recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Гуна** (санскр. गुण, guṇa — нах, тор) — дар фалсафаи ҳинд сифат ё хосият (араз)-и ҷавҳар, ки дар анъанаи наҳвӣ (вякарана) ташаккул ёфтааст. Патанҷали дар байни сифатҳои ҳиссие, ки бо мафҳуми гуна ифода ёфтаанд, доираи васеи падидаҳо: равшан, хира, тира, рангпарида (ранги гов), овоз, ламс, ранг, таъм, бӯй, ҷинс (мардона, занона ва миёна), шумора (танҳо, дугона ва ҷамъ)-ро зикр кардааст. Дар вайшешика гуна яке аз мақулаҳои ҳастишиносӣ (падартҳа) буда, аз рӯи тартиби шумориш ва моҳият баъди ҷавҳар дуввумин дониста мешавад. Сифатҳоро метавон дар заминаҳои гуногун тасниф кард, аммо яке аз муҳимтарин таснифот тақсимбандии онҳо ба махсус (вишеша гуна) ва ғайримахсус (авишеша гуна) аст. Ба гурӯҳи аввал сифатҳои махсуси танҳо ҷавҳарҳои муайян шомиланд (ба вижа сифатҳои моддӣ, аз қабили бӯй, таъм, ранг, ламс, ки мувофиқан махсуси хок, об, оташ ва бод мебошанд, фавқулмоддӣ — овоз ва равонӣ — шодиву ғам, рағбату нафрат, кӯшиш, дҳарма ва адҳарма, ки сифатҳои махсуси ҷон — атман мебошанд). Ба гурӯҳи ғайримахсус сифатҳое аз қабили шумора, андоза, алоҳидагӣ, пайвастшавӣ-ҷудошавӣ, дурӣ-қарибӣ шомиланд. Дар «Вайшешика-сутраҳо» 17 намуди гуна зикр шуда, минбаъд теъдоди мазкур ба 24 номгӯй расонида шуд (бо афзудани вазнинӣ, саялон, суръат, инерсия, чандирӣ, дҳарма ва адҳарма, инчунин овоз). Дар вайшешика вобастагии мутлақи сифатҳо аз ҷавҳар (мавҷуд набудани сифатҳое, ки реша дар ҷавҳар надоранд, ҳарчанд ҷавҳарҳо дар мавридҳои истисноӣ метавонанд бе сифат монанд), қобилияти онҳо танҳо ба тавлиди сифатҳои ҷинси худ (мас. сифати ранг сифати овозро тавлид намекунад), дар онҳо мавҷуд набудани ҳаракат (карма) ва сифат (як сифат наметавонад дорои сифати дигар бошад, мас. наметавон гуфт, ки матоъ ду ранг дорад, зеро шумораи ду, ки аз рӯи таълимоти вайшешика сифат аст, наметавонад ба сифати ранг тааллуқ дошта бошад) таъкид гардидааст.

Ғояи робитаи араз ва ҷавҳар дар забони санскрит зимнан мавҷуд буда, дар робитаи сифат ва исм ифода меёбад. Андешаи сифати ҷавҳар будани гуна-ро дигар системаҳои фалсафии ҳиндӣ низ пазируфтаанд, ба истиснои буддоия, ки воқеияти тазодди ҷавҳар-араз ё миқдор-ҳомилро инкор мекунад.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Гуна // Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.

* Философский энциклопедический словарь. М. 1989;
* Индийская философия. Энциклопедия. М. 2009.
**Гунгӣ**, **алалия** (аз юн.-қад. ἀ- — «ҳиссачаи инкорӣ», ва λαλιά — «нутқ») — вуҷуд надоштан ё суст рушд кардани нутқ дар кӯдакон, вале маҳфуз мондани қобилияти шунавоӣ.

Сабаби гунгӣ осеб ё ихтилоли марказҳои нутқи майна бинобар зарб хӯрдан ва бемориҳои давраи ҳамл мебошад. Гунгӣ ҳамчунин дар натиҷаи амрозе, ки тифл дар давраи то яксолагӣ, яъне то замони ташаккули нутқ аз сар гузарондааст, ба вуҷуд меояд (бо ҳамин хусусият гунгӣ аз афазия фарқ мекунад). Гунгӣ таҳрикӣ (моторӣ) ва ҳиссӣ (сенсорӣ) мешавад. Ҳангоми гунгии таҳрикӣ кӯдак ҳарф намезанад (фақат садоҳои нимғурма мебарорад), вале дар ӯ дарки нутқ маҳфуз мемонад. Дар мавриди гунгии ҳиссӣ кӯдак нутқи ба ӯ нигаронидаро намефаҳмад. Кӯдакони гирифтори гунгиро дар мактабҳои махсус таълим медиҳанд ва табобат мекунанд.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Алалия // А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2021, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.

* Гунгӣ // Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.

* Нейман Л. В. Анатомия, физиология и патология органов слуха и речи. М. 2003.
**Радиои «Ховар»** — радиои иттилоотӣ–мусиқӣ дар Тоҷикистон. Шиори радио: *«Садое, ки бояд шунид!!!»*

Таъсис
------

Радиои «Ховар» 2 июни соли 2011 бо ворид гардидани тағйиру иловаҳо ба қарори Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон «Дар бораи Агентии миллии иттилоотии Тоҷикистон «Ховар» ҳамчун Корхонаи воҳиди давлатии радиои «Ховар» таъсис ёфтааст.

Ҳадаф ва пахш
-------------

Дар ҳудуди шаҳри Душанбе, ноҳияҳои атрофи он ва вилояти Хатлон пахш мегардад. Дар «Ховар» ахбор мавқеи хосса дорад ва аз соати 7:00 то 22:00 ҳар ним соат иттилооти оҷилу муътамад бо чор забон – тоҷикӣ, русӣ, англисӣ ва арабӣ пахш мешавад. «Ховар» аз тариқи сомонаи интернетии www.khovar.tj дар саросари ҷаҳон пахш мегардад.

Барномаҳо
---------

«Тафсир», «Накҳати роз», «Суруди ҳафта», «Бозору харидор», «Меҳмони «Ховар» барномаҳои ҷолиби он мебошанд. 3 майи 2012 аз ҷониби Ассотсиатсияи «Медиа-алянси Тоҷикистон» дар бахши радио бо ҷоизаи «Падидаи сол» сарфароз гардонида шудааст.

Эзоҳ
----

1. ↑  Таъиноти кадрӣ дар мақомоти ҳифзи ҳуқуқ, вазорату идораҳо ва дигар сохторҳои давлатӣ // **PRESIDENT.TJ**, 22 майи 2015, 10:49
**Бенвенист Эмил** (фаронсавӣ: Émile Benveniste; 27 марти 1902, Ҳалаб, Сурия — 3 марти 1976, Париж), забоншиноси фаронсавӣ.

Зиндагинома
-----------

Дар донишгоҳи Сорбонна ва дар Мактаби олии пажӯҳишҳои амалии Париж дар назди А. Мейе таҳсил кардааст. Аз соли 1937 профессор Коллеж де Франс (ба ҷойи устодаш А. Мейе мудири кафедра шуд). Аз соли 1959 то охири умр котиби илмии Ҷамъияти забоншиносони Париж буд. Бенвенист ба таҳқиқи забонҳои ҳиндуаврупоӣ (аз нуқтаи назари структурализм, ки онро яке аз равияҳои муҳим дар забоншиносӣ медонист), забоншиносии умумӣ (китоби «Масъалаҳои забоншиносии умумӣ». М.1966; таснифи забонҳо, сохти сатҳҳои забон, сох­тори ҷумла ва ғайра), таносуби тафаккур ва забон (мақолаи «Категорияҳои тафаккур ва категорияҳои забон», 1958), семантика, робитаи забон ва маданият, синтаксис (наҳв)-и муқоисавӣ ва ғайра машғул шудааст.  

Аксар пажӯҳишҳои Бенвенист ба масъалаҳои забонҳои гурӯҳи эронии ҳиндуориёӣ, Авесто, осори адабиёти паҳлавӣ (форсии миёна), осори буддоия бахшида шудаанд. Аз таҳлилу баррасии боби якуми «Вандидод»-и Авесто, ки дар он аз 16 кишвари Эронзамин дар замони бостон сухан меравад, Бенвенист ба хулоса омадааст, ки ватани Авесто Хуросону Мовароуннаҳр аст, чунки ҳамаи кишварҳои дар ин ҷо ном­баршуда кишварҳову шаҳрҳои ҳамин минтақаҳоянд. Бенвенист ба омӯзиши забони авестоӣ («Масдар дар Авесто». М. 1935), забони яғнобӣ («Лексикаи яғнобӣ». М. 1955), забони суғдӣ («Феъли форсии «нам» дар забони суғдӣ». М.1967) ва ғайра низ машғул шудааст. Аз осори адабии форсии миёна Бенвенист «Дарахти асурик» ва «Ёдгори Зарирон»-ро таҳқиқ карда, ба хулоса омадааст, ки ин асарҳои манзум ба забони паҳлавии ашконӣ таълиф ва баъдан ба форсии миёна (паҳлавӣ) баргардон шудаанд. Яке аз асарҳои динии будоия – «Вессантра ҷатака»-ро (1946) бо тарҷумаву тафсир чоп кардааст. Бенвенист узви чанде аз академияҳо ва ҷамъиятҳои илмии ҷаҳон буд.

Осор
----

* Масдар дар Авесто. - М. 1935;
* Индоевропейское словообразование. - М. 1955;
* Лексикаи яғнобӣ. - М. 1955;
* Очерки по осетинскому языку. М. "Наука", 1965.
* Масъалаҳои забоншиносии умумӣ. - М.1966;
* Феъли форсии «нам» дар забони суғдӣ. - М.1967;
* Общая лингвистика. М. "Прогресс".1974. Изд.3

Адабиёт
-------

* Степанов Ю. С. Эмиль Бенвенист и лингвистика на пути преобразований ⁄⁄ Бенвенист Э. Общая лингвистика. - М. 1974

Сарчашма
--------

* Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — 664 с. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.


1. ↑  Список профессоров Коллеж де Франс
**Плинийи Хурд**, Гай Плиний Цецилий Секунд [Gaius Plinius Caeci-lius Secundus (Minor)] (61 ё 62, Ko-мум, ҳозира Комо — тақр. 114), нависанда, олим ва ходими давлатии Рим. Консули 100, легат (сафир ё вакил)-и император дар музофоти Вифиния ва Понт (111—113). П. аш-рофони сенати Римро, ки ба сулолаи Юлиён-Клавдиён ва Флавиён зид, вале дар аҳди Нерв ва Траян бо ҳукумати император созиш карда буданд, тарафдорӣ менамуд. Аз осо-ри П. маҷмӯаи мактубҳо (дар 10 ки-тоб) ва нутқи таҳсиномез баТраян («Панегирик») боқӣ мондаанд; мат-ни нутқҳои дар мурофиаҳои судӣ эродкарда ва асарҳои назмии ӯ но-буд шудаанд. Мактубҳо барои му-айян намудани таърихи афкори маънавию маишӣ, инчунин иқтисо-диёту сиёсати империяи Рум манбаи муҳим ба шумор мераванд. Портретҳои ҳамзамонони ТТ. низ дар онҳо тасвир шудаанд.

* Энциклопедияи Советии Тоҷик : [дар 8 ҷ.] / сармуҳаррир  А. С. Сайфуллоев. — Д. : СИЭСТ, 1978—1988.
**«Нирангистон»** - номи китобест бо ҳудуди 3 200 вожаи авестоӣ ва 6 000
вожаи паҳлавӣ дар гузориш ва 1 800 вожаи авестоӣ ва 22 000 вожаи паҳлавӣ
дар шарҳу тавзеҳи он.
Ин китоб ва китоби дигаре ба номи «Аирпатистон» ё «Ҳирбадистон» (ки акнун дар ҷузви «Нирангистон» аст) бозмондаест аз яке аз наскҳои гумшудаи Авестои куҳан ба номи «Воспарем-наск» ё «Ҳуспарем-наск», ки ҳафтдаҳумин наск буда ва 64 карда доштааст.
Дар ин китоб аз маросиму оинҳои гуногун ва одоби ниёишу сароиши
Авесто ва хешкориҳои мубадиву чигунагии баргузории ҷашнҳои Гаҳанбор ва низ аз судра ва барсаму ҳезуму оби заур ва Ҳауму ҳован ва ҷуз он сухан ба миён омадааст.
Ин китобро Суҳроб Ҷомаспҷӣ Булсара дар соли 1915 б.м. дар Бамбай
мунташир кардааст.

Адабиёт
-------

* kmt.tj Тоҷнома/ Тавзеҳот PDF(пайванди дастнорас)
**Саодат Ахиева** (тав. 9.08.1984, ш. Душанбе) — омўзгори фанни сиёсатшиносӣ, номзади илми сиёсатшиносӣ, Аълочии маориф ва илми Ҷумҳурии Тоҷикистон (2019).

Зиндагинома
-----------

Саодат Ахиева хатмкардаи факултети таърих ва ҳуқуқи ДДОТ ба номи С. Айнӣ (2002-2007). Аспирант, мудири кабинет, ассистенти кафедраи сиёсатшиносии ДДОТ ба номи С. Айнӣ (2008-2013). Муаллими калони кафедраи сиёсатшиносии ДДОТ ба номи С. Айнӣ (2014), мудири кафедраи сиёсатшиносӣ (2015-2017), сардори бахши идоракунии сифати таҳсилот (2017), директори Маркази илм ва инноватсия (2017-2018) ва мудири бахши магистратураи ДДОТ ба номи С. Айнӣ (аз 2018).

Пайвандҳо
---------

* Энсиклопедияи Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи С. Айнӣ
**Восилия** (ар. واصليه‎) — гурӯҳе фосиқону фасодкорон ва бадахлоқону зишткирдорон, ки дар баробари анҷом додани рафтору амалҳои ношоиста худро орифу шайху суфӣ вонамуд карда, иддиои ба Ҳақ восил шудан (расидан) доштанд ва мегуфтанд, ки таклиф (фармуда)-ҳои шаръӣ аз зиммаашон соқит гаштаанд. 

Ба пиндошти онҳо, намозу рӯзаву закоту ҳаҷ ва аҳкоми дигарро аз баҳри он муқаррар кардаанд, ки шахс аввал бо ин умур машғул гашта, ахлоқи худро неку гардонад, то ӯро маърифати Ҳақ ҳосил шавад. Чун маърифат ҳосил шуд, восил бувад ва чун восил шуд, таклиф аз вай бархезад. Дигар ҳеч чиз аз фармудаҳои шариат бар вай воҷиб набошад; ҷумла муҳаррамот, аз хамру зинову ливоту моли мардум бар вай ҳалол буда, касе бар вай эътироз нанамояд, ҳар чӣ ӯ кунад, неку бувад. Ба андешаи пайравони восилия, агар яке аз онҳоро шаҳват ғолиб ояд ва аз дигаре муҷомаат талаб намояд, аммо он дигарӣ монеъ шавад, пас ӯ восил набошад ва манъ куфр бувад. Агар кӯдаке аз марде, ки аз восилон набошад, иҷобат кунад ва шаҳвати ӯ биронад, ин мард ба дараҷаи вилоят бирасад ва он кӯдак аз бузургон гардад.

Пайравони восилия бо тасаввуф ҳеч гуна робитаву алоқамандие надоштанд, балки баръакс, андешаву амалҳояшон мухолиф бо таълимоти ирфонӣ ва арзишҳои волои ахлоқии он буданд ва бо чунин пиндору рафторҳои зишту ғайриахлоқии худ суфияро бадном мекарданд.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* سيد مرتضى داعى حسنى رازى. تبصرة العوام فى معرفة مقالات الانام. تهران،1313؛
* محمد جواد مشكور. فرهنگ فرق اسلامی. چاپ سوم. مشهد، 1375 ش.ر

Сарчашма
--------

* Восилия / С. Маҳмадуллоҳ // Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.
**Маҷид Раҳимов** (тав.1.01.1909 дар деҳаи Истонӣ, ноҳияи Ҳисор-ваф. 2.04.1977, ҳамон ҷо) — омӯзгор, Аълочии маорифи Тоҷикистон,

Зиндагинома
-----------

Маҷид Раҳимоваз падар маҳрум шуда, аз синни 15-солагӣ ба ҷувозкашию мардикорӣ машғул гашта, с.1930- 1937 колхозчӣ шудааст. С. 1938 курси равшаннамоӣ-сиёсии ш. Сталинобод (Душанбе)-ро хатм карда, аз 1.08.1939 муаллими мактаби ибтидоии зодгоҳаш таъйин шудааст. С. 1940- 1944 дар деҳаҳои Рағоба ва Искич муаллими синфҳои ибтидоӣ буд. С. 1944-1977 вазифаи мудири мактаби ибтидоии № 80-и деҳаи Истониро ба уҳда дошт. С. 1952 шуъбаи ғоибонаи омӯзишгоҳи педагогии ноҳияи Орҷоникидзеобод (Ваҳдат)-ро хатм кардааст.
Маҷид Раҳимов бо нишони Аълочии маорифи Тоҷикистон ва чандин ифтихорномаҳо қадрдонӣ карда шудааст. Соли 1999 ба мактаби № 71-и деҳаи Истонӣ номи Раҳимов Маҷидро гузоштанд.

Адабиёт
-------

* Эҳёи маърифат. - Душанбе,2004.
* Собири Шоҳонӣ. Устоди донишафзо. - Душанбе, 1997.

Пайнавиштҳо
-----------

1. ↑  Донишномаи Ҳисор. - Душанбе: "Ирфон", 2015, - с. 463
Нишонаи GRE
**GRE** ва ё **Graduate Records Examination** санҷиш ва ё ба истилоҳи дигар имтиҳоне мебошад, ки аз тарафи созмони ETS Education Testing Service мудирият мешавад. Ҳамон тавре, ки аз номи ин санҷиш мушахас мешавад, ҳадафи он санҷиши тавоноиҳо ва маълумоти хатмкунандагон мебошад.Аз Википедиаи порсӣ
Ин санҷиш дар бисёр донишгоҳҳои ИМА барои дохилшавӣ ба барномаҳои магистратура ва докторантура ҳатмӣ мебошад.

Муҳтавои санҷиш
---------------

Ин санҷиш дорои се қисмат зерин аст.

1. Дарки забонӣ (Verbal section)
2. Ҳисобу китоб (Quantitative section)
3. Таҳлили хаттӣ (Analytical writing section)

Маркази санҷиши GRE дар Тоҷикистон
----------------------------------

Дар ҳоли ҳозир ягона маркази супоридани санҷиши GRE дар Тоҷикистон, идораи Шӯрои Амрико American Councils дар Душанбе мебошад. Дар ин марказ танҳо супоридани санҷиши дар асосӣ хатти (Paper-based GRE) имконпазир буда, соле 3 маротиба баргузор мегардад.

Нигаред
-------

* TOEFL

Пайвандҳо
---------

* Сомонаи расмии GRE

Эзоҳ
----
**Ҳоҷиумар Қосимов** (6 декабри 1901, Андиҷон — 19 августи 1990, Хуҷанд) — навозанда, рақсанда ва устоди ҳунар, Ҳунарпешаи хизматнишондодаи ҶШС Тоҷикистон (1963).

Зиндагинома
-----------

Ҳоҷиумар Қосимов соли 1901 дар деҳаи Хакони шаҳри Андиҷон дар оилаи аҳли илм ба дунё омадааст. Аз овони хурдсолӣ ба санъат меҳр баст, ҳамчун сароянда, раққос дар дастаҳои ҳаваскори зодгоҳ ҳунар меомӯзад, дар Қӯқанд, Фарғона ва Тошканд аз устодон нозукиҳои санъатро меомӯхт. Соли 1934 ба шаҳри Хуҷанд омад ва яке аз поя­гузорони Театри мусиқӣ — мазҳакаи ин ҷо гардид. Давоми фаъолияти қариб чилсола дасти шогирдони зиёдро дар ҷодаи сароян­дагӣ, рақс, актёрӣ рост кардааст. Аз ҷумла устоди барҷастаи рақс Ғаффор Валаматзода аз шогирдони ӯст.

Эзоҳ
----

1. ↑  Артисти хизматнишондодаи ҶШС Тоҷикистон // А — Гавҳар. — Д. : СИЭСТ, 1978. — (Энциклопедияи Советии Тоҷик : [дар 8 ҷ.] /  сармуҳаррир А. С. Сайфуллоев ; 1978—1988, ҷ. 1).
2. ↑  Хонаи маданияти № 2 номи ҳунарманди номиро гирифт.. *khujand.tj*. 5 май 2021 санҷида шуд.

Адабиёт
-------

* Арбобони фарҳанги тоҷик. Донишнома / Муаллиф-мураттиб Ёрмуҳаммади Сучонӣ. — Душанбе, 2016. — 863 с.
**Ҳоҷӣ Аҳмадов** (тав. 1910, шаҳри Самарқанд) — сарояндаи тоҷик, яке аз асосгузорони санъати операи тоҷик, овозаш тенори драмавӣ. Ҳунарпешаи хизматнишондодаи (шоистаи) ҶШС Тоҷикистон (1941).

Зиндагинома
-----------

Ҳоҷӣ Аҳмадов соли 1910 дар шаҳри Самарқанд ба дунё омадааст. Техникуми мусиқии Тошканд (1933) ва шуъбаи миллии Консерваторияи давлатии шаҳри Маскав ба номи П.Чайковскийро хатм намудааст (1950), ҳофизи радиои тоҷик (1933—1934), ҳунарпешаи Театри давлатии академии драмавии ба номи А. Лоҳутӣ (1934—1939), ҳунарпеша ва сарояндаи Театри давлатии академии опера ва балети ба номи Садриддин Айнӣ (1939—1980). Аз соли 1980 нафақагири шахсӣ.

Образҳои саҳнавӣ
----------------

Ҳоҷӣ Аҳмадов аввалин иҷрокунандаи Гимни ҶШС Тоҷикистон мебошад. Зиёда аз 50 нақш ва партияҳои асосиро иҷро кардааст:

* Ёдгор (пйесаи «Дохунда»-и Ҷалол Икромӣ),
* Тоҳир (намоишномаи мусиқии «Лола»-и С. Саидмуродов, С.Урбах, Сергей Баласанян)
* ҳокими Балҷувон (аз операи «Шӯриши Восеъ»-и Сергей Баласанян)
* Тоҳир («Тоҳир ва Зӯҳро»-и А. Ленский),
* Бахтиёр («Бахтиёр ва Нисо»-и Ш. Сайфиддинов, Мадан («Комде ва Мадан» -и Зиёдулло Шаҳидӣ),
* Кӯҳзод («Лаънаткардаи халқ»-и Дамир Дӯстмуҳаммадов),
* Аскар («Оршин мол-олон»-и У. Ҳоҷибеков),
* Чӯпон («Найрангҳои Майсара»-и Сулаймон Юдаков),
* Герман («Моткаи карамашшоқ»-и П.Чайковский),
* Радамес («Аида»-и Ҷ. Верди),
* Кварадоси («Тоска»-и Ҷ. Пуччини) ва ғ.

Мукофот ва ҷоизаҳо
------------------

Аҳмадов Ҳ. бо ду ордени Байрақи Сурхи меҳнат, ордени «Нишони фахрӣ», медалҳо ва Грамотаҳои Фахрии Президиуми Совети Олии ҶШС Тоҷикистон мукофотонида шудааст.

Сарчашма
--------

1. ↑  [Ҳамроев Ҳ. Аҳмадов Ҳоҷӣ. //Энсиклопедияи адабиёт ва санъати тоҷик.- Душанбе, 1988.- ҷ. 1. — С. 215 −216.
**Набиҷон Баротов** — мутриб-дуторӣ, аз намояндагони соҳибҳунари ҳавзаи иҷроии Хуҷанд (сабки иҷроии Содирхон 1847-1931).

Санъати сознавозиро ибтидо назди Содирхон ва сониян писараш Нодир Бобошарифов омӯхта, дар сознавозӣ-дутор сабки хос доштааст.
Фаъолияти Набиҷон Баротов бештар дар корҳои идории давлатӣ-корманди комсомол (1926-1929), ГПУ, НКВД (1929-1935), роҳбари хонаи бачагони шаҳри Қурғонтеппа. Панҷакент (аз 1938-1943), таҳсил дар Институти омӯзгорӣ (Хуҷанд, 1938-1941), директории театри ноҳияи Нов (1943-1945), Филармонияи вилоятии Ленинобод (1944-1949), хонаи маданияти шаҳри Ленинобод (1953-1961), сардори коргоҳи созтарошии Ленинобод (1961-1965) ва ғ. хидмат намудааст. Набиҷон Баротов мутриби соҳибҳунар дар иҷрои шохаҳои созии «Шашмақом» (мушкилот) савту навоҳои мардумии касбӣ («Баёт», «Уфар», «Тановар» ва ғайра) буда, бо ҳунарварон ҳамкорӣ намуда, дар ташаккули маҳорати иҷроии Артисти Халқии СССР Муродов Ҷ. нақши устодӣ до-рад. Барои хидматҳои шоистааш Набиҷон Баротов дар тарғибу рушди осори мусиқии тоҷик бо ордену нишон, ифтихорномаҳои Хукумати ҶШС Тоҷикистон му-шарраф шудааст.

Адабиёт
-------

* Таджикская музыка, Душ. 2003;
* Ҳакимов Н. «Шашмақом» дар асри ХХ, Хуҷанд, 2006.

Ҳамчунин нигаред
----------------

* Шашмақом
* == Эзоҳ ==

1. ↑  Донишномаи Шашмақом./Зери таҳрири Олимов К. Абдувалиев А. Азизӣ Ф. Раҷабов А. Ҳакимов Н. – Душанбе, 2009. - с. 38 ISBN 978-99947-49-13-3
**ГИЗ**, **GIZ** (олмонӣ: *Deutsche Gesellschaft für Internationale Zusammenarbeit (GIZ) GmbH*) дар Тоҷикистон — намояндагии Созмони олмонии ҳамкориҳои байналмилалӣ дар Ҷумҳурии Тоҷикистон.

ГИЗ созмони умумиолмонии рушди ҳамкориҳо бо кишварҳои хориҷӣ мебошад. Соли 1975 таъсис ёфтааст. Фаъолияти ГИЗ дар ҳамкории зич бо Вазорати ҳамкориҳои иқтисодӣ ва рушди Ҷумҳурии Федеративии Олмон (ҶФО) ба роҳ монда шудааст. Созмон дар ҳама музофотҳои Олмон ва бештар аз 130 кишвари ҷаҳон фаъолият дорад. Мақомоти роҳбарикунандаи созмон дар ш. Эшборн (наздикии Франкфурти лаби Майн) ва ш. Бонн ҷойгир аст. Шумораи умумии кормандони ГИЗ соли 2014 аз 17 ҳазор нафар иборат буд, ки аз ин миқдор 70%-ро мутахассисони олмонӣ ташкил медиҳанд. Буҷаи ГИЗ дар соли 2013 бештар аз 2 млрд евроро ташкил дода буд.

Дар Ҷумҳурии Тоҷикистон намояндагии ГИЗ аз соли 2008 фаъолият дорад. Самтҳои асосии фаъолияти ГИЗ дар Ҷумҳурии Тоҷикистон: саҳмгузорӣ дар барқарор намудани иқтисодиёт; мусоидат дар гузаронидани ислоҳот дар соҳаҳои асосии иқтисодиёт ва идоракунии он; расонидани ёрӣ дар таъмини амнияти озуқаворӣ; таъмини рушди босуботи иқтисодӣ; азнавсозии фаъолияти муассисаҳои тиббӣ ва ғ. Соли 2014 ГИЗ дар Ҷумҳурии Тоҷикистон дар амалӣ намудани 17 лоиҳаи иқтисодӣ ва иҷтимоӣ саҳмгузор буд.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* ГИЗ // Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.
Антеннаи радиотелескоп
**Радиофи́зика** — як фасли физи­ка аст, ки асосҳои физикии радиотехника ва соҳаҳои ба он муштараки техникаро меомӯзад.

Радиофизика ба тадқиқоти равандҳое, ки бо лаппишҳои электромагнитӣ ва диапазони радиомавҷӣ алоқаманданд (масалан, ангезиш, паҳноиш, қабул кардан ва табдил додани басомади онҳо, ҳамчунии ҳодисоте, ки аз таъсири мутақобили пайдоиҳои электриву магнитӣ бо зарядҳои дар вакууму модда вуҷуддошта ба амал меоянд), машғуласт.

Усулҳои кори радиофизикаро дар соҳаҳои гуногуни илм ва техника — радиоастрономия, радиоспектроскопия, электроникаи квантӣ, геофизика ва ғайра васеъ истифода мебаранд

Нигаред низ
-----------

* Электродинамика
* Радиотехника
* Электроникаи квантӣ,

Сарчашма
--------

* Энциклопедияи Советии Тоҷик : [дар 8 ҷ.] / сармуҳаррир  А. С. Сайфуллоев. — Д. : СИЭСТ, 1978—1988.
Акс:Масҷид дарёи Элок н. Файзобод (1).jpgГунбади мақбара ва манора. Элок, ноҳияи Файзобод
Намои дохилии гунбади масҷиди деҳаи Пунғози ноҳияи Ашт
**Гунбад**, **гумбаз**, **гунбаз** (форсӣ: گُنبد‎) — қисми болоии нимкурашакли иморат.

Гунбад унсури маъмули санъати меъмории Осиёи Марказӣ мебошад. Гунбадсозӣ дар меъмории тоҷикон таърихи беш аз ҳазорсола дорад. Гунбадро аввал аз санг ва баъдтар аз хишти пухта месохтанд. Сипас болои онро тавассути кошикорӣ ва гачкорӣ нақшунигор мекарданд. Аз нимаи дуввуми асри 19 ба ҷои хишту санг масолеҳи оҳану бетон ва филиззот маъмул гардид.

Дар ҳунари меъмории Осиёи Марказӣ гунбадҳоро ба якчанд навъ ҷудо мекунанд, ки маъмултаринашон гунбади чархӣ ва гунбади балхӣ мебошанд. Гунбади чархӣ доирашаклу чархмонанд буда, баландиаш тақр. бо қутраш баробар аст. Гунбадҳои чархиро дар болои боми биноҳои бузурги ҷамъиятӣ (масҷидҳо, мадрасаҳо, мақбараҳо ва ғ.) месохтанд. Ин гуна гунбадҳо дар ш.-ҳои Бухорову Самарқанд, Хуҷанду Истаравшан ва Ҳисор зиёд ҳастанд. Гунбадҳои чархии мазори Хоҷа Аҳмади Ясавӣ (қутраш 18 м), масҷиди Бибихоним (қутраш 14,5 м) ва Гӯри Мир (қутраш 15 м) дар Осиёи Марказӣ бузургтаринанд. Гунбади балхиро, маъмулан, дар болои биноҳои хурд: ҳуҷраҳои мадраса, ҳаммом, сардоба ва ғ. месохтаанд.

Гунбадҳои Хонақоҳи Файзободи Бухоро, мақбараи Хоҷа Аҳмади Ясавӣ ва Ишратхонаи Самарқанд беҳтарин намунаҳои гунбади балхӣ мебошанд. Ин навъ гунбадҳоро дар мадрасаи Қалъаи Ҳисор ва тамоми мадрасаҳои шаҳрҳои Тоҷикистон, ки дар гузашта сохтаанд, метавон дид. Дар қабристонҳои Тоҷикистон қабрҳое буданд ва ҳастанд, ки дар болояшон гунбад сохтаанд. Дар гузашта гунбадро дар дахма, мазор ва гӯрхона низ месохтанд.

Гунбадҳо нақшунигори зиёд доранд, ки яке аз дигаре фарқ мекунад. Дар гунбадҳо аз наққошию кандакориҳои гулпартоӣ, тасвири рустаниҳо, хатҳои мунаққаш, навиштаҷот истифода шудааст. Ин анъана имрӯз ҳам дар меъмории Тоҷикистон идома дорад. Тайи даҳсолаҳои охир дар Тоҷикистон чойхонаҳо ва иморатҳои гуногун ба вуҷуд омаданд, ки гунбадҳои пурнақшунигор доранд. Имрӯзҳо дар сохтмони чойхонаҳои ш.-ҳои Душанбе, Хуҷанд, Кӯлоб, Исфара, Истаравшан, Данғара, Панҷакент, Хоруғ ҳамчун ҳунари меъмории суннатӣ аз гунбад истифода мебаранд. Ҳамчунин баъзе ашхос болои хонаи худро дар шакли гунбад мепӯшонанд.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Гунбаз / Р. Муқимов // Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.
**Ҳоҷирахон Расулова** (9 январи 1917, деҳаи Қизилюлдуз, ноҳияи Ленин — 1980) — пахтакор, Қаҳрамони Меҳнати Сотсиалистӣ (1947). Узвии КПСС аз соли 1946.

Зиндагинома
-----------

Солҳои 1929—1941 колхозчӣ,1941— 1968 сардори звено ва бригадаи пахтакорӣ, 1965—1967 колхозчии колхози «Ленинград» райони Ленин ва аз соли 1967 нафақахӯри шахсӣ. Звенои Расулова солҳои 1945—1947 ҳосили фаровони пах­та рӯёнд.

Ҷоизаву медалҳо
---------------

Бо 2 ордени Ленин, ордени Байрақи Сурхи Меҳнат ва медалҳо қадрдонӣ шудааст.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Расулова Ҳоҷирахон // Плешко — Сақил. — Д. : СИЭСТ, 1986. — (Энциклопедияи Советии Тоҷик : [дар 8 ҷ.] /  сармуҳаррир М. Д. Диноршоев ; 1978—1988, ҷ. 6).
**Рафаэл Надал Парера** (исп. *Rafael Nadal Parera*, Манакор, Ҷазираҳои Балеар, 3 июни 1986), маъруф бо номи **Рафа Надал**, теннисбози касбии испанӣ аст, ки дар рейтинги ATP ҷои чорумро ишғол мекунад.

Ӯ беҳтарин теннисбози тамоми таърих дар кортҳои гилин ва яке аз беҳтарин теннисбозони ҳама давру замон ҳисобида мешавад. То имрӯз, ӯ теннисбози мардест, ки дар мусобиқаҳои яккасаи Grand Slam бо 21 имтиёз пештар аз Роҷер Федерер аз Швейтсария ва Новак Ҷокович аз Сербистон, ҳарду бо 20 имтиёз пеш гузаштааст.

Вай ҷавонтарин теннисбози мардона дар таърих аст, ки дар касбаш барандаи ҷоизаи Тӯбгоҳи тиллоӣ аст, ки аз ноил шудан ба чаҳор барандаи дубгоҳи калон ва медали тиллои Бозиҳои олимпӣ дар тӯли тамоми касбаш иборат аст, ки ин дастовард танҳо бо Андре Агасси амрикоист.
**Равғанрезон, дастчарбон, рӯйбинак, рӯйбинон, келинсалом** — як навъ маросими занонаи суннатии тоҷикон дар ҷашни арӯсии тоҷикон мебошад, ки дар хонаи
домод баргузор мешавад. Онро инчунин дастчарбон ва сурфабаророн низ меноманд. Равғанрезонро бо мақсаду нияти файзу баракат ва фаровонӣ дар хонадони тӯйдор созмон медиҳанд, ки равиши он чунин аст: рӯзи тӯй модари домод занҳои ҳамсоя ва хешу таборҳои наздикро даъват намуда, пас аз зиёфат дар рӯйи ҳавлӣ суфраи ордро оварда, паҳн мекунад. Яке аз занони рӯзгордида арӯси навро гирди суфра се маротиби давр мезанонад ва дар вақти қадамзании арӯс дуои нек медиҳад. Арӯс пас аз давр задан омада, дар назди сурфа менишинад. Ба арӯс орду равған ва шир меоранд. Арӯс хамир мешӯрад, аз болои дасти ӯ ҳамон кампири табаррук ё яке аз бонувони наздики хонаводаи домод бо қошуқ кам-кам равған мерезанд. Аз хамире, ки арӯс шӯридааст, барои хонаи модари арӯс кулча мепазанд, ки онро «кулчаи арӯс» меноманд. Дар ноҳияи Файзобод арӯс худаш хамирро шӯронида, якчанд зувола тайёр мекунад. Аз зувола оши угро ва нони тунук мепазанд. Ҳозирин оши угроро бо нон хӯрда, ба арӯс офарину сано мегӯянд. Дар ноҳияи Панҷакент равғанрезонро дастчарбон меноманд, ки дар рӯзи дувуми тӯй арӯс дар рӯйи ҳавлӣ суфра густарда, болои тахтачае бо корд равғани дунбаро реза мекунад. Одате ҳаст, ки то гузаронидани маросими равғанрезон наварӯс ба иҷрои корҳои хонаи домод роҳ дода намешавад. Рағанрезон як навъ маросими ифтитоҳи корҳои рӯзгордории арӯс ба шумор меравад. Пас аз анҷоми ин маросим занҳо доира навохта, рақсу сурудхонӣ мекунанд.

Адабиёт
-------

* Аминов, А. Маросимҳои ҷашни арӯсӣ – бахши ҷудонашавандаи феҳристи миллии мероси фарҳанги ғайримоддӣ // Мероси фарҳангӣ ва ҳунарҳои мардумӣ: ҳифз ва эҳёи он / мураттиб Х. Низомов. – Душанбе: Истеъдод, 2016. – С. 92–102.
* Амонов, Р. Очерки эҷодиёти даҳанакии Кӯлоб: дар асоси материалҳои фолклори Сари Хосор. – Душанбе: Нашриёти АФҶШС Тоҷикистон, 1963.
* Аҳмадов, Р. Фолклори маросимҳои мавсимии тоҷикони Осиёи Марказӣ. –Душанбе: Дониш, 2007.
* Зеҳниева, Ф. Сурудҳои маросими тӯи тоҷикон. – Душанбе,1978.
* Кисляков, Н. А. Семья и брак у таджиков. – М.–Л. Изд-воАН СССР, 1953.
* Комилзода, Ш. Омӯзиш ва ҳифзи мероси фарҳанги ғайримоддӣ дар Тоҷикистон // Паёмномаи фарҳанг. – 2016. – №3 (35). – С.70–77.
* Мардонова, А. Традиционная свадьба таджиков гиссарской долины. – Душанбе, 2002.
* Раҳимов, Д. Нигоҳе ба ҷашнҳои миллӣ ва ойинҳои суннатии ниёгон. – Душанбе: Истеъдод, 2011.
* Феҳристи миллии намунаҳои мероси фарҳангии ғайримоддӣ./ Пажӯшиҳгоҳи илмӣ-тадқиқотии фарҳанг ва иттилооти Вазорати фарҳанги ҶТ - Душанбе: "Ирфон", 2014, - С. 56

Нигаред
-------

* Саломномахонӣ
* Саллабандон

Пайвандҳо
---------

* Феҳристи миллии мероси фарҳанги ғайримоддӣ. *www.pitfi.tj*. 19 феврали 2019 санҷида шуд.(пайванди дастнорас)

Эзоҳ
----

1. ↑  Мероси фарҳанги ғайримоддӣ дар Тоҷикистон / Мураттиб: Д. Раҳимов; муҳаррир Ш.Комилзода. – Душанбе: Эр-Граф, 2017. – С. 101. – 280 с.
**Мушаррафа Набиева** (тав. 12.12.1937, шаҳри Хуҷанд), омӯзгор, номзади илмҳои педагогӣ (1993), дотсент (1994).

Зиндагинома
-----------

Соли 1954 Омӯзишгоҳи омӯзгории шаҳри Ленинобод, 1966 факултети забонҳои хориҷии Донишкадаи давлатии омӯзгории шаҳри Душанбе ба номи Т.Г. Шевченкоро
хатм намудааст. Солҳои 1968–1971 муаллими фанни забони англисии мактаби миёнаи № 65 шаҳри Душанбе, 1971–1975 муаллими фанни забони англисии мактаби миёнаи № 24 шаҳри Ленинобод, 1975–1976 роҳбари клуби «Дӯстии Башардӯстӣ»-и хонаи пионерон ва мактаббачагони ноҳияи марказии шаҳри Душанбе, 1976–1978 ҷонишини директории мактаби миёнаи
№ 78 ноҳияи марказии шаҳри Душанбе оид ба корҳои тарбиявӣ, 1981–1993 ассистент, муаллими калон, дотсенти кафедраи назария ва методикаи корҳои пионерӣ ва комсомолии Донишкадаи давлатии омӯзгории шаҳри Душанбе ба номи Т. Г. Шевченко, 1996–1998 ёрдамчии Вазири маорифи Ҷумҳурии Тоҷикистон, 1998–2000 эксперти калони фаъолияти давлатии аттестатсионӣ оид ба макотиби олӣ буд. Солҳои 2000–2002 ҳамчун дотсенти кафедраи тарҷума ва услубшиносии факултети забони англисӣ, 2002–2009 дотсенти кафедраи асосҳои идоракунии маорифи Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи Садриддин Айнӣ кор кардааст. Аз соли 2009 дотсенти кафедраи методикаи таълими таърих ва ҳуқуқи донишгоҳи мазкур мебошад. Муаллифи зиёда аз 45 мақолаҳои илмӣ ва илмию оммавӣ аст. Бо нишони «Аълочии маорифи халқи Тоҷикистон» (1990) ва ордени «Шараф» (1999) сарфароз карда шудааст.

Осор
----

* Аҷумани 27-уми КПСС ва проблемаи тарбияи интернатсионалии ҷавонон, Д.1988;
* Фаъолияти отряди таҷрибаомӯзии педагогӣ ҳамчун маҳаки тарбияи гуманистию ватандӯстӣ дар маҳали зист, Тошкент,1988;
* Н.К.Крупская асосгузори корҳои тарбиявии беруназмактабӣ, Тошкент,1989;
* Тарбияи интернатсионалӣ ва ватандустии мактаббачагон, Тошкент, 1991;
* Проблемаи тарбияи интернатсионалистии наврасон, М. 1991;
* Тоҷикистон аъзои Созмони Милали Муттаҳид, Д.1996;
* «Бадоеъ-ул-Вақое»-и Зайниддини Восифӣ ҳамчун манбаи бадеӣ ва этнографӣ, Д. 1998.

Пайвандҳо
---------

* Энсиклопедияи Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи С. Айнӣ
*
**Мушовир-фиристода** (муовини Сафири фавқулодда ва мухтор ва ё Намояндаи доимӣ дар назди ташкилоти байналмилалӣ) - Намояндаи доимӣ дар назди ташкилоти байналмилалӣ - кормандони хидмати дипломатӣ, ки дар намояндагиҳои дипломатӣ ва муассисаҳои консулии Ҷумҳурии Тоҷикистон дар хориҷа, намояндагиҳои Ҷумҳурии Тоҷикистон дар назди ташкилотҳои байналмилалӣ кор мекунанд.

Нигаред низ
-----------

* Дипломат

Эзоҳ
----

1. ↑  Қонуни ҶТ Дар бораи хидмати дипломатӣТоҷикистон. Б.3. Мод. 10. Кормандони хидмати дипломатӣ ва вазифаҳои дипломатӣ. 11 июли 2015 санҷида шуд. Баргирифта аз сарчашмаи аввал 7 ноябри 2016.

* Ахбори Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон соли 2007, №6, мод.428;

соли 2008, №6, мод. 448
**Газҳои табиии сӯзанда** ва ё **гази табиӣ** — карбогидридҳои газшакл, ки дар қишри замин ҳосил мешаванд.

Газҳои табиии сӯзанда газҳои табиии сӯзанда, асосан, аз метан, этан, пропан ва бутан иборат мебошанд. Онҳо баъзан омехтаи карбогидридҳои моеъ – пентан, гексан ва ғ. инчунин гидрогенсулфид, нитроген, газҳои инертӣ, оксиди карбон (IV) низ доранд. Бисёр конҳои газҳои табиии сӯзанда. ки дар умқи зиёда аз 1,5 км ҷойгиранд, танҳо аз метан ва ҳамтоёни он (этан, пропан, бутан), нитроген, аргон, гази карбонат, гидрогенсулфид иборат мебошанд; одатан, вобаста ба умқ миқдори ҳамтоёни метан меафзояд. Газҳои табиии сӯзанда асосан аз табдили биокимиёии маводди органикӣ ҳосил шуда, дар таҳнишастҳои ҳамаи системаҳои геологӣ, ки аз охири протерозой ибтидо мегиранд, дар конҳои махсус ва омехта (газу нафт, газу конденсант) вомехӯранд. Агар газҳои табиии сӯзандадар як қабати геологӣ ҷамъ омада, кон ҳосил кунанд, онро кони массивӣ меноманд. Газҳои табиии сӯзанда ҳамчун сӯзишвории арзон (ҳангоми сӯхтани 1 м3 гази табиӣ 54400 кҶ гармӣ хориҷ мешавад) фаровон истифода мешаванд. Газҳои табиии сӯзанда ашёи хоми пурбаҳои кимиёӣ мебошанд. Онҳоро дар неругоҳҳои барқӣ, саноати филизкории сиёҳ ва ранга, семент, эҳтиёҷоти коммуналию маишӣ ва ғ. истифода мебаранд. Аз карбогидридҳои газҳои табиии сӯзанда спирт, формалдегид, атсеталдегид, асиди (кислотаи) атсетат, атсетон ва дигар пайвастҳои органикӣ ҳосил мекунанд.

Дар Тоҷикистон чанд кони газҳои табиии сӯзанда таҳқиқ ва мавриди истифода қарор дода шудаанд. Онҳо нитрогени озод, газҳои инертӣ ва 60–80% метан доранд.

Ин мусофирбар бо гази табиӣ кор мекунад

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Газҳои табиии сӯзанда // Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.

* Соколов В. А. Газы земли, М. 1966;
* Газовые месторождения СССР, Справочник, М. 1968;
* Ерёменко Н. А. Геология нефти и газа. М.. 1968.
* Энциклопедияи Советии Тоҷик : [дар 8 ҷ.] / сармуҳаррир  А. С. Сайфуллоев. — Д. : СИЭСТ, 1978—1988.
**Газнаи сагак** (лот. Leonurus turkestanicus) — гиёҳест бисёрсола.

Тавсифои гиёҳшинохтӣ
--------------------

Пояаш сершох (70-200 см). Баргаш мудаввар ё байзашакли чокдор. Гулаш гулобии паст; моҳҳои июл—сентябр мешукуфад. Дар мавзеъҳои бешазори паҳнбарг, арчазор, алафзори нимсаванна, дашт мерӯяд. Дар водии дарёҳои Сир ва Зарафшон, инчунин Ҳисор, Дарвоз ва Тоҷикистони Шарқӣ (дар баландии 1100-3500 м аз с. б.) вомехӯрад.

Хосиятҳои шифоӣ
---------------

Газнаи сагак рустании доруист. Бо мақсади табобат навдаҳои гулдори онро ғундошта (дарозиашон 30-40 см) дар ҷойи соя ё шамолрас мехушконанд (то 3 сол метавон нигоҳ дошт). Табибони мардумӣ бо газнаи сагак бисёр бемориҳоро табобат мекунанд. Чой ё нақуи баргу пояи он давои заъфи силсилаи асаб, ғалаёни хун, ҷунун, саръ (эпилепсия), бемориҳои меъдаву рӯда, амрози занона аст; он ҳамчунин воситаи хобовар, рафъи илтиҳоб, арақовар, исҳоловар мебошад. Бо ин мақсад 1 чумча баргу пояи майда резакардаи онро дар як истакон оби ҷӯшида 20 дақ. нигоҳ медоранд; баъд даворо полонда, ҳар рӯз 2 бор пеш аз хӯрок як чумча истеъмол менамоянд.

Доруҳое, ки аз алафи газнаи сагак таҳия карда шудаанд, дар бисёр мамлакатҳо истифода мегарданд. Табибони руминӣ бо онҳо саръ, бемории ҷоғар ва амрози дилу рагҳоро муолиҷа мекунанд. Он дар Англия барои табобати ғашён (истерия), невралгия, заъфи дил ва дамкӯтоҳӣ истифода мешавад. Табибони тоҷик нақуи газнаи сагак (2 қошуқча алафи он дар як истакон об)-ро чун давои таскинбахши асабҳо таъйин мекунанд (рӯзе 3 бор якчумчаӣ ошомидан лозим аст).

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Ковалев Н. Г. Лечение растениями. М. 1972;
* Турова А. Д. Лекарственные растения СССР и их применение. М. 1974;
* Гаммерман А. Ф. Гром И. И. Дикорастущие лекарственные растения СССР. М. 1976;
* Ходжиматов М. Дикорастущие лекарственные растения Таджикистана. Д. 1989;
* Вермейлен Н. Полезные травы. М. 2002.

Сарчашма
--------

* Газнаи сагак // Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.
**Гази ҳақиқӣ**, **гази воқеӣ** ё **гази реалӣ** — газест, ки хосиятҳояш асосан ба таъсири мутақобилаи молекулаҳо вобаста аст.

Дар шароити муътадил, вақте ки энергияи миёнаи потенсиалии таъсири мутақобилаи молекулаҳо аз энергияи миёнаи кинетикии онҳо хеле кам аст, хосиятҳои гази ҳақиқӣ аз хосиятҳои гази идеалӣ хеле кам фарқ мекунанд ва қонунҳои барои гази ҳақиқӣ муқарраргардида барои гази идеалӣ низ татбиқпазиранд. Фарқи хосиятҳои гази ҳақиқӣ аз гази идеалӣ махсусан дар фишорҳои баланду ҳароратҳои паст бештар зоҳир мешаванд.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* Гази реалӣ // Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.
**Кони ангишти Сайёд** дар масофаи 67 км дуртар аз тарафи Шимолу-Шарқии ш. Душанбе дар қисми Ҷанубу-Ғарбии қаторкӯҳҳои Қаротегини ноҳияи Ваҳдат, дар 10 км-и тарафи шарқии пос. Ромит дар баландии 1500-2300 метр ҷойгир шудааст.

Дар қабатҳои ангиштдори давраи юра як қабати саноатии ангишти «М» мавҷуд аст, ки иқтидораш ба 1,1-17,8 метр мерасад. Кунҷи афтиши қабат 180-250 мувофиқи нишебии майдон. Майдони конро қабати гилхоки ғафсиаш 0,5-20,0 метр пӯшонидааст. 
Дар натиҷаи корҳои ҷустуҷӯи-баҳодиҳии аввали соли 1990-ӯм гузаронидашуда минтақаи на онқадар калони кон омӯхта шуда захираҳои баҳисобгирифта ва дурнамоӣ он ба ҳаҷми 3,4 млн. тонна ангишт баҳогузорӣ карда шудаанд. Ангишт ба навъӣ ангиштсанг дохил шуда хокситарнокиаш баланд мебошад (37,0%) ва барои эҳтиёҷоти хоҷагӣ-маишӣ истифода бурда мешавад. 
Шароитҳои геологию-кӯҳии кон барои коркарди тарзи кушод бисёр мусоид мебошад. Коэффисиенти кушодани қабатҳои болои ангишт он қадар калон набуда (0,2-1,0) дар тамоми масоҳати майдони кони ангишт устувор мемонад.
Дар кони ангишти Сайёд ООО «Ширкати тиҷоратии «Сайёд» ба коркарду истихроҷи ангишт машғул аст. Захираи саноатии ангишти кон ҳоло ҳисоб карда нашудааст. Коркарди кони мазкур аз соли 2001-ӯм инҷониб бо тарзи кушода бурда мешавад.

Тавсифи сифатии ангишти кони «Сайёд»
------------------------------------

|  |  |
| --- | --- |
| Нишондодҳо | Миқдор |
| Намнокӣ | 4,9 % |
| Хокистарнокӣ | 39,4 % |
| моддаҳои хориҷшаванда | 4,96-25,8 % |
| Ҳарорати сӯзиш | 7385 ккал/кг (30,31 МҶ/кг) |
| Карбон | 67,1 % |
| Гидроген | 5,1 % |

Пайвандҳо
---------

* Сомонаи Вазорати Энергетикаи ҶТ Бойгонӣ шудааст 4 феврали 2009  сол.
**Восилии Марвазӣ** (форсӣ: واصلی مروزی‎; ? — 1561) — шоири фосизабони Ҳиндустон.

Зиндагинома
-----------

Дар Балх таҳсил карда, ба камол расид. Дар манбаъҳои адабӣ, аз ҷумла, «Тазкирату-ш-шуаро»-и Мутрибии Самарқандӣ аз ӯ чун шоири хушгӯй ва машҳуре ёд шудааст. Аз ин шоир дар тазкираҳои «Ҳафт иқлим», «Рӯзи равшан», «Нигористони сухан», «Шоми ғарибон», «Гулзори ҷовидон», «Арафоту-л-ошиқин» ва ғ. низ ёд шудааст. Қаландариро пеша карда буд. Муддате дар шаҳри Ҳирот зист, баъдан ба Қазвин рафта дар дарбори Таҳмоспи I (ҳукмронӣ 1524-76) хидмат кард. Дар либоси қаландарӣ ба Ҳиндустон рафт ва муддате дар хидмати дарбори Насриддин Муҳаммад Ҳумоюн (ҳукмронӣ 1530 — 56) буд. Пас аз сафари ҳаҷ ба Фарорӯд баргашт ва дар ҳамин ҷо аз олам даргузашт. Аз эҷодиёти Восилии Марвазӣ ғазалҳо, қитъаҳо ва абёти пароканда тавассути тазкираҳову баёзҳо расидаанд. Ғазалҳояш ишқӣ-ирфониянд. Абёти зерин намунае аз эҷодиёти ӯянд:

> Ин лоларӯй ғолия аз мушки Чин кашид,  
> 
> Ё бар баёзи моҳ хатти анбарин кашид.  
> 
> Дил сайди чашми ӯ, ки зи мижгон кашид тир,  
> 
> Қурбони абрӯяш, ки камон аз камин кашид.  
> 
> Ман сина чок кардаам, ӯ хашмнок шуд,  
> 
> Ман рӯйи дил намудаму ӯ теғи кин кашид.  
> 
> Афтод акси оина бар хоки мақдамаш,  
> 
> Ё офтобро маҳи ман бар замин кашид.  
> 
> Ҷоне, ки дошт Восилӣ аз ишқ ёдгор,  
> 
> Мардонавор дар раҳи мардони дин кашид.
> 
>

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* مطربی سمرقندی. تذکرة الشعرأ. تهران، 1377 هـ. ش

Сарчашма
--------

* Восилии Марвазӣ / С. Ализода // Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.
**Воситаҳои бурдани амалиёти ҷангӣ** - ин силоҳ ё техникаи ҳарбӣ мебошад, ки баҳри несгу нобуд сохтани воситаҳои моддӣ ё қувваи зиндаи душман аз ҷониби нерӯҳои мусаллаҳи тарафи даргир истифода шудаанд. Воситаҳои бурдани амалиёти ҷангӣ ба манъшуда (ё қисман манъшуда) ва манънагардида ҷудо мешаванд. Манъ нагаштани воситаҳои бурдани амалиёти ҷангӣ ба ҷонибҳои даргир дар мавриди ҳама гуна низоъҳои мусаллаҳона ҳуқуқ медиҳад, ки воситаҳои бурдани ҷангро интихоб намоянд, вале онҳо номаҳдуд нестанд.

Воситаҳои манъшудаи пешбурди амалиёти ҷанг, ки қобилият доранд харобиҳои аз ҳад зиёд ё азобу шиканҷаҳои беандоза оваранд ё мақсади осеб расонидан доранд ё чй тавре ки интизор шудан мумкин аст, ба муҳити табиат зарари бузург, тӯлонӣ ва ҷиддӣ мерасонанд. Амалияи
ҳуқуқи байналхалқӣ дар бурдани амалиётҳои ҷангӣ исгифодаи воситаҳои зайлро манъ кардааст:

* - Силоҳи заҳролудкунанда;
* - Силоҳи кнмиёвй ва бактериологӣ;
* - Силоҳи ядроӣ;
* - Тирҳои тарканда;
* - Минаҳои зидди аскарони пиёда;
* - Снлоҳи пурҳарорат (даргиранда);
* - Силоҳи лазерӣ.

Нигаред низ
-----------

* Воситаҳои манъшудаи пешбурди амалиёти ҷанг

Эзоҳ
----

1. ↑  Фарҳанги истилоҳоти ҳуқуқ / Зери таҳрири Маҳмудов М.А. - Душанбе: ЭР-граф, 2009. - с. 122
**Гунбади Қобус** (форсӣ: برج گنبد قابوس‎) — яке аз баландтарин бурҷҳои хиштии ҷаҳон, ки дар шаҳри Гунбади Ковуси устони Гулистони Эрон қарор дорад. Бурҷи қирадор ва якустувонаест, ки дар болои теппаи сунъӣ (баландиаш 15 м.) бо дастури Шамсулмаолӣ Қобус ибни Вушмгир дар Гургон сохта шуда, баландиаш аз сатҳи замин 70 м мебошад. Дар мавриди ҳадафи бунёди Гунбади Қобус дар байни таърихнигорон назарҳои гуногун ҷой дошта, то охирҳои асри 19 ҳамчун мақбараи Қобус шинохта мешуд. Бостоншиносон дар натиҷаи корҳои ҳафриётӣ ва ёфт нашудани боқимондаҳои ҷасад ба хулоса омаданд, ки шояд Гунбади Қобус ҳамчун бинои ёдгорӣ ё роҳнамои корвониён бунёд шуда бошад. Масоҳати дохилии бурҷ 30 м ва қутри дохилиаш 9,6 м аст. Бурҷ дар асоси омезиши унсурҳои меъмории хуросонӣ ва розӣ сохта шуда, ҳеч гуна ороишоти барзиёд надорад. Гунбади Қобус аз се қисм: пойдевор, бадана ва гунбади махрутӣ иборат аст. Пойдевори Гунбади Қобус (баландиаш 15 м) аз хишту гил сохта шуда, сардобае дошт, ки имрӯз танҳо баъзе қисмҳои сақфаш боқӣ мондааст. Баданаи Гунбади Қобус дорои 15 қира (фосилаи байнашон 1м 43 см) буда, аз пойдевор то гунбад тӯл кашидаанд. Дар ин қисмати бурҷ ду катиба бо хатти кӯфӣ ҳаккокӣ шуда, равзанааш (2 м х70см) дар таъмироти ахир хеле танг шудааст. Болои дари даромади Гунбади Қобус муқарнаскорӣ шудааст. Аз таърихи дар катиба сабтшуда маълум мегардад, ки Гунбади Қобус соли 1006 бунёд шудааст. Гунбади бурҷ 18 м баландӣ дорад. Гунбади Қобус се маротиба (1939, 1971, 1972) азнавсозӣ ва таъмир гардид. Гунбади Қобус осори ягонаи меъмории аҳди Зиёриён буда, то имрӯз се км дуртар аз харобаҳои шаҳри Гургони қадима боқӣ монда, ба феҳристи Мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО ворид шудааст. (2012).

Эзоҳ
----

1. 1 2   — 2017.
2. 1 2  archINFORM (нем.) — 1994.

Адабиёт
-------

* Гунбади Қобус // Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.

* Бартольд В. В. Сочинения. М. 1966.
* محمد کریم پیرنیا. سبک شناسی معماری ایرانی. تهران، ۱۳۸۳ش.ر

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️  Гузариш ба унсури Викидода  Фарҳангҳо ва донишномаҳо | 
* Большая датская
* Иронико
* Britannica (онлайн)

 |
**Гумонбаршуда, мазнун** — дар ҳуқуқи мурофиавии ҷиноятӣ, шахсест, ки нисбати ӯ бо асос ва тартиби муқаррарнамудаи қонун бо сабаби гумонбар шуданаш дар содир намудани ҷиноят парвандаи ҷиноятӣ оғоз гардида, дар ин бора аз тарафи муфаттиш ё таҳқиқкунанда хабардор карда шудааст ё дастгир шудааст ва ё дар ҳаққаш то пешниҳод кардани айб чораи пешгирӣ татбиқ гаштааст.

гумонбаршуда бояд аз лаҳзаи дастгир шуданаш фавран, вале на дертар аз 24 соат пурсида шавад. гумонбаршуда аз лаҳзаи дастгир шуданаш ҳуқуқ ба ҳимоя дорад. гумонбаршуда ҳамчунин ҳуқуқ дорад: а) нишондод диҳад ё надиҳад ва дар ин бора пеш аз пурсиш хабардор карда шавад; б) донад, ки барои чӣ гумонбар шудааст; в) нусхаи протоколи дастгиршавӣ ё қарорро оид ба татбиқи чораи пешгирӣ гирад; г) бо забони модарӣ ё забони дигаре, ки медонад, нишондод диҳад; д) аз хидмати тарҷумон ройгон истифода барад; е) далелҳо пешниҳод кунад; ё) дархост изҳор кунад; ж) бо протоколҳои амали тафтишотӣ, ки бо иштирокаш анҷом дода шудааст, ҳамчунин бо маводде, ки ба суд барои татбиқи ҳабс нисбаташ чун чораи пешгирӣ равон карда шудааст, шинос шавад; з) раддия изҳор намояд; к) аз амалу қарори суд, прокурор, муфаттиш ва шахси таҳқиқкунанда шикоят намояд.

Шахсро дар содир намудани ҷиноят ба шарте гумонбаршуда шумурдан мумкин аст, ки аз тарафи мақомоти пешбурди таъқиби ҷиноятӣ ҳангоми мавҷуд будани яке аз асосҳои зерин дастгир шуда бошад: а) дар вақти содир кардани ҷиноят ё бевосита баъди содир кардани он; б) шоҳидони ҳодиса, аз ҷумла, шахси аз ҷиноят ҷабрдида бевосита ӯро ҳамчун шахси содирнамудаи ҷиноят нишон диҳанд; в) дар бадан, либос, ашёи ҳамроҳи шахс буда, дар чизҳои истифодакарда, манзил, ҷои кор ё нақлиёти ӯ осори ҷиноят ошкор шуда бошанд, ки аз иштироки ӯ дар содир намудани ҷиноят шаҳодат медиҳанд; г) агар асосҳои дигари кофии гумонбар шудани шахс дар содир намудани ҷиноят мавҷуд бошанд ва ӯ кӯшиши аз ҷои ҳодиса ё аз мақомоти таъқиби ҷиноятӣ пинҳон шуданро карда бошад, ҷои зисти доимӣ надошта бошад, дар маҳалли дигар зиндагӣ кунад ва ё шахсияташ муайян нашуда бошад. Пас аз овардани гумонбаршуда ба мақомоти дахлдор шахси ваколатдор бояд дар давоми се соат протокол тартиб дода, дар он асос, ҷой ва вақти дастгиркунии воқеӣ (бо зикри рӯз, соату дақиқа), натиҷаҳои кофтукови шахсӣ ва вақти тартиб додани протоколро дарҷ намояд. Протокол ба гумонбаршуда эълон ва ҳуқуқи дар қонуни мурофиавӣ пешбинишудаи ӯ, аз ҷумла, ҳуқуқи даъват кардани ҳимоятгар ва дар ҳузури ӯ додани нишондод, фаҳмонида шуда, ин ҳолат бояд дар протокол сабт гардад. Протоколро шахси ваколатдори тартибдода ва гумонбаршуда имзо мекунанд. Таҳқиқбаранда ё муфаттиш вазифадоранд дар давоми 24 соат аз лаҳзаи дастгир кардани гумонбаршуда ба прокурор хаттӣ хабар диҳанд.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Гумонбаршуда / Д. Абдуллоев // Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.
**Сало** (финӣ: Salo) — шаҳр дар ҷануби Финландия, дар дарёи Ускеланйоки (инчунин бо номи Салонёки маълум аст). Дар наздикии шоҳроҳи 1 (E18) Хелсинки-Турку, 100 км аз Хелсинки ва 50 км аз Турку ҷойгир шудааст.

Таърих
------

Аввалин зикри ҳуҷҷатгузорӣ дар бораи Сало ба соли 1325 рост меояд. Сало расман соли 1887 таъсис ёфта, танҳо дар соли 1960 мақоми шаҳрро гирифтааст.

Омор
----

Масоҳати шаҳр то 1 январи соли 2004 143,82 км², аз он 143,39 км² замин, зичии аҳолӣ 172,9 нафарро ба км² ташкил медиҳад.

31 декабри соли 2003 аҳолии шаҳр 24794 нафар буд, ки аз он 194 нафарашон шведизабон буданд, афзоиши солонаи аҳолӣ 0,4% буд. Пешгӯӣ: барои соли 2010 - 26 165 нафар, соли 2020 - 27 738 нафар, барои соли 2030 - 28 777 нафар.

Дар соли 2002 дар шаҳр 12491 нафар одамони синну соли қобили меҳнат зиндагӣ мекарданд, ки аз онҳо 11294 нафар бо кор ва 1197 нафар бекор буданд, сатҳи бекорӣ 9,6% буд .

Саноат
------

Сало макони Nordic ID мебошад, ки таҳиякунанда ва истеҳсолкунандаи хонандагони сайёри RFID мебошад.

Корхонаи васлкунии телефонҳои Nokia, ки солҳои тӯлонӣ дар ин шаҳр вуҷуд дошт, ниҳоят дар охири моҳи июли соли 2012 баста шуд ва ихтисори 2,3 ҳазор коргар дар корхонаи Microsoft роҳбарияти шаҳрро водор кард, ки ба кумаки мутамарказ аз ширкати «Майкрософт» муроҷиат кунанд .

Ҷозибаҳои гардишгарӣ
--------------------

Дар шаҳр якчанд калисоҳои куҳна мавҷуданд. Дар Сало калисои асосии Ускелан мебошад, ки соли 1832 аз ҷониби меъмори маъруф Карл Людвиг Энгел сохта шудааст. Илова ба Ускелан, инчунин калисоҳои сангин аз соли 1400 дар Перниё, Ҳаликко ва Перттели мавҷуданд.

Музеи санъат, ки дар собиқ депои локомотив ҷойгир аст, асарҳои рассомони ҳозираи Финляндияро намоиш медиҳад.

Сокинони намоён
---------------

* Саули Ниинистё (тав. 1948) — сиёсатмадори Финландия, президент (аз 1 марти 2012).
* Twilight Guardians як гурӯҳи пауэр-металлҳои Финландия аст.

Эзоҳ
----

1. ↑  archINFORM (нем.) — 1994.
2. ↑  Suomen kuntaliitto
**Гунаҳкории объективӣ** — зарари бегуноҳона расонидашуда, ки барои он шахс ба ҷавобгарии ҷиноятӣ кашида намешавад.

Танҳо шахсе дар содир кардани ҷиноят гунаҳкор эътироф карда мешавад, ки ин кирдорро қасдан ё аз беэҳтиётӣ содир карда бошад (Кодекси ҷиноятии Ҷумҳурии Тоҷикистон, моддаи 7, қисми 3; моддаи 27, қисми 1). Кирдор бегуноҳона содиршуда эътироф мегардад, агар шахси содирнамудаи он ба ҷамъият хавфнок будани ҳаракат (беҳаракатӣ)-и худро дарк накарда бошад, намебоист ё наметавонист онро дарк кунад ё имкони фаро расидани оқибатҳои барои ҷамъият хавфнокро пешбинӣ накарда бошад ва вобаста ба ҳолати кор намебоист ва наметавонист онро пешбинӣ намояд (Кодекси ҷиноятии Ҷумҳурии Тоҷикистон, моддаи 31, қисми 1). Кирдоре, ки бегуноҳона содир шудааст, новобаста ба оқибатҳои он ҷиноят эътироф намегардад. Дар қонунгузории ҷиноятии Ҷумҳурии Тоҷикистон танҳо асли гунаҳкории субъективӣ амал мекунад (Кодекси ҷиноятии Ҷумҳурии Тоҷикистон, моддаи 7, қисми 2).

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Гунаҳкории объективӣ / Т. Шарипов // Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.

* Кодекси ҷиноятии Ҷумҳурии Тоҷикистон. Д. 1998;
* Фарҳанги истилоҳоти ҳуқуқ. Д. 2012.