recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Кёлн** (олмонӣ: *Köln*, рип. Kölle [ˈkœɫə], лот. Colonia) - шаҳр дар Ҷумҳурии федеролии Олмон, дар замини Райн-Вестфалени шимолӣ аст. Шаҳри-миллионии Кёлн чаҳорумин шаҳри сераҳолӣ, сеюмин шаҳри бузург аз ҷиҳати масоҳат, инчунин яке аз марказҳои бузургтарини иқтисодӣ ва фарҳангии кишвари Олмон мебошад. Ғайр аз ин, Кёлн маркази калонтарини сарагломератсияи 10 миллионаи минтақаи Райн-Рур ва маркази 2 миллионаи агломератсияи моносентрикӣ мебошад. "Метрополия дар Райн", аксар вақт Кёлнро ин гуна ном мебаранд, яке аз шаҳрҳои қадимтарини Олмон аст, ки дар тӯли мавҷудияти хеш, шурӯъ аз аҳди Рум дар таърихи Урупо нақши муҳим бозидааст. Кёлн бо маъбади асосии худ - Калисои Кёлн, ки яке аз калисоҳои асосии католикӣ дар Олмон мебошад, машҳур аст.

Мавқеи ҷуғрофӣ
--------------

Кёлн дар поёни дарёи Райн дар Кёлн Бэй ҷойгир аст. Дар шарқи Кёлн кӯҳҳои ба ном баландкӯҳ (Бергишесланд) ва минтақаи кӯҳии Зауэрланд; дар ғарб - Боғи Миллии Вилле; дар ҷанубу ғарб - Эйфел; дар ҷанубу шарқ - кӯҳҳои Райн Слантс воқеъ мебошанд. Нуқтаи баландтарин дар шаҳр - Кёнигсфорст - дар баландии 118 метр ва пасттарин (Чуқурии Ворринген) дар сатҳи 37 метр аз сатҳи баҳр ҷойгир аст. Координатаҳои ҷуғрофии шаҳр 50 ° 55 '60 "шимол ва 6 ° 57 '0" шарқ.

Иқлим
-----

Кёлн дар минтақаи ҳароратнок ҷойгир аст. Шамолҳои шимолу ғарбӣ дар шаҳр бартарӣ доранд, гоҳ-гоҳ шамолҳои баланд ҷамъ меоянд. Дар фасли зимистон ҳарорат ба 0 ° C мерасад, сардиҳо ҳангоми ҳаракатдиҳии ҳавои хунук аз Скандинавия ва Аврупои Шарқӣ рух медиҳанд. Тобистон дар шаҳр мӯътадил аст. Баҳор хеле сард ва дароз аст, дар тирамоҳ бозгаштҳои гармӣ то ноябр мавҷуданд. Боришоти миёнаи солона 839 мм. 

* Ulrefort Ulrefort
* Дарвозаи Санкт Северин Дарвозаи Санкт Северин
* Байентурм Байентурм
* Дарвозаи Айгелштайн Дарвозаи Айгелштайн
* Дарвозаи Hanentorburg Дарвозаи Hanentorburg
* Миллион Қаҳрамони Сент Миллион Қаҳрамони Сент
* БоттмюлеБоттмюле

Панорамаҳои шаҳр
----------------


Тирамоҳи Кёлн
Тирамоҳи Кёлн


Вид на старый город с противоположного берега Рейна в сумерках
Вид на старый город с противоположного берега Рейна в сумерках


Панорама центра Кёльна (церковь Святого Мартина, Центральной филармонии, городской ратуши и т.д.)
Панорама центра Кёльна (церковь Святого Мартина, Центральной филармонии, городской ратуши и т.д.)


Панорама центральной части Кёльна (вид с моста Дойц)
Панорама центральной части Кёльна (вид с моста Дойц)

Эзоҳ
----

1. ↑  archINFORM (нем.) — 1994.

Пайвандҳои берунӣ
-----------------

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Кёлн дар Викианбор |

* Сомонаи расмии шаҳри Кёлн (олмонӣ)
* Маълумот ва чорабиниҳо дар Кёлн (олмонӣ)
**Лола Рустамовна Ёдгорова (Муллоҷонова)** (20.03.1959, Душанбе) — химбиолог. Номз. илмҳои химия (1995). «Аълочии тандурустии Тоҷикистон» (1998).

Зиндагинома
-----------

Лола Ёдгорова дар фак. химбиол. Донишгоҳи давлатии Тоҷикистон ба номи В.И.Ленин таҳсил кардааст (1976–84). Пас аз хатми УДТ лабор. калон (1987–90), корм. хурди илмии Лабор. токсикологӣ (1990–93), пизишк-биолог. Лабор. ҷамъоварӣ ва коркарди хуни махлут (плацетарӣ, 1993–95), корм. калони илмии Лабор. гигиенаи ғизо ва токсикологияи ИТИ-и тибби профилактикӣ (1995–99), ҷон. дир. оид ба корҳои илмии Ин.-ути мазкур (1999–2008). Аз. С. 2008 – муд. шуъбаи гигиена ва ҳифзи муҳити зисти Ин.-ути ёдшуда ва ҳамзамон коршиноси Лоиҳаҳои Бонки Аврупоии Таҷдид ва Рушд, Бонки Рушди Осиё ва Бонки Ҷаҳонӣ оид ба мушкилоти иҷтимоии экологӣ. С.1989–94 дар Ин.-ути умумиит. тадқ. илмии гигиенаи полимерҳо ва токсикологияи пестисидҳои Киев таҳсил намуда, соли 1995 дар мавзӯи «Гигиена ва токсикология» рисолаи номз. дифоъ кардааст.

Фаъолияти илмӣ
--------------

Муаллифи беш аз 120 таълифоти илмӣ, аз ҷумла 8 тавсияи методикӣ ва пешниҳоди ратсионализаторӣ – «Условия формирования регионов экологического неблагополучия в Республике Таджикистан» (ҳаммуаллиф, Д. 1998), «Влияние экологических факторов на иммунный статус детей, проживающих в Турсунзадевском районе» (ҳаммуаллиф, Д. 2000), «Особенности микрофлоры содержания бронхов и мокроты ӯ больных бронхолегочными заболеваниями» (ҳаммуаллиф, Д. 2005), «Изучение содержания фтора в воде хозяйственно-питьевого назначения надземных и подземных источников в различных регионах Таджикистана» (ҳаммуаллиф, Д. 2014) ва пешниҳоди ратсионализатории «Метод определения оксим банвела Д в воде и биопробах» (Д. 1989) ва ғ. Хидматҳояш бо мед. ба номи И.И. Мечников ва ба номи И.П. Павлов ва чандин Ифтихорномаи Фахрии соҳавӣ қадр карда шудааст.

Эзоҳ
----

1. ↑  Аз асл ба насл. — Душанбе, 2019. — 215 с. (тоҷ.). ISBN 978-99947-958-2-6
**Кябетсу Таро** (ҷопонӣ: キャベツ太郎, Kyabetsu Tarō) (Tarō номи ройиҷи мардонаи ҷопонӣ) — як ғизои газакҳои ҷопонӣ аст, ки аз ҷониби ширкати Кадо (菓道)-и префектураи Ибараки сохта шудааст. Аз тӯбҳои ҷуворимакка бо қутри тақрибан 3 см иборат аст, ки бо тиккаҳои хурди норӣ ва чошнии қаҳваранги ҷопонӣ маззадор шудааст. Ин як газаки нисбатан арзон аст, ки барои кӯдакон пешбинӣ шудааст. Дар ду андозаи халта, як халтаи 20 иен ва як халтаи 100 иен фурӯхта мешавад. Рӯйи баста қурбоққаe нишон дода шудааст, ки бар тан кулоҳи полисӣ дорад.

Эзоҳ
----

1. ↑  Kado's Taro Series, Kyabetsu Taro, "Cabbage Taro", Crispy Corn Snack, 14 g(англ.). *Market Tokyo*. 11 ноябри 2019 санҷида шуд.
2. ↑  Los cinco snacks japoneses más populares entre los adultos(исп.). *Japonismo* (14 September 2014). 11 ноябри 2019 санҷида шуд.
3. ↑  Kyabetsu Taro & Corn Potage – 2 packs (Japanese Snacks)(англ.). *S&A Japan Sales*. 11 ноябри 2019 санҷида шуд.(пайванди дастнорас)

Пайвандҳо
---------

* Саҳифа бо забони японӣ, сумка ва мундариҷаро нишон медиҳад
Тухмипошаки муосир
**Тухмипошак** (русӣ: сеялка) — мошинест, барои кишти зироатҳои кишоварзӣ ва рустаниҳои хӯроки чорво. Тухмипошакро барои кишти тухми буттаву дарахтони ҷангал (ниҳолпарварӣ), инчунин нурипошӣ ба кор мебаранд.

Гурӯҳбандӣ
----------

Тухмипошак аз рӯи тарзи кишт қаторӣ, чоркунҷаи тоқатоқа, раста-раста, якхатта, пошдиҳанда ва ғайра мешавад. Тухмипошакҳоро ба гурӯҳҳои махсус ва муштарак тақсим мекунанд. Тухмипошаки муштаракро барои кишти зироатҳои гуногун (масалан, бо тухмипошаки ғалладона ва ғалладонаи хӯроки чорво, ғалладона, лӯбиёиҳо, зироати равғандор, рустаниҳои хӯроки чорво, зироати нахдор ва ғайраро кишт кардан мумкин аст), тухмипошаки махсус (тухмипошакҳои лаблабу, пахта, ҷуворимакка, сабзавот ва ғайра)-ро бошад, асосан барои кишти як навъи зироат истифода мебаранд.

Тухмипошакеро, ки бо нурипошак таҷҳизонида шудааст ва барои ба замин андохтани нурӣ истифода мебаранд, тухмипошаки муштарак меноманд.

Тухмипошакҳо тракторӣ (овеза ва ядакй) аспӣ ва дастӣ мешаванд.

Корбурд дар ИҶШС
----------------

Дар собиқ Иттиҳоди Шуравӣ фақат тухмипошакҳои тракториро мебароварданд. Дар даврони шуравӣ барои кишти зироатҳои хоҷагии қишлоқ плуг-тухмипошак, тухмипошак—култиватор, заминковоккунак—тухмипошакро низ истифода мебуранд.

* Плуг-тухмипошак, ки бо олоти плугӣ, тухмидону тухмикорак ва тухмирезакҳо ҷиҳозонида шудааст, дар як вақт ҳам шудгор ва ҳам кишт мекунад.
* Тухмипошак-култиватор баробари кишт заминро нарм карда, алафҳои бегонаро мебурад, ба радаҳо нурӣ мепошад ва мола мекунад.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* Энциклопедияи Советии Тоҷик : [дар 8 ҷ.] / сармуҳаррир  А. С. Сайфуллоев. — Д. : СИЭСТ, 1978—1988.
Шаблон:Агентии иттилоотӣ

Нишонаи АП
**АССОШИЭЙТЕД ПРЕСС** (**Associated Press**), яке аз бузургтарин агентиҳои иттилоотии ИМА, ки соли 1848 таъсис ёфтааст. Ассошиэйтед прессмонополияи бонуфуз буда, якҷо бо агентии ***«Юнайтед пресс интернэшонал»*** тамоми корҳои иттилоотии ИМА-ро ба манфиати табақаи ҳукмрон комилан назорат мекунад. Зиёда аз 100 ҳазор корманд дорад. Аз иттилооти Ассошиэйтед пресс агентиҳои бисёр давлатҳо (аз ҷумла РИА ва АМИТ «Ховар») истифода мебаранд. Моҳи октябри соли 2008 Ассошейтед пресс дар кӯчаи 450 Уест 33-уми шаҳри Ню-Йорк ҷойгир шуд. Маводи худро ба рӯзнома,радио ва телевизонҳо дар Амрико ройгон медиҳад. Ҳамаи ҳамкорони Ассошейтед пресс ҳаққи узвият месупоранд. Ҳамаи матолиби он ройгон аст ва аз навиштаҳои журналистони касбӣ низ истифода мебарад. АП ба ҳайати намояндагии Иттифоқи касабаи рӯзномаҳо дохил шуда, яке аз идоракунандагони Иттифоқи кормандони алоқа ва AFL-CIO мебошад. АП ҳайати бузургеро бо ба вуҷуд овардани афкори умум муттаҳид намуд. Аз ҷумла, дар соли 2005 маҷмуӣ иттилооти ин агентиро бештар аз 1700 рӯзнома бо иловаи 5000 телевизион ва радио нашр карданд. Дар китобхонаи суратҳои он бисёртар аз 10 млн расм маҳфуз аст. Ассошейтед пресс 243 шуъбаи хабарӣ дар 120 давлат бо кадрҳои сатҳи ҷаҳонӣ дар ихтиёр дорад. АП маводи ҷолиби махсусгардонидашудаи радиоӣ низ омода мекунад. Бисёре аз рӯзнома ва ширкатҳои радиоӣ берун аз Амрико низ обуна ҳастанд, ки пардохти озод ё ихтиёрӣ барои истифодаи маводи Ассошейтед прес доранд.Як қисми ин коперативҳо шартнома бо АП доранд, бештар созмонҳои хабарӣ ба таври ихитёрӣ барои коркарди иттилооти маҳалӣ ба Ассошейтед пресс грант медиҳанд. Масалан, дар ду саҳифаи ҳар нашри рӯзномаи Вашингтон пост (The Washington Post) хабарҳои аз ҳаёти минтақа чоп мешавад. Асссошейтед пресс аз усули «Формулаи пирамидаи чаппа» ё «Аҳроми воруна» кор мегирад, ба хотири ҷолибия ва фаромӯшнаванда таҳия шаванд.

Бинои АП дар Ню Йорк

Таърих
------

Захираҳои интернетӣ
-------------------

Нигаред низ
-----------

 
Анбори Википедиа дар бораи ин мавзӯъ гурӯҳ дорад:
***Ассошиэйтед Пресс***

Адабиёт
-------

* Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — 664 с. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.

```
/ М. Султонов.
```
**Балхӣ**, **тути балхӣ** — навъе аз тутҳои бедонаи маҳаллӣ. 

Баргаш калони байзашакл (дарозиаш 8–22, бараш 6–13 см), яклухт ё дандонадор, нӯгтез, сабзи баланд, думчааш дароз (4,5 см). Ғуҷуммевааш калон (17–26 мм, бараш 10–13 мм), камоншакл (хосси ин навъ аст). Мевааш бетухм, рангаш сафеди шаффоф, серобу ширин, хуштаъму хушбӯй. Ҳангоми пурра пухтан (май–июн) 11–13%, баъди мавизак шудан 24–25% қанд дорад. Меваашро тар мехӯранд, тутмавиз мехушконанд ва ширинӣ мепазанд. 

Тутмавизу тутписташ хеле ширину серғизост (дар таркибаш 58–63% қанд дорад). 1 кг тутписти балхӣ ба қувваи ғизоии 2,4 кг нони гандум баробар аст. Дарахташ зудсабзи дарозумр (дар ш. Хуҷанд дарахти 1100-солаашро пайдо кардаанд), сершохубарг, навдаҳояш кӯтоҳбуғуми дароз (то 1,5 м), фосилаи байни буғумҳояш 45 мм. Дар ҳар гуна хок месабзад. Дар ноҳияҳои Панҷакент, Конибодом, Хуҷанд, Ашт, Айнӣ ва ғайра, инчунин, Ӯзбекистону Қирғизистону Туркманистон мепарваранд. Дарахташ ба сармо, камобӣ ва касалию ҳашароти зараррасон тобовар аст.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Балхӣ / С. Гулов // Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.

* Смальский Н. В. Культура тутового дерева в Зеравшанской долине// Дар кит. Плодовые Среднего Таджикистана. Л. 1935.
**Астарбозӣ** — бозии қадимии тоҷикон, ки ба шашкабозӣ шабоҳат дорад. Онро баъзан «шонздаҳқатора» низ меноманд. Ду бозигар 16-тоӣ муҳра доранд. Муҳраҳо шакли махсус надоранд ва аз сангча, кулӯх, танга, тухми рустанӣ ва ғайра иборат буда метавонанд. Муҳраҳо дар маҷмӯъ ба як намуд буда, танҳо бо нишонае аз якдигар фарқ мекунанд. Онҳо аз як нуқта ба нуқтаи дигар болои хат ҳаракат мекунанд. То баромадани ҳамаи «сипоҳиён» аз «арк» «шоҳ» наметавонад аз он берун ояд. Берун аз арк сипоҳиён ҳуқуқи аз назди шоҳ ақиб рафтан надоранд. Муҳраи ҳарифро зада гирифтан мумкин аст.

Роҳи бурд дар Астарбозӣ
-----------------------

Се роҳи бурд мавҷуд аст: 

1. Шоҳро дар кунҷ банд кардан.
2. Шоҳро зада гирифтан, ки бо ин бозӣ тамом мешавад.
3. Тамоми донаҳо ва шоҳро зада гирифтан.

Ҳар як бурд хол меоварад. Секунҷае, ки аз он ҷо бозигарон ба бозӣ шурӯъ мекунанд, ба забони тоҷикӣ «астар» (арк) ном дорад. Дар муқобили арк ҳариф ҷой мегирад, муҳраҳо дар болои нуқтаҳои буриши хатти канор ва дохил монда мешаванд. Танҳо панҷ буриши хатти мобайн холӣ мемонад. Муҳраҳо аз як хат ба хатти дигар, ба ҳама тараф рост ба пеш, ба хатти каҷ ё ба қафо бо як хат рафта метавонанд. Тамоми муҳраҳо то охири бозӣ ҳуқуқи ягона доранд. Дамка ё дигар тағйирот вуҷуд надорад. Бозигар муҳраро гирифта, аз болои ҳариф хез карда, дар нуқтаи холии наздик меистад. Якбора якчанд муҳраро гирифтан мумкин аст. Агар ҳариф қасдан барои манфиати худ муҳраро қурбон кунад, онро зада гирифтан мумкин мешавад, ам­мо гирифтанаш маҷбурӣ нест.

Мақсади астарбозӣ бо муҳраҳои худ муҳраҳои ҳарифро гирифта, арки онро забт кардан мебошад. Агар оқибати бозӣ маълум бошад, чун шоҳмот ва шашка онро то охир давом намедиҳанд. Аз арк баровардани ҳамаи муҳраҳо зарурнест, агар роҳи гаштан бошад. Муҳраҳои ҳарифон ду ранг дошта, ҳар гурӯҳ аз як шоҳ ва 15 сипоҳӣ (ҷамъ 16 муҳра) иборат аст. Шаш муҳра (шоҳ ва панҷ сипоҳӣ) дар арк меистанд. Шоҳ дар мобайн, сипоҳиҳо дар чаҳор тараф ҷой мегиранд. Даҳ сипоҳӣ аз пеши арк дар ду хатти майдон камин мегиранд. Тарзи ҷойгиршавии ҳар ду тараф бар як навъ аст. Хатти мобайнро «марза» меноманд ва он танҳо дар аввали бозӣ холӣ меистад. Ҷойи исти муҳраҳоро камингоҳ меноманд. Астарбозӣ бозии хеле қадимист, шакли ҳандасиаш ба он далолат мекунад, ки бозии аҳли савод ва донандагони риёзию ҳисоб будааст. Дар Самарқанд, водии Зарафшон, Дарвоз, Файзобод, Ҳисор бештар маъмул будааст.

Адабиёт
-------

* Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — 664 с. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.

```
/ Н. Турсунов.
```

* Турсунов Н. Бозиҳои миллии тоҷикӣ. Душанбе, 1983.
**Тутфарангӣ**, **қулфинай** (лот. Fragaria\_×\_ananassa) — гиёҳест бисёрсола.

Тавсифоти ботаникӣ
------------------

Пояаш то 30 – 35 см қад мекашад. Баргаш мураккаб (себарга); дар нӯги ҳар навдааш муғҷа мебандад. Гулаш сафед, майда. Мевааш мисли шоҳтут, марминҷон, тамашк ва шаҳтути заминӣ буда, сурх баъзан гулобӣ мешавад. Қулфинайро барои тархӯрӣ истифода мебаранд. Аз он мураббо ва нӯшоба тайёр мекунанд. Дар таркиби меваи қулфинай қанд, кислотаҳои органикӣ, клетчатка, моддаҳои пектинӣ, витаминҳои С, Е, В1, В2, В6, В15, каротин (провитамини А), микроэлементҳо мавҷуд аст.

Хосияти шифоӣ
-------------

Дар тибби қадим қулфинай воситаи муҳими парҳезӣ, муқаввӣ ва давобахш маҳсуб мешуд. Табибони тибетӣ онро барои пешгирии пирӣ истифода мекарданд.

Табибони халқӣ меваи тару хушк, афшура, барг ва решаи қулфинайро ҳангоми бемориҳои гуногуни ҷигар (холесистит, зардпарвин, гепатити куҳна, дарди санги талхадон), роҳи меъдаю рӯдаҳо (гастрит ва энтероколити музмин, бавосир ва ғайра), узвҳои пешоб (қабзияти пешоб, дарди санги масона), инчунин дар мавриди табларза (чун давои арақовар), камхунӣ, тарбод, ниқрис ва ғайра истифода мебаранд. Бо афшураи қулфинай доғи кунҷитак ва гармичаро меравонанд. Баҳри рафъ намудани бӯйи нохуши даҳон бо афшураи мева ва барги қулфинай ғарғара мекунанд. Бо нақеъи барги қулфинай шукуфа ва ҷароҳати римнокро тарбандӣ менамоянд. Меваи қулфинайро барои табобати ниқрис, назлаи меъда, қабзият, ғалаёни хун, атеросклероз, афтодани кирмҳо ба кор мебаранд. Бо марҳами меваи қулфинай шукуфаро дармон мебахшанд. Ҷӯшоби меваи хушки он воситаи арақовар ва пешоброн, ҷӯшоби решааш воситаи хунбанд ва қабзиятовар аст.

Дар тибби илмӣ меваи қулфинай ба сифати ғизои парҳезӣ, иштиҳоовар, ҳозим ва хунофар, ҳангоми бемориҳои гуногуни меъда, ҷигар, дилу рагҳо (миокард, бемории ишемияи дил, кардиоатеросклероз, ғалаёни хун), камхунӣ, ихтилоли мубодилаи намак ва ниқрис тавсия дода мешавад. Ашхосе, ки узвҳои пешобашон санг дорад, бояд аз ҷӯшоби мева ва барги қулфинай истифода кунанд. Рӯзе то 1 кг истеъмол намудани меваи қулфинай дарди санги гурда ва ниқрисро даво мебахшад.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Вехов В. н. (ва диг.), Культурные растения СССР, М.. 1978;
* Жизнь растений, т. 5 (2), М. 1981;
* НуралиевЮ. Лекарственные растения, Д. 1988.
**АССОТСИÁТСИЯ** дар биология, маҷмӯи организмҳои ҳамҷинси наботӣ ва ҳайвонӣ, ки дар шароити ягона вуҷуд доранд. Ассотсиатсия бо шароити муҳит – иқлим, хок ва олами ҳайвоноти ҳамон маҳал алоқаманд аст. Барои ҳар ассотсиатсияи наботот борварии муайян хос мебошад. Ҳангоми тағйир ёфтани шароит ва таркиби флора ассотсиатсия низ дигаргун мешавад. Масалан, ассотсиатсияи бешаҳои паҳнбарги ҳозира дар раванди таърихии инкишофи наботот имкон дорад, ки ба ассотсиатсияи дигар табдил ёбад. Қитъаҳои наботот дар натиҷаи тағйирёбии релеф, шароити ҳидрологӣ ва хок, инчунин зери таъсири бевосита (масалан, алафдаравӣ, буридани беша, сохтани обанборҳо) ва бавосита (масалан чаронидани чорво) дигар­гун мешаванд. Ассотсиатсияҳо вобаста ба иқлим, хок ва шароити маҳал гуногун мешаванд: масалан, ассотсиатсияи санавбарзор ва брусника дар қабати хокҳои хушки камҳосил; ассотсиатсияи санавбарзор бо бутта дар хокҳои намнок ва ғайра Дар вақти муайян кардани бешазор ва чарогоҳҳо хусусияти ассотсиатсияи асосиро ба эътибор мегиранд. Масалан, ҳангоми таҳияи харитаи алафзор ассотсиатсияҳои алоҳидаро ҳатман қайд мекунанд.

Адабиёт
-------

* Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — 664 с. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.

```
/ М. Давлатов
```
**Монавия**, **ойини монавӣ** — ойине ирфонӣ ва омӯзае аз динҳои масеҳӣ, зартуштӣ, буддоӣ ва гинуси буд, ки Монӣ, писари Фотаки Ҳамадонӣ, онро дар садаи севуми мелодӣ дар Эроншаҳр бунён гузошт.

Аз рӯи таълимоти монавия дар олам ду қувван азалии ба ҳам зид — нуру зулмот, хайру шар вуҷуд доранд. Пар олами нур худою фариштаҳо дар олами зулмот деву иблис ҳукмронанд. Мувофиқи таълимоти монавия нур бо некӣ ва зулмот бо бадӣ муносибат дорад. Рух самараи нур, мабдаи некӣ, ҷисм (модда) самараи зулмот, мабдаи бадӣ аст. Рух асири ҷисм мебошад. Ба таълимоти монавия то дараҳае тахминхои диалектикии соддалавҳона хос аст, ки дар таъқиди доимӣ будани муборизаи байни зидҳо ва дар алоқамандӣ вуҷуд доштани онҳо падидор аст. Мазмуну моҳияти таърихи ҷаҳониро муборизаи доимии нур ва зулмот, рух ва модда, некӣ ва бадӣ ташкил медиҳад. Ин мубориза бо сӯхтори олам анҷом меёбад, ки дар натиҷаи он рух аз ҷисм (модда) ҷудо мешавад. Олам дар назари монавиён таҷассуми бахт мебошад. Одам низ вуҷуди муштарак буда вазифадор аст, ки ба нур ёрӣ расонад. Монавия зуҳду тақво, беникоҳӣ ва манъи хӯрокворӣ (истеъмоли моҳӣ, гӯшт, шароб ва ғ.)-ро тарғибу кизб, дуздӣ, сарватмандӣ ва моликияти хусусиро маҳкум мекунад. Таълимоти монавиён як навъ эътирози иҷтимоӣ буд. Вале монавия оммаи халқро на ба муборизаи фаъол, балки ба гӯшанишинӣ даъват мекард. Чунин тарзи фаҳмиши маъною мақсади ҳаёт аз унсури пессимистӣ холӣ набуд. Дар Ғарб монавия бо масеҳият омехта шуда, шакли бидъатро гирифт. Монавия дар асри 8 дар салтанати Уйғур дини ҳукмрон гардид. Дар асрҳои 8—9 монавия ба таъқиби сахти пайравони ислом дучор омад. Монавия ба ташаккули идеологияи як қатор фирқаҳои масеҳӣ (павликианҳо, қатарҳо, молоканҳо) ва мазҳакия мусоидат кардааст.

Эзоҳ
----

1. ↑  راه توده ـ قیام های مردمی در ایران و نقش آفرینی مذهب در آن ها. *www.rahetudeh.com*. 19 май 2023 санҷида шуд.
2. ↑  CATHOLIC ENCYCLOPEDIA: Manichaeism. *www.newadvent.org*. 19 май 2023 санҷида шуд.

Адабиёт
-------

* Монӣ / А. Совиное // Лениннома — Муҳит. — Д. : СИЭСТ, 1983. — (Энциклопедияи Советии Тоҷик : [дар 8 ҷ.] /  сармуҳаррир А. С. Сайфуллоев ; 1978—1988, ҷ. 4).

* Пигулевская Н. В.. Города Ирана в раннем средневековье, М. 1956;
* Дьяконов М. М.. Очерк истории Древнего Ирана, М. 1961.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️  Гузариш ба унсури Викидода  Фарҳангҳо ва донишномаҳо | 
* Большая датская
* Большая каталанская
* Большая каталанская
* Большая каталанская
* Большая каталанская
* Большая норвежская
* Большая российская (старая версия)
* Большая российская (научно-образовательный портал)
* Большая советская (1 изд.)
* Брокгауза и Ефрона
* Иронико
* Итальянская
* Итальянская
* Кругосвет
* Малый Брокгауза и Ефрона
* Православная
* Britannica (онлайн)
* Catholic (1997—…)
* Universalis

 |
| 

| Дар феҳристҳои китобшинохтӣ |
| --- |
| 
* BNE: XX524614
* BNF: 11932411q
* GND: 4127861-6
* J9U: 987007548325505171
* LCCN: sh85080542
* NDL: 00567450
* NKC: ph139145

 |

 |
**Саттор Ғаффоров** (тав. 10.08.1956, ноҳияи Панҷакент) — математик, номзади илмҳои физика-математика (1992), дотсент (1974).

Зиндагинома
-----------

Саттор Ғаффоров соли 1974 ба факултети математикаи Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи С. Айнӣ дохил шуда, онро соли 1978 хатм намудааст. Солҳои 1978 - 1984 дар ноҳияи Қумсангир (ҳозира Ҷайҳун) ба ҳайси муаллими математика, ташкилотчӣ ва нозири шуъбаи маориф кору фаъолият кардааст. Соли 1985 коромӯзи кафедраи геометрия буд. Аз соли 1986 то 1989 дар филиали ДДО Душанбе ба номи Т. Г. Шевченко дар ш. Қурғонтеппа (ҳозира Бохтар) ба ҳайси муаллими калон, ҷонишини декани факултаи математика адои вазифа намудааст. Аз ноябри соли 1989 то ноябри соли 1992 аспиранти рӯзонаи Донишгоҳи давлатии ш. Қазон. Соли 1992 рисолаи номзадиро дар мавзуӣ "Структураҳои нимрасандаи тартиби олӣ» ҳимоя намудааст. Аз соли 1992 то 2003 дар кафедраи геометрияи ДДОТ ба номи С. Айнӣ адои вазифа намудааст. Солҳои 2003-2019 дар факултети математика ва механикаи ДМТ кор карда, аз соли 2020 ба сифати дотсент дар кафедраи геометрия ва математикаи олии ДДОТ ба номи С. Айнӣ фаъолият дорад. Муаллифи 12 дастури методӣ ва 80 мақолаи илмӣ-методӣ аст.

Осор
----

* Хатти рост ва ҳамворӣ (ҳаммуаллиф). Д. 1999;
* Назарияи эҳтимолият (ҳаммуаллиф). Д. 2017;
* Математикаи дискретӣ ва мантиқ (ҳаммуаллиф). Д. 2015;
* Математикаи олӣ (ҳаммуаллиф), қисми 1. Д. 2017;
* Математикаи олӣ (ҳаммуаллиф), қисми 2. Д. 2018.

Пайвандҳо
---------

Энсиклопедияи Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи С. Айнӣ
**Ваколати истисноӣ** — тибқи қонун ба мақомоти намояндагии олӣ ва маҳаллии ҳокимияти давлатӣ, мақомоти марказӣ ва маҳаллии иҷроияи ҳокимияти давлатӣ тааллуқ дорад. Ба иҷрои ин гуна ваколат худи мақомоти дахлдори дар Конститутсия ва қонунҳо муайяншуда масъул мебошад.
Масалан, Ваколати таъйини раъйпурсӣ, интихоботи Маҷлиси миллӣ ва Маҷлиси намояндагон ба Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон вогузор шудааст, қабули қонунҳои Ҷумҳурии
Тоҷикистон В.-и хосси Маҷлиси намояндагон мебошад. Тағйири Ваколати истисноӣ бо роҳи дохил кардани тағйирот ва илова ба Конститутсия ё қонуни дахлдор сурат мегирад.

Адабиёт
-------

* Қонуни конститутсионии Ҷумҳурии Тоҷикистон «Дар бораи Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон». Д. 2001;
* Қонуни конститутсионии Ҷумҳурии Тоҷикистон «Дар бораи мақомоти маҳаллии ҳокимияти давлатӣ». Д. 2004; Имомов А. Мақомоти ҳокимияти давлатӣ дар Ҷумҳурии Тоҷикистон. Д. 2007;
* Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон «Дар бораи мақомоти худидоракунии шаҳрак ва деҳот». Д. 2009

Сарчашма
--------

* Ваколат // Боз — Вичкут. — Д. : СИЭМТ, 2014. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 3). — ISBN 978-99947-33-46-0.
**Сарчашма** - деҳа, аз маркази Ҷамоати Ҳисор 4 км ва 
аз маркази ноҳияи Ҳисор дар масофаи 9 км ҷой гирифтааст, 740 
нафар аҳолӣ ва 214 хоҷагӣ дорад. Сарчашмаро солҳои пеш Кӯли 
Мирӣ мегуфтанд, мири Ҳисор бо аҳли рикобаш дар ин 
мавзеъ ба шикор меомад, баъд Обкӯлӣ мегуфтанд ин 
ҷоро, оқибат талаффузи мардум вайрон шуда, деҳаро 
Оқулӣ номгузорӣ карданд, ҳол он ки кӯли ин мавзеъ 
сафед набуд. Дар ин макон дар даврони гузашта 30-
35 чашма вуҷуд дошт, дар назди чашмаҳо кӯли калони 
Шодикуш мавҷуд буд. Вақте ки барзаговҳо барои 
обнӯшӣ ҷониби кӯл мераванд, Шодӣ ном ҷуфтрон аз 
тарси хоҷааш испорро сар надода, ҳамроҳи барзаговҳо 
дар кӯл ғарқ мешавад. Тибқи гуфтаи мардум, Обкӯлии 
Боло с. 1905 бунёд Аз оби ҷӯйи онҳо сокинони 
деҳаҳои Обкӯлии Поён, Ҷангал, Ҳуснобод ва Сунбула 
низ истифода мебаранд. 23.01.1989 соати 5-у 5 дақиқа дар ин 
мавзеъ зилзилаи сахт рух дод,моеи лойқамонанд аз 
зери замин баромада, хонаю ҳавлию бошишгоҳу 
заминҳои киштро зер кард, 101 нафар мардуми деҳа ба 
зери замин рафтанд.

Пайнавиштҳо
-----------

1. ↑  Донишномаи Ҳисор. - Душанбе: "Ирфон", 2015, - с. 505
**Тенор** (итол. *tenore* лот. tenore *доштан*, *равона кардан*), 1) овози баланди мардонаро номанд, ки дар замони ривоҷи мусиқии вокалии калисоӣ (то садаи XVII) шакл гирифта, баъдтар дар санъати хорӣ сароҳанг (кантус фирмус)-ро иҷро мекард. Аввалҳо Тенор овози поёнӣ (дар хор ба ҳисоб мерафт ва танҳо баъд аз пайвастани овози бас дар асарҳои полифонӣ ба овози мобайнӣ мубаддал гашт Ду намуди асосии Тенорро аз ҳамдигар фарқ мекунанд: лирикӣ – бо тембри мулоим, ҳалим, латиф ва драмавӣ – то андозае ширадор, пурқувват, мардона. Мас. барои Тенори лирикӣ партияи Алфрейда дар операи «Травиата»-и Ҷ. Верди ва ғ. мисол шуда метавонад. Намунаҳои хос барои Тенори драмавӣ – Хосе дар операи «Кармен»-и Ж. Бизе, Канно дар операи «Паятса»-и Р. Леонкавалло ва ғ. Дар адабиёти мусиқӣ баъзан Тенори камшуда (1 тон), ҳамчунин зиёдшуда (2 ½ тон) ба назар мерасанд. Фосилаи Тенор дар гармонияи классикӣ нақши муҳим мебозад..). Аз ҳама намудҳои регистри баланд – Тенор – алтино ба шумор меравад (Ситорашинос дар операи «Золотой петушок»-и Н. Римский-Корсаков). 2) Дар мусиқии бисёровозаи хислатӣ – овоз (партия) байни бас ва алт. 3) Сози нафасии мисин бо регистри миёна: тембри гарм дошта, партияи он дар калиди «скипкавӣ» навишта мешавад ва аз навишти нотааш ба октава (баъзан ба нона) баланд садо медиҳад, нисбат ба навишти нотааш. 4) Барои аниқ муайян кардани номҳои баъзе созҳои мусиқии як оила, одатан дар регистри миёна (мас. саксафони тенорӣ, домраи тенорӣ, дутори тенорӣ ва ғайра).
Овозхонони Тенори касбии тоҷик Аҳмад Бобоқулов, Абдулло Абдурауфов, Бурҳон Муҳаммадқулов, Низом Ҳамробоев ва чанд тани дигар дар ҷумҳурӣ номбардоранд.

Нигаред
-------

* Овоз
* Овози сурудхонӣ

Эзоҳ
----

1. ↑  Тоиров Ш. Энциклопедияи адабиёт ва санъат. ҷилди 3. — Душанбе 2004. — С. 207
2. ↑  Обидпур Ҷ. Луғатномаи тафсирии мусиқӣ / зери назари Б.Қобилова. – Душанбе: Аржанг, 2019. – С. 383 -384. – 480 с. ISBN 978-999-47-43-90-2 (тоҷ.)
**Вакханалия** (лот. Bakchanalia) — 1) ҷашни ойинӣ дар Руми Бостон, ки ба ифтихори ойини махфии Вакха баргузор мегардид. Вакханалияро дар ибтидо шабҳангом дар чакалаки Семел танҳо занҳо барпо мекарданд. Аз охири садаи III то м. Вакханалия дар сартосари Итолиё паҳн гардид ва мардон низ ба он роҳ дода шуданд. Вакханалия тадриҷан ба маросими айшу ишрат табдил ёфт, ки боиси заиф гардидани одобу русуми Рум шуда, барои давлат хатар эҷод мекард. Аз ин рӯ соли 186 бо декрети Сенати Рум фаъолияти он ҷиддан маҳдуд карда шуд. Ширкаткунандагони Вакханалияро дар Рум дар ифроти шаҳват, фисқу фасод, таҷовузи гурӯҳӣ ба номус ва заҳролудкунии ҷомеа муттаҳам мекарданд. Садҳо нафар (аз ҷумла бисёре аз намояндагони ашроф) ба қатл расонида, қисми зиёдашон ҳабс карда шуданд. Муаррихон ин озору азиятҳоро на танҳо аз ҷанбаи ахлоқӣ, балки ба маънои сиёсӣ низ баррасӣ менамоянд; 2) саҳнаҳои рақсӣ, эпизодҳо (лаҳзаҳо) ва ҳунарнамоиҳо дар опера ва балет, ки барангезиши шаҳвоният ва ҳиссиёти баландро намоиш медиҳанд. Асосгузори ин жанр Д. Штейбелт аст, ки барои фортепиано бо ҳамроҳии тамбурин (дафи бузург); дар толорҳои консертии Пориси охири садаи XVIII ба сифати сози мусиқии бадеҳаҳои рақсӣ садо медод) 12 Вакханалия навиштааст. Вакханалияро дар балет бори нахуст Л. Керубини («Ахилл дар Скирос», 1804) истифода кард. Машҳуртарин Вакханалияҳо: саҳнаи балет аз операи «Тайгензер»-и Р. Вагнер ва саҳнаи «Шаби Валпургиев» аз операи «Фауст»-и

Адабиёт
-------

* Маяк И. Л. О запрещении вакханалий в Риме//Советская археология. Т. 28. — М. 1958;
* Культура Древнего Рима. Т.1. — М. 1985;
* Доддс Э. Вакханалии в культуре Древней Греции// Доддс Э. Р. Греки и иррациональное. — СПб. 2000.

Сарчашма
--------

* Вакханалия // Боз — Вичкут. — Д. : СИЭМТ, 2014. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 3). — ISBN 978-99947-33-46-0.

  


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️  Гузариш ба унсури Викидода  Фарҳангҳо ва донишномаҳо | 
* Большая каталанская
* Большая каталанская
* Большая норвежская
* Большая российская (старая версия)
* Большая советская (1 изд.)
* Брокгауза и Ефрона
* Кругосвет
* Малый Брокгауза и Ефрона
* Хорватская
* Britannica (онлайн)
* Pauly-Wissowa
* Universalis

 |
**Вазир (шаҳр)** — шаҳри асримиёнагии воҳаи Хоразм, ки дар қисмати шимолии Ҷумҳурии Туркманистон воқеъ аст. Аз шаҳри Куҳна Урганҷ дар масофаи 60 км қарор дорад. Аз рӯйи тарҳи археологӣ ва бозёфтҳои бостоншиносӣ шаҳристони Вазир дар ҷойи харобаҳои куҳандижи Девкескен, ки ба ёдгорҳои аҳди атиқа мансуб мебошад, бунёд шудааст. Атрофи В.-ро деворҳои устувори қалъаи қадимаи Девкескен печонида будаанд. Деворҳои мудофиавии қалъаи қадим дар садаи XVI бозсозӣ шуда, истеҳкоми мудофиавии шаҳр буданд. Аз рӯйи тарҳи умумӣ деворҳои шаҳристон росткунҷа буда, чандин бурҷ ва тиркаши ҳимоявӣ доштанд. Андаруни шаҳристон харобаҳои якчанд масҷиду мақбара боқӣ мондааст, ки онҳо шакли мураббаъ, тоқу равоқҳои ҳашттарк ва пӯшиши гунбазӣ доштанд. Масҷиду мақбараҳо бо мурури замон хароб гаштаанд. Мутобиқи маълумоти манбаъҳои таърихӣ, Вазир дар садаи XV аз ҷониби Мустафохони Шайбонӣ бар асари кӯчонидани сокинони шаҳри Куҳна Урганҷ бунёд шудааст. Вазир сараввал дар Хоразм ҳамчун маркази Шайбониён хидмат мекард. Соли 1464 Султон Ҳусайни Бойқаро Вазирро фатҳ намуда, ба сокинони он рухсат дод, ки ба Куҳна Урганҷ бозгарданд. Ҳангоми лашкаркашии шоҳ Исмоили I Сафавӣ дар садаи XVI сокинони Вазир муддате мустақилиро соҳиб шуданд. Дар натиҷаи набардҳои шадиди хонҳои Бухоро Убайдуллоҳхон (соли 1537) ва Абдуллоҳхони II (солҳои 1593–98) бо Шайбониён шаҳрҳои Вазир ва Ҳазорасп хароб гардиданд. Дар садаи XVII Абдулғозӣ Баҳодурхон маркази хониро ба Урганҷи Нав кӯчонд ва ниҳоят Вазир тадриҷан нуфузашро бохта, бар асари камобию дур афтодан аз шоҳроҳи тиҷоратӣ хароб гардид. Ҳангоми кофтукови бостоншиносӣ харобаҳои В. дар мавзеи қадимии Девкескен пайдо шуданд.

Адабиёт
-------

* Толстов С. П. По древним дельтам Окса и Яксарта. М. 1962;
* Бартольд В. В. Хорезм. Сочинения. Т. III. М. 1965;
* История Хорезма. Ташкент, 1976.

Сарчашма
--------

* Вазир (шаҳр) // Боз — Вичкут. — Д. : СИЭМТ, 2014. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 3). — ISBN 978-99947-33-46-0.
**Момуния** ( форсӣ: مامونيه‎ ) инчунин ба забони румӣ ҳамчун **Ma'mūnīyeh)** — шаҳр ва пойтахти шаҳристони Зарандия, устони Марказӣ, Эрон. Дар барӯйхатгирии соли 2006, шумораи аҳолии он 17,337 нафар, дар 4672 оила буд. 

Мусо Фарзанеҳ яке аз шахсиятҳои маъруф, маърифатшинос ва арбоби маъруфи ҷамъиятии Момуния буд. Вай аз насли Мирзои Ҳаким Яздӣ аз шаҳри Язд буд, ки Момунияро хонаи хеш намуд. Биниши Мусо Фарзанеҳ , муҳаббат ва фидокории ӯ ба ғайр аз саҳми назарраси ӯ ба рушди соҳаи маориф, инчунин бисёр инфрасохторҳои муосирро дар ҷомеа ба миён овардааст, ки боиси ободонии шаҳр байни шаҳрҳои кишвар шудааст.

Эзоҳ
----

  



| Шаҳрҳои устони Марказӣ |
| --- |
| Арок | Дилеҷон | Караҳрӯд | Кумийҷон | Маҳаллот | Момуния | Оштиён | Сова | Шозанд | Тафриш | Хумийн |
**Вакили консулӣ** - Намояндаи доимӣ дар назди ташкилоти байналмилалӣ - кормандони хидмати дипломатӣ, ки дар намояндагиҳои дипломатӣ ва муассисаҳои консулии Ҷумҳурии Тоҷикистон дар хориҷа, намояндагиҳои Ҷумҳурии Тоҷикистон дар назди ташкилотҳои байналмилалӣ кор мекунанд.

Нигаред низ
-----------

* Дипломат

Эзоҳ
----

1. ↑  Қонуни ҶТ Дар бораи хидмати дипломатӣТоҷикистон. Б.3. Мод. 10. Кормандони хидмати дипломатӣ ва вазифаҳои дипломатӣ. 11 июли 2015 санҷида шуд. Баргирифта аз сарчашмаи аввал 7 ноябри 2016.

* Ахбори Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон соли 2007, №6, мод.428;

соли 2008, №6, мод. 448
**Николай Эрнестович Бауман** (тахаллуси ҳизбиаш Грач, Полетаев, Сарафский, Сорокин; 17 [29] май 1873, 16/5, Musa Cälil Street[d] — 31 октябр 1905, Маскав) — инқилобгар ва арбоби ҳизби болшевикӣ.

Зиндагинома
-----------

Аз оилаи дуредгар. Соли 1895 Институти ветеренарияи Қазонро хатм кард. Фаъолияти инқилобии ӯ солҳои 90 садаи 19 дар Қазон оғоз ёфт. Солҳои 1896-97 узви «Ииттифоқи мубориза барои озод кардани синфи коргар»-и Петербург буд. Аз марти 1897, 22 моҳ дар қалъаи Петропавловск маҳбус буд ва соли 1899 ба губ. Вятка ба муддати 4 сол бадарға гардид. Окт. 1899 аз бадарға гурехта, ба Швейтсария рафт ва узви гурӯҳи «Иттифоқи сотсиал-демократҳои рус дар хориҷа» гардид. Соли 1900 Бауман дар ташкил кардани г. «Искра» яке аз наздиктарин ва фаъолтарин ёварони В. И. Ленин буд. Декабри 1901 Бауманро ҳамчун муҳаррири «Искра» ба Маскав фиристоданд ва ӯ узви Комитети маскавии РСДРП шуд. Дар Съезди 2-юми РСДРП (1903) вакили ташкилоти ҳизбии Маскав буд ва роҳи лениниро устуворона ҳимоя кард. Декабри 1903 роҳбари ташкилоти ҳизбии болшевикони Маскав, Бюрои Шим. КМ РСДРП буд. Дар хонааш пинҳонӣ матбаа кушод. Октябри 1905 Бауман ҳангоми намоиши ташкилкардаи Комитети маскавии РСДРП аз тарафи сиёҳгурӯҳе, ки агенти шуъбаи хуфя (охранка)-и мутлақият буд, ваҳшиёна кушта шуд.

Эзоҳ
----

1. 1 2 3 4  Бауман Николай Эрнестович // Большая советская энциклопедия (рус.): [в 30 т.] / под ред. А. М. Прохоров — 3-е изд. — М.: Советская энциклопедия, 1969.
2. 1 2  В Казани дом, где родился Бауман, нуждается в срочномремонте (рус.) // *Комсомольская правда* / под ред. Н. О. Вячеславовна — Казань: Комсомольская правда, 2017. — ISSN 0233-433X; 1563-6372

Адабиёт
-------

* Бауман Николай Эрнестович // Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️  Гузариш ба унсури Викидода  Фарҳангҳо ва донишномаҳо | 
* Большая российская (старая версия)
* Большая советская (1 изд.)

 |
| Таборшиносӣ ва некрополистика | 
* Find a Grave

 |
| 

| Дар феҳристҳои китобшинохтӣ |
| --- |
| 
* GND: 121953777
* ISNI: 0000 0000 5537 0982
* J9U: 987007275091905171
* LCCN: n85192029
* NKC: xx0052749
* NUKAT: n2006092108
* VIAF: 15639187
* WorldCat VIAF: 15639187

 |

 |
**Вазирӣ** (форсӣ:  وزیری ‎) — бузургтарин китобхонаи ноҳияи марказӣ ва ҷануби Эрон, ки соли 1956 м. бо эҳдои 1600 китоби дастнавису чопии шахси маъруф Алимуҳаммади Вазирӣ дар даҳлези шимолии масҷиди ҷомеи Язд бунёд гардидааст. Ҳоло ин китобхона дар шумори даҳ китобхонаи бузурги Эрон қарор дорад (масоҳаташ 600 м2). Дар ин китобхона илова бар бисёр нусхаҳои дастнависи нафиси Қуръон, китобҳои илмии хаттӣ, ба монанди «Тафсири Абулфатҳи Иҷлӣ» (ба хатти муаллиф) ва «Нузҳату-л-анфус»-и Ироқӣ, китобҳои хаттии дигар дар соҳаи тиб, илми аъдод, девони хаттии шоирон, ба вижа осори шоирону нависандагони Язд, дастнависи мутафаккирони бузург, монанди Аллома Ҳасан ибни Юсуфи Ҳиллӣ, Шайх Баҳоӣ, Мулломаҳдии Нароқӣ, инчунин теъдоде маншуру фармони подшоҳон, асноду қаболаҳову наққошиҳои қадимӣ вуҷуд доранд. Дар китобхона маҷмӯан 150 ҳазор ҷилд осори дастнавису чопӣ ва беш аз 5 ҳазор нашрия нигаҳдорӣ мешавад.

Адабиёт
-------

```
* دائرۃ المعاف کتابداری و اطلاع رسانی. تهران،۱۳۸۰ هـ. ش
```

Сарчашма
--------

* Вазирӣ // Боз — Вичкут. — Д. : СИЭМТ, 2014. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 3). — ISBN 978-99947-33-46-0.
**Умар Темур** (8 январи 1952, Кӯлоб) — овозхон ва ғижакнавози тоҷик. Ҳунарпешаи шоистаи Тоҷикистон (2022).

Зиндагинома
-----------

Соли 1972 Омӯзишгоҳи мусиқии шаҳри Душанбе ва 1977 Донишкадаи ҳунарҳои зебои Тоҷикистонро хатм намуда, дар Омӯзишгоҳи мусиқии Кӯлоб (1977—1993) дарс додааст. Солҳои 1993—1997 директори мактаби мусиқии бачагонаи шаҳри Қурғонтеппа, 1997—2005 муаллими Донишкадаи давлатии санъати ба номи М. Турсунзода кор карда, 2006—2014 дар Консерваторияи миллии Тоҷикистон ва ҳоло дар Коллеҷи фарҳанги Тоҷикистон дар ноҳияи Рӯдакӣ фаъолият менамояд.

Эҷод
----

Аз навозандагони беҳтарини сози ғижжак маҳсуб меёбад. Сабки хоси сарояндагӣ дорад, ғазал, марсия, қасидаро аз осори шуарои пешину муосир интихоб намуда, бо садои гарму баёни нарм замзама мекунад. Эҷодаш баёнгари навҷӯист, шеваи тозаро дар овозхонии суннатӣ ироа дод. «Ҳамдами ҷон», «Моҳи кишвари русӣ», «Гули шаб», «Ҳадиси ишқ», «Доғи фарзанд», «Дардманди ишқ», «Ҷигарбанди азизам», «Даргоҳи умед», «Базми раббонӣ», «Кишвари фалак», «Таскини дил», «Сиришкирез», «Мебояд шунид», «Хиргоҳӣ», «Саломуллоҳ», «Рақсида биё», «Хандарез», «Модар», «Баҳори дил», «Бо садои дардманде», «Дунё ғанимат аст», «Маслиҳат», «Эй чӣ хуш бинам», «Дил манам», «Лутф», «Турнаҳо», «Аз чашми соқӣ», «Ҳадиси ишқ» аз беҳтарин сурудаҳояш мебошанд.

Ҷоизаҳо
-------

Бо медали «Хидмати шоиста» (2008) ва унвони Ҳунарпешаи шоистаи Тоҷикистон (2022) қадр шудааст.

Осор
----

* Рози дил. Д. 2012;
* Тавбаҳои дардолуд. Д. 2014.

Эзоҳ
----

1. ↑  Умари Темур чаро кампайдост? Суруд надорад ё фаромӯш шудааст?(тоҷ.). *Pressa.tj*. 26 августи 2022 санҷида шуд.
2. ↑  Умар Темур: Унвон надорам, пас арзанда нестам(тоҷ.). *halva.tj*. 26 августи 2022 санҷида шуд.

Адабиёт
-------

* Арбобони фарҳанги тоҷик. Донишнома / Муаллиф-мураттиб Ёрмуҳаммади Сучонӣ. — Душанбе, 2016. — 863 с.
**Умарбек Султонзода** (*Умарбек Султонов*, тав. 12.04.1936, деҳаи Мадовраи ноҳияи Панҷакент – ваф. 13.11.1996, шаҳри Душанбе), файласуф, номзади илмҳои фалсафа (1970).

Зиндагинома
-----------

Соли 1961 Донишкадаи омӯзгории шаҳри Ленинободро бо дипломи аъло хатм кардааст. Солҳои 1961–1996 дар кафедраи фалсафаи Донишкадаи давлатии омӯзгории шаҳри Душанбе ба номи Т. Г. Шевченко ба ҳайси ассистент, муаллими калон ва дотсент фаъолият намудааст. Солҳои 1966–1969 дар аспирантураи АИ ҶТ таҳсил карда буд. Солҳои 1970–1977 дар Шуъбаи фалсафаи АИ Ҷумҳурии Тоҷикистон ва Сарредаксияи илмии Энсиклопедияи Советии Тоҷик дар вазифаҳои мухталиф кор кардааст. Солҳои 1977–1996 дар кафедраи фалсафа ва фалсафаи фарҳанги Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи Қ. Ҷӯраев кор кардааст. Солҳои 1982–1983 дар Афғонистон ба сифати тарҷумон низ ифои вазифа намудааст. Соли 1995 ходими илмии Шуъбаи фалсафаи АИ ҶТ буд ва ҳамзамон дар кафедраи фалсафаи фарҳанги донишгоҳи омӯзгорӣ ба ҳайси муаллими ҳамкор кор мекард. Муаллифи ду асари илмӣ ва зиёда аз 60 мақолаҳои илмӣ, илмию оммавӣ мебошад. Таълифотҳои ӯ ба масъалаҳои давлат ва инқилоб, таҳлили ақидаҳои иҷтимоӣ-сиёсӣ ва ахлоқии Ибни Сино бахшида шудаанд. Саҳми ӯ ҳамзамон дар тарбияи кадрҳои варзидаи Афғонистон низ калон аст, зеро ӯ соли 1980 дар Донишкадаи такмили ихтисоси муаллимони ҷамъиятшиносии Донишгоҳи ба номи М.Ю. Лермонтови шаҳри Москва барои ҷомеашиносони мактабҳои олии Афғонистон аз фалсафа дарс гуфтааст.

Осор
----

Дар бораи китоби В. И. Ленин «Давлат ва инқилоб», Д. 1990; Афкори фалсафию иҷтимоӣ ва ахлоқии Ибни Сино, Д. 1966.

Пайвандҳо
---------

* Энсиклопедияи Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи С. Айнӣ
*
**Абдураҳмон Ҳусайнов** (07.11.1938, ш. Панҷакент), доктори илмҳои физика ва математика, профессор.

Зиндагинома
-----------

Абдураҳмон Ҳусайнов соли 1962 факултаи физикаи Университети давлатии Ленинградро (ҳоло Санкт-Петербург) ба охир расонда, дар Институти физикӣ-техникии АИ СССР (шаҳри Маскав) ҳамчун ходими хурди илмӣ, ходими илмӣ кор кардааст. Солҳои 1967-1978 мудири лабораторияи Институти радиоизотопии Рига (Латвия), 1979-1990 ходими калони илмии Институти физикаи ядрои ш. Санкт-Петербург буд. Аз соли 1991 роҳбари илмии яке аз барномаҳои МАГАТЕ – Ожонсии байналмилалии оид ба энергияи атом дар шаҳри Маскав буд.
Дар чаҳорчӯбаи барномаҳои давлатии Федератсияи Русия доир ба кафолати паҳн нагардондани яроқи ядроӣ ҳамчун коршинос беш аз бист сол фаъолият доштааст. Зиёда аз даҳ асбобу дастгоҳҳо ва детекторҳо ихтироъ кардааст, ки аз рӯи сифат ва нишондиҳанда беҳтарин шумурда шудаанд. Аз ҷумла анализатори (таҳлилкунандаи таркибҳои гудохта) ихтироъкардааш дар хадамоти гумрукии Русия мавриди истифодаи васеъ қарор гирифтааст. Соҳиби 11 шаҳодатномаи ихтироъкорист.

Эзоҳ
----

1. ↑  Арбобони илми тоҷик (асри ХХ-аввали асри ХХI) / Муаллиф-мураттиб Ёрмуҳаммади Сучонӣ. – Душанбе, 2017. – 728 с.
**Салоҳияти Шӯрои Маҷлиси миллӣ** - дар асоси талаботи Конститутсия (қ.5 м.53) ва Қонуни конститутсионии Ҷумҳурии Тоҷикистон «Дар бораи Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон,» (моддаи 7 Қонун), Маҷлиси миллӣ Шӯрои Маҷлиси миллиро ташкил медиҳад, ки ба ӯ ҳисоботдиҳанда буда, фаъолияти худро мутобиқи Конститутсия, Қонуни конститутсионӣ «Дар бораи Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон» ва Дастури Маҷлиси миллӣ ба роҳ мемонад. Салоҳияти Шӯрои Маҷлиси миллӣ дар қонун ба тарзи зерин ифода шудааст:

1) ташкили тайёрии ҷаласаҳои якҷояи Маҷлиси миллӣ ва Маҷлиси намояндагон, иҷлосияҳои Маҷлиси миллӣ;

2) таҳияи лоиҳаи рӯзнома ва тартиби кори ҷаласаҳои якҷояи Маҷлиси миллӣ ва Маҷлиси намояндагон, иҷлосияҳои Маҷлиси миллӣ;

3) мураттаб сохтани фаъолияти кумитаҳо ва комиссияҳои Маҷлиси миллӣ;

4) таъмини ҳамкорӣ бо Маҷлиси намояндагон, Шӯрои Маҷлиси намояндагон;

5) ташкили банақшагирии корҳои вобаста ба фаъолияти Маҷлиси миллӣ;

6) пешакӣ баррасӣ намудани қонунҳое, ки Маҷлиси намояндагон қабул кардааст ва дигар санадҳо;

7) таҳлили таклифу эродҳои аъзои Маҷлиси миллӣ, ки дар иҷлосияҳои Маҷлиси миллӣ баён кардаанд ва аз рӯйи онҳо қабул намудани қарорҳои дахлдор;

8) ташкили робитаҳои байнипарламентии Маҷлиси миллӣ;

9) таъмини назорати иҷрои қарорҳои Маҷлиси миллӣ;

10) ба амал баровардани ваколатҳои вобаста ба кори Маҷлиси миллӣ, ки дар қонун пешбинӣ шудааст.

Нигаред низ
-----------

Салоҳияти Шӯрои Маҷлиси намояндагон

Эзоҳ
----

1. ↑  Фарҳанги истилоҳоти ҳуқуқ / Зери таҳрири Маҳмудов М.А. - Душанбе: ЭР-граф, 2009. - с. 407 - 408
**Умар Сулаймонович Умаров** (тав. 04.08.1966, деҳаи Шаватки Болои ноҳияи Айнӣ) — физикдон, номзади илмҳои педагогӣ (2010).

Зиндагинома
-----------

Солҳои 1983—1990 дар шуъбаи физика-математикаи факултети физикаи Донишкадаи давлатии омӯзгории ш. Душанбе ба номи Т. Г. Шевченко таҳсил намуда, дар ин миён солҳои 1984—1986 дар сафҳои Артиши Шӯравӣ хидмат кардааст. Дар давраи донишҷӯӣ солҳои 1988—1990 ба ҳайси лаборанти кафедраи методикаи таълими физикаи донишкадаи омӯзгорӣ кор кардааст. Солҳои 1990-1991лаборанти калон, 1991—1998 ассистенти кафедраи методикаи таълими физика буд ва аз соли 1998 ҳамчун муаллими калони кафедраи номбурдаи Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи Садриддин Айнӣ кор мекунад. Ҳамзамон, солҳои 1994—1997 дар шуъбаи рӯзонаи аспирантураи донишгоҳи омӯзгорӣ таҳсил дошт. Оид ба истифодаи маводи маҳал дар таълими физикаи мактабҳои миёнаи таҳсилоти ҳамагонӣ ва дигар масъалаҳои методикаи таълими физика корҳои илмӣ мебарад. Муаллифи зиёда аз 100 номгӯи корҳои илмию методӣ мебошад, ки 20 номгӯи онҳоро воситаҳои таълимию методӣ ташкил медиҳанд. Бо ташаббуси ӯ аввалин маротиба дар ҷумҳурӣ ҷадвалҳои таълимӣ аз физика бо забони тоҷикӣ мураттаб, нашр ва дастраси муаллимони физикаи мактабҳои миёнаи ҷумҳурӣ гардид. Шумораи зиёди мақолаҳояш дар маҷаллаҳои илмии ҷумҳурӣ нашр шудаанд. Бо нишони сарисинагии «Аълочии маорифи Тоҷикистон» (2006) ва раҳматномаҳои раёсати донишгоҳи омӯзгорӣ сарфароз шудааст.

Осор
----

* Физика (Китоби дарсӣ барои синфи 8), Д. 2009;
* Истифодаи маводи маҳал дар ҳалли масъалаҳои тарбиявии таълими физика (Дастури методӣ), Д. 2009;
* Таҷрибаомӯзии педагогӣ (бо ҳаммуаллифӣ), Д. 2010;
* Корҳои беруназсинфӣ аз физика, Д. 2008;
* Саёҳатҳои физикӣ, Д. 2005;
* Озмоишҳои хонагӣ аз физика, Д. 2006;
* Рукнҳои тарбиявии таълими физика, Д. 2007

Эзоҳ
----

Пайвандҳо
---------

* Энсиклопедияи Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи С. Айнӣ
**Никола́й Ви́кторович Ба́сков** (тав. 15 октябри 1976; Маскав, ҶШФСР, ИҶШС) — сарояндаи эстрада ва операи рус (тенор), яке аз маъруфтарин сарояндагони ҷаҳон. Артисти халқии Украина (2004), Молдова (2007), Ҷумҳурии Чечен ва Россия (2009).

Зиндагинома
-----------

Хатмкардаи Академияи мусиқии ба номи Гнесинҳо (2001). Солҳои 2001–03 дар Театри калони Маскав, баъд дар бузургтарин саҳна¬ҳои ҳунарии ҷаҳон ҳунарнамоӣ кардааст. Машҳуртарин партияҳои иҷрокардаи Басков: Ленский (операи «Евгений Онегин»-и П. И. Чайковский, Владимир Игоревич (операи «Княз Игор»-и А. Бородин, Юродивого (Операи «Борис Годунов»-и М. Мусорский) ва ғ. Ӯ дар баробари сурудҳои классикӣ ария аз операҳо, сурудҳоро дар услуби неополитанӣ, мюзикал, поп ва эстрадаи муосир месарояд. Барандаи ҷоизаҳои мухталифи умумироссиягӣ ва бай¬налмилалӣ дар овозхонӣ, аз ҷумла: сарояндагони ҷавони опера (1998), Grande Voke (Ис¬пания, 1999), «Грамофони тилоӣ», «Муз-ТВ», «Ус-л-уби Сол», «Сарояндаи Сол», «Овози тилоии Россия» (се маротиба). Бо ордени Франсиско Скорини (Беларус) ва медалҳои Россия сарфароз гардидааст.

Сарчашма
--------

* Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — 664 с. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.

Эзоҳ
----

1. ↑  Обидпур Ҷ. Луғатномаи тафсирии мусиқӣ / зери назари Б.Қобилова. – Душанбе: Аржанг, 2019. – С. 58 – 480 с. ISBN 978-999-47-43-90-2(тоҷ.)
**Абдураҳмон Азимов** (таваллуд 10 январи соли 1950, шаҳри Кӯлоб) — арбоби давлатӣ ва низомӣ, генерал-лейтенанти қувваҳои сарҳадӣ (2002).

Зиндагинома
-----------

Хатмкардаи Институти давлатии педагогии Кӯлоб (1972). Хидмат дар сафи Қувваҳои Мусаллаҳи СССР (1972 – 1973), муаллими садорати кафедраи забон ва адабиёти рус. (1973 – 1974) ва раиси Комитети иттифоқҳои касабаи (1974 – 77) Институти давлатии педагогии Кӯлоб, нозири Комитети Ҳизби коммунистии шаҳри Кӯлоб (1977 – 1982), корманди Комитети бехатарии давлатии Тоҷикистон, ёвари сардори идораи Комитети амнияти миллии (КАМ) Ҷумҳурии Тоҷикистон (1982 – 1992), сардори идораи КАМ Ҷумҳурии Тоҷикистон дар вилояти Хатлон (1993 – 1996), Котиби Шӯрои амнияти Ҷумҳурии Тоҷикистон ва муовини Сарвазири Ҷумҳурии Тоҷикистон (1996 – 1999), раиси комитети Маҷлиси намояндагони Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон оид ба тартиботи ҳуқуқӣ, мудофиа ва амният (2000 – 2002), раиси Комитети ҳифзи сарҳади давлатии назди Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон (2002 – 05). Солҳои 2005 – 09 вакили Маҷлиси намояндагони Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон буд.

Орденҳо
-------

* «Ситораи Сурх» (1990),
* Исмоили Сомонӣ (1998) ва медалҳо сарфароз гардидааст.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — 608 с. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2021, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.
**Умар ибни Абдуллоҳ ибни Аҳмад** (1479—1545) — фақеҳ, суфӣ ва шоир.

Зиндагинома
-----------

Дар Ҳиҷрин ба дунё омада, ҳамон ҷо касби камол кард. Нуфузи динӣ ва сиёсӣ-иҷтимоии ӯ ба ҳадде расид, ки бо давлатмардони Давъан ва Ҳиҷрин даргир шуд, аз ин рӯ, султон Бадри Кусайро ӯро се бор ба Шиҳр бадарға кард. Умар фақеҳе маъруф буд, вале баъди шиносоӣ бо Абдурраҳмон ибни Боҳурмузи суфӣ (фавт 1508) таҳти таъсири ӯ ба тасаввуф гаравида, аз муридони хосси ӯ гардид. Як сол қабл аз вафоти пири худ аз дасти ӯ хирқа пӯшида, то охири умр дар Севун халифааш шуд. Дар Севун даргузашт ва марқадаш дар он ҷо зиёратгоҳи ихлосмандон гардид. Шояд сабаби аслии бадарғашавии Умар ҳам ҳамин гароиши шадиди ӯ ба тасаввуф бошад. Ашъори омиёнаи Умар мавриди таваҷҷуҳи хоссу ом, ҳатто дар замони имрӯз низ қарор гирифтааст. Аз девони ашъораш нусхаҳои зиёде дар Яман ва Макка мавҷуд аст. Аз дигар осори мансуб ба Умар метавон ба «Шарҳу асмоил-лоҳи-л-ҳусно», «ал-Матлабу-л-ясир мина-с-солики-л-фақир», «ал-Вориду-л-қудсийю фӣ шарҳи ояти-л-курсийи» ишора кард.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Бомахрама / С. Маҳмадуллоҳ // Боз — Вичкут. — Д. : СИЭМТ, 2014. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 3). — ISBN 978-99947-33-46-0.
**Умарҷон Донизода** (Тав. 15.06.1931, м. Андиҷонии вилояти Самарқанд – ваф. 7.05.2003, ш. Душанбе) — филолог, мусиқишинос. «Аълочии телевизиони Тоҷикистон» (1981).

Зиндагинома
-----------

Умарҷон Донизода дастпарвари Омӯзишгоҳи муаллимтайёркунии ш. Сталинобод (ҳоло – Душанбе)-ро хатм кардааст (1948-1950). Муаллими мактаби ҳафтсолаи н. Сангвори вилояти Ғарм (1950-1951). Пас аз адои хидмати ҳарбӣ дар сафи Арм. Сов. (1951-54) муаллими мактаби миёнаи ба номи С. Айнии ноҳияи Орҷоникидзеобод (ҳоло – Ваҳдат, 1954-55). С. 1955-1960 
дар бахши филологияи тоҷик факултаи таъриху филологияи УДТ ба номи В. И. Ленин таҳсил кардааст: муҳар, сармуҳар. шуъбаи мус. Тел. Тоҷикистон (1960-95). Аввалин ташкилкунандаи шабҳои эҷодии силсилаи «Шашмақом» дар КДТР Тоҷикистон бо иштир. ҳофизони забардасти Тоҷикистон Шоҳназар Соҳибов, Фазлиддин Шаҳобов, Барно Исҳоқова, Аҳмад Бобоқулов, Рена Ғолибова, Ҳанифа Мавлонова, Шоиста Муллоҷонова, Ҷӯрабек Муродов, Мастона Эргашева ва ғ. Филмномаҳои филм-консертҳои «Барно Исҳоқова», «Ҳанифа Мавлонова», Анс. «Зебо» ба қалами ӯ тааллуқ доранд. Ташкилкунандаи намоишҳои калони «Бӯстон-1», «Бӯстон-2» ва «Бӯстон-3», намоишҳои солинавӣ ва наврӯзӣ. Бо медали «Ветерани меҳнат» ва Ифтихономаҳои Фахрии През. Сов. Олии Тоҷикистон мукофотонида шудааст.

Сарчашма
--------

* Аслҳо ва наслҳо. – Душанбе, 2013. - С. 34 ISBN 978-99947-958-2-6

Эзоҳ
----