recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Ива́н Никола́евич Анти́пов-Карата́ев** (1 (13) сентябр 1888 (1888-09-13), деҳ. Теняево, уезди Стерлитамак, губернияи Уфа — 3 июли 1965, Боку) — хокшинос, агрохимик, академики АИ ҶШС Тоҷикистон (1951), Ходими шоистаи илми Тоҷикистон (1946).

Зиндагинома
-----------

Донишкадаи муаллимии шаҳри Уфа (1914) ва Донишгоҳи давлатии Москва (1927)-ро хатм кардааст. Аз соли 1926 то охири умр ходими илмии Институти хокшиносии ба номи В. В. Докучаев, ҳамзамон асосгузор ва роҳбари илмии Стансияи хокшиносию мелиоративии Вахш (1936 — 51) ва аз соли 1951 роҳбари илмии Институти хокшиносии АИ ҶШС Тоҷикистон буд. Ӯ муаллифи зиёда аз 300 асари илмист, ки асосан ба масъалаҳои хокшиносӣ, агрономия, мелиоратсияи комплексии заминҳои шӯр, аз ҷумла роҳҳои беҳтар намудани ҳосилхезии заминҳои вилояти Хатлон, Помири Шарқӣ ва мавзеи Мирзочӯл оиданд.

Ҷоизаву унвонҳо
---------------

Антипов-Каратаев аъзои фахрии Ҷамъияти умумииттифоқии хокшиносон (аз 1951) буд. Дорандаи Мукофоти ба номи В. В. Докучаев (1964) ва ба номи Г. Димитров (1960).

Бо 4 ордени Байрақи Сурхи Меҳнат, ордени «Барои хидматҳои гражданӣ» (Булғория), медалҳо ва Грамотаҳои Фахрии Президиуми Совети Олии ҶШС Тоҷикистон сарфароз гардидааст.

Осор
----

* Почвы Вахшской долины и их мелиорация, Д. 1947;
* Почвенные и почвенно-мелиоративные исследования в Таджикистане, Д. 1950;
* Влияние длительного орошения на процессы почвообразования и плодородие почв степной полосы Европейской части СССР, М. 1955.

Эзоҳ
----

1. 1 2 3  Башкирская энциклопедия (рус.) — Башкирская энциклопедия, 2005. — 4344 с. — ISBN 978-5-88185-053-1
2. 1 2  Антипов-Каратаев Иван Николаевич // Большая советская энциклопедия (рус.): [в 30 т.] / под ред. А. М. Прохоров — 3-е изд. — М.: Советская энциклопедия, 1969.

Адабиёт
-------

* Антипов-Каратаев Иван Николаевич // А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2021, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.
**Хоксор Шукруллоҳхони Хофӣ** (англ. Khaksar Shukrullah Khan; ? — 1697, Майвот, Ҳиндустон) — шоири форсизабони Ҳиндустон.

Зиндагинома
-----------

Гузаштагонаш аз Хофи Хуросон буда, аз он ҷо ба Шероз, аз Шероз ба Ҳиндустон рафтаанд. Хоксор дар сарзамини Ҳинд таваллуд шуда, ба камол расидааст. Вазифаи фавҷдории шаҳру вилоёти Сарҳинд, Сикандаробод ва Шоҳиҷаҳонободро ба ҷо овардааст. Ӯ дӯсту ҳомии Бедил, Носиралии Сарҳиндӣ, Шерхони Лудӣ ва дигар шоирони олимони давр буда, дар пешрафти илму адаби асри хеш хидматҳои зиёде кардааст. Хоксор шоири соҳибдевон аст. Аз девони ашъораш, ки шомили ғазалу рубоӣ, қитъа ва чанд маснавии хурд аст, як нусхаи хаттии дар китобхонаи Банкипур (шаҳри Патнаи Ҳиндустон) нигоҳ дошта мешавад. Яке аз шарҳҳои Маснавии Ҷалолуддини Румӣ ба қалами ӯ тааллуқ дорад.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Хоксор / Б. Раҳимов // Ховалинг — Ҷӯяк. — Д. : СИЭСТ, 1988. — (Энциклопедияи Советии Тоҷик : [дар 8 ҷ.] /  сармуҳаррир М. Д. Диноршоев ; 1978—1988, ҷ. 8).

Пайвандҳо
---------

* Dictionary of Indo-Persian Literature p.303 Google Books
**Гузгон** (форсӣ: گوزگان‎), **Гузгонон**, **Ҷузҷон** (форсӣ: جوزجان‎), **Ҷузҷонон** — минтақаи таърихии Хуросон, ки дар қисмати ғарбии Балх қарор дошт.

Ҷуғрофиёи таърихӣ
-----------------

Марзии Гузгон дар шарқ то Балх, Тахористону Бомиён, дар ҷануб то Ғур ва Буст, дар ғарб то Ғарҷистону Марв ва дар шимол то соҳилҳои Ҷайҳун мерасид. Дар осори ҷуғрофиёии арманӣ бо номи Гузкон ва яке аз вилоятҳои Қусти Хуросон ёд шудааст. Фирдавсӣ дар «Шоҳнома» ҳангоми шарҳи ҳодисаҳои замони Афросиёб аз Гузгон ёдоварӣ кардааст. Дар маъхазҳои чинӣ Гузгон ҳамчун минтақаи зертобеи Тахористон бо номи «Ху-чже-кйен» зикр шудааст. Ба қавли сайёҳи чинӣ Сюан Сзан сарҳадди Гузгон аз шарқ ба ғарб 500 ли (як ли баробари 300—360 қадам), аз ҷануб ба шимол 1000 ли буда, аспҳои хушзот дошт. То давраи паҳншавии дини ислом дар минтақа ҳокимони Гузгон унвони гузгонхудот доштанд. Аз давраи хилофати Умавия дар шаҳри Анбор (Анбир) фаъолияти сиккахона ба роҳ монда шуд. Дар асрҳои 7‒8 тобеи Тахористон буда, ҳокимони Гузгон дар ихтиёрашон тақр. 50 ҳазор сипоҳ доштанд. Мувофиқи маълумоти маъхазҳои таърихӣ хироҷи солонаи Гузгон дар солҳои 826-27 150 ҳазор дирҳамро ташкил медод, ки ин нишондод назар ба хироҷи Форёб се маротиба зиётар буд. Дар асри 9 ба ҳайати Гузгон шаҳрҳои Анбор, Сон, Кундурум ва Шабурқон (Шибирғон) дохил мешуданд. Дар ин давра Анбор маркази минтақа ва қароргоҳи волии хилофат буд ва ҳокими Гузгон дар шаҳри Кундурум ё Қурмузон менишаст. Аз нимаи дуввуми асри 9 дар Гузгон сулолаи маҳаллии Фариғуниён ба сари қудрат омада, аз давраи ҳукмронии Амри Лайс ба Саффориён, баъдан ба Сомониёну Ғазнавиён тобеъ буданд. Гузгон аз соли 1039 мавриди ҳуҷуми туркони салҷуқӣ қарор гирифта, баъдан тобеи давлати Салҷуқиён гардид. Авҷи давраи тараққиёти Гузгон ба давраи ҳукмронии Сомониён рост омада, шаҳрҳои Форёб, Андхуй (Андхуз), Яҳудия ва Толиқон низ ба ҳайати он дохил шуданд. Аз охирҳои асри 10 маркази Гузгон ба шаҳри Маймана (Яҳудия) интиқол ёфт. Бузургтарин шаҳрҳои Гузгон Анбор ва Гурзивон буданд, ки аввалӣ қароргоҳи тобистона ва дуввумӣ қароргоҳи зимистонаи Фариғуниён ба шумор мерафтанд. Дар асрҳои миёна машғулияти асосии мардуми Гузгон парвариши чорво (гӯсфанд, аспу шутур) буд ва пӯсти гузгонӣ дар минтақа шуҳрати зиёд дошт. Гузгон имрӯз ба гунаи арабишудааш — Ҷузҷон яке аз вилоятҳои Афғонистон аст.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Гузгон / Ғ. Ғоибов // Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.

* Бартольд В. В. Сочинение. Т. 7. М. 1971;
* Камалиддинов шаҳри Историческая география Южного Согда и Тохаристана по арабоязычным источникам IX — начала XIII вв. Ташкент. 1996;
* Абдуллоев С. Ҷуғрофияи таърихии давлати Сомониён. Х. 2001;
* Абубакри Наршахӣ. Таърихи Бухоро. Д. 2012.
* حدود العالم‌ من المشرق الی المغرب/ به کوشش منوچهر ستوده. تهران، ۱۳۴٠ ش.؛
* اصطخری. مسالک و ممالک/ به کوشش ایرج افشار. تهران، ۱۳۷۳ ش.؛
* لسترنج. جغرافیای تاریخی سرزمینهای خلافت شرقی/ ترجمة محمود عرفان. تهران، ۱۳۷۳ش؛
* عبدالحی حبیبی. جغرافیای تاریخی افغانستان. کابل. ۱۳۹٠ ش.ر
Ин вожа дигар маъноҳо низ дорад, Гомбиё (мазмунҳо)-ро бубинед.
**Гомбиё** — дарё дар Африқои Ғарбӣ. Дарозиаш наздики 1130 км. Ҳавзааш дар ҳудуди давлатҳои Гвинея, Сенегал, Гомбиё воқеъ буда, 69931 км² масоҳат дорад.

Саргаҳаш аз пуштакӯҳи Фута-Ҷоллон (Гвинея) оғоз шуда, ба уқёнуси Атлантик мерезад. Сарфи миёнаи об ба 2000 м3³с мерасад. Мавсими обхезӣ – аз июн то октябр. Гомбиё аҳаммияти нақлиётӣ дорад. Аз резишгоҳ ба масофаи 467 км киштигард аст. Дар водиҳо ҷангалзори ҳамешасабз мавҷуд аст. Дар резишгоҳаш бандари Бонҷул ҷой гирифтааст. Паҳноии Гомбиё дар резишгоҳ 16 км, умқаш 8,1 м буда, дар ҳудуди Гомбиё он камбар шуда, то ба 200 м мерасад.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* Гамбия // Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.
**Гонг** (ҷов. , мол. gong), **там-там** — сози зарбии садояш баланд ва тӯлонию таъсирбахш; яке аз намудҳои там-там. Диапазонаш аз F2 то C1. Гонг давра (диск)-и биринҷиест (қутраш 200—500 мм), ки дар чӯби кӯндаланг аз гӯшаҳояш овезон аст; бо кӯбаки махсус ба мобайни давра (диск) зарба зада мешавад (бар хилофи там-там). Вазифаи сигналдиҳӣ ё ҳамовозиро иҷро мекунад. Ватани гонг ро Индонезия меҳисобанд; намудҳои сершумори он асоси оркестри миллии гамелонро ташкил медиҳанд. Аз нимаи 2-юми асри 18 дар Аврупо паҳн шуд; гонг махсусан дар давраи инқилоби асри 18-и Фаронса машҳур гардид (мас. дар Ж. Госсек). Навъҳои гуногуни Г. мавҷуданд, ки аз ҷиҳати андоза, шакл, садодиҳӣ ва макони тавлид аз ҳам тафовут доранд. Дар оркестри симфонӣ чанд гонг вобаста ба шаклу дараҷаи садояшон истифода мешаванд. Беҳтарин гонги муосирро дар ҷазираи Ява (ш. Семеранг) истеҳсол мекунанд.

Эзоҳ
----

1. 1 2  *Consortium M.* Revision of the Hornbostel-Sachs Classification of Musical Instruments by the MIMO Consortium
2. ↑  Classification of Musical Instruments translated from the original German by Anthony Baines and Klaus Wachmann, with additions and revisions by Febo Guizzi — Fondazione Ugo e Olga Levi.

Сарчашма
--------

* Гонг // Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.
**Гонгилонемоз** (аз лот. gongylos — лӯнда ва nema — ресмон) — касалии ҳелминтозии ҳайвонот, парандагон ва одам. Ангезандааш нематодаи Congylonema pylchrum; дар сурхрӯда, баъзан меъда ва гулӯ зиндагӣ мекунад. Дар кишварҳои иқлимашон гарм ва муътадил паҳн гардидааст. Дарозии наринааш 14-25 мм, модинааш 37-50 мм. Дар бадани ҳомил — нонхӯракҳо ва гамбусакҳо инкишоф меёбад. Тухми гонгилонемаҳо, ки кирминаи ташаккулёфта дорад, тавассути наҷосат ба муҳит хориҷ мешавад. Тухмро нонхӯрак ва гамбускҳо фурӯ бурда, ба инкишофи минбаъдаи он мусоидат мекунанд. Баъди нобуд гардидани ҳомил кирминаҳо аз ҷисми он хориҷ мешаванд. Ҷонварон асосан ҳангоми бо хӯрок фурӯ бурдани гамбускҳо ё кирминаи гонгилонема сироят меёбанд. Ба Г. бештар ҳайвоноти хонагӣ, хосса чорвои калон ва гӯсфандон гирифтор мешаванд. Ҳангоми Г.-и музмин луобпардаи сурхрӯда сахту хокистарранг гашта, гулӯи ҳайвон хориш пайдо мекунад; моли касал наметавонад хӯрокро фурӯ барад, аз ғизо рӯ метобад, баъзан мефавтад. Ташхису муолиҷа ва пешгирии Г. алҳол маълум нест.
Одам аз ангезандаи Г. дар ҳолати нохост фурӯ бурдани ҳашарот ё ошомидани оби кӯлу ҳавзҳо сироят меёбад. Г.-и одам асосан дар Амрикои Ҷанубӣ, Хитой, баъзе кишварҳои Аврупо ба мушоҳида мерасад. Давраи ниҳонии беморӣ маълум нест. Дарди даҳон (стоматит), илтиҳоби луобпардаи ҳалқ (фарингит), хунолудии оби даҳон, дилбеҳузурӣ ва қай аломатҳои Г.-и одам мебошанд. Бо мақсади пешгирии Г. оби ҳавзу кӯлҳоро ҷӯшонида истеъмол кардан лозим аст.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* Гонгилонемоз // Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.
**Гузориши унсурҳои маҷмӯъ** — дар математика, инъикоси якқиматаи маҷмӯи охирноки X дар худи маҷмӯъ.

Азбаски хосиятҳои Г. ба табиати худи унсурҳо вобастагӣ надоранд, ба сифати маҷмӯи X ададҳои натуралии (1, 2, 3, …, n) гирифта шуда, дар сатри боло бо тартиби табиии худ навишта мешавад. Г. намуди зерин мегирад:

яъне, зери ҳар як унсури маҷмӯи Х унсури мувофиқи он аз худи ҳамон маҷмӯъ Х навишта мешавад. Г.-е, ки ҷои унсурҳоро тағйир намедиҳад, Г.-и воҳидӣ ё айниятӣ номида мешавад. Агар дар Г.-и А унсурҳои сатрҳо мувофиқан иваз шуда бошанд, Г.-и баръакс (А-1)номида мешавад, яъне, ба ҳар як Г(А) Г.-и баръакс (А-1) мавҷуд аст, ки зарби онҳо (А∙А-1) Г.-и воҳидӣ мебошад, мас.:

Г.-еро ки фақат ҷои ду унсур a ва b-ро тағйир медиҳад, транспозитсия меноманд. Ишораташ (а, b) мебошад, Мас.:

Мафҳуми Г. дар таҳлили математикӣ ба маънои иваз намудани тағйирёбанда истифода мешавад.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Гузориш / Г. Ҷангибеков // Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.
**Карим Мӯсо** — рӯзноманигор, нависанда, узви Иттифоқи нависандагони Тоҷикистон (2011)

Зиндагинома
-----------

**Карим Мӯсо** 15 апрели соли 1952 дар деҳаи Нигноти ҷамоати деҳоти Рӯдакии ноҳияи Панҷакенти вилояти Суғд чашм ба олами ҳастӣ кушода, пас аз хатми мактаби миёнаи №13 зодгоҳаш (1969) дар Кони маъдани Ҷиҷикрӯд кор ва баъди хатми факултаи филологияи тоҷики Донишгоҳи миллии Тоҷикистон (1975) дар рӯзномаи «Маориф ва маданият» ифои вазифа кардааст. Минбаъда дар рӯзномаҳои «Маданияти Тоҷикистон» («Адабиёт ва санъат»), «Газетаи муаллимон» («Омӯзгор») машғули фаъолияти рӯзноманигорӣ будааст. Солҳои 1982-1985 дар Ҷумҳурии Демократии Афғонистон тарҷумонӣ кардааст. Аз соли 1985 то январи 2010 дар Кумитаи телевизион ва радиои назди Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон ба ҳайси муҳаррир, муҳаррири варзида, мудири шуъба ва ҷонишини сармуҳаррир ифои вазифа намудааст. Ҳоло сармуҳарририи ҳафтавори Кумитаи телевизион ва радиои назди Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон – «Ҷаҳони паём»-ро бар уҳда дорад. Нигоштаҳояш дар саҳифаҳои матбуоти ҷумҳурӣ аз соли 1972 ба табъ мерасанд. Дар соҳаи очерку публитсистика таҷрибаи ғанӣ дорад. Симои адибон, ҳунармандон, рӯзноманигорон ва аҳли заҳматро ибратбахшу хотирнишин меофарад. Аз соли 2011 узви Иттифоқи нависандагони Тоҷикистон мебошад.

Эҷодиёт
-------

Бори нахуст, соли 1999, як идда асарҳояш дар маҷмӯаи дастҷамъии «Чароғи маърифати Нигнот» ба табъ расидаанд. Маҷмӯаи очеркҳояш «Мардафкан» соли 2004, қиссаи ҳуҷҷатияш «Зевар» соли 2006 интишор ёфтаанд. Маҷмӯаи қиссаву очеркҳояш «Айём-ку бигзашт» соли 2010 ба чоп расидааст. Қиссаи мустанади таърихияш «Ҷабри таърих», ки аз рӯзгори нависандаи зиндаёд Ҷумъа Одина ҳикоят мекунад, соли 2013 ба табъ расидааст. Як силсила қиссаю очеркҳояш дар китобҳои дастҷамъии «Ғазали офтоб» (2005), «Гуфтугӯ бо худ» (2007), «То ҳаст оламе…» (2012), «Бузургбонуи матбуоти тоҷикӣ» (2012) ва «Орифе аз зодгоҳи орифон» (2013) чоп шудаанд. Дар бораи Мирзо Турсунзода, Сотим Улуғзода, Файзулло Ансорӣ, Убайд Раҷаб, Мастон Шералӣ,Раҳмат Назрӣ ва дигар адибони тоҷик мақолаҳо навиштааст, ки дар маҷаллаю рӯзномаҳо чоп шудаанд.

Ҷоизаҳо
-------

* Ордени «Шараф»;
* Нишони фахрии «Аълочии матбуоти Тоҷикистон»;
* Нишони фахрии «Аълочии Телевизион ва Радиои Тоҷикистон».

Сарчашма
--------

1. ↑  Адибони Тоҷикистон (маълумотномаи мухтасари шарҳиҳолӣ)./Таҳия ва зими Асрори Сомонӣ ва Маҷид Салим. – Душанбе, «Адиб», 2014, – с.147 ISBN 978-99947-2-379-9
**Баёнқулихон (Буёнқулихон) — писари Сурғату** (? – 1358) — хони улуси Чағатой (1348–1358). Аз авлоди Чағатойиҳо.

Дар асл умури давлатиро ба ҷойи Баёнқулихон амир Қазахон (Қазаған) сарварӣ менамуд. Соли 1358 Қазахон аз тарафи фитнагарон кушта шуд ва писари ӯ Абдуллоҳ якҷоя бо ҳокими Ҳисор – Баён-сулдуз, ҳокими Кеш (Шаҳрисабз) Ҳоҷӣ Барлос бар зидди Баёнқулихон сар бардоштанд. Дар муҳорибае, ки дар наздикии шаҳри Самарқанд рух дод, Баёнқулихон ба даст афтода қатл гардид ва ҳамон ҷо ба хок супурда шуд. Мақбараи Баёнқулихон, ки дар мавзеъи Фатҳободи шаҳри Бухоро, наздики оромгоҳи шайх Сафиуддини Бохарзӣ ҷойгир аст, яке аз намунаҳои беҳтарини меъморист.

Ҳамчунин нигаред
----------------

* Мақбараи Баёнқулихон

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — 664 с. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.
**Карим Абдулов** (26 феврали 1939, деҳаи Сурхкат, ноҳияи Кӯҳистони Мастчоҳ — 5 декабри 2010, Хуҷанд) — иқтисоддон, таърихнигор, доктори илми таърих (1990), профессор (1991). Корманди шоистаи Тоҷикистон (1997).

Зиндагинома
-----------

**Карим Абдулов** 26 феврали соли 1939 дар деҳаи Сурхкати Кӯҳистони Масчоҳ ба ҷаҳон омадааст. Баъди хатми мактаби миёна дар Техникуми молияи Сталинобод, сипас дар Донишгоҳи давлатии Тоҷикистон ба номи В. И. Ленин таҳсил кардааст. То соли 1967 сарварии комсомолону ҷавонони ҳамин даргоҳи бузурги донишро бар уҳда доштааст. Соли 1970 ба кори ҳизбӣ сафарбар шудааст. Солҳои 1988—1990 дотсент, докторант ва профессори Донишгоҳи давлатии Тоҷикистон, солҳои 1991—1992 мудири Котиботи Президенти ҷумҳурӣ, баъдан, солҳои тӯлонӣ, мушовири раиси Ҳукумати вилояти Суғд, раиси шуъбаи вилоятии Ҷамъияти «Дониш» будааст.

Эҷодиёт
-------

Дар баробари фаъолияти ҳизбию давлатӣ ва пешбурди корҳои илмӣ, дар соҳаи очерку публитсистика ҳам хомафарсойӣ кардааст, ки рисолаҳои «Роҳи беҳбуд» (роҳҳои пурпечутоби давраи гузариш), «Дар ин дунё» (иборат аз дувоздаҳ ҷилд), «Сиёсатномаи асри ХХI», «Ягонагии сухан ва амал», «Абадзинда», «Лоиқи миллат», «Дарёниҳод», «Аловуддин Бобоев», «Бахти таърихӣ», «Асъори миллӣ» ва ғ. аз он ҷумлаанд. Дар Олмон, Булғория, Сурия, Ироқ, Арабистони Саудӣ, Эрон, Ҳиндустон, Шри-Ланка сафарҳои расмӣ ва эҷодӣ доштааст. Ду маротиба маносики бузурги мазҳабиро ба ҷой овардааст. Дар тарғиби маърифати ислом аз дидгоҳи дунявӣ рисолаи «Ҳаҷнома»-ро таълиф намудааст. Аз таассуроти сафари Эрон китоби марғуби публитсистие ба қалам овардааст.

Ҷоизаҳо
-------

Дорандаи ордени «Нишони фахрӣ» ва се медал, Корманди шоистаи Тоҷикистон, Барандаи Ҷоизаҳои ба номи Бобоҷон Fафуров, Аловуддин Баҳовуддинов ва Абулқосим Лоҳутӣ, узви вобастаи Академияи мардумии Осиёи Марказии «Нури Хуҷанд».

Некдошт
-------

Карим Абдулов шаҳрванди «Фахрӣ»-и шаҳри Чкалов буда, мактаби таҳсилоти миёнаи рақами № 10-и шаҳр ба хотири хидматҳои шоистааш ба номи Карим Абдулов гузошта шудааст. Инчунин кӯчае, ки дар он Карим Абдулов зиндагӣ намудааст, ба номи ӯ номгузорӣ шудааст.

Осор
----

* Лоиқи миллат, Х. 1999;
* Бахти таърихӣ, Д. 2001;
* Сиёсатномаи садаи XXI, Х. 2001 – 2002;
* Даврони сарнавиштсоз, Д. 2004. Дар ин дунё (иборат аз 18 ҷилд, 17 ҷилд нашр шуда), Х. 1994 – 2008;
* Аркони миллат, Д. 2007; Роҳи беҳбуд, Х. 2009.

Эзоҳ
----

1. ↑  Даргузашти Карим Абдулов — кумунисте, ки ду бор ҳаҷ кард
2. ↑  Адибони Тоҷикистон (маълумотномаи мухтасари шарҳиҳолӣ)./Таҳия ва танзими Асрори Сомонӣ ва Маҷид Салим. — Душанбе, «Адиб», 2014, — с.21 ISBN 978-99947-2-379-9
3. ↑  Маҳфили ёдбуди Карим Абдулов(пайванди дастнорас)
**Плато́н Мики́тович Воронко́** (1 декабри 1913, деҳаи Черветчина, губ. Харков, ҳозира ноҳияи Ахтири вилояти Сума — 10 августи 1988, Киев) — шоири украинӣ.

Зиндагинома
-----------

Хатмкардаи Омӯзишгоҳи роҳсозии Харков (1933). Бо роҳхати КМ ВЛКСМ ба Тоҷикистон омад ва дар сохтмони Вахшу Хуҷанд кор кард. Дар ҳамин ҷо шеърҳои нахустинашро иншо кардааст. Солҳои 1938-41 дар Институти адабии Маскав ба номи М. Горкий таҳсил кард. Муаллифи маҷмӯаҳои «Субҳ ба хайр» (1950; Мукофоти давлатии СССР, 1951), «Аз Маскав то Карпат» (1951), «Қарз» (1955), «Обхезӣ» (1971) ва ғ. Ашъори Платон Воронко асосан ба ҷавонон, муборизаи партизанҳои украинӣ, мубориза барои сулҳ, дӯстии халқҳо бахшида шудаанд. Дар баъзе шеърҳои Платон Воронко — «Сабақ» (1974), достонҳои «Тасвири нотамом» (1970) ва ғ. аз шаҳру навоҳӣ ва деҳоти Тоҷикистон ёдоварӣ шудаанд. Мас. дар достони «Тасвири нотамом» аз шаҳри Хуҷанди солҳои 30 сухан рафтааст. Қаҳрамони асоси ин достон мӯйсафеде ба номи Раҳмат мебошад, ки расми В. И. Ленинро кашидааст. Платон Воронко дар бораи амалҳои қаҳрамонони асарҳои худ ниҳоят самимӣ ва некдилона сухан рондааст. Платон Воронко баъзе шеърҳои шоири тоҷик Мирсаид Миршакарро ба забони украинӣ тарҷума кардааст.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* Воронко Платон Никитович // Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.
**Вайл Виталий Самуилович** (6.6.1900, Маскав — 2.3.1963, Душанбе) — духтури атфол, доктори илмҳои тиб (1952), профессор (1954), Ходими хидматнишондодаи илми ҶШС Тоҷикистон (1959).

Зиндагинома
-----------

Донишкадаи якуми тиббии Маскавро соли 1923 хатм намуда, дар ҳамин ҷо ба сифати ассистент фаъолият кардааст. Мудири кафедраи касалиҳои бачагонаи Донишкадаи тиббии шаҳри Смоленск (1927-31), дотсенти Академияи тибби ҳарбии шаҳри Ленинград (ҳоло Санкт-Петербург; 1932-52) буд. Соли 1953 мудири кафедраи бемориҳои бачагонаи ДДТТ ба номи Абуалӣ ибни Сино таъйин гардид ва то поёни умр дар ин вазифа хидмат намуд. Вайл яке аз поягузорони хадамоти педиатрии Тоҷикистон маҳсуб мешавад. Оид ба паҳлуҳои гуногуни педиатрия ва ёрии тиббии кӯдакон пажӯҳиш анҷом додааст. Дар баланд бардоштани савияи илмии духтури кӯдакон, ташкили беморхонаҳо, машваратгоҳ ва матбахҳои кӯдакона нақши муассир дорад. Муаллифи беш аз 60 мақолаи
илмист. Китоби илмӣ-оммавии ӯ «Ошхонаи бачагона» (1958) ба забонҳои гуногун тарҷумаву нашр гардидаааст.

Осор
----

* Противохимическая защита детей. Л. 1940;
* Один из основоположников научной педиатрии Н. П. Гундобин. Сталинабад,1957;
* Развитие детского здравоохранения, педиатрия и педиатрических кадров в Таджикистане. Сталинабад, 1958;
* Актуальные вопросы физиологии и патологии детства. Д. 1962;
* Методическое пособиепо вскармливанию здорового и больного ребёнка. Д. 1963.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Вайл Виталий Самуилович / Ё. Назармамадов // Боз — Вичкут. — Д. : СИЭМТ, 2014. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 3). — ISBN 978-99947-33-46-0.
**Витебск** (беларусӣ: Віцебск) — шаҳр дар Беларус, маркази маъмурии вилояти Витебск. Дар соҳилҳои дарёи Двинаи Ғарбӣ, дар резишгоҳи д. Витба (номаш аз ҳамин ҷо гирифта шудааст) ҷойгир аст. Аҳолиаш 372 ҳазор нафар (2014). Аз Витебск роҳҳои оҳани Смоленск (Русия) – Даугавпилс (Латвия), Санкт-Петербург (Русия) – Одесса (Украина) мегузаранд. Лангаргоҳи дарёӣ ва фурудгоҳ дорад.

Таърих
------

Одамон дар Витебск охири асри 9 маскун шудаанд. Тибқи ривоят соли 974 дар ин ҷо қалъае сохта шудааст, ки бори аввал дар солномаҳои соли 1021 ёдоварӣ мешавад. Аз соли 1011 маркази мулки князӣ. Соли 1320 таҳти салтанати князҳои Литва гузашт. Дар асрҳои 14–18 маркази бузурги тиҷорат дар ҳайати Князии бузурги Литва ва Речи Посполитая буд. Аз соли 1506 маркази воевода (вилоят). Солҳои 1597–1623 соҳиби ҳуқуқи Магдебург буд. Соли 1708 лашкариёни Рус онро хароб карданд. Аз соли 1772 дар ҳайати Русия. Аз соли 1796 маркази губернияи Белорусия, солҳои 1802–1924 губернияи Витебск. Дар замони Ҷанги ватании соли 1812 хароб гардид. Аз соли 1924 дар ҳайати ҶШС Белорусия. Дар давраи ҶБВ (1941–1945) 90 дарсад хароб ва қисми зиёди аҳолиаш ҳалок гардид.

Иқтисод
-------

Дар Витебск мошинасозӣ (дастгоҳсозӣ, асбобсозӣ, истеҳсоли телевизор), саноати сабук (дӯзандагӣ, пойафзор, кашбофӣ), коркарди чӯб тараққӣ кардааст.

Фарҳанг
-------

Осори меъморӣ: калисои Благовешенск (асри 12), қасри губернатор (асри 18), бинои ратуша (1775), калисои ҷомеи Покров (1760), калисои қазонии дайри Троиск (1760), калисои католикии Барбараи Муқаддас (1885) ва ғ. Витебск дорои донишгоҳҳои технологӣ, тиббӣ, академияи домпизишкӣ, осорхонаи бадеӣ, осорхонаи М. Шагал (дар Витебск таваллуд шудааст) театрҳо мебошад. Дар Витебск ҳар сол фестивалҳои байналмилалии санъати «Славянский базар» ва мусиқии ба номи И. И. Соллертин баргузор мегарданд. Дар музофоти Витебск осорхона – ҳавлии И. Е. Репин воқеъ аст.

Эзоҳ
----

1. ↑  archINFORM (нем.) — 1994.
2. ↑  Председатели Витебского горисполкома — Viciebsk City Executive Committee.

Адабиёт
-------

* Витебск // Боз — Вичкут. — Д. : СИЭМТ, 2014. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 3). — ISBN 978-99947-33-46-0.


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️  Гузариш ба унсури Викидода  Вебгоҳҳои мавзӯъӣ | 
* Open Directory Project

 |
| Фарҳангҳо ва донишномаҳо | 
* Большая датская
* Большая каталанская
* Большая норвежская
* Большая российская (старая версия)
* Брокгауза и Ефрона
* Военная Сытина
* Еврейская Брокгауза и Ефрона
* Краткая еврейская
* Ларусса
* Малый Брокгауза и Ефрона
* Britannica (онлайн)
* Britannica (онлайн)
* De Agostini
* Treccani
* The YIVO Encyclopedia

 |
| 

| Дар феҳристҳои китобшинохтӣ |
| --- |
| 
* BNF: 13168516p
* GND: 4347931-5
* J9U: 987007564566605171
* LCCN: n81059029
* NKC: ge189043
* SUDOC: 035118318
* VIAF: 141902223
* WorldCat VIAF: 141902223

 |

 |
Барф. Зимистони деҳаи Дараи Гӯсфандак
**Барф** — оби фусурдашуда, ки ба шакли булӯрҳо (кристаллҳо)-и реза дар фасли сармо аз абрҳо ба рӯйи Замин мерезад ва рангаш сафед аст.

Ташаккули булӯрҳо
-----------------

Барф дар абрҳо дар натиҷаи дар ҳарорати аз 0°С паст ба зарраҳои чанг часпида, ях кардани қатраҳои об ба вуҷуд меояд. Ба булӯрҳои яхи дар аввал қутрашон то 0,1 мм дар вақти афтиш ба Замин дар натиҷаи конденсатсия нами ҳаво часпида, ҳаҷмашон бузург мешавад ва булӯрҳои шаклашон шашқира ба вуҷуд меоянд. Дар натиҷаи булӯрбандии молекулаҳои об байни шуоъҳои булӯр кунҷҳои 60° ва 120° ҳосил мешаванд. Булӯри асосии об дар ҳамворӣ шакли шашкунҷаи мунтазамро дорад. Ба қуллаҳои чунин шашкунҷа булӯрҳои нав часпида, шаклҳои гуногуни ситорачаҳо – барфакҳо ба вуҷуд меоянд.

Барфакҳо
--------

Барфакҳо
Ранги сафеди барфро ҳавои дар барфак мавҷуд ҳосил мекунад. Рӯшноии басомадҳояшон гуногун дар сатҳҳои сарҳаддии байни булур ва ҳаво инъикосгардида, пароканда мешавад. Қисми зиёди таркиби барфакҳоро ҳаво ташкил медиҳад (95%), ки зичии хурд ва суръати нисбатан пасти афтиши онҳо (0,9 км/соат)-ро таъмин мекунад.

Калонтарин барфак дар ИМА ба қайд гирифта шудааст, ки қутраш 15×8 дюймо (тақрибан 38×20 см) буд. Одатан, қутри барфак 5 мм, вазнаш 0,004 грамм мешавад (вазни барфи лаклакӣ то 0,5 граммро ташкил дода метавонад).

Таърих
------

Ахтаршиноси поляк И. Кеплер барфро дар асари худ *«Дар бораи барфакҳои шашкунҷа»* на чун ҳодисаи табиӣ, балки ҳамчун шакли ҳандасӣ баррасӣ намуд. Олими фаронсавӣ Р. Декарт дар асарҳои худ шакли барфакҳоро омӯхтааст. У. Бентли (фермери амрикоӣ) бори аввал акси саҳеҳи барфакро зери микроскоп ба даст овард (1885). Ӯ дар давоми 46 сол зиёда аз 5000 акси барфакҳоро ҳосил кард. Дар натиҷаи омӯзиши ин аксҳо маълум шуд, ки ду барфаки сохташон яксон вуҷуд надорад. Аз миқдори боридани бориш, бахусус барф намнокии сол муайян карда мешавад.

Нигаред низ
-----------

* Бориш

Эзоҳ
----

1. ↑  Monthly Weather Review, 1915, 73.
2. ↑  Keith C. Heidorn, PhD. Giant Snow Flakes. — Weather Journal, November 15, 2000.
3. ↑  *William J. Broad*. Giant Snowflakes as Big as Frisbees? Could Be, New York Times (20 марти 2007). Проверено 31 май 2016.

Сарчашма
--------

* Барф / А. Абдувалиев // Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.
**Барток Бела** (1881-1945), композитори барҷастаи венгерӣ, пионинонавоз, омӯзгор, донандаи бузург ва гирдоварандаи фолклори мусиқӣ.

Зиндагинома
-----------

Хатмкардаи Консерваторияи Будапешт. Фаъолияти Б. васеъ ва бо ҷидду ҷаҳд қайд карда шудааст. Консертҳои Барток дар ватанаш ва ҳам дар ш.-ҳои Аврупо ва ИМА (соли 1929 дар ИҶШС баромад дошт) муваффақият доштанд. Барток тамоми умр ба ҷамъоварӣ, омӯзиш ва нашри сурудҳои халқӣ (венгерҳо, руминҳо, словакҳо, сербҳо, хорватҳо, арабҳо) машғул буд, якчанд тадқиқот ба мусиқии фолклорӣ навиштааст. Аз соли 1907 профессор Академияи мусиқии Будапешт буда, вай як зумра композиторони миллиро тарбия намудааст; ба педагогикаи бачагон аҳамияти зиёд додааст. Вале мазмуни асосии фаъолияташ ин эҷодиёти ӯст, ки номи ӯро дар ҷаҳон машҳур сохтааст: 2 балет, опера, як қатор асарҳои симфонӣ ва камеравӣ (аз ҷумла, Консерт барои оркестр, мусиқӣ барои созҳои торӣ, зарбӣ ва челеста, 3 консерт барои фортепиано, 6 квартети торӣ ва ғайра). байни мероси васеи фортепиании Б. силсилаи «Барои бачагон» (4 ҷилд – 85 пиеса) ва «Микрокосмос» (6 ҷилд – 153 пиеса) мавқеи намоён доранд. Асарҳои Барток мазмуну мундариҷаи ғанӣ дошта, бо маҳорати баланд эҷод шудаанд. Композитсияҳо ва асарҳои Барток дар дунё машҳуранд. Барток мукофоти ба номи Кошута (баъд аз ваф. 1948), мукофоти Байналмилалии Сулҳ (баъд аз ваф. 1955) сарфароз гардидааст.

Эзоҳ
----

1. 1 2  *Bibliothèque nationale de France* идентификатор BNF (фр.): платформаи додаҳои боз — 2011.
2. 1 2  Encyclopædia Britannica (ингл.)
3. ↑  Internet Broadway Database (ингл.) — 2000.
4. 1 2  Барток Бела // Большая советская энциклопедия (рус.): [в 30 т.] / под ред. А. М. Прохоров — 3-е изд. — М.: Советская энциклопедия, 1969.
5. ↑
6. ↑  Обидпур Ҷ. Луғатномаи тафсирии мусиқӣ / зери назари Б.Қобилова. – Душанбе: Аржанг, 2019. – С. 57. – 480 с. ISBN 978-999-47-43-90-2 (тоҷ.)
**Хатои Lua: bad argument #2 to 'formatDate': invalid timestamp 'ноябр 2018'.**



БАРҶАСТАГӢ ВА ФУРӮХАМӢ, хосияти хатти каҷи (графики функсияи) y= f(x), ки аз ватар (хорда)-и худ поёнтар ё болотар ҷойгир шудани камони хатти каҷро ифода мекунад; дар ҳолати якум (расми 1, а), ки барҷастагии графики функсияи f(x) ба поён (фурӯхамӣ ба боло) аст, функсия барҷаста ва дар ҳолати дуюм, ки фурӯхамӣ ба поён (барҷастагӣ ба боло) аст, функсия фурӯхамида (расми 1, б) номида мешавад.
Агар f′(x) ва f″(х) дар ягон фосила вуҷуд дошта бошанд, барҷастагӣ дар ҳолати f″(x) ≥ 0 ва фурӯхамӣ дар ҳолати f″(x) ≤ 0 (дар ҳамаи нуқтаҳои фосилаи баррасишаванда) ҷой дорад. Агар расандаҳои атрофи нуқтаи дилхоҳи хатти каҷ зери камон ҷой гиранд, барҷастагӣ ба поён (расми 2, а) ва агар расандаҳо болои камон ҷой гиранд, фурӯхамида ба поён (расми 2, б) равона мебошад.

Манбаъ
------

М. Хоҷабекова.

* Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — 664 с. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.
Ин вожа дигар маъноҳо низ дорад, Британияи Кабир (мазмунҳо)-ро бубинед.

**Бритониёи Кабир** (англ. *Great Britain*, валл. *Prydain Fawr*, гэлӣ *Breatainn Mhòr*, корнӣ *Breten Veur*, шотл. *Great Breetain*) — ҷазираи калонтарин дар Аврупо ва 9-ум аз рӯи масоҳат дар сайёра. Аҳолӣ зиёда аз 63,786,000 млн. нафар (2016), баъд аз ҷазираҳои Ява ва Хонсю ҷойи сеюм дар ҷаҳон аст.
Масоҳат — 209,331 км². Дар ҷазира 95% ҳудудҳои Шоҳигарии Муттаҳида — Инглистон, Шотландия ва Уэлс ҷойгир шудааст.

Нигаред
-------

* Риши Сунак

Эзоҳ
----



|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️  Гузариш ба унсури Викидода  Фарҳангҳо ва донишномаҳо | 
* Большая каталанская
* Большая норвежская
* Большая российская (старая версия)
* Britannica (онлайн)

 |
| Дар феҳристҳои китобшинохтӣ | 
* J9U: 987007554952005171
* SUDOC: 027228231
* VIAF: 127756949
* WorldCat VIAF: 127756949

 |
**Обанбори Каттасой** — обанбор дар наздикии (дар теппаҳои назди шаҳр, дуртар 3-4 км) шаҳри Истаравшани вилояти Суғди Ҷумҳурии Тоҷикистон ҷойгир шудааст. Манбаи оби Обанбори Каттасойро чашмаҳои сойи Каттасой ташкил медиҳад. Ин обанбор соли 1965 бунёд гардидааст.

Дар замони Ҳокимияти Шӯравӣ дар сарбанди обанбори Каттасой нимпайкара бо бозуи дарози Владимир Ленин гузошта шуда буд, ки он дар Тоҷикистон калонтарин нимпайкараи эҷодкори аввалини давлати сотсиалистӣ дар таърихи ҷаҳон буд. Муҷассама дар теппа гузошта шудааст. Барои аз тарафи шаҳри Истаравшан баромадан, бо он зинапояи 365 зина баромадан лозим аст.

Нигаред низ
-----------

* Обанбори Даҳанасой
* Баҳри тоҷик

Эзоҳ
----

1. ↑  GEOnet Names Server — 2018.
2. ↑  Ҳомидов Д. Р. Таҳқиқи забоншиносии гидронимҳои мавзеъҳои таърихии тоҷикнишин/Рисолаи докт. илми филол. — Душанбе, 2018. — С. 134. — 470 с. (тоҷ.)

|  |  |
| --- | --- |
| Тоҷикистон | *Ин мақолаи нопурра аз ҷуғрофияи Тоҷикистон мебошад.Шумо метавонед бо пурра кардани ин ба Википедия кумак кунед.* |
Дарёи Арал
**Рӯзи ҷаҳонии мубориза бо биёбонзоӣ ва хушксолӣ** (ба дигар забонҳои расмии СММ: англ. World Day to Combat Desertification and Drought, ар. اليوم العالمي لمكافحة التصحر والجفاف, ‎исп. *Día Mundial de Lucha contra la Desertificación y la Sequía,* чинӣ: 防治荒漠化和干旱世界日, фр. Journée mondiale de la lutte contre la désertification et la sécheresse) — аз 17 июни соли 1995 таҷлил мегардад.

Таърих
------

Маҷмаъи Умумии Созмони Милали Муттаҳид, аз соли 1994 ҳарсола, 17 июнро Рӯзи ҷаҳони мубориза бо биёбонзоӣ ва хушксоли (WDCDD) эълом кард. Ин рӯз дар воқеъ баҳонае аст барои огоҳӣ дар бораи падидаи биёбонзоӣ ва асароти хушксолӣ дар кишварҳое, ки ба таври ҷиддӣ бо хушксолӣ ё биёбонзоӣ рӯбарӯ ҳастанд. Яке аз роҳҳои мубориза бо биёбонзоӣ, афзоиши сатҳи огоҳии умумӣ барои таваҷҷуҳ ба масоили муҳити зист ва замин аст. Ин рӯз фурсати хубест то аз тариқи омӯзиш, тақвияти мушорикати иҷтимоии мардум, ҳамкории ташаккулҳо ва созмонҳои мардумниҳод, барои ҳалли ин мушкил қадам бардошт. 

Биёбонзоӣ дар воқеъ тахриби замин дар манотиқи хушк, нимахушк ва хушки нимамартуб аст.

Омор
----

Зиндагии беш аз 250 миллион нафар ба таври мустақим таҳти таъсири биёбонзоӣ қарор дошта ва ҳудуди як миллиард нафар дар беш аз сад кишвари ҷаҳон дар маърази хатар ҳастанд. Созмон Милал Муттаҳид пешбинӣ кардааст, ки то соли 2045, дар натиҷа биёбонзоӣ, 135 миллион нафар мумкин аст овора шаванд.

Нигаред низ
-----------

* Биёбонзоӣ
* Хушксолӣ

Эзоҳ
----

1. ↑  روز جهانی مبارزه با بیابان‌زایی و خشکسالی. *dalahoo.com*. 17 июни 2019 санҷида шуд.
Вазъияти озодии матбуот, кишварҳое, ки ба ранги сурх нишон дода шудаанд, хатарноктарин манотиқ барои хабарнигорӣ мебошанд
**Рӯзи ҷаҳонии озодии матбуот** — рӯйдоди солона, ки дар 3 май, баргузор мешавад. Ин рӯз тавассути ЮНЕСКО номгузорӣ шудааст.

Таърихча
--------

Маҷмаи Умумии Созмони Милали Муттаҳид 20 декабри 1993 дар чиҳил ва ҳаштумин иҷлоси худ тайи мусаввабаи 432/48, рӯзи сеюми моҳ майи ҳар солро ба унвони «Рӯзи ҷаҳонии озодии матбуот» эълом кард. Ин мавзӯъ аз қатъномаи мусавваби ҳамоиши умумии Юнеско дар соли 1991 таҳти унвони «Иртиқои озодии матбуот дар дунё», ки ҷароиди озод, фарогир, ва мустақилро ба унвони яке аз аҷзои зарурӣ ҷомеа демократӣ талаққӣ карда, нашъат гирифт.

Эзоҳ
----

1. ↑
2. ↑
**Санҷидбозӣ**

Дар ин бозӣ 3 нафар бачагон як донагӣ санҷид ба пиллаҷо мегузоранд. Яке аз бачаҳо навбат гирифта, дар замин пойҳояшро ба ду тараф кушода, аз қафои пиллаҷо менишинад. Дар пиллаҷо ду адад санҷидро наздик ба ҳам гузошта, санҷиди сеюмро дар болои он мемонанд. Бачаҳои дигар каме дуртар рафта, ба навбат бо санҷид он се санҷиди болои ҳам чидашударо ба нишон гирифта, мезананд. Агар нишонзан санҷидҳоро зада, афтонида тавонист, он ҳар се санҷидро мегирад. Агар ба нишон нарасонид, онгоҳ бозигари дар пиллаҷо нишаста, санҷиди ба хато рафтаро соҳиб мешавад. Дар Бадахшон дар ҳоли аз байнравӣ қарор дорад.

Адабиёт
-------

* Донишномаи фарҳанги мардуми тоҷик. Ҷ.2. Д. 2016.

Нигаред
-------

* Бозиҳои миллӣ ва мардумии тоҷикон

Манобеъ
-------

1. ↑  Феҳристи миллии фаҳанги ғайримоддӣ /Natioal list of intangible cultural hertage/ Пажӯшиҳгоҳи илмӣ-тадқиқотии фарҳанг ва иттилооти Вазорати фарҳанги ҶТ – Душанбе: «Аржанг» 2016, – С. 195


|  |  |
| --- | --- |
| Таърих | *Ин мақолаи нопурра аз таърих мебошад.Шумо метавонед бо пурра кардани ин ба Википедия кумак кунед.* |
**Барчасб**, **этикетка** (фр. etiquette) — тиккае аз коғаз, пулимер, порча, филиз ё дигар мавод аст, ки ба як бастабандӣ ё шайъ мечасбонанд. Бар рӯйи он мумкин аст як роҳнамо ё иттилоъоте хосс дар бораи фароварда, нишониҳо ва монанди онҳо ба намоиш даромада бошад. Шиносбаргҳо мумкин аст мустақиман рӯйи бастабандӣ ё шайъ чоп шуда бошанд.

Эзоҳ
----



|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️  Гузариш ба унсури Викидода  Фарҳангҳо ва донишномаҳо | 
* Большая советская (1 изд.)
* Современной Украины

 |
| 

| Дар феҳристҳои китобшинохтӣ |
| --- |
| 
* BNF: 11959693j
* GND: 4131166-8
* J9U: 987007550599505171
* LCCN: sh85073623
* LNB: 000042447
* NDL: 00569428
* NKC: ph351302

 |

 |
**Бартанг** — дара дар Помири Ғарбӣ, байни қаторкӯҳҳои Язғулом ва Рӯшон. Ба самти Шимолу Шарқи 126 км тӯл кашидааст; аз он дарёи Бартанг ҷорист. Сохти дара ассиметрӣ – нишебҳои росташ кӯтоҳу шахдор, чапаш – нисбатан дароз. Баландии мутлақи қаъри дара 2000–2500 м; баландии нисбии кӯҳҳо – 3000–3500 м, баландии мутлақи қуллаҳо – 6000–6500 м. Теғаҳои кӯҳ пиряхҳои зиёд дорад ва макони барфҳои доимист. Дар нишебҳои дара суфаҳои қадими дарёӣ боқӣ мондаанд. Иқлими Бартанг тобистон гарми муътадил, зимистон сарди сербарф. Ҳарор. миёнаи январи – 5, – 90 С, июл 19 – 230 С. Боришоти солона то 200 мм. Дар соҳилҳои дарё ва суффаҳои он дарахту буттаҳои тӯс, сафедор, ангат, дар деҳот зардолу, себ, олу, нок мерӯянд. Бартанг дараи камаҳолист. Маҳалҳои бузурги аҳолинишини дара: Савноб, Нусур, Рошорв, Басид, Разуҷ, Бартанг (Сипонҷ), Хиҷез, Хуҷанд. Роҳҳои дара санглох ва хеле мушкилгузар. Аз водии Кӯҳдара то Савноб ва аз резишгоҳи дарё то деҳаи Бартанг роҳи автомобилгард ҳаст.

Сарчашма
--------

* Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — 664 с. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.
**Репаратсия** — яке аз шаклҳои ҷавобгарии байналмилалии моддӣ мебошад, ки дар ҷавобгарии моддии субъекти ҳуқуқи байналмилалӣ нисбати зараре, ки дар натиҷаи ҳуқуқвайронкунии байналмилалӣ ба дигар субъектҳои ҳуқуқи байналмилалӣ расонидаанд, ифода мегардад. Репаратсия аввалин бор ҳамчун шакли моддии ҷавобгарии байналхалқӣ нисбати зарари расондашудаи Олмон ва иттифоқчиёнаш дар Ҷанги якуми ҷаҳон (солҳои 1914-1918) дар шартномаи сулҳи Версал соли 1919 дарҷ ёфтааст. Дар муносибатҳои байналмилалии муосир репаратсия дар шакли яклухт (натура), пул ё ҷуброни моддӣ пардохт карда мешавад.

Эзоҳ
----

1. ↑  Фарҳанги истилоҳоти ҳуқуқ / Зери таҳрири Маҳмудов М.А. - Душанбе: ЭР-граф, 2009. - с. 397
**Пйер Абеляр** (фр. Pierre Abélard/Abailard, лот. Petrus Abaelardus; 1079, Палле — 21 апрели 1142, дайри католикии Сен-Марсел) — файласуф, илоҳиётшинос ва шоири франсавӣ.

Зиндагинома
-----------

Соли 1113 мактаби шахсии худро таъсис дод. Абеляр ба реализми ифротии Гиломи Шампоӣ ва номинализми Росселин зид баромада, таълимоти худро пешниҳод намуд, ки дар он баъзе хусусиятҳои таълимоти Арасту таҷдид шуда, минбаъд бо номи консептуализм машҳур гардид. Мувофиқи таълимоти Абеляр дар олами воқеӣ фақат ашёи ҷудогона вуҷуд доранд. Умури куллӣ мустақилона вуҷуд надошта, зимни ҷудо карда гирифтани сифатҳои алоҳидаи ашё, дар натиҷаи фаъолияти таҷридии ақл ҳамчун мафҳум пайдо мешаванд. Идроки ҳиссӣ асоси дониш аст; зимни муроқабаи ҳиссӣ инсон фақат чизҳои алоҳидаро дарк мекунад. Ғояҳо – идеяҳо танҳо дар ақли илоҳӣ вуҷуд доранд. Ақли илоҳӣ дар ҷараёни муроқаба ба дарки амиқи ҳама гуна касрати олами моддӣ қодир аст. Бар хилофи Анселми Кентерберӣ, ки ақлро дар асоси имон пайдошуда мепиндошт («бовар мекунам, то бифаҳмам»), Абеляр ақлро қисман аз имон ҷудо карда, онро шарти пешакии ба вуҷуд омадани имон мешуморид («мефаҳмам, то бовар кунам»). Албатта, мармузоти калисоро низ ба мисли «Каломи муқаддас» қаблан оқилона дарк кардан мумкин нест, вале эътибори ривояту аҳкоми динӣ бояд ба тавассути ақл санҷида шавад. Таҳлили мантиқии аҳкоми динӣ дар осори Абеляр дар баъзе ҳолатҳо аз шарҳу тафсири маъмул фарқ мекард. Калисои католикӣ ду бор – дар калисои ҷомеи Суассон (1121) ва Санс (1140) осори дар мавзӯи илоҳиёт навиштаи Абелярро маҳкум кард. Масъалаи асосии таълимоти ахлоқии Абеляр муайян намудани моҳияти гуноҳ аст. Инсон ҳангоми анҷом додани амали хайр ё шар бояд бо амри виҷдон ва оқилона рафтор кунад. Вале дар масъалаи наҷоти рӯҳи инсон Абеляр тарафдори таълимоти қазову қадар буд. Ӯ яке аз асосгузорони усули схоластикист.

Эзоҳ
----

1. 1 2  *Bibliothèque nationale de France* идентификатор BNF (фр.): платформаи додаҳои боз — 2011.
2. ↑  Абелардъ (рус.) // *Энциклопедический лексикон* — СПб.: 1835. — Т. 1. — С. 26–27.
3. ↑  Абелар, Петр (рус.) // *Энциклопедический словарь* / под ред. И. Е. Андреевский — СПб.: Брокгауз — Ефрон, 1890. — Т. I. — С. 23–24.
4. ↑   (ингл.) / J. Marenbon, G. Orlandi — 9780191585173 — P. xvii.
5. 1 2 3 4  *Roux P. d.* Nouveau Dictionnaire des œuvres de tous les temps et tous les pays (фр.) — 2 — Éditions Robert Laffont, 1994. — Vol. 1. — P. 4. — ISBN 978-2-221-06888-5
6. ↑  Абеляр (рус.) // *Православная богословская энциклопедия* — СПб.: 1900. — Т. 1. — С. 13—20.
7. ↑   (ингл.) / J. Marenbon, G. Orlandi — 9780191585173 — P. xxii.

Сарчашма
--------

* А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — 608 с. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2021, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.
**Зистфанноварӣ** (форсӣ: زیست‌فناوری‎), **биотехнология** — илмест, ки имконияти истифодаи организми зинда, системаҳо ва ё натиҷаи фаъолияти онро барои ҳалли масъалаҳои технологӣ меомӯзад. Инчунин имконияти сохтани организмҳо бо хусусияти муайян бо усули муҳандисии генетикӣ яке аз мавзӯҳои асосии он ба шумор меравад.

Alt textA Gel Documentation System with computer monitor
Биотехнология гуфта асосан истифодаи муҳандисии генетикиро дар асрҳои XX—XXI мефаҳманд, вале худи истилоҳ хело мафҳуми васеътар буда, комплекси равандҳои дигаргун намудани организмҳои биологӣ барои таъмин намудани зарурияти одамро дарбар мегирад. Комплекси мазкур аз дигаргун сохтани рустани ва хонагӣ кардани ҳайвонҳоро тавассути яккачинкунии сунъи ва гибридизатсия сар мешавад. Тавассути усулҳои ҳозира истеҳсолоти анъанавии биотехнологии имконияти баланд бардоштани сифати маҳсулоти хӯрокаро ва истеҳсолнокии организмҳои зиндаро пайдо намуданд.

То соли 1971 истилоҳи «биотехнолгия» асосан дар истеҳсолоти хӯрока ва хоҷагии деҳот истифода мешуд. Аз соли 1970 сар карда олимон истилоҳро барои ишораи усулҳои лабораторӣ, ба мисли клонсозӣ ва маҷмӯи ҳуҷайраҳо, ки бо тарзи *in vitro* калон карда мешаванд.

Биотехнология дар генетика, ҳаётшиносии молекулавӣ, биохимия, ҷаниншиносӣ, ҳаётшиносии ҳуҷайравӣ ва инчунин дар илмҳои амалӣ, ба мисли кимиё, технологияҳои иттилоотӣ ва роботсозӣ асос ёфтааст.

Эзоҳ
----

1. ↑  *Вожаҳои мусавваби Фарҳангистони забону адаби форсӣ.* Зистфанноварӣ чист? Маънии зистфанноварӣ(тоҷ.). *vazhaju.tj*.  Вожаҷӯ. 24 октябри 2022 санҷида шуд.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️  Гузариш ба унсури Викидода  Фарҳангҳо ва донишномаҳо | 
* Большая датская
* Большая каталанская
* Большая китайская
* Большая российская (старая версия)
* Канадская
* Литовская универсальная
* Britannica (онлайн)
* Treccani
* Universalis
* Швейцарский исторический

 |
| 

| Дар феҳристҳои китобшинохтӣ |
| --- |
| 
* BNE: XX527734
* BNF: 119428998
* GND: 4069491-4
* J9U: 987007282391405171
* LCCN: sh85014263
* NDL: 00570270
* NKC: ph118925

 |

 |
**Вилҳелм Людвиг Гейгер** (21 июли 1856, Нюрнберг — 2 сентябри 1943, Нойбиберг) — эроншинос, ҳиндушинос ва ховаршиноси олмонӣ; мутахассиси забонҳои палӣ, синголӣ ва дивеҳӣ (аз забонҳои молдив; доктори илмҳои фалсафа (1878); муаллифи осоре пиромуни авестошиносӣ ва буддоия.

Зиндагинома
-----------

Дар Донишгоҳи Эрланген таҳти роҳбарии эроншинос ва коршиноси ойини буддоӣ Фридрих фон Шпигел бо китобҳои санскрит ва Авесто ошно шуда, сипас пажӯҳишро дар заминаи Авесто идома дода, соҳибмаълумот гашт. Проф. Донишгоҳи Эрланген (1891—1920). Пас аз даргузашти ҳамкораш, устурашиноси машҳур Эрнест Кун, дар кафедраи ӯ, дар Донишгоҳи Мюнхен, омӯзгорӣ намуд. Соли 1895 барои омӯзиши забони палӣ ба Сейлон (Шри-Ланкаи имрӯза) сафар кард. Муҳимтарин китоби Вилҳелм Гейгер ба забони олмонӣ «Тамаддуни эрониёни ховарӣ дар даврони бостон» аст. Вилҳелм Гейгер инчунин муҳаққиқи забонҳои бостонию муосири эронӣ буда, дар боби забонҳои паштуӣ, балучӣ ва гурӯҳи забонҳои помирӣ осори илмии боарзиш таълиф намудааст. Аз ҷумла, дар яке аз нахустин мақолаҳои эроншиносии худ — «Назаре ба гӯйиши помирӣ» («Zur Kenntnis der Pamir — Dialekte», KZ, XVIII (Neue Folge, VIII), 1884) мақоми забонҳои помириро дар низоми рушди таърихии онҳо тавзеҳ додааст. Ба қалами Вилҳелм Гейгер як силсила мақолаҳо доир ба фарҳанги бостони Эрони Шарқӣ ва динҳои эронӣ тааллуқ дорад. Дар асари «Асосҳои филологияи эронӣ» («Grundriss der Iranischen Philologie») ҳамроҳи Э. Кун дар бораи забонҳои эронӣ (махсусан забонҳои помирӣ) аз аҳди бостон то замони таълифи асар мақолаҳо нигоштааст. Вилҳелм Гейгер инчунин муассис ва сардабири «Маҷаллаи ҳиндушиносӣ ва эроншиносӣ» буд (аз соли 1922).

Осор
----

* Elementarbuch des Sanskrit, de Gruyter. Berlin und Leipzig, 1923;
* The Age of the Avesta and Zoroaster (ҳамроҳ бо Ф. Шпигел, ба англисӣ баргардони Дороб Дастур Пашутани Занҷонӣ), London, 1886;
* Civilization of the eastern Iranians in Ancient Times, with an Introduction on the Avesta Religion. London 1885—1886;
* Zarathushtra in the Gathas, and in the Greek and Roman classics, ҳамроҳ бо Friedrich Heinrich Hugo Windischmann; Leipzig 1897.

Эзоҳ
----

1. 1 2  *Bibliothèque nationale de France* идентификатор BNF (фр.): платформаи додаҳои боз — 2011.
2. 1 2  Энциклопедия Брокгауз (нем.) / Hrsg.: Bibliographisches Institut & F. A. Brockhaus, Wissen Media Verlag

Сарчашма
--------

* Гейгер Вилҳелм Людвиг / А. Мирбобоев // Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.
**Вин Миин** (ё **Мйин**/**Мин**) (бирм. ဝင်းမြင့်, [wɪ́ɴ mjɪ̰ɴ]  ; тав. 8 ноябр 1951 (1951-11-08)) — сиёсатмадори Бирма ва маҳбуси собиқи сиёсӣ, Президенти Мянма аз 29 марти 2018 то 1 феврали 2021, раиси палатаи намояндагон аз соли 2016 то 2018. Узви Палатаи намояндагон аз соли 2012 то 2018.

Нахустзиндагӣ
-------------

Вин Миин дар деҳаи Няунг Чаунги наздикии Данубюи шаҳристони Ирравади дар оилаи Тун Кий ва Тхан Дау таваллуд шудааст. Вай дар соҳаи геология бо дараҷаи бакалаври илм Донишгоҳи санъат ва илмро ба номи Рангун хатм кардааст.

Карераи сиёсӣ
-------------

### Шӯриши соли 8888 ва интихоботи соли 1990

Пас аз хатми Донишгоҳи Рангун, Вин Миин соли 1981 адвокати калони Суди Олӣ ва адвокати Суди олии Мянмар шуд. Дар соли 1985, вай адвокати Суди Олӣ шуд. Барои иштирок дар шӯриши 8888 зиндонӣ шуд .

Пас аз тарки зиндон, ӯ дар интихоботи умумии Мянмар дар соли 1990 ширкат варзид, ки баъдан низомиён онро бекор карданд. Мйин бо 20.388 овоз (56%) ғолиб омад , аммо ин нишондод ба ӯ ҳеч гоҳ иҷозат надод, ки курсиашро дар парлумон ишғол кунад.

### Интихоботи 2012 ва 2015

Вин Миин фаъолияти сиёсии худро баъд аз интихоботи соли 2012 давом дод. Ғолиб шуда, ӯ соҳиби як ҷой дар Палатаи намояндагон аз шаҳри Бассейн гардида, котиби волоияти Кумитаи Қонун гардид. Дар интихоботи саросарии 2015 вакили шаҳристони Тамве Тауншип интихоб шуд. Аз соли 2016 то 2018 вай раиси палатаи намояндагони Мянмар буд .

Президенти Мянма
----------------

21 марти соли 2018, пас аз истеъфои Тхин Чжо аз вазифаи президенти Мянмар, Вин Мин аз вазифаи раиси парлумон истеъфо дод, ки бисёриҳо баъдан онро ҳамчун кӯшиши Лигаи Миллии Демократия барои номзад шудан ба президентӣ омодашавӣ номиданд. 23 марти соли 2018, Пифу Хлутто интихоби Вин Миинро ҳамчун номзад ба узвият дар палатаи намояндагон ба вазифаи ноиби президент тасдиқ кард, ки ин нишон дод, ки Вин Миин ба раванди интихобот ворид шудааст. Вай дар интихобот ба ҳайси номзади Ҳизби Иттиҳодияи Ҳамбастагӣ ва Рушди Таунг Ай бо 273 раъйи муқобили 27 пирӯз шуд. 29 марти соли 2018, пеш аз Конгресси Миллии Халқии кишвар, Вин Мйин ба ҳайси Президенти 10-уми Мянма савганд ёд кард.

Оила
----

Вай бо Чо Чо издивоҷ кардааст ва як духтар бо номи Пхйю Пхйю Тин дорад .

### Табаддулоти ҳарбӣ

1 феврали соли 2021, ҳангоми табаддулоти ҳарбӣ, ӯро аз вазифаи президент барканор ва боздошт карданд .

Эзоҳ
----

1. ↑  СМИ: новым президентом Мьянмы избран близкий соратник Аун Сан Су Чжи // ТАСС
2. ↑  BRIEF BIOGRAPHIES OF ELECTED MPs
3. ↑  What You Need to Know About Newly-Elected Myanmar's President Win Myint
4. ↑  CRPP Nptification 38 (translation)
5. ↑  "MP profile". Pyidaungsu Hluttaw. Retrieved 23 March 2018.(пайванди дастнорас — *таърих*). 30 августи 2018 санҷида шуд. Баргирифта аз сарчашмаи аввал 23 марти 2018.
6. ↑  MP profile(пайванди дастнорас — *таърих*). 30 августи 2018 санҷида шуд. Баргирифта аз сарчашмаи аввал 24 марти 2018.
7. ↑  Meet the Speakers. 1 феврали 2021 санҷида шуд. Баргирифта аз сарчашмаи аввал 24 марти 2018.
8. ↑  Правящая партия Мьянмы сообщила о задержании президента и госсоветника
**Пйер Эрнест Вейс** (фр. Pierre-Ernest Weiss; 25 март 1865[…], Mulhouse[d] — 24 октябр 1940[…], Лион) — физикдони фаронсавӣ, узви АИ Фаронса (1926).

Зиндагинома
-----------

Хатмкардаи Донишгоҳи Сюрих (1887) ва Мактаби омӯзгории (нормалии) Порис (1892). Профессори Донишгоҳи Лион (1899—1903), Политехникуми Сюрих (1903—1918), Донишгоҳи Страсбург ва директори Институти физика (1918—1940). Корҳои илмии асосиаш ба соҳаи магнетизм бахшида шудаанд. Соли 1907 фарзияи дар ферромагнетикҳо мавҷуд будани таъсири мутақобилаи дохилиро, ки боиси магнитнокии худбахудӣ (магнитнокшавии беихтиёр) мегардад, пешгӯӣ кард, назарияи феноменологии ферромагнетизмро такмил дод, ба таври назариявӣ аномалияи гармогунҷоиш ва ҳодисаи магнитокалориягии ферромагнетикҳоро пешгӯӣ карда, дар амалия онҳоро омӯхт, қонуни вобастагии ҳароратии таъсирпазирии ферромагнетикҳоро болотар аз нуқтаи Кюри кашф намуд (нигар Қонуни Кюри — Вейс). Соли 1911 мавҷуд будани моменти магнитии атомро исбот карда, онро магнетон номид. Пйер Вейс электромагнитҳои тавоно ва асбобҳои санҷиши электрикию магнитӣ сохтааст.

Эзоҳ
----

1. 1 2 3 4  *Bibliothèque nationale de France* идентификатор BNF (фр.): платформаи додаҳои боз — 2011.
2. 1 2  база данных Léonore (фр.) — ministère de la Culture.
3. 1 2 3 4  Encyclopædia Britannica (ингл.)
4. 1 2   (ингл.)

Адабиёт
-------

* Вейс Пйер Эрнест // Боз — Вичкут. — Д. : СИЭМТ, 2014. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 3). — ISBN 978-99947-33-46-0.
**Биёбони регзори калон** (англ. Great Sandy Desert) — биёбон дар шимолу ғарби Австралия. Масоҳаташ 360 ҳазор км2.

Баландиаш ба ҳисоби миёна 400—500 м. Қисми зиёдаш аз қатортеппаҳои регзор (аксар то 10-12 м) иборат аст, ки онҳоро ҳамвориҳои шӯрзамину гилӣ аз ҳам ҷудо мекунанд. Қӯлҳои шӯри муваққатӣ бисёранд. Биёбони регзори калон — яке аз гармтарин ҷойҳои Австралия аст; ҳарор. миёнаи тобистон (дек. — февр.) — 35°С, зимистон — 20-15°С. Тобистон бодҳои мавсимии истивоӣ бориши кам меоранд. Боришоти солона-аз 200 то 450 мм. Зуд-зуд хушксолӣ рух дода, баъзан чандин сол паси ҳам давом мекунад. Набототаш асосан гиёҳҳои хӯшадор (спинифекс), ақоқиё ва эвкалиптҳои резапоя. Биёбон сокинони муқимӣ надорад ва кам таҳқиқ шудааст.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* Биёбони регзори калон // Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.