралия ва дар назди дигар баҳрҳо, ки ба бисёри он одамонро бурдаанд. Фарқияташон аз пишух думи ақиби онҳо, бо гушҳои дароз ва бо думи кутоҳ.


|  |  |
| --- | --- |
| Панда Ҷонваршиносӣ | *Ин мақолаи нопурра аз фанни ҷонваршиносӣ мебошад.Шумо метавонед бо пурра кардани ин ба Википедия кумак кунед.* |
Аккумулятор
**Аккумулятор** (лотинӣ accumulator — захиракунанда) — асбобест барои захира кардан ва дар мавриди зарурӣ ба истеъмолкунандаҳо додани энергия. Вобаста ба навъи энергияи захирашаванда аккумуляторҳо электрикӣ, гидравликӣ, ҳароратӣ, инерсионӣ мешаванд. Аккумулятори электрикӣ энергияи электрикиро дар намуди энергияи химиявӣ захира мекунад ва мувофиқи талаб онро боз ба энергияи электрикӣ табдил дода, ба истеъмолкунандаҳо медиҳад (нигар Манбаъҳои химиявии ҷараён). Хусусияти кории аккумулятори электрикӣ дар баргардандагии реаксияи химиявӣ асос ёфтааст, ки аз элементҳои галванӣ бо ҳамин фарқ мекунад. Он аз электродҳои мусбат ва манфии дар маҳлули электролит ҷойгиршуда иборат аст. Дар сатҳи ба электролит расидаи электродҳо фарқи потенсиалҳо пайдо мешавад, ки онро қувваи электрҳаракатдиҳанда (ҚЭҲ)-и аккумулятор меноманд. Вобаста ба навъи электролит аккумулятори электрикӣ кислотагӣ ва ишқорӣ мешавад. Саноат намудҳои зерини аккумулятори электрикиро истеҳсол мекунад: сурбӣ-кислотавӣ (Lead Acid), никелу кадмиявӣ (NiCd), никел-металл-гидридӣ (NiMH), литий-ионӣ (Li ion), литий-полимерӣ (Li pol) ва никел-руҳ (NiZn). Ин аккумуляторҳо бо муҳлати хидмат (шумораи сиклҳои заряд-разряд), шиддати миёнаи заряду разряд (ба ҳар элемент 1 — 2 В), энергияи хос (бо Ҷ, кҶ ё Вт•соат), ки аз 1 кг масса ё 1 дм3 ҳаҷм ҳангоми разряд гирифта мешавад, коэф. амали муфид ва гунҷоиш (бо Ампер-соатҳо) фарқ мекунанд. Фаъолияти аккумулятори электрикиро бо роҳи зарядноккунӣ (гузаронидани ҷараёни электрикӣ) барқарор кардан мумкин аст. Барои ҳосил кардани шиддати баланд, гурӯҳи аккумуляторҳоро пай дар пай пайваст мекунанд, ки силсилаи (батареяи) аккумуляторҳо номида мешавад. Аккумулятори электрикӣ дар нақлиёти худрав, авиатсия, аппаратҳои кайҳонӣ, таҷҳизоти алоқа, асбобҳои ҳавопаймоӣ ва киштиронӣ ва ғайра истифода мешаванд. Аккумулятори гидравликӣ барои дар системаҳои гидравликӣ як хел нигоҳ доштани фишор ва сарфи моеъ (газ) хидмат мекунад. Бештар дар системаҳое истифода мешавад, ки сарфи моеъ ё газ дар онҳо тағйирёбанда аст. Намуди аккумулятори гидравликӣ — аккумулятори пневматикӣ аст, ки барои кам кардани тағйирёбии фишори ҳавои фишурдашуда дар шабакаи пневматикӣ хидмат мекунад. Аккумулятори ҳароратӣ энергияи гармиро захира карда, меъёру мунтазамии бо буғу энергия таъмин кардани таҷҳизоти саноатро ба амал меоварад. Аккумулятори инерсионӣ ҷисми мутаҳаррикест, ки миқдори ҳаракаташ назар ба миқдори ҳаракати қувваҳои ба ҷисм таъсиркунандаи беруна фузунтар аст (масалан, маховик). Захираи энергияи маховик дар мошинҳо, муҳаррикҳо, воситаҳои нақлиёт ва ғайра истифода мешавад.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Аккумулятор // А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2021, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️  Гузариш ба унсури Викидода  Фарҳангҳо ва донишномаҳо | 
* Брокгауза и Ефрона
* Военная Сытина
* Малый Брокгауза и Ефрона
* Техническая (1 изд.)
* Britannica (онлайн)
* Britannica (онлайн)
* Universalis

 |
| Дар феҳристҳои китобшинохтӣ | 
* GND: 4068497-0
* J9U: 987007536417205171
* LCCN: sh85128358
* NKC: ph114014

 |
**Акмал Акмалхони Тошкандӣ** (соли таваллуд ва вафот номаълум) — шоири тоҷик (асри 19).

Зиндагинома
-----------

Дар Бухоро зиндагӣ ва эҷод кардааст. Тазкиранависони садаи XIX ӯро чун шоири тавоно тавсиф намуда, аз эҷодиёташ намунаҳо овардаанд. Пайрави Бедил будааст. Байтҳои зерин аз ӯянд:

Зи бас дар бистари ғам нотавон аз заъфи ҳиҷронам,
Бурун н-ояд зи дил бо сад кашокаш тоби афғонам.
Бипеч, эй шавқ, бар ҷонам, масӯз, эй доғ, сомонам.
Макаш, эй нола, домонам, магир, эй ғам, гиребонам,
Сиришки маҳви мижгонам, чакидан нест мақдурам.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — 608 с. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2021, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.
**Акколбозӣ** — чиллакбозӣ, яке аз бозиҳои қадимии бачагони тоҷик.

Навъҳои акколакбозӣ
-------------------

Акколбозӣ навъҳои бисёр дорад, ки махсуси баҳор, тобистон ва аввали тирамоҳ аст. Асбоби ин бозӣ аккол (чиллак) – чӯби тарошидаи (15 см) ду нӯгаш тез ва акколдаста (чиллакдаста) – чӯби дарозтари (70 – 80 см) тарошида мебошанд. Ҳангоми акколбозӣ бозигарон (миқдорашон маҳдуд нест) ба ду гурӯҳ тақсим шуда, ҳар гурӯҳ ба худ сардор интихоб мекунад. Барои бозиро сар кардан пиллаҷой (марраҷой) мекашанд ва дар он ҷо акколдастаро мегузоранд.

Оғози бозӣ чанд хел аст. Масалан, яке акколро боло партофта, бо акколдаста мезанад, ё ки яке мепартояд ва дигаре мезанад. Баъд масофаи аккол тайкардаро бо акколдаста чен мекунанд. Пеш аз чен кардани масофа ҳар гурӯҳ як нӯги акколдастаро тарафи худ қарор медиҳад. Яке аз сардорҳо «тарафи ман», «тарафи ту» гӯён масофаро чен мекунад. Кадом нӯги акколдас та ба аккол расад, гурӯҳи «соҳиби» ҳамон нӯг бозиро сар мекунад. Агар гурӯҳи дуюм акколро бо доман дошта гирад ё аккол ба замин рост истад ё бозигар хато кунад, бозӣ насиби ӯ мегардад. Баъди аз майдон зада баровардани аккол, бачагони гурӯҳи дуюм кӯшиш мекунанд, ки акколро ба акколдастаи дар пиллаҷой буда расонанд, ё ки бо як дам «зув … в» гӯён ба пиллаҷой биёранд.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — 608 с. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2021, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.
**Аккредитив** - (аз калимаи лот. …) - боваринокбуда: а) яке аз шакҳои ҳисоббаробаркунй
аст; б) номи коғази қиматнок аст.
Аккредитив ваколат доир ба содир кардани ҳаракати муайян аст. Аккредитив гуфта чунин тарзи ҳисоббаробаркуниро меноманд, ки тарафи маблағгиранда кафолати қатъӣ пайдо мекунад, ки барои моли фиристодааш маблағро бетаъхир дар муҳлат гирад.

Мувофиқи талаби **моддаи 892 КГ ҶТ** дар мавриди ҳисоббаробаркунӣ дар шакли аккредитив, бонк бо супориши пардозандаи маблағ доир ба кушодани аккредитив супориш медиҳад ва бонк мувофиқи супориши он амал мекунад. Фарқи ҳисоббаробаркунии акредитивӣ аз дигар шаклҳои ҳисоббаробаркунӣ дар он аст, ки бояд дар навбати аввал бо супориши бонки маблағдиҳанда ҳисоби акредитивӣ қушода шавад. Маблағи муайян бо ин мақсад ҷудо (брон) карда мешавад. Аз ҳисоби ҳамон маблағ бо маблағгиранда мувофиқи созиши тарафҳо ҳисоб баробар карда мешавад. Дар мавриди ҳисоббаробаркунӣ шартҳои аккредитив бояд риоя карда шаванд.

Дар уҳдадории акредитивӣ чор тараф иштирок мекунанд: а) маблағдиҳанда (харидор); б) бонке, ки маблғгро мегузаронад (бонки эммитент); в) бонке, ки маблағро қабул мекунад; г) тарафе, ки маблағро мегирад ( фурӯшанда) ё тарафе, ки хидмати муайянро, кори муайянро иҷро кардааст (бенифитсиар). Қонун якчанд намудҳои аккредитивро пешбинӣ намудааст: *аккредитиви бозхостшаванда* (**м. 893 КГ ҶТ**), *аккредитиви бозхостнашаванда* (**м.894 КГ ҶТ**) ва ғайра. Барои кушодани аккредитив тарафи маблағсупоранда бо талаби тарафи маблағгиранда ё мувофиқи шартнома бояд ба бонки хизматрасонанда дар шакли муайянкардашуда ариза пешниҳод намояд, ки дар он маълумотҳои муайяни ҳатмӣ пешбинӣ карда шавад: рақами шартнома, ки доир ба он аккредитив кушода мешавад, мӯхлати амали аккредитив, таърихи қатъ гардидани аккредитив, номи маблағгиранда, номи бонке, ки гузаронидани маблағро таъмин менамояд, ҷойи иҷрои аккредитнв, номи пурраи ҳуҷҷатҳое, ки мувофиқи онҳо маблаг гузаронида мешавад, тарзи ба расмнят даровардани онҳо, муҳдати пешниҳод намудани онҳо, намуди аккредитив, барои фиристодани кадом молҳо ва хидматҳо аккредитив кушода шудааст, миқдори умумии маблағи аккредитив ва ғайра. **Аккредитив - I,** супориши бонк ба як ё якчанд бонкҳо дар хусуси аз ҳисоби мизоҷ дар доираи маблағ ва шартҳои дар супоришнома муайяншуда ҷудо намудани пул ба шахсони воқеӣ ва ҳукуқӣ. Як навъи ҳисоббаробаркунӣ. **Аккредитивкунонӣ** - ҷараёни ба шахси муайян додани ваколате, ки намояндагии давлатро дар кишвари дигар ифода месозад..

Нигаред низ
-----------

Ҳуқуқу озодиҳои конститутсионии инсон ва шаҳрванд

Эзоҳ
----

1. ↑  Фарҳанги истилоҳоти ҳуқуқ / Зери таҳрири Маҳмудов М.А. - Душанбе: ЭР-граф, 2009. - с.31
**Аккредитонӣ** (лотинӣ accredo – эътимод дорам) — дар ҳуқуқи байналмилалӣ маҷмӯи амалиёте, ки вобаста ба таъйин ба мансаби сарвари намояндагӣ ва ё намояндаи доимии давлат дар ягон муассисаи байналмилалӣ сурат мегиранд. Раванди аккредитонӣ иборат аст аз: содир намудани акт дар бораи таъйини шахси мазкур ба ҳайси намояндаи дипломатии худ, ахзи мувофиқа (агреман) барои қабули ӯ аз тарафи давлати хориҷӣ ва тақдими ваколатнома ба мақомоти салоҳиятдори давлате, ки ин шахс дар он фаъолият хоҳад кард.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — 608 с. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2021, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.
**Каннабис дар Тоҷикистон** ғайриқонунӣ буда, барои ҷазоҳои сахт барои истеҳсол, фурӯш ва нигоҳ доштани марихуана бо мақсадҳои доруӣ ё фароғатӣ аст. Ҷазо то панҷ соли маҳрумият аз озодӣ барои ҳукми қатл ё 25 сол барои фурӯшро дар бар мегирад.

Тибқи гузориши *ҷаҳонии маводи мухаддир дар соли 2006*, 3,4% аҳолӣ каннабисро на камтар аз як маротиба дар як сол истифода мебаранд. Пурсиши 5,003 хонандаи мактабҳои 15-16 сола нишон дод, ки 0,5% мусоҳибон изҳор доштанд, ки ҳадди аққал як бор марихуана ё ҳашишро истифода кардаанд. Созмони Милали Муттаҳид Тоҷикистонро "мушкилоти нисбатан ночиз" тавсиф карда, дар соли 2006 30,95 га парвариши ваҳшӣ ва 1.24 га кишти ғайриқонунии каннабисро гузориш додааст. Аксарияти киштҳо барои истифодаи шахсӣ мебошанд.

76 Sol Cohens in the country club

And 110 nice men named Levine

And there's more than a thousand Finks

Who parade around the Links

It's a sight that really must be seen

76 Sol Cohens lead the big parade

With 109 Irv Kleins right behind

But the loveliest men I've known

Are the men they call Sol Cohen

At that good old country club of mine

Таърих
------

Каннабис дар Осиёи Миёна буда, дар табиӣ фаровон аст. Парвариш ва истифодаи каннабис дар ин минтақа на камтар аз 2500 солро ташкил медиҳад.

Дар замони ҳукмронии Иттиҳоди Шӯравӣ маъракаҳои васеи решакан кардани каннабис гузаронида мешуданд. Пас аз ба даст овардани истиқлол, ин маъракаҳо аз сабаби маҳдуд будани миқдорашон ба миқёс гирифта шуданд.

Адабиёт
-------

1. ↑  Legal status of cannabis in Tajikistan - Cannaconnection.com(англ.). *www.cannaconnection.com*. 18 апрели 2020 санҷида шуд.
2. 1 2  Cannabis in Tajikistan – Laws, Drug Trade and More Info - Sensi Seeds (en-GB). *Sensi Seeds Blog*. 18 апрели 2020 санҷида шуд.
3. ↑  World Drug Report 2006. United Nations Office on Drugs and Crime (UNODC). Cannabis stats are from Chapter 6.1.3. Consumption: Annual prevalence of Cannabis, p. 386. "Sources: Annual Reports Questionnaires, Government Reports, US Department of State, European Monitoring Center for Drugs and Drug Abuse (EMCDDA)."
4. ↑  EMCDDA | Tajikistan. *www.emcdda.europa.eu*. 18 апрели 2020 санҷида шуд.
5. ↑  *Illicit Drug Trends in Central Asia* (PDF). UNITED NATIONS Office on Drugs and Crime, Regional Office for Central Asia. 2008.
6. ↑  *LawlerJun. 12.* Oldest evidence of marijuana use discovered in 2500-year-old cemetery in peaks of western China(англ.). *Science | AAAS* (12 June 2019). 18 апрели 2020 санҷида шуд.
7. ↑  Rätsch, Christian (2001-03-01). *Marijuana Medicine: A World Tour of the Healing and Visionary Powers of Cannabis* (in англисӣ). Inner Traditions / Bear & Co. p. 59. ISBN 978-0-89281-933-1.
8. ↑  Daly, Paul V. (1996-07-01). *The Supply of Illicit Drugs to the United States: The Nnicc Report* (in англисӣ). DIANE Publishing. p. 66. ISBN 978-0-7881-3942-0.
**Лутфулло Обидхоҷаев** (*Лутфӣ Обидхоҷа*) — шоир, рӯзноманигор. Аз соли 1939 узви Иттифоқи нависандагони Тоҷикистон.

Зиндагинома
-----------

(Обидхоҷаев Лутфулло) соли 1898 дар шаҳри Ӯротеппа ба ҷаҳон омадааст. Маълумоти ибтидоиро дар мактаби
куҳна гирифта, сипас дар мактаби русӣ таҳсил кардааст. Аз сабаби танқисии рӯзгор чанд сол фориғи таҳсил буда, баъдан ба чорводорӣ машғул шудааст. Соли 1914 ба Тошканд рафта, дар заводи хишт ба кор даромадааст. Солҳои аввали Давлати Шӯравӣ курси яксолаи омӯзгориро дар Самарқанд ба итмом ра-
сонда, дар муҳорибаҳои зидди босмачиён
иштирок кардааст. Аз соли 1923 дар мақомоти
гуногуни ҳифзи ҳуқуқу тартиботи ҷумҳурӣ
фаъолият бурдааст. Соли 1949 комилан ба ко-
ри рӯзноманигорӣ гузашта, ходими адабӣ ва
мудири шуъбаи рӯзномаи «Роҳи сотсиализм»
будааст. 2 январи соли 1957 вафот кард.

Эҷодиёт
-------

Шеърҳои аввалинаш соли 1925 дар рӯзномаи «Овози тоҷик» ва маҷаллаи «Мулло
Мушфиқӣ» ба чоп расидаанд. Асосан ғалабаи
Инқилоби Октябр ва шукуфойии мамлакати
шӯравиро тараннум кардааст. Соли 1938 достони аввалинаш «Салимпаҳлавон» чоп шуда,
баъдан достонҳои «Наҷминисо» (1941) ва
«Назарпаҳлавон» (1945—1948)-аш ба дасти хонанда расидаанд, ки ба мавзӯъҳои ҷанги
шаҳрвандӣ, ғалабаи сохти шӯравӣ, қаҳрамониҳои шӯравиён дар ҷанг ва ситоиши озодии
занон бaхшида шудаанд. Як қатор шеъру достонҳои Лутфӣ дар китоби «Сатрҳои муҳаббат» (1940), «Ишқ ва ғалаба» (1947), «Тӯҳфаи
шоир» (1948) ва «Мунтахабот» (1959) ҷой гирифтаанд.

Эзоҳ
----

1. ↑  Адибони Тоҷикистон (маълумотномаи мухтасари шарҳиҳолӣ)./Таҳия ва танзими Асрори Сомонӣ ва Маҷид Салим. — Душанбе, «Адиб», 2014, — с. 170 ISBN 978-99947-2-379-9
**АСПИРÁТСИЯ** (аз лот. **aspiratio** – *нафаскашӣ*) — 1) ба воситаи асбобҳо берун кашидани моеъ, рим ё ҳавое, ки дар натиҷаи бемориҳои гуногун дар ҷавфи бадан, банду буғум ғун шудааст. 2) Ҳангоми нафасгирӣ ба роҳи нафас афтодани ҷисмҳои бегона, зарраҳои ғизо, хун, дандонҳои сунъӣ ва ғайра; ҳангоми беҳуш будани бемор ё ихтилоли қобилияти фурӯбарӣ ба вуқӯъ мепайвандад. Оқибати аспиратор ба ғализии моддаҳои ба роҳи нафас афтода ва амиқии ҷойгиршавии онҳо вобаста аст. Аспиратори моеъ ва ҷисмҳои бегонаи калон боиси фавти одам мегарданд. Ҳангоми ба роҳи нафас афтодани массаҳои нисбатан хурд онҳо ба воситаи балғам хориҷ карда мешаванд; дар дигар мавридҳо имкон дорад, ки онҳо бемориҳои илтиҳобии гуногун, масалан, ларинготрахеитҳо, бронхитҳо, бронхиолитҳо, илтиҳоби шуш ва ғайраро ба вуҷуд оваранд. Аспиратор хусусан дар кӯдакон бештар рух медиҳад. Он метавонад ҳангоми дар батни модар будани кӯдак, дар вақти таваллуд (аз луоби бачадон ва маҳбал), ҳамчунин баъзе бемориҳои модар ба вуқӯъ пайвандад. Дар кӯдакони навзод аснои ширмакӣ, қай, сурфа ва гиристан низ ба мушоҳида мерасад. Аз роҳи нафас ҷисмҳои бегонаи нисбатан калонро бо усули бронхоскопия берун меоранд.

Адабиёт
-------

* Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — 664 с. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.
**Аккорд** (аз италявӣ accordo, фаронсавӣ accord – ҳамоҳангӣ) — дар баландиҳои гуногун баробар садо додани якчанд овоз (на камтар аз 3 садо), ки сомеа онро чун овози воҳид қабул мекунад. Одатан, чунин ҳамовозиро аккорд меноманд, ки овозҳои он дар терсия ҷойгир шудаанд. Садоҳои аккорд аслан мувофиқи терсияҳо аз сарпарда ба боло ҷойгир шуда, ҳар кадом ном доранд. Шаклҳои асосии аккорд сеовоза (3 овоз), септаккорд (4 овоз), нонаккорд (5 овоз) ва ундетсимаккорд (6 овоз) мебошанд. Овози пасти аккордро лаҳни асосӣ ё нахуст (прима) мегӯянд. Овозҳои дигарро (аз рӯйи терсия ба боло) лаҳни терсиявӣ (терсия), лаҳни квинтӣ (квинта), лаҳни септимӣ (септима), лаҳни ундетсимӣ (ундетсимо) меноманд. Аккорд унсури асосии  гармония аст.

Нигаред низ
-----------

* Гардиши аккорд

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — 608 с. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2021, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.
Аспи муғулӣАспи қадимии муғулӣ
**Аспи муғулӣ** — зоти даштии ҷойдорӣ. Аспи қадимии муғулӣ.

Ба шароити дашт, нимдашту биёбон ва сармо тобовар аст. Аспи муғулӣ бештар ашҳаб, ҷиран, хурдҷусса буда, пойҳои кӯтоҳи пурқувват, сари калону пешонаи васеъ, гардани кӯ­тоҳи рост, синаи паҳн, пӯсти ғафс, мӯи ғуллии дароз дорад. Баландиаш 129,3 см, даври синааш 150,8 см, банди пояш 17,6 см. Аспи муғулӣ дар аспрез (ипподром)-и Улан-Батор 1600 метрро дар 2 дақиқа 40 сония тай кардааст. Асосан дар Муғулистон парвариш мекунанд. Аспи муғулӣ саворӣ, боркаш ва гӯшту ширдеҳ аст.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* Аспи муғулӣ / А. Шамсиев // Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.
**Лутфӣ Саид** (11 марти 1917, Исфара — 2001, ҳамонҷо) — нависандаи тоҷик. Узви Иттифоқи нависандагони Тоҷикистон.

Зиндагинома
-----------

Лутфӣ Саид 11 марти соли 1917 дар Исфара) дар оилаи рӯҳонӣ — Домулло Мирсаиди Аълам тавалуд шудааст. Фаъолияти кориро бармаҳал сар карда, чанде коргари роҳи оҳан ва сардори бригадаи ангиштканон дар Шӯроб будааст. Техникуми ноҳиявии Ленинобод ва дорулмуллимии Тошкандро хатм намудааст. Соли 1941 ӯро ба ноҳияи Ҳисор фиристодаанд. Дар мактабҳои маҳаллӣ зиёда аз 30 сол аз фанни забон ва адабиёти тоҷик дарс гуфтааст. Соли 2001 аз олам чашм пушидааст.

Эҷодиёт
-------

Оғози фаъолияти эҷодияш ба соли 1938 рост меояд, ки аз ҳамон сол аввалин ҳикояаш бо номи «Дарди чашми Бибиоиша» дар маҷаллаи «Роҳи ленинӣ» чопро шуд. Хикояҳояш дар маҷаллаи «Шарқи Сурх» ба табъ расидаанд, ки аз онҳо «Дар сари гулхан»(1952), «Дар як рӯзи борон»(1957), «Базм дар хонаи Худо»(1959), «Ҷомаи ҷамъиятӣ» (1959), «Фарзанди ҳазрати Одам» (1961), «Содиқпаҳлавон» (1962), «Кадуи шариатпаноҳ» (1962) ва ғ. ниҳоят хотирнишинанд. Онҳо аз тарафи тарҷумони маъруф Эммонуил Муллоқандов, нависандагон Сотим Улуғзода, Ҷалол Икромӣ,Раҳим Ҳошим, Пӯлод Толис, Солеҳ Салоҳ, мунаққид Аскар Ҳаким баҳои баланд гирифтанд.

Соли 1963 китоби нахустини ӯ номи «Дар назди гулхан» бо пешгуфтори Ҷалол Икромӣ ба нашр расид. Ва соли 1965 бо татствияи Ҷалол Икромӣ,Раҳим Ҳошим, ба узвияти Иттифоқи нависандагон пазируфта шуд. Мунаққидону хонандагон Лутфӣ Саидро чун нависандаи ҳикояҳои таърихи мешиносанд. Китобҳои «Асрори саҳро» соли 1972, «Қиссаҳои Хуршед» соли 1984, «Сояи мурғи ҳумо» соли 1985, баъдан романҳои «Дар рӯзҳои тӯфон», «Ғуруби кӯҳи Сепоя» пешкаши хонандагон гардидаанд. Ба муносибати 90 солагии нависанда маҷмӯаи мақолаҳо, хотирот ва мукотибаву асноди Лутфӣ Саид бо номи «Бозомади хуршед» (Мураттибон Абдувалӣ Давронов ва Субҳони Аъзамзод) соли 2007 дар Душанбе чоп шуд. Романи се қисмаи Лутфӣ Саид бо номи «Фарзандони замон» дар бораи руйдодҳои Бухорои Шарқи, пайдо шудани болшевикон дар ин сарзамин, муборизаи муҷоҳиддин… нақл мекунад, ҳоло ба чоп нарасидааст.

Осор
----

* «Дар назди гулхан»(1963)
* «Асрори саҳро» (1972)
* «Қиссаҳои Хуршед» (1984)
* «Сояи мурғи ҳумо» (1985)
* «Дар рӯзҳои тӯфон» (1989)
* «Ғуруби кӯҳи Сепоя» (1998)
* «Бозомади хуршед» (2007)
* «Фарзандони замон»

Ҷоизаҳо
-------

* Муаллими шоистаи ҶШС Тоҷикистон (1964)

Некдошт
-------

* Дар шаҳри Исфара кӯчае бо номи Лутфӣ Саид гузошта шудааст.

Пайвандҳо
---------

* Лутфӣ Саид
* «Лутфи Саид — Рассказы Хуршеда»

Сарчашма
--------

1. ↑  Адибони Тоҷикистон (маълумотномаи мухтасари шарҳиҳолӣ)./Таҳия ва танзими Асрори Сомонӣ ва Маҷид Салим. — Душанбе: «Адиб», 2014. — С. 206 ISBN 978-99947-2-379-9
Аспи қазоқӣ**Аспи қазоқӣ** 
**Аспи қазоқӣ** — зоти саворӣ, боркаш ва гӯшту ширдеҳ. 

Аспи маҳаллии қазоқист. Дар натиҷаи ҷуфт кардани зоти аспҳои маҳаллӣ бо аспҳои муғулӣ, осиёими­ёнагӣ ва аврупоӣ ба вуҷуд овардаанд. Аспи қазоқӣ гуногунранг ва хурдҷусса буда, сари газгӯшт, тахтапушти ҳамвор, синаи васеъ, пойҳои кӯтоҳи пурқувват ва суми мустаҳкам дорад. Баландиаш 131—138 см, даври синааш 156—164 см, банди пояш 16-18 см. Вазнаш 320—360 кг. 

Аспи қазоқӣ 25 киллометрро дар 36 дақиқа тай кардааст. Байтали аспи қазоқӣ дар як шабонарӯз 8-9 литр шир медиҳад.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* Аспи қазоқӣ / А. Шамсиев // Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.
**Аспаксаворӣ (Аспакбозӣ)** - як навъ рақси мазҳакавии мардонаи тоҷикӣ мебошад, ки сюжети онро тасвири хусусияти аспсаворӣ ва бозии асп ташкил медиҳад.

Номи унсур ва истилоҳоти дигар
------------------------------

*Аспакбозӣ*

Тавсифи мухтасар
----------------

Дар рақси аспакбозӣ як нафар мард, ду нафар – марду зан, ё гурӯҳи раққосон иштирок мекунанд. Аз чӯб каллаи аспро тарошида, ба он гӯш, чашм месозанд, ёлу дум мечаспонанд. Ин бозиро дар ҷашни Наврӯз, тӯйҳо ва маъракаҳои хурсандӣ иҷро менамуданд.

Маҳалли густариш
----------------

Водии Ҳисор, Бадахшон

Вазъи имрӯзаи унсур
-------------------

Нимфаъол

Манобеъ
-------

1. ↑  Феҳристи миллии намунаҳои мероси фарҳанги ғайримоддӣ./ Пажӯҳишгоҳи илмӣ-тадқиқотии фарҳанг ва иттилооти Вазорати фарҳанги ҶТ. Сармухаррир Раҳимов Д. Мураттибон: Раҳимов Д. Қличева Н. Муҳаммадиев Ҳ. Муродов М. Обидпур Х. Қодиров Ф. Аминов А. Холмуродов З. - Душанбе:«Адиб», 2015, с.11
2. ↑  ПИТФИ Феҳристи миллии намунаҳои мероси фарҳангии ғайримоддӣ (пайванди дастнорас)
**АСПРЀЗ**, аспрес, аспарсо, ченаки қадимаи дарозӣ, маъмулан масофаи майдони аспдавонӣ. Ин навъи ченак аз замонҳои қадим дар миёни ақвоми ориёӣ хеле маъмул буд, ҳатто дар «Вандидод»-и Авесто аз он ёд шудааст. Дар матнҳои паҳлавӣ Аспрез баробари 2 хоср (хотра), яъне ба маънои 2 фарсанг омадааст. Дар «Бундаҳишн» андозаи хоср баробари 1 ё 1/4 фарсанг аст. Истилоҳи аспрез дар забони арманӣ чун «оспорез» омада, ғайри маънои «майдони аспдавонӣ», инчунин ченаки дарозӣ ҳам мебошад.

Адабиёт
-------

* Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — 664 с. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.

* Авесто. Душанбе, 2001. М. Холов.
**Хардурӣ** ё **Чардурӣ** гурӯҳе аз тоҷикони собиқ нимкӯчманчи ҳастанд, ки аслашон номаълум аст. Онҳо дар вилояти Сурхондарё дар ҷанубу шарқи Ӯзбекистон (байни шаҳрҳои Бойсун ва Гузар) зиндагӣ мекунанд. Тахмин карда шудааст, дар солҳои 1924—25 шумораи хардуриён қариб 8400 нафар буд .

Нигаред
-------

* Тоҷикон
* Тоҷикони чағатойӣ

| ⚙️ Тоҷикистон Афғонистон Ӯзбекистон Диаспораи тоҷикон |
| --- |
| кишварҳо: Афғонистон • ИМА • Канада • Қазоқистон • Қирғизистон • Покистон • Русия • Ӯзбекистон (чағатойиҳо, ҳардуриҳо, яҳудиёни бухорӣ) |

Эзоҳ
----

1. ↑  Виксман, Рональд. Народы СССР: Этнографический справочник. Ратледж. С.103.
**«Чумчуқ ё лайлак?»** – ин бозӣ дар лаби ҷӯй ва дарёчаҳо сурат мегирифт. Бачаҳо ду нафар дар лаби ҷӯй нишаста, яке аз онҳо ба кафи худ об мегирад ва аз дигарӣ мепурсад: «чумчуқ ё лайлак?». Ҳарифаш «лайлак» ё «чумчуқ» мегӯяд. Сипас бачаи аввалӣ обро ба ҳаво партофта бо кафаш мезанад. Агар қатра-қатра шуда, пош хӯрад, он гоҳ онро «чумчуқ» мегӯянд. Агар об ба пораҳои калон тақсим шавад, «лайлак» меноманд. Агар пешгӯии ҳарифаш рост ояд, навбати бозӣ ба ҳариф мегузарад. Дар ноҳияи водии Ҳисор фаъол аст.

Адабиёт
-------

* Шермуҳаммадов Б. Назми халқии бачагонаи тоҷик. Д. 1973.

Нигаред
-------

* Гурбабозӣ

Манобеъ
-------

1. ↑  Феҳристи миллии фаҳанги ғайримоддӣ /Natioal list of intangible cultural hertage/ Пажӯшиҳгоҳи илмӣ-тадқиқотии фарҳанг ва иттилооти Вазорати фарҳанги ҶТ – Душанбе: «Аржанг» 2016, – С. 210


|  |  |
| --- | --- |
| Таърих | *Ин мақолаи нопурра аз таърих мебошад.Шумо метавонед бо пурра кардани ин ба Википедия кумак кунед.* |
Аспи терекӣАспи терекӣ
**Аспи терекӣ** — зоти саворӣ. Дар заводҳои асппарварии Терек ва Ставрополи Федератсияи Русия бо роҳи ҷуфт кардани аспҳои стрелесӣ, арабӣ, қабардинӣ ва донӣ ба вуҷуд овардаанд. Бештар ашҳаб, баъзан тӯруқ ва зард мешавад. Зоҳиран бааспи ара­бӣмонанд, вале нисбат ба он калонҷусса аст. Баландиаш 156 см, даври синааш 182 см, банди пояш 19,5 см. Суръати сан­ҷишии давиданаш (дар аспрез): 1000 метр — 1 дақиқа 7,8 сония; 1200 метр — 1 дақиқа 19 сония; 1600 метр — 1 дақиқа 44,8 соли Дар Тоҷикистон барои такмили дигар зотҳои асп истифода мешавад.

Сарчашма
--------

* Аспи терекӣ / А. Шамсиев // Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.
034 small axe 10.) 2nd m. BC, 11.) late 3rd m.BC, 12.) dagger 2nd m. BC **ашёи аз филизз сохташуда**
**Асри сангу мис (энеолит)** - давраи гузариш аз асри санг ба асри биринҷӣ. Дар Аврупо давраи энеолитро ба ҳазорсолаи 3 то м. дар Байнаннаҳрайн ва Миср ба ҳазорсолаи 4 то м. нисбат медиҳанд. Дар Осиёи Миёна, дар Туркманистони Ҷанубӣ ёдгорҳои энеолитӣ фаровонанд. Ошноии нахустини инсон бо филизз ба эҳтимоли қавӣ ҳанӯз дар охирҳои асри санг сурат гирифта буд. Ҷустуҷӯи мавод барои сохтани абзори кор ва силоҳ инсони даврони ибтидоиро бо анвои сангҳои филизздор дучор намуд. Аз ҷумла одамони қадим пораҳои маъдани миси холисро ҳам пайдо карда, аз он бидуни дар кӯра тафта кардан абзори кор ва анвои гуногуни силоҳи давраи ибтидоӣ месохтанд, ки дар таърих ин давра энеолит – Асри сангу мис номида шуд. Нахустин ашёи аз филизз сохташуда ҷойи ашёву абзори сангӣ, чӯбӣ ва устухониро гирифтанд, ки ин ҳодиса дар сарзамини Осиёи Миёна ба асри 5 то милод рост меояд. 
Ёдгориҳои Асри сангу мис дар тамоми ноҳияҳои Тоҷикистон ёфт шудаанд. Яке аз бозёфти машҳури бостоншиносон шаҳркадаи Саразм аст.

Нигаред низ
-----------

* Асри сангу мис дар Тоҷикистон
* Саразм

Эзоҳ
----

1. ↑  Энсиклопедияи Миллии Тоҷик,Ҷилди 2. АСОС-БОЗ – Душанбе:Сарредаксияи илмии Энсиклопедияи Миллии Тоҷик, 2013, - с.23
Лавҳаи наққошии "Аспи Троя" марбут ба соли 1773Лавҳаи наққошии "Аспи Троя" марбут ба соли 1773
**ÁСПИ ТРÓЯ**, аспи чӯбини бузург дар асотири Юнони Қадим, ки дар Ҷанги Троя (асрҳои 13–12 то милод) нақши ҳалкунанда бозидааст. Ҷанг байни троягиҳо ва данайҳо аз он сабаб сар зад, ки шоҳзодаи Троя – Парис юнонидухтари соҳибҷамол Еленаро дуздид. Шавҳари Елена, шоҳи Спарта – Менелай бо бародараш Агамемнон лашкариёни юнониро ҷамъ намуда, ба Троя ҳуҷум кард. Ахейҳо муддати дароз Трояро муҳосира намуда, пирӯз нашуданд ва ҳилае ба кор бурданд. Онҳо аз чӯб аспи бузургеро сохта, дар назди девори қалъаи Троя гузоштанд ва ба киштиҳо савор шуда, вонамуд карданд, ки мераванд. Асп пешкаш ба илоҳаи Афина буда, дар паҳлуяш на­виштаҷоти «Ин ҳадя ба Афина аз данайҳои баргашта раванда»-ро дошт. Вақте ки коҳин Лаокоонт аспро дид, аз ҳилаи данайҳо огоҳ шуда хитоб намуд: «Ман аз данайҳо, ҳатто аз ҳадяоварандаҳои онҳо ҳарос дорам!» Лекин троягиҳо огоҳии Лаокоонт ва пешгӯии Кассандраро гӯш накарда аспро ба шаҳр дароварданд. Дар дохили асп 50 ҷанговари хуб (дар сарчашмаҳо дар мавриди шумораи ҷанговарон ихтилоф ҳаст) пинҳон шуда буданд. Нисфи шаб онҳо аз асп баромада, посбононро куштанд, дарвозаи шаҳрро кушоданд ва ҳамроҳонашонро дароварда, шаҳрро забт намуданд. Ҳоло ибораи аспи Троя ба маънои «ҳила», «амали махфӣ» ё «нияти маккорона» истифода мешавад.

Адабиёт
-------

* Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — 664 с. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.

```
/ М. Холов
```

* А. Кравчук А. Троянская война: Миф и история. Москва, 1985.
**ÁСПИ ҚУСТАНАЙӢ**, зоти саворӣ. Дар колхозу заводҳои асппарварии вилояти Қустанайи Қазоқистон ва вилояти Челябински Федератсияи Русия ба вуҷуд овардаанд. Ҳамчун зот соли 1951 тасдиқ шудааст. **Аспи қустанайӣ** асосан зард ва тӯруқ мешавад. Аспи миёнаҷусса; баландиаш 157,5 см, даври синааш 184 см, банди пояш 20,3см. Суръати рекордии давиданаш: 1600 м дар 1 дақиқа 40,4 сония; 2400 метр дар 2 дақиқа 33,4 сония; 100 км 4 соату 1 дақиқа 5 соли Дар як шабонарӯз то 286,1 км роҳ ме­паймояд. Аспи қустанайиро барои беҳгардонии зотҳои аспи қазоқӣ истифода мебаранд.

Адабиёт
-------

* Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — 664 с. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.