recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Сайидмуҳаммад Дабирсиёқӣ** (форсӣ: سیدمحمّد دبیرسیاقی‎; 24 феврали 1920, Қазвин, Эрон — 8 октябри 2018, ҳамон ҷо) — пажӯҳишгар, нависанда, шоир, омӯзгори адабиёти форсӣ ва мусаҳҳеҳи мутуни куҳани порсӣ.

Дабирсиёқӣ дар Муассисаи Луғатномаи Деҳхудо ва Маркази байналмилали омӯзиши забон форсӣ машғули кор буд ва мусаҳҳеҳи бисёре аз матнҳои куҳани забони форсист. Дабирсиёқӣ наздик ба 80 матни адабӣ ва таърихиро тасҳеҳу ва чоп кардааст, ки аз миёни онҳо метавон «Шоҳнома»-и Фирдавсӣ, «Девон»-и Манучеҳрии Домғонӣ, «Фарҳанги Сурурӣ» ва тасҳеҳи «Луғати фурс»-и Асадии Тӯcӣ ва «Сафарнома»-и Носири Хусравро ном бурд. Ӯ миёни солҳои 1326 (хуршедӣ) то 1334 (хуршедӣ) дар гирдовариӣ «Фарҳанги луғат» бо Алиакбар Деҳхудо ҳамкорӣ дошт. Аз он пас ҳамкории ӯ бо Муассисаи Луғатномаи Деҳхудо ва Маркази байналмилали омӯзиши забони форсӣ — то 1359 (хуршеди) пай гирифта шуд. Кори бузурге, ки Дабирсёқӣ дар даст дошт, навиштаи «Луғатномаи форсӣ»-ст, ки то кунун бархе аз муҷалладҳои он чоп шудааст.

Эзоҳ
----
**Муҳаммад Болтаев** (*Болтаев Муҳаммад Назарович*; 16 октябри 1928, Бухоро — 2011, ҳамон ҷо) — файласуф, доктори илмҳои фалсафа (1966), профессор (1969). Ходими хидматнишондодаи илми Узбакистон (1978).

Зиндагинома
-----------

Хатмкардаи Институти педагогии шаҳри Бухоро (1950). Муддате дар Омӯзишгоҳи педагогии Бухоро ва Кумитаи комсомоли вилояти Бухоро фаъолият доштааст. Аспирант (1951-191154), муаллими калон (1954-68), мудири кафедраи фалсафа ва мантиқи ДДТ (1968—1974). Аз соли 1974 фаъолият дар макотиби олии Ҷумҳурии Ӯзбекистон. Аввал профессори Институти такмили ихтисоси муаллимони шаҳри Тошканд, баъд Ректори Институти педагогии Қаршӣ (1977-86) ва аз соли 1986 то охири умр мудири кафедраи Донишгоҳи давлатии Бухоро буд.

Пажӯҳишҳо
---------

Б. ба таҳқиқи масъалаҳои фалсафӣ ва мантиқии мутафаккирони асрҳои миёнаи Шарқ, хусусан Ибни Сино ва мактаби фалсафии машшоъ машғул буд. Доир ба масъалаҳои назарияи маърифати Ибни Сино ва шогирдону пайравони ӯ таҳқиқоти бисёре анҷом додааст. Нисбат ба фаъолияти баъзе намояндагони тасаввуф ва афкори маънавию ахлоқии мутафаккирони Шарқи асрҳои миёна низ таҳқиқоти арзишманд дорад..

Осор
----

* Материя ва шуур. Сталинобод, 1958;
* Назарияи дониш. Сталинобод, 1960;
* Некоторые вопросы гнесеологии и логики в произведениях Ибн Сины и его школы. Д. 1965;
* Ибни Сино. Д. 1972;
* Абу Али ибн Сина — великий мыслитель, учёный, энциклопедист средневекового Востока. Ташкент, 1980;
* Ибн Сина — выдающийся философ средневековья. М. 1983;
* Мораль сегодня: учимся, спорим, размышляем. — М. 1988.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Болтаев Муҳаммад Назарович // Боз — Вичкут. — Д. : СИЭМТ, 2014. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 3). — ISBN 978-99947-33-46-0.
**Ҳафиз Саидов** – сароянда ва оҳангсоз, узви Иттифоқи композиторони Тоҷикистон (2004).

Ҳолнома
-------

Соли 1986 ӯ мактаби миёнаи махсуси мусиқии ҷумҳуриявии ба номи З.Шаҳидиро дар синфи скрипка назди Р.Сангинов хатм менамояд. Соли 1993 таҳсилро дар шуъбаи оркестрии (скрипка) Донишкадаи давлатии санъати Тоҷикистон ба номи М. Турсунзода (синфи С.Қашқарова) ба итмом мерасонад.
Самти асосии эҷодиёт – суруд, мусиқии эстрадӣ. Роҳбари мусиқии дастаи эстрадии «Гулшан» (1993), ва эстрадии «Сипар» (2000). Вай беш аз 50 суруди эстрадӣ эҷод намудааст, ки онҳо дар репертуари устодони санъати мусиқии эстрадии тоҷик мақоми арзанда доранд. Ӯ тавонист дар мусиқии эстрадии тоҷик мақоми арзандаи бадеҳанавозии касбиро ворид созад. Мусиқии ӯ хеле дилнишин, лирикӣ ва ҳамзамон хеле муосир аст. Ин нишондоди он аст, ки он мусиқии ҳамаи наслҳо хоҳад шуд. 
Композитори ҷавони боистеъдод пур аз нақшаҳои эҷодӣ буд. 
Вале бо андӯҳи ҳамагон вай 25 августи соли 2010 ногаҳон аз олам даргузашт.

Осор
----

### Мусиқӣ ба сурудҳо

* 2002 – «Милитсия», суруди мутантан, шеъри Азиза.
* 2002 – «Тоҷикистон тӯй дорад».
* 2005 – «Тоҷикистон».
* 2005 – «Душанбе».
* 2006 – «Салом алейкум».
* 2006 – «Ҷавонӣ» ва диг.

### Мусиқӣ ба филмҳо

* 2005 – «Гирдоб».
* 2006 – «Шоҳин».
* 2007 – «Нишони зиндагӣ».
* 2007 – «Дар орзуи падар».
* 2007 – «Умеди охирин».
* 2008 – «Пуштаки хандақпеч».

Эзоҳ
----

1. ↑  Мусиқишиносон ва оҳангсозони Тоҷикистон. - Душанбе, 2011. - c 164
Ҷашни **Наврӯзи рӯдҳо** ё Фарвардинрӯз — яке аз ойинҳои бостонӣ ва ҷашнҳои Эронӣ аст, ки тибқи суннатҳо ва оинҳои Эрони бостон номгузорӣ шудааст.

Дар ин ҷашни форсӣ, ки мусодиф бо 19-уми Исфандмоҳ мебошад, эрониён ба поксозии рудхонаҳо, корезҳо ва чашмаҳо мепардохтанд. Ин ҷашн ҳам роҳ бо пошидани атр ва гулоб ба рую атрофи рудхонаҳо ҳамроҳ аст, ки намоёнгари таваҷҷуҳи қавмҳои форсӣ ба зебоӣ васаломатии муҳити зист мебошад. Дар Наврӯзи рудҳо мардум ба канори рӯд, наҳр, ва чашмаҳо рафта баъд аз лойрӯбӣ ва поксозӣ ба рақсу пойкӯби мепардохтанд. Маводи хушбӯ, гулҳои зебо ва гулобро ба об мерехтанд. Бо ин маросим аз рӯдҳо ба хотири дуборахорӣ шудан, қадрдони менамуданд.

Абурайҳони Берунӣ дар робита ба Наврӯзи рӯдҳо менависад: 

> *« "Рӯзи 19-уми Сипандормисро ба номи "Анҳорвамилоҳҷорӣ" ҷашн мегирифтанд. Он вақте баргузор мешуд, ки об дар рӯдхонҳо ҷорӣ мешуд. Дар ин вақт гулҳо мешукуфтанд, фазо атрафшон мешуд. Дар ин рӯз мардум ба дашт, саҳро, ҷойҳое, ки дар он ҷӯйҳо равонанд, чашмасорҳо мерафтанд ва тайи маросим, гулоб, атр дар об мерехтанд »*

.

Сарчашма
--------

* Наврӯзи рӯдҳо. Анҷумани орёбум. 10. Исфанд, 1385.
* Наврӯзирӯдҳо. Фарҳангноми Эронӣ. Исфанд, 1391.
*
**Навшодир** – моддаи сахти маълум ва монанди шӯра ва намак сафед аст. Миҷозаш дар охири дараҷаи саввум гарм ва дар аввали дараҷаи саввум хушк аст. Хислатҳои шифобахши он: навшодирро маҳин ос карда, чун сурма ба чашм кашанд, захми онро ба ҳам меоварад, обравии чашмро, ки аз хунукӣ бошад, дафъа мекунад. 
Агар инро дар оби судоб ҳал карда, бо он об ғар-ғара кунанд, зулуки дар ҳалқ часпидаро дафъ менамояд. Агар навшодирро бихӯранд, чирк ва рими узвҳои даруни синаро дафъ мекунад. Чун инро бимоланд, дарди гулӯро шифо мебахшад. Навшодирро бо мисли он саргини инсон якҷо намуда, дар оташ гарм карда, муқаттари бухори онро ҳосил намуда, аз он моеъ 4,5 грам бинӯшанд, тамоми заҳрҳои қотилро аз бадан дафъ мекунад, ки инро аз асрори махфӣ шумориданд.
Хӯрдани навшодир сипурзро ба дараҷае пок мегардонад, ки ҳатто ёфтани он душвор мегардад.

Адабиёт
-------

* . — Ирфон. — 1991. — С. 682.
**Навъҳои анбори гумрукӣ** - анбори гумрукӣ ***пӯшида*** ва ***кушода*** мешавад. Навъи анбори гумрукии кушода барои истифодаи ҳама гуна шахсон дастрас мебошад. Навъи анбори гумрукии пӯшида барои нигаҳдории моли шахсони муайян пешбинӣ гардидааст. Зарурати таъсис додани анбори гумрукии навъи пӯшида танҳо дар ҳолати мавҷуд будани асосҳои кофӣ барои мувофиқи мақсад набудани таъсиси анбори гумрукии навъи кушода сурат мегирад. Анборҳои гумрукии навъи кушода ва пӯшида дар асоси литсензияи мақомоти гумрукии Ҷумҳурии Тоҷикистон таъсис дода мешавад. Анборҳои гумрукие, ки мақомоти гумрукии Ҷумҳурии Тоҷикистон таъсис медиҳанд, навъи кушода мебошанд.

Нигаред низ
-----------

Ҳуқуқу озодиҳои конститутсионии инсон ва шаҳрванд

Эзоҳ
----

1. ↑  Фарҳанги истилоҳоти ҳуқуқ / Зери таҳрири Маҳмудов М.А. - Душанбе: ЭР-граф, 2009. - с. 318
**Дутори секунда** - аз дутори тенорхурдтар буда, нотаҳояш дар калиди скрипка сабт мешаванд. Ҳаҷми садодиҳиаш регистри мабайниро фаро мегирад. Торҳояш (аз капрон тайёр мекунанд) бо фосилаи кварта ҷӯр мешаванд: тори якум нотаи «ре»-и октаваи якум, тори дуюм нотаи «ля»-и октаваи хурд. Диапазонаш аз нотаи «ля»-и октаваи хурд то «ре»-и октаваи сеюмро фаро мегирад. 24 парда дорад. Тарзи ангуштгузорӣ то пардаи 12-ум ба дутори тенор ва аз ин парда боло ба Д. - и прима монанд аст. Дар Д.-и секунда иҷрои фосилаҳои терсия, кварта ва квинта қулай мебошад. Дар оркестр ҳамчун сози ҷӯршаванда вазифаи ҳамоҳангсозиро иҷро мекунад.

Адабиёт
-------

* Қурбони Қурбониён. Навои дутор. - Душанбе, 1980,
* Қурбони Қурбониён. Савти дутор- Душанбе, 1980 1992,
* Қурбони Қурбониён. Рози дутор- Душанбе,2003.

Нигаред низ
-----------

* Дутори алт
* Дутори контрабас
* Дутори прима
* Дутор

Адабиёт
-------

* Энциклопедияи Советии Тоҷик : [дар 8 ҷ.] / сармуҳаррир  А. С. Сайфуллоев. — Д. : СИЭСТ, 1978—1988.

Пайвандҳо
---------
**Зарфи макон** — ҷой ва макони воқеъ шудани амалу ҳолатро мефаҳмонад. Зарфҳои макони забони тоҷикӣ миқдоран каманд: **дарун, берун, пеш, қафо, боло, поён**. Калимаҳои номбурда аслан исманд. Ҳамаи ин калимаҳо бо гирифтани пасванди **тар** дар шакли дараҷаи қиёсӣ низ омада метавонанд.
Сифатҳои хоси макон аз қабили **дур (дуртар), наздик (наздиктар)** тағйири маъно карда, дар ҷумла ба вазифаи зарфи макон меоянд.

Мисолҳо
-------

* Равандагони мо тамошокунон ***пеш*** мерафтанд (Сотим Улуғзода).
* Баъди тамом шудани кор мо ***дуртар*** рафта ба "анбор"-и махфии худ нигоҳ кардем (Сотим Улуғзода).
* Сардорашон саҳл ***пештар*** шиштааст (Раҷаб Амонов).

Нигаред низ
-----------

* Зарф (дастури забон)

Адабиёт
-------

* Грамматикаи забони адабии ҳозираи тоҷик. — Душанбе: Дониш, 1985. — 273 саҳ.
Суруди миллии Арманистон аз тарафи шоир Микаэл Налбандян гардида, оҳанги онро бастакор Барсег Каначян.

Матни суруди миллии Арманистон
------------------------------

Մեր Հայրենիք, ազատ անկախ,
Որ ապրել է դարե դար
Իր որդիքը արդ կանչում է
Ազատ, անկախ Հայաստան։
Ահա եղբայր քեզ մի դրոշ,
Զոր իմ ձեռքով գործեցի
Գիշերները ես քուն չեղա,
Արտասուքով լվացի։: Նայիր նրան երեք գույնով,
Նվիրական մեկ նշան
Թող փողփողի թշնամու դեմ
Թող միշտ պանծա Հայաստան։
Ամենայն տեղ մահը մի է
Մարդ մի անգամ պիտ մեռնի,
Բայց երանի` որ յուր ազգի
Ազատության կզոհվի։
Mer Hayrenikh, azat ankax,
Vor aprel e dare dar
Yur vordikhi ard kanchum e
Azat, ankax Hayastan.
Aha yeghbair khez mi drosh,
Vor im dzerkhov gortzeci
Gishernerә yes khun chegha,
Artasunkhov lvaci.
Nayir nran yerekh guynov,
Nvirakan mer nshan,
Thogh poghpoghi thshnamu dem,
Thogh misht pantza Hayastan.
Amenayn tegh mahә mi e
Mard mi angam pit merrni,
Baytz yerani vor yur azgi
Azatuthyan kzohvi.
**Суруди миллии Полша** — композитсияи «Mazurek Dąbrowskiego» (*«Мазуркаи Домбровский»* ё *«Марши Домбровский»*) аст, ки Юзеф Вибитский (Józef Wybicki) соли 1797 навиштааст.

«Mazurek Dąbrowskiego»
----------------------

```
Jeszcze Polska nie zginęła,
Kiedy my żyjemy.
Co nam obca przemoc wzięła,
Szablą ukradniemy.
```

```
*Marsz, marsz, Dąbrowski,*
*Z ziemi włoskiej do Polski,*
*Za twoim przewodem*
*Złączym się z narodem.*
```

```
Przejdziem Wisłę, przejdziem Wartę,
Będziem Polakami,
Dał nam przykład Bonaparte,
Jak zwyciężać mamy.
```

```
*Marsz, marsz, Dąbrowski…*
```

```
Jak Czarniecki do Poznania
Po szwedzkim zaborze,
Dla ojczyzny ratowania
Wrócim się przez morze.
```

```
*Marsz, marsz, Dąbrowski…*
```

```
Już tam ojciec do swej Basi
Mówi zapłakany:
"Słuchaj jeno, pono nasi
Biją w tarabany."
```

```
*Marsz, marsz, Dąbrowski…*
```

Тарҷумаи тоҷикӣ
---------------

Пайвандҳо
---------

* «Марши Домбровский» mp3
* Суруди миллӣ (бе сароиш) дар иҷрои Оркестри флоти баҳрии ИМА mp3
|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| **Сайентометрия** |  | Нишондиҳандаҳо: |
| • Хирш | • Кардашян | • RSCI | • G-индекс |
| • i-индекс | Агрегатҳо: |
| - Scopus | - Web of Science (WoS) | - Google Scholar | - PubMed | - eLIBRARY.ru | - ИСТИНА МГУ |
| Шартҳо: |
| Индекс истинод (IC) | Омили таъсир (IF) | Инфометрия | Библиометрия | Гипермуаллифӣ |
| Рамзи Тадқиқотчӣ |
| Баррасии ҳамсолон |
| Дигар: |
| - Маҷаллаҳои илмӣ |
| - Дастрасии озод |
| - Маҷаллаҳои пешгузашта |
| - Рӯйхати Ҷеффрӣ Билл |
| - Пардохт барои нашрия |
|  
 |

**PubMed** як пойгоҳи матнии англисӣ ба таблиғоти тиббӣ ва биологӣ мебошад, ки аз ҷониби Маркази миллии иттилооти биотехнологии (NCBI) Иёлоти Муттаҳида дар заминаи бахши биотехнологияи Китобхонаи миллии тиббӣ (NLM) сохта шудааст. Ҷузъи асосии PubMed ин MEDLINE аст. Он бори аввал моҳи январи соли 1996 муаррифӣ шудааст. Дастрас ба воситаи NCBI-Entrez[en] - системаи ҷустуҷӯии марказӣ, аз ҷумла PubMed, PubChem ва дигар базаи асосии тиббӣ вобастагӣ дорад. Дорои тақрибан 25 миллион иқтибос аст.

Тавсиф
------

PubMed мақолаҳои тиббӣ ва биологиро аз адабиёти махсус ҳуҷҷатгузорӣ мекунад ва инчунин ба мақолаҳои матнӣ пайванд медиҳад. PubMed маълумотро аз соҳаҳои зерин дар бар мегирад: тибб, стоматология, ветеринария, саломатии умумӣ, психология, биология, генетика, биохимия, ситология, биотехнология, биотиб ва ғайра. 3800 нашрияҳои биотиббӣ ҳуҷҷатгузорӣ шудаанд. Пойгоҳи додаҳои PubMed ҳамасола бо 500,000 ҳуҷҷат меафзояд. Ҷустуҷӯ ба принсипи мавзӯъҳои тиббӣ (MeSH) асос ёфтааст.

Ба ҳар як мақола як PMID-и беназир гузошта шудааст (англ. PubMed Identifier - Рақами муайянкунандаи PubMed) .

Ҳамчунин бингаред
-----------------

* PubSCIENCE
* GoPubMed
* HubMed
* PubMed Central
* UpToDateruen

Эзоҳ
----

1. ↑  McEntyre, J. & Lipman D. (2001): *PubMed: bridging the information gap*. In: *CMAJ*. Bd. 164, S. 1317—1319. PMID 11341144 PDF
2. ↑  MEDLINE®: Description of the Database
3. ↑  PubMed Celebrates its 10th Anniversary. *Technical Bulletin*.  United States National Library of Medicine (5 октябри 2006). 22 марти 2011 санҷида шуд. Баргирифта аз сарчашмаи аввал 2 марти 2012.
4. ↑  PubMed Help. PMID [PMID].  National Center for Biotechnology Information. 23 июли 2013 санҷида шуд.

Адабиёт
-------

* PubMed Ҷустуҷӯи дарсӣ Бойгонӣ шудааст 31 октябри 2017  сол.

Пайвандҳои берунӣ
-----------------

* pubmed.gov вебсайти расмии PubMed.
**Дараҷаи консулӣ** — рутбаи шахсони мансабдори консулӣ мебошад, ки ба ҳолати хидматии ишголнамудаи онҳо алоқамандӣ дорад. Дараҷаҳои консулӣ ба чунин гурӯҳҳо ҷудо мешаванд: 

1. консулҳои генералй;
2. консулҳо;
3. ноиб-консулон, агентони консулй.

Дараҷаи консулӣ ба вазъи муассисаҳои консулӣ мувофиқ аст. Дар ин ҷода амалияи давлатҳо ягона мебошад, бо сознши тарафҳо дараҷаи муассисаи консулӣ муайян мегардад, ки аз он дараҷаи сардори он бармеояд. Дигар ҳайати коркунони консулӣ озодона аз ҷониби давлати равонкунанда таънин карда
мешаванд. Онҳо дорои классификатсияи байналхалқӣ-ҳуқуқӣ нестанд.

Нигаред низ
-----------

* Консул
* Ноиби консул

Эзоҳ
----

1. ↑  Фарҳанги истилоҳоти ҳуқуқ / Зери таҳрири Маҳмудов М.А. - Душанбе: ЭР-граф, 2009. - с. 141
**Канакушҳо**, **акарисидҳо** (аз юн.-қад. ἄκαρι — кана ва лот. caedo — мекушам) — моддаҳои химиявие, ки барои нобуд кардани канаҳо таъйин шудаанд. Барои несту нобуд кардани канаҳои рустанихӯр инсектисидҳои фосфорорганикӣ (метафос, метилнитрофос, трихлорметафос ва ғайра), хусусан инсектисидҳои системавӣ (фосфамид, метилмеркаптофос, октаметил ва ғайра) аҳамияти калон доранд. Спиртҳои ароматӣ, эфири кислотаҳо, сулфидҳо, сулфонҳо, азобензол, нитрофенолҳо, баъзе пайвастҳои органикии фтор, инчунин хокаю маҳлули сулфурро низ чун акарисидҳо истифода бурдан мумкин аст. Бо мақсади нобуд намудани канаҳои хунмак инсектисидҳои хлорорганикӣ, аз ҷумла келтан, милбекс, тедион (тетрадихлон), хлорбензид (хлорпарасид), хлорбензилат, эфирсулфонат (овотран), фосфорорганикӣ ва эфири кислотаҳои карбаминро кор мефармоянд.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* Акарисидҳо // А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2021, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.
**Канали Кӯктоши Поён** — системаи обёриест дар ноҳияи Рӯдакии Тоҷикистон. Тӯли қисми магистралии канал 13,7 км, бараш ба ҳисоби миёна 7 м, чукуриаш 1,5 м, иктидори обгузарониаш 15м3/сон. Канал соли 1925 сохта шудааст.
Канал баъд аз ба охир расидани сохтмон аз дарёи Кофарниҳон об мегирифтагӣ шуд. Канали Кӯктоши Поён 5,1 ҳаз. га замини колхозҳои «Ленинград», «Москва» ва совхози «Ҳосилот»-ро бо об таъмин мекунад. Канал 5 станцияи насоси дорад, ки ба воситаи онҳо об ба баландии 187 м бароварда шуда, 25 ҳаз. га заминҳои Лоҳур ҳам обьёрӣ мегарданд.

Нигаред низ
-----------

* Водии Ҳисор
* Канали калони Ҳисор

Эзоҳ
----

* Энциклопедияи Советии Тоҷик : [дар 8 ҷ.] / сармуҳаррир  А. С. Сайфуллоев. — Д. : СИЭСТ, 1978—1988.
**Канахона** - 1) хонаи канаю шабушкдор; 2) — яке аз ҳабсхонаҳои аморати Бухоро; 3) бинои рутбанок ва бадбӯи торик, ки дар он бандиён нигоҳ дошта мешуданд. Канахона тоза карда намешуд. Ба сару тани бандиён ба Канахона партофташуда ҳашароти паразитӣ (кана, шабуш, кайк ва ғайраҳо) часпида хунашонро мемакидан. Қисми зиёди одамони ба ин гуна ҷазо гирифторшуда аз заҳролудшавии хун ба касалӣ дучор шуда бо азоб ҷон медоданд.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Ин мақолаи нопурра аз таърих мебошад.Шумо метавонед бо пурра кардани ин ба Википедия кумак кунед.* |

  

* Энциклопедияи Советии Тоҷик : [дар 8 ҷ.] / сармуҳаррир  А. С. Сайфуллоев. — Д. : СИЭСТ, 1978—1988.
Зарфҳои марбут
**Зарфҳо́и марбу́т** — зарфҳое, ки қисми поёнашон ба ҳам пайваст аст ва моеъ аз як зарф ба зарфи дигар ҷорӣ шуда метавонад.

Қонун
-----

Пӯёнамоии қонуни зарфҳои марбут
Зарфҳои марбут ба қисми қонуни Стевин итоат карда, қувваи вазнинӣ ва фишор (фишори ҳидростатикӣ) дар ҳар зарф доимӣ мемонад. Агар қутри зарфҳои марбути пури моеи якҷинса то андозае калон ва ҳодисаи капилляриро ба эътибор нагирифтан мумкин бошад, савияи моеъ дар ҳар ду зарф баробар хоҳад буд: *h1=h2*. Дар ҳолати ба яке аз зарфҳо илова кардани моеъ, боз ҳам сатҳи онҳо яксон (баробар) мешавад. Дар сурати бо моеъҳои гуногун пур будани зарфҳои марбут баландии сутунҳои моеъ (*h1* ва *h2*) ба зичии моеъҳо (*ρ1 ва ρ2*) мутаносиби чаппа мебошад: *ρ1 h1=ρ2 h2*. Аз рӯи ин таносуб зичии моеъҳоро муайян кардан мумкин аст. Вале агар даҳони яке аз зонуҳои зарфҳои марбут маҳкам бошад, он гоҳ фарқи савияҳои моеъ ба фишори болоии ҳамин зону вобаста мешавад. Кори манометрҳои пӯшида ба ҳамин ҳодиса асос ёфтааст.

Татбиқ
------

Усули зарфҳои марбут аз давраи Руми Қадим (барои обгузаронӣ) истифода мегардид. Кори шишаҳои обсанҷи дегҳои буғ, шлюзҳои дарёву наҳрҳо, манораҳои обфишорӣ, лӯлаҳои обдиҳӣ, фаввораҳо, чойник ва ғайра ба ҳамин хусусияти моеъҳо асос ёфтааст.

Ҳамчунин нигаред
----------------

* Қонуни зарфҳои марбут

Эзоҳ
----

1. ↑  Spellman, Frank R.; Whiting, Nancy E. (2005). *Environmental engineer's mathematics handbook*. CRC Press. ISBN 978-1-56670-681-0.
***Зарфи тарзи иҷрои амал*** — тариқи воқеъ шудани амал ва чигунагии ҳолату вазъиятро мефаҳмонад ва вобаста ба ин хусусияти худ ба феъл нигаронида мешавад. Вай нисбат ба дигар хелҳои зарф миқдоран бисёр буда, тобишҳои гуногун дорад. Зарфҳои тарзи амал инҳо мебошанд: нағз, бад, якбора, саросема, хурсандона, хушбахтона, самимона,далерона, маъюсона, худ ба худ, шифоҳӣ, хаттӣ, чунон ва ғайра.

Мисолҳо
-------

* Абӯалӣ **саросема** ба ин ҷо расида қарор гирифт (Сотим Улуғзода).
* ...**зуд-зуд** нафаскашон ба тарозубон гуфт (Фотеҳ ниёзӣ).

Нигаред низ
-----------

* Зарф (дастури забон)

Адабиёт
-------

* Грамматикаи забони адабии ҳозираи тоҷик. Қисми 1: Фонетика ва морфология. — Душанбе: Дониш, 1985. — 268 саҳ.
**Сурсуракон, пешкунакон**
Яке аз бозиҳои анъанавии маъмулу машҳури бачагони тоҷик, ки бештар дар фаслҳои гарми сол дар майдончаву боғча, баъзан дар кӯчаҳо барпо мегардад. Як нафарро барои сур кардан интихоб менамоянд. Агар ӯ дар вақти сур кардан якеро ба даст гирад, он бозигар навбати суркуниро мегирад. Бозии Сурсуракон вобаста ба маҳаллу минтақаҳо навъҳо ва унсурҳои гуногун дорад. Баъзан бачаҳо дарахт, симчӯб, дарвоза, ё ягон ҷисми дигарро пайка (пайгаҳ) қарор медиҳанд ва шахси суркунанда вазифадор мешавад, ки онро посбонӣ кунад. Дар саросари кишвар фаъол аст.[1]

Адабиёт
-------

1. Андреев М.С. Таджики долины Хуф. Сталинабад. 1953; 2. Нурджанов Н. Игры // Таджики Каратегина и Дарваза. Вып.3, Д. 1976. 3. Донишномаи фарҳанги мардуми тоҷик. Ҷ.2. Д. 2016.

Нигаред
-------

* Бозиҳои миллӣ ва мардумии тоҷикон
* Санҷидбозӣ

Манобеъ
-------

1. ↑  Феҳристи миллии фаҳанги ғайримоддӣ /Natioal list of intangible cultural hertage/ Пажӯшиҳгоҳи илмӣ-тадқиқотии фарҳанг ва иттилооти Вазорати фарҳанги ҶТ – Душанбе: «Аржанг» 2016, – С. 195


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Ин мақолаи нопурра аз таърих мебошад.Шумо метавонед бо пурра кардани ин ба Википедия кумак кунед.* |
**Замини азизи Гайана, сарзамини рӯдҳою даштҳо** (англ. Dear Land of Guyana, of Rivers and Plains) — суруди миллии Гайана мебошад, ки пас аз ба даст овардани истиқлол дар соли 1966 тасдиқ карда шуд.

Матни суруд
-----------

Dear land of Guyana, of rivers and plains;
Made rich by the sunshine, and lush by the rains,
Set gem-like and fair, between mountains and sea,
Your children salute you, dear land of the free
Green land of Guyana, our heroes of yore,
Both bondsmen and free, laid their bones on your shore.
This soil so they hallowed, and from them are we,
All sons of one Mother, Guyana the free.
Great land of Guyana, diverse though our strains,
We’re born of their sacrifice, heirs of their pains,
And ours is the glory their eyes did not see,
One land of six peoples, united and free.

Эзоҳ
----

Пайвадҳо
--------

* Саҳифаи суруди миллӣ дар вебгоҳи millanthems.info
**Борзад** (лот. Potentilla reptans) — гиёҳест бисёрсола.

Тавсифоти гиёҳшиносӣ
--------------------

Пояаш хазанда (дарозиаш 8-50 см), бандҳояш решадор. Баргҳои бехаш панҷашакл, баргчаҳояш байзашакли дарозруя. Гулаш калони тилоранг.

Давраи гулшукуфташ май – август, тухмаш август мепазад.

Густариш
--------

Дар бешазори гармсер ва паҳнбарг, дар қади ҷӯйҳо, соҳили дарё, марғзори мавзеъҳои Қурама, Туркистон, Зарафшон, Ҳисору Дарвоз ва Тоҷикистони Ҷанубӣ (дар баландии 600-2100 метр аз сатҳи баҳр) мерӯяд.

Корбурд дар тиб
---------------

Борзад гиёҳи доруии маъмул аст. Бо мақсади табобат поя, барг ва гули онро истифода мебаранд. Решаи Борзадро баҳорон ва тирамоҳ, баргу пояашро моҳҳои июн — июл меғундоранд. Дар таркиби Борзад ба миқдори зиёд моддаҳои даббоғӣ ва витамини С мавҷуд аст. Сокинони таҳҷоӣ ҷӯшоби реша ва бехи онро чун давои хунбанд, инчунин барои табобати дарди меъда кор мефармоянд. Чойи «алаф»-и Борзадро ҳангоми хуншории вораҳо, касалии гулӯ, илтиҳоби роҳҳои болоии нафас, заъфи меъда ва исҳоли хунин менӯшанд. Сокинони болооби дарёи Зарафшон ҷӯшидаи Борзадро ҳангоми зардпарвин, гулӯзиндонак, дарди шикам, дарунравӣ истеъмол мекунанд. Бо ин мақсад 1 қошуқ реша ва алафи хушки онро 1—2 соат дар 1 истакон оби ҷӯш тар карда мемонанд. Сипас даворо полонда, рӯзе 3-4 маротиба 1-қошуқӣ меошоманд.

Дар амалияи тибби муосир оби ҷӯшидаи решаи Борзад ҳангоми бемориҳои илтиҳобии узвҳои ҳозима, ки боиси дарунравӣ мегарданд (энтерит, энтероколит, диспепсия), илтиҳоби ҷавфи даҳон (стоматит, гингивит) ва амрози пуст тавсия дода мешавад.

Эзоҳ
----

1. ↑  Об условности указания класса двудольных в качестве вышестоящего таксона для описываемой в данной статье группы растений см. раздел «Системы APG» статьи «Двудольные».

Адабиёт
-------

* Ковалёва Н. Г. Лечение растениями. Москва, 1972;
* Турова А. Д. Лекарственные растения СССР и их причинение. Москва, 1974;
* Гаммерман А. Ф. Гром И. И. Дикорастущие лекарственные растения СССР. Москва, 1976;
* Ходжиматов М. Дикорастущие лекарственные рас­тения Таджикистана. Душанбе, 1989.

Адабиёт
-------

* Борзад / М. Ҳоҷиматов // Боз — Вичкут. — Д. : СИЭМТ, 2014. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 3). — ISBN 978-99947-33-46-0.
Як зани бордор
**Бордорӣ** ё **ҳомилагӣ** ё **обистанӣ** — ба вазъияте гуфта мешавад, ки зан дар бачадони худ дорои ҷанин бошад. Ба даврони бордорӣ «давраи обистанӣ» низ гуфта мешавад. Ин давра дар инсон ба муддат 9 моҳ тӯл мекашад ва бо ба дунё омадани навзод, ки зоймон ном дорад ба поён мерасад. Бордорӣ метавонад ба ду шакл бехатару табиӣ ё бордории пурхатар бошад.

Пайвандҳо
---------

* Зоймон (Таваллуд)
* Ҳайз

Эзоҳ
----



|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️  Гузариш ба унсури Викидода  Фарҳангҳо ва донишномаҳо | 
* Большая датская
* Большая каталанская
* Брокгауза и Ефрона
* Кругосвет
* Малый Брокгауза и Ефрона
* De Agostini
* TDV İslam Ansiklopedisi
* Treccani
* Universalis

 |
| Дар феҳристҳои китобшинохтӣ | 
* GND: 4053724-9
* NDL: 00568522
* NKC: ph126830

 |
Эътирозгарони Ломе (Того) бо пулис муқовимат мекунанд, соли 2017
**Кашмакаш** (форсӣ: کشمکش‎), **конфли́кт** (лот. conflictus) — низоъи мусаллаҳона ё бархӯрд байни ду артиши муназзам ё байни ақвоми як кишвар барои дастёбӣ ба ҳадафҳои маҳдуди сиёсӣ ё низомӣ.

Кашмакаш ишора ба ҳангоме дорад, ки миёни боварҳо ё рафторҳои яке ё чанд тан аз аъзои дастаҳои афрод адами тавофуқ ё бархӯрд эҷод мешавад. Ин ки ин ноҳамоҳангӣ пазируфта нашуд ё нисбат ба он истодагӣ шавад, кашмакаш ном дорад. Агар кашмакаш миёни афрод як даста падид ояд ба он кашмикаш дарун-гурӯҳӣ гуфта мешавад ва агар миён аъзои дастаҳои мухталиф рӯй диҳад ба он кашмакаши миёни афрод гуфта мешавад, ки мумкин аст ба хушунат низ кашида шавад.

Эзоҳ
----

1. ↑  Кашмакаш чист? Маънии кашмакаш(тоҷ.). *vazhaju.tj*.  Вожаҷӯ. 4 май 2021 санҷида шуд.
**Клод Ашил Дебюсси** (1862-1918) — композитори барҷастаи фаронсавӣ, пианинонавоз, дирижёр, мунаққиди мусиқӣ.

Зиндагинома
-----------

Клод Ашил Дебюсси хатмкунандаи Консерваторияи Порис (Париж), кадоме омӯзгоронаш А. Мармонтел (фортепиано), А. Лавиняк (назарияи мусиқӣ), Э. Гиро (композитсия) буданд. Мусиқии Дебюсси бо болатофатию хушманзарӣ, ҳиссиёти чуқур, рангубори тоза, навовариҳои равшани садодиҳӣ, бо латофатии шакл ва сабкаш фарқ мекунад. Мусиқичӣ – навовари пурилҳом операи «Пеллеас ва Мелизанда» (аз рӯйи драмаи М. Метерлинка), 3 балет (аз он ҷумла бачагона «Сандуқ бо бозичаҳо»), асарҳои симфонӣ – прелюдия, ноктюрнҳо, ангораҳои (эскиз) симфонӣ «Баҳр» ва ғайра; Фантазия барои фортепиано бо оркестр; асарҳои зиёде барои фортепиано, 24 прелюдия, 12 этюд, сонатаҳо барои ансамблҳои созӣ, квартет, зиёда аз 50 романс ва суруд офаридааст. Дебюсси – намояндаи бузурги импрессионизм дар мусиқӣ; вай унсурҳои таъсирбахшии мусиқиро васеъ истифода намуда, навоварӣ даровард, асарҳои навъи тозае эҷод кард. Дебюсси солҳои 1880, 1881-82 дар Русия зиндагӣ карда, дар соли 1913 ба Маскав ва Петербург омада, асарҳояшро дар консерт худаш иҷро кард.

Нигаред
-------

* Равел Морис Жозеф

Эзоҳ
----

1. ↑
2. 1 2   — 1808.
3. ↑  Свидетельство о смерти
4. ↑  Обидпур Ҷ. Луғатномаи тафсирии мусиқӣ / зери назари Б.Қобилова. – Душанбе: Аржанг, 2019. – С.100. – 480 с. ISBN 978-999-47-43-90-2(тоҷ.)
«**Таърихчаи мухтасари замон: Аз инфиҷори бузург то сиёҳчолаҳо**» (англ. A Brief History of Time: From the Big Bang to Black Holes) — китоб дар заминаи кайҳоншиносии назарӣ навиштаи физикдони инглис Стивен Ҳокинг.

Ин китоб барои аввалин бор дар соли 1988 мунташир шуд. Ҳокинг ин китобро барои хонандагоне навишт, ки ҳеч дониши қаблӣ дар бораи физик надоштанд ва афроде, ки алоқаманд ба ёдгирии чизҳои ҷадид дар мавриди мавзӯъоти ҷолиб ҳастанд. Ин китоб бо фурӯши болое ҳамроҳ буд ва беш аз 25 миллиюн нусха фурӯхта шуд.

Ин китоб ба унвони прхонандатарин китоби кайҳоншиносӣ шуҳрат ёфтааст ва ба беш аз 33 забони зиндаи дунё то соли 1993, тарҷума ва чоп шудааст. Ҳокинг дар ин китоб бо забоне сода ба бозгӯии достони ҷаҳон пардохтааст. Ӯ дар мавриди мафоҳими асосӣ монанди фазо ва замон, блокҳои асосии сохторӣ, ки ҷаҳонро ташкил медиҳад (монанди кворкҳо) ва нерӯҳои асосии ҳоким бар он (монанди гирониш) гуфтугӯ мекунад. Ӯ дар мавриди падидаҳои кайҳоншинохтӣ монанди таркиши бузург ва сиёҳчолаҳо низ менависад. Дар саду ҳаштоду чаҳорумин ҳафтаи чопи он, ба далели тӯлонитарин ҳузур дар феҳристи пурфурӯштарин китобҳои нашрияи The Sunday Times, дар китоби рекордҳои Гиннесс сабт шудааст. Ҳамчунин ин китоб дар бисёре аз сайтҳои илмӣ ба унвони маҳбубтарин китоби илмии ҷаҳон шинохта шудааст. Бар асоси оморҳои мухталиф низ ин китоб дар байни прфурӯштарин китобҳои илмии таърих дар рутбаи чаҳордаҳ қарор гирифтааст дар ҳоле, ки рутба нахуст дар ихтиёри китоби «Хостгоҳи гунаҳо»-и Чарлз Дарвин аст.

Эзоҳ
----

1. 1 2  *Gardner M.* The Ultimate Turtle (ингл.) // *The New York Review of Books* / R. B. Silvers, B. Epstein, E. Hardwick, I. Buruma — 1988. — ISSN 0028-7504; 1944-7744
2. ↑  *A Brief History of Time* is based on the scientific paper J. B. Hartle (1983). «Wave function of the Universe». *Physical Review D* **28** (12). doi:10.1103/PhysRevD.28.2960. Bibcode: 1983PhRvD..28.2960H.
3. ↑  A brief history of Stephen Hawking(англ.). *cosmosmagazine.com* (1 August 2007). 14 марти 2023 санҷида шуд.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️  Гузариш ба унсури Викидода  Дар феҳристҳои китобшинохтӣ | 
* J9U: 987008981186205171

 |
Мамнӯъгоҳи давлатии табии «Даштиҷум» бо қарори Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон соли 1983 дар ҳудуди ноҳияи Шӯробод вилояти Хатлон таъсис ёфтааст. Масоҳати мамнӯъгоҳи давлатии табии ««Даштиҷум» 19700 га аст. Даштиҷум дар доманаи ҷанубии каторкуҳи Дарвоз ҷойгир аст. Мамнӯъгоҳ бо мақсади нигоҳдории охирин маскани зисти бузҳои шохпечи Мархура ва Муфлони осиёимиёнагӣ дар Осиёи Марказӣ таъсис дода шудааст.
Максади асосии созмони мамнуъгох аз омузиш, баркарор ва хифзи популятсияи ачоиби табиии бузи пармашох (мархур), хифзи рустаниҳои гизоию табобатй ва популятсияи он - зираи бухорой иборат буд. Олами рустаниҳои мамнуъгох гуногун аст: чамоаҳои юган, камол, ширеш, бодом, челон, калофак, писта номгуи ками онҳост. Дар мамнуъгох намудҳои нодир ва камчин, ба монанди савсан, пиёзхо, лола, намудҳои рустаниҳои тропикй ва субтропикй, аз ҷумла нок, анчир, хурмо, анор ва зираи бухорой, ки дар замони мо дар сатҳи табий популятсия ва чамоаҳои он факат дар ҳамин мамнуъгох бокй мондааст, месабзанд. Аз олами хайвонот бузи пармашох (мархур), агамаи туркистонй, бахтур, гурза, мори обй, бургут, гунчишки испанй, кабк, хирс, паланг, гург ва ғайра зиндагй мекунанд.

Эзоҳ
----

1. ↑  М. Дарвозиев, И. Сафаров. Экология. Китоби дарсӣ. -Душанбе: "Ирфон", 2015, - с. 135

* (пайванди дастнорас)
* Бойгонӣ шудааст 18 октябри 2013  сол.
* Национальные парки и природные заповедники Бойгонӣ шудааст 7 май 2013  сол.
* (пайванди дастнорас)
* Бойгонӣ шудааст 4 марти 2016  сол.


|  |  |
| --- | --- |
| Тоҷикистон | *Ин мақолаи нопурра аз ҷуғрофияи Тоҷикистон мебошад.Шумо метавонед бо пурра кардани ин ба Википедия кумак кунед.* |
**Албониёиҳо** (худашон шкиптар, шчиптар мегӯянд, аз шчип — гуфтори фасеҳ) — халқият, аҳолии асосии Албания. Дар ибтидои садаи XXI шумораи Албаниягиҳо дар Албания беш 3250 ҳазор нафар мебошад. Ҳамчунин дар Югославия (асосан дар Косово 1985 ҳазор нафар), Македония (500 ҳазор нафар), Юнон (80 ҳазор нафар), Италия ва ҷазира Ситсилия 130 ҳазор нафар), Туркия (15 ҳазор нафар), Булғория, Руминия, Украина, ШМА (115 ҳазор нафар) зиндагӣ доранд. Ҷамъи Албаниягиҳо беш аз 5 млн нафаранд. Забонашон албаниявӣ (гурӯҳи алоҳидаи оилаи забонҳои ҳиндуаврупоӣ). Хаташон лотинист.

Таърих
------

Иллирийҳо ва фракийҳо қабилаҳои аҷдодии Албаниягиҳо маҳсуб мешаванд. Ҳукуматдории римиҳо (асри 2 то м. — садаи IV то м.), истеъмори славянҳо (асрҳои 6 — 7), нуфузи Юнон ва муборизаи оштинопазири байни калисоҳои католикию православӣ ба фарҳангу забон ва симои этникии Албаниягиҳо таъсири бориз гузошта буд. Аз ибтидои садаи XI этноними Албаниягиҳо («арберҳо») ҳамаи сокинони Албанияро фаро гирифт.

Давлатдории туркҳои Усмонӣ
--------------------------

Давлатдории туркҳои Усмонӣ (охири садаи XV — 1912) Албаниягиҳоро ба муҳоҷирати иҷборӣ (ба навоҳии гуногуни империяи Усмонӣ, Италия, Россия) мувоҷеҳ кард, ки ба иҷтимоиёт, хоҷагидорӣ, фарҳанг, маишат ва дигар ҷабҳаҳои зиндагии Албаниягиҳо таъсири манфӣ расонд. Дар асрҳои 17 — 18 дар натиҷаи ҳуқуқпоймолкунии шадид аз тарафи аҳолии мутаассиби масеҳӣ аксари Албаниягиҳо ба Ислом гаравиданд. Минбаъд этноними «арберҳо» тадриҷан ба этноними нав — «шкиптар» табдил ёфт, ки мутобиқи он «фасеҳгуфторон» (яъне Албаниягиҳо) аз истисморгарон (туркҳо) бо гуфтори худ фарқ мекарданд. Аз миёнаҳои садаи XIX равандҳои муттаҳидшавии этникӣ тақвият ёфта худшиносии миллии Албаниягиҳо равнақ гирифт. Охирҳои садаи XIX забони адабӣ дар асоси лаҳҷаи (тоскийӣ) (дар Албания аслан ду шеваи гуфтор аз қадим мавҷуд буд, яке тоскийӣ, ки ба он аҳолии вилояти Тоскэрия дар ҷануб ва дигаре гетӣ, ба он мардуми вилояти Тегэрияи Шимол гуфтугӯ мекунанд) шакл гирифт.

Муборизаи албаниягиҳо ба муқобили туркҳо
----------------------------------------

Муборизаи миллӣ-озодихоҳонаи албаниягиҳо муқобили истибдоди туркҳо (соли 1912 соҳибистиқлол шуданд) ва баъдҳо алайҳи ишғолгарони италиявию германиявӣ (1939—1944) раванди муттаҳидшавии миллиро суръат бахшид. Хоҷагидории маъмулии Албаниягиҳо аз заминдорӣ (тамоку, гандум, ҷуворимакка, шоликорӣ, парвариши меваҳои ситрусӣ) ва чорводорӣ (бузу гӯсфанд) иборат буда, саноати сабук, корхонаҳои маъданкоркунӣ, нефтистеҳсолкунанда низ мӯътадил амал мекунанд. Оид ба дигар бахшҳои зиндагии Албаниягиҳо нигар Албания.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

Брокгаузъ Ф. А. и Ефронъ И. А. Энциклопедический словарь, С.-Пб. 1890; ЭСТ, ҷ. 1, Д. 1978; Советский Энциклопедический словарь, М. 1985; Новая Российская Энциклопедия, т. 2, М. 2005; Страны мира (современный справочник), М. 2008;

Сарчашма
--------

* Албаниягиҳо // А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2021, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.
**Албрус**, **Элбрус** — баландтарин қуллаи қаторкӯҳи Паҳлуии Кавкази Калон. 

Албрус махрути дусараи вулқони хомӯш буда, аз гудозаҳои андезитӣ, хоро ва варақсанги кристаллӣ таркиб ёфтааст. Қуллаи ғарбӣ (5642 м) аз шарқӣ (5595 м) бо гарданаи амиқ ҷудо шудааст. Масоҳати пиряхҳо 134,5 км². Аз наздикии албрус дарё Кубан сар мешавад. Ду сари қаторкӯҳҳи албрус пӯшиши фирнӣ ва яхӣ дошта, аз онҳо 54 пиряхи сарозер ба вуҷуд омадаанд (калонтаринашон Азауи Калон, Ирик, Терскол). Қуллаи шарқии Албрусро аввалин бор (1829) роҳбалади экспедитсияи рус К. Хаширов (қабардин) ва қаторкӯҳҳи ғарбиашро (1874) кӯҳнавардони англис (роҳбарашон Ф. Грове) бо роҳбалад албрус Саттаев (балқар) фатҳ кардаанд. Солҳои Ҳокимияти Советӣ баландиҳои дастраси албрус ба минтақаи кӯҳнавардӣ ва доманаҳояш ба мавзеи туризм ва варзиши лижаронӣ табдил ёфтанд. Албрус яке аз марказҳои кӯҳнавардӣ ва туристӣ дар Кавказ аст.

Эзоҳ
----

1. 1 2

Сарчашма
--------

* Албрус // А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2021, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.
**Озари Бегдилӣ** (форсӣ: آذر بیگدلی‎; 1722]] — 1780) — шоири озарӣ, муаллифи тазкираи «Оташкадаи Озар».

Зиндагинома
-----------

Озари Бегдилӣ (писари Оқохони Бегдилии Шомлуӣ) дар Исфаҳон соли 1134 қамарӣ ба дунё омадааст. Дар айёми кӯдакии ӯ ба сабаби бурузи фитнаи Маҳмуд Афғонӣ хонаводааш ба ночорӣ аз Исфаҳон ба Қум муҳоҷират кард. Ва пас аз 14 соли зиндагӣ дар Қум бо падари худ, ки ба ҳукумати Лор мансуб шуда буд, ба форс рафт. Вале ду сол баъд пас аз марги падар бо модараш озими сафари Ҳаҷ шуд ва пас аз муроҷиат ба Хуросон рафт. Дар Хуросон ба урдуи Нодиршоҳ пайваст ва ҳамроҳи урдуи нодирӣ аз роҳи Мозандарон ба Озарбойҷон рафт. Пас аз ин сафар, озими Ироқи Аҷам шуд ва дар Исфаҳон сукунат гузид ва чанде дар хидмати девони машғул шуд, лекин саранҷом аз умури девонӣ канора гирифт ва ба тасаввуф рӯй овард ва ба сулук пардохт ва дар поёни умр дар шаҳри Қум иқомат кард ва дар ҳамонҷо соли 1195 қамарӣ даргузашт ва ба хок супурда шуд.
Ӯ дар оғози шоирӣ «Волеҳ» ва «Накҳат» тахаллус мекард, вале баъдҳо тахаллуси «Озар»-ро гирифт. Вай бо касоне чун Шӯъла, Муштоқ ва Ҳотиф ва шоирони дигар, ки наҳзати бозгашти адабиро бунёд ниҳода буданд, мусоҳиб ва ҳамкорї дошт ва дар шеваи шоирӣ «аз тарзи фусаҳои мутақаддимин» пайрави мекард. Озар дар бештари анвоъи шеър аз ғазалу қасидаву маснавӣ ва рубоӣ табъозмоӣ кардааст. Вай қасоиде дар мадҳи ҷонишинони Нодир ва Каримхони Занд ва бархе аз муосирони худ дорад. Мазмуни ғазалиёташ ғолибан ирфонӣ ва ахлоқӣ ва ошиқона аст.

Мероси адабӣ
------------

Вай илова бар девони ашъор, муштамил бар 10000 байт, як маснавӣ бо номи «Юсуф ва Зулайхо» дорад, ки ба шеваи «Юсуф ва Зулайхо»-и Ҷомӣ суруда шудааст. Маснавии дигаре низ ба номи «Ганҷина ба тақлиди «Бӯстон»-и Саъдӣ» ба ӯ мансуб аст. Муҳимтарин асари Озари Бегдилӣ тазкираи умуми маъруф ва муфассали ӯ «Оташкада» машҳур ба «Оташкадаи Озар» аст, ки онро дар таи 30 сол ба номи Каримхон гирдоварӣ ва таълиф кардааст. Озари Бегдилӣ дар бораи Ҳаким Низомӣ шоири номдори Эронӣ таҳқиқҳои зиёде карда аст.

Намунаи ашъор
-------------

Ба шайхи шаҳр, фақире зи ҷуъ бурд паноҳ,
Бад-ин умед, ки аз ҷуд хоҳадаш нон дод.
Ҳазор масъала пурсидаш аз масоилу гуфт:
Агар ҷавоб надорӣ набоядат нон дод!
Надошт ҳоли ҷидол он фақиру шайхи ғаюр,
Бибур обашу нонаш надод то ҷон дод.
Аҷаб, ки бо ҳама доноӣ ин намедонист,
Ки «ҳақ» ба «банда» ба рӯзӣ ба шарти имон дод.
Ману мулозимати осмон пири муғон,
Ки ҷоми май ба кафи кофару мусалмон дод.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Доиратулмаорифи бузурги исломӣ
**Имом (истилоҳ)** (ар. إمام‎ - пешдаро) — пешво, пешрав, роҳбар.

1) роҳбари рӯҳонӣ дар дини ислом, мураббии мусулмонони гурӯҳ ё мазҳаби муайян;

2) сардори давлати теократии мусулмонӣ (халифа);

3) асосгузорони мазҳабҳои динии равияи суннӣ дар ислом;

4) пешвое, ки ба намозхонии мусулмонон дар масҷид роҳбарӣ мекунад.

Дар равияи шиъа имом сарвари олии диндорон ҳисоб меёбад ва принсипҳои асосии шиаро муайян мекунад. Дар исмоилия имом шахси муқаддаси соҳиби илми илоҳй эътироф шуда, муаллиму роҳбари мутлақи диндорон дониста мешавад. Алиилоҳиён, низориён ва дигар фирқаҳои шиа имомро чун авлиё мепарастанд.

Донистаниҳо
-----------

Дар таърихи ислом Имоми Аъзам Абу Ҳанифа (арабӣ: الامام الاعظم) "Имоми Бузург" Нӯъмон бин Сабит Зута бин Моҳан(арабӣ: النعمان بن ثابت‎), машҳур бо номи Абу Ҳанифа, (арабӣ: أبو حنيفة‎) (699 — 767/ 80 — 148 ҳиҷрӣ) асосгузори мазҳаби Ҳанафӣ хидмати бузурге намудааст. Имрӯз аз байни аҳли (уммаи) ислом дар ҷаҳон, пайравони мазҳаби Ҳанафӣ аксариятро ташкил медиҳанд. Дар Тоҷикистон мазҳаби Ҳанафӣ равияи асосии аҳли мусулмонони суннӣ мебошад.

Нигаред
-------

* Имом

| ⚙️ Намоз |
| --- |
| Намозҳои фарз | Намозҳои панҷвақта (Бомдод • пешин • аср • шом • хуфтан) • Ҷумъа • Идайн • Ҷаноза |  |
| Намозҳои суннат | Зуҳо • Истисқо • Истихора • Кусуф ва Хусуф • Вузӯ • Тасбеҳ • Равотиб • Таровеҳ • Таҳаҷҷуд • Таҳияи масҷид • Ҳоҷат • Витр |
| Шаклҳои хондани намоз | Танҳогузор • Ҷамоат • Қаср • Намози хавф |
| Фарзҳои намоз | Такбир • Қиём • Қироат • Рукуъ • Суҷуд • Қуъуд |
| Шартҳои намоз | Таҳорат: Ғусл • Вузӯ • Аврат • Қибла • Вақти намоз • Азон • Иқомат • Ният |
| Дуоҳои даруни намоз | Ваҷҷаҳту • Фотиҳа • Қунут • Ташаҳҳуд • Салавот • Таслим |
| Азкори баъди намоз | Ояталкурсӣ • Тасбеҳ • Алҳамдулиллоҳ • Такбир |
| Category Гурӯҳ •  Commons • Имом • Муаззин • Хутба • Ҷойнамоз • Сутра
 |

1. ↑  Фарҳанги истилоҳоти ҳуқуқ / Зери таҳрири Маҳмудов М.А. — Душанбе: ЭР-граф, 2009. — с. 176
Дар Википедия мақолаҳо дар бораи дигар шахсон бо номи Имомалӣ мебошанд.
Дар Википедия мақолаҳо дар бораи дигар шахсон бо насаби Сайёдов мебошанд.
**Имомалӣ Дӯсталиевич Сайёдов** (тав. 11. 09. 1965, деҳаи Мадовраи ноҳияи Панҷакент), педагог, номзади илмҳои педагогӣ (2000).

Зиндагинома
-----------

Солҳои 1982–1989 дар факултети математикаи Донишкадаи давлатии омӯзгории шаҳри Душанбе ба номи Т.Г. Шевченко таҳсил намуда, дар ин миён солҳои 1984–1986 дар сафҳои Артиши Шӯравӣ дар Афғонистон хидмат кардааст. Солҳои 1989–1993 муаллими математикаи мактаби миёнаи №41 шаҳри Душанбе, 1993 мудири кабинети кафедраи методикаи таълими математика, 1993–1999 ходими хурди илмии Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи Қ. Ҷӯраев буд. Аз соли 2000 дар сохторҳои Вазорати корҳои дохила ва Вазорати мудофиаи Тоҷикистон фаъолият мекунад. Аз соли 2009 дар кафедраи педагогикаи донишгоҳи омӯзгорӣ ба сифати ҳамкор фаъолият дорад. Оид ба тарзҳои истифодаи адабиёти иловагӣ дар раванди тайёрии касбӣ-методӣ кори илмӣ бурдааст.

Осор
----

* Формирование ӯ студентов математического факультета умений работать с дополнительной литературой в процессе методической подготовки // Вопросы методики обучения математике. Сб. науч. труд, Д. 1997;
* Обобщенные умения по переработке и применению дополнительной литературы в методической подготовке учителя математики // Вестник педагогического университета (серия естественных наук), Д. 1998, №1.

Пайвандҳо
---------

* Энсиклопедияи Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи С. Айнӣ
*
**Имрдодгон** аз ҷашнҳои қадимаи эронӣ маҳсуб мешавад.

Рӯзи мурдод мужда дод бад-он,
Ки ҷаҳон шуд ба табъ боз ҷавон (Масъуди Салмон).
Имрдодгон ҳафтумин рӯз аз моҳи Имрдод аст (Имрдодрӯз дар Имрдодмоҳ). Яке аз ҷашнҳои дувоздаҳгонаи солинаи Эронӣ дар рӯзҳои ҳамном шудани рӯз ва моҳ аст. Дар ёдгориҳои куҳани Эронӣ аз ин рӯз ва ҷашни вижаи он сухани бисёр гуфта шудааст.

Имрдодгон дар сарчашмаҳои куҳан
-------------------------------

Дар матни паҳлавии Бундаҳишт чуни омадааст: Имрдоди бемарг сарвари кайҳонӣ бешуморест, зеро ӯро ба гети гиёҳи хеш аст Кайҳонро равоёнад ва рамаи гусфандонро афзояд зеро ҳамаи домҳо аз ӯ хуранд ва зист кунанд. Хайём дар "Наврӯзнома" менависад: Мардо (Имрдод) моҳ яъне хок доди хуш бидод, аз борҳо ва меваҳо ё мухта, ки дар вай ба камол расад ва низ ҳаво дар вай монанди ғубор хок пошад ва ин моҳ миёни тобистон будааст. Дар "Осор-улбоқия"- и Берунӣ чунин омадааст: "Мардод моҳ , ки рӯзи ҳафтуми он мардодрӯз аст. Он рӯзро ба ангезаи пеш омадани ду ном бо ҳам ҷашн мегирифтанд. Маънои Имрдод ин аст, ки маргу нестӣ надошта бошад имрдод фариштаест, ки ба нигоҳдории ҷаҳон ва оростани ғизоҳо, доруҳо, ки асли он аз наботот аст ва бар канори гуруснагӣ ва зиён ва бемориҳо мебошад. Коргузорӣ боқист".

Манбаъҳо
--------

* 

 Бойгонӣ шудааст 16 октябри 2007  сол.
 Бойгонӣ шудааст 28 марти 2010  сол.
**Имрон Хон** (англ. Imran Khan ; урду: عمران احمد خان نیازی‎, тав. 5 октябри 1952) — арбоби давлатии Покистон, собиқ

крикетчии касбӣ. Вай раҳбари ҳизби Ҳаракати Адолат аст. Сарвазири Покистон аз соли 2018.

Зиндагинома
-----------

Имрон Хон 25 ноябри соли 1952 дар Лоҳур таваллуд шудааст, падари ӯ муҳандиси сохтмонӣ буд. Вақте ки Имрон 18-сола шуд, ӯ дар тими миллии крикети Покистон ба бозӣ шурӯъ кард ва аввалин бозии худро бо Англия дар соли 1971 гузаронд. Пас аз кӯчидан ба Англия, Имрон солҳои 1973-75 дар Донишгоҳи Оксфорд бозӣ карда, соли 1974 капитани дастаи донишгоҳ шуд. Дар соли 1982, Имрон Хон капитани тими миллии крикети Покистон шуд. Вай аз соли 1982 то 1992 капитани даста буд. Пас аз таъсиси ҳизб, Ҷунбиши Адолат ба яке аз маъруфтарин сиёсатмадорони Покистон табдил ёфт: садҳо ҳазор нафар ба гирдиҳамоии он омаданд. Имрон Хон низ муаллифи се китоб аст: *Imran*, *All-Round View*, *The Warrior Race*.

9 августи соли 2012 роҳбарияти ҷунбиши террористии Таҳрики Толибони Покистон гуфт, ки онҳо намедонанд, ки ба тазоҳуроти тарҳрезишуда дар Минтақаи қабилаҳо чӣ гуна муносибат кунанд. Мақомоти Толибони Покистон то охири ҳафта як танаффус гирифта, бояд қарор мебароварданд, ки ба гирдиҳамоии Вазиристони Ҷанубӣ иҷоза диҳанд ё не. Сухангӯи Толибон хабарҳои қаблиро дар бораи он, ки Толибон бомбгузориҳои маргталабро ба Вазиристон барои таркондани Имрон Хон мефиристанд, рад кард. Ҳарчанд Толибон худи Имронро барои ақидаҳои либералии худ «кофир» меномиданд.

25 июли соли 2018 интихоботи парлумонӣ баргузор гардид, ки дар он ҳизби Теҳрики Инсоф, ки онро Хон таъсис додааст, пирӯзии нисбӣ ба даст овард. Вай аз 270 ҷой 116 ҷойро ба даст овард.

18 августи соли 2018, Имрон Хон ба ҳукумати эътилофии Покистон сарварӣ кард, ки пас аз интихобот ташкил шудааст. Як рӯз пеш аз номзадии ӯ 176 вакили Маҷлиси Миллӣ (чаҳор раъй аз шумораи ҳадди ақали зарурӣ зиёдтар) ва рақиби асосии ӯ Шаҳбоз Шариф — 96 ҳимоят карданд.

Эзоҳ
----

1. ↑  Mother and the mother tongue (ингл.) — 2017.
2. ↑
3. 1 2 3  *Lundy D. R.* The Peerage (ингл.)
4. ↑
5. ↑  #HappyBirthdayIK: PTI Chairman Imran Khan turns 62, *DAWN.COM*, Dawn (5 October 2014). Бойгонӣ шудааст 7 апрели 2017  сол. Проверено 22 октябри 2016.
6. ↑  СМИ: Имран Хан избран новым премьер-министром Пакистана — Международная панорама — ТАСС
7. ↑  Taliban to discuss Pakistan's Khan march(англ.)(пайванди дастнорас — *таърих*). 10 августи 2012 санҷида шуд. Баргирифта аз сарчашмаи аввал 4 сентябри 2012.
8. ↑  Pakistan election 2018 results: Imran Khan’s PTI emerges largest party with 116 seats(англ.).  The Indian Express. 18 августи 2018 санҷида шуд.
9. ↑  Pakistan : le nouveau premier ministre Imran Khan a prêté serment(фр.).  le Monde. 18 августи 2018 санҷида шуд.

Пайвандҳо
---------

* ИМРОН ХОН(англ.) )
* Имрон Хон: ҷанг бо терроризм террористони навро ба воя мерасонад

**Lua error in Модул:External\_links at line 153: attempt to call field 'getWikidataRefHtml' (a nil value).**
**Арвид Петрович Гри́гулис** (латишӣ: Arvīds Grigulis; 12 октябр 1906, фармондории Ливланд[d] — 5 октябр 1989, Рига) — нависанда ва адабиётшиноси латвиягӣ. Академики АИ Латвия, иштирокдори ҶБВ (1941-45). Доктори илмҳои филология (1978). Арбоби шоистаи фарҳанги Латвия (1947).

Зиндагинома
-----------

Арвидс Григулис баъди хатми факултаи ҳуқуқшиносии Донишгоҳи Латвия (1937) дар ҳамон донишгоҳ ба тадрис машғул шуд. Нахустин шеъраш соли 1927 ба табъ расид. Дар маҷмӯаи ашъори «Ёддоштҳои хабарнигор» (1929), «Тақлиди дил» (1931) норозигияшро аз сохти ҷомеаи капиталистӣ изҳор намудааст. Ӯ дар 5 ҷилд маҷмӯаи «Нақди адабии Латвия»-ро (1956-64) тартиб дод. «Достони полки Игор»-ро (1950) ба забони латвиягӣ тарҷума кардааст. Ба қалами Арвидс Григулис маҷмӯаи шеърҳои «Борони тирамоҳӣ» (1966), «Суруди шаббодаҳо дар бедҳои канори соҳил» (1968), «То як поси шаб» (1970), «Сарлавҳаҳо» (1972) мутааллиқанд. Ӯ инчунин намоишноманависи моҳир буд. Намоишномаҳои Арвидс Григулис «Дар кадомин бандар?» (1945). «Дар Гарпетер чӣ гуна таърих сохтанд» (1946), «Гил ва фахфур» (1947), «Профессор ба кор таъйин мешавад» (1954), «Ғалаёни баҳри Балтик» (1957), мазҳакаи «Дар дунёи равшан ҳамин тавр ҳам мешавад» (1959) ба мавзӯъҳои гуногуни ҳаёт ва рӯзгори мардум бахшида шудаанд. Арвидс Григулис муаллифи романи «Ҳангоме, ки боду борон ба тиреза мезананд» (1965) мебошад. Маҷмӯаи ашъори «Хонаи зеризаминӣ» (1943), намоишномаҳои «Шинели афсар» (1955), «Садои тири худро намешунавӣ» (1966) аз воқеоти ҶБВ (1941-45) ҳикоят мекунанд. Бо 5 орден ва медалу ифтихорномаҳо сарфароз гардидааст.

Осор
----

* Сквозь огонь и воду. Рассказы. Рига, 1947;
* Ветви сирени. Стихи. Рига, 1961;
* Осенний дождь. Стихи. М. 1969

Эзоҳ
----

1. 1 2 3 4  *Bibliothèque nationale de France* идентификатор BNF (фр.): платформаи додаҳои боз — 2011.
2. 1 2  *Deutsche Nationalbibliothek* Record #130458651 // Общий нормативный контроль (GND) (нем.) — 2012—2016.

Адабиёт
-------

* Григулис Арвид Петрович // Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.

* Очерк истории латышской советской литературы. Рига, 1957;
* Большая советская энциклопедия. Т. 7, М. 1972.
Варақаи № 1 анкетаи Барӯйхатгирии умумирусиягии аҳолӣ соли 2010.
**Анкета** (фр. enquête «таҳқиқ; пурсиш»; англ. inquiry), **пурсиши анкетӣ** — методи пурсиш, усули гирифтани маълумоти ибтидоии иҷтимоӣ ва иҷтимоию психологӣ.

Анкета маҷмӯи саволҳое мебошанд, ки ба шахсони пурсидашаванда (озмудашаванда) тақсим карда мешаванд ва натиҷаи он минбаъд ҳамчун маълумоти ибтидоии таҷрибавӣ барои ҷамъбаст намудан хидмат мекунад. Дар илмҳои иҷтимоӣ (демография, сотсиология, психология) барои муайян намудани маълумоти тарҷумаиҳолӣ, афкор, мавқеъ ва нишонаҳои хислати шахси пурсидашаванда аз пурсиши анкетӣ истифода мебаранд. Асоси анкетаи психологиро ҳисоботи хаттии озмудашавандагон ташкил медиҳад. Аз ин рӯ, анкетаи психологиро дар синни ибтидои кӯдакӣ ба кор намебаранд. Натиҷаҳои анкетаи психологӣ ба таври оморӣ кор карда мешавад.

Тартибдиҳии анкета кори дастаҷамъӣ буда, се марҳаларо дар бар мегирад. Дар марҳалаи якум мазмуни анкета муайян карда мешавад. Дар марҳалаи дуюм саволҳои заруриро интихоб мекунанд. Саволҳо ҳатталимкон бояд кӯтоҳ, фаҳмо, сода, аниқ ва як маъно дошта бошанд. Дар марҳалаи ниҳоии тартибдиҳии анкета миқдор ва тартиби саволҳои додашаванда муайян карда мешавад. Ду намуди пурсиши анкетиро ҷудо мекунанд: кушода ва пӯшида. Дар пурсиши анкетии кушода савол дода мешавад ва ҷавоб озод аст. Дар пурсиши анкетии пӯшида бошад, баробари савол якчанд варианти ҷавобҳо пешниҳод карда мешаванд ва шахси озмудашаванда ҷавобашро аз доираи онҳо интихоб мекунад. Вобаста ба хусусияти маълумоти зарурӣ ва тарзи гирифтани он намудҳои гуногуни пурсиши анкетиро ба кор мебаранд: пурра (масалан, рӯйхатгирии аҳолӣ), интихобӣ (гурӯҳҳои синнусолӣ, коллективҳои меҳнатӣ ва ғайраро фаро мегирад), шифоҳӣ (мусоҳиба) ва хаттӣ (варақаи саволҳо), фардӣ ва гурӯҳӣ, рӯбарӯ ва ғоибона (ба воситаи почта, телефон).

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* Анкета / Н. Шарипов // А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2021, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.