recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Саидаҳтам Давлатов** (тав. 10.05.1943, деҳаи Зардакии ноҳияи Ховалинг), сиёсатшинос, номзади илмҳои фалсафа (1989), дотсент (1991).

Зиндагинома
-----------

Соли 1969 факултети филологияи тоҷики Донишкадаи давлатии омӯзгории ш. Душанбе ба номи Т. Г. Шевченкоро хатм кардааст. Солҳои 1969–1970 муаллими кафедраи коммунизми илмии донишкадаи номбурда, 1970–1971 лектори КМ комсомоли Ҷумҳурии Тоҷикистон, 1971–1974 аспирант, 1974–1989 муаллими калон ва дотсенти кафедраи коммунизми илмии Донишкадаи давлатии омӯзгории ш. Душанбе ба номи Т.Г. Шевченеко буд. Солҳои 1979–1981 ҳамчун декани факултети ихтисосҳои ҷамъиятии донишкадаи омӯзгорӣ кор кардааст. Солҳои 1993–1998 вазифаи мудири кафедраи сиёсатшиносии Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи Қ. Ҷӯраевро ба уҳда дошт. Аз соли 1999 то ба имрӯз дотсенти кафедраи сиёсатшиносии Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи Садриддин Айнӣ мебошад. Муаллифи 3 асар ва зиёда аз 50 мақолаҳои илмӣ ва илмию оммавӣ аст, ки дар онҳо масъалаҳои мухталифи ҳаёти сиёсӣ ва ҷамъиятиро баррасӣ намудааст. Бо нишони «Аълочии маорифи Тоҷикистон» (1995) ва ифтихорномаи Вазорати маорифи Ҷумҳурии Тоҷикистон қадрдонӣ шудааст.

Осор
----

* Звенои муҳими тарбияи интернатсионалии ҷавонон, Д. 1977;
* Тарбияи интернатсионалӣ ва ватандустии ҷавонон, Д. 1989;
* Тарбияи коммунистии меҳнаткашон, Д. 1997.

Пайвандҳо
---------

* Энсиклопедияи Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи С. Айнӣ
*
**Висмутин** (аз юн. vismut — сурби сафед) — минерал аз гурӯҳи сулфидҳо.

Формулаи кимиёияш Bi2S3. Дар таркибаш 81,2 % Bi, 18,8 % S ва ба миқдори хеле кам Pb, Cu, Fe, As, Sb, Te ва дигар унсурҳо дорад. Шӯшабандиаш ромбӣ. Сохтори шӯшавиаш ба антимонит хеле монанд аст. Агрегатҳояш низ ба мисли антимонит яклухту донадор, маншуршакл, дарозрӯя, шуоӣ мебошанд. Рӯяҳои шӯшаҳояш (кристаллҳояш) рахҳои амудӣ доранд. Рангаш аз ранги антимонит равшантар — сафеди нуқратоб буда, бо мурури замон хира мегардад. Ранги хокааш сурбии хокистарӣ. Ҷилояш филиззӣ. Сахтиаш 2-2,5. Гусехташ комил ва ғайрикомил, ҷойи шикасташ зинадори ноҳамвор. Вазни хосаш нисбатан баланд — аз 6400-6700 кг/м3 то 7100 кг/м3. Ба антимонит (Sb2S3) хеле монанд аст. Барои ҷудо карданаш аз натиҷаи таҳлилҳои рентгенӣ, кимиёӣ, оптикӣ истифода мебаранд. Бо таъсири шуълаи найчаи лаҳим ба осонӣ гудохта мешавад. Дар конҳои ҳидротермии баландҳарорати форматсияи гранитӣ ҳамроҳи пирит, халкопирит, волфрамит, магнетит, гематит, турмалин, мусковит, касситерит, висмути холис, козалит, айкинит, арсенопирит, молибденит ва дигар минералҳо вомехӯрад. Тақр. нисфи захираҳои умумиҷаҳонии висмут дар ҳафт кишвар — Перу, Хитой, Канада, Австралия, Мексика, Ҷопон, Боливия воқеъ гардидааст. Дар конҳои Шоҳқадам, Адрасмон, Кафтархона ва дигар конҳои Қарияи Мазори Тоҷикистон низ дучор меояд. В. барои ҳосил кардани висмут маъдани муҳим аст. Нигар низ *Висмут.*

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Висмутин / М. Ҷанобилов // Боз — Вичкут. — Д. : СИЭМТ, 2014. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 3). — ISBN 978-99947-33-46-0.


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️  Гузариш ба унсури Викидода  Фарҳангҳо ва донишномаҳо | 
* Большая каталанская
* Большая китайская
* Большая норвежская
* Большая российская (старая версия)
* Большая российская (научно-образовательный портал)
* Большая советская (1 изд.)

 |
*Ин шахс насаби испанӣ дорад; дар ин ҷо* Рокафуэрте*— насаби падар,* Родригес де Бехарано *— насаби модар.*

**Висенте Рокафуэрте-и-Родригес де Бехарано** (исп. *Vicente Rocafuerte y Rodríguez de Bejarano* ; 1 май 1783, Гуаякил, Гуаяс — 16 май 1847, Лима) — давлатмарди эквадорӣ, Президенти дуюми Эквадор.

Зиндагинома
-----------

Дар Гуаякил (висе-шоҳигарии Гранадаи Нав) таваллуд шуда, волидони ӯ Хуан Антонио Рокафуэрте-и-Антоли ва Мария Хосефа Родригес-де-Бехарано-и-Лавайен буданд. Соли 1803 ӯ ба Аврупо рафт ва дар он ҷо дар соли 1804 дар тоҷгузории Наполеон бо Симон Боливар ширкат варзид. Соли 1807 ӯ ба ватани худ баргашт.

Дар соли 1809 Висенте Рокафуэрте барои он боздошт шуд, ки амакаш полковник Хасинто Бехарано бо ватандӯстони Кито мукотиба дошт. Пас аз он, ӯ дубора ба Аврупо рафт, дар соли 1812 пас аз сарнагун кардани Наполеон ба кишварҳои Аврупо сафар кард ва соли 1817 ба Гуаякил баргашт.

Дар соли 1819, модараш, аз тарси сарнавишти писараш дар ҷанги ояндаи истиқлол метарсид, ӯро маҷбур кард, ки ба Иёлоти Муттаҳида муҳоҷират кунад. Рокафуэрте 14 сол дар хориҷа буд, эмиссари Боливар дар Испания, иштирокчии инқилоб дар Мексика, ба Британияи Кабир, Ҳолланд, Русия, Швейтсария, Фаронса ва Рум ташриф овард.

Дар с. 1833, Рокафуэрте ба Гуаякил баргашт ва дар ниҳоят оиладор шуд ва аз фаъолияти сиёсӣ хаста шуда, идораи амволи худро ба уҳда гирифт. Аммо, тасодуф ҳаёти ӯро тағир дод: ӯ аз аспи худ афтод ва дар ҳолати барқароршавӣ ба хондани рӯзномаи El Quiteño Libre (Шаҳрванди озоди Кито) -ро вақт мегузаронд, ки ба президент Флорес муқовимат мекард. Рӯзнома мақоми ҷамъияти инқилобии ҳамон ном буд; Рокафуэрте ба ин ҷамъият пайваст ва 20 сентябри соли 1833 губернатори музофоти Гуаяс шуд.

Фаъолияти Рокафуэрте ба ҳайси губернатор ӯро ба муноқиша бо президент Флорес бурд. Рокафуэрте боздошт ва зиндонӣ шуд, аммо азбаски ӯ аз дастгирии бузург бархӯрдор буд, байни онҳо созишнома баста шуд: Рокафуэрте озодӣ ба даст меорад ва ба Флорес имкон медиҳад, ки муҳлати президентиашро то охир иҷро кунад, пас аз он худи ӯ президент мешавад ва Флорес сарвари мусаллаҳи неруҳо боқӣ мемонад.

Ҳамчун президенти Эквадор аз соли 1835 то 1839, Рокафуэрте конститутсияи навро қабул кард, ки ба индҳо ҳуқуқи пурраи шаҳрвандӣ медод. Дар охири муҳлати худ Флорес боз президент шуд, ки ба ваъдаи худ дар бораи ҳукмронии одилона ва дифоъ аз озодӣ вафо кард. Аммо, пас аз қонуншиканиҳо дар интихоботи соли 1843, Флорес бекор кардани конститутсияи 1835-ро таъмин кард ва қабули конститутсияи нав бо номи «Carta de la esclavitud» («номаи ғулом»)-ро қабул кард, ки ба ӯ имкон дод, ки бори сеюм президент боқӣ бимонад, ки 1 апрели соли 1843 сар шуда буд. Ба нишони эътироз ба ин, Рокафуэрте кишварро тарк кард ва дар соли 1845, дар натиҷаи инқилоби март, Флорес сарнагун шуд. Рока президенти нав шуд, ки Рокафуэртро фиристодаи Эквадор дар як қатор давлатҳои Амрикои Ҷанубӣ таъйин кард.

Эзоҳ
----

1. 1 2 3 4  *Bibliothèque nationale de France* идентификатор BNF (фр.): платформаи додаҳои боз — 2011.
2. ↑
**БА ЗАРБКУНАНДАҲÓ ҶУДОКУНЍИ** бисёръузва, дар шакли ҳосили зарби ду ё якчанд бисёръузваи дараҷаи пасттар ифода кардани бисёръузва. Масалан, х2–1=(х–1) (х+1), х2–(a+b)x+ab=(x–a) (x–b), x4–a4=(x–a) (x+a) (х2+a2). Тарзҳои асосии ба зарбкунандаҳо ҷудокунии бисёръузва инҳоанд: аз қавсайн баровардани зарбкунандаи умумӣ: x4+a2x2 = x2 (x2+a2), x (x–a)–b (x–a)= (x–a) (x–b) татбиқи формулаҳои тайёр (ки дар хотир нигоҳ доштани онҳо осон аст): x2–a2 =(x–a) (x+a), x3a3 = (x–a) (x2+ax+a2), (x+a)2 = x2+2ax+a2, (x+a)3 = x3+3ax2+ 3a2x + a3, гурӯҳбандии узвҳо, масалан, x3+ax2+a2x+a3=(x3+ ax2)+ (a2x+a3) = x2(x+a)+a2(x+a) = (x+a) (x2+a2), x4+a4 = (x4+ 2a2x2+a4)–2a2x2 = (x2+a2)2–(√2ax)2= x2–√ 2ax+a2) (x2+ √2ax+a2) ва ғ. Агар бисёръузваи дараҷаи n–уми p(x) = a0+a1x+a3x2+…+ anxn (an ≠ 1) дорои решаҳои х1, х2,…хn бошад, пас, барои он ба зарбкунандаҳо ҷудокунии зайл ҷой дорад: p(x) = an (х–х1),…,(х–хn), ки ин ҷо ҳамаи зарбкунандаҳо бо дара­ҷаи 1 омадаанд. Масалан, азбаски бисёръузваи дараҷаи сеюми х3–6х2 +11х–6 решаҳои х1=1, х2=2, х3=3 дорад, Б.-и х3–6х2 +11х–6 = (х –1) (х –2) (х –3) бармеояд. Умуман, ҳар гуна бисёръузваи дорои коэффитсентҳои ҳақиқӣ ба зарбкунандаҳои дараҷаи якум ё дуюми дорои чунин коэффитсентҳо ҷудо мешавад. Бисёръузваҳое низ ҳастанд, ки ба зарбкунандаҳо ҷудо намешаванд.

Адабиёт
-------

* Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — 664 с. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.
**Нигаҳдорандаи вексел** - соҳиби вексел ҳуқуқи гирифтани маблағеро дорост, ки дар он нишон дода шудааст. Шахсе, ки ба ҳайси қабулкунанда дар худи вексел зикр ёфтааст, нахустнигаҳдорандаи вексел (ремитент) ном дорад. Ҳангоми додани вексел нигаҳдорандаи қонунии вексел шахсе ҳаст, ки ҳуқуқи худро дар қатори ҷудонопазири индоссаментҳо ба асос мегирад. Агар векселнигаҳдоранда векселро бевиҷдонона гирифта бошад, ё векселро ба даст оварда беэҳтиётии дағал содир карда бошад, ӯ уҳдадор аст, ки онро ба соҳиби пешинааш баргардонад. Нигаҳдорандаи вексел ба гирифтани пардохт аз рӯйи вексел аз аксептант ҳуқуқ дорад.

Нигаред низ
-----------

Ҳуқуқу озодиҳои конститутсионии инсон ва шаҳрванд

Эзоҳ
----

1. ↑  Фарҳанги истилоҳоти ҳуқуқ / Зери таҳрири Маҳмудов М.А. - Душанбе: ЭР-граф, 2009. - с. 331
**Браҳмагупта** (598, Удҷайн, Ҳиндустон — 668, ҳамон ҷо), риёзидон ва мунаҷҷими ҳинд. Удҷайн яке аз марказҳои таҳқиқоти нуҷумии Ҳиндустони Қадим маҳсуб мешуд. Зиёда аз 24 асари Б. оид ба нуҷум ва риёзиёт то замони мо расидаанд.

Асарҳо
------

### Нуҷум

Асари нуҷумии Б. «Браҳма — сптуха — сиддҳанта» аз 25 фасл иборат аст. Ин асари Б. ба забони арабӣ дар миёнаи садаи VIII тарҷума шуда буд. Тарҷума ба намуди ҷадвал-зиҷ таълиф гардида, эзоҳот ва тавсияҳои бисёр дошт ва «Синдҳинди калон» номида мешуд. Асари дигари бузурги Б. «Кҳандакҳадяка» ном дорад. Б. дар нуҷум оид ба шакли кураи Замин, осмон, гардиши ҷирмҳои осмонӣ, хусуфи Офтоб ва кусуфи Моҳтоб, сояи Офтоб, қирон ва вогурези ҷирмҳои офтобӣ, ҷадвали ҷирмҳо, чор ченаки вақт аз рӯйи гардиши Офтоб ва Моҳ ва ғ. таҳқиқот анҷом додааст.

### Риёзиёт

Б. дар соҳаи риёзиёт низ таҳқиқоти бисёре дорад. Яке аз натиҷаҳои таҳқиқот айнияти Б. мебошад, ки бино бар он ҳосили зарби ду ҳосили ҷамъи квадратҳо худ ҳосили ҷамъи квадратҳо буда, ба замми ин ҳосили ҷамъи духела мебошад: {\displaystyle (a^{2}+b^{2})(c^{2}+d^{2})=(ac-bd)^{2}+(ad+bc)^{2}=(ac+bd)^{2}+(ad-bc)^{2}} Масалан, {\displaystyle (12+42)(22+72)=262+152=302+12}.

### Ҳандаса

Дар ҳандаса теоремаи Б. машҳур аст: дар чоркунҷаи дарункашидашудае, ки диагоналҳои он нисбат ба якдигар амудиянд, агар аз нуқтаи буриши диагоналҳо ба яке аз тарафҳо хатти амудӣ гузаронда шавад, дар ҳолати ба дигар тараф аз нуқтаи буриш давом додани он, ин хатти амудӣ тарафи муқобилро ба ду қисми баробар тақсим мекунад. Формулаи Б. формулаи умумиятдодашудаи Герон барои масоҳати секунҷа мебошад. Яъне, масоҳати давра дар чоркунҷаи кашидашуда, ки тарафҳои {\displaystyle a,b,c,d} ва нимпериметри р дорад, ба таври зерин ҳисоб карда мешавад:{\displaystyle S={\sqrt {(p-a)(p-b)(p-c)(p-d)}}}.

Пайвандҳо
---------

* en:Brahmagupta–Fibonacci identity
* en:Brahmagupta's formula
* en:Brahmagupta theorem
* en:Chakravala method

Эзоҳ
----

1. ↑
2. ↑  Сарредаксияи илмии ЭМТ. Энсиклопедияи Миллии Тоҷик // Ҷилди 3. — Душанбе : ЭР-Граф, 2014, с.162.

Сарчашма
--------

Боз — Вичкут. — Д. : СИЭМТ, 2014. — С. 162. — 676 с. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 3). — ISBN 978-99947-33-46-0.
**Композитсия** (лот. compositio – тасниф, тартиб додан, эҷод кардан, пайвастан) — бандубаст ва алоқаву муносибати унсурҳои мухталиф дар асари бадеист. Эҷоди мусиқӣ, намуди эҷодии бадеияш. Асари мусиқӣ, меваи эҷодист. Ғайр аз маданияти умумӣ ва истеъдод, фаъолияти композиторӣ боз донистани би-сёр донишҳо аз қабили фанҳои махсус: назарияи мусиқӣ, гармония, полифония, таҳлили асарҳои мусиқӣ, оркестровка ва ғ. ҳатмист. Зуд-зуд бо мафҳуми Композитсия сохти асари мусиқӣ, таносуб ва ҷобаҷогузории бахшҳои алоҳидаи он дар назар аст. Аз ин рӯ, мегӯянд: «Композитсияи мутаносиб», «Композитсияи возеҳ» ё баракс, «Композитсияи ковок» ва ғ.

Нигаред
-------

* Композитор
* Назарияи мусиқӣ

Эзоҳ
----

1. ↑    Обидпур Ҷ. Луғатномаи тафсирии мусиқӣ / зери назари Б.Қобилова. – Душанбе: Аржанг, 2019. – С.185. – 480 с. ISBN 978-999-47-43-90-2(тоҷ.)
**Мошупа** (англ. Moshupa) —маҳалли аҳолинишини типи деҳот дар ҷанубу шарқи Ботсвана, дар ноҳияи Ҷанубӣ.

Мавқеи ҷуғрофӣ
--------------

Дар қисми ҷанубу шарқии кишвар, дар баландии 1141 м аз сатҳи баҳр ҷойгир аст. Аз байни шаҳр 3 дарёи хушкшаванда мегузарад: Мосопе, Моннаамме ва Колване.

Аҳолӣ
-----

Тибқи барӯйхатгирии соли 2011, аҳолии деҳа 19,780 нафарро ташкил медиҳад  .

*Динамикаи аҳолии деҳа аз рӯи солҳо:*

| 1981 | 1991 | 2001 | 2011 | 2013 |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 6 612 | 11444 | 16922 | 19,780 | 20443 |

Иқтисодиёт ва инфрасохтор
-------------------------

Иқтисодиёт ба кишоварзӣ асос ёфтааст ва паррандапарварӣ аз ҳама рушд кардааст. Инчунин парвариши сабзавот вуҷуд дорад, аммо танҳо барои таъмини аҳолии маҳаллӣ, зеро иқлими минтақае, ки деҳа дар он ҷойгир аст, барои кишоварзии пурсамар хеле хушк аст. Минтақа дар наздикии Мосупа аз чарогоҳҳо ва нобудшавии ҷангалҳо азият мекашад.

Дар Мошупе 6 мактаби ибтидоӣ, 3 мактаби миёна ва 1 мактаби болоӣ мавҷуданд. Системаи тандурустиро се клиника намояндагӣ мекунанд. Сохтмони беморхона дар назар дошта шудааст.

Эзоҳ
----

1. ↑  World Gazetteer
**Васса** — яке аз унсурҳои асосии боми чойхона буд, дарозиаш 55 см ғафсиаш 3 см. ва бараш 6 см аст.
Васса қисми асосии майдони бомро ташкил намуда, диққати бинандаро ба худ ҷалб менамояд. Дар бинокории меъмории классикии Шарқ васса аз замонҳои бостон мавчуд буда, вай нафақат бомро мебардорад, балки чи тавре мегуянд, ба муътадил нафасгирии хона (бино), ивазшавии ҳавои вазнини даруну берун хеле мувофиқ аст. Манзараи боми чойхона гулзори аҷоиби зебоеро хотиррасон менамояд, ки гули асосии ин гулзор васса аст. Толори марказии чойхонаро кавзии фонусбанд ва салибу фурамонзои басо зебо оро додаанд.
**Абдулҳақ Файзиев**  — доктори илмҳои геология ва минералогия (1981), профессор (1982). Узви вобастаи Академияи илмҳои ҶТ (1997). Арбоби шоистаи илм ва техникаи Тоҷикистон (1998).

Зиндагинома
-----------

Абдулҳақ Файзиев Донишгоҳи давлатии Тоҷикистон ба номи В.И.Ленинро хатм кардааст (1959), ихтисос – «минералогия».
Самтҳои асосии фаъолияти илмӣ: минералогия, геологияи канданиҳои фоиданоки ғайримаъданӣ, геохимия ва термобарогеохимия.
Декани факултаи геология (1985-1996), мудири кафедраи геология ва ҷустуҷӯи манбаъҳои канданиҳои фоиданоки Донишгоҳи давлатии миллии Тоҷикистон (1996-1997). Директори Институти геологияи Академияи илмҳои Тоҷикистон (1997-2010), мудири озмоишгоҳи канданиҳои фоиданоки Институти геология, сохтмони ба зилзила тобовар ва сейсмология Академияи илмҳои Тоҷикистон (2011). Аз моҳи марти соли 1985 то моҳи сентябри соли 1996 вазифаи декани факултети геологияи Донишгоҳи миллии Тоҷикистон ва аз соли 1996 то соли 2002 мудири кафедраи геология ва иктишофи конҳои канданиҳои фоиданок ва дар як вақт аз соли 1997 то соли 2011 вазифаи директори Институти геологияи Академияи илмҳои Тоҷикистонро бар дӯш доштааст. Имрӯзҳо устод мудири лабораторияи конҳои канданиҳои фоиданоки Институти геология, сохтмони ба заминҷунбӣ тобовар ва сейсмологияи Академияи илмҳои Тоҷикистон буда, дар як вақт профессори кафедраи геология ва иктишофи конҳои канданиҳои фоиданоки Донишгоҳи миллии Тоҷикистон мебошад. 
Мавсуф муаллифи беш аз 500 асару мақола ва корҳои илмист. Аз он ҷумла 7 монографияи илмӣ ва 7 китоби дарсӣ оид ба минералогия ва кристаллография ва чандин васоити таълимиву методияш аз чоп баромадааст. Дар давраи соҳибистиқлолии кишвар 5 асари пурарзиши илмӣ ва 5 китоби дарсии устод ба мутахассисону ҳаводорони илми геология тақдим гардид. Комиссияи байналмилалии маъданҳои нав ба маъдани наве, ки олимони Канадаву Россия кашф кардаанд, *«Файзиевит»* (2009) ном гузошт.

Ҷоизаҳо
-------

* Арбоби шоистаи илм ва техникаи Тоҷикистон (1998).
* Бо медали Готфрид Вилгелм фон Лейбнитси Академияи илмҳои табиатшиносии Аврупо барои хидматҳои хос дар тадқиқоти илмӣ тақдир шудааст (2010).

Эзоҳ
----

1. ↑  Академияи илмҳои Ҷумҳурии Тоҷикистон.Ҳайати шахсӣ. – Душанбе: Дониш, 2011. - 216 с.
2. ↑  РӮЗГОРЕ БАРОИ ИБРАТ
**Абдулқоди́ри Муҳанда́си Самарқандӣ** (1888 – 1934, Самарқанд) — меъмор ва кошикори тоҷик.

Кошикорӣ
--------

Дар тармими мадрасаи Улуғбек чун меъмор ва кошикор ҳиссаи арзанда гузоштааст. Абдулқодир ёдгориҳои меъмории Масҷиди Хизр, Мадрасаи нав, муаззинхонаи Қӯшҳавз (Самарқанд) ва ғайраро кошикорӣ кардааст. Дар аввали солҳои 30 садаи XX бо роҳбарии профессор В. Л. Вяткин харобаҳои кошикории мадрасаи Тиллокориро тармим намудааст. Манораи калони Бухороро низ Абдулқодир тармим кардааст. ӯ дар тармим ва ороиши бинои Думаи шаҳри Санкт-Петербург ва ёдгориҳои меъмории Осиёи Миёна ширкат варзидааст. Дар Регистони Самарқанд аз санг «Соати офтобӣ» сохтааст, ки аз истеъдоди ин ҳунарманд гувоҳӣ медиҳад.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

Сарчашма
--------

* А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — 608 с. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2021, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.
**Абдулҷаббо́ри Ургути́и Самарқандӣ** (1831/32, Ургут – 1912, ҳамон ҷо) — хаттот ва шоири тоҷик. Яке аз чаҳор нафар ихтироъкорони навъҳои хати настаълиқ.

Зиндагинома
-----------

Услуби хаттотии се нафари аввал (Мавлавӣ Соқӣ Муҳаммад, Сиддиқxони Дарахтӣ, Сиддиқxони Иштихонӣ)-ро минбаъд чандин хушнависон пайравӣ ва аз худ кардаанд, вале тарзу услуби Абдулҷаббориро ҳарчанд кӯшида бошанд ҳам, касе пайравӣ карда натавонистааст. Садри Зиё дар «Рисолаи хаттотон» чунин оварда: «Барои ёд гирифтани равиши китобати хати Абдулҷаббори Ургутӣ бисёр кӯшиш кардам, вале муяссар нашуд. Ҳол он ки равиши хати котибони дигарро бо андаке кӯшиш худи худашон барин менавиштам. Аз шариконам Абдурраҳим ном як шахсро ба хидмати Абдулҷаббор ба Ургут фиристодам. Бо чандин душвориҳо ба назди хаттот расида рафт. Дар он ҷо се моҳ шогирд истода ва ҳама машқ карда, аз ӯ таълими хат гирифт. Баъд се қалами бо қаламтароши худ тарошидаи Абдулҷабборро гирифта ба Бухоро баргашт. Ман ҳамин қаламро гирифта машқ кардам ва худи хати Абдулҷаббор барин менавиштагӣ шудам». Абдулҷаббори матнро зебову хоно ва бехато менавишт. То ҳол касе аз матни китобаткардаи ӯ ғалате наёфтааст. Аз ин хушнависи номӣ беш аз 250 адад асари китобатшуда боқӣ мондааст. Абдулҷаббори шеър ҳам эҷод кардааст, ки порчаи зайл тазмин ба мисраи Камоли Исфаҳонӣ «Дил барканам ман аз туву бардорам аз ту меҳр» мебошад:

Чун гирдбод оҳ зи хокам кашад алам,
Бар фарқи рӯзгор нишонад ғубори ғам.
Чун дил ба ҷои хеш бувад, к-аз ниҳеби дард,
З-ин ошёна торами ором карда рам…
Гирад ба ҳар ду даст сари худ аҷал зи бим,
Ҷое ки ғамзаи ту кашад ханҷари ситам…

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — 608 с. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2021, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.
**Абдулқоди́ри Қорӣ** (соли таваллуд ва вафот номаълум) — хаттот ва хушнависи тоҷик (нимаи дуюми садаи XIX – ибтидои садаи XX).

Зиндагинома
-----------

Дар маҳаллаи Хишткӯпруки Хуҷанд ба дунё омадааст. Аз оилаи коргар. Дар мадрасаи Муҳаммадалихони Қӯқанд таҳсил намуда, илмҳои замонаашро ба хубӣ аз худ намудааст. Аз улфатон ва дӯстони наздики шоир Муқимӣ буд. Гулчини рубоиёти бо қалами ҷалӣ (ғавс) китобаткардаи Абдулқодири Қорӣ соли 1912 дар Тошканд ба чопи сангӣ расидааст. Баъзе аз намунаҳои осори китобатнамудааш дар Музейи адабиёти Қӯқанд ва дар дасти шахсони алоҳида маҳфузанд.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

Сарчашма
--------

* А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — 608 с. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2021, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.
Ривоятҳои Олмону Скандинави
---------------------------

**Ривоятҳои Олмону Скандинавӣ** (Ривоятҳои Олмони кадим ва ривоятҳои Скандинави). Ин ривоятхо асососан дар бораи кабилаҳои олмони (англҳо, саксҳо, норманҳо, данҳо ва ғайраҳо) мебошанд. Мо ин ривотхоро аз руи китоби "Эддаи калон" -и С. Стурлусон хонда тавонистем. Дар баъзе китобхонахо онро "Эддаи калон" намегуянду "Ривоятҳои Скандинави" мегуянд. Дар ҳамон солҳо дигар китоб низ вучуд дошт - "Машгулиятҳои Датчиён" - и Саксон Грамматик, ин китоб ривоятҳои бисёр дорад. Кариб хамаи ривоятҳои Олмони Кадим дар китоби "Германия"-и Тацита ҷойгир шудааст.
**Голисиё** (русӣ: Галичина, олмонӣ: *Galizien*), **Галитсия** — вилояти таърихӣ дар Аврупои Шарқӣ.

Таърих
------

Аз лиҳози таърихӣ ба Голисиёи Шарқӣ (аксари сокинонаш украиниҳо) ва Голисиёи Ғарбӣ (бештари аҳолиаш лаҳистониҳо) ҷудо мешавад. Дар асрҳои 9–11 дар ҳайати Руси Киевӣ ва пас аз он князии Галитсияву Волин (1199–1392) буд. Соли 1349 Голисиё аз ҷониби шоҳии Лаҳистон забт ва ба ҳайати он ҳамроҳ карда шуд (дар асоси созишнома бо князии Литва аз соли 1352). Дар натиҷаи тақсими Лаҳистон миёни шоҳии ПРусия, империяи Австрия ва империяи Русия дар соли 1772 заминҳои Голисиёи Шарқӣ ҳудудҳои ҷануби Лаҳистони Хурд ва бахше аз заминҳои Холмшина ба ҳайати империяи Австрия гузашта, номи подшоҳии Галитсияву Лодомерия бо Герсогии Бузурги Краковро гирифт. Соли 1775 Буковина низ (аз соли 1849 музофоти алоҳида) ба ҳайати Голисиё дохил карда шуд. Ҳангоми бори сеюм тақсим кардани Лаҳистон (1795) Австрия ҳудудҳои шимолии Лаҳистони Хурдро то д-ҳои Пилитса ва Буги Ғарбӣ (бо шаҳрҳои Краков, Люблин ва боқимондаи заминҳои Холмшинаву ш. Холм) ба даст овард, ки номи Голисиёи Нав ё Голисиёи Ғарбиро гирифтанд (то соли 1809 дар ҳайати Австрия). Голисиё ба яке аз марказҳои ҳаракати озодихоҳии Лаҳистон табдил ёфта, соли 1861 мухториятро соҳиб шуд ва ҳуқуқ дошт, сейми худро даъват намояд.

Дар ҳайати Шӯравӣ
-----------------

Голисиё аз соли 1918 то соли 1939 дар ҳайати Лаҳистон буд ва аз соли 1939 мувофиқи созишномаи ИҶШС ва Олмон Голисиёи Шарқӣ (Галичина) ба ҳайати ҶШС Украина дохил гашт. Дар ҳудуди имрӯзаи Голисиё вилоятҳои Иваново – Франковск, Лвов ва қисми ғарбии вилояти Тернополи Украина, ҳамчунин воеводинаи Наздикарпатск ва қисми зиёди воеводинаи Малополски Лаҳистон қарор доранд. Пас аз барҳам хӯрдани ИҶШС дар миёни сокинони Голисиёи собиқ ҳаракатҳои ғарбгароӣ авҷ гирифта, кӯшишҳои шомилшавӣ ба Иттиҳоди Аврупо афзуд.

Эзоҳ
----

1. ↑  archINFORM (нем.) — 1994.

Сарчашма
--------

* Галитсия // Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️  Гузариш ба унсури Викидода  Фарҳангҳо ва донишномаҳо | 
* Большая датская
* Большая датская
* Большая каталанская
* Большая норвежская
* Большая российская (старая версия)
* Большая советская (1 изд.)
* Краткая еврейская
* Ларусса
* Православная
* Britannica (онлайн)
* Treccani
* Universalis
* The YIVO Encyclopedia
* Современной Украины
* Украиника

 |
| 

| Дар феҳристҳои китобшинохтӣ |
| --- |
| 
* GND: 4019124-2
* J9U: 987007555546805171
* LCCN: sh85052792, nr96017253
* NKC: ge129223
* LIBRIS: tr576r3c3xdd62z
* VIAF: 243414497
* WorldCat VIAF: 243414497

 |

 |
**Виннитса** (укр. Ві́нниця) — шаҳр, маркази маъмурии вилояти Виннитса (аз соли 1931), маркази иқтисодӣ ва фарҳангӣ дар қисми Ғарби Ҷумҳурии Укройн. Дар соҳили рӯди Буги Ҷанубӣ, дар ҳамвории байни пастии Приднепровск ва Подолск воқеъ аст. Масоҳат — 113,2 км². Аҳолӣ — 372 432 (2015)

Таърих
------

Аз асри 10 дар ҳудуди В. бошишгоҳҳои қабилаҳои славянии тиверсҳо ва уличҳо зиндагӣ мекарданд. Аз соли 1363 ҳамчун қалъаи Литва маълум аст. Соли 1558 дар он қалъаи нав сохта шуд. Аз соли 1569 дар ҳайати Полша. Аз соли 1793 дар ҳайати Русия (аз соли 1795 — шаҳр). Иқтисодиёти шаҳр аз соли 1881 баъди аз ҳудуди он гузаронидани хатти р. о. рӯ ба тараққӣ ниҳод. Аз соли 1914 маркази губернияи Подолск. Аз соли 1918 дар ҳайати ҶШС Укройн.

Иқтисод
-------

Дар Винитса саноати мошинасозӣ, кимиё ва хӯрокворӣ тараққӣ кардааст. Бузургтарин фабрикаи харитасозии Укройн дар В. воқеъ аст.

Фарҳангу маориф
---------------

Аз ёдгориҳои таърихию меъморӣ маҷмӯаи таърихию меъмории «Мурҳо» бо дайри иезуитҳо (аввали асри 17), дайрҳои доминиканҳо, капутсинҳо, калисоҳои чӯбини православии Юрев, Николаев, калисои ҷомеи Приобреженский (асри 18) боқӣ мондаанд. Донишгоҳҳои техникӣ, педагогӣ, тиббӣ, кишоварзӣ, осорхонаҳои кишваршиносӣ ва адабии хотираи М. М. Катсюбинский, театрҳои мусиқию драмаӣ, лухтак, филармония дорад. Дар наздикии Виниитса осорхонаи Н. И. Пирогов мавҷуд аст.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Виннитса // Боз — Вичкут. — Д. : СИЭМТ, 2014. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 3). — ISBN 978-99947-33-46-0.


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️  Гузариш ба унсури Викидода  Дар шабакаҳои иҷтимоъӣ | 
* Фейсбук

 |
| Фарҳангҳо ва донишномаҳо | 
* Большая норвежская
* Большая российская (старая версия)
* Большая советская (1 изд.)
* Брокгауза и Ефрона
* Еврейская Брокгауза и Ефрона
* Итальянская
* Краткая еврейская
* Ларусса
* Литовская универсальная
* Малый Брокгауза и Ефрона
* Хорватская
* Britannica (онлайн)
* Treccani
* Истории Украины
* Современной Украины

 |
| 

| Дар феҳристҳои китобшинохтӣ |
| --- |
| 
* BNF: 11985922h
* GND: 4254197-9
* J9U: 987008870889605171
* LCCN: n86026777
* NKC: ge553197
* SUDOC: 07026452X, 182131513
* VIAF: 153686368
* WorldCat VIAF: 153686368

 |

 |
**Оҳаксанг** — ҷинси кӯҳии таҳшинист, ки асосан аз калсит CaCO3 ва баъзан аз арагонит иборат аст.

Таркиб
------

Таркибаш аксариат омехтаҳои доломит, кварс, минералҳои гилдор, оксидҳо, гидрооксидҳои оҳан, манган, инчунин марказит, фосфатҳо, гаҷ, моддаҳои органикӣ ва ғайра дорад. Таркиби химиявии оҳаксанги тоза ба таркиби калсит (56 % СаО ва 44 % СОг) наздик аст. Агар Оҳаксанг 4—17 %’ MgO дошта бошад, онро оҳаксанги доломитгашта, 25— 50 % зарраҳои гилӣ дошта бошад, мергел меноманд.

Бури табиии 96— 99% CaCO3 дошта низ оҳангсанг аст. Дар раванди метаморфизм оҳаксанг ба мармар табдил меёбад. Оҳаксангҳо вобаста ба андозаи донаҳои таркибашон гуногун ва аз рӯи сохт кристаллӣ, органогенӣ, шикастапора ва омехта меша­ванд. Оҳаксангҳо бештар қабат-қабат мехобанд. Оҳаксанги органогенӣ аз ҷамъ шу­да мондани боқимондаҳои органикӣ, ҳҳаксанги хемогенӣ бо роҳи аз маҳлулҳо такшон шудани калсит ва ҳҳаксанги шикастапора дар натичаи ҷамъ ва шах шуда мондани шикастапораҳои оҳаксангҳои қадима ба вуҷуд меоянд. Оҳаксанг дар шакли қабатҳои ғафс (аз садҳо то ҳазорҳо м) дар таҳнишастҳои тамоми системаҳои геологӣ (аз токембрий то антропоген) вомехӯрад. Дар Тоҷикистон оҳаксанг бештар дар қаторкӯҳҳои Қурама, Зарафшон, Ҳисор ва каторкӯҳҳои Дарвозу Помир вомехӯрад.

Истифода
--------

Дар хоҷагии халқ оҳаксанг аҳа­мияти калон дорад. Аз он оҳак, се­мент тайёр мекунанд. Дар сохтмони корхонаҳои саноатӣ, манзилгоҳ ва роҳҳо ҳамчун санг, шағал, сангҳои рӯйкашию ороишӣ ба кор меравад. Оҳаксангро дар саноати химия (барои тай­ёр кардани соҳа, карбиди калсий, нурии минералӣ ва ғайра), металлургия (ба сифати флюс), полиграфия (ба­рои сохтани сангҳои литографӣ), саноати шишa, хӯрокворӣ (барои софкории шарбати лаблабуи қанд) ва ғайра фаровон истифода мебаранд.

Эзоҳ
----

Пайвандҳо
---------

|  |  |
| --- | --- |
| wikt: | Оҳаксанг дар Викилуғат |
| commons: | Оҳаксанг дар Викианбор |

* Известняк — мақола дар донишномаи Кругосвет.(рус.)
* Известняк — ҷинси кӯҳӣ. Тавсифот, тасвир, кон.(рус.)

Сарчашма
--------

* Энциклопедияи Советии Тоҷик : [дар 8 ҷ.] / сармуҳаррир  А. С. Сайфуллоев. — Д. : СИЭСТ, 1978—1988.


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️  Гузариш ба унсури Викидода  Фарҳангҳо ва донишномаҳо | 
* Большая датская
* Большая китайская
* Большая норвежская
* Большая российская (старая версия)
* Большая российская (научно-образовательный портал)
* Большая советская (1 изд.)
* Брокгауза и Ефрона
* Кругосвет
* Малый Брокгауза и Ефрона
* Britannica (онлайн)
* Universalis
* Современной Украины

 |
| 

| Дар феҳристҳои китобшинохтӣ |
| --- |
| 
* BNF: 11938314x
* GND: 4163107-9
* J9U: 987007529220205171
* LCCN: sh85077017
* NDL: 00570623
* NKC: ph162639

 |

 |
**Нигина Амонқулова** (тав. 30 январи 1986, Панҷакент, вилояти Ленинобод, ҶШС Тоҷикистон) — яке аз номдортарин овозхонҳои тоҷик дар сабки ретро.

Зиндагинома
-----------

30 январи соли 1986 дар шаҳри Панҷакент вилояти Ленинобод дар оилаи серфарзанд ба дунё омадааст. Нигина чор бародар дорад. Бародари калонӣ Хуршед тоҷир мебошад, дуюм Хусрав инчунин сароянда аст. Сеюм бародараш Хайём ва хурди Ҳомидҷон мебошанд. Мактаби миёнаи № 1 Панҷакентро хатм карда аст. Пас аз хатми мактаби миёна дар Коллеҷи тиббӣ дониш андӯхта ва ҳамзамон бо таҳсил, ҳунари тарроҳиро низ омӯхтааст.

### Ҳаёти шахсӣ

Нигина соли 2007 ба хешписараш Фирӯз ба шавҳар баромадааст. Соли 2008 онҳо соҳиби писараке шуданд, ки Азамат номаш гузоштанд..

Эҷодиёт
-------

Нигина аз хурдсолӣ мехост пизишк шавад, аммо меҳру муҳаббати гармаш ба суруду мусиқӣ саранҷом ӯро рӯи саҳна овард ва дар як вақти кӯтоҳ ба нигини саҳнаи тоҷик табдил дод. Нигина бо як суруд — «Шаби маҳтоб» — шуҳратёр гашт. Ин бонуи ҳунарманд то имрӯз зиёда аз 20 суруди дилошӯбро пешниҳоди ҳаводорону мухлисонаш гардонида, дар ҷустуҷӯи таронаҳои наву тоза аст.

«Дар оғӯши ту мемирам» ва чанде дигар аз таронаҳои Нигина дар сабқати мусиқии попи Тоҷикистон дар «топ» и дискфурӯшиҳо ва мобитонҳои ширкатҳои мобилӣ қарор дошт.

Ҷоизаҳои
--------

Моҳи январи соли 2013 Нигина Амонқулова ҷоизаи «TOP-50: Одамони услуби шаҳри Душанбе» -ро барои соли 2012 гирифт.

Эзоҳ
----

1. ↑  Нигина Амонқулова: Асрори ҳаёти оилавиамро пинҳон намедорам, вале…. 1 марти 2011 санҷида шуд. Баргирифта аз сарчашмаи аввал 20 марти 2012.
2. ↑  2014 - Соли Нигина Амонқулова, ҳаҷҷи Шабнам ва дебюти Мино (4 ВИДЕО).  Радиои Озодӣ (25 Декабри 2014). 27 март 2015.
3. ↑  Победитель ТОП-50 2012 года — Нигина Амонкулоова

Пайвандҳо
---------

* Нигина Амонқулова: Асрори ҳаёти оилавиамро пинҳон намедорам, вале… (пайванди дастнорас) Бойгонӣ шудааст 20 марти 2012  сол.
* Клипҳои Нигина Амонқулова дар Youtube
* Нигина Амонкулова в стиле ретро (бо забони русӣ) (пайванди дастнорас)
* Баҳси Интернетӣ (Чат) бо Нигина Амонқулова (пайванди дастнорас) Бойгонӣ шудааст 31 январи 2010  сол.
* Нигина Амонкулова Бойгонӣ шудааст 23 октябри 2013  сол.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️  Гузариш ба унсури Викидода  Дар шабакаҳои иҷтимоъӣ | 
* Одноклассники: amonkulova
* Твиттер
* Фейсбук
* Инстаграм
* Telegram
* Telegram

 |
| Тасвир, видео ва садо | 
* Дзен

 |
| Вебгоҳҳои мавзӯъӣ | 
* MusicBrainz

 |
**Оҷонсии байналмилалӣ оид ба кафолати сармоягузорӣ (МАИТ)** - ташкилоти фаръии Бонки 
байналмилалии таҷдид ва рушд буда, соли 1988 созмон дода шудааст ва аз ҷиҳати ҳуқуқӣ ва молиявӣ мустақил мебошад. Мақсади асосии ин ташкилот: 1. Ҳавасмандгардонии маблағгузории хориҷӣ бо мақсади истеҳсол, хусусан ба давлатҳои рӯ ба тараққӣ, ки илова бар фаъолияти институтҳои гурӯҳи Бонки умумиҷаҳонӣ ба амал бароварда мешавад. 2. Додани кафолатҳо, аз ҷумла суғуртакунонӣ ва азнавсуғуртакунонӣ аз маблағгузории як давлати аъзои МАИТ ба дигар давлат.

Эзоҳ
----

1. ↑  Фарҳанги истилоҳоти ҳуқуқ / Зери таҳрири Маҳмудов М.А. - Душанбе: ЭР-граф, 2009. - с. 369
**Адиабата** (аз юнонӣ adiábatos – нагузаранда) — хатест, ки дар ҳама гуна диаграммаи термодинамикӣ раванди адиабатии мувозинат (яъне раванди бе мубодилаи гармӣ бо муҳити зист баамалоянда)-ро ифода мекунад. Адиабата барои газҳои идеалӣ намуди содатарин дорад. Дар ин маврид муодилаи адиабата pvγ =const аст. Дар ин ҷо p– фишори газ, v – ҳаҷми хоси он, γ – нишондиҳандаи адиабата, бузургии доимии гази додашуда буда, ба таносуби гармигунҷоиши газ, ки ҳангоми фишори доимӣ (Ср) ва ҳаҷми доимӣ (Сv) муайян карда шудаанд, баробар аст: γ = Ср/ Сv.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — 608 с. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2021, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.
Ду волтсанҷи рақамӣ
**Волтсанҷ**, **волтметр** (волт + юн. μετρεω «чен мекунам») — асбоб барои бевосита чен кардани шиддат ё қувваи электрҳаракатдиҳанда (ҚЭҲ)-и занҷирҳои электрӣ. 

Волтсанҷ ба бор ё манбаи энергияи электрӣ ба таври амудӣ васл карда мешавад. Нахустин волтсанҷ дар ҷаҳон «нишондиҳандаи қувваи электрӣ» аст, ки онро физики рус Г. В. Рихман (1745) кашф кардааст. Тарзи кори ин асбоб дар волтсанҷи электростатикӣ истифода шудааст. 

Аз рӯйи амали худ волтсанҷҳо электромеханикӣ (магнитоэлектрӣ, электромагнитӣ, электродинамикӣ, электростатикӣ, ростгар, гармоэлектрӣ) ва электронӣ (шабеҳӣ ва рақамӣ), мувофиқи таъйиноташон волтсанҷҳои ҷараёни доимӣ, ҷараёни тағйирёбанда, импулсӣ, ба фаза ҳассос, интихобӣ (селективӣ), умумӣ (универсалӣ), аз рӯйи сохт ва тарзи истифодаашон лавҳавӣ, интиқолӣ ва собит мешаванд. волтсанҷҳои электромеханикӣ аз механизми андозагир ва таҷҳизоти нишондиҳанда иборатанд. Барои зиёд кардани ҳудуди санҷиш дар чунин волтсанҷ муқовимати иловагиро истифода мебаранд. волтсанҷҳои электромагнитӣ одисохту арзон ва барои истифода мувофиқ буда, одатан, чун асбоби собит ба лавҳаҳои тақсимотии неругоҳҳои барқию корхонаҳои саноатӣ ва аҳёнан ба асбобҳои озмоишӣ васл мегарданд. 

Волтсанҷҳои магнитоэлектрӣ ҳассосу саҳеҳтар бошанд ҳам, фақат барои чен кардани шиддати занҷирҳои ҷараёни доимӣ корбаст мешаванд. Вале барои чен кардани шиддати занҷирҳои ҷараёни тағйирёбанда волтсанҷҳои магнитоэлектриро дар маҷмӯъ бо табдилдеҳи гармоэлектрӣ, нимноқилӣ ё электронию лампавӣ ба кор мебаранд, ки волтсанҷҳои ростгар, гармоэлектрӣ ва электронӣ ном доранд. 

Волтсанҷҳои ростгар аз маҷмӯи асбоби санҷишии (ченкунанда) ба ҷараёни доимӣ ҳассос ва олати ростгар иборат мебошанд. волтсанҷи гармоэлектрӣ асбобест, ки дар он ҚЭҲ-и як ё якчанд ҷузъи гармоҳассос — гармоҷуфт (термопара)-ро (ки бо ҷараёни сигнали воридотӣ гарм мешаванд) истифода мебаранд. Бо волтсанҷҳои электронӣ шиддати занҷирҳои радиоэлектрониро чен мекунанд. 

Волтсанҷи электронии шабеҳӣ аз табдилдеҳи электронӣ, микросхемаҳои интегралӣ ва санҷишгари магнитоэлектрӣ, волтсанҷи электронии рақамӣ аз табдилдеҳи шабеҳии рақамӣ ва индикатори рақамӣ иборат аст. волтсанҷҳои электронӣ муқовимати вурудии зиёд дошта, (бештар аз 1 МОм), фавқулҳассосанд ва фосилаи бузургии шиддатҳои ченшавандаашон васеъ аст (аз даҳҳо нВ дар ҷараёни доимӣ то даҳҳо кВ), дар фосилаи фарохи басомад (аз ҷараёни доимӣ то басомади садҳо МҲс) кор мекунанд, ба афзунборӣ тобоваранд ва бузургии шиддатҳои амплитудавӣ, амалкунанда ва миёнаро чен менамоянд. Навъҳои мухталифи андозагирҳои шиддат ва ҚЭҲ мавҷуданд, ки қудрати чен кардани бузургиҳои гуногуни шиддатро доранд. Мас. нановолтметр шиддати бениҳоят хурд (камтар аз 1 мкВ), микроволтметр шиддати хеле паст (камтар аз 1 мВ), милливолтметр шиддати паст (аз 1 то садҳо мВ), волтсанҷ шиддати муқаррарӣ, киловолтметр шиддатҳои хеле баландро (бештар аз 1 кВ) чен мекунанд.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* Волтсанҷ // Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.
**Адвокати ваколатдор** — соҳибкоре, ки дар асоси иҷозатнома ёрии ҳуқуқӣ мерасонад.

Тарзи фаъолият ва усули кории адвокати ваколатдорро Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон «Дар бораи адвокатура» муқаррар намудааст. Дар асоси қонуни мазкур шахсе ба сифати адвокати ваколатдор амал карда метавонад, ки 
ваи аз ҷониби Вазорати адлияи Ҷумҳурии Тоҷикистон нҷозат гирифта бошад.
Адвокати ваколатдор нафароне шуда метавоианд, ки оиҳо маълумоти олии ҳукуқӣ, собикаи кории касбӣ дошта, аъзои коллегияи адвокатҳои ҷумҳурӣ намебошанд. Шахсоне, ки хоҳиши адвокати ваколатдор ш удаиро дош та бошанд, ҳуҷҷатҳои лозимаро тибқи мукаррароти м.29 Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон «Дар бораи адвокатура» ба Вазорати адлия пешниҳод мекунанд. 
Баъд аз баррасии ҳуҷҷатҳои довталаб Вазорати адлияи Ҷумҳурии Тоҷикистон ба ӯ иҷозатнома (литсензия) медиҳад. Дар ҳолати рад намудани хоҳиши шахс ё баррасӣ накардани маводи шахси довталаб ӯ метавонад ба Суди 
Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон шикоят намояд. Баъд аз гирифтани иҷозатнома ӯ 
ҳамаи ҳуқуқҳои адвокати касбиро доро мегардад.

Эзоҳ
----

1. ↑  Фарҳанги истилоҳоти ҳуқуқ / Зери таҳрири Маҳмудов М.А. - Душанбе: ЭР-граф, 2009. - с. 16-17
**Аденомаи ғадуди простата** — афзоиши омосмонанди бехавфи ғадуди простата (ғадуди зермасона).

Фақат мардони аз 50-сола боло ба аденомаи ғудуди прастата гирифтор мешаванд. Аденомаи ғудуди прастата суст инкишоф меёбад. Аломати аввалини калон шудани ғадуди простата шабона зуд-зуд пешоб кардан аст. Бо мурури вақт аломатҳои аденомаи ғудуди прастата авҷ мегиранд ва шоша фақат дар натиҷаи сахт зӯр задан қатра-қатра ихроҷ мешавад. Дар мавриди тӯлонӣ гардидани аденомаи ғудуди прастата шоша беихтиёр ва оҳиста-оҳиста мерезад, аммо бемор ҳис намекунад, ки шошадонаш холӣ шудааст. Бинобар ихтилоли пешобронӣ дар бофтаҳои гурда тағйироти зиёд (васеъшавии ҳавзакҳои гурда, газак ва ғайра) рӯй дода, боиси пайдо шудани санг мегардад. Аденомаи ғудуди прастата дар аввал ҳарчанд безарар бошад ҳам, минбаъд мумкин аст ба омоси саратонӣ табдил ёбад. Аз ин рӯ, баробари зоҳир шудани аломатҳои аввалини он ҳатман ба духтур муроҷиат карда, тавсияҳои ӯро пурра иҷро намудан зарур аст (риояи қоидаҳои беҳдошт, парҳез ва ғайра). Организм ва хусусан пойҳоро бояд аз хунукӣ эҳтиёт кард. Кори меъдаю рӯдаро ба низом дароварда, мунтазам бо варзиши пагоҳӣ машғул шудан лозим (ҳар рӯз 1 – 1,5 соат пеш аз кор ва баъди он). Пиёда гаштан ҳам манфиати калон дорад. Дар сурати пайдо шудани аломатҳои аввалини аденомаи ғудуди прастата бемор бояд ба духтури уролог муроҷиат намояд. Истеъмоли хӯрокиҳои тезу тунд, қаламфур, хардал, консерваҳо, хӯроквории дудхӯрда ва шароб манъ аст. Маҳсулоти ширӣ (ғайр аз шир, ки боиси дамиши шикам мегардад) ва сабзавот нафъ дорад. Таомҳои гӯштинро бояд дар нимаи якуми рӯз хӯрд.

Муолиҷаи аденомаи ғудуди прастата гуногун аст. Пештар онро фақат бо роҳи ҷарроҳӣ табобат менамуданд. Солҳои охир усулҳои бо дору муолиҷа кардани он дарёфт шудаанд. Доруҳоро муддати тӯлонӣ истеъмол намудан лозим меояд (масалан, проскар, финастерид, простерид, празозин, тамсулозин, омник ва ғайра). Вале бе тавсияи духтур онҳоро кор фармудан ҷоиз нест. Аденомаи ғудуди прастатаро ба воситаи асбобҳои махсуси оптикӣ, нурборонкунии лазерӣ, энергияи электр (ТУР), сармо (криодеструктсия) ва гармо (термоаблатсия, термотерапия) низ табобат мекунанд. Дар Тоҷикистон асосан аз усули ҷарроҳӣ истифода мешавад. Натиҷаи муолиҷа, одатан, хуб аст. Ҳангоми куҳна шудани беморӣ ду маротиба ҷарроҳӣ мекунанд: аввал ба масона носур гузошта, баъди чанд моҳ аденомаро гирифта мепартоянд. Беморе, ки ба масонааш носур гузоштаанд, ба нигоҳубини беҳдоштӣ мӯҳтоҷ аст. Рӯзе ду маротиба бо оби гарм лӯлаи резинии тахлия (дренаж)-ро шустан лозим. Пешобгиракро низ бо оби гарм хуб мешӯянд ва бо маҳлули 0,1%-и перманганати калий (маргансоф) пур мекунанд. Ҳангоми дар зери ноф ҳис кардани дард, пешобронии дарднок ва тар шудани бандина бетаъхир ба духтур муроҷиат кардан зарур аст.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Лопаткин Н. А. Доброкачественная гиперплазия предстательной железы, М. 1997;
* Қодирӣ Т. Р. Мунтахаби дарсҳои пешобшиносӣ, Д. 2000;
* Тиктинский О. Л. Калинина С. Н. Заболевания предстательной железы, С.-Пб. 2006.

Сарчашма
--------

Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] / сармуҳаррир  А. Қурбонов. — Д. : СИЭМТ, 2011—2020.
**Бобохоҷаев Ислом Яъқубович** (25 августи 1915, Хуҷанд— 3 июли 1992, Душанбе) — доктори илмҳои тиб (1972), профессор (1977), яке аз аввалин ташкилотчиёни ҳифзи тандурустӣ дар Тоҷикистон. Духтури хизматнишондодаи ҶШС Тоҷикистон (1945). Ширкаткунандаи ҶБВ.

Зиндагинома
-----------

Соли 1937 Институти тиббии Тошкандро хатм карда, то соли 1943 дар хидмати ҳарбии тиббӣ буд. Сардори шуъбаи тандурустии вил. Ленинобод (ҳоло Суғд; 1943-47), ҷонишини вазир (1948-51), вазири нигаҳдории тандурустии ҶШС Тоҷикистон (1951-53), ассистенти Институти давлатии тиббии Тоҷикистон (1953-58), сардухтури Беморхонаи клиникии ҷумҳуриявӣ (1958-61). Роҳбари бахши Институти таҳқиқоти илмии беҳдошти ба номи Эрисмани шаҳри Маскав (1961-66), роҳбари бахши Институти таҳқиқоти илмии беҳдошт ва эпидемиологияи Маскав (1966-69), корманди Институти таҳқиқоти илмии умумииттифоқии беҳдошти иҷтимоӣ ва ташкили ҳифзи тандурустӣ ба номи Семашко (Маскав; 1969-72), профессор (1972-76), мудири кафедра (1976-87) ва профессори кафедраи физиологияи Институти давлатии педагогии Душанбе (1987-92). Муаллифи зиёда аз 30 асари илмӣ оид ба ташкил ва такмили фаъолияти муассисаҳои табобатию профилактикӣ. Депутати Шӯрои Олии ҶШС Тоҷикистон (даъвати 2).

Ҷоизаҳо
-------

Бо ордени «Нишони Фахрӣ», ордени Ҷанги Ватанӣ (дараҷаи II), медалҳо ва Ифтихорномаҳои Президиуми Шӯрои Олии ҶШС Тоҷикистон сарфароз гардидааст.

Осор
----

* Лечебные минеральные источники Памира. Д. 1994.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* Бобохоҷаев Ислом Яъқубович // Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.
**Волтерчигӣ** (фр. voltairianisme) — равияи пешқадами афкори маорифпарварӣ, ки заминаи онро нависанда, файласуф ва таърихнигори фаронсавӣ Волтер гузоштааст.

Таърих
------

Волтерчигӣ ҳамчун равияи маорифпарварӣ дар нимаи дуюми садаи XVIII ва нимаи дуюми садаи XIX ташаккул ёфта, дар симои пайравонаи Дидро, Ламетри, Голбах, Бомарше, Марат, Робеспер ва дигарон ҷанбаҳои зиддидинӣ ва танқиди хурофотро густариш бахшид. Пайравони Волтерчигӣ бо идеологияи ҳукмрони замон, таассуби калисо ва хурофоти динӣ мубориза бурда, ғояҳои озодию инсонпарварӣ ва волоияти қонунро тарғиб мекарданд. Волтерчигӣ дар мубориза дар ин самт тадриҷан ба афкори деизм, пантеизм ва атеизм гаравида, ғояҳои «ҳукмронии хирад» ва ҷамъияти адолатбунёдро пуштибонӣ мекард ва барои ҳамаи табақаҳои ҷомеа озодӣ, баробарӣ, меҳнату роҳати осудаҳолона ва амали қонуни ягонаву боадолатро ҷонибдорӣ мекард. Волтерчигӣ аз як тараф ба қонуниятҳои инкишофи ҷамъият назари материалистӣ дошта, аз ҷониби дигар мавҷудияти илоҳиро ҳамчун қувваи такондиҳандаи материя эътироф мекард. Баъзе ғояҳои Волтерчигӣ дар осори маорифпарваронаи Аҳмади Дониш, хусусан дар назарияи танзими давлат, сиёсати мулкдорӣ, ислоҳоти сахти иҷтимоӣ, таҷдиди усули мактабу маориф ва густариши улуми дунявӣ бадеҳатан баён гардида, барои ташаккули афкори пешқадами сиёсиву иҷтимоии халқи тоҷик дар нимаи дуюми садаи XIX муҳим буд.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* Волтерчигӣ / Б. Абдураҳмонов // Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.
**Шайх Абулфайз ибни Муборак** (форсӣ: شیخ ابو الفیض بن مبارک‎, маъруф ба **Файзии Даканӣ**, форсӣ: فیضی دکنی‎; 24 сентябр 1547, Агра — 5 октябр 1595, Агра) — шоир, олим ва тарҷумони форсизабони Ҳиндустон.

Зиндагинома
-----------

Файзии Даканӣ хеле барвақт хондану навиштанро омӯхта, бо роҳбарии падараш дар 14-солагӣ илмҳои асосии даврро аз худ намудааст. Дар 20-солагӣ ба хидмати дарбор даромад. У садорати якчанд вилоятҳоро ба ӯҳда дошт. Файзии Даканӣ ҳамчун олиму шоири тавоно ном бароварда, ба унвони маликушшуаро сарфароз гаштааст. Аз Файзии Даканӣ осори зиёде боқист. Дёвони ғазалиёти ӯ «Табошири субҳ» ном дошта, муқаддима ва 9000 байтро дар бар гирифтааст. Дар хотимаи девон рубоиёти ӯ сабт гардидаанд. Файзии Даканӣ дар ғазал ба Ҳофизи Шерозӣ пайравӣ кардааст. Миқдори умумин ашъори шоир ба 15000 байт мерасад. Файзии Даканӣ ният доштааст дар пайравии «Хамса»-и Низомии Ганҷавӣ бо номҳои «Маркази адвор», «Сулаймон ва Билқис», «Нал ва Даман», «Ҳафт кишвар» ва «Акбарнома» маснавиҳо нависад, вале «Хамса»-и ӯ нотамом мондааст. Достони «Нал ва Даман», ки як ҷузъи «Хамса»-и ӯст, мазмуни баланди ахлоқию ишқӣ дорад ва матолиби он аз «Маҳабҳарат» гирифта шудааст. Дар шеъри Файзии Даканӣ анъанаҳои назми классикии форс-тоҷик ва ҳиндӣ бо ҳам омезиш ёфтаанд.

Файзии Даканӣ дар наср ҳам дасти қавӣ доштааст. Ба қалами ӯ асари ахлоқии «Мавориду-л-қалам» (1577) ва тафсири Қуръон тааллуқ доранд. Файзии Даканӣ тазкирае низ тартиб дода будааст, ки нотамом мондааст. Баъзе асарҳои Файзии Даканӣ доир ба фалсафа, тиб, дин, ҳандаса, нуҷум ва адабиёт дастрас нагардидаанд. Руқаоти Файзии Даканиро хоҳарзода ва шогирдаш ба номи «Латифаи Файзӣ» мураттаб кардааст.

Файзии Даканӣ яке аз роҳбарони гурӯҳи махсуси тарҷумонҳо будааст. Тарҷумаҳои форсии як силсила осори барҷастаи маданияти қадими ҳиндуҳо аз таҳрири ӯ гузаштаанд. Ӯ худ низ «Лиловатӣ» ном рисолаи барои ҳисобро аз санскрит ба забони форсӣ гардонда, дар тарҷумаи ду қисмати «Маҳабҳарат» иштирок кардааст.

Эзоҳ
----

1. 1 2 3 4  Gran Enciclopèdia Catalana (кат.) — Grup Enciclopèdia, 1968.

Адабиёт
-------

* Файзии Даканӣ / А. Алимардонов // Сақофӣ — Ховалинг. — Д. : СИЭСТ, 1987. — (Энциклопедияи Советии Тоҷик : [дар 8 ҷ.] /  сармуҳаррир М. Д. Диноршоев ; 1978—1988, ҷ. 7).


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️  Гузариш ба унсури Викидода  Фарҳангҳо ва донишномаҳо | 
* Большая датская
* Большая каталанская
* Брокгауза и Ефрона
* Литовская универсальная
* Малый Брокгауза и Ефрона
* De Agostini

 |
| 

| Дар феҳристҳои китобшинохтӣ |
| --- |
| 
* EGAXA: vtls000792542
* GND: 122920430
* ISNI: 0000 0000 6684 6851, 0000 0004 4501 1408
* J9U: 987007261062105171
* LCCN: nr96002485
* NTA: 274720760
* SUDOC: 18028049X
* VIAF: 1363149296267380670008, 90041360
* WorldCat VIAF: 1363149296267380670008, 90041360

 |

 |
**Файзи Ашӯр** - шоир, нависанда, узви Иттифоқи нависандагони Тоҷикистон (1996)

Зиндагинома
-----------

**Файзи Ашӯр** 7 ноябри соли 1965 дар шаҳри Кӯлоб, дар хонаводаи Шоири
халқии Тоҷикистон Ашӯр Сафар ба ҷаҳон омадааст. Соли 1983 баъд аз хатми мактаби миёнаи №9 шогирди факултаи забонҳои Шарқи Донишгоҳи давлатии Тоҷикистон ба номи В.И. Ленин шуда, соли 1990 онро ба итмом расондааст. Солҳои 1985-1987 дар сафи Қувваҳои Мусаллаҳи Шӯравӣ хидмат кардааст. Солҳои 1990-1991 муаллими забони арабӣ дар мактаби №9 шаҳри Кӯлоб, 1991-1995 омӯзгори кафедраи забонҳои хориҷии Донишгоҳи давлатии омӯзгории Кӯлоб ба номи Абӯабдуллоҳи Рӯдакӣ, 1995-2001 китобдори Китобхонаи ба номи Ашӯр Сафар, 2001-2004 мудири шуъбаи масоили иҷтимоӣ-фарҳангӣ ва алоқа бо созмонҳои ҷамъиятӣ–сиёсӣ, муносибати байни миллатҳо ва дини дастгоҳи раиси шаҳри Кӯлоб будааст. Аз соли 2004 фаъолияти кориашро дар Китобхонаи ба номи Ашӯр Сафар ва Китобхонаи вилоятии бачагонаи шаҳри Кӯлоб идома додааст. Ҳоло мудири бахши фарҳанги шаҳри Кӯлоб аст.

Эҷодиёт
-------

Ба ҳайси шоир ва драманавис шинохта шуда, навиштаҳояш дар авроқи маҷмӯаҳои «Карашмаи субҳ», «Касби падар», «Хоки роҳ», «Ғамномаи нотамом», «Дунёст саҳна», «Ғизои андеша» ва «Рози оина» ба табъ расидаанд. Ҳамчунин, муаллифи барномаҳои фарҳангии «Чароғи падарро фурӯзон дор!» (бахшида ба 40-солагии шаҳри Норак), «Наврӯзи Данғара», «Устоди ҳунар» (бахшида ба 60- солагии Ҳунарпешаи халқии Иттиҳоди Шӯравӣ Ҷӯрабек Муродов), «Ҳамдилӣ аз ҳамзабонӣ беҳтар аст» (бахшида ба 10-солагии Рӯзи ваҳдати миллӣ), «Мазҳари тамаддун» (бахшида ба 2700-солагии шаҳри Кӯлоб, дар ҳамкорӣ бо Меҳмон Бахтӣ ва Сафармуҳаммад Аюбӣ) ва ғ. мебошад. Асарҳои саҳнавияш «Захми дил», «Ё раб!», «Давлати Сомониён», «Ҳусайни аробакаш» ва «Фиғон» аз ҷониби Театр-студияи «Авасто», Театри мазҳакавӣ-мусиқии ба номи Сайидалӣ Вализодаи шаҳри Кӯлоб ва Театри мазҳакавӣ-мусиқии ба номи Ато Муҳаммадҷонови шаҳри Кӯрғонтеппа саҳнагузорӣ ва солҳои гуногун дар фестивал-озмуни «Парасту» пешкаши мухлисон гардонида шудаанд. Солиёнест, ки силсилаи сурудҳояш аз ҷониби хори Театри давлатии академии опера ва балети ба номи Садриддин Айнӣ пешниҳоди шунавандагон гардонида мешавад. Аз соли 1996 узви Иттифоқи нависандагони Тоҷикистон.

Мукофот
-------

* Ҷоизаи ба номи Шамсиддин Шоҳин;
* Ҷоизаи ба номи Ашӯр Сафар.
* Медали «Хидмати шоиста».

Сарчашма
--------

1. ↑  Адибони Тоҷикистон (маълумотномаи мухтасари шарҳиҳолӣ)./Таҳия ва танзими Асрори Сомонӣ ва Маҷид Салим. – Душанбе, «Адиб», 2014, – с. 52 ISBN 978-99947-2-379-9