recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
| Албурз |
| --- |
|  |
| Хислат: |  |
| Намуд: |  |
| Қитъа: | Осиё |
| Кишварҳо: | Эрон, |
| Дарозӣ / Бар: |  |
| Қуллаи баландтарин: | {{{Қуллаи баландтарин}}} |
| Шаҳри калонтарин: |  |
| Дарёи калонтарин: |  |

**Албурз** (форсӣ: البرز‎) — кӯҳҳои шимоли Эрон, ки соҳили Баҳри Каспийро аз ҷануб фаро гирифтаанд. Дарозии албурз қариб 900 км, бараш то 120 км, баландиаш то 5604 м (вулқони хомӯши Дамованд). Албурз якчанд қаторкӯҳҳои мутавозиро дар бар гирифта, асосан аз оҳаксангу регсанг ва ҷинсҳои вулқонӣ таркиб ёфтааст. Нишебиҳояш фароз, сатҳаш нисбатан ҳамвор. Кӯҳҳоро водии дарёи Сафедрӯд бурида мегузарад. Дар нишебиҳои шимолии албурз бешаҳои зичи дарахтони паҳнбарг, дар нишебиҳои ҷанубии он буттаҳои ксерофитӣ (хушкидӯст) мерӯянд. Конҳои нефт ва маъдани мис дорад.

Нигаред низ
-----------

* Кӯҳи Бинолӯд

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* Албурз // А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2021, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.
**Кӯрмагасҳо**, **бӯгалакҳо** (лот. Tabanidae), **хармагас** (форсӣ: خرمگس‎) — ҳашарот аз оилаи дуболаҳо, зерқатори магасҳо.

Сохт
----

Дарозии баданаш 6—30 мм, рангаш бӯртоб, зардча, хокистарӣ ё сиёҳ; чашмонаш калон, мураккаб (рангаш сабз, кабуд, бунафш ва ғайра). Баданаш бемуяк, банди охири пойҳояш сербуғум. Сараш хурд ва сербар, болҳои фарохи шаффоф ё хол-хол дорад. Шикамаш паҳн ва аз 7 банд иборат аст. Охири шиками кӯрмагаси нарина устувонашакл ва кӯрмагаси модина гирд мебошад.

Ҳаёт
----

Кӯрмагасҳо ҳашароти маъмул мебошанд, мардумони маҳалҳои мухталифи Тоҷикистон ин ҳашаротро бо номҳои *тақала*, *бӯгалак*, *ғуз* мешиносанд. Дар Тоҷикистон 46 намудаш дучор меояд. Хусусан дар ҷойҳои гарм бисёр аст. Ғизои кӯрмагаси нарина шаҳди гул, шираи мева ва маҳсули ихроҷи ҳашароти дигар (ширинча, кайки барг, зилла ва ғайра) мебошад. Кӯрмагаси модина, ғайр аа шаҳди гул, барои дар тухмдон инкишоф ёфтани тухм хуни ҳайвоноту одамро низ мемакад. Дар мавсим як кӯрмагаси модина дар рустанӣ, санг ва дигар чизҳои назди об 2—6 маротиба тухм (ҳар дафъа 100—800-то) мегузорад.

Аз тухм баъди 3—4 (баъзан 20) шабонарӯз кирминаҳо баромада, ба об меафтанд ва минбаъд он ҷо инкишоф меёбанд. Бадани кирминаи кӯрмагас аз 12 банд иборат аст, андозааш 2,5—30 мм. Баҳорон кирминаҳо аз об баромада, дар ҷойҳои нами хок (дар чуқурии 5—130 см) пинҳон мешавадд ва зимистанро он ҷо мегуэаронанд. Баҳорон ба рӯи хок мебароянд ва ба ғумбак табдил меёбанд. Ғумбаки кӯрмагас ба ғумбаки пулакчаболҳо монанд буда, дуртар аз об зиндагӣ мекунад (ғумбакҳо вобаста ба намуди кӯрмагас аз 3 шабонарӯз то 4 ҳафта инкишоф меёбанд.

Зараррасонӣ
-----------

Кӯрмагасҳо дар чарогоҳ села села ба чорво ҳамла карда, онро безобита менамояад, ки дар натиҷа чорво нокифоя алаф хӯрда, каммаҳсул мешавад. Дар бисёр мавридҳо кӯрмагасҳо ба ягон ҷои ҳайвони касал нишаста, хунашро мемаканд ва касалиҳои сироятӣ (туляремия, сӯхтанӣ, анемияи сироятии асп, трипаносомозҳо ва ғайра)-ро паҳн мекунанд. Дар чарогоҳҳое, ки кӯрмагасҳо бисёранд, истифодаи репеллентҳо (оксамат, бензимин) ва инсектисидҳо (хлорофос, дибром, сиодрин) аҳамияти калон дорад. Дар баъзе мавзеъҳо барои нест кардани кӯрмагасҳо ба оби ҳавзу кӯлҳо мазут, солярка ва ғайра (аз ҳисоби 100 г/м2) мерезанд (кӯрмагасҳо ба онҳо часпида нобуд мешаванд).

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Энциклопедияи хоҷагии қишлоқи Тоҷикистон / Сармуҳаррир *Ҷ. Азизқулов*. — Д.: СИЭСТ, 1988. Ҷилди I. Абалак — Мурғ, С. 468. — 576 с. бо тасвирот, 12 варақ тасвирот. — ISBN 5-89870-002-1
* Баратов Ш. Б. О фауне, зональном распространении и фенологии слепней (Tabanidae) Таджикистана, дар кит.: Природная очаговость болезней и вопросы паразитологии животных, ч. 2, Таш. 1972;
* Баратов Ш. Б. Тенто-чучельный комплекс как элемент интегрированного метода в привлечении и истреблении слепней, «Изв. АН Таджикской ССР. Отд. биологических наук», 1982, № 2.
**Кӯрпадӯзон, пахтарезон** - Маъракаи занона буда, баъди овардани пахтаю матоъҳо барои кӯрпаю болин дар хонаи арӯс рӯзи муайяне занони ҳунарманд даъват карда мешаванд. Баъди хӯрдани зиѐфат зани рӯзгордидаи серфарзанде дуои нек ба хонадоршавандаҳо медиҳад сипас занон ба пора кардан ва дӯхтани кӯрпаю болинҳои арӯсӣ шрӯъ менамоянд. Ҳангоми дамгирӣ рақсу 
сурудхонӣ менамоянд. Дар вилояти Суғд, водии Ҳисор, водии 
Зарафшон фаъол аст

Адабиёт
-------

1. Зеҳниева Ф. Сурудҳои маросими тўи тоҷикон. Д. 1978; 2. Мардонова А. Традиционная свадьба таджиков Гиссарской долины.Д. 2002. 3. Неменова Р.Л. Таджики Варзоба. Д. 1998.

Нигаред
-------

* Гаҳворабандон

Манобеъ
-------

1. ↑  Феҳристи миллии намунаҳои мероси фарҳангии ғайримоддӣ./ Пажӯшиҳгоҳи илмӣ-тадқиқотии фарҳанг ва иттилооти Вазорати фарҳанги ҶТ - Душанбе: "Ирфон", 2014, - С. 64
2. ↑  Феҳристи миллии фаҳанги ғайримоддӣ /Natioal list of intangible cultural hertage/ Пажӯшиҳгоҳи илмӣ-тадқиқотии фарҳанг ва иттилооти Вазорати фарҳанги ҶТ – Душанбе: «Аржанг» 2016, – С. 87


|  |  |
| --- | --- |
| Таърих | *Ин мақолаи нопурра аз таърих мебошад.Шумо метавонед бо пурра кардани ин ба Википедия кумак кунед.* |
**Бестсе́ллер** (англ. bestseller, аз best — беҳтарин, аз ҳама хубтарин ва sell — фурӯхта шудан) — китоберо гӯянд, ки аз ҷониби хонандагон хуб пазируфта шуда, бо адади зиёд нашр мешавад ва бозоргир аст (ба тезӣ фурӯхта мешавад).

Мафҳуми бестселлер дар охири садаи XIX дар ИМА пайдо шудааст. Баъзан дар натиҷаи аз ҳад зиёд реклама кардан китоб ба бестселлер табдил меёбад. Ба қатори бестселлерҳо осори адабиёти нависандагони бузурги ҷаҳонӣ, мас. Э. Ҳемингуэй (осори адабиёти ҷиддӣ) ва осори дар навъи детектив (моҷароҷӯйӣ, саргузаштӣ, фантастикӣ-хаёлӣ ва ғайра) эҷодгардида дохил мешаванд. Як роҳи ба Б. табдил ёфтани китоб намоишу муаррифии он ба тариқи реклама мебошад. Дар Амрико ва кишварҳои Аврупои Ғарбӣ варақаҳо, маҷаллаҳо, газетаҳое вуҷуд доранд, ки дар саҳифаҳояшон номгӯи ду қисм китобҳо: 1) fiction — адабиёти бадеӣ ва 2) non-fiction — адабиёти ғайрибадеиро чоп карда, ба хонандагон пешниҳод менамоянд.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Бестселлер // Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️  Гузариш ба унсури Викидода  Фарҳангҳо ва донишномаҳо | 
* Большая датская
* Большая каталанская
* Большая российская (старая версия)
* Хорватская
* Britannica (онлайн)
* Universalis

 |
| Дар феҳристҳои китобшинохтӣ | 
* GND: 4006077-9
* J9U: 987007284768505171
* LCCN: sh85013438
* NKC: ph536662

 |
**Грош** (лаҳӣ: grosz ← олмонӣ: *Groschen* ← лот. grossus <denarius>) — танга (сикка)-и замонҳо ва кишварҳои мухталиф.

Зарробии грош дар Итолиё дар асри 12 оғоз шуда буд. Дар асрҳои 13-14 грош дар аксари сиккахонаҳои кишварҳои ҷаҳон зарробӣ мегардид. Дар ибтидо грош тангаи калонҳаҷми нуқрагӣ буд. Мас. гроши прагагии Вотслави II, ки дар ибтидои асри 14 зарробӣ шуда буд, 3,5 г вазн дошт. Дар давоми асрҳои 14-15 вазн ва сифати филиззии грош кам шуд ва дар асри 16 ба тангаи хурди табодулӣ табдил ёфта, дар аксари кишварҳо ба истифода бароварда шуд. Дар замони имрӯза гроши мисин дар Лаҳистон дар гардиш аст. Грош дар Русия дар асри 17 пайдо шуд ва ҷойи тангаи мисии арзишаш 2-тина (копейка)-ро гирифт.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Грош // Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️  Гузариш ба унсури Викидода  Фарҳангҳо ва донишномаҳо | 
* Большая каталанская
* Большая норвежская
* Большая российская (старая версия)
* Britannica (онлайн)
* Treccani
* Universalis
* Швейцарский исторический

 |
| Дар феҳристҳои китобшинохтӣ | 
* GND: 4410303-7

 |
**Пупак Никталаб** (зод. 19 май 1970, Теҳрон) — нависанда ва адабиётшиноси эронӣ аст, ки бо китоби «Тадқиқоти Самарқанд» машҳур аст.

Зиндагинома
-----------

Вай яке аз нависандагон ва муҳаққиқони адабиёти бачагонаи эронӣ мебошад. Вай дар адабиёти бачагона дар саросари ҷаҳон тахассус дорад. Китоби ӯ бо номи «Аз гулгашти Самарқанд то соҳили баҳри Миёназамин» таърихи адабиёти бачагонаи 33 кишварро тасвир мекунад. Ба кишварҳои он Тоҷикистон, Афғонистон, Русия, Ҳиндустон ва ғайра дохил мешаванд.
Қисми зиёди маводи ӯ дар таҳқиқоти байналмилалии адабиёти бачагона истифода шудааст. Масалан, дар тарҷимаи ҳоли нависандагони Арманистон.

Вай дар соҳаи адабиёти бачагона зиёда аз сад мақола навиштааст
Вай инчунин олими Рӯдакист. Вай дар асоси шеърҳо ва сурудҳояш дар бораи ҳаёти воқеии Рӯдакӣ маълумоти зиёд баён кардааст. Инчунин, мукаммалтарин девони Рӯдакӣ, ки то имрӯз дар Эрон нашр шудааст, яке аз ислоҳҳои ӯст ва номаш китоби «Сарв Самарқанд» мебошад. Инчунин, китоби Сарв Самарқанд илова бар ифодаи ашъори Рӯдакӣ, тасвири пурраи ашъори Рӯдакист.
.
Дар 200-солагии зодрӯзи Ҳанс Кристиан Андерсен, ба ӯ ҷоизаи таҳқиқоти барҷастаи адабиёти бачагона дода шуд.

Вай Духтари Аҳмад Никталаб (Ёвари Ҳамадонӣ), шоири эронӣ аст.Бобак Некталаб; Шоири адабиёти бачагонаи Эрон бародари ӯст.

Китобҳо
-------

* Садри Самарқанд (Тавсифи ашъори пайвастаи Рӯдакӣ) 2020 Интишорот, Нашри Фарадид
* Аз майдонҳои Самарқанд то соҳили баҳри Миёназамин (Эволютсияи ҷаҳони кӯдакон ва адабиёти наврасон (дар 33 кишвар)) Нашр 2019, Интишороти Фарадид
* Шеър дар оинаи кӯдак (таълим додани шеър ба кӯдакон), 2003, Илм ва адабиёти Башир
* Падари офтобии меҳрубонӣ, 1999, нашри Paknews

Эзоҳ
----

Пайвандҳо
---------

* 
* 
* Бойгонӣ шудааст 29 июни 2021  сол.
**Чашмасор**— (номи пештарааш *Субулоқ* ), деҳа дар ҳудуди ҷамоати деҳоти Чашмасор. Аз деҳа то маркази ноҳия 16 км. Аҳолиаш 1102 нафар (2010), тоҷикон. Аз 148 хоҷагӣ иборат аст. Деҳа мактаби таҳсилоти миёнаи умумӣ № 34 ба номи Лоиқ Ибодов, нуқтаҳои хидматрасонии маишӣ, хонаи саломатӣ, китобхона, 75 хоҷагии деҳқонии инфиродӣ, 4 мағозаи хусусӣ (яктоаш мағозаи фурӯши маҳсулоти сохтмон), нуқтаи фурӯши сӯзишворӣ, 2 ошхона, осиёи обӣ, сартарошхона, дорухона, муассисаи таъмири роҳҳо, масҷиди панҷвақта дорад. Мардуми деҳа ба боғдорӣ, ғаллакорӣ, чорводорӣ, занбӯриасалпарварӣ машгуланд. Заминҳо аз чашмаҳо ва дарёчаи Элок обёрӣ мешаванд.

Эзоҳ
----

1. ↑  ФАЙЗОБОД. Энсиклопедия. Душанбе, 2011. Сарредаксияи илмии Энсиклопедияи Миллии Тоҷик. 392 саҳ.
**Алеба́стр** (аз юн. ἀλάβαστρος) — номи ду минерали гуногун: гаҷ (диаквасулфати калсий) ва калсит (карбонати калсий).

Аввалӣ – алебастр (алавастор)-ест, ки мо ҳар рӯз истифода мебарем, дуюмӣ номи минерал аст. Ин ҳар ду аз ҳамдигар аз рӯи сахтӣ фарқ мекунанд. Гаҷ хеле нарм буда, онро бо нохун (сахтиаш 1,5 – 2) ва калситро ба осонӣ бо корд харошидан мумкин аст (сахтиаш нисбатан зиёд – 3). Алебастри калситӣ, ки, одатан, алебастри шарқӣ ном дорад, аз давраи қадим истифода мешавад. Қабатҳои тунуки онро дар калисоҳо дар асрҳои миёна ба сифати шиша истифода мебурданд. Ин намуди алебастр аз таҳнишастҳои сталагмитӣ дар хоки оҳаксанг ба вуҷуд омадааст ё як намуди травертон мебошад. Алебастр г а ҷ д о р минералест, ки дар бисёр давлатҳои дунё вомехӯрад. Ин намуди алебастр низ аз давраҳои қадим корбаст мешавад. Алебастри гаҷдорро бо роҳи тафсондани гаҷи табии обаш дучанда CaSO4 × 2H2O то ҳарор. 150 – 180 °C дар дастгоҳҳои махсус ҳосил мекунанд. Дар натиҷа ин минерал ба CaSO4 × 0,5 H2O табдил меёбад, ки дар сохтмон ва тиб васеъ истифода мешавад. Алебастри сиёҳ шакли нодири минерал буда, асосашро гаҷ ташкил медиҳад. Он танҳо дар се давлати дунё: ШМА, Италия ва Хитой ёфт шудааст. Дар мавзеи Фрид (Оклахома, ШМА) чанд намуди алебастр, аз он ҷумла алебастри сафед, гулобӣ ва сиёҳ ёфт шудааст. Алебастри гаҷ дар сохтмон барои андова кардани девору сақфи бино, истеҳсоли плитаҳои гаҷӣ ва гипсокартон истифода мешавад. Ҳангоми омехта кардан бо об алебастр зуд сахт шуда, боз ба гаҷ табдил меёбад.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* Алебастр // А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2021, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.
**Алеатико** — Ува лиатика, Алеатико неро, Москателе ливатике, як навъи ангурҳои техникӣ. Аслан аз Италия буда, нимаи дуюми садаи XIX дар Осиёи Марказӣ паҳн гардидааст. Баргаш миёнаҳаҷм (қутраш 16 – 18 см), байзашакл, сепарра, чоки байни парраҳояш миёна, каме хамидаи рост, рӯяш суфта, бепашмак. Гулаш дуҷинса, хӯшааш миёнаҳаҷм (дарозиаш 10 – 16, бараш 8 – 10 см, вазнаш 130 – 140 г), махрутшакли дарозрӯя. Ғужбаш миёнаҳаҷм, лунда, рангаш сиёҳи бунафштоб, мумпарда дорад. Тухмаш ғафс, гӯшташ серобу ширин, бӯи хос дорад. Алеатико навъи ангури миёнапазак буда, давраи нашваш 140 – 160 рӯз аст; нимаи май гул карда, 15 – 25 сентябр пурра пухта мерасад. Аз алеатико шароб мекашанд, афшура тайёр мекунанд. Алеатикоро дар вилоятҳои Хатлону Суғд парвариш мекунанд. Аз ҳар га 18 – 20 т ҳосил мегиранд. Ҳангоми кам шудани намӣ баргаш тез пажмурда шуда, ба сифати ҳосил таъсири манфӣ мерасонад. Аз касалии ҷел зарар мебинад.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — 608 с. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2021, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.
Концепцияи Model-View-Controller
**Model-view-controller** (**MVC**, — тарзи истифодабарии якчанд намунаҳои лоиҳакашӣ мебошад, ки бо ёрии он намунаи додаҳои барнома, интефейси истифодабаранда ва алоқаманди бо истифодабарандагон ба се қисми алоҳида ҷудо карда шудааст, ки дар ҳолати тағирёбии яке аз қисмҳо, таъсири минималӣ ба дигар қисмҳо расонида мешавад.

Таърих
------

Консепсияи MVC дар соли 1979 аз тарафи Трюгве Реенскауг навишта шудааст, ки он вақт ӯ аз рӯи забони барномасозии Smalltalk дар Xerox PARC кор мекард.

Мақсад
------

Консепция
---------

Боз нигаред
-----------

* Model-View-ViewModel
* Model-View-Presenter
* Ruby on Rails
* ASP.NET MVC Framework

Эзоҳ
----

Адабиётҳо
---------

Пайвандҳо
---------

* Сергей Бердачук. Eclipse RCP. Файловый менеджер
* Model-View-Controller в .Net
* Обобщенный Model-View-Controller
* Разработка встроенных приложений с использованием eSWT
**Акадéмияи илмҳóи кишоварзи́и Тоҷикистóн**, АИКТ — муассисаи олии илмҳои кишоварзӣ.

Таъсис
------

Соли 1991 таъсис ёфта, дар шаҳри Душанбе воқеъ аст. Ба ҳайати АИКТ 7 нафар узви пайваста, 9 нафар узви вобаста ва 2 нафар аъзои хориҷии АИ КТшомиланд. Шумораи умумии кормандони АИ КТ 1108 нафар (431 нафар кормандони илмӣ, аз он ҷумла 30 нафар доктор ва 124 нафар номзадҳои илм) мебошад (2010). Вазифаҳои асосии АИ КТ: мусоидат намудан ба пешрафти илмҳои кишоварзӣ, истифодаи босамари дастовардҳои илмӣ дар амалия; тайёр кардани мутахассисони баландихтисос; дарёфти роҳҳои нави тараққии техникаи кишоварзӣ; такмили усулҳои пажӯҳиш бо мақсади баланд бардоштани самараи корҳои тадқиқотӣ; истифодаи таҷрибаҳои пешқадам дар истеҳсолоти кишоварзӣ; ба вуҷуд овардани навъҳои нави зироат, мева, зоти сермаҳсули чорво, занбӯри асал, кирмаки абрешим, паранда ва ғайра; рӯёндани навъҳои беҳтарини тухмӣ; таҳияи генофонди анвои маҳаллии зироат; ба вуҷуд овардани асосҳои илмии истеҳсоли хӯроки чорво, нигоҳубини ҳайвонот ва парандаҳо; ба роҳ мондани усулҳои замонавии ҳифзи рустаниҳо ва чорво аз беморию зараррасонҳо, пешгирию табобати ҳайвонот, занбӯри асал ва парандаҳо аз касалиҳо; ҳифзи аҳолӣ аз бемориҳое, ки ба воситаи ҳайвонот интиқол меёбанд; дарёфти асосҳои илмии истифодаи оқилонаи захираҳои табиӣ, ҳосилхез гардондани хок, пешгирии эрозия ва шӯрзании замин; ба вуҷуд овардани системаи мошинҳо барои кишоварзӣ ва ғайра.

Муассисоти тобеъ
----------------

Дар таркиби Академияи илмҳои кишоварзии Тоҷикистон 9 муассисаи илмӣ, аз ҷумла 6 институти соҳавӣ фаъолият доранд:

* Институти хокшиносии Академияи илмҳои кишоварзии Тоҷикистон,
* Институти чорводории АИКТ,
* Институти зироаткории АИКТ,
* Институти ветеринарияи АИКТ,
* Институти боғдорию сабзавоткории АИКТ,
* Институти иқтисодиёти кишоварзии АИКТ ,
* Корхонаи илмию истеҳсолии «Маводи биологӣ»-и АИКТ,
* Пойгоҳи таҷрибавии Помир,
* Маркази миллии ҷумҳуриявии захираи генетики АИКТ.

Нашрияи АИКТ «Ахбороти Академияи илмҳои кишоварзии Тоҷикистон».

### Президентҳои АИКТ

* Акбар Махсумов (1991—1993),
* Бобо Сангинов (1993—2005),
* Набиев Т. Н. (2005—2008),
* Аҳмадов Ҳ. М. (аз 2008).

### Академикҳои АИКТ

* Амир Қароқулов
* Бобо Сангинов
* Акбар Махсумов

Нигаред низ
-----------

* Вазорати кишоварзии Ҷумҳурии Тоҷикистон
* Академияи илмҳои Тоҷикистон

Эзоҳ
----

1. ↑  Энсиклопедияи Миллии Тоҷик, Ҷилди 2. А-АСОС — Душанбе: Сарредаксияи илмии Энсиклопедияи Миллии Тоҷик, 2012, — с.241

Адабиёт
-------

Академияи илмҳои кишоварзии Тоҷикистон // А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2021, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.
**Акадéмияи меъморӣ ва сохтмóни Ҷумҳури́и Тоҷикистóн** — маркази асосии илмиву эҷодӣ ва ҳамоҳангсозии Тоҷикистон дар соҳаи меъморӣ ва бинокорӣ

Таъсис
------

Академияи меъморӣ ва сохтмони Ҷумҳурии Тоҷикистон (АМС ҶТ) 21 феврали 1995 барои мусоидат намудан ба фаъолияти иттиҳоди олимон ва мутахассисони фаъоли ҶТ дар соҳаи меъморӣ, шаҳрсозӣ, бинокорӣ ва истеҳсолот, кормандони эҷодии санъати ороиши амалӣ ва монументалӣ ва бо мақсади инкишофи меъморию шаҳрсозӣ дар ҶТ, дар як марказ ҷамъ овардани иқтидорҳои зеҳнӣ ва дар хоҷагии халқ амалан истифода бурдани онҳо таъсис дода шудааст. Дар ҳайати АМС ҶТ 4 узви пайваста, 18 узви вобаста, 12 узви фахрӣ, 10 узви хориҷӣ ва тақрибан 60 мушовири академикӣ шомиланд. Аъзои пайваста ва аъзои вобаста ба воситаи овоздиҳии пинҳонӣ дар асоси озмун интихоб мешаванд. Аъзои фахрӣ ва хориҷӣ, инчунин мушовирҳои академикӣ бо овоздиҳии кушода дар асоси тавсияҳои шӯъбаҳо ва раёсати АМС ҶТ интихоб мегарданд. Дар байни 104 аъзои АМС ҶТ 6 нафар узви Академияи байналмилалии илмҳои педагогӣ, муҳандисӣ, меъморӣ, 10 нафар узви академияҳои ҷумҳуриявӣ ва соҳавӣ, 9 нафар докторони илм, 13 нафар профессорон, 4 нафар дорандаи Мукофоти давлатӣ ва ленинӣ, 2 меъмори шоиста, 5 бинокори шоиста, 1 корманди шоиста, 1 Ходими шоистаи санъат, 2 Ходими шоистаи илми Ҷумҳурии Тоҷикистон ва 8 Рассоми шоистаи Тоҷикистон мебошанд. Дар байни онҳо олимони машҳур Нӯъмон Неъматов, Х. Р. Содиқов, С. Д. Исоева, Рустам Собитович Муқимов, С. М. Мамадҷонова, С. Н. Шарипов, Б. Ҷ. Ҷабборов ва дигарон ҳастанд. АМС ҶТ 35 ташкилот, идора, комитет ва вазоратҳоро муттаҳид мекунад (зиёда аз 2, 5 ҳазор нафар).

Сохтор
------

Мақоми олии АМС ҶТ Маҷлиси умумӣ, мақомоти идоракунандааш Раёсат ва Бюрои он мебошанд. Февр. 1995 раиси АМС ҶТ Б. А. Зуҳуриддинов, ноибҳои раис Рустам Собитович Муқимов ва Н. Х. Яъқубов интихоб шуданд. АМС ҶТ бо Агентии сохтмон ва меъмории назди Ҳукумати ҶТ, пажӯҳишгоҳҳо ва ташкилоти асосии лоиҳакашии давлатӣ, Академияи илмҳои Тоҷикистон, Академияи муҳандисии Ҷумҳурии Тоҷикистон, Академияи илмҳои меъморӣ ва бинокории Федератсияи Россия ва дигар ташкилотҳои мамлакатҳои хориҷаи наздик ва дур робита ва ҳамкории зич дорад. АМС ҶТ дар таҳияи ло­иҳаи Қонуни ҶТ «Дар бораи фаъолияти меъморӣ, шаҳрсозӣ ва сохтмон» (онро майи 1997 Маҷлиси Олии ҶТ тасдиқ кард), амалигардонии Барномаи комитети иҷроияи байналмилалӣ оид ба нуқтаҳои аҳолинишини назди Департаменти меъморӣ ва сохтмони Тоҷикистон фаъолона иштирок кардааст. 3 монография, васоити таълимӣ, маълумотномаҳо ба табъ расонд. Аъзои АМС ҶТ дар ШМА, Туркия, Ҳиндустон, Екатеринбург ва ғайра ихтисоси худро такмил додаанд.

Бознигаред
----------

* Академияи илмҳои Тоҷикистон

Узви Академия
-------------

* Рустам Муқимов — узви пайваста;
* Гузел Майтдинова — узви вобаста.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Академияи меъморӣ ва сохтмони Ҷумҳурии Тоҷикистон // А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2021, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.
**Вақти кории нопурра** - созиши байни корманд ва корфармо чи ҳангоми қабул ба кор ва чи минбаъд рӯзи нопурра ва ё ҳафтаи нопурраи кор бо пардохти музди меҳнат мутаносибан ба ҳаҷми истеҳсол ва ё мутаносибан ба вақти кор муқаррар карда мешавад. Корфармо вазифадор аст, ки дар ҳолатҳои пешбинӣ намудаи Кодекси мазкур ва асноди дигари меъёрии ҳуқуқӣ оид ба меҳнат вақти нопурраи корро муайян намояд. Ҳангоми ҷорӣ намудани низоми вақти нопурраи кор давомнокии вақти корӣ наметавонад аз нисфи меъёри моҳонаи вақти кор ва музди меҳнат аз андозаи ҳадди ақали муқаррар намудаи қонун камтар бошад. Вақти нопурраи кор боиси маҳдудияти давомнокии рухсатии ҳарсола, ҳисоби собиқаи корӣ ва дигар ҳуқуқҳои меҳнатӣ намегардад.

Нигаред низ
-----------

Ҳуқуқэҷодкунӣ

Эзоҳ
----

1. ↑  Фарҳанги истилоҳоти ҳуқуқ / Зери таҳрири Маҳмудов М.А. - Душанбе: ЭР-граф, 2009. - с. 117-118
**Михаил Исаакович Синелников** (зод. 19 ноябр 1946, Санкт-Петербург) — шоири шӯравӣ ва рус, тарҷумон, адабиётшинос, муррахи адабиёти русӣ.

Зиндагинома
-----------

Соли 1946 дар Ленинград, дар хонаводае таваллуд шудааст, ки аз муҳосира наҷот ёфтааст. Падар — рӯзноманигори низомӣ, нависанда, баъдан ёдноманавис, ки ба филологҳо бо хотираҳои худ дар бораи ҳаёти адабии Ленинград дар солҳои бистум маълум аст («Заболотскийи ҷавон», «Шоми Манделштам» ва ғайра). Модар муаллими забон ва адабиёти рус, солҳои ҷанг директори хонаи кӯдакони ятими муҳосира буд. Солҳои аввали Синелников дар Қирғизистон гузашта, факултаи таърихи Донишкадаи омӯзгории Ушро хатм кардааст. Ду сол мухбири газетаи вилоятӣ шуда кор кард. Соли 1969 ба Донишкадаи адабии Маскав ба номи Горкий дохил шуд.

Дар «Литературная газета», дар маҷаллаи «Дружба народов» кор кардааст. Дар Литсейи насронӣ аз шеър дарс медод, проректори Институти рушди маорифи минтақаӣ ва хабарнигори рӯзномаи «Московский новости» буд.

Узви Иттифоқи нависандагони ИҶШС (1976) ва Иттифоқи нависандагони Маскав.

Нахустин маҷмӯаи ашъори «Абр ва паррандагон» соли 1975 ба табъ расида буд. Дар замони шӯравӣ ӯ узви панҷ Шӯрои адабиёти миллии назди Иттифоқи нависандагони СССР: гурҷӣ, арманӣ, озарбойҷонӣ, тоҷикӣ, қирғизӣ буд. Тарҷумаи зиёде анҷом додааст, шоиронро аз Аврупо, Шарқи Дур, Қафқози Шимолӣ, кишварҳои турк (Қирғизистон, Қазоқистон, Озарбойҷон, Узбакистон, Туркманистон, Тотористон, Балкар, Қарачай), Арманистон, Тоҷикистон, классикони форсизабон тарҷума кардааст. Дар соли 2011 китоби тарҷумаҳои мунтахаби Михаил Синелников «Шеъри Шарқ» аз чоп баромад.

Эзоҳ
----

Пайвандҳо
---------

* Авторский блог Михаила Синельникова в журнале Чайка
* Михаил Исаакович Синельников в «Журнальном зале»
* Интервью с М. И. Синельниковым

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| ⚙️  Гузариш ба унсури Викидода | 

| Дар феҳристҳои китобшинохтӣ |
| --- |
| 
* GND: 137339755
* ISNI: 0000 0001 1746 5208
* LCCN: n80156175
* NTA: 070428603
* SUDOC: 059609869
* VIAF: 16082335
* WorldCat VIAF: 16082335

 |

 |
**Балла́да** (окс. *balada/ballada*, аз *balar* рақс кардан, арғушт рафтан) — навъҳои гуногуни шеъру мусиқӣ, ки ҳиссиёту ҳаяҷони шоир ва оҳангсоз, таассуроти ботинии онҳоро аз мушо­ҳидаи ҳаёту воқеаҳои табиат ва муҳити иҷтимоӣ дар бар мегиранд.

Таърих
------

Баллада бори нахуст дар адабиёти халқҳои романизабони асрҳои миёна (Фаронса, Итолиё, Испания) пайдо шудааст ва навъе аз сурудҳои лирикии рақсии нақарот­дор мебошад. Баъдтар Б. аз ҷиҳати шаклу мазмун тағйир ёфта, аз садаи 13 шеърҳои хурди сужетдори дорои маз­мунҳои афсонавӣ, таърихӣ ва қаҳрамонӣ дошта низ номи Б.-ро гирифтанд. Мас. сурудҳои халқии англисӣ дар бораи Робин Гуд як навъ Б. мебошанд; дар адабиёти дарбории садаҳои 14–15-и Фаронса шеърҳои лирикии бесужетро Б. номидаанд. Минбаъда Б. аз маъмултарин жанрҳои намояндагони адабиёти мактабҳои адабии сентиментализм ва романтизм Р. Бёрнс, С. Колриҷ, Р. Саути (Англия), Ф. Шиллер, И. Гёте, Ҳ. Ҳейне (Олмон) ба шумор мерафт.

Б. хусусан дар назми садаи 19-и рус, дар эҷодиёти В. А. Жуковский («Людмила», «Светлана» ва ғайра), А. С. Пушкин («Достони Олеги дилогоҳ»), М. Ю. Лермонтов («Киш­тии ҳавоӣ») фаровон истифода шудааст. Дар адабиёти шӯравии рус беҳтарин намунаи Б.-ро Н. С. Тихонов («Қиссаи пакети кабуд», «Қиссаи мех»), Э. Багритский («Шаби охирин», «Марги пионердухтар») офаридаанд, ки дар онҳо васфи ҷавонмардию қаҳрамонӣ ва далерию шуҷоатмандӣ бештар мавқеъ дорад. Б. тавассути эҷо­диёти М. Турсунзода ба адабиёти шӯравии тоҷик дохил гардид. «Қиссаи Ҳиндустон» аввалин намунаи Б.-и назми шӯравии тоҷик мебошад. Силсилаи шеърҳои ҳин­дус­тонии М. Турсунзодаро баъзан қисса ҳам меноманд, чунки дар онҳо ҳам хусусиятҳои Б. (таассуроти сафари Ҳин­дустон, ҳиссиёту ҳаяҷони шоир аз зиддиятҳои ҷам­ъи­ятии он) ва ҳам қисса (тасвири манзараҳои дилфиребу зисту зиндагии мардумони одии он ва тасвири беш аз пеш авҷ гирифтани зиддиятҳои иҷтимоӣ) ба ҳам омадаанд. Дар адабиёти муосири тоҷик Б. дар эҷодиёти М. Қаноат («Ки­тобҳои захмин») ба назар мерасад.

Эзоҳ
----

Пайвандҳо
---------

* Баллады средневековой Скандинавии
* Баллады русских поэтов
* Bailemos nós já todas дар YouTube — *Ensemble Alcatraz with Kitka & Angelorum: Cantigas de Amigo, Sono Luminus*, 2000
* Bailemos nós já todas tres дар YouTube — *The Dufay Collective. Music For Alfonso The Wise, 2005, Harmonia Mundi HMU 907390, USA* (*contrafactum* CSM 116)

Сарчашма
--------

* Баллада // Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.
**Боғи ҳайвоноти шаҳри Душанбе** — муассисаи давлатӣ, ки дар он ҳайвоноти ваҳшӣ ва баъзе ҳайвоноти хонагӣ бо мақсади ҳифзу парвариш ва тамошо дар қафасҳо ва нимозод нигоҳ дошта мешаванд.

Таърих
------

Соли 1960 бунёд гузошта шудааст. Дар охири ҳамон сол ҳунарпешаи рус Ф. Рубанов як гурӯҳ ҳайвонотро ба боғи ҳайвонот тақдим кард. Соли 1961 маросими кушодашавии он буд. Он вақт боғи ҳайвонот ҳамагӣ 1,5 га масоҳ. дошт. Соли 2004 масоҳ. боғи ҳайвонот ба 6, 7 га расонда шуд, ки аз он 4 га ҷойи намоиши ҳайвонот, хонаҳои хоҷагидорӣ, майдончаи бачагона, ҳавз барои мурғобиҳо ва 2,7 га минтақаи боғ мебошад. Соли 1961 боғи ҳайвонот ҳамагӣ 41 намуд (121 сар) ҳайвон дошт. Соли 1991 дар боғи ҳайвонот намуди ҳайвонот то 384 ва саршумори ҳайвонот то 2524 расонда шуд. Дар натиҷаи ҷанги шаҳрвандӣ 95 дарсади ҳайвоноти боғи ҳайвонот нобуд гардиданд.

Дар замони соҳибистиқлолӣ барои пурра кардани коллексияи боғи ҳайвонот корҳои зиёде анҷом дода шуданд: мутахассисони нав ба кор ҷалб гардиданд, бо хоҷагиҳои деҳқонӣ (фермерӣ) ҷиҳати бо хӯрокворӣ таъмин намудани ҳайвонот шартномаҳо баста шудаанд, бо боғҳои ҳайвоноти шпҳрҳои Маскав ва Санкт-Петербург шартномаҳо ба имзо расиданд, қафасҳои нигоҳдории ҳайвонот таъмир карда шуданд. Дар даврони истиқлол аз Боғи ҳайвоноти Ҷумҳурии Ӯзбекистон ба боғи ҳайвонот лама, шутурмурғ ва гӯсфанди ёлдор ворид карда шуданд. боғи ҳайвонот ба шуъбаҳои дарандаҳо, ҷуфтсумҳо, маймунҳо, парандаҳо, хазандаҳо, моҳиҳо тақсим карда шудааст.

Тавсифот
--------

Ҳоло (2012) дар боғи ҳайвонот 110 намуд (810 сар) ҳайвонот нигоҳ дошта мешаванд, ки аз ин миқдор 67 намудашон ба Китоби сурх дохил карда шудаанд. Дар террариуми (бино барои нигоҳдори хазандагон) боғи ҳайвонот 18 намуди мор нигоҳ дошта мешавад. Боғи ҳайвонот аз соли 2007 узви Ассотсиатсияи байниминтақавии боғҳои ҳайвонот ва аквариумҳои Аврупову Осиё мебошад. Бо боғҳои ҳайвоноти ҷумҳуриҳои узви ИДМ ва назди Балтика, Олмон, Полша, Чехия, Словакия, Булғория ҳамкориҳои мустақим дорад.

Дар ҳудуди боғи ҳайвонот ду майдончаи бачагон мавҷуд аст, ки бо васоити дилхушӣ ҷиҳозонида шудаанд. боғи ҳайвонот бо мактаббачагон вохӯриҳо мегузаронад ва оид ба ташвиқу тарғиби тамошобинон, қоидаҳои махсуси рафтор ва муносибат бо ҳайвонот дастуруламалҳо нашр мекунад.

Нигаред низ
-----------

* Боғи ҳайвонот

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* Боғи ҳайвоноти шаҳри Душанбе / Н. Шарипов // Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.


| ⚙️ Flag of Tajikistan.svg Боғҳои Душанбе |
| --- |
| Боғҳои фароғатӣ | Боғи кӯдакон • Боғи Парчами Миллӣ • Боғи Пойтахт • Боғи Айнӣ • Боғи Шоҳмансур |  |
| Боғҳои табиӣ ва истироҳатӣ | Боғи Ғалаба • Боғи ботаникӣ • Боғи Рӯдакӣ |
| Гулбоғҳо ва гулгаштҳо | Гулбоғи В. Куйбышев • Гулбоғи «Бӯстон» • Гулбоғи А. Мироненко  • Гулгашти Раҷабовҳо |
| дигарҳо | Боғи «Делфин» • Боғи ҳайвонот • Боғи Лучоб |
**Боғи ҳайвонот** — муассисаи илмию маърифатӣ, ки дар он ҳайвоноти хонагӣ дар қафасҳо ва нимозод (дар майдонҳои васеи ба шароити табиӣ наздик) бо мақсади парвариш, омӯзиш ва тамошо нигоҳ дошта мешаванд.

Боғҳои ҳайвоноти муосир дар баробари намоиши олами ҳайвонот, омӯзиши намояндагони он, тарғиби ғояҳои муҳофизати табиат ба ҳифз ва зиёд намудани насли ҳайвоноти ваҳшии нодир ва нестшаванда машғуланд. Зубр, гавазни Довудӣ, аспи Пржевалский, казаркаи гавайӣ ва бисёр диг. намудҳои ҳайвоноту парандагон маҳз ба туфайли боғҳои ҳайвонот аз нестшавӣ наҷот дода шудаанд. Дар як қатор боғҳои ҳайвонот ҷиҳати ба шароити маҳал мутобиқ намудани ҳайвонот таҳқиқоти илмӣ мебаранд, касалиҳои ҳайвонот, усулҳои пешгирӣ ва табобати онҳо, роҳҳои зиёд кардани насли ҳайвонот ва парвариши онҳо дар қафасҳо омӯхта мешаванд. Онҳо барои мактаббачагон саёҳатҳо, дар мавзӯъҳои биологӣ намоишҳо, маърӯзаҳо ташкил мекунанд, кинофилмҳо намоиш медиҳанд ва дигар чорабиниҳо мегузаронанд.

Таърих
------

Сароғози Боғи ҳайвонот вуҳушхонаҳо буданд. Вуҳушхонаи бузург дар Миср тақр. 1500 сол то м. мавҷуд буд. Беш аз 1000 сол то м. дар Хитой Боғи ҳайвоноте бо номи «Боғи дониш» фаъолият дошт. Нахустин боғҳои ҳайвонот дар Аврупо дар а. 18 дар Вена (1752), Мадрид (1774), Париж (1793) ба вуҷуд омаданд. Дар а. 19 дар Лондон (1828), Амстердам (1838), Берлин (1844), Мадрас (1855), Мелбурн (1857), Париж (1858), Франкфурти лаби Майн (1858), Копенгаген (1859), Гамбург (1863), Ню-Йорк (1865), Будапешт (1866), Калкутта (1875) боғҳои ҳайвонот ташкил карда шуданд. Баъзе шаҳрҳои калони ҷаҳон чандтоӣ Боғи ҳайвонот доранд: Токио ва Чикаго — 2-то, Париж — 3-то, Лондон — 3-то, Ню-Йорк — 4-то. Дар Россия нахустин боғҳои ҳайвонот дар нимаи дуюми садаи XIX пайдо шуданд, ки бузургтарини онҳо Боғи ҳайвоноти ш. Маскав буд. Дар даврони шӯравӣ дар пойтахти ҷумҳуриҳо ва шаҳрҳои калони собиқ Иттиҳоди Шӯравӣ, аз ҷумла дар ш. Душанбе (ниг. Боғи ҳайвонот (Душанбе)) боғҳои ҳайвонот ташкил карда шуданд. Боғи ҳайвоноти Берлини Ғарбӣ, Ню-Йорк, Анверпен, Лондон, Сан-Диего, Амстердам аз ҷиҳати фарогирии намуд ва саршумори ҳайвонот бузургтарин боғҳои ҳайвоноти ҷаҳон мебошанд. Бисёр боғҳои ҳайвонот маҷаллаҳои илмию оммавӣ, брошюраҳо ва асарҳо нашр мекунанд.

Сарчашма
--------

* Боғи ҳайвонот / Н. Шарипов // Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.
**Боғи ноҳияи Шоҳмансур** — дар ноҳияи Шоҳмансури шаҳри Душанбе, дар қисмати ҷануби пойтахт дар паси вокзали шаҳрии роҳи оҳан воқеъ аст.

Тавсиф
------

Боғи фароғат ва истироҳати ноҳияи Шоҳмансур дар ибтидо ҳамчун «Боғи шаҳрии роҳиоҳанчиён» соли 1936 бунёд ёфта буд. Дар охири солҳои 1990-ӯм номи ҳозираашро гирифтааст.
Саҳни майдони боғ бо дарахту буттаҳои гуногун оро дода шудааст. Барои кӯдакон якчанд гулгашти зебо ва иншоотҳои хурди дилхуши ба монанди «хатти роҳи оҳан» барои хурдсолон сохта шудаанд. Инчунин, дар боғ бинои клуб, китобхона, дуконҳои тиҷоратӣ сохта шудаанд. Масоҳати боғ 3,5 га ташкил медиҳад. Боғ яке аз ҷойҳои истироҳати волидайну кӯдакон ва сокинони шаҳр гардидааст.

Эзоҳ
----

1. ↑  Салия Мамаджанова, Рустам Мукимов. Архитектура и градостроительство Душанбе (история, теория и практика). – Душанбе, 2008. С. – 283

| ⚙️  Боғҳои Душанбе |
| --- |
| Боғҳои фароғатӣ | Боғи кӯдакон • Боғи Парчами Миллӣ • Боғи Пойтахт • Боғи Айнӣ • Боғи Шоҳмансур |  |
| Боғҳои табиӣ ва истироҳатӣ | Боғи Ғалаба • Боғи ботаникӣ • Боғи Рӯдакӣ |
| Гулбоғҳо ва гулгаштҳо | Гулбоғи В. Куйбышев • Гулбоғи «Бӯстон» • Гулбоғи А. Мироненко  • Гулгашти Раҷабовҳо |
| дигарҳо | Боғи «Делфин» • Боғи ҳайвонот • Боғи Лучоб |
**Ҳаётҷон Боқии Кӯлобӣ** (форсӣ: حیات‌جان عبدالباقی باقی کولابی‎; ? — 1579, Ҳиндустон) — шоири тоҷик.

Зиндагинома
-----------

Мувофиқи маълумоти маъхазҳо Боқии Кӯлобӣ дар минтақаи Кӯлоби сарзамини Мовароуннаҳр (ҳоло Ҷумҳурии Тоҷикистон) ба дунё омада, дар ҳамин ҷо ба таҳсил пардохтааст ва илму донишҳои маъмулии он айёмро фаро гирифтааст. Кай ва ба кадом сабаб ба Ҳиндустон рафтани Боқии Кӯлобӣ маълум нест. Вай дар замони салтанати Ҷалолуддин Муҳаммад Акбар (ҳукмронӣ 1556—1605) дар Ҳиндустон ҳаёт ба сар бурда, дар ҳаёти адабии он диёр ширкат меварзидааст. Баъдтар пайравии тариқаи нақшабандияро ихтиёр карда, таълиму талаботи ин равияро дар ҳузури муршидаш Абдуллоҳи Нақшбандӣ омӯхтааст. Аз мероси адабии Боқии Кӯлобӣ то рӯзгори мо якчанд ғазал ва маснавии «Ҳир ва Ронҷҳо» (таълифаш 1575—1576) боқӣ мондааст. Достони «Ҳир ва Ронҷҳо» аз ҷумлаи машҳуртарин ва маҳбубтарин достонҳои мардумии ноҳияи Панҷоби Покистон буда, саргузашти ошиқонаи Ҳир ва Ронҷҳоро таҷассум менамояд. Боқии Кӯлобӣ нахустин шоири форсизабон мебошад, ки қиссаи мардумии мазкур таваҷҷуҳи ӯро ба худ ҷалб сохтааст ва ин қиссаи ишқиро дар шакли бисёр мувофиқу зебо бо камоли маҳорат ва бо тарзи дилнишину забони шево баён кардааст. Аз ин ҷост, ки баъдан достони «Ҳир ва Ронҷҳо» мавриди таваҷҷуҳи як идда шоирони форсизабон қарор гирифт ва онҳо дар таҳти таъсир ва дар татаббуъу пайравии маснавии пурарзиши Боқии Кӯлобӣ як силсила манзумаҳои ҷолиби диққат (ҷамъан 19 маснавӣ) офариданд. Маснавии «Ҳир ва Ронҷҳо»-и Боқии Кӯлобӣ дорои 2480 байт мебошад ва нусхаи дастнависи то кунун маълуми ягонааш дар Осорхонаи миллии шаҳри Карочии Покистон нигоҳдорӣ мешавад. Ин абёт намунае аз Боқии Кӯлобӣ аст:

> Ба чашмам гоҳ хуни дил, гаҳе хуни ҷигар баста,   
> 
> Мани ғамдидаро бе рӯи ӯ роҳи назар баста.   
> 
>   \*\*\*  
> 
> Хубон агар надонанд имрӯз қадри моро,   
> 
> Донанд қадри моро фардо, ки мо набошем.
> 
>

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Боқии Кӯлобӣ / А. Алимардонов // Боз — Вичкут. — Д. : СИЭМТ, 2014. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 3). — ISBN 978-99947-33-46-0.
**Хоҷа Боқибиллоҳ** (форсӣ: خواجه باقی بالله‎‎, **Абулмуайид Разиюддин Муҳаммад**, мутахаллис ба **Беранг**; 1564, Кобул — 1603, Ҳиндустон) — яке аз муассисон ва мураввиҷони тариқати нақшбандия дар Ҳинд.

Зиндагинома
-----------

Азбаски муддати дурудароз дар Ҳинд ва чанде дар Мовароуннаҳр муқим буд, дар маъхазҳо бо номҳои гуногун (Муҳаммадбоқии Нақшбандии Деҳлавӣ, Боқибиллоҳи Деҳлавӣ, Абдулбоқӣ ва Боқии Мовароуннаҳрӣ) ёд шудааст. Б. муддате назди шоир ва олими самарқандӣ Мавлоно Содиқи Ҳалвоӣ илоҳиётро омӯхт, ба тасаввуф рӯ оварда, бо пешниҳоди устодаш барои таҳсил ба Мовароуннаҳр омад. Дар Самарқанд бо пирони тариқати нақшбандия шиносоӣ пайдо карда, ба ҳалқаи муридони хоҷа Амкангӣ пайваст. Сипас ба Ҳинду Кашмир сафар карда, дар он ҷо бо шайх Бобо Валӣ шинос шуда, мароҳили сулуки нақшбандияро назди ӯ оғоз намуд. Баъди фавти Бобо Валӣ (1592) ба Мовароуннаҳр бозгашт, вале пас аз муддате дубора ба Ҳинд рафт ва дар ш. Деҳлӣ монд.

Б. дар мутобиқгардонии тариқат бо шариат мекӯшид ва ҳолатҳое чун халса, ваҷд, сукр, самоъ бо андешаҳои ирфонии ӯ созгор набуданд. Аз ишоратҳои фаровони Б. дар мактубҳояш ба Ибни Арабӣ ва зиндагиномааш равшан мегардад, ки ӯ аввал таълимоти ин орифи бузургро пазируфтааст, вале дар охири умр назарияи ваҳдати вуҷуди эшонро мавриди интиқод қарор додааст.
Б. дар Деҳлӣ бо Аҳмади Сарҳиндӣ вохӯрд ва охирӣ маҷзубу муриди ӯ гашта, дар хонақоҳаш иқомат мекард, то аз эшон иҷозаи иршод гирифт ва дар зумраи пайравони тариқати нақшбандия даромад. Осори ӯ ба сурати малфузоту мактубот ва ашъору расоил боқӣ мондааст. Ҳамчунин ӯ маснавиҳои «Ганҷи фақр», «Қабл аз замони дарвешӣ», «Соқинома», «Силсилаи пирони тариқат», «Силсилату-л-аҳрор», «Рисола дар шарҳи „Силсилату-л-аҳрор"» дорад.

Осор
----

* حیات باقیة. دهلی، ۱۹۰۵؛
* کلیات به کوشش قاروقی نقشبندی و برهان احمد فاروقی. لاهور، ۱۹۶۷.؛
* عرفانیات. به کوشش نظام احمد کاظمی حیرت. لاهور، ۱۹۷۰.؛
* غلام سرور لاهوری. خزینة الاصفیا. لکهنو، ۱۸۷۳.؛
* .دائرةالمعارف بزرگ اسلامی. ج. ۸. تهران، ۱۳۸۵ هـ. ش.

Эзоҳ
----

1. 1 2 3 4   — С. 21.
2. 1 2 3 4

Адабиёт
-------

* Боқибиллоҳ / С. Маҳмадуллоҳ // Боз — Вичкут. — Д. : СИЭМТ, 2014. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 3). — ISBN 978-99947-33-46-0.
**Боғи миллӣ** (англ. National park) — қитъаи ҳифзшавандаи ягон маҳал, ки бо мақсади маҳфуз доштани ҷойҳои хушманзара (шаршара, дара ва ғайра), рустаниву набототи нодир, ёдгориҳои табиию таърихӣ ва ғ. бунёду нигоҳбонӣ карда мешавад. Дар боғи миллӣ сайругашту истироҳати одамон мамнӯъ нест. Ҳамчунин, барои пешбурди корҳои таҳқиқотии илмӣ, ки ба манфиати ҳамон мавзеъ мебошанд, иҷозат дода мешавад. Дар бисёр мамлакатҳо бо қарори махсуси мақомоти олии қонунбарори давлатӣ таъсис меёбад.

Таърих
------

Дар раванди инкишофи ҷамъият инсоният ба олами набототу ҳайвонот хисороти зиёде ворид овардааст. Қисме аз офаридаҳои табиат рӯ ба нестӣ овардаанд, муҳити экологии баъзе мавзеъҳо ифлос гардидааст. Бинобар ин, барои наҷоти аждари Комодо боғи миллии Комодо, ҳифозати манбаъҳои оби гарм Боғи миллии Йелловстон, нигаҳдошти пиряхҳои Перито-Морено дар Аргентина боғи миллии Лос-Гласярес офарида шудаанд. Боғи миллии якумин соли 1872 дар Йелловстони ИМА бунёд ёфтааст. Нахустин боғи миллӣ дар Аврупо соли 1914 дар кантони Гравбюндени Швейтсария ташкил ёфтааст.

Баробари пешрафти илму техника дар ҷаҳон, шумораи боғи миллӣ рӯ ба афзоиш ниҳод. Ҳоло дар дунё тақр. 70000 боғи миллӣ мавҷуд аст, ки 10 дарсади масоҳ. хушкии рӯйи заминро ташкил медиҳанд. Аз ҷумла, дар Бразилия 60, Миср 27, Озарбойҷон 8, Русия 35 боғи миллӣ фаъолият доранд.

Нигаред низ
-----------

* Боғи миллии Тоҷикистон

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* Боғи миллӣ // Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️  Гузариш ба унсури Викидода  Фарҳангҳо ва донишномаҳо | 
* Большая каталанская
* Большая норвежская
* Итальянская
* Britannica (онлайн)
* Universalis
* Universalis

 |
| 

| Дар феҳристҳои китобшинохтӣ |
| --- |
| 
* BNF: 126475382
* GND: 4075220-3
* J9U: 987007560664905171
* LCCN: sh85090045
* LNB: 000058010
* NDL: 00566388
* NKC: ph115506

 |

 |
**Наврӯз Гулзода** (3 январи 1949, деҳаи Хаспои ноҳияи Ванҷ, ҶШС Тоҷикистон) — забоншинос, номзади илмҳои филология (2009).

Зиндагинома
-----------

Солҳои 1966—1967 дар колхози зодгоҳаш кор кардааст. Солҳои 1968—1970 дар сафҳои Артиши Шӯравӣ хидмат кардааст. Солҳои 1970—1984 муаллими синфҳои ибтидоӣ, роҳбари тайёрии ибтидоии ҳарбӣ, ташкилотчии корҳои беруназсинфӣ ва мудири қисми илмии мактаби миёнаи № 20 ноҳияи Вахш, 1971—1976 донишҷӯи факултети филологияи Донишкадаи давлатии омӯзгории ш. Душанбе ба номи Т. Г. Шевченко буд. Солҳои 1984—1987 ҳамчун мудири кабинети забон ва адабиёти Институти такмили ихтисоси муаллимони вилояти Қурғонтеппа, 1987—1993 муаллими кафедраи педагогика ва кафедраи навтаъсиси забон ва адабиёти филиали Донишкадаи давлатии омӯзгории ш. Душанбе ба номи Т. Г. Шевченко дар ш. Қурғонтеппа, 1993—1995 нозири калони шуъбаи маорифи ноҳияи Ванҷ, 1996 муаллими забон ва адабиёти мактаби миёнаи № 24 ноҳияи Марказии шаҳри Душанбе кор кардааст. Аз соли 1997 то ба имрӯз муаллими калони кафедраи забони тоҷикии Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи Садриддин Айнӣ мебошад. Муаллифи зиёда аз 60 мақолаи илмӣ ва илмию оммавӣ, се монография ва 6 маҷмуаи ашъор мебошад. Оид ба категорияи соҳибият дар забони тоҷикӣ тадқиқоти илмӣ ба анҷом додааст.

Ҷоизаҳо
-------

Бо нишони сарисинагии «Аълочии маорифи Тоҷикистон» (2000) мукофотонида шудааст.

Осор
----

* Ифодаи соҳибият дар забони тоҷикӣ. — Д. 2009;
* Ҳисори сухан (Маҷмӯаи ашъор. — Д. 2009;
* Дар ҷавоби дил (Маҷмӯаи ашъор).  — Д. 2009;
* Кокули оташ (Маҷмӯаи ашъор).  — Д. 2009.
* Шуълаи меҳр. — Д.2010.
* Фарҳанги тоҷикӣ-испанӣ - испанӣ тоҷикӣ.— Д.2011;
* Тематический словарь русско-таджикский и таджикско русский соответствии. — Д.2015;
* Разговорник таджикско – русский и русско – таджикский соответствии. — Д.2015, 2019;
* Муҳовараи русӣ-тоҷикӣ ва тоҷикӣ русӣ. — Д.2018;
* Навои қалам» (Мунтахаби ашъор). — Д. 2019,
* Латофати ишқ. — Д.2020.

Эзоҳ
----

1. ↑  Энсиклопедияи Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи С. Айнӣ

Пайвандҳо
---------

Энсиклопедияи Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи С. Айнӣ
**Сардхунҳо**, **ҳайвонҳои пойкилотермӣ** (аз юнонӣ — гуногун, тағйирёбанда ва шегте — гармӣ) — як гурӯҳ ҷонваронеро гӯянд, ки ҳарорати баданашон вобаста ба ҳарорати муҳити беруна тағйир ёфта меистад. Ба сардхунҳо ҳамаи бемуҳраҳо, моҳиҳо, обхокиҳо ва хазандаҳо мансубанд. Ҳарорати бадани сардхунҳо одатан ба ҳарорати муҳити беруна баробар ё аз он ҳамагӣ 1—2°С баланд аст. Дар натиҷаи фурӯбурди гармии офтоб ё кори мушакҳо ҳарорати бадани аксари онҳо баланд мешавад.

Масалан, харорати бадани говзанбӯр дар вақти парвоз ҳангоми 4—8°С будани ҳарорати ҳаво ба 38—44°С мерасад, вале баъди ба охир расидани парвоз зуд хунук шуда, ба ҳарорати муҳити беруна баробар мешавад. Аз ҳад зиёд баланд ва ё паст шудани ҳарорати муҳити атроф Сардхунҳоро карахт мекунад ё онҳоро ба ҳалокат меорад. Аксари онҳо қисми зиёди сол карахт мебошанд. Масалан, сангпушти даштӣ соле ҳамагӣ 3 моҳ фаъол мебошаду халос. Ба туфайли суст инкишоф ёфтани системаи асаби марказӣ ва паст будани мубодилаи моддаҳо Сардхунҳо механизмҳои танзими ҳарорат надоранд.

Эзоҳ
----
**Сареайн** ( форсӣ: سرعين‎ ) ҳамчунин ба забони румӣ чун **Sar'eyn,** **Sara'eyn,** **Sar'eīn,** **КДМ 'Eyn** ва **Sarein маълум аст)** — шаҳр ва маркази Шаҳристони Сареайн, ки дар устони Ардабели Эрон воқеъ аст. Сареайн бо чашмаҳои гармаш маълум аст. Аҳолии он тақрибан 8000 нафарро ташкил медиҳад ва бо сабаби он ки бисёр сайёҳон аз сабаби иқлими дилрабо ба он ҷо мераванд, ва дар тобистон шумораи сайёҳон ба зиёда аз 20000 нафар мерасад. Сареайн 25 км дуртар аз Ардабил ва майдони умумии ооон 1,28 км мураббаъ аст. 2 Дар барӯйхатгирии соли 2006, шумораи аҳолии он 4 478 нафар дар 1,135 оила будааст.

Инчунин нигаред
---------------

* Алварес (осоишгоҳи лижаронӣ)
* Ардабил
* Кандован
* Табрез
* Зонуз

Адабиёт
-------
Рӯнамои китоби "Романнавис Ӯктам Эргаш"
**Ӯктам Эргаш** — нависандаи ӯзбекзабон, рӯзноманигор, Аълочии матбуоти Тоҷикистон, корманди илмии Осорхонаи ба номи академик Бобоҷон Ғафуров.

Зиндагинома
-----------

Ӯктам Эргаш, (Ӯктамбой Эргашев), 6 январи 1951 дар деҳаи Исфисор, ноҳияи Хуҷанд, вилояти Суғд таваллуд ёфтааст. Нависадаи ӯзбекзабон, корманди илмии Осорхонаи ба номи академик Бобоҷон Ғафуров.
Дар солҳои 1971-1980 дар рӯзномаи вилоятии «Ҳақиқати Ленинобод» (имрӯза «Ҳақиқати Суғд») ба ҳайси рӯзноманигор кор кардааст. Дар солҳои 1980-2013 дар хоҷагии ба номи А.Ҷумаеви ноҳияи Бобоҷон Ғафуров дар вазифаҳои гуногун машғули кор будааст ва барои рӯзномаҳои ноҳия ва вилояти Суғд ҳикояву очеркҳои зиёде навиштааст. Аз соли 2010 корманди илмии Осорхонаи ба номи академик Бобоҷон Ғафуров мебошад.

Эҷодиёт
-------

Ӯктам Эргаш нависандаи узбекзабон аст ва муаллифи беш аз 10 китобҳо ва шумораи зиёди мақолаҳои илмӣ – оммавӣ ба забони узбекӣ мебошад. 

* ӯзбакӣ: *«Созингни чал»* (2010, Хуҷанд),
* ӯзбакӣ: *«Етим»* (2012, Спитамен),
* ӯзбакӣ: *«Бувижонларим хумори»* (2013, Хуҷанд),
* ӯзбакӣ: *«Аросат»* (2013, Хуҷанд),
* ӯзбакӣ: *«Бузулмас қонун»* (2014, Хуҷанд),
* ӯзбакӣ: *«Фоҳиша»* (2014, Хуҷанд),
* ӯзбакӣ: *«Ёввойи соҳил сирлари»* (2014, Хуҷанд),
* ӯзбакӣ: *«Армонларда юрак йиғлайди»* (2014, Хуҷанд),
* ӯзбакӣ: *«Мунгли нигоҳлар»* (2015, Хуҷанд),
* ӯзбакӣ: *«Ёлғиз аёл»* (2015, Ғафуров),
* ӯзбакӣ: *«Эл билса бӯлди»* (Хуҷанд, 2016, бо ҳаммуаллиф).

Осорхонаи ба номи академик Бобоҷон Ғафуров
------------------------------------------

Дар соли 1998 дар ш.Ғафуров вилояти Суғд Осорхонаи ба номи академик Бобоҷон Ғафуров таъсис дода шудааст.
Дар назди осорхона Маркази илмии "Ғафуровшиносӣ" ("Гафуроведение") амал карда истодааст, ки доир ба мероси илмии академик Бобоҷон Ғафуров ва дигар масъалаҳои таъриху кишваршиносӣ тадқиқотҳои илмӣ мебарад. Марказ дар ин муддат якчанд китобу рисолаҳои илмӣ ва китобҳои илмӣ – оммавиро ба забонҳои тоҷикӣ, ӯзбекӣ ва русӣ нашр намудааст, ки дар он саҳми Ӯктам Эргаш низ ҳаст.

Нигаред
-------

* Осорхонаи ба номи академик Бобоҷон Ғафуров

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* Ҳабибулло Холҷӯраев, Шариф Нуриддинов. Исписор: Онҳо фарзандони ту ҳастанд. (ба забонҳои тоҷикӣ ва ӯзбекӣ). — Ғафуров-Хуҷанд, 2012. – 956 с.;
* Ёднома//Нашрияи Осорхонаи ҷумҳуриявии академик Б Ғафуров, шумораҳои соли 2015-2016;
* ӯзбакӣ: *Исписор: макаддас замин, улуғлар даргоҳи. - Хужанд, 2011. – 224 с.*;
**Ӯктами Иброҳим** — рӯзноманигор, нависанда, узви Иттифоқи нависандагони Тоҷикистон (2003)

Зиндагинома
-----------

**Ӯктами Иброҳим** 20 марти соли 1956 дар шаҳри Самарқанд ба ҷаҳон омадааст. Пас аз хатми мактаби миёнаи №8 (1973), шомили факултаи таърихи Донишгоҳи давлатии Самарқанд ба номи Алишер Навоӣ гардида, сипас таҳсилро дар Донишкадаи давлатии омӯзгории Душанбе давом додааст. 9 моҳ дар Студияи телевизиони Тоҷикистон кор кардааст. Баъдан ба зодгоҳаш баргашта, муддате (1977-1980) коргари чопхонаи вилоятӣ будааст. Солҳои 1980-1991 муҳаррири бахши таблиғоти Идораи интишори филми Тоҷикистон, сардори шуъбаи таблиғоти Иттиҳодияи эҷодию истеҳсолии «Тоҷиккино», муҳаррири ҷаридаи «Навигариҳои экран» будааст. Чакидаҳои қалами ӯ дар рӯзномаву маҷаллаҳои Тоҷикистону Ӯзбекистон, аз ҷумла, «Пионери Тоҷикистон», «Ҳақиқати Ӯзбекистон» («Овози тоҷик») «Тоҷикистони Советӣ», «Совет Тожикистони», «Комсомоли Тоҷикистон», «Занони Тоҷикистон», «Хорпуштак», инчунин, «Зарафшон», «Леди», «Самаркандский вестник», «Овози Самарқанд», «Правда Востока» ва ғ. ба се забон (тоҷикӣ, ӯзбекӣ ва русӣ) ба табъ расидаанд. Моҳи январи соли 1991 ба зодгоҳаш баргашта, вазифаҳои котиби масъул ва мудири шуъбаи рӯзномаи «Овози Самарқанд»-ро бар уҳда доштааст. Сипас муҳаррири бахши тоҷикии ҳафтаномаи «Самарқанд», муҳаррири барномаи телевизионии «Чашми дил»-и Ширкати симо ва садои вилояти Самарқанд будааст. Алъон ҷонишини муҳаррири «Ховар» – ягона нашрияи мустақили тоҷикӣ дар Ӯзбекистон аст. Аз соли 2003 узви Иттифоқи нависандагони Тоҷикистон аст.

Эҷодиёт
-------

Муаллифи китобҳои «Дар маҳтобшаб» (1996), «Шоми Регистон» (1977), «Ба дунё як бор меоянд» (1977), «Разм бо марг» (1977), «Марсияи тирамоҳ» (2008), «Падида ё фармоише аз кайҳон» (2010), «Дидор ва видоъ» (2010), «Ёде аз бузургон» (2009), «Ғазаби Немезида» (1998, ба забони русӣ) ва ғ. мебошад.

Ҷоизаҳо
-------

* Ду маротиба сазовори Ҷоизаи Иттифоқи кинематографистони Тоҷикистон (ҳамчун рӯзноманигори беҳтарини соҳаи кино) гардидааст.

Сарчашма
--------

1. ↑  Адибони Тоҷикистон (маълумотномаи мухтасари шарҳиҳолӣ)./Таҳия ва танзими Асрори Сомонӣ ва Маҷид Салим. – Душанбе, «Адиб», 2014, – с.93 ISBN 978-99947-2-379-9

ʝ