recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Ҳуқуқи ташаббуси қонунгузорӣ** — Конститутсияи Ҷумҳурии Тоҷикистон муқаррар кардааст, ки аъзои Маҷлиси миллй, вакил и Маҷлиси намояндагон, Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон, Маҷлиси вакилони халқи ВМКБ ҳуқуқи ташаббуси қонунгузорӣ доранд. Суди конститутсионӣ, Суди Олӣ , Суди олии иқтисодӣ оид ба масъалаҳои вобаста ба салоҳняташон ҳуқуқи ташаббуси қонунгузорӣ доранд (моддаи 58).
Шаҳрвандон метавонанд ба воситаи вакилони Маҷлиси намояндагон ин хуқуқро амалӣ намоянд.

Нигаред низ
-----------

* Қонун

Эзоҳ
----

1. ↑  Фарҳанги истилоҳоти ҳуқуқ / Зери таҳрири Маҳмудов М.А. - Душанбе: ЭР-граф, 2009. - с. 529
Қирғизҳо асосан дар шимолу шарқи Ҷумҳурии Тоҷикистон зиндагӣ мекунанд
**Қирғизҳои Тоҷикистон** яке аз бузургтарин ақаллиятҳои миллии Тоҷикистон мебошанд.

Таърих
------

Қирғизҳои Помир ҳанӯз дар асри XVI дар қаламрави ҷумҳурии оянда пайдо шуда буданд ва муддати тӯлонӣ асоси аҳолии баландкӯҳҳо дар шарқ ва шимолу шарқи кишварро ташкил дода, як қисми гурӯҳҳои маҳаллии помирии асли ҳиндуаврупоиро ба худ монанд карданд. Дар натиҷаи тақсимоти миллӣ-ҳудудии Осиёи Миёна (1924-1925), қаламравҳо ( Помири Шарқӣ ва Ҷергетал), ки таърихан асосан қирғизҳо онҷо зиндагӣ мекарданд, ба ихтиёри ҶАШС-и Тоҷикистон гузаштанд. Қирғизҳо дар ноҳияҳои Мурғоб (Помири Шарқӣ) ва Ҷиргатол (Лахш) зиндагӣ мекунанд, ки то 2 январи соли 1925 ба ҳайати Округи Автономии Кара-Қирғиз дохил буданд. Имрӯзҳо ин ду минтақа 1/4 қаламрави Тоҷикистони муосирро ташкил медиҳанд. Мувофиқи барӯйхатгирии умумииттифоқии аҳолии соли 1926 дар РАСС-и Тоҷикистон 11440 нафар қирғизҳо зиндагӣ мекарданд . Аз соли 1926 то 2000 шумораи қирғизҳо дар Тоҷикистон аз 11,4 то 65,5 ҳазор афзоиш ёфт, гарчанде ки ҳиссаи онҳо каме коҳиш ёфт: аз 1,4% то 1,1%-и аҳолӣ бо сабаби зиёд будани таваллуд дар байни тоҷикон. Бо вуҷуди ин, қирғизҳо дар кишвар ягона гурӯҳи этникӣ буданд, ки шумораи онҳо аз ҳисоби афзоиши табиии шароити Тоҷикистони мустақил афзоиш меёбад. Дар айни замон (2010) қирғизҳо дар ҷои сеюм аз ҷиҳати шумораи аҳолии ҷумҳурӣ пеш аз русҳо мебошанд. Дар баробари ин, суръати афзоиши онҳо хеле суст шудааст, ки инро муҳоҷират ва репатриатсия ба Қирғизистон шарҳ дода мешавад. Минтақаҳои асосии ҷамъи қирғизҳо ноҳияи Мурғоб ва Лахш мебошанд  .

Y-ДНА
-----

Аз рӯи Y-DNA, қирғизҳои Помири Тоҷикистон аз қирғизҳои Қирғизистон ба таври назаррас фарқ мекунанд ва ба ягон аҳолии омӯхташудаи Осиёи Миёна шабеҳ нестанд (фарқи асосӣ 24% гаплогурӯҳи N-P43 мебошад)   .

Инро тавре тартиб додан мумкин аст, ки аҳолии аз назари ҷуғрофӣ дури қирғизҳо (Қирғизистон ва Тоҷикистон) аз ҷиҳати генетикӣ ба ҳам монанд шуданд, фарқияти байни онҳо танҳо ба таносуби гаплогурӯҳҳои Осиёи Миёна ва Сибир алоқаманд аст. Ҳамин тариқ, дар байни қирғизҳои Тиёншон таъсири даштӣ ба генофонд бартарӣ дорад ва дар баландкӯҳи (4000 м аз сатҳи баҳр) -и Помир таъсири дашт заифтар аст ва аз ин рӯ қирғизҳои помирӣ далелҳои пайдоиши сибирии қирғизҳоро хубтар ҳифз кардаанд, ки дар басомади баланди гаплогурӯҳи N-P43 «Сибир» зоҳир шудааст (24%)  .

Эзоҳ
----

1. ↑  Демоскоп.Всесоюзная перепись населения СССР в 1926 году
2. ↑  Ватаным
3. ↑
4. ↑  Генофонд :: Атласы Карта распространения гаплогруппы N1b Y хромосомы среди популяций коренного населения степной полосы Евразии. 9 Декабри 2020 санҷида шуд. Баргирифта аз сарчашмаи аввал 18 сентябри 2011.
5. ↑  *Балаганская О. А.* Полиморфизм Y-хромосомы у тюркоязычного населения Алтая, Саян, Тянь-шаня и Памира в контексте взаимодействия генофондов западной и восточной Евразии : Автореф. дис. … канд. биол. наук. — М. 2011. — 26 с.
**Ҳуқуқи молиявӣ** — ин маҷмӯи меъёрҳои ҳуқукне аст, ки он муносибатҳои ҷамъиятиро танзим месозад, ки дар ҷараёни ташкил, тақсим ва истифодаи бунёди пулии захираҳои молиявии давлат ба вуҷуд омада, барои иҷро кардани вазифаҳои вай заруранд. Ба мавзӯи ҳуқуқи молиявӣ мустаҳкам кардани сохтори низоми молиявй, тақсими салоҳият дар ин соҳа дар байни мақомоти ҷумҳуриявӣ ва маҳаллии ҳокимияти давлатӣ, дар асоси ин меъёрҳои ибтидой танзим намудани муносибатҳои дар ҷараёни фаъолияти молиявӣ бавуҷудоянда мансуб мебошанд.

Нигаред низ
-----------

Қонун

Эзоҳ
----

1. ↑  Фарҳанги истилоҳоти ҳуқуқ / Зери таҳрири Маҳмудов М.А. - Душанбе: ЭР-граф, 2009. - с. 526
**Ҳуқуқи оилавӣ** - ҳуқуқи оилавӣ маҷмӯи меъёрҳои ҳуқуқӣ буда, муносибатҳои шахсӣ ва молумулкие, ки бо сабаби никоҳ, таваллуди кӯдак, фарзандхонй, хешу таборӣ, ба тарбия гирифтани кӯдак байни шаҳрвандон, шаҳрвандону шахсони юридикӣ, шаҳрвандону давлат пайдо мешаванд, танзим менамояд.
Вазифаҳои асосии ҳуқуқи оилавӣ аз ҳалли масъалаҳои зерин иборат аст:

* мустаҳкам кардани оила, ки ба принсипҳои ахлоқии ҷамъият асос ёфтааст;
* дар асоси иттифоқи ихтиёрии никоҳи зану мард, ҳиссиёти аз гаразҳои моддй озоди муҳаббати якдигар, дӯстӣ ва эҳтироми тарафайни ҳама аъзои оила;
* ҳамаҷониба муҳофизат намудани манфиати модару кӯдак ва таъмини ҳаёти хушбахтонаи ҳар як кӯдак; дар муносибатҳои оилавӣ қатъиян барҳам додани урфу одат ва расму оинҳои зарарноки замони гузашта;
* парваридани эҳсоси баланди масъулият дар назди оила.

Моҳияти ин вазифаҳои ҳуқуқи оилавӣ мақсади сиёсати давлатро оид ба ғамхорӣ дар ҳаққи инсон, дар бораи саодатмандй ва хушбахтии ӯ ифода менамояд.
Ҳуқуқи оилавй, мисли дигар соҳаҳои ҳуқуқ предмети худро дорад.

**Предмети ҳуқуқи оилавӣ**- маҷмӯи муносибатҳои ҷамъиятие мебошанд, ки дар натиҷаи бастан ё бекор кардани никоҳ, таваллуди кӯдак, хешӣ, фарзандхонӣ, парасторӣ, васоят пайдо мешаванд, тағйир меёбанд ва қатъ мегардавд.
Ин муносибатҳо хислати хоси худро доранд ва онҳо имконият медиҳанд,
ки муносибатҳои ҳуқуқи оилавӣ аз дигар намудҳои муносибатҳои ҳуқуқӣ фарқ кунанд, аз ҷумла аз муносибатҳои ҳуқуқи гражданӣ. Масалан, субъекти ҳуқуқи оилавӣ танҳо шаҳрвандоне, ки доираи онҳоро қонун муайян кардааст (ҳамсарон, падару модарон, фарзандон, фарзандхондагон, парасторону васиён ва ғайра) шуда метавонанд. Субъектони муносибатҳои ҳуқуқи оилавӣ доимо характери ҷиддй, индивидуалй, ивазшаванда доранд. Ғайр аз ин, муносибати байни субъектҳои ҳуқуқи оилавӣ бардавом ва эътимоднок мебошанд.

Нигаред низ
-----------

* Ҳуқуқи кӯдак

Эзоҳ
----

1. ↑  Фарҳанги истилоҳоти ҳуқуқ / Зери таҳрири Маҳмудов М.А. - Душанбе: ЭР-граф, 2009. - с. 527
**Га́брово** (булғорӣ: Габрово) — шаҳр дар Булғория. Маркази маъмурии вилояти ҳамном, дар қисми марказии мамлакат, дар соҳили дарёи Янтра ва доманаи кӯҳҳои Стара-Планина ҷойгир аст. Аҳолиаш 59, 6 ҳазор нафар (2014).

Таърих
------

Одамон дар Габрово асрҳои 4-5 м сокин шудаанд. Дар давраи авҷи шоҳигарии Булғориёни дувум (асрҳои 13-14) маркази ҳунари оҳангарӣ ва савдо буд. Баъди истиқрори ҳокимияти сулолаи Усмониҳо ба яке аз марказҳои муҳоҷират табдил ёфт. Аз соли 1878 дар ҳайати Булғория. Габрово яке аз қадимтарин, бузургтарин ва муҳимтарин марказҳои саноати сабук (корхонаҳои бофандагӣ, пӯст, чарму пойафзор), мошинасозӣ (дастгоҳҳои бофандагӣ ва филиззбурӣ, асбобҳои тиббии электронӣ) мебошад.

Ёдгориҳои меъморӣ: калисои Успенский, Бурҷи соатдор ва ғ. Осорхонаи мардумшиносӣ зери осмони кушод, театри драма ва театри лухтак дорад. Габрово-ро пойтахти ҳаҷву мутоибаи ҷаҳонӣ мешуморанд. Аз соли 1973 дар Габрово ҳар сол фестивали байналмилалии ҳаҷву зарофатгӯӣ ва карнавали кӯдакона баргузор мешавад.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* Габрово // Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.


  



|  |  |
| --- | --- |
| Булғория | *Ин мақолаи нопурра аз ҷуғрофияи Булғория мебошад.Шумо метавонед бо пурра кардани ин ба Википедия кумак кунед.* |
**Иззуддавла Абумансур Бахтиёр ибни Муиззуддавла Аҳмад ибни Абушуҷои Бӯя** (ар. عزالدوله‎; 943—978) — амир, намояндаи хонадони Бувайҳиён.

Зиндагинома
-----------

Пас аз фавти падараш ба тахт нишаст (976). Ӯ бархилофи васияти падараш аз итоати амакаш Рукнуддавла ва писари ӯ Азудуддавла сарпечӣ ва нисбат ба Сабуктегини ҳоҷиб беэҳтиромӣ кард. Ҳамзамон дар натиҷаи сиёсати андозситонии нодурусти Иззуддавла ва мусодира шудани амволи амирони дайламӣ эътимоди мардум аз Бувайҳиён коста шуд. Дар ибтидо Иззуддавла нисбат ба ошӯбҳои дохилии Бағдод бепарвоӣ зоҳир намуда, пас аз шиддат ёфтани низои дайламиён ва туркҳо (973) баъзе саркардагони туркро дастгир кард. Иззуддавла соли 974 дар муборизаи зидди туркҳо аз Азудуддавла ёрӣ хост, Азудуддавла дар чунин вазъияти мусоид ба Ироқ рафта, бо пуштибонии дарбориён ҳукумати Бувайҳиёнро соҳиб шуд, аммо ахиран бо исрори падараш Рукнуддавла тахту тоҷро ба Иззуддавла баргардонд. Азудуддавла пас аз фавти падараш (976) Иззуддавларо дар ҳамкорӣ ба душманон муттаҳам карда, бар зидди ӯ лашкар кашид. Иззуддавла дар Аҳвоз шикаст хӯрда, баъди аз даст рафтани Басра ва Бағдод ба Шом рафт. Ӯ кӯшиш кард, ки бо ёрии Абутағлиби Ҳамдонӣ ҳукуматро дар Бағдод дубора соҳиб шавад, аммо дар назди Тикрит шикаст хӯрда (978), бо фармони Азудуддавла ба қатл расонида шуд.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Иззуддавла / Н. Ғиёсов // Замин — Илля. — Д. : СИЭМТ, 2017. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 7). — ISBN 978-99947-33-89-9.
**Фатҳиддин Усмонзода** (зод. 18 апрели соли 1975, ноҳияи Нуробод, ҶШС Тоҷикистон) — омӯзгор, ходими ҷамъиятиву давлатӣ, номзади илмҳои иқтисод. Аълочии маорифи Тоҷикистон.

Зиндагинома
-----------

Усмонзода Фатҳиддин Бадриддин 18 апрели соли 1975 дар ноҳияи Нурободи таваллуд шудааст. Соли 1998 Донишгоҳи техникии Тоҷикистон ба номи академик М.С.Осимиро аз рӯи ихтисоси муҳандис-иқтисодчӣ бо дипломи аъло хатм кардааст.  
Оиладор, соҳиби 4 фарзанд аст.

Кор ва собиқа
-------------

Солҳои 1999-2007 дар Донишгоҳи техникии Тоҷикистон ба ҳайси ассисент, муаллими калон, иҷрокунандаи вазифаи мудири кафедраи «Менеҷменти истеҳсолот" фаъолият намуд. Cоли 2007 сардори раёсати банақшагирӣ, иҷрои буҷет ва ояндабинӣ дар соҳаи маорифи Вазорати маорифи Ҷумҳурии Тоҷикистон таъйин гашт ва то соли 2011 дар ин вазифа фаъолият намуд. 

Бо Қарори Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон соли 2011 муовини вазири маорифи Ҷумҳурии Тоҷикистон, баъди тағйир ёфтани сохтори вазорат такроран аз соли 2014 муовини вазири маориф ва илми Ҷумҳурии Тоҷикистон таъйин шуд. Дар ин вазифа то соли 2020 фаъолият намуд.   
Аз 13 январи соли 2020 инҷониб ба ҳайси Раиси ноҳияи Фирдавсии шаҳри Душанбе фаъолият намуда истодааст.

Фаъолияти илмӣ
--------------

Фатҳиддин Усмонзода рисолаи номзадии худро дар мавзуи «Дастгирии давлатӣ ва танзими фаъолияти соҳибкорӣ дар бахши истеҳсоли саноатӣ (дар мисоли сиёсати андоз)» 5 июли соли 2007 ҳимоя намуда, ба дараҷаи илмии номзади илмҳои иқтисодӣ мушарраф гардидааст.

Осор
----

Муаллифи 3 монография ва зиёда аз 40 дастуру мақолаҳои илмӣ мебошад.

Ҷоизаҳо
-------

1. «Аълочии маорифи Тоҷикистон»
2. Мукофоти «30-солагии Истиқлолияти давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон»

Сарчашма
--------

1. «Донишномаи Донишмандони Тоҷикистон дар ибтидои қарни XXI»
**Хурам Суюнов** (9 январи 1928, Регар) — пахтакор, Қаҳрамони Меҳнати Сотсиалистӣ (1948). Узви КПСС аз соли 1951.

Зиндагинома
-----------

Солҳои 1941—1945 колхозчӣ, 1945—1951 сардори звено, 1951—1957 агроном ва аз соли 1964 сарагрономи колхози «Коммунизм»-и ноҳияи Регар. Соли 1948 звенои Суюнов ҳосили фаровони пахта рӯёнд.

Ҷоизаҳо
-------

Бо ордени Ленин, медалҳо ва Грамотаи Фахрии Президиуми Совети Олии Республикаи Совети Сотсиалистии Тоҷикистон қадрдонӣ шудааст.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Суюнов Хуррам // Сақофӣ — Ховалинг. — Д. : СИЭСТ, 1987. — (Энциклопедияи Советии Тоҷик : [дар 8 ҷ.] /  сармуҳаррир М. Д. Диноршоев ; 1978—1988, ҷ. 7).
**Мирзо Иззатшоҳ ибни Мазҳабшоҳи Дарвозӣ** (форсӣ: عزت‌شاه دروازی‎; 1863, Қалъаи Хум — 1918, ҳамон ҷо) — шоири тоҷик.

Зиндагинома
-----------

Дар мадрасаи динии Қалъаи Хум таҳсилро оғоз намуда, чанде аз илмҳои мутадовилаи даврро дар ин ҷо аз мударрисони варзида омӯхтааст; ба шеър гуфтан низ дар ҳамин ҷо оғоз кард. Аз илмҳои омӯхтааш қаноатманд набуд ва барои идомаи таҳсил роҳи Бухороро пеш гирифт. Қабл аз ба Бухоро расидан Иззатшоҳи Дарвозӣ дар Шаҳрисабз бо Амир Абдулаҳад вохӯрд ва маснавие нигошта, ба ӯ тақдим кард. Ҳамин мулоқот сабаб гардид, ки Иззатшоҳи Дарвозӣ дар Бухоро мақому манзалат дарёфт намуд. Дар тазкираҳои асри 19 аз Иззатшоҳи Дарвозӣ чун мирохур ва навкарони амири Бухоро, сокини Дарвоз ёд шудааст, ки ҳар сол ба пазироии амир мерафт. Дар манбаъҳои адабии таълифшуда дар Осиёи Марказӣ ва Афғонистон Иззатшоҳи Дарвозӣ чун шоири ширинкалом, шеършиносу таърихшинос, хуштабъу хушзеҳн тавсиф шудааст. Иззатшоҳи Дарвозӣ хаттоти моҳир низ буд; аз мусиқӣ ва ҳофизӣ огоҳӣ дошт. Бо оҳангу мусиқӣ дар шакли суруд навишта шудани баъзе ғазалҳояш гувоҳи ин даъвоянд. Иззатшоҳи Дарвозиро муҳаққиқон (дар «Таърихи адабиёти Афғонистон», Аҳмад Наҷиби Байзоӣ дар «Суханварони дарвозӣ» ва дигарон) шоири соҳибдевон гуфтаанд (шумораи ашъораш 2650 мисраъ). Аз девони Иззатшоҳи Дарвозӣ ду нусха маълум аст, ки бо хатти худи шоир китобат шудаанд. Як нусха аз онҳо дар китобхонаи муҳаққиқи забони пашту Савлатшоҳ Мерганов дар Душанбе (ҳадяи шахсияти машҳури Афғонистон Тоҳири Бадахшӣ) ва нусхаи дигар дар Афғонистон (китобхонаи Ҳоҷӣ Баҳодури Дарвозӣ ё Шоҳабдуллоҳи Бадахшӣ) мавҷуданд. Аз нусхаи китобхонаи С. Мерганов маълум шуд, ки асаре, ки бо номи девон ба Иззатшоҳи Дарвозӣ нисбат дода мешавад, ба талаботи девон мувофиқат намекунад (нигар Девон). Ин китоб ба маҷмӯаи шеърҳо монанд аст, ки дар он қасоиду ғазалиёт, рубоиҳо, маснавиҳо ва мухаммасҳо, наътҳо бо тартиби соли навишташон гирд оварда шудаанд. Дар тазкираҳову баёзҳои асри 19 шеърҳояш вомехӯранд.

Ашъор
-----

Иззатшоҳи Дарвозӣ дар ашъораш ба мавзӯъҳои гуногун — ишқу ошиқӣ, васфи манзараҳои табиат, фарорасии Наврӯз, ҳасби ҳол ва амсоли инҳо даст задааст. Аз мазмуни баъзе шеърҳояш бармеояд, ки аз ашъори Ҳофизи Шерозӣ ва Мирзо Абдулқодири Бедил илҳом гирифтааст. Абёти зер аз нигоштаҳои ӯянд:

> То матоъи ҳусни худро ба бозор оварад,  
> 
> Мисли ман чандин ҳазоронро харидор оварад.  
> 
> Ҳусни хубон дар замири ошиқон бошад шаҷар,  
> 
> Меҳнату андуҳи кулфат ҳар замон бор оварад.  
> 
> Андалеби бӯстонам, боданӯши анҷуман,  
> 
> Ин равишҳое, ки дорам бар сари дор оварад.  
> 
> Ин тилисми резаҳо в-он чодари болои сар,  
> 
> Он бигиряд бар ману он ханда бисёр оварад...  
> 
> Мекунад вобастаи зулфаш ҳазорон гардане,  
> 
> Ошиқони хастадилро дида хунбор оварад.  
> 
> Банда дарвозиаму мавлиди ман гардида Хум,  
> 
> Кист аз Хум мисли ман ин гуна ашъор оварад.  
> 
> Иззато, маъюс аз бисёрии исён мабош,  
> 
> Аз хазоне метавонад ӯ, ки гулзор оварад.
> 
>

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Иззатшоҳи Дарвозӣ / С. Ализода // Замин — Илля. — Д. : СИЭМТ, 2017. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 7). — ISBN 978-99947-33-89-9.
Ҳамчунин бубинед: Хуросони Бузург муқеъияти хуросон дар нақшаи Эрон дар асри хулафоя аббосии баргирифта аз китоби ҷӯқрофйё торихии сарзамини ҳоии хилофати шарқӣ
**Хуросон** – кишварест, ки аз асри III-IV дар давлати Сосониён мавриди истифода қарор гирифта дар маънои васеи калима сарзамини Эрону Афғонистони имрўза ва Вароруд — Мовароуннаҳрро, ки сокинонаш форсизабон буданд дар назар дошт. Минбаъд ин истилоҳи ҷуғрофӣ ба сарзамини соҳили чапи дарёи Аму - Вахш, яъне ба ҳудуди имрўзаи Туркманистони ҷанубӣ, Эрони шарқӣ ва Афғонистон низ нисбат дода мешавад.

Хуросон, пеш аз Ислом, ва дар асрҳои нахустини Исломӣ дорои масоҳати азиме буд ва бахшҳое аз сарзаминҳоеро, ки акнун Осиёи Марказӣ ва Афғонистонаш меноманд, шомил мешуд. Эроншаҳр, Ҷуғрофидони Арманӣ мансуб ба Мӯсо Хуринӣ маҳдудаи ин вилоятро аз Гургон ва Қумас дар ҷануби шарқии дарёи Хазар то Бадахшон ва Тахористон дар улёи Ҷайҳун, ва Бомиён дар Ҳиндукуш густариш додааст.

Нигораҳо
--------

* Акс:Khayam.jpgНишопур
* Нишопур
* Ҳарот
* Марв
* Акс:PresidentialPalaceAshgabat.jpgАшқобод
* Мазори Шариф
* Балх
* Қандаҳор
* Сабзивор
* Бухоро
* Самарқанд
* Буҷнӯрд
* Бӣрҷанд
* Фирдавс

Эзоҳ
----

1. ↑  Муҳимтарин саҳифаҳои таърихи халқи тоҷик. Мураттибон Ҳотамов Н.Б.Саъдиев Ш.С. Нашри дуюм. - Душанбе,2010
2. ↑  Васфи шаҳри Бухоро(пайванди дастнорас)

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Ин мақолаи нопурра аз таърих мебошад.Шумо метавонед бо пурра кардани ин ба Википедия кумак кунед.* |
**Фатҳӣ Башага** (тав. 20 августи 1962, Мисурата ) — сиёсатмадор ва арбоби давлатии Либиё, собиқ вазири корҳои дохилии Ҳукумати Ваҳдати Миллии Либиё. Сарвазири феълии Либия аз 10 феврали 2022.

Зиндагинома
-----------

20 августи соли 1962 дар Мисурата таваллуд шудааст. Ӯ аслан турк аст.

Соли 1984 техникуми авиатсионии Мисуратаро хатм намуда, соли 1985 лётчик-мураббӣ шуд ва қариб 10 сол кор кард.

Соли 1993 ӯ аз нерӯҳои ҳавоии Либиё рафт ва ба тиҷорат машғул шуд.

Бо оғози ҷанги шаҳрвандии Либиё дар соли 2011 ӯ ба шӯришиён пайваст. Соли 2012 узви Шӯрои Мисурата шуд ва дар бархе аз амалиёти низомӣ ширкат кард.

Дар соли 2013 ӯ барои курсии вазири дифои Либиё номзад шуд, аммо натавонист ин мақомро ишғол кунад.

Соли 2014 ӯ аз Мисурата вакили Маҷлиси намояндагони Либиё интихоб шуд. Аз тарафдорони худ даъват кард, ки Маҷлисро бойкот кунанд. Соли 2015 раиси Шӯрои дифоъ таъин шуд. Моҳи октябри соли 2018 дар Ҳукумати ваҳдати миллии Либиё вазири корҳои дохилӣ шуд. Башага хангоми дар вазифаи вазир буданаш кушиш кард, ки полиси Либиёро аз нав ташкил кунад.

28 августи соли 2020 дар пасманзари эътирозҳои дар Триполи оғозшуда аз мақомаш барканор шуд, аммо 3 сентябри ҳамон сол ӯ дубора вазири корҳои дохилӣ таъин шуд.

25 марти соли 2021 бо сабаби тасмими ширкат дар интихоботи президентӣ истеъфо дод. 

10 феврали соли 2022 аз ҷониби Маҷлиси намояндагони Либиё сарвазири нави Либиё таъин шуд.

Даъвоҳо дар бораи ширкат дар шиканҷа дар зиндони Митига
-------------------------------------------------------

Раҷаб Макраҳӣ, маҳбуси собиқи зиндони Митиг, ки дар зиндон чашмашро гум кардааст, пас аз фирор ба Додгоҳи ҳуқуқи башари Африқо шикоят бурд. Ин мард талаб кардааст, ки Фатҳи Башага ба ҷавобгарӣ кашида шавад, ки ба гуфтаи Макраҳӣ, гӯё ӯ шахсан чашми ӯро кандааст.

Эзоҳ
----

1. ↑  Libye: «La seule compétition acceptable doit être démocratique»
2. ↑  Зверская пытка узника "Митиги" продемонстрировала миру террористическую сущность ПНС // Sobesednik.ru, 3 июня 2020

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️  Гузариш ба унсури Викидода  Дар шабакаҳои иҷтимоъӣ | 
* Фейсбук

 |

| ⚙️ Парчами Либиё Сарвазирони Либиё |
| --- |
| Конгресси умумимиллӣ (2011–2015) | 
* Абдураҳим Кеиб (2011–2012)
* Алӣ Зейдан (2012–2014)
* Абдуллоҳ Танӣ (2014)
* Аҳмад Умар Маитиқ (2014)
* Умар Ҳассӣ (2014–2015)

 |
| Конгресси нави умумимиллӣ (2014–2016) | 
* Умар Ҳассӣ (2014-2015)
* Халифа Ғауил (2015-2016)

 |
| Палатаи намояндагон (2014-2016) Давлати Либиё (2016-) | 
* Файз Сироҷ (2016-2021)
* Халифа Ғауил (2016-2017)
* Абдуллоҳ Танӣ (2016-2021)
* Аблулҳамид Дбейба (2021-)
* Фатҳӣ Башага (2022-)

 |
**Фатҳулло Хоҷаев** (20 майи 1932, Кӯлоб, вилояти Кӯлоб, ҶШС Тоҷикистон) — овозхон, навозанда, Ҳунарпешаи хизматнишондодаи ҶШС Тоҷикистон (1963).

Зиндагинома
-----------

Соли 1950 Омӯзишгоҳи мусиқии шаҳри Душанберо хатм намуда, дар Театри мусиқӣ-мазҳакаи шаҳри Кӯлоб ба сифати мутриб, сароянда, роҳбари дастаи мутрибон ҳунар озмудааст. Тӯли бист соли фаъолият дар тамоми чорабиниҳои фарҳангии театри номрафта иштирок доштааст, барои намоишномаҳо мусиқӣ эҷод карда, дар баъзе спектаклҳо нақшҳои эпизодӣ бозидааст. «Фалак», «Намепурсӣ», «Хазонрез», «Эй Ватан», «Нигоҳи ту», «Чӣ кунам», «Борон, борон», «Шинам ба баландиҳо…», «Духтари пахтачин» аз зумраи беҳтарин суруду навоҳояш ба шумор мераванд.

Ҷоизаҳо
-------

Бо Грамотаи Фахрии Президиуми Совети Олии Тоҷикистон сарфа¬роз шудааст.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Арбобони фарҳанги тоҷик. Донишнома / Муаллиф-мураттиб Ёрмуҳаммади Сучонӣ. — Душанбе, 2016. — 863 с.
**Маликов Фахриддин** (28 феврали 1923 — 1 августи 1976) — муаллими хизматнишондодаи Ҷумҳурии Шӯравии Сотсиалистии Тоҷикистон. Номзади илмҳои физика ва математика, дотсенти Донишгоҳи педагогии шаҳри Душанбе ба номи Т.Г. Шевченко.

Ҳолнома
-------

Фахриддин Маликов 28 феврали соли 1923 дар деҳаи Дар-Дари ноҳияи Айнӣ таваллуд шудаанд. Модар - Аминова Адолат (1895-1976). Падар - Аминов Мирзомалик (1884-1938), дар соли 1937 ҳабс шуда, 20 марти соли 1938 ҳамчун "хоини ватан", чун домулло буд, паронда шуд. Соли 1956 мувофиқи танзими давлатии Суди Ҷумҳурии Шӯравии Сотсиалистии Тоҷикистон, номи неки ӯ, аз нав барқарор шуд.

Фахриддин Маликов солҳои зиёд, аз сини 16-солагӣ дар мактабҳои миёнаи ноҳияҳои Айнӣ ва Ғарм муаллими кардааст. Сипас ба Донишгоҳи педагогии шаҳри Душанбе ба номи Т.Г. Шевченко даъват карда шуд ва то охири умр дар ҳамин донишгоҳ сабақ медиҳад.

Санаи даргузашт 1 августи соли 1976 дар шаҳри Душанбе.

Сарчашма
--------

Центр-Азия Бойгонӣ шудааст 24 сентябри 2015  сол.
**Фақр**, **тиҳидастӣ** ё **тангдастӣ** — ба маънои вазъиятест, ки фард аз надоштани маблағ ва зиндагии вазнин ба худ мегирад.

Фақр аз решаи Pauper меояд, ки бо Paucus ва юнонии Pénes таъриф мешавад.

Фақри мутлақ
------------

*Мақолаи асосӣ*: *Фақри мутлақ*
Фақри мутлақ ба ин ки фард ба ниёзҳои ибтидоии зиндагӣ дастрасӣ надошта бошад, ишора дорад. Яъне чизҳои монанди оби тоза, омӯзиш, пӯшок ва сарпаноҳ. Имрӯз дар ҷаҳон тахминан 1,8 миллиард нафар дар фақри мутлақ зиндагӣ мекунанд.

Фақри нисбӣ
-----------

Фақри нисбӣ ба надоштани сатҳи маъмулӣ дар муқоиса бо дигар афроди ҷомеае, ки тавоноӣ дорад. Афроде, ки бо фақри нисбӣ ба сар мебаранд, «мувофиқи ҳисобҳо 38, 3 дарсадро ташкил мекунад. Ба ин табақаи аҳолӣ он нафароне дохил мешаванд, ки даромадашон ба ҳар аъзои оила дар як рӯз аз 2 доллару 15 сенти амрикоӣ камтар аст».

Сатҳи зиндагӣ
-------------

Сатҳи зиндагӣ истилоҳест, ки барои нишон додани ҳудуди масрафҳои моддӣ ва маънавии аҳолии як кишвар ба кор меравад. Сатҳи зиндагӣ ба мизон ва чигунагии баровардани ниёзҳои моддӣ ва маънавӣ бастагӣ дошта ва дар сохторҳои иқтисодӣ ва иҷтимоии ҳар кишвар бастагӣ дорад. Сатҳи зиндагӣ мустақиман ба тавлиди иҷтимоӣ, даромади аҳолӣ, танзими молҳои баланд сифат ва камсифат ва чигуна бартараф кардани ниёзҳои фарҳангӣ ва беҳдоштӣ вобаста аст.

Эзоҳ
----

1. ↑  poverty | Definition, Causes, Types, & Facts(англ.). *Encyclopedia Britannica*. 5 августи 2020 санҷида шуд.
2. ↑  Marc Henry، Paul. Фақр, пешрафт ва тавсеа /тарҷумаи Масъуд Муҳаммадӣ/, Теҳрон: Муассисаи чоп ва интишороти вазорати умури хориҷа. Саҳ, 80.
3. ↑  Krugman, Paul, and Robin Wells. Macroeconomics. 2. New York City: Worth Publishers, 2009. Print.
4. ↑  Фақр чист ва нодор кист?(тоҷ.). *Радиои Озодӣ*. 5 августи 2020 санҷида шуд.
**Фахриддин Мирзоаҳмадов** (02.09.1948, деҳаи Хиштхонаи н. Ашт), доктори илми техникӣ (1992), профессор (1993).

Зиндагинома
-----------

Хатмкардаи (1970) факултаи механикаю математикаи Донишгоҳи давлатии Тоҷикистон ба номи В.И. Ленин аст, дар ҳамин ҷо ба сифати ассистенти кафедраи математикаи амалӣ ва ҳисоббарорӣ кор карда, солҳои 1974-1980 аспирант ва ходими илмии Институти кибернетикаи иқтисодии Университети давлатии шаҳри Киев, 1983-1987 дотсенти кафедраи кибернетикаи иқтисодии Донишгоҳи давлатии Тоҷикистон ба номи В.И. Ленин, 1987-1988 сардори шуъбаи илму нашри Вазорати маълумоти олӣ ва миёнаи махсуси Тоҷикистон, 1989-1992 докторанти Институти кибернетикаи АИ Украина, 1993-1994 профессори кафедраи математикаи амалии Донишгоҳи миллии Тоҷикистон, 1995-1997 профессори кафедраи кибернетикаи иқтисодӣ ва омори Донишгоҳи давлатии Хуҷанд, 1998-2004 мутахассиси Маркази идораи лоиҳаи қарзи Вазорати маорифи Тоҷикистон буд. Солҳои 2004-2013 мудирии кафедраи кибернетикаи иқтисодии Донишкадаи иқтисодии Тоҷикистонро ба зимма дошт.
Ковиши илмиаш асосан ба кибернетикаи иқтисодии назариявию амалӣ, истифодаи математика дар соҳаҳои гуногуни иқтисодиёт, математикаи назариявию амалӣ, асосҳои маркетинг, автоматикунонӣ ва ғайра бастагӣ дорад. Дар қариб бист симпозиуму конгресс ва конфарон-сияҳои байналмилалии математика ва кибернетикаи иқтисодӣ иштирок ва сухан кардааст.

Осор
----

* Некоторые задачи стохастичес-кого программирования. – Д. 1977;
* Методы и модели стохастических оптимизации. – Киев, 1984 (соавтор);
* Ҷиҳатҳои амалии барнома-созии стохастикӣ. – Д. 1989 (ҳамму-аллиф);
* Прикладные аспекты стохастического прог-раммирования. – Д. 1989 (соавтор);
* Асосҳои маркетинг ва қисмҳои оптимизатсионӣ ва автоматикунонӣ. – Д. 1990 (ҳаммуаллиф);
* Математические модели и методы управления производством с учётом случайных факторов. – Киев, 1991;
* Муқаддима оид ба мутодҳои статискии таҳқиқи эконометрӣ. – Х. 1997;
* Масъалаҳои ғайрихоси барномасозии хаттӣ дар оптимизатсияи истеҳсолот. – Х. 2000;
* Проблемы модеоирования водохозяйственных систем. – Д. 2003.
* Bulleted list item

Эзоҳ
----

1. ↑  Арбобони илми тоҷик (асри ХХ-аввали асри ХХI) / Муаллиф-мураттиб Ёрмуҳаммади Сучонӣ. – Душанбе, 2017. – С. 336.
**Кишоварзӣ**, **аграрӣ** (собиқ мафҳуми *хоҷагии қишлоқ* — русӣ: Се́льское хозя́йство) — соҳаи иқтисодиёт мебошад, ки барои таъмини аҳолӣ бо маводи озуқа (хӯрокворӣ, ғизо) ва барои таъмин намудани соҳаи саноат бо ашёи хом хидмат мерасонад. Соҳаи кишаварзӣ (аграрӣ) дар ҳамаи кишварҳо мавҷуд аст. Ба соҳаи хоҷагии аграрии ҷаҳон зиёда аз 1 млрд аҳолии қобиляти корӣ дошта ҷалб карда шудааст. Бо проблемаҳои соҳаи аграрӣ илмҳои гуногун ба монанди агрономия, бойторӣ, мелиоратсия, рустанипарварӣ, боғдорӣ ва диг. сару кор доранд. Соҳаи кишоварзӣ тахминан 12 ҳазор сол муқаддам як тарзи меҳнату шуғли инсоният гардида ба пайдоиши хоҷагии истеҳсолӣ ва рушди тамаддуни башар такон додааст.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* Аграрӣ // А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2021, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.
**Ҳуқуқи омма ва хусусӣ** — яке аз таснифҳои ҳоло эътирофгаштаи ҳуқуқ аст. Тафовути ҳуқуқи хусусӣ ва ҳуқуқи омма дар Рими Қ а д и м аз ҷониби ҳуқуқшиноси намоёни румӣ Улпиан (с.с. 170-228) пешниҳод шуда, то имрӯз истифода мешавад. Мавзӯи танзими ҳуқуқи оммаро манфиатҳои
омма (ҷомеа ва давлат) ва ҳуқуқи хусусиро манфиатҳову корҳои хусусӣ ташкил медиҳад. Ҳуқуқи омма дар соҳаи ҳокимият ва тобеияг ва ҳуқуқи хусусӣ дар соҳаи озодиву ташаббускории шахсӣ амал мекунанд.

**Соҳаҳои ҳуқуқи омма** - Ҳуқуқи конститутсионӣ, маъмурӣ, молиявӣ, ҷиноӣ, мурофиаи гражданӣ, мурофиаи ҷиноятӣ, мурофиаи судии иқтисодӣ ва ғ. мебошанд.

Ҳуқуқи гражданӣ, оилавӣ, меҳнатӣ шомили ҳуқуқи хусусианд. Дар соҳаҳои ҳуқуқи омма воситаву усулҳои марказонидашуда (мутобиқатӣ), императивӣ (ҳатмӣ-ҳокимиятӣ, тобеиятӣ), дар соҳаҳои хусусии ҳуқуқ бошад, баръакс, усулҳои ғайримарказонидашуда (дар асоси мустақилияту ташаббускорӣ), диспозитивӣ (бо имкони интихоби фаъолияти озодона) истифода мешаванд..

Нигаред низ
-----------

Ҳуқуқэҷодкунӣ

Эзоҳ
----

1. ↑  Фарҳанги истилоҳоти ҳуқуқ / Зери таҳрири Маҳмудов М.А. - Душанбе: ЭР-граф, 2009. - с. 527-528
**Бо Момоду Имбаре** (1946, Вали Диантанг, Горгол , Африқои Ғарбии Фаронса — 11 январи 2013, Порис, Фаронса) — арбоби давлатии Мавритания, раиси Палатаи болоии Парлумони Мавритания (2007—2013) ва и.в. Раиси Шӯрои олии давлатӣ (апрел-августи 2009). Дар ин вазифа ӯ соли 2009 интихоботи президентӣ ташкил карда, интиқоли қонунии қудратро таъмин намуд.

Зиндагинома
-----------

Мбаре соли 1946 дар Вали-Дянтанг, вилояти Горгол, деҳае дар ҷанубу ғарби Мавритания, дар марз бо Сенегал таваллуд шудааст. Пас аз гирифтани маълумоти ибтидоӣ ва миёна дар Мавритания, аз соли 1967 то соли 1973 дар Академияи илмҳои кишоварзии Укроина, воқеъ дар шаҳри Киев дар Иттиҳоди Шӯравӣ таҳсил карда, соҳиби унвони табиби байторӣ шудааст. Вай ба Мавритания баргашта, аз соли 1974 то соли 1975 ходими илмии лабораторияи моҳипарварӣ, баъд мудири лабораторияи хоҷагии моҳидории Ноуадибу ва аз соли 1976 то соли 1978 мудири кафедраи уқёнусшиносӣ ва биологияи баҳрӣ буд. Вай баъдан аз соли 1978 то соли 1980 директори Маркази миллии тадқиқоти уқёнусшиносӣ ва моҳипарварӣ буд.

Соли 1973 Институти хоҷагии қишлоқи Киевро бо ихтисоси табиби байторӣ хатм кардааст.

* 1974—1975 — ходими илмии лабораторияи моҳипарварӣ,
* 1976—1978 — Сардори лабораторияи моҳидорӣ, баъд мудири шӯъбаи уқёнусшиносӣ ва биологияи баҳрӣ дар Нуадхибу,
* 1978—1980 — директори Маркази миллии тадқиқоти уқёнусшиносӣ ва моҳипарварӣ,
* 1980—1981 — мушовири вазири моҳидорӣ ва хоҷагии баҳр;
* 1986—2003 — раиси комичроияи Вали,
* 2002—2003 — директори генералии бандари автономии Нуадибу,
* 2003—2005 — Вазири моҳидорӣ ва иқтисодиёти баҳр, сарфи назар аз ин мансаби баланд, мухолифи президент Тайи буд.
* 2007 — Ба Сенат интихоб шудааст
* 2007 то маргаш — раиси Сенат буд,

Моҳи августи соли 2008 дар ин кишвар табаддулоти низомӣ ба вуқӯъ пайваст, ки дар натиҷаи он раисиҷумҳури қонунӣ интихобшуда Сидӣ валид Шайх Абдуллоҳ сарнагун карда шуд ва хунта таҳти сарварии генерал Муҳаммад валид Абдулазиз ба қудрат расид. апрели 2009 сардори маъмурияти ҳарбӣ барои ба даст овардани ҳуқуқи номзадиаш ба президентӣ истеъфо дод ва Мбаре бо қарори Шӯрои конститутсионӣ иҷрокунандаи вазифаи раиси Шӯрои олии давлатӣ таъин карда шуд. Дар ин вазифа ӯ интихоботи президентӣ ташкил карда, интиқоли қонунии қудратро таъмин намуд.

Пайвандҳо
---------

* 
*

Эзоҳ
----


| ⚙️ Парчами МавританияПрезидентҳои Мавритания |
| --- |
| 
* Мухтор Додоҳ 1960—1978
* Мустафо Муҳаммад Солеҳ 1978—1979
* Муҳаммад Аҳмад Лулӣ 1979—1980
* Мухаммад Хуно Хидуллоҳ 1980—1984
* Муавия Сидиаҳмад Тайе 1984—2005
* Эли Мухаммад Фол 2005—2007
* Сидӣ Шайх Абдуллоҳ 2007—2008
* Муҳаммад Абдулазиз 2008—2009
* Бо Момоду Имбаре 2009
* Муҳаммад Абдулазиз 2009—2019
* Муҳаммад Ғазувонӣ аз 1 августи 2019

 | Парчами Мавритания |
**Ҳуқуқи иштирок кардан дар идораи корҳои давлатӣ** — мувофиқи Конститутсияи ҶТ ҳар як шаҳрванд ҳақ дорад дар ҳаёти сиёсӣ ва идораи давлатӣ бевосита ва ба воситаи вакилонаш иштирок намояд
(моддаи 27). Шарти муҳими соҳиб шудан ба ин ҳуқуқу озодиҳо ва татбиқи онҳо синну сол, аҳволи саломатӣ ва баъзе ҳолатҳои дигар мебошад. Шаҳрванд дар ҳаёти сиёсӣ ва идораи давлат дар шаклҳои гуногун
иштирок менамояд. Ин шаклҳо аз меъёрҳои консгитутсионӣ, қонунҳои
конститутсионӣ, қонунҳои ҷорӣ ва санадҳои зерқонунӣ бармеоянд. Онҳо
ба шаҳрванд ҳуқуқи интихоб кардан ва интихоб шудан ба мансаби Президенти ҶТ, вакили Маҷлиси намояндагони Маҷлиси Олӣ ва Маҷлисҳои маҳаллӣ ва дигар мақомоти интихобй, иштирок кардан дар раъйпурсии миллӣ ва маҳаллй, дар муҳокимаи умумихалқии лоиҳаи қонунҳо ва қарорҳои аҳамияти миллӣ ва маҳаллӣ дошта, дар маҷлисҳои коллективҳои меҳнатӣ ва дар ҷои истиқомат
ва ғайраро таъмин менамоянд.

Нигаред низ
-----------

* Ҳуқуқ

Эзоҳ
----

1. ↑  Фарҳанги истилоҳоти ҳуқуқ / Зери таҳрири Маҳмудов М.А. - Душанбе: ЭР-граф, 2009. - с. 524
**Бобо Фиғонӣ** (форсӣ: بابا فغانی‎, ? — вафот 1519, маҳаллаи Қадамгоҳ, Машҳад) — шоири форс-тоҷик.

Зиндагинома
-----------

Дар зодгоҳаш — Шероз илмҳои мутадовиларо омӯхта, ба камол расид. Ба шеъру шоирӣ дар айёми ҷавонӣ рӯй оварда, бо тахаллуси «Саккокӣ» эҷод мекард. Дар 30-солагӣ бо азми дарёфти мамдуҳ ва шуҳрати шоирӣ ба Хуросон сафар кард. Дар Ҳирот бо Абдурраҳмони Ҷомӣ ҳамсуҳбат гардид. Дар доираи адабии Ҳирот сабки шеъргӯии Бобо Фиғонӣ пазируфта нашуд. Дар ҷустуҷӯи харидори ашъораш роҳи Озарбойҷонро пеш гирифт. Дар ш. Табрез ба дарбори Султон Яъқуби Оққуюнлу (ҳукмр. 1478—1491) пайваст ва мавриди эҳтиром қарор гирифт. Ба сабаби рӯй додани нобасомониҳо дар ин минтақа Бобо Фиғонӣ ба Шероз баргашт. Пас аз муддате боз роҳи Хуросонро пеш гирифт. Чанде дар Абевард зиндагӣ карда, аз он ҷо ба Машҳад омад ва дар ҳамин ҷо умр ба сар бурд.

Эҷодиёт
-------

Бобо Фиғонӣ девоне мураттаб намуда буд, вале онро гум кард. Бародараш аз баёзҳо ашъори ӯро ҷамъ оварда, девонашро барқарор намуд. Шоири а. 17 Шопури Теҳронӣ низ дар Ҳиндустон девони Бобо Фиғонӣро тадвин кард. Девони Бобо Фиғонӣро соли 1934 дар Теҳрон муҳаққиқ Суҳайлии Хонсорӣ ба табъ расонд. Дар девони Бобо Фиғонӣ қасоид, ғазалиёт, рубоиҳо, тарҷеъбандҳо ва таркиббандҳо фароҳам омадаанд. Бобо Фиғонӣ дар мадҳи аиммаи абҳар, бавижа Алӣ ибни Абитолиб, Алӣ ибни Мусо Ризо, Султон Яъқуби Оққуюнлу ва дигар қасидаҳо дорад. Забони ашъор, тарзи баёни Бобо Фиғонӣ, махсусан дар қасоидаш, содаву равон, мавзӯъ ва мазмуни онҳо бикр аст. Дар маҳфилҳову маҷлисҳои адабӣ ашъораш мавриди татаббуъ қарор доштанд. Аз он ки дар каломаш воқеанигорӣ ва борикандешиҳо дошт ва аз ҳамқаламонони муосираш бо ин ҷиҳатҳо фарқ мекард, муҳаққиқон ӯро бунёдгузори сабки ҷадид дар а. 16 эътироф кардаанд. Абёти зер намунае аз нигоштаҳои Бобо Фиғонӣ мебошанд:

> Муқаййидони ту аз ёди ғайр хомӯшанд,  
> 
> Ба хотире, ки туӣ, дигарон фаромӯшанд.  
> 
> Бурун хиром, ки бисёр шайху донишманд,  
> 
> Хароби он шикани турраи буногӯшанд.  
> 
> Чӣ айш хуштар аз ин дар ҷаҳон, ки як-ду нафас,  
> 
> Ду кас ба дӯстии ҳам пиёлае нӯшанд.  
> 
> Ҳазор сӯзани пӯлод дар дил аст маро  
> 
> Аз ин ҳарирқабоён, ки дӯш бар дӯшанд…  
> 
> Чаман хуш аст, Фиғонӣ, ки аз маю аз гул,  
> 
> Ҷавону пир дар ин ҳафта масту мадҳушанд.
> 
>

Осор
----

* دیوان اشعار بابا فغانی. تهران،۱۳۴۰هـ. ش

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* احمدگلچین معانی. تاریخ تذکرههای فارسی.ج۲. تهران،۱۳۶۳هـ. ش؛
* صفاذبیح الله. تاریخ ادبیات درایران.ج۴. تهران،۱۳۸۳هـ. ش؛
* علیقلیوالۀداغیستان. تذکرۀریاضالشعرا. ج۴. تهران،۱۳۸۴هـ. ش؛
* تقیالدینمحمداوحدی. عرفاتالعاشقینوعرصاتالعارفین. ج۵. تهران،۱۳۸۹هـ. ش

Сарчашма
--------

* Бобо Фиғонӣ // Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.
**Дунаср** – такрор, бозгашт, падид омадани шохаи авҷӣ, руҷӯъи яке аз шоха, пардаҳои ирти фоъӣ, авҷии мақомҳоро Дунаср номанд. Дунаср дар санъати мақомҳо ба маънии октава низ истифода мешавад. Дар санъати мақомхонӣ устодон дар ҷараёни иҷрои шохаҳои авҷии ин ё он шохаи овозӣ (насрӣ) вобаста ба имконоти овозиашон аз Дунаср мавриди истифода менамуданд. Махсусан Домулло Ҳалим (1878-1940) дар таҷрибаи иҷроияш аз Дунаср моҳирона истифода намудаст.

Нигаред низ
-----------

* Шашмақом

Эзоҳ
----

1. ↑  Донишномаи Шашмақом./Зери таҳрири Олимов К. Абдувалиев А. Азизӣ Ф. Раҷабов А. Ҳакимов Н. – Душанбе, 2009. - с. 69 ISBN 978-99947-49-13-3
**Балгиром**, **Билгиром**, **Билигром** (форсӣ: بلگرام‎) — шаҳри куҳан, яке аз қадимтарин мар­казҳои фарҳанги исломӣ дар иёлати Утар-Прадеши Ҳин­дустон.

Шаҳрро султон Маҳмуди Ғазнавӣ ба тасарруф даровард. Аммо баъд аз муддате, ба сабаби заъфи ҳуку­мати Ғазнавиён дар Ҳинд, дар Б. ҳукмронони ҳинду ба сари ҳокимият омаданд. Яке аз ҳокимони ҳиндунажод Сринагар дар наз­дикии Б. ҳамноми худ шаҳре бунёд кард. Баъд аз он ки султон Илтутмиш (ҳукмр. 1211–1236) – аз ҳукм­ронони ондавраи Деҳлӣ, Б.-ро боз ба қаламрави худ до­хил кард, шаҳр бори дигар ба маркази илму фар­ҳанги исломӣ табдил ёфт. Аҳли илму адаби Б. аз авлоди Абулфараҷи Воситӣ ном шахсе мебошанд, ки баъд аз забти Бағдод аз ҷониби Ҳулогухон ба ин ҷо муҳоҷират карда буданд. Бозмондагони маъруф аз Воситӣ Мир Абдулҷалили Балгиромӣ (ваф. 1726), Мир Ғуломалӣ Озо­ди Балгиромӣ (муаллифи тазкираи «Сарви Озод»), Амир Ҳайдари Ҳусайнӣ (муаллифи китоби "Савонеҳи Акба­рӣ") ва диг. мебошанд. 
Б. яке аз шаҳрҳои калон дар Ҳиндустон ба шумор рафта, дар баъзе қисмҳои он осору ёдгорҳои меъмории мансуб ба асрҳои миёна дар шакли ободу хароба вуҷуд доранд.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

*. دائرة المعارف بزرگ اسلامی. جلد ۱۲. تهران، ۱۳۸۳ هـ. ش.

Сарчашма
--------

* Балгиром / М. Диловаров // Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.
**Баландии мутлақ** — баландии ягон сатҳи Замин нисбат ба сатҳи миёнаи уқёнус ба ҳисоби метр. 

Агар баландии мутлақи сатҳи ягон маҳал нисбат ба сатҳи миёнаи уқёнус баланд бошад, баландии мутлақи мусбат, агар паст бошад, Б. м.-и манфӣ номида мешавад. Баландии мутлақро бо нивелир муайян мекунанд.

Сарчашма
--------

* Баландии мутлақ / Н. Давлатов // Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.

  

Шаблон:Geo-term-stub

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️  Гузариш ба унсури Викидода  Фарҳангҳо ва донишномаҳо | 
* Большая советская (1 изд.)
* Брокгауза и Ефрона
* Britannica (онлайн)

 |
| Дар феҳристҳои китобшинохтӣ | 
* NKC: ph640647

 |
**Баласон**, **балисон** — моддаест, ки аз дарахту буттаҳои баласон мегиранд ва ширешмонанди хуш­бӯй буда, таъми тунду турш дорад; асосан аз рав­ға­ни эфи­ру зифти дар онҳо ҳал­шуда иборат аст. Баласони табиӣ аз қа­дим ҳамчун давои бемо­риҳои захми меъдаю рӯда истифода мешавад. Вобаста ба таркиб хосияти зиддимикробӣ, рафъи бадбӯӣ ва балғам­оварӣ дорад. Дар техника барои ҳосил кардани канифол, скипидар, ширешу лок, дар саноати атриёт, инчунин пар­дозгарӣ истифода мешавад.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* Баласон // Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.
Ба гурӯҳи **пасояндҳои аслӣ** фақат пасоянди -ро дохил мешавад, ки моҳиятан унсури софи грамматикӣ буда, чандин маъноро дар бар мегирад. Пасоянди **барин**ро низ шартан ба гурӯҳи пасояндҳои аслӣ дохил кардан мумкин аст, зеро вай комилан ёридиҳанда буда, ба сифати калимаи мустақил тамоман истифода намешавад. Аммо дар он қисме аз аломатҳои ҳиссаҳои номии нутқ мушоҳида мегардад. Чунончи, баъзе пасвандҳои номиро метавонад қабул кунад.

Мисолҳо
-------

* Ба ман ***баринҳо*** зан куҷо! (Сотим Улуғзода);
* Агар хоҳӣ, ман ***баринак*** не, аз ман зиёдтар бағайрат, коркун ва кордон шуда метавонӣ...(Садриддин Айнӣ);

Нигаред низ
-----------

* Пасоянд

Сарчашма
--------

* Грамматикаи забони адабии ҳозираи тоҷик.- Душанбе:Дониш,1985. - саҳ.307
**Баландмақом** — сози торию мизробии мусиқии тоҷикӣ.

Хосси мардуми кӯҳистони Бадахшон буда, аз бисёр ҷиҳатҳо ба Баландзиком ва рубоби афғонӣ шабоҳат дорад, ки гӯё аз омезиш ва такмили ин ду соз пайдо шудааст. Аз коса, хазина, даста, қӯпак (сар), торгирҳо (дуто, дар қисмати охири даста ва коса), харак ва гӯшакҳо иборат мебошад. Дарозии умумии Б. 102—105 см. Дарозии косаи Б. ҳамроҳи хазина 72 см, умқи косаву хазина 25-30 см, бари хазина 20-23 см, қутри косааш 25-28 см, дарозии даста 18-20 ва қӯпак (коса) 12-14 см мебошад. Чунин нишондиҳандаҳои фарқ­кунандаи Б. аз дигар созҳои халқӣ таъминкунандаи садои баланду форами он мебошанд. Б. 7 тори асосӣ ва 10 тори резонаторӣ дорад, ки 5-тоӣ дар ду тарафи хазина ҷой­гиранд. Ривоятест, ки ин созро сад сол қабл Мубораки Вахӣ ном шахс ихтироъ кардааст. Б. аксар сози якканавозист, гоҳе вобаста ба мавриди иҷро ба он даф ва ҳофиз ҳамо­воз мешавад.

Нигаред низ
-----------

* Рубоб

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Кароматов Ф. Нурҷонов Н. Музы­кальное искусство Памира. М. 1978.

Сарчашма
--------

* Баландӣ / Б. Раҳматов // Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.
**Баландии Деҳмой** — баландӣ дар ҳудуди ноҳияи Бо­боҷон Ғафурови вилояти Суғд.

Аз назди деҳаи Деҳмойи ноҳияи Ҷаббор Расулов сар шуда, 13 км ба самти Шим. Ш. тӯл мекашад (давоми он Баландии Рухак ном дорад). Баландиаш аз с. б. 400–500 м, аз сатҳи ҳудуди ҷойгир­шудааш 100–150 м. Сатҳаш нисбатан ҳамвор. Баландии Деҳмой асосан аз регсангу конгломератҳои давраи неоген иборат буда, қисми зиёдаш хокпӯш аст. Бештар гиёҳҳои биё­бонӣ (явшон ва ғайра) мерӯянд. Заминҳои корам низ дорад. Аз наҳри Деҳмой обёрӣ мешавад.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* Баландии Деҳмой // Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.
**Изомеризатсия** — ба изомери худ табдил ёфтани пайвасти кимиёӣ. Ҳангоми изомеризатсия тағйир ёфтани сохтори занҷири карбонии молекула, мавқеи бандҳои дучанда, табиати гурӯҳҳои функсионалӣ ё мавқеи онҳо дар молекула, конфигуратсияи геометрии пайвасти комплексӣ ва ғайра имкон дорад. Масалан, карбоҳидридҳои ҳадноки сохташон муқаррарӣ зери таъсири хлориди алюминний (AlCl3) ба изокарбоҳидридҳо табдил меёбанд (мас. бутан ба изобутан):CH3 — CH2 — CH2 — CH3 → (CH3)2CH — CH3

Чунин табодулот ҳангоми коркарди нафт (равандҳои крекинг, пиролиз, риформинг) ба амал омада, боиси ҳосил шудани бензини адади октаниаш баланд мегарданд. Дар натиҷаи изомеризатсияи сиклогексаноноксим таҳти таъсири асидҳо капролактам (аз он нахи синтезӣ — капрон истеҳсол мекунанд) ҳосил мешавад. Табодули оксиди этилен ба алдегиди атсетат, изомеризатсияи о- ва м-ксилол ба n-ксилол, ки ба асиди терефталат оксид мешаванд, ҳамчунин табодули ҳидробензол ба бензидин ва ғ. низ аз равандҳои муҳим мебошанд. Мафҳуми изомеризатсия табодули мутақобили изомерҳои геометрӣ [мас. асидҳои малеинат (I) ва фумарат (II)], ремитизатсияи моддаҳои фаъоли оптикӣ ва ғ-ро низ дар бар мегирад.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Изомеризатсия // Замин — Илля. — Д. : СИЭМТ, 2017. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 7). — ISBN 978-99947-33-89-9.
**Вятичҳо** — иттиҳоди қабилавии славянҳои шарқӣ, ки дар ҳавзаи дарёҳои Ока ва Маскав сокин буданд.

Машғулияти асосии вятичҳо кишоварзӣ, чорводорӣ ва шикор буда, то асрҳои 10–11 тарзи зиндагии қабилавӣ до-штанд. Ба қавли Гардезӣ, вятичҳо дар ҳамсосягии хазарҳо ва буртосҳо тобистон дар ҳисорҳо ва зимистон байни ҷангалзор зиста, рамаҳои чорво доштанд. Вятичҳо ба зироаткорӣ низ машғул шуда, аз ангубин шароб тайёр мекар-данд. Пешвоёни вятичҳо тоҷ бар сар намекарданд ва моҳе се рӯз дар шаҳри марказии онҳо Ҷароват (Вантит) бозор доир мешуд. Силоҳи асосии вятичҳо зӯбин, сипар ва найза буд. Кафши вятичҳо ба мӯзаҳои мардуми Табаристон монандӣ дошт. Вятичҳо дар асрҳои 9–10 ба хазарҳо боҷ месупориданд. Гарчи заминҳои вятичҳо аз ҷониби князи Киев Святослав Игоревич истило шуданд (964–965), соҳибихтиёрии худро то соли 984 ҳифз карданд. Вятичҳо нисбат ба дигар қаби-лаҳои славянҳои шарқӣ муддати зиёде урфу одат ва эътиқодҳои қадимии худро ҳифз кардаанд. Дар садаи XII сарзамини вятичҳо дар байни князҳои Ростов-Суздал, Рязан ва Черниговск тақсим карда шуд. Дар солномаҳои таърихӣ бори охирин дар садаи XII аз вятичҳо ёд шудааст.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* Вятичҳо // Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️  Гузариш ба унсури Викидода  Фарҳангҳо ва донишномаҳо | 
* Большая каталанская
* Большая российская (старая версия)
* Литовская универсальная

 |
Рендери расмии Parker Solar Probe
**Ковишгари хуршедии Поркер** (***Parker Solar Probe***, ки пештар ***Solar Probe***, ***Solar Probe Plus***, ё ***Solar Probe+***) — дастгоҳи кайҳонии худкори NASA, барномарезишуда барои баррасии тоҷи Офтоб. Ин ковишгар ба фосилаи 8,86 шуоъи хуршедӣ (ҳудуди 6,2 миллион километр) сатҳи хуршед фиристода хоҳад шуд.

Ковишгар ба шарафи астрофизики амрикоӣ Юҷин Поркер, ки дар соли 1958 мавҷудияти шамоли хуршедиро пешгӯи карда буд, номгузорӣ шудааст.

Ковишгари хуршедии НАСА
-----------------------

Оҷонсии кайҳоншиносии Амрико — NASA рӯзи 12 август эълон кард, кард, ки киштии илмии «Parker» ба офтоб фиристода шуд. Ин дастгоҳро ба воситаи мушаки Delta IV Heavy аз фурудгоҳи Канаверали аёлати Флорида ба кайҳон партоб карданд.

Delta IV Heavy дар миёни мушакҳои Delta IV аз ҳама тавонмандтарин ва дар ҷаҳон баъд аз Falcon 9 Heavy дувумин аст. Кишти илмии мазкур аз нигоҳи ҳаҷм ба мошин монандӣ дошта, 650 кило вазн дорад.

Суръати дастгоҳ ҳангоми иҷрои маъмурияти офтобияш ба 700 ҳазор километр дар як соат расида, босуръаттарин дастгоҳи кайҳонӣ дар таърих хоҳад буд.

Барои эъзоми ин маъмурият даҳ сол омодагӣ диданд ва қарор буд, он 11 август фиристода шавад, вале ба далели баъзе аз камбудҳо як шабонарӯз ба таъхир афтод.

Пажуҳиши нӯрпошӣ ва шамоли офтобӣ аз моҳи декабри соли 2018 оғоз хоҳад шуд.

Графикаи суръат ва масофа аз офтобии тозакунӣ аз фурӯш ба 2026. Нишондиҳанда: ①-㉔: Перигелий; ➊-➐: Забон

Эзоҳ
----

1. ↑  Первую миссию к Солнцу назвали в честь первооткрывателя солнечного ветра // nplus1.ru, май 2017
2. 1 2  Киштии амрикоии Parker ба омӯзиши офтоб сафарбар шуд(тоҷ.). *Радиои Озодӣ*. 13 августи 2018 санҷида шуд.

Шаблон:Rocket-stub
**Вячеслав Красичков** (русӣ: Вячеслав Прокофьевич Красичков; 10 [22] октябр 1898, ноҳияи Петров[d] — 16 июн 1978, Қӯрғонтеппа) — рустнипарвар, номзади илми кишоварзӣ (1948), академики Академияи илмҳои Тоҷикистон (1957), Арбоби шоистаи илми ҶШС Тоҷикистон (1952). Барандаи Ҷоизаи давлатии СССР (ИҶШС) (1950), Ҷоизаи давлатии ба номи Абӯалӣ ибни Сино (1972).

Зиндагинома
-----------

Институти кӯҳистонии кишоварзӣ (ш. Владикавказ) хатм кардааст (1929). ихтисос — «селексия ва тухмпарварии пахта» Самтҳои асосии фаъолияти илмӣ: селексия ва тухмпарварии пахта.
Директори Институти тоҷикистонии тадқиқотии илмии зироаткорӣ (1956—1957). Ноиби президент, академик-котиби Шуъбаи илмҳои табиатшиносии (аз с.1959 Шуъбаи биология ва кишоварзӣ) АИ ҶШС Тоҷикистон (1957—1960). Мудири шуъбаи селексияи пахтаи Институти тоҷикистонии тадқиқотии илмии кишоварзӣ АИ ҶШС Тоҷикистон (1960—1978).

Ҷоизаҳо
-------

* Қаҳрамони Меҳнати Сотсиалистӣ (1966).
* Бо ду ордени Ленин,
* се ордени Байрақи Сурхи Меҳнат,
* ду ордени «Нишони Фахрӣ»,
* медалҳои «Барои меҳнати шоён. Ба муносибати 100-солагии рӯзи таваллуди В. И. Ленин»,
* «Барои меҳнати аъло» тақдир шудааст.
* Арбоби шоистаи илми ҶШС Тоҷикистон (1952).
* Агрономи шоистаи ҶШС Тоҷикистон (1957).
* Дорандаи Ҷоизаи давлатии ИҶШС (1950),
* Ҷоизаи давлатии ба номи Абӯалӣ ибни Сино (1972).

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Красичков Вячеслав Прокофевич
* \* Академияи илмҳои Ҷумҳурии Тоҷикистон.Ҳайати шахсӣ. — Душанбе: Дониш, 2011. — 216 с.
**Изокра́тия** (аз юн.-қад. ἴσος «баробарӣ» + κρατεῖν «ҳокимият; давлат») — шакли идоракуниест, ки дар он ҳамаи шаҳрвандон ҳуқуқҳои баробари сиёсӣ доранд.

Таърих
------

Мафҳуми изократияро бори аввал С. Смит (1845) истифода кардааст. Ӯ норозигии худро ба ғояи баробарӣ барои тамоми табақаҳои ҷомеа баён карда, таъкид менамуд, ки ҷавонон набояд дар як сатҳ бо калонсолон соҳиби ҳокимият бошанд. Ӯ изократҳоро ҷонибдори ҳуқуқҳои интихоботию сиёсии занҳо медонист, ки дар он замон мавқеи ифротгароӣ дониста мешуд. Мафҳуми изократияро дар сатҳи такшилоти сиёсӣ Г. Аллен дар раванди ташкили Ҳизби мустақили коргарӣ, ки ҷонибдори баробарии шаҳрвандон буд, истифода кардааст.

Тавассути изократия меъёри ҳуқуқии изономия (аз баробарӣ дар назди қонун, то баробарӣ дар раванди идоракунӣ) дар низоми сиёсӣ ва иқтисодӣ истифода мешавад. Амали мазкур дар заминаи назарияи ҳуқуқҳои либералӣ дар шакли демократии идоракунӣ воқеӣ мешавад. Изократия ба ноустувории афкори ҷамъиятӣ, дунявият ва шаклҳои идории ҷумҳурӣ вобаста набуда, ба табъизи нажодӣ, ҷинсӣ ва ғ. иҷозат намедиҳад. Махсусияти изократия ҳамчун ҳаракати сиёсӣ дар он зоҳир мешавад, ки ҳуқуқи моликиятро эътироф мекунад ва захираҳои табииро ҳамчун манбаи даромади ҷамъиятӣ медонад. изократия федерализмро ҷонибдорӣ карда, артиш ва пулисро аслиҳаи синфҳои ҳукмрон меҳисобад. Дар изократия тартиботи ҷамъиятӣ, мудофиа ва хадамоти садамавӣ метавонанд аз ҷониби дружинаҳои гуногуни халқӣ (милитсия) таъмин гарданд. Изократҳо изҳор менамоянд, ки онҳо унсурҳои беҳтарини либералӣ, сотсиалистӣ ва афкори анархистиро дар фаъолияти худ таҷассум намудаанд: «Мо ба неруи халқ ва ҳокимияти он бовар дорем; ҳокимияти одамон ба воситаи одамон ва барои одамон аст. Баробарӣ маънои таҳтуллафзии калимаи „изократия" аст». Муҳаққиқи юнонӣ Крис Неофиту назарияи консервативии изократияро пешниҳод кардааст, ки тибқи он демократияи либералӣ тавассути овоздиҳии электронӣ васеъ мегардад.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Сидней Смит. Письма из Америкизократия USA, 1845;
* Грант Аллен. Изократическая партия. Часть 1. London, 1894;
* Isokratia. USA, 2006.
* Зокиров Г. Донишномаи сиёсӣ. Ҷ. 1. Д. 2015.

Сарчашма
--------

* Изократия / Г. Зокиров // Ғ — Дироя. — Д. : СИЭМТ, 2016. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 5). — ISBN 978-99947-33-67-5.
Як мард дар ҳоли хандидан
**Ханда** - вокуниши садодор ба эҳсоси хушҳолӣ, ё лаззати дарвинист. Умали мутаъдадӣ назир шунидани як ҷавк ё мавриди ғалғалак қарор гирифтан метавонад боиси пайдоиши ханда шавад. Ханда дар рафтори инсон ва баъзе аз ҳайвонот дида мешавад. Ханда ҷазвӣ аз рафтори инсонӣ аст, ки ба василаи мағз барои танзими эҳсосот тавлид мешавад. ва бидуни василаи инсонҳоро дар равобити иҷтимоӣ кумак мекунад. Ханда дар диди равоншиносӣ, нишонаи барои барқарор кардани робитаи мусбат бо дигарон аст. Ханда гоҳе метавонад дорои гироиш бошад ва хандаи як нафар боиси пайдоиши ханда дар дигарон шавад. Ин метавонад далели маҳбубият истифода аз садои ханда дар намоишҳои ҳаҷвиро тавзеҳ диҳад. 
Ханда аз инқибози ханҷара ба василаи апиглут эҷод мешавад. Мутолиаи ханда ва таъсироти он бар баданро хандашиносӣ мегуянд.

Ҳамчунин нигаред
----------------

* Рӯзи ханда — 1 апрел
* Лабханд
* Марг аз ханда
* Хандаи шайтонӣ
* Ханда дар ҳайвонот
* Хандашиносӣ
* Хандаи асабӣ

Манбаъ
------

* Ханда дар Википедиаи Форсӣ