recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Забонҳои туркӣ** оилаи забонҳои калоне аст, ки шомили сӣ забон узв мебошад. Ин забонҳо дар минтақаи васеъи аз Аврупои Шарқӣ то Сибир ва ғарбе Чин истифода мешаванд. Шумораи бо ин забонҳо чун забони асл ҳарфзананда дар ҳудуди 140 миллион таxмин зада шудааст, вале даҳҳо миллион нафари дигар ба ин забонҳо ошноӣ доранд. Забонҳои туркӣ зершохае аз оилаии забонҳои олтойӣ ҳастанд.

Ин гурӯҳе забонҳо олтоӣ астанд яъне каламот ва феълҳо бо изофа шудани пасванд маънии дигари ё ҳолате замоние мутафовитеро ба xуд мигиранд. Ҳамчунин яке аз мушаxассоти забонҳои туркӣ ҳамнавоии асвот (ба ист. забони ӯзбекӣ) аст.

Таснифот
--------

Geographical distribution of Turkic-speaking peoples across Eurasia
The Turkic languages may uncontroversially be divided into six branches:

1. Ҷанубу ғарбӣ (оғӯзӣ)
2. Шимолу ғарбӣ (қипчоқӣ)
3. Southeastern (Uyghur)
4. Northeastern (Siberian Turkic)
5. Chuvash (Oghur, Bulghar/Bolgar)
6. Khalaj (Arghu)

Southwestern Turkic (Oghuz) languages  

 Turkish Group 
 Azerbaijani Group 
 Turkmen Group 
 Others 

Northwestern Turkic (Kypchak) languages  

 Kypchak-Bolgar 
 Kypchak-Cuman 
 Kazakh-Nogay 

Distribution of Altaic languages in Eurasia 
* Proto-Turkic
	+ Southwestern (Oghuz)
		- Pecheneg (extinct)
		- Шарқӣ
			* туркӣ
			* Озарбойҷонӣ
			* Gagauz
			* усмонӣ (extinct)
		- Ғарбӣ
			* Туркманӣ
			* Khorasani Turkish
		- Шимолӣ
			* Afshar
			* Qashqai
			* Salar
		- Crimean Tatar
		- Urum¹
	+ Northwestern (Kypchak)
		- Kipchak (extinct)
		- Шарқӣ
			* Karachay-Balkar
			* Kumyk
			* Karaim
			* Kypchak-Cuman (Kypchak-Oghuz, Ponto-Caspian) languages
				+ Cuman (extinct)
				+ Krymchak
		- Шимолӣ
			* Kypchak-Bolgar languages
				+ Татарӣ
				+ Башкирӣ
				+ Baraba
		- Ҷанубӣ (Aralo-Kaspian)
			* Kypchak-Nogay languages
				+ Қазоқӣ
				+ Karakalpak
				+ Nogay
			* Kyrgyz-Kypchak group
				+ Қирғизӣ
				+ Altay
		- Crimean Tatar
		- Urum
	+ Southeastern (Uyghur, Chagatay, Karluk)
		- Old Turkic (extinct)
		- ҷағатоӣ (extinct)
		- Ғарбӣ
			* Ӯзбекӣ
		- Шарқӣ
			* уйғурӣ
			* Lop
			* Ili Turki
	+ Northeastern (Siberian Turkic)
		- Шимолӣ
			* Sakha / Yakut
			* Dolgan
		- Ҷанубӣ
			* Tuvan
			* Khakas
			* Shor
			* Fuyü Gïrgïs
			* Chulym
			* Tofa
			* Western Yugur (Yellow Uyghur)
	+ Болгар
		- * Khazar (extinct)
			* Bolgar (extinct)
			* Hunnic (extinct)
			* Chuvash
	+ Khalaj

Тақсимоти ҷуғрофӣ
-----------------

Таърих
------
**Биоҳидроакустика** (аз био... гидро... ва акустика) — садое, ки аз организмҳои обӣ бармеояд.

Биоҳидроакустика дар давраи Ҷанги дувуми ҷаҳон, дар натиҷаи истифодаи гидроакустикаи техникӣ ба вуҷуд омадааст. Садоҳое, ки организмҳои обӣ (моҳиҳо, ширхӯрҳо, харчангшаклҳо ва ғайра) мебароранд, хеле гуногун буда, ба кори муътадили олоти гидроакустикӣ халал мерасонанд. Биоҳидроакустика барои флоти ҳарбии баҳрӣ аҳаммияти бузург дорад. Бо ёрии биоҳидроакустика киштиҳои зериобиро аз селаи моҳиҳо ё кит фарқ кардан мумкин аст. Яке аз қисматҳои муҳимми биоҳидроакустика биоакустикаи моҳиҳо мебошад. Таҳқиқот нишон доданд, ки бисёр моҳиҳо садои ба худ хоссе мебароранд. Ҳангоми дар давоми сол иваз шудани сикли биологии моҳиҳо (афзоиш, фарбеҳӣ, зимистонгузаронӣ) ва равшанӣ (дар муддати шаборӯз) тарзи овозбарории моҳиҳо ҳам тағйир меёбад. Рафтори моҳиҳоро фақат ҳангоми донистани хусусияти шунавоӣ ва имконияти садоҳои гуногунро фарқ намудани онҳо муқаррар кардан мумкин аст. Биоҳидроакустика дар мавриди омӯзиши баъзе намудҳои моҳӣ (бо мақсади истифодаи онҳо) низ аҳаммияти бузург дорад. Бо ин мақсад, аз дастгоҳи гидроакустикии кофтукови моҳиҳо истифода мебаранд, ки бо ёрии он дар натиҷаи истифодаи усулҳои эхолокатсия умқи ҷойи зист, селаи моҳиҳо, суръати ҳаракат ва миқдори онҳо аниқ муайян карда мешавад. Биоҳидроакустика дар гирд овардани моҳиҳо ва диг. организмҳои обӣ, идора кардани рафтор ва ба низом андохтани ҳаракати онҳо дар иншооти моҳигузарон аҳаммияти бузург дорад. Маълумоти биоҳидроакустика дар бобати омӯзиши узвҳои акустикии наҳанг, ромуз ва ғ. ки қобилияти фавқулодаи фарқкунанда аз дигар ҷонварон доранд, саҳми даркорӣ мегузорад. Чунин ҳайвонот бо роҳи қабул ва фиристодани импулсҳои гидроакустикӣ мавҷудияти ғизо ва омилҳои хавфноки зери обро муайян мекунанд.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* Биогидроакустика // Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.
**Алексей Дяков Михайлович**- дар мавзеъи Лучакови губернияи Твер таваллуд шудааст. Ходими сиёсӣ, ки дар зиндагии халқи Бадахшон ва Тоҷикистон, дар барпо намудани ҳокимияти шуравӣ дар Помир шуғл варзидааст. Дар арафаи инқилоби февралӣ узви РСДР (П) мегардад. Баъди хондан дар донишгоҳи Томск чун муборизи фаъол шомили ҳайати инкилобчиҳо гардид. Соли 1920 ба Москва омада факултаи тибии Донишгоҳи давлатии Москваро хатм мекунад. Баъди хатми он ба Осиёи Миёна меояд, ки дар ин ҷо бародараш Таричан Михайлович Дяков дар мақомоти ВИК кор мекард. Соли 1921 чун табиби ҳарбӣ дар ҳайати сегонаи ҳарбӣ - сиёсӣ ба Помир омад. Соли 1923 чун табиби ҳарбӣ дар Тошканд кор кард. Сипас мудири шуъбаи тахтонии ташвиқоту тарғиботи КМ ВКП (б) Туркистон интихоб гардида, якбора сардори шуъбаи тоҷикии донишгоҳи коммунстии Осиёмиёнагиро низ ба уҳда дошта, барои таъсиси Дорулмуаллимини тоҷик (ш. Тошканд) хидматҳои сазовор кард.

Соли 1924 комиссари халқии тандурустии ҶМШС Тоҷикистон интихоб шуда,дар айни ҳол шуъбаи ташкилии ҳизбии бюрои ташкили КМ ВКП (б) –и Ӯзбекистон дар Тоҷикистонро уҳдабарӣ мекард.

Сипас ӯ худро куллан ба омӯзиши таърихи Ҳинду Осиёи Марказӣ бахшид. Доктори илми таърих, мудири сектори Пажӯҳишгохи АИ ИҶШС, устоди донишгоҳи давлатии Москва, муаллифи силсилаи мақолаҳо ва монографияҳо дар тайёр кардани кадрҳои тоҷик равнақи илм дар Тоҷикистон хидматҳои босазое дорад.
**Разан**  (форсӣ: رزن‎ ‎ озарбойҷонӣ: Rəzən) — шаҳр дар ғарби Эрон, дар устони Ҳамадон. Маркази маъмурии Шаҳристони Разан. Даҳумин шаҳри сераҳолӣ дар устои Ҳамадон .

Ҷуғрофия ва иқлим
-----------------

Шаҳр дар қисми шимолу шарқии устони Ҳамадон, дар минтақаи кӯҳӣ, дар баландии 1814 метр аз сатҳи баҳр ҷойгир аст .

Разан тақрибан дар 75 километрии шимолу шарқи Ҳамадон, пойтахти устон ва 205 км дар самти ҷанубу ғарбии Теҳрон, пойтахти кишвар, ҷойгир аст. Иқлими шаҳр бо мавқеи баланди он муайян карда мешавад; ҳарорати миёнаи солонаи ҳаво +11 °C, бориши миёнаи солона 300 мм, шумораи рӯзҳои хунук 80 аст.

Аҳолӣ
-----

То соли 2006, шумораи аҳолӣ 11,390 нафар буд ; Озарбойҷонҳо дар таркиби миллӣ аксарият мебошанд, дар таркиби мазҳаб мусулмонони шиъа бартарӣ доранд.

Эзоҳ
----

1. ↑  Атлас Мира. — М.: ПКО «Картография» Федерельного агентства геодезии и картографии Министерства транспорта Российской Федерации: Издательство Оникс, 2007 — стр. 128
2. 1 2  World Gazetteer (англ.)
3. ↑  Физико-географические данные (англ.)

  



| Шаҳрҳои устони Ҳамадон |
| --- |
| Асадобод |  Баҳор | Кабудроҳанг | Малойир | Наҳованд | Разан | Туйсиркон | Ҳамадон |
Ишораи аҳегао
**Аҳэгао** (ҷопонӣ: アヘ顔), ҳамчунин машҳур бо номи **O-Face** — истилоҳ дар порнографияи ҷопонӣ, ки ифодаи ҳангоми оргазмро дар рӯй нишон медиҳад. Бисёр дар бозиҳои компютерӣ (эрог), манга ва анимеҳои эротикӣ истифода мешавад.

Аҳегао равияи муд барои дӯстдорони эротика дар Ҷопон шудааст. Дар чеҳраи қаҳрамонони афсонавӣ либосҳои зиёде мавҷуданд, ки аҳегао доранд.

Этимология
----------

Қисми дуюми калима, "као" (ҷопонӣ: 顔顔) канҷӣ аст, ки маънояш "чеҳра" мебошад. Қисми якуми калима, "аҳэ" (ҷопонӣ: アヘアヘ), онро бо канҷӣ навиштан мумкин нест, аммо ихтисораи калимаи "аҳэҳэ" (ҷопонӣ: アヘアヘ) мавҷуд аст, ки дар навбати худ садои нафаскашӣ ё ноларо тавсиф мекунад.

Тавсиф
------

Истилоҳи «аҳэгао» ифодаи чеҳраи духтареро, ки алоқаи ҷинсӣ мекунад, тавсиф мекунад. Тасвири классикии чеҳраи аҳегао одатан арақкунӣ ва оби даҳонбарории бисёри духтари аксшударо, рухсораҳои сурх, чашмони якпаҳлу шуда, ашкҳо, ва ҳамчунон даҳони кушодаву нафасгиршуда ва забони берун баровардашударо нишон медиҳад. Одатан, чунин ифодаҳои мушоҳадашуда, қасдан барои эҷоди таъсири ҳаҷвӣ ва фаровоқеи эҷод мешаванд.

Эзоҳ
----

1. ↑  Ahegao. *Wordsense Dictionary*. 28 июли 2018 санҷида шуд.
2. ↑  *Mike Toole.* The Anime Alphabet(англ.). *Anime News Network* (22 February 2015). 28 июли 2018 санҷида шуд.
3. ↑  *Artefact.* The Evolution of the Ahegao(англ.). *Sankaku Project* (2 July 2010). 7 Декабри 2018 санҷида шуд.
4. 1 2  *Artefact.* The Evolution of the Ahegao(англ.). *Sankaku Project* (2 July 2010). 7 Декабри 2018 санҷида шуд.
5. ↑  *Guest Blogger.* Honey Brown Hentai(англ.). *Black Girl Nerds* (14 October 2016). 7 Декабри 2018 санҷида шуд. Баргирифта аз сарчашмаи аввал 7 Декабри 2018.
**Ақаллият** (вазъи ҳуқуқӣ - конститутсионӣ) - гурӯҳи шахсоне, ки дар марзи давлат ҷойгир буда, бо хусусиятҳои этникӣ, забонӣ, динӣ ва ғайра аз тамоми аҳолӣ фарқ карда, нисбат ба онҳо камшуморанд. Акаллият нисбат ба аксарият хусусияти хоси худро барои нигоҳ доштан кӯшиш мекунад.Мавҷуд будани ақаллият масъалаи ҳимояи онҳо, кафолати ҳуқуқу озодӣ ва худидораи онҳоро тақозо мекунад. Хусусияти хос ва манфиати ақаллият одатан ба воситаи мухторият додан ҳалли худро меёбад. Падидаи ақаллият ҳам аҳамияти байналхалқӣ ва ҳам аҳамияти ҳуқуқию конститутсионӣ дорад. Дар чандин санадҳои байналхалқӣ
ҳимояи манфиатҳои ақаллият тавсия шудааст. Дар Муоҳидаи байналхалқӣ дар бораи ҳуқуқҳои шаҳрвандӣ ва сиёсӣ (соли 1966) муқаррар карда шудааст, ки дар он мамлакатҳое, ки ақаллияти этникӣ, динӣ ва забонӣ мавҷуд аст, ба шахсони ба ин ақаллият тааллуқдошта, барои якҷоя истифода бурдани фарҳанг, эътиқод ба дини худ ва иҷрои расму оинҳо, инчунин барои истифодаи забони модарӣ набояд монеа гузошта шавад (м 27).
Дар қонунгузории миллӣ хусусияти этникии кишвар бо роҳи конститутсионӣ ва қонунҳо кафолат дода мешавад. Дар онҳо баробарҳуқуқии ақаллият бо аксарият ва кафолатҳои иловагии таъмини ҳуқуқҳои этникӣ, динӣ
ва забонии ақаллият муқаррар карда мешавад..

Нигаред низ
-----------

Ҳуқуқу озодиҳои конститутсионии инсон ва шаҳрванд

Эзоҳ
----

1. ↑  Фарҳанги истилоҳоти ҳуқуқ / Зери таҳрири Маҳмудов М.А. - Душанбе: ЭР-граф, 2009. - с.34-35
**Аҳдҳои қалбакӣ** - аҳде, ки бо мақсади рӯпуш намудани аҳди дигар баста шудааст. Чунин аҳд эътибор надорад. Дар чунин ҳолат ду аҳд ҷой дорад. Яке аҳди рӯпӯшкунанда ва дуюм аҳде, ки дар воқеъ тарафҳо дар назар доранд. Аҳди якум асос надорад, бинобар он беэътибор аст. Аммо баъзан тарафҳо надониста ба талаби қонун сарфаҳм нарафта, чунин аҳд содир мекунанд. Бинобар ин, мазмуни аҳдро таҳлил намуда, пас ба хулоса омадан лозим аст. Нисбати аҳде, ки тарафҳо воқеан дар назар доштанд, бо назардошти хусусияти аҳд қоидаҳои ба он дахлдор истифода карда мешаванд.

Нигаред низ
-----------

Қонун

Эзоҳ
----

1. ↑  Фарҳанги истилоҳоти ҳуқуқ / Зери таҳрири Маҳмудов М.А. - Душанбе: ЭР-граф, 2009. - с.71
|  |
| --- |
| Унсури холии Викидода |

**«Ал-аҳкóму-с-султóния ва-л-валоёту-д-диния»** (ар. احکام السلطانیه و الولایات الدینیة‎) — асари имом Абулҳасан Алӣ ибни Муҳаммади Мовардӣ (вафот 1058-59) дар баёни аҳқоми шаръии сиёсат ва давлатдории исломӣ. Ба забони арабӣ таълиф шудааст. Он дар ҳаҷми як ҷилд буда, аз бист боб иборат аст ва ҳар боб ба мавзӯе бахшида шудааст. Аз ҷумла, боби аввал дар баёни паймони имомат (хилофат) ва боби бистум дар баёни аҳкоми муҳтасибӣ мебошад.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* حاجی خلیفة. کشف الظنون عن اسامی الکتب و الفنون. ج.۱، بیروت، ۲۰۰۷
* ۲. ابوالحسن بن محمد بن حبیب البصری البغدادی الماوردی. الاحکام السلطانیة و الولایات الدینیة. بیروت، ۱۹۷۸

Сарчашма
--------

* Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — 664 с. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.
**Подумҳо** (лот. Collembola), як қатори ҳашаратҳои дараҷаи пастро гӯянд, ки ба зерсинфи аптериготҳо мансубанд. Подумҳо ҳашароти нахустбебол буда, сохти хеле сода доранд. Андозаашон 0,2 - 2 (баъзан 5-10 ) мм. Хелҳои подумҳо ниҳоят бисёр буда, онҳо дар хоку наботот зиндагӣ мекунанд; дар 1 метри мураббаи ҷангал, дашт ва алафзор садҳо ҳазор подумҳоро дидан мумкин аст. Подумҳо қадимтарин мавҷудот буда, дар тамоми қитъаҳои олам (ҳатто дар Антарктида) зиндагӣ мекунанд.

* Энциклопедияи Советии Тоҷик : [дар 8 ҷ.] / сармуҳаррир  А. С. Сайфуллоев. — Д. : СИЭСТ, 1978—1988.



|  |  |
| --- | --- |
|  | *Ин мақолаи нопурра аз фанни ҷонваршиносӣ мебошад.Шумо метавонед бо пурра кардани ин ба Википедия кумак кунед.* |
**Подшоҳи Шоҳигарии Ҳошимии** Урдун сарвари давлат ва подшоҳи Урдун аст. Вай ба ҳайси сардори Шоҳигарии Урдун - сулолаи Ҳошимиён хидмат мекунад. Подшоҳро Аълоҳазрат (Ҷалолатсоҳиб) (صاحب الجلالة) мегӯянд.

Урдун подшоҳии машрута мебошад. Аммо, подшоҳ нисбат ба подшоҳии машрута конститутсионӣ як андоза бештари ваколатҳои ҳукумронии иҷроия ва қонунгузорро дорад. Вай сарфармондеҳи қувваҳои мусаллаҳи Урдун буда, сарвазири Урдун ва раҳбарони мақомотҳои бехатариро таъин мекунад. Вай инчунин аъзоёни палатаи болоии Сенат ва инчунин аъзоёни Суди конститутсионӣро таъин мекунад. 

Шоҳ Абдуллоҳи II ибни Ҳусейн 7 феврали соли 1999 пас аз марги падараш Ҳусейн ба тахт нишаст.

Таърих
------

Писарони Ҳусейн ибни Алӣ, амири бузург ва Шарифи Макка дар пайи шӯриши арабӣ ва Ҷанги Якуми Ҷаҳонӣ бо унвони подшоҳони Ироқ ва Урдун таъин шуданд.

Подшоҳии Урдун дар соли 1921 таъсис ёфта, Абдуллои I амири Аморати Трансиордания шуд ва дар ин мақом аз 11 апрели соли 1921 то 25 майи соли 1946 то истиқлолият ба даст овардани Трансиордания ҳамчун *Шоҳигарии Ҳошимии Трансиордания* буд. Пас аз ба даст овардани истиқлолият, Абдуллоҳ аввалин подшоҳи кишвар шуд. Номи ин кишвар ба *Шоҳигарии Ҳошимии Урдун* 26 апрели соли 1949, пас аз он ки подшоҳӣ дар натиҷаи ҷанги арабу Исроил дар соли 1948 назорати ҳарду соҳили дарёи Урдунро ба даст овард, кӯтоҳ карда шуд.

Ворисият
--------

Подшоҳони Урдун (1921 - то кунун)
---------------------------------

### Аморати Трансиордания (1921–1946)

* Абдуллоҳи I (1921—1946)

### Шоҳигарии Ҳошимии Урдун (1946 - то кунун)

* Абдуллоҳи I (1946—1951)
* Талол ибни Абдуллоҳ (1951—1952)
* Ҳуссейн ибни Талол (1952—1999)Абдуллоҳи II ибни Ҳусейн
* Абдуллоҳи II (1999— то кунун)

Ворисияти тахт
--------------

Нишони подшоҳони Урдун

Ҳамчунин нигаред
----------------

* Таърихи Урдун
* Додгоҳи шоҳии Ҳошими
* Шоҳзодаи Урдун
* Рӯихати ҳамсарони шоҳии Урдун
* Рӯихати сулолаҳои суннӣ

Эзоҳ
----

1. ↑  Jordan. *Freedom in the World*.  Freedom House (2019). 20 апрели 2020 санҷида шуд.

Пайвандҳои беруна
-----------------

* Вебсайти расмии Подшоҳ
**Подшоҳии Ҳаннофер** (олмонӣ: *Königreich Hannover*) — вилояти таърихӣ ва давлат (асрҳои 17–19) дар шимолу ғарби Олмон.

Таърих
------

То охири садаи XII ба ҳайати герсогии Саксония, ки онро сулолаи Велфов идора мекард, дохил буд. Баъди пошхӯрии он герсогии Брауншвейг-Люнебург (аз соли 1235) ба бузургтарин мулк табдил ёфт, ки онро намояндагони сулолаи Велфов идора мекарданд. Дар асрҳои баъдӣ герсогӣ ба мулкҳои нисбатан хурд тақсим шуд. Дар садаи XV аз ҳайати он Волфенбюттел ва Каленберг-Гёттинген ҷудо шуданд. Герсог Брауншвайг Вилгелми хурдӣ бо бародараш мулки умумии меросиро байни худ тақсим карданд ва ӯ асосгузори хонадони ҳанноферҳо гардид. Дар садаи XVII намояндагони ӯ қисми зиёди мулки авлодӣ (Люнебург, Каленбург, Гётинген ва ғайра)-ро ба ҳукумати худ муттаҳид карданд. Соли 1636 герсог Георг фон Каленберг шаҳри Ҳанноферро қароргоҳи худ интихоб кард, ки баъд тамоми вилоят ин номро гирифт. Соли 1962 дар замони ҳукмронии герсог Эрнст Август Ҳаннофер дар ҳайати империяи Руми Муқаддас ба князии дар интихоби император иштироккунанда, табдил ёфт. Соли 1714 князи Ҳаннофер Георг Людвиг ҳамзамон шоҳи Британияи Кабир (бо номи Георги I) гашта, ба сулолаи Ҳаннофер асос гузошт. Соли 1719 шаҳрҳои Бремен ва Вердер ба ҳудуди Ҳаннофер ҳамроҳ карда шуданд. Дар ин давра князӣ ба яке аз марказҳои фарҳангии Олмон (соли 1737 Донишгоҳи Гёттинген таъсис дода шуд) табдил ёфт. Дар давраи Ҷанги ҳафтсола (1756–63) Ҳанноферро фаронсавиҳо забт карданд. Соли 1803 Ҳаннофер аз ҷониби лашкари Наполеон ишғол карда, ба ҳайати Прусия, шоҳигарии Вестфал дохил шуд. Дар Конгресси Вена (1814–15) мулкҳои Фрисландияи Шарқӣ, Ҳилдесҳайм, Линген, Меппен ба Ҳаннофер ҳамроҳ карда шуданд ва он мақоми подшоҳӣ гирифта, узви Иттиҳоди Олмон гардид. Дар Ҳаннофер намояндагии табақотӣ (1819) ва конститутсия ҷорӣ карда шуд. Соли 1837 герсоги кемберлендӣ Эрнст Август (1837–51), нахустин намояндаи сулолаи Ҳаннофер, ки шоҳи Британияи Кабир набуд ва дар Олмон зиндагӣ мекард, ба тахт нишаст. Дар натиҷаи ҷанги Утришу Прусия соли 1866 Ҳаннофер, ки дар он аз тарафи Утриш иштирок кард, ба музофоти Прусия (1866) табдил дода шуд. Баъди Ҷанги дуюми ҷаҳон (1939–45) ҳудуди Ҳаннофер ба минтақаи ишғолнамудаи британиягии Олмон дохил карда шуд. Аз соли 1946 қисми зиёди Ҳаннофер ба ҳайати мулки федеролии Саксонияи Поёнӣ ва қисми камаш ба ҳайати Саксония-Анҳалт дохил гардид.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* Ганновер // Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️  Гузариш ба унсури Викидода  Фарҳангҳо ва донишномаҳо | 
* Брокгауза и Ефрона
* Britannica (онлайн)

 |
| Дар феҳристҳои китобшинохтӣ | 
* GND: 4094703-8
* J9U: 987007299338505171
* LCCN: n85017061
* VIAF: 177839093
* WorldCat VIAF: 177839093

 |
**Эдвард Вилям Вест** (англ. Edward William West; 1824 — 4 феврал 1905) — шарқшиноси инглис, тарҷумони осори адабиёти паҳлавӣ ба забони англисӣ, муҳаққиқи адабиёти паҳлавӣ.

Зиндагинома
-----------

Ҳангоми таҳсил дар коллеҷи Лондон забонҳои урду, санскрит, форсӣ ва арабиро омӯхт. Солҳои 1844-66 дар Ҳиндустон муҳан-диси р. о. буд. Забони палиро омӯхт ва катибаҳои маъбадҳои будоиро рӯнавис карда, тарҷумаашонро ба забони англисӣ ба табъ мерасонд. Дар Ҳиндустон ба кеши зардуштӣ, китобҳои муқаддаси он, ба забони паҳлавӣ, тарҷумаву тафсири Авесто ба забони паҳлавӣ — «Занд» таваҷҷуҳ кард. Солҳои 1867-73 ба Аврупо баргашта, дар Муних (Мунхен) ҳамроҳи Мартин Ҳауг ба омӯзиш ва тарҷумаи осори паҳлавӣ ба забони англисӣ пардохт. (яке аз натиҷаҳои ин ҳамкорӣ нашр ва тарҷумаи «Ардавирафнома») мебошад (Haug M. and West E. W. The Book of Arda Viraf. Bombay-London, 1872). Пас аз сафари дигар ба Ҳиндустон (1875-76) ва бозгашт ба Аврупо В. дар ҳамкорӣ бо Макс Мюллер дар якчанд ҷилди силсилаи «The sacred books of the East» — «Китобҳои муқаддаси Шарқ» (ҷ-ҳои 5, 18, 24, 37, солҳои 1880, 1882, 1885, 1892) баъзе осори диниву ғайридинӣ ва андарзии паҳлавиро ба табъ расонд. Пажӯҳиши В. «Адабиёти паҳлавӣ» дар китоби «Бунёди филологияи Эрон» — «Grundriss der iranischen Philologie». II/2, Stutgart, 1896—1904 беҳтарин ва муътамадтарин эътироф гардидааст. В. феҳристи нусхаҳои хаттии Занду паҳлавии китобхонаи India-Office — Девони Ҳиндро мураттаб намудааст.

Эзоҳ
----

1. 1 2  *Swartz A.* Open Library (ингл.) — 2007.
2. 1 2  NUKAT — 2002.
3. 1 2  Oxford Dictionary of National Biography (ингл.) / C. Matthew — Oxford: OUP, 2004.
4. 1 2  *Deutsche Nationalbibliothek* Record #117318302 // Общий нормативный контроль (GND) (нем.) — 2012—2016.

Адабиёт
-------

* Вест Эдвард Вилям / М. Диловаров // Боз — Вичкут. — Д. : СИЭМТ, 2014. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 3). — ISBN 978-99947-33-46-0.


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️  Гузариш ба унсури Викидода  Фарҳангҳо ва донишномаҳо | 
* Dictionary of National Biography (2nd suppl.)
* Оксфордский биографический

 |
| 

| Дар феҳристҳои китобшинохтӣ |
| --- |
| 
* BNF: 12341871r
* GND: 117318302
* ISNI: 0000 0000 8394 076X
* J9U: 987007275092005171
* LCCN: n85194314
* NTA: 069193347
* NUKAT: n2016151520
* SUDOC: 067046371
* VIAF: 73926055
* WorldCat VIAF: 73926055

 |

 |
**Ақибгоҳ** — ба маънои васеъ тамоми ҳудуди мамлакати ҷангкунанда бо аҳолӣ ва захираҳои иқтисодии он, ғайр аз минтақаи амалиётҳои ҳарбӣ; ба маънои маҳдуд маҷмӯи қувваю воситаҳои таъмини қӯшун, флот ва амалиёти онҳо, ки дар ҳудуди ҷабҳаҳо, артишҳо, иттиҳодияҳо ва қисмҳо ташкил карда мешаванд. Вазифаҳои умумии ақибгоҳи артиши амалкунанда: таъмини моддӣ ва техникии қӯшун, тахлия (эвакуатсия) ва табобати маҷрӯҳону беморон, баровардани ашёи ҳарбии нолозим ва ғайра ақибгоҳи артиши амалкунанда дар қӯшунҳои хушкигард ҷабҳавӣ, артишӣ ва қӯшунӣ мешаванд, ки ҷузъи ҷудошавандаи ҷабҳа, артиш, дивизия ва полкҳо мебошанд. Ақибгоҳи ҷабҳавӣ ва ақибгоҳи артиширо инчунин ақибгоҳи фаврӣ ва ақибгоҳи иттиҳодияҳои қӯшунӣ ва қисмҳоро ақибгоҳи қӯшунӣ меноманд. Мустаҳкам гардидани ақибгоҳ ба иқтидори иқтисодӣ ва матонати маънавии мамлакат вобаста аст.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* Ақибгоҳ // Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.
**Насруллоҳ (Амир)** — амири Аморати Бухоро (1827-1860).

27 апрели соли 1827 Насруллоҳ (Ботурхон) ба тахти Аморати Бухоро нишаста, иҷрои ҳама корҳои ҳукуматиро ба қӯшбегӣ Ҳакимбий супурд. Пас аз ҷулус амир Насруллоҳ дар давоми 6-7 сол бародарон, ҳамаи хешу табор ва тарафдорони онҳоро ба қатл расонд. Дар солҳои аввали салтанаташ амир Насруллоҳ то 100 нафарро қатл намуда, дар байни халқ бо лақаби *«амир қассоб»* («Ботурқассоб») ном баровард. Аҳолӣ аз тарс Бухороро тарк намуда ба Шаҳрисабз ё Урганҷ кӯч мебастанд.

Дар сиёсати берунӣ амир Насруллоҳ кӯшиш мекард, ки бо давлатҳои ҳамсоя, аз қабили Эрон, Туркия ва Русия алоқаҳои ҳасана барқарор намояд. Бо ин мақсад ӯ Қобилбекбийи қарлуқро ба назди шоҳи Эрон Муҳаммадшоҳи Қоҷор ба расми сафир фиристод. Пас аз 10 рӯз Болтақулбеки Чағатойбеки қирқро ба назди султон Абдулмаҷид, халифаи Туркия фиристод.

Насруллоҳ инчунин барои муттаҳидсозии мулкҳои ҷудогона мубориза мебурд. Яке аз чунин мулкҳо Шаҳрисабз буд ва Насруллоҳ соле ду маротиба кӯшиши бенатиҷаи забти Шаҳрисабз мекард. Ниҳоят дар соли 1856 дар ҳуҷуми 28-ум ба ӯ муяссар шуд, ки Шаҳрисабзро фатҳ намояд. Барои мустаҳкам намудани нуфузаш ӯ духтари ҳокими Шаҳрисабз – Кенагасхонимро ба занӣ гирифт. Амир Насруллоҳ барои мустаҳкам намудани мавқеи худ инчунин бо хонии Хӯқанд мубориза мебурд. Сабаби оғози ҷанг забти шаҳрҳои Ҷиззах, Хуҷанд. Ӯротеппа, Нов ва ғайраҳо аз ҷониби хонии Хӯқанд шуд. Пас аз якчанд юришҳои нобарори Насруллоҳ байни Аморати Бухоро ва хонии Хӯқанд сулҳи 10-сола баста шуд. Чанд сол ҷангҳо бо бартарии яке аз тарафҳо гузашта, танҳо с.1842 хонии Хӯқанд пурра забт ва ҳокими он - Муҳаммадалихон қатл карда шуд. Кӯшишҳои амир Насруллоҳ дар бобати ба ҳайати Аморати Бухоро баргардонидани мулкҳои соҳили чапи Амударё (Балх), ки ба тасарруфи амирони афғон даромада буданд, натиҷае набахшид. Пас аз он ба Ҳисору Кӯлоб ҳуҷум намуда онҳоро гирифт. Соли 1837 амир Насруллоҳ ислоҳоти ҳарбӣ гузаронда, ба ташкил кардани қисми калони ҳарбии муназзам саъй намуд. Асоси он аз асирони рус, форсҳо ва дигарон фароҳам омада буд. Амир аз ин қисми ҳарбӣ, ки қувваи асосии зарбазанандаи қӯшуни Бухоро маҳсуб мешуд, дар вақти ҷанг васеъ истифода мекард. Насруллоҳ аз ҳар кас ва аз ҳар чиз хавф мебурд ва худаш ҳам зӯран ба ҳалокат расонда шуд. Мувофиқи баъзе ривоятҳо Кенагасхоним ҳангоми хоби амир ба гӯшаш симоб рехтааст. Амир аз дарди ҷонкоҳ бедор шуда пеш аз марг фармудааст, ки он зан ва ҳамаи бачаҳои вайро кушта ба чоҳ партоянд .

Адабиёт
-------

* Искандаров Б. Аморати Бухоро, ЭСТ, ҷ. 1. - Душанбе, 1978;
* Аҳмад Махдуми Дониш. Рисола ё мухтасаре аз таърихи салтанати хонадони манғития. - Сталинобод, 1960;
* Исмоилова Б. История Бухарского эмирата. - Худжанд, 2005;
* Ғафуров Б. Тоҷикон, Ҷ. 2. - Душанбе, 1985;
* Ҳотамов Н. Таърихи халқи тоҷик. - Душанбе, 2007

Эзоҳ
----

1. ↑  Донишномаи Ҳисор. - Душанбе: "Ирфон", 2015, - С. 126

|  |  |
| --- | --- |
| Таърих | *Ин мақолаи нопурра аз таърих мебошад.Шумо метавонед бо пурра кардани ин ба Википедия кумак кунед.* |

  



|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️  Гузариш ба унсури Викидода  Дар феҳристҳои китобшинохтӣ | 
* VIAF: 119170662
* WorldCat VIAF: 119170662

 |
**Аҳвоз** (форсӣ: اهواز‎ — *Ahvâz*, ар. الأهواز‎ — al-Ahwāz) — шаҳр дар ҷанубу ғарбии Эрон, маркази маъмурии устони Хӯзистон, бандари дарёи Корун. Аҳолӣ — 1 112 021 нафар

Ҷуғрофиё ва аҳолӣ
-----------------

Аҳолиаш наз­дики 1,4 млн. нафар (2010). Маркази роҳи оҳан, роҳҳои автомобилгард ва аэропорт дорад.

Таърих
------

Аҳвоз дар садаҳои V–IV то милод Оксин, дар замони Ҳахоманишиҳо Аваз ё Аваҷа ном дошт. Дар аҳди Сосониён Ҳурмузд – Ардашер (ба шарафи шоҳ Ардашери I) ном гирифта, садаҳои III–VII маркази тиҷорат ва киштигардии дарёӣ буд. Соли 638 ба Аҳвоз арабҳо соҳиб шуда, онро «Суқ-ул-Ахвоза» – «бозори хузиён» номиданд. Асрҳои 7–13 дар Аҳвоз шоҳибофӣ тараққӣ кард. Аҳвозро чандин бор арабҳо ва кӯчиёни Осиёи Миёна забту ғорат ва махсусан корезу шабакаҳои обёрии онро хароб карданд ва ин сабаби таназзули шаҳр гардид.

Имрузи Аҳвоз
------------

Дар садаи XIX Аҳвоз аз нав эҳё шуд. Тараққиёти минбаъдаи Аҳвозро кашфи кони нафт (1908) муайян кард ва он чун маркази саноати нафти Эрон хеле пеш рафт. Лӯлаҳои интиқоли нафтӣ то макон­ҳои тавлидоти он (Ободон, Исфаҳон, Теҳрон) кашидашуда аз Аҳвоз мегузаранд. Коргоҳҳои саноати пӯлодгу­дозӣ, ки­миё, нассоҷӣ, хӯрокворӣ дорад. Дар Аҳвоз дониш­гоҳҳои тиб­бӣ, нафтию техникӣ, инчунин Дониш­го­ҳи Шаҳид Чам­рон фаъолият мекунанд. Маркази маъ­му­рию саноатии Аҳвоз дар соҳили рост ва қисми аҳоли­ни­шини он дар соҳили чапи дарёи Корун ҷой гирифтаанд.

Сарчашма
--------

* Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — 664 с. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.

Эзоҳ
----

1. ↑  Шаблон:Книга:Русские названия жителей: Словарь-справочник
2. ↑  Барӯйхатгирии расмии аҳолӣ соли 2011
**Эдвард Хиггинс "Эд" Уайти II** (англ. Edward Higgins «Ed» White II; 14 ноябри 1930, Сан-Антонио, Техас, ИМА — 27 январи 1967, Маркази кайҳонии Кеннеди, Флорида, ИМА) — кайҳоннавард, муҳандис, подполковники ИМА, аввалин амрикоӣ дар фазои кайҳонӣ (3 июни 1965).

Парвоз дар Ҷеминӣ-4
-------------------

Парвози Ҷеминӣ 4 парвози ҳаштумин дар кайҳон дар Иёлоти Муттаҳида буд. Вазифаҳои парвоз инҳо буданд: аввалин парвози чандрӯзаи киштии кайҳонии идорашавандаи ИМА, озмоиши парвози мулоқот ва муштарак бо марҳилаи дуюми сарфшудаи ракета-интиқолдиҳандаи Титан III, аввалин баромади як кайҳоннаварди амрикоӣ дар назди киштии кайҳонӣ. Аз 3 июни соли 1965 оғоз карда, ба фуруд омадан 7 июни соли 1965, давомнокии парвоз 4 рӯз 1 соату 56 дақиқаву 12 сония.

### Баромад ба фазои кайҳон

Дар аввал, ба нақша гирифта шуда буд, ки баромад дар давоми инқилоби дуввуми мадорӣ анҷом дода шавад, аммо кайҳоннавардон онро ба севвум интиқол доданд, зеро МакДивитт фикр мекард, ки Уайт пас аз партоб ва бархӯрди номуваффақ ба мушак ба назар хаста ва дарғазаб аст. Пас аз истироҳати кӯтоҳ, экипаж ба барномаи баромад баромад. Механизми кушодани люк каме ғарқ шуд ва ба кайҳонавардон лозим омад, ки каме вақт сарф кунанд, то муваффақ шаванд. Вай худро бо як сақфи суғурта суғурта карда, оксигенро ба дастгоҳи пешбарандаи даст "кросс" насб кард ва аз кабинаи ҳавопаймо берун рафт. Чанд метр парвоз карда, ӯ ба иҷрои таҷрибаҳо дар самти манёвр шурӯъ кард. Пас аз 15 дақиқаю 40 сония, Уайт аз Хюстон фармон гирифт, ки ба киштӣ баргардад. Механизми люк ба кайҳоннавардон дақиқаҳои ташвишовар дод. Танҳо бо талошҳои муштарак ба Уайт ва Макдивитт муяссар шуд, ки дастакро кашида, ба ислоҳ ноил шаванд. Эдвард Уайт 20 дақиқа дар фазои кайҳон буд.

Фавт
----

Ҳангоми озмоишҳои киштии кайҳонии "Аполлон-1" дар якҷоягӣ бо тамоми экипаж - Вирҷил Гриссом ва Роҷер Чаффӣ дар сӯхтор ҳалок шуданд. Дар қабристони Академияи Вест Пойнт ба хок супурда шудаанд.

Ёдгориҳо
--------

Дар соли 1969, Уайт пас аз маргаш бо медали барои Хидмати шоистаи НАСА ва соли 1997 (30 сол пас аз маргаш) бо медали фахрии кайҳонии Конгресс мукофотонида шуд. Номи ӯ ба Толори шуҳрати кайҳоннавардон ворид карда шудааст ва дар оинаи кайҳонии димоғаи Канаверал ҷойгир аст. Дар композитсияи муҷассамавии "Фалакпаймои афтода" — аввалин ва то ба имрӯз ягона инсталлятсияи бадеӣ дар Моҳ ҷовидонӣ карда шудааст. Соли 1970 Иттиҳоди байналмилалии астрономӣ кратерро дар тарафи чапи Моҳ Эдвард Уайт номид.

Эзоҳ
----

1. 1 2  Encyclopædia Britannica (ингл.)
2. 1 2  Munzinger Personen (нем.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️  Гузариш ба унсури Викидода  Тасвир, видео ва садо | 
* TCDb

 |
| Вебгоҳҳои мавзӯъӣ | 
* Бонки Иттилоотии Интернетии Филмҳо

 |
| Фарҳангҳо ва донишномаҳо | 
* Литовская универсальная
* American National Biography
* Britannica (онлайн)
* Notable Names Database
* Universalis

 |
| Таборшиносӣ ва некрополистика | 
* Find a Grave
* WikiTree

 |
| Дар феҳристҳои китобшинохтӣ | 
* GTAA: 169652
* ISNI: 0000 0003 8539 6376
* LCCN: no94025444
* VIAF: 227111018
* WorldCat VIAF: 227111018

 |
**Áҳли зиммá** (ар. أهل الذمة‎) ё **зиммӣ** — мафҳуми динӣ-ҳуқуқӣ, номи шаҳрвандони ғайримусулмон дар кишвари исломӣ, ки ҳифзи амният ва таъмини кафолатҳои ҳуқуқии онҳо бар зиммаи давлат ва уммати ислом аст. Вақте сокинони сарзамине аз дари мусолиҳа бо мусулмонон ворид мешаванд ва мехоҳанд дар ҳимояи давлат ва уммати ислом ба сар баранд ва ҳамзамон бар дину ойини худ боқӣ бимонанд, ислом ин пешниҳоди онҳоро мепазирад ва барояшон ба унвони ақаллиятҳои динӣ тамоми ҳуқуқҳои шаҳрвандиро кафолат медиҳад. Зимма аз решаи зимомат гирифта шуда, дар луғат ба маънои аҳду паймон ва кафолат додан аст ва барои он онҳоро аҳли зимма меноманд, ки дар аҳд ва амони мусулмонон дохил мешаванд.

Вожаи аҳли зимма дар аҳодиси Пайғамбар (с), номаҳои хулафои чаҳоргона, луғатномаҳо ва ҳамчунин дар китобҳои фиқҳ ба маънои фавқ тавзеҳ шудааст. Донишманди англис Рум Лонде дар китоби худ бо номи «Ислом ва арабҳо» дар ин бора менависад: 

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| « | Бар хилофи императории масеҳиён, ки кӯшиш мекард диёнати масеҳиро бар тамоми раоёи худ таҳмил кунад, мусулмонон ба вуҷуди ақаллиятҳои динӣ эътироф карданд ва насрониён, яҳудиён ва зардуштиён дар назди онҳо аҳли зимма ва ё миллатҳои бархурдор аз ҳимоят номида мешуданд. | » |

Дар баробари ин шаҳрвандони ҳамешагии кишвари исломӣ аз ғайри мусулмонон – гурӯҳи дигар бо номи паноҳандагон – мустаъминин низ вуҷуд доштанд, ки бо сабаби сиёсие ва ё барои муҳоҷирати корӣ ба кишвари исломӣ паноҳ мебурданд ва онҳоро зиммии паноҳанда ва ё зинҳорӣ мегуфтанд. Онҳо низ комилан аз кафолатҳои ҳуқуқии Аҳли зимма бархурдор мегаштанд.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* الدکتور صالح بن حسین آیید. حقوق غیر المسلمین فی البلاد الاسلام (ترجمۀ فارسئ آن حقوق غیر مسلمانان در کشورهای اسلامی. داود ناروی). تهران، ۲۰۰۷؛
* لغتنامۀ دهخدا. تهران، روایت چهارم. بدون سال نشر؛
* دائرة المعارف فارسی. ج. ۱، تهران ۲۰۰۸

Сарчашма
--------

* Аҳли зимма // Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.
*Robinia pseudoacacia*
**Ақоқиё** (лот. Robínia pseudoacácia) — як навъ дарахти ороишӣ. Қариб дар ҳама ноҳияҳои Тоҷикистон мерӯяд.

Тавсифоти биологӣ
-----------------

To 16 м қад мекашад, решааш устувор. Қутри шоху навдаи як дарахти ақоқиё дар якҷоягӣ то 9,5 м мешаванд; пӯстлохи шоху навдаҳояш дорчинии тира, навдаҳои яксолааш аз сабз то дорчинии сурхча. Баргаш паршакл, дароз (12 – 24 см), думчааш кӯтоҳ (1,5 – 3,5 см), то охири тирамоҳ намерезад. Ниҳолаш баъди 4 – 7 сол гул мекунад. Хӯшагулаш сафед, хушбӯй (дарозиаш 7 – 11 см). Мевааш ғилофакмонанд, 4 – 10 дона тухм дорад; тухмаш сабз ё дорчинӣ. Ақоқиё дарахти рӯшноипарвард аст; ба камобӣ тоб меорад. Дар замини нарм ва ҳосилхез нағз рушду инкишоф меёбад (ниҳолаш то 8 – 10-солагӣ хеле зуд месабзад). Аз гули ақоқиё глюкозиди робинин, равғани эфир, аз баргу гулаш ранг, аз тухмаш равған ва аз пӯстлоху чӯбаш моддаҳои даббоғӣ мегиранд. Гули ақоқиё хеле сершаҳд буда, барои занбӯрпарварӣ аҳамияти калон дорад.

Хосияти шифоӣ
-------------

Дар тибби қадим ақоқиё барои муолиҷаи як қатор бемориҳо истифода мешуд. Абуалии Сино ақоқиёро барои муолиҷаи таб, гулмижа ва хирашавии чашм, ҷароҳати милки дандон, хунбалғамӣ, захми рӯда, боди фатақ (дабба), фаромадани бачадон, ҷароҳатҳои сӯхтагӣ ва ғайра давои хуб ҳисобидааст. Дар тибби муосир гули ақоқиё барои табобати бемориҳои пешобдон, гурда, санги гурда ва шошадон, амрози меъдаю рӯдаҳо, тромбофлебит, радикулит, миозит, остеохондроз, тарбод, невралгия, грипп, сулфа ва илоҷи захмҳо кор фармуда мешавад. Истеъмоли ҷӯшоби гарми пӯстлохи шохаҳои нави ақоқиё барои давои туршии меъда ва рӯдаи дувоздаҳангушта, қабзияти шикам нофеъ аст. Алкалоиди робинин, ки дар таркиби узвҳои гуногуни ақоқиё вуҷуд дорад, заҳрнок мебошад. Бинобар ин ҳангоми истифодаи давоҳои аз ақоқиё таҳиягашта эҳтиёт бояд шуд. Ақоқиё барои сабзкорӣ, мустаҳкам кардани нишебиҳо ва чун дарахтзори муҳофизи боғоту токзор истифода мешавад.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Колесников А. И. Декоративная дендрология, М. 1960;
* Качалов A. Л. Деревья и кустарники, М. 1970;
* Бухарев Г. Ф. Куйиков Н. С. Альбом пчеловода, М. 1971;
* Флора Таджикской ССР, т. 5, Л. 1978.

Сарчашма
--------

* Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — 664 с. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.
**Аҳад Очилов** (1912, ноҳияи Самарқанд — 14 ноябри 1989, Душанбе) — давлатмард, Қаҳрамони Меҳнати Сотсиалистӣ (1948).

Зиндагинома
-----------

Аҳад Очилов техн. педагогии Самарқандро хатм кардааст (1931). Муаллими мак. ибтидоии ш. Самарқанд (1931-32). С. 1932 ба Сталинобод (ҳоло -Душанбе) омадааст. Котиби Суди Олии Тоҷикистон (1932—1933), судяи суди халқии н. Ҳисор (1933), инструктори комиҷроияи ш. Сталинобод (1934-35), кот. деҳшӯрои Регар (ҳоло — Турсунзода,1935-36), хидмат дар сафи қӯшуни сарҳадии Комиссариати халқии корҳои дохилӣ (1936-37), инспектори ҳарбӣ (1937-38), кот. масъули комиҷроияи н. Регар(1938-39), муов. раиси к/з (1939), муд. Шуъбаи молияи н. Регар (1939-41), инструктори комиҷроияи вил. Сталинобод (1941-42). С. 1942-46 — хидмат дар сафи Арм. Сурх. Баъди анҷоми ҶБВ — раиси комиҷроияи н. Орҷоникидзеобод (ҳоло — Ваҳдат, 1946-50), шунавандаи мак. ҷум.-явии ҳизбии назди КМ ПК (б) Тоҷикистон (1950—1952), кот. якуми ком. ҳизбии н. Ҷиликӯл (1952-53), кот. якуми ком. ҳизбии н. Орҷоникидзеобод (1953-56), дир. МТС (1956-58), дир. Иттиҳодияи Селхозтехника (1959-61), раиси Шӯрои байниколхозии н. Орҷоникидзеобод (1963-69), сардори шуъбаи маъмурию хоҷагии Ваз. хоҷагии оби Тоҷикистон (1969-70), сардори шуъбаи истифодаи автобазаи № 16 ш. Душанбе (1970-75), ҷон. дир. фабрикаи мурғпарварии н. Орҷоникидзеобод (1975-80), сардори шуъбаи назорати заводи механикии н. Орҷоникидзеобод (1981-84), дир. истироҳатгоҳи АИ Тоҷикистон (1984-86).

Ҷоизаҳо
-------

Бо ду ордени Ленин, ду ордени Байрақи Сурхи Меҳнат, медали «Барои Ғалаба бар Германия дар соли 1941—1945», «Барои меҳнати шуҷоатнок», «20-солагии Ғалаба бар Германия дар ҶБВ-ии соли 1941—1945», 50-солагии Қувваҳои Мусаллаҳи СССР, медали тилоӣ ва нуқрагини НКХХ, «Ветерани меҳнат» ва ғ. мукофотонида шудааст.

Эзоҳ
----

1. ↑  Сомонаи aslunasl.tj Рӯзҳои ёдбуд дар моҳи август/ Аҳад Очилов(пайванди дастнорас)
**Аҳдномáи никóҳ** — созишномаи шахсоне, ки из­дивоҷ мекунанд ё созишномаи зану шавҳар, ки ҳуқуқ ба  ам­вол ва уҳдадориҳои онҳоро дар давраи заношӯӣ ва (ё) дар ҳолатҳои бекор кардани он муайян менамояд.

Дар Ҷумҳурии Тоҷикистон
-----------------------

Аҳдномаи никоҳ мафҳуми нав аст ва он аввалин бор дар Кодекси оилаи ҶТ дохил шудааст. Мутобиқи аҳдномаи никоҳ ҳамсарон имкон пайдо мекунанд, ки ҳуқуқҳои амволии худро дар давраи зиндагии якҷо ва мавриди бекор шудани никоҳ ба таври амалӣ анҷом диҳанд. Аҳдномаи никоҳ аз рӯйи табиати ҳуқуқии худ аҳди дутарафа мебошад. Дар он ду тараф – шахсоне, ки нияти ба никоҳ даромадан доранд, ё ин ки зану шавҳаре, ки дар никоҳи расмӣ ҳастанд иштирок менамоянд. Яъне дар қонун субъектҳои (та­рафҳои) аҳдномаи никоҳ махсус нишон дода шудааст. Мард ва зане, ки ба таври воқеӣ бе қайди давлатии никоҳ зиндагӣ доранд ва дар оянда нияти ба расмият даровардани ни­коҳашонро, ҳамон тавр ки Кодекси оилаи ҶТ пешбинӣ намудааст, надошта бошанд, аҳдномаи никоҳ баста наметавонанд. Ин ҳолат вобаста ба он аст, ки асоси аҳдномаи никоҳ молу мулки якҷояи зану шавҳар ё амволи дар оянда бадастмеовардаи онҳо мебошад. Ғайр аз ин, муносибатҳои амволии шахсони дар никоҳи воқеӣ буда, танҳо дар асоси қонунгузо­рии граж­данӣ ба танзим дароварда мешавад. Дар ҳолати набастани аҳдномаи никоҳ муносибатҳои амволии зану шавҳари дар никоҳи расмӣ буда, дар асоси талаботи Кодекси оилаи ҶТ (мод­даҳои 34–39) ба танзим дароварда мешавад. Ҳангоми бас­тани аҳдномаи никоҳ баҳсҳои нисбат ба он пайдошуда аз тариқи қо­нунгузории оила ва ҳам қонунгузории шаҳр­вандӣ ба танзим дароварда мешаванд.

Аҳдномаи никоҳ яке аз навъҳои аҳд ва қонунгузорӣ барои ҳам­са­рони оянда мебошад, ки ҳамсарон дар давраи никоҳ ҳу­қуқи мустақилонаи худро муайян месозанд, лекин дар ай­ни замон онҳоро барои бастани ин навъи аҳд уҳдадор намекунад. Аҳдномаи никоҳ танҳо дар шакли хаттӣ тартиб дода мешавад. Ин аҳднома ба шуъбаи нотариус пешниҳод мешавад. Мувофиқи талаботи Қонуни ҶТ «Дар бораи нотариати давлатӣ» (моддаи 39) сарнотариусҳои давлатӣ, нота­ри­усҳои калони давлатӣ дар идораҳои нотариалии дав­ла­тӣ, ки дар шаҳру ноҳияҳо фаъолият доранд, аҳдномаи никоҳро яке аз онҳо бо иштироки ҳатмии тарафҳо тасдиқ менамоянд.

Эзоҳ
----

1. ↑  Кодекси оилаи ҶТ, Моддаи 40.

Адабиёт
-------

* Кодекси оилаи Ҷумҳурии Тоҷикистон. Душанбе, 2011
* Фарҳанги истилоҳоти ҳуқуқ / Зери таҳрири Маҳмудов М.А. - Душанбе: ЭР-граф, 2009.

Сарчашма
--------

* Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — 664 с. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.
Тархун
**Тархун** (лотинӣ: Artemisja dracunculus), (русӣ: Полынь эстрагон) — гиёҳи тахачмонандест аз ҷинси шибоғ. Номи илмиаш(лотиниаш) «dracunculus» (мор, аждарбача) аст, шояд ба он сабаб бошад,ки баргаш ба забони мор шабоҳате дорад. Тархун гиёҳи хушбӯст ва соқаи навхезу баргаш хӯрданбоб мебошад. Бесабаб нест,ки Абӯрайҳони Берунӣ онро «аз ҷумлаи тарраҳо» хондааст. Зеро тархунро дар замони ӯ аллакай парвариш мекарданд.

Тархун гиёҳи сабзи хокистарӣ ва шохчадор буда, худрӯяш то 120 см, киштааш то 2 м қад мекашад. Пояаш рост, сершумор, коҳранг, сербарг; баргаш нештаршакл, баъзан сепарра(дарозиаш 1,5—8 см, бараш то ним сантиметр). Хӯшаи гулаш мудаввар, зардтоб(нӯги гулбаргҳо андак сурхча) мешавад.

Тархунро аз тухм ва қаламчаи бехаш зиёд мекунанд. Дар як ҷой 8—15 сол месабзад, вале чун сабзавот 4 сол истифода мебаранд.

Сарчашма
--------

Маҷаллаи «Илм ва ҳаёт», шумораи 10, соли 1991 (Мақсуди Ҳоҷимуҳаммад. «Тархун» (1500 рустании шифобахши Тоҷикистон))
**Ғаниҷон Абдусамадов** — иқтисоддон, доктори илмҳои иқтисод (1996), профессор (1997), Аълочии маорифи Тоҷикистон

Зиндагинома
-----------

Хатмкардаи Институти савдои советии Ленинград ба номи Ф. Энгелс (1971). Солҳои 1971 – 1973 сармуҳандис-технологи калони Раёсати савдои вилояти Ленинобод (ҳоло вилояти Суғд), 1974 – 1977 ассистенти кафедраи иқтисоди сиёсии Донишкадаи давлатии педагогии Ленинобод ба номи Киров, 1977 – 1981 аспиранти кафедраи иқтисоди сиёсии факултети иқтисодии УДТ, 1981 – 1982 - муаллими кафедраи иқтисоди сиёсии Донишкадаи давлатии педагогии Ленинобод ба номи Киров, 1982 – 1990 - лектор, мудири шуъбаҳои илм ва муассисаҳои таълимӣ, иҷтимоӣ-иқтисодии Комитети вилоятии Ҳизби коммунистӣ вилояти Суғд, 1990 – 1992 - муовини Раиси вакилони халқии вилояти Суғд, 1992 – 1996 - дотсент ва ходими калони илмии Донишгоҳи давлатии Хуҷанд ба номи академик Бобоҷон Ғафуров, 1966 – 2000 мудири кафед­раи «Иқтисодиёти корхонаҳо ва со­ҳибкорӣ»-и Донишгоҳи давлатии ҳуқуқ, бизнес ва сиёсати Тоҷикистон (ДДҲБСТ), 2000 – 2001 - профессори кафед­раи «Иқтисодиёт ва менеҷмент», 2001 –2008 - мудири кафедраи «Назарияи иқтисодӣ ва иқтисодиёти ҷаҳонӣ» ва 2008 – 2009 - муовини проректор оид ба таълими Комплекси ягонаи таълимии дар шаҳри Хуҷанд будаи Донишгоҳи давлатии тиҷорати Тоҷикистон. Аз сентябри 2009 - декани факултети Технологияи компютерӣ ва ҳисобгирии Донишгоҳи давлатии ҳуқуқ, бизнес ва сиёсати Тоҷикистон буд.

Фаъолияти илмӣ
--------------

Оид ба масъалаҳои барқароршавӣ ва рушди муносибатҳои бозорӣ дар Тоҷикистон беш аз сад асару мақола навиштааст. Ҳамаи тадқиқоти илмиаш ба ташаккул ва тараққии муноси­батҳои бозорӣ дар Тоҷикистон бахшида шудаанд.

Осор
----

* Таджикистан и рынок. - Душанбе, 1994;
* Закономерности становления и развития рыночных отношений в Республике Таджикистан. - Душанбе, 1995;
* Развитие предпринимательства за рубежом. - Худжанд, 1999;
* Переход к рынку. - Душанбе, 1999;
* Асосҳои иқтисодиёт. - Хуҷанд, 2006.

Ҷоизаҳо
-------

* Аълочии маорифи Тоҷикистон,
* Аълочии кооператсияи матлуботи ҶТ,
* Корманди шоистаи кооператсияи матлуботи ҶТ,
* дорандаи Ҷоизаи ба номи акад. Бобоҷон Ғафуров (1999)

Сарчашма
--------

1. ↑  Энсиклопедияи Миллии Тоҷик, Ҷилди 1. А-АСОС – Душанбе: Сарредаксияи илмии Энсиклопедияи Миллии Тоҷик, 2012- с. ?

Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] / сармуҳаррир  А. Қурбонов. — Д. : СИЭМТ, 2011—2020.
**Алексе́й Никола́евич Гри́бов** (18 [31] январ 1902, Маскав — 26 ноябр 1977, Маскав) — ҳунарпешаи рус, Артисти халқии ИШҶС (1948).

Зиндагинома
-----------

Баъд аз хатми Мактаби назди студияи севвуми Театри бадеии академии Маскав, аз соли 1924 корманди ҳамин муассиса буд. Як силсила симоҳои миллии русиро офаридааст: Шмага («Гунаҳкорони бегуноҳ»-и А. Н. Островский), Собакевич («Ҷонҳои мурда»-и Н. В. Гогол), Епиходов ва Чебутикин («Боғи олуболу» ва «Се хоҳарон»-и А. П. Чехов), Лука («Дар қаър»), Достигаев («Егор Буличов ва дигарон», «Достигаев ва дигарон», ҳама аз А. М. Горкий), Фома Опискин («Рустои Степанчиково ва сокинони он», аз рӯи асари Ф. М. Достоевский). Г. яке аз дурахшонтарин симоҳои саҳнаи Театри бадеии академии Маскав, устоди ҳунари таҷассумкунонист. Дар санъати ӯ содагӣ ва воқеияти олӣ бо шадидияти шакл тавъам мебошад. Аз соли 1935 дар кино нақш бозидааст (филмҳои «Ҷашн», 1944; «Гунаҳкорони бегуноҳ», 1945; «Мардуми ҷасур», 1950; «Муфаттиш», 1952; «Дӯстони содиқ», 1954); «Сарвари Чукотка», 1967 ва ғ.). Дар нақшҳои лаҳзавӣ бо истифода аз ҷузъиёти равшану ҳаракоти муассири комил тимсолофаринӣ мекард. Устоди Мактаб-студияи Театри бадеии академии Маскав, профессор (1970), Қаҳрамони Меҳнати Сотсиалистӣ (1972). Дорандаи Мукофоти давлатии ИҶШС (1942, 1946, 1951, 1952).

Эзоҳ
----

1. 1 2  Грибов Алексей Николаевич // Большая советская энциклопедия (рус.): [в 30 т.] / под ред. А. М. Прохоров — 3-е изд. — М.: Советская энциклопедия, 1969.
2. 1 2  *Bibliothèque nationale de France* идентификатор BNF (фр.): платформаи додаҳои боз — 2011.

Адабиёт
-------

* Грибов Алексей Николаевич // Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.

* А. Н. Грибов. М. 1949;
* Кульчинек Э. Р. Народный артист СССР А. Н. Грибов. М. 1979;
* Новая российская энциклопедия. Т. V (1). М. 2008.
**Ғармаш** (лот. Alcea nudiflora), **гулхайрии сафед** — гиёҳест бисёрсола.

Тавсифоти гиёҳшинохтӣ
---------------------

Пояаш рост; аз 30 см то 2 м қад мекашад. Баргаш калон (дарозии думчааш то 20 см, бари паҳнакаш 3 — 18 см), мудаввар. Гулаш сафед, қифшакл. Тухмаш гурдашакли сиёҳтоб. Моҳҳои май — сентябр гул карда, тухм мебандад.

Густариш
--------

Ғармаш дар аксар ноҳияҳои Тоҷикистон мерӯяд. Бештар дар ҷангалзори паҳнбарг ва гармсер (шибляк), шибоғзори дашт, марғзори субалпӣ, нишебиҳои санглохи кӯҳ, боғ, киштзор, канори роҳ ва ғайра (800 — 3000 м аз с. б.) месабзад.

Хосиятҳои шифоӣ
---------------

Теофраст, Дисқуридус, Плиний ва дигарон ғармашро доруи хуби сулфа ҳисобидаанд. Ба ақидаи табибони халқӣ ғармаш реш ва пучакҳоро мепазонад, варамҳоро таҳлил медиҳад. Барги тарашро кӯфта ба сар банданд, варами майна ва пардаи онро шифо мебахшад, барои бардамида шудани пилки чашм давои хуб аст. Онро кӯфта ба захмҳо гузошта банданд, даҳани онҳоро ба ҳам оварда шифо мебахшад. Агар ягон узв шикаста бошад, ба он кӯфта гузошта банданд, устухонро ба ҳамдигар пайваст мекунад. Агар ғармашро дар об ҷӯшида, он обро ба сар бирезанд ё сарро бо он шӯянд, мӯи сарро нарм мекунад. Ва агар дар он об то ноф даромада шинанд, варами мақъадро таҳлил медиҳад. Тухми хушкашро кӯфта, бехта, бо оби ширгарм биошоманд, санги гурдаро майда карда мерезонад. Кӯфтаи тухми ғармашро дар об тар карда, он луобро бо шакар даромехта, нимгарм бихӯранд, сурфаи гарм ва хун қай карданро нафъ дорад. Пӯсти решаи ғармаш бисёр қавӣ аст. Агар онро дар об ҷӯшонида бинӯшанд, исҳолро мебандад. Иллати қулинҷ (колит)-ро шифо мебахшад. Решаи ғармашро дар об ҷӯшонида дар он об даромада бихобанд ё бишинанд, пайвандҳои шахшударо мулоим мекунад. Решаи хушки онро кӯфта, ордаки онро бо орди боқило даромехта, бо равғани хук сиришта, бар буғумҳо гузошта банданд, шах шудан ва варамҳои сахтро ислоҳ мекунад.

Бехи ғармашро дар тибби бисёр давлатҳои ҷаҳон истифода мебаранд; асосан доруи балғамовар ҳисоб меёбад. Ҳангоми илтиҳоб ва қабзияти узвҳои нафас, роҳи пешоб, газаки меъдаву рӯда ва ғайра низ тавсия медиҳанд. Бехаш то 35 % луоб, инчунин қанд, аспаргин ном модда ва ғайра дорад. Бехи ғармашро баҳор ва тирамоҳ ғундошта, дар ҷои соя мехушконанд.

Нигаред низ
-----------

* Гули хайрӣ
* Хатмӣ

Эзоҳ
----

1. ↑  Об условности указания класса двудольных в качестве вышестоящего таксона для описываемой в данной статье группы растений см. раздел «Системы APG» статьи «Двудольные».
2. ↑  С. Юсуфӣ, А. Раҷабзод, С. Ҷабборова. Луғати наботот (Русӣ-Тоҷикӣ-Лотинӣ) — Д. 2018. СИЭМТ. — С. 63. —112 саҳ. — ISBN 978-99947-33-94-1.

Адабиёт
-------

* Ковалева Н. Г. Лечение растениями. М. 1972;
* Турова А. Д. Лекарственные растения СССР и их приминение, М. 1974;
* Гаммерман А. Ф. Гром И. И. Дикорастущие лекарственные растения СССР, М. 1976;
* Полуденный Л. В. Эфирномасличные и лекарственные растения, М. 1979;
* Флора Таджикской ССР, т. 6, Л. 1981;
* Зоҳидов Ҳ. Канзи шифо, Д. 1998.

Сарчашма
--------

* Энциклопедияи Советии Тоҷик : [дар 8 ҷ.] / сармуҳаррир  А. С. Сайфуллоев. — Д. : СИЭСТ, 1978—1988.
**Ғарнота**, **Грана́да** (исп. *Granada* [ɡɾaˈnaða]) — шаҳр дар Испониёи Ҷанубӣ, дар Андалус, дар доманаи кӯҳи Сйерра-Невада, дар андароби дарёҳои Хенил ва Дарро. Маркази маъмурии музофоти Ғарнота. Аҳолиаш 250 ҳазор нафар (2014). Масоҳаташ 88,02 км2.

Таърих
------

Ғарнота аз соли 500 то м. ҳамчун деҳаи иберӣ ва фи­ниқии Илиберра маълум аст. Дар асри 6 — ибтидои асри 8 тобеи вестготҳо (готҳои ғарбӣ) буд. Соли 711 онро араб­ҳо забт намуданд. Баъди аз ҷониби испаниҳо истило шудани Кордова (Қуртуба) (1236) ва Севил (1248) мусул­монҳо ба Ғарнота фирор карданд ва он пойтахти давлати нави Аморати Гранада (1234—1492) гардид. Дар асрҳои миёна яке аз шаҳр­ҳои сарватманди Аврупо, маркази тиҷорат ва ҳунар­ман­дӣ буд. Дар асри 14 Ғарнота тараққӣ кард. Соли 1492 шаҳр баъди му­ҳосираи 8-моҳа ба костилиягиҳо таслим шуд. Яҳудиён аз шаҳр ронда шуданд, мусулмонҳо дар асри 17 шаҳрро тарк карданд. Шаҳр рӯ ба харобӣ оварда, дар асрҳои 18-19 аз нав эҳё гардид. Дар замони ҷанги шаҳрвандии сол­ҳои 1936-39 яке аз марказҳои тарафдорони Ф. Франко буд. Ғарнота маркази бузурги тиҷорату саноат ва истеҳсоли яроқу аслиҳа аст. Саноати кимиё, чарм­гарӣ, бофандагӣ, қаннодӣ та­раққӣ кардааст. Корхо­наҳои май­кашӣ ва пивопазӣ дорад. Ғарнота яке аз марказҳои бузурги сайё­ҳӣ аст. Дар замони салтанати арабҳо дар Ғарнота масҷиду манораҳои бисёр (ал-Ма­нор-де Сан-Хосе, асри 11), ҳам­момҳо, қасрҳои Дору-л-Ман­ҷар ал-Кубро ва Дору-л-Ҳур­ра (асри 15), мадрасаи Юсуф ва ҳоспитали Мористон сохта шуданд. Маҳаллаи қадимии му­сулмон — ал-Байсин боқӣ мондааст. Қасри маш­ҳури ал-Ҳамро (асрҳои 13-15) дар яке аз теппаҳои наз­дики Ғарнота во­қеъ аст. Дар давраи салтанати шоҳони ис­па­нӣ дар маркази шаҳр Ибодатхонаи шо­ҳӣ (1505-21, марқади Фердинанди V ва Изабеллаи I) ва калисои ҷомеъ (1522, готикаи баъдӣ) сохта шуданд. Бо ташаббуси ашрофони дарборӣ, ки таҳ­ти таъсири меъмории даврони Эҳё қарор доштанд, Ҳос­пи­тали шоҳӣ (1511—1640), дайрҳои Сан-Херонимо (ибтидои асри 16), Ла-Картуха (ибтидои асри 16), калисои Санта-Анна (асри 16) бунёд гардиданд, намои Ибодатхонаи шоҳӣ аз нав сохта шуд. Дар асри 17 сохтани ибодатхонаҳо (калисо ва дайри Анҷел Кустодио, меъмор А. Кано, 1652) вусъат ёфт. Дар асрҳои 19-20 якчанд лоиҳаи бузурги шаҳр­созӣ амалӣ гардид, ки барои танзими сохтмони иморатҳои шаҳр равона шуда буданд: хиёбони Гран Виа де Колон (1851), осорхонаи Хосе Герреро, осорхонаи бостон­шино­сӣ, осор­хона — ёдгории Ф. Гарсиа Лорка, до­ниш­гоҳ ва ғ. Дар де­ҳаи Фуэнте-Вакерос осорхонаи шах­сии Гарсиа Лорка (дар он ҷо таваллуд шудааст) мавҷуд аст.

Эзоҳ
----

1. ↑  Relación de Municipios y sus Códigos por Provincias — National Statistics Institute, 2019.

Сарчашма
--------

* Гранада // Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.