recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Мурғи ҳилол**, **кабки барфӣ**, ё **кабки ҳилол**, **ҳулол** (лот. Tetraogallus) — ҷинси паррандаҳои мурғмонанди мансуби оилаи тазарвиҳо.

Дарозии баданаш 50-70 сантиметр, калонҷусса, пойҳояш бақувкат. Мурғи ҳилол дар баландкӯҳҳои Кавказ, Си­бири Ҷанубӣ, Осиёи Хурд, Миёна ва Марказӣ зиндагӣ мекунад.

Гунаҳо
------

* Мурғи ҳилоли олтойӣ (*Tetraogallus altaicus*) — Олтой ва Саян;
* Мурғи ҳилоли ҳимолойӣ ё сиёҳшикам (*Tetraogallus himalayensis*) — Tиёншон, Помиру Олой, Ҳиндукуш, Кунлун, ғарби Ҳимолой;
* Мурғи ҳилоли қафқозӣ (*Tetraogallus caucasicus*) — қаторкӯҳҳои Қафқоз;
* Мурғи ҳилоли каспигӣ ё кабки дарӣ (*Tetraogallus caspius*) — Арманистону Кабуддоғ;
* Мурғи ҳилоли тибетӣ (*Tetraogallus tibetanus*) — шарқи Помир, Ҳимолой, кӯҳҳои Сино-Тибет, Кунлун.

#### Мурғи ҳилоли тибетӣ

Мурғи ҳилоли тибетӣ яке аз гунаҳои хурдҷуссатарин мебошад. Дар қуллаҳои баланд (болотар аз 4300 метр аз соҳили баҳр) дучор меояд. Рангаш ашҳабӣ (баъзе ҷойҳояш сафедтоб), cap, гарданаш хокистарранги тиратоб, нӯлаш нӯгкаҷи гулобӣ. Дар нишебиҳои кӯҳ хеле чобукона медавад. Дарозии болаш 258—271 миллиметр вазнаш то 2 килограмм. Мурғи ҳилоли тибетӣ берун аз ҳудуди Тоҷикистон дар Ocиёи Марказӣ, дар Шимол то Сичуани, дар Ҷануб то Ҳимолой вомехӯрад. Дар Тоҷикистон фақат дар Помир ҳаст. Миқдораш хеле кам. Паррандаи алафхӯр (гул, шохчаву барг, дон, реша, пиёзак). Дар зери сангпора, ковокии сангҳо лона месозад ва 5—6 дона тухми кабудтоби холдор мегузорад; баъди 20—22 рӯз чӯҷа мебарорад. Душмани асосии Мурғи ҳилол рӯбоҳ ва бургуг аст. Онро шикорчиён низ нобуд мекунанд. Аз ин сабаб миқдори Мурғи ҳилоли тибетӣ дар Помир ниҳоят кам шу­дааст. Ҳоло шикори Мурғи ҳилоли тибетт манъ аст. Онро ба «Китоби сурхи байналхалқӣ» дохил кардаанд.

Эзоҳ
----

1. ↑  *Tetraogallus altaicus*(англ.). *The IUCN Red List of Threatened Species*. v
2. ↑  *Tetraogallus himalayensis*(англ.). *The IUCN Red List of Threatened Species*. v
3. ↑  *Tetraogallus caucasicus*(англ.). *The IUCN Red List of Threatened Species*. v
4. ↑  *Tetraogallus caspius*(англ.). *The IUCN Red List of Threatened Species*. v
5. ↑  *Tetraogallus tibetanus*(англ.). *The IUCN Red List of Threatened Species*. v

Шаблон:Ornitology-stub

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️  Гузариш ба унсури Викидода  Фарҳангҳо ва донишномаҳо | 
* Большая российская (старая версия)
* Большая советская (1 изд.)

 |
| Орояшиносӣ | 
* EOL
* Fossilworks
* GBIF
* iNaturalist
* NCBI
* IRMNG
* ITIS TSN

 |

Категория:Pavoninae

Адабиёт
-------

* Мурғи ҳилол / И. А. Абдусаломов // Лениннома — Муҳит. — Д. : СИЭСТ, 1983. — (Энциклопедияи Советии Тоҷик : [дар 8 ҷ.] /  сармуҳаррир А. С. Сайфуллоев ; 1978—1988, ҷ. 4).
**Муродилло Нуруллоев** (15 ноябри 1953, деҳаи Урметани ноҳияи Айнӣ, ҶШС Тоҷикистон — 23 сентябри 2018, Тоҷикистон) — физикдони тоҷик, доктори илмҳои физикаю математика, профессор.

Зиндагинома
-----------

Нуруллоев Муродилло 15 ноябри соли 1953 дар деҳаи Урметани ноҳияи Айнӣ дар оилаи деҳқон таваллуд шуда, мактаби миёнаро дар зодгоҳаш хатм намудааст. Баъди хатми мактаби миёна дар сафи Қувваҳои мусаллаҳи собиқ Иттиҳоди Шӯравӣ адои хидмати Ватан намуда, сипас соли 1975 ба факултети физикаи Донишгоҳи миллии Тоҷикистон дохил шуда, ин боргоҳи илму маърифатро соли 1980 бо ихтисоси физика хатм намудааст.

Фаъолияти корӣ
--------------

Фаъолияти кориашро соли 1980 ба ҳайси лаборанти калони кафедраи оптика ва спектроскопияи факултети физикаи ДМТ оғоз намудааст. Аз соли 1980 то соли 1997 дар вазифаҳои лаборанти калон (1980—1981), мудири лабораторияи таълимии факултети физикаи ДМТ (1981—1983), аспиранти шуъбаи рӯзонаи кафедраи оптика ва спектроскопияи факултети физикаи ДМТ (1983—1986), ходими илмӣ ва ходими калони илмӣ (1986—1990), муаллими калон, сипас иҷрокунандаи вазифаи дотсенти кафедраи оптика ва спектроскопияи факултети физикаи ДМТ (1990—1993), докторанти кафедраи оптика ва спектроскопияи факултети физикаи ДМТ (1993—1996), муовини ректори ДМТ оид ба илм (1996—1997), сардори шуъбаи илм ва таъбу нашри Вазорати маорифи Ҷумҳурии Тоҷикистон (1997—2003), ҳамзамон дотсенти кафедраи оптика ва спектроскопияи факултети физикаи ДМТ (2000—2003), сардори шуъбаи аттестатсия, аккредитатсия ва иҷозатномадиҳии Хадамоти давлатии аттестатсионии Вазорати маорифи Ҷумҳурии Тоҷикистон фаъолият намудааст. Аз соли 2003 то лаҳзаҳои охири ҳаёт дар вазифаи профессори кафедраи оптика ва спектроскопияи факултети физикаи ДМТ кор кардааст.

Фаъолияти илмӣ
--------------

Баъд аз хатми шуъбаи аспирантура зери унвони «Межмолекулярные взаимодействия в жидком морфолине и его растворах по данным инфракрасной спектроскопи» соли 1987 рисолаи номзадӣ ва соли 2002 дар мавзӯи «Влияние замещения на спектроскопические и донорно-акцепторные свойства органических соединений различного класса» рисолаи докториашро ҳимоя намуда, муаллифи зиёда аз 150 мақолаю фишурдаи илмӣ, китоби дарсӣ ва васоиту дастурҳои таълимию методӣ мебошад, ки онҳо дар маҷаллаҳои ватанию хориҷӣ ба нашр расидаанд.

Ҷоизаҳо
-------

Муродилло Нуруллоев барои хидматҳои бисёрсола дар соҳаи илму маориф ва тарбияи ҷавонон бо нишони сарисинагии «Аълочии маорифи Ҷумҳурии Тоҷикистон» қадршиносӣ шудааст.

Даргузашт
---------

Муродилло Нуруллоев 23 сентябри соли 2018 аз олам даргузашт.

Эзоҳ
----

1. ↑  *Нуруллоев Муродилло.* Влияние замещения на спектроскопические и донорно-акцепторные свойства органических соединений различного класса. *Научная электронная библиотека disserCat*.
2. 1 2  *Сироҷиддини Эмомалӣ, Меҳрдод Ёров.* Ба муроди дили халқ бояд зист. *omuzgor-gazeta.tj*.  Нашрияи Омӯзгор (13 май 2020). 10 июни 2020 санҷида шуд.(пайванди дастнорас)
**Илиада** (юнонии қадим: Ἰλιάς) — достони эпикии адабиёти Юнони Қадим, ки муаллифи онро Ҳомер медонанд. Ин қадимтарин осори хаттии адабиёти юнонӣ мебошад.

«Илиада»
--------

 "Аспи троянӣ" аз филми "Троя" дар бандари Чаноққалъа, Туркия
Дар достони «Илиада» чи хел бо сарварии шоҳ *Агамемнон* муҳосира гаштани шаҳри Троя (ҳоло шаҳри Чаноққалъа, Туркия) васф шудааст. Сабаби cap задани ҷанг аз ҷониби *Парис*, писари шоҳи Троя, дуздидани *Еленаи соҳибҷамол*, завҷаи Менелай, будааст.

«Илиада» як воқеаи муҳорибаи Троя, ҷанги байни пешвои ахейҳо, шоҳи микенҳо *Агамемнон*ро бо қаҳрамони юнонӣ *Ахиллес*, ҷанговари ҷасур ва нерӯманд, ба чаҳорчӯбаи тасвир гирифтааст. Барои «Илиада» маҷмӯи ривоятҳо дар атрофи Троя, акси садои юриши бузурги юнониҳои микенӣ ба қалъаи Осиёи Хурд, сарчашмаи асосӣ мебошад. Вале баъзе лаҳзаҳо бо дигар воқеаҳои таърихй тавъам гашта, дар навбати худ ҳикоятҳои навро дар васфи қаҳрамонҳо ба миён овардаанд. Муҳосираи шаҳр нуҳ сол идома ёфт. Баходурони юнонӣ бисёр корномаҳо карданд ва ҳамаи онҳоро Ҳомер муфассал ба риштаи назм кашидааст. Ӯ дар эҷодаш аз сохти анъанавии шеъри юнонӣ-гекзаметр-шеъри ҳар мисрааш шашрукна истифода бурда, лаҳзаҳои муҳориба, сару либоси ҷанговарон, рафтору кирдор ва маҳалли ҳарбу зарбро воқеъбинона сурудааст.
Ба шарофати достонҳои Ҳомер тарзи ҳаёти иҷтимоии сипоҳиёни юнонӣ имрӯз бароямон торик нест. Маҳз аз сурудаҳои Ҳомер дар достони «Илиада» бостоншиносон вайронаҳои Трояро ёфтанд ва таърихдонҳо аниқ карданд, ки дар ҳақиқат ин шаҳр тахминан солҳои 1200 пеш аз мелод аз тарафи юнониҳо забт шудааст.

Пас аз фатҳи шаҳри Троя ва озод намудани *Еленаи соҳибҷамол* ғолибон, қаҳрамонони юнонӣ роҳи бозгаштро пеш мегиранд.

Адабиёт
-------

* + Гомер. «Илиада»(ба забони русӣ)
* *Шестаков С. П.* О происхождении поэм Гомера. Вып. 2. О происхождении Илиады. — Казань, 1898. — 547 с.
* *Сахарный Н. Л.* Илиада: Разыскания в области смысла и стиля гомеровской поэмы. — Архангельск, 1957. — 379 с. — 800 экз.
* *Шталь И. В.* Гомеровский эпос: Опыт текстологического анализа «Илиады». — М.: Высш. шк. 1975. — 246 с. — 15000 экз.
* *Гиндин Л. А. Цымбурский В. Л.* Гомер и история Восточного Средиземноморья. — М.: Восточная литература, 1996. — 328 с. 2000 экз.
* Page D. *History and the Homeric Iliad.* Berkeley, Univ. of California Press, 1959.
* Reinhardt K. *Die Ilias und inr Dichter*. Göttingen, 1961.
* Edwards, Mark W.; Kirk, Geoffrey Stephen; et al. (editors), *The Iliad: A Commentary: Volume 5, Books 17-20*, Cambridge University Press, 1993
* West, Martin L. *Studies in the text and transmission of the Iliad*, München : K.G. Saur, 2001. ISBN 3-598-73005-5
* Панченко Д. В. Гомер. "Илиада". Троя. СПб. Издательство Европейского университета в Санкт-Петербурге. 2016.

Нигаред
-------

* Одиссея

Эзоҳ
----

1. ↑  Мусский С. Семашко И. 100 инсони бузурггарин. Тарҷумаи Қурбон Мадалиев. – Душанбе, 2010. - С. 37 – 38
Ин вожа дигар маъноҳо низ дорад, Баёнот (мазмунҳо)-ро бубинед.
**Баёнот** — санадест, ки мазмуни нуктаҳои алоҳидаи санади асосӣ (нақша, ҳисобот, лоиҳа)-ро маънидод мекунад ва ё сабабҳои ягон ҳодиса, рӯйдод ё амалро бо далелу бурҳони шайъӣ мефаҳмонад.

Баёноти ҳуқуқӣ, ки аз тарафи шахсони масъули мақомоти ҳуқуқӣ талаб карда мешавад, чанд навъ буда, вобаста ба ҳолатҳои марбута шаклҳои гуногуни он барои ошкор кардани баъзе нуктаҳои амалиёти тафтишотӣ тартиб дода мешаванд. Дар навбати аввал баёнот (нишондод)-и айбдоршаванда, судшаванда, тарафҳо ва шахси сеюм – айбдоршаванда дар мурофиаи ҷиноятӣ аз шахсе талаб карда мешавад, ки мақомоти таҳқиқ, тафтиш, прокуратура дар бораи ба ҷавобгарии ҷиноятӣ кашидани ӯ ҳамчун айбдоршаванда қарор баровардаанд. Айбдоршаванда ҳақ дорад оид ба айби эълоншуда баёнот диҳад. Додани баёнот барои айбдоршаванда кафолати ҳуқуқии ҳимояи манфиатҳои ӯ мебошад. Баёнот додан ҳуқуқи ӯ аст. Айбдоршаванда метавонад баёнот надиҳад. Дар ин бора муфаттиш, шахси таҳқиқкунанда наметавонанд ба ӯ фишор оварад ва ё воситаҳои ғайриқонуниро истифода барад. Айбдоршаванда ҳақ дорад дар хусуси айби ба ӯ эълонкардашуда, инчунин дар хусуси ҳолатҳои дигар кор, ки ба ӯ маълуманд, баёнот диҳад, арз намояд ва хоҳишҳо кунаду далелҳо пешкаш намояд. Баёноти ӯ дар тафтишоти судӣ низ шунида мешавад. Дар маҷлиси судӣ айбдоршаванда на танҳо оид ба айби эълоншуда баёнот медиҳад, балки ҳамчун ширкаткунандаи мурофиа дар тадқиқи далелҳо фаъолона иштирок мекунад. Баёноти тарафҳо ва шахси сеюм дар бораи ҳолатҳои барояш маълум, ки барои парванда аҳаммият доранд, бояд баробари далелҳои дигар аз рӯйи парвандаи ҷамъгардида маълумот диҳанд ва мувофиқи он ба рафти санҷиш баҳо дода мешавад. Иқроршавии як тараф ба далелҳое, ки онҳоро тарафи дигар ҳамчун асоси талабҳо ё норозигиҳои худ нишон медиҳад, барои суд ҳатмӣ намебошад. Суд далели эътирофшударо ба шарте далели муқарраршуда ҳисоб мекунад, ки вай шубҳа надошта бошад, ки иқроршавӣ ба ҳолатҳои кор мувофиқ аст ва он ба воситаи фишор, таҳдид, гумроҳӣ ё бо мақсади рӯпӯш кардани ҳақиқат ё ба тариқи фиребдиҳӣ ба даст наомадааст.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Фарҳанги истилоҳоти ҳуқуқ. Д. 2009.

Сарчашма
--------

* Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — 664 с. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.
**Баршор** — деҳа дар ҷамоати Қозидеҳи ноҳияи Ишкошим. Дар ҳудуди хоҷагии деҳқонии Мамадамбаров ҷойгир аст. Аз Баршор то маркази ноҳия 33 км; то шаҳри Хоруғ 77 км; роҳ автомобилгард. Аҳолиаш 197 нафар (2012), тоҷикон. Баршор мактаби таҳсилоти ибтидоӣ, китобхона, нуқтаҳои савдои хусусӣ, чойхона, корхонаи дӯзандагӣ ва чашмаи оби маъданӣ дорад, ки таркибаш мисли оби «Нарзан» аст. Соҳаҳои асосии хоҷагӣ: ғаллакорӣ, боғдорӣ ва сабзавоткорӣ. Заминҳо аз дарёчаи Баршор обёрӣ мешаванд.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Баршор // Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.
**Ште́фани Мари́я «Ште́ффи» Граф** (олмонӣ: *Stefanie Maria "Steffi" Graf*); зод. 14 июн 1969[…], Монҳойм[d], Баден-Вюртемберг) — тенничбози олмонӣ.

Зиндагинома
-----------

Таҳти роҳнамоии падар нахустин қадамҳоро ба ҷаҳони теннис гузошт. Дар 17-солагӣ беҳтарин варзишгарзани Олмон гардид ва соли 1987 қаҳрамони чемпионати озоди ИМА шуд. Дар 107 мусобиқаи гуногун ғолиб омадааст. Чандин маротиба соҳиби унвони якумин теннисбози ҷаҳон гаштааст. Дорандаи медалҳои тило ва биринҷии (дар бозии дунафарӣ) Бозиҳои олимпии ш. Сеул (1988), медали нуқраи Бозиҳои Барселона (1992) ва Ордени Олимпӣ (1999). Дар чаҳор чемпионати озоди Австралия (1988, 1989, 1990, 1994), шаш чемпионати озоди Фаронса (Ролан Гаррос; 1987, 1988, 1993, 1995, 1996, 1999), ҳафт мусобиқаи Вимбелдон (1988, 1989, 1991, 1992, 1993, 1995, 1995, 1996) ва панҷ чемпионати озоди Амрико (1988, 1984, 1993, 1995, 1996) пирӯз шудааст. Рекордҳои дарозмуддати баландтарин рейтинг (377 ҳафта) ва мақоми аввал байни занҳои теннисбоз (186 ҳафта) ба ӯ тааллуқ доранд.

Эзоҳ
----

1. ↑  Record #84033868 // VIAF(бис.) — [Dublin, Ohio]: OCLC, 2003.
2. ↑
3. ↑  *Collins B.* The Bud Collins History of Tennis (ингл.): An Authoritative Encyclopedia and Record Book — 2 — NYC: New Chapter Press, 2010. — P. 584. — ISBN 978-0-942257-70-0
4. 1 2  *Collins B.* The Bud Collins History of Tennis (ингл.): An Authoritative Encyclopedia and Record Book — 2 — NYC: New Chapter Press, 2010. — P. 583. — ISBN 978-0-942257-70-0
5. 1 2  Encyclopædia Britannica (ингл.)
6. 1 2  filmportal.de — 2005.
7. 1 2  Profile: Nobody to fear but her fans: Steffi Graf - tennis is easy, life is more difficult
8. ↑  сайт ITF

Сарчашма
--------

* Граф Штеффи // Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.
**Вина**, **бин** — сози мусиқии тории ҳиндӣ, бо мизроб навохта мешавад. 7 тор дорад: 4 тори мелодикӣ ва 3 тори резонаторӣ.

Косааш доирашакл, аз кадуи хушкида сохта мешавад (қутраш қариб 450 мм). Гарданаи коса ғафси дарози чӯбин буда, 4 гӯшак дорад. Дастааш (дарозиаш 500 мм, бараш 60 мм) аз чӯби бамбук буда, дар он 19-24 парда насб шудааст. Дар рӯйи пардаҳо 4 тори мелодикӣ ва аз бари даста 3 тори резонаторӣ кашида шудаанд. Торҳои мелодикӣ аз «до»-и октаваи якум, «сол» то «до»-и октаваи хурд ва «сол»-и октаваи калон, торҳои резонаторӣ аз «до»-и октаваи дуюм, «сол» то «до»-и октаваи якум ҷӯр мешаванд. Аз замонҳои қадим зиёда аз 20 намуди вина маълум аст. Вина ҳангоми сурудхонӣ ва рақс истифода мешавад.

Эзоҳ
----

1. ↑

Адабиёт
-------

* Вина / Ҷ. Обидпур // Боз — Вичкут. — Д. : СИЭМТ, 2014. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 3). — ISBN 978-99947-33-46-0.


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️  Гузариш ба унсури Викидода  Фарҳангҳо ва донишномаҳо | 
* Большая российская (старая версия)
* Брокгауза и Ефрона
* Малый Брокгауза и Ефрона
* Музыкальный Римана
* Энциклопедический лексикон
* Universalis

 |
| Дар феҳристҳои китобшинохтӣ | 
* GND: 4349356-7

 |
**Баълабак** (ар. بَعْلَبَكّ‎ *Baʿlabakk*; юн. Гелиопол) — шаҳр дар шимоли Лубнон, дар доманаи қаторкӯҳи Антиливан.

Аҳолиаш зиёда аз 72 ҳазор нафар (2011). Аз рӯйи лавҳачаҳои дорои хатти мехии аз Тал-ал-Амарн пайдогашта бармеояд, ки Б. асрҳои 15-14 то м. (ва ҳатто садаи 18 то м.) вуҷуд доштааст. Соли 332 то м. аз тарафи Искандари Мақдунӣ забт гардид. Баъди фавти ӯ Сурия ба дасти птолемейҳо гузашт ва Гелиопол ном гирифт. Дар замони ҳукмр. Октавиан Август Гелиопол мустамликаи румиҳо (Юлий-Август-Феликс) гардид ва дар ин ҷо ибодатхонаҳои румӣ бунёд ёфтанд. Зимни ҳафриёти бостоншиносии с-ҳои 1898—1905 таҳти роҳбарии бостоншиноси олмонӣ О. Пухштейн маҷмааи бузурги ибодатхонаи аз садаҳои 1-3 боқимонда бозёфт гардид. Соли 635 аз тарафи арабҳо (таҳти роҳбарии Абуубайд) тасарруф карда шуда, масҷиду манораҳо қомат афрохтанд. Соли 1400 аз тарафи Темур ва дар садаи 18 қисман аз тарафи Ҷаззар (аз Аккра) хароб гардид. Дар садаи 19 ба дасти туркон гузашта, ба маҳалли аҳолинишин табдил ёфт.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Новая российская энциклопедия. Т. 2. М. 2005.

Сарчашма
--------

* Баалбак // Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.
**Преспа** (Prespa), кӯлест дар қис-ми ғарбии нимҷаз- Балкан, дар Югославия, Албания ва Юнон. Дар ха-мии тектоникии байникуҳӣ, дар баландии 853 м воқеъ аст. Масоҳ. 285 км2, чуқуриаш то 54 м. Соҳил-ҳояш дар Ҷ. ва Ғ- баланди шахдор буда, дар қисмҳои боқимонда пасту ҳамвор аст. Тавассути сои обгу-зар (тӯлаш 1 км) бо кули Микри Преспа алоқаманд аст. Оби кӯл бо гори зеризаминй ба кули Охрид, ки аз П. 16 км шим. гарбтар ва 158 м п.оёнтар аст, ҷорӣ мешавад. Сатҳи об соле 1,5—2 м тагӣир меёбад. Аз кӯл моҳӣ медоранд.

* Энциклопедияи Советии Тоҷик : [дар 8 ҷ.] / сармуҳаррир  А. С. Сайфуллоев. — Д. : СИЭСТ, 1978—1988.
**Биёбони Сурия** (ар. بادية الشام‎ — *Бодият-уш-Шом*) — биёбон дар Осиёи Ғарбӣ, дар ҳудуди Сурия, Ироқ, Урдун ва Арабистони Саудӣ.

Масоҳаташ тақрибан 1 млн км2. Сатҳаш пуштакуҳ ва ҳамвори тадриҷан пастшаванда (аз 800 то 500м). Дар шимолу шарқ бо водии дарёи Фурот маҳдуд шудааст. Дар он куҳҳои алоҳидаи баландиашон то 1000—1100 м мавҷуданд. Б. С. асосан аз оҳаксангу мергелҳо таркиб ёфта, пастхамиҳои сарбастаи шӯразамин ва регзору заминҳои санглох вомехӯранд. Иқлимаш субтропикии континенталии хушк, зимистони нарм ва тобистони ниҳоят тафсон. Ҳарорати миёнаи янв. 6,90 С, июл 290 С. Боришоти солона дар Ҷ 50-80 мм, дар Шимол ва Шимол Ғ 200—300 мм. Ҳудуди Б. С. камоб буда, аз оби чоҳҳо истифода мебаранд. Набототаш аз буттаю нимбуттаҳо, саксавул, афсантин, гиёҳҳои хоклес иборат аст. То садаи XX дар Б. С. шутурмурғ, уштур мавҷуд буд. Аҳолии асосиаш бадавиён бо парвариши бузу гӯсфанд ва шутур машғуланд. Ба воситаи лӯлаҳои интиқоли нафт ин маҳсулот аз халиҷи Форс ба бандарҳои баҳри Миёназамин содир мешавад.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* Биёбони Сурия // Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.


  

Шаблон:Syria-stub
Шаблон:Iraq-stub
Ин вожа дигар маъноҳо низ дорад, Баёния (мазмунҳо)-ро бубинед.
**Баёния** — дар забоншиносӣ як навъи муайянкунанда буда, муайяншавандаро бо унвони дигараш ном бурда, бад-ин васила эзоҳ медиҳад.

Баёния монанди муайянкунанда бо ду тарз – изофӣ ва ҳамроҳӣ (беизофа) ба муайяншаванда алоқаманд мегардад, бинобар ин баёнияро ба гурӯҳҳои изофию беизофа (алоқаи ҳамроҳӣ) ҷудо мекунанд. Баёнияи изофӣ бештар пас аз калимаи муайяншаванда омада, муайяншавандаро аз ҷиҳатҳои зерин эзоҳ медиҳад:

* соҳаи машғулият, касб, ихтисос: *Шокири подабон, Қурбони аробакаш, Назири даллол, марди деҳқон*;
* мансаб, вазифа: *Шарифҷонмахдуми қозикалон, Шомуроди посбон*;
* мансубият ва табақаҳои иҷтимоӣ, қавму миллат, табаа, ҳизб: *Саиди муаллим, Сомеъпошои турк, Абдуллоҳхоҷаи коммунист*;
* тахаллус, лақаб: *Аҳмади Дониш, Муҳаммадсиддиқи Ҳайрат, Тошхӯҷаи Асирӣ, Хусрави Деҳлавӣ, Муҳаммадҷон Шакурии Бухороӣ ва ғ*.;
* мавзеъҳои ҷуғрофӣ: *деҳаи Ҷангалобод, вил. Хатлон, водии Ҳисор, дараи Ҳоит, дарёи Кофарниҳон*;
* муассиса, корхона: *ширкати «Ориёно», фабрикаи «Ширин», бозори «Саховат», тарабхонаи «Симин»*;
* номҳои китоб, асар, рӯзнома, маҷалла, филм: *китоби «Алифбо», достони «Шоҳнома», романи «Ғуломон», рӯзномаи «Ҷумҳурият», маҷ. «Садои Шарқ», филми «Рустам ва Суҳроб»*.

Баёнияҳое, ки пеш аз муайяншаванда омада бо бандаки изофӣ алоқаманд мешаванд:

* ҳурмату эҳтиром ва бузургдошти шахс − *Акаи раис, ба ман сухан диҳед; Ҷаноби Президент, ба диёри мо ҳам қадам ранҷа намоед; Бигузор, донаи аввали кишти баҳориро бобои деҳқон ба замин пошанд*;
* муносибати хешутаборӣ – *тағои Низомиддинам, холаи Гулбаҳорат, хоҳарчаи Шаҳлоят*;
* лақаб ва бадномӣ – *кали Ҷӯра, кӯри Ҷалил, дузди Шодӣ*;
* мансубият ба гурӯҳҳои иҷтимоӣ – *Эшони Тӯра, беваи Сафармоҳ*.

Қариб ҳамаи муносибатҳои маъноии зикршуда дар баёнияҳои беизофа ҳам мушоҳида мешаванд. Фарқ дар он аст, ки баёнияҳои беизофа бо алоқаи ҳамроҳӣ пеш аз калимаҳои эзоҳшаванда омада, онҳоро аз ҷиҳатҳои унвонҳои ифтихорӣ, унвону дараҷаҳои илмӣ, рутбаҳои ҳарбӣ, мансаб, вазифа, суханони боэҳтироми муроҷиатӣ ва ғ. шарҳ медиҳанд: Қаҳрамони Тоҷикистон Бобоҷон Ғафуров, акад. Муҳаммад Осимӣ, профессор Шарифзода, генерал Тошмуҳаммадов, лейтенанти калон Сафаров, президенти АИ Тоҷикистон Садриддин Айнӣ, ҷалолатмаоб Раббонӣ, устод Лоҳутӣ, муаллим Ҳусейнзода, рафиқ Олимӣ. Азбаски баёнияҳои беизофа дорои як задаанд, бо исмҳои хосси шахс калимаи мураккаб сохтаанд: Ҳайитамин, Исмоилмирохур, Набиполвон, Қиличхалифа, Алисартарош, Ҳамдамфӯрма, Тамарахонум, Шарофатхола, Қодирамак, Мирзомуаллим.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Забони адабии ҳозираи тоҷик. Синтаксис. Д. 1984;
* Грамматикаи забони адабии ҳозираи тоҷик. Ҷ. 2. Д. 1986.

Сарчашма
--------

* Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — 664 с. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.
**Баёнии Марворид** (форсӣ: بیانئ مروارید‎, **Хоҷа Шиҳобуддин Абдуллоҳ**; ? – 1516) — шоир, нависанда, хаттот ва мусиқидони форс-тоҷик.

Зиндагинома
-----------

Марворид лақаби падари Баёнии Марворид – Хоҷа Шамсуддин аст, ки аз шащри Кирмон ба Ҳирот кӯчида омад. Муддате дар Баҳрайн сафири Темуриёни Ҳирот буд. Ҳангоми зиндагӣ дар ин кишвар марворид ҷамъ кард ва баъди бозгашт ба дӯстонаш ҳадя мекард. Баёнии Марворид аз муқаррабони Алишери Навоӣ буд. Аз маълумоти тазкираҳо – «Оташкада»-и Озар, «Райҳонату-л-адаб»-и Мударрис Мирзо Муҳаммадалӣ, «Туҳфаи Сомӣ»-и Соммирзои Сафавӣ ва диг. ба Баёнии Марворид супориш шуда буд, ки таърихи ҳукмронии султон Ҳусайни Бойқароро ба назм дароварад ва он бояд маснавии панҷуми «Хамса»-аш мебуд. Аммо вай ин корро ба анҷом нарасонид. Аз Баёнии Марворид достони нотамоми «Хусрав ва Ширин» боқӣ мондааст. Аз маснавиҳои дигар «Хамса»-и Баёнии Марворид дараке нест. Маҷмӯаи ашъорашро бо номи «Мунису-л-аҳбоб» тадвин карда буд.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Алиев Г. Ю. Темы и сюжеты Низами в литературах народов Востока. М. 1985.

Сарчашма
--------

* Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — 664 с. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.
**Пиёдакашак**

Як навъ мусобиқаи ҷавонон, ки дар ҷашнҳои Наврӯз, арӯсӣ, хатнасур ё ба муносибати таваллуди писар созмон дода мешуд. Дар ин бозӣ 40-50 нафар иштирок мекарданд. Соҳиби маърака 3-4 метр матоъи сахтро ба мобайни иштирокчиён ҳаво медод. Ҷавонон ба дастаҳо тақсим шуда, кӯшиш мекарданд, матоъро ба пуррагӣ ба даст оранд ва туҳфаи асосӣ – бузро соҳиб шаванд. Дар Кӯлоб, Ғарм, Дарвоз дар ҳоли аз байнравӣ қарор дорад.

Адабиёт
-------

1. Нурджанов Н. Традиционный театр таджиков. Т.1, Д. 2002;

2. Донишномаи фарҳанги мардуми тоҷик. Ҷ.2. Д. 2016.

Нигаред низ
-----------

* Бозиҳои миллӣ ва мардумии тоҷикон
* Пешпаракон

Эзоҳ
----

1. ↑  Феҳристи миллии фаҳанги ғайримоддӣ /Natioal list of intangible cultural hertage/ Пажӯшиҳгоҳи илмӣ-тадқиқотии фарҳанг ва иттилооти Вазорати фарҳанги ҶТ – Душанбе: «Аржанг» 2016, – С. 190

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Ин мақолаи нопурра аз таърих мебошад.Шумо метавонед бо пурра кардани ин ба Википедия кумак кунед.* |
**Пйетро ди Готтардо Гонзаго (Гонзага)** (итол. *Pietro di Gottardo Gonzago (Gonzaga)*, 25 март 1751[…], Longarone[d], Veneto[d] ё Longarone[d], Veneto[d] — 6 август 1831, 25 июл 1831 ё 1831, Санкт-Петербург) — наққош, ороишгари театр, меъмор ва теоретики санъати итолиёӣ.

Зиндагинома
-----------

Дар хонаводаи наққоши ороишгар ба дунё омадааст. Дар Венетсия таҳсил карда (1765), зери таъсири сабки рассомон А. Каналетто, Ҷ. Теполо асарҳо офаридааст. Аз соли 1772 дар назди бародарони рассом-стенографист — Галлиари дар Милан ҳунар омӯхта, дар театрҳои Милан, Рим, Парма, Венетсия кор кард. Соли 1792 бо даъвати княз Н. Юсупов ба Санкт-Петербург омада, ба ҳайси ороишгари театрҳои императорӣ фаъолият намуд. Корҳои Гонзаго на танҳо бо зебоӣ, балки бо ҷилваҳои фазоии воқеии ҳайратангез, ки бо усулҳои хаёлию дурнамо офарида шудаанд, мафтункунанда мебошанд. Гонзаго дар театрҳои Санкт-Петербург ва Маскав чандин намоишномаро ороиш додааст. Аз соли 1992 дар лоиҳакашии боғи «Англия»-и Павловск ширкат варзида, манзараҳои ҷолибе кашидааст. Дар ин ҷо аз рӯи ангораҳои ӯ айвону толорҳои кохро бо нақшунигори муҳташам оро доданд. Гонзаго ба мусаввирони русу хориҷӣ аз ҳунари рассомию ороишгарӣ дарс додааст. Солҳои 1800—1817 як қатор асарҳои назариявӣ таълиф намуд, ки бархе аз онҳо соли 1807 дар нашриётҳои Санкт-Петербург бо забони фаронсавӣ нарш шудаанд.

Эзоҳ
----

1. 1 2  *Bibliothèque nationale de France* идентификатор BNF (фр.): платформаи додаҳои боз — 2011.
2. 1 2  Pietro di Gottardo Gonzaga (нидерл.)
3. 1 2  Pietro Di Gottardo Gonzaga (ингл.) — OUP, 2006. — ISBN 978-0-19-977378-7
4. 1 2 3 4  Гонзаго Пьетро ди Готтардо // Большая советская энциклопедия (рус.): [в 30 т.] / под ред. А. М. Прохоров — 3-е изд. — М.: Советская энциклопедия, 1969.
5. 1 2 3 4 5 6 7 8   — 1808.
6. 1 2
7. 1 2  *Syrkina F. Y.* Gonzago [Gonzaga, Pietro di Gottardo] (ингл.) // *Grove Art Online* / J. Turner — [Oxford, England], Houndmills, Basingstoke, England, New York: OUP, 2017. — ISBN 978-1-884446-05-4 — doi:10.1093/GAO/9781884446054.ARTICLE.T033241

Сарчашма
--------

* Гонзаго Петро ди Готтардо // Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️  Гузариш ба унсури Викидода  Вебгоҳҳои мавзӯъӣ | 
* RKDartists

 |
| Фарҳангҳо ва донишномаҳо | 
* Биографический итальянцев
* Большая российская (старая версия)
* Брокгауза и Ефрона
* Кругосвет
* Малый Брокгауза и Ефрона
* De Agostini
* Treccani

 |
| 

| Дар феҳристҳои китобшинохтӣ |
| --- |
| 
* BNF: 143050651
* GND: 118718118
* ICCU: CFIV056181
* ISNI: 0000 0000 6656 9903
* LCCN: n88134199
* NTA: 070512876
* SUDOC: 074425889
* VIAF: 22354238
* WorldCat VIAF: 22354238
* ULAN: 500005796

 |

 |
**Биҳиштӣ** — навъе аз ангурҳои қадимии дерпазаки тоҷикӣ; селексияи халқист.

Биҳиштӣ сафед ва сиёҳ мешавад. Баргаш сабзи баланд, миёнаҳаҷми гирд а ё байзашакли 3-5-парраи чиндор. Гулаш ду­ҷинс, хӯшааш миёна ва калон (дарозиаш 15—28 см, вазнаш 275—350 г, баъзан 1—1,3 кг), устувона ё махрутшакл, зичиаш миёна. Ғужбаш миё­на­ҳаҷм (дарозиаш 15 мм, бараш 14 мм), лунда, тухмшакл, рангаш сабзи зардча, баъди пурра пухтан зарди кушод ме­шавад; мумпардааш тунук. Ғуж­маш ғафсу сахт, гӯшташ серобу сершира, 1—2 (баъзан 3) дона тухм дорад. Баъди пурра пухтан, дар таркибаш 23—28 % қанд ва 4,7—6,8 г/л туршӣ мав­ҷуд аст. Аз ҳар га 120—200 сентнер ҳо­сил меғундоранд. Токаш зудсабз, 35—42%-и навдаҳо­яш самаровар. Дар шароити иқ­лими Тоҷикистон нимаи май гул карда, ох. авг. мевааш ме­па­зад. Давраи нашваш 138—160 рӯз. Меваи биҳиштиро тар мехӯ­ранд, аз он афшура ва шароби аълосифат тайёр мекунанд. Мавизаш сифати баланд надорад. Биҳиштиро бештар дар водиҳои Зарафшону Ҳисор, инчунин дар вилоятҳои Бухоро, Қашқадарё ва Хоразми Ӯзбекистон мепарваранд. Биҳиштии сиёҳ асосан дар ноҳияи Панҷакент парвариш карда мешавад. Токаш ба сармо ва камобӣ устувор аст. Дар шӯрхок ва заҳзаминҳо низ хуб месабзад. Аз касалиҳои гарда ва некроз бештар зарар мебинад.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Лазаревский М. А. Сорта винограда. М. 1959;
* Ампелография Узбекистана. Ташкент, 1984.

Сарчашма
--------

* Биҳиштӣ / Ҳ. Маҳмадқулов // Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.
**Воқиф** (форсӣ: واقف‎) — шоири тоҷик (асри 16).

Зиндагинома
-----------

Мувофиқи маълумоти тазкиранигор Малеҳои Самарқандӣ, Воқиф аслан аз мардуми Қандаҳор будааст. Ба Исфаҳон омада, ба хидмати ҳукмрони давр ворид гардид. Малеҳо бо ӯ вохӯрда, намунаҳои ашъорашро барои тазкирааш гирифтааст. Ашъорашро «бисёр-бисёр намакин ва матин» гуфтааст. Абёти зерин намунае аз шеъри ӯянд:

> Ишқ агар з-ин гуна берун оварад он моҳро,   
> 
> Далви Юсуф косаи дарюза гардад чоҳро.   
> 
> Ваҳдати оина аз як оҳ барҳам мехӯрад,   
> 
> Касрати ғам бештар бошад дили огоҳро.   
> 
> Арзи матлабро маҷоли як қадам рафтор нест,   
> 
> Обрӯ гул карда азбас хоки ин даргоҳро. 
> 
>

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* مذاکرالاصحاب یا تذ کرةالشعراء ملیحای سمرقندی. دوشنبه. ۱۳۸۵هـ. ش

Сарчашма
--------

* Воқиф / М. Диловаров // Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.
**Вофӣ** (ар. وافی‎ – вафокунанда ба аҳд, нигаҳбони аҳд) — дар илми арӯз байтест, ки рукнҳои он солиманд, яъне таҷзият – ба ҷузъҳо ҷудо кардан дар он роҳ наёфтааст.

Мисол:

> Ай сорбон, оҳиста рон, к-ороми ҷонам меравад  
> 
> В-он дил, ки бо худ доштам, бо дилситонам меравад.  
> 
>   
> 
> мустафъилун / мустафъилун / мустафъилун / мустафъилун  
> 
> \_ \_ V \_ / \_ \_ V \_ / \_ \_ V \_ / \_ \_ V \_
> 
> 
> Саъдӣ
> 
> 

> Агар он турки шерозӣ ба даст орад дили моро,  
> 
> Ба холи ҳиндуяш бахшам Самарқанду Бухороро.  
> 
>   
> 
> V \_ \_ \_ / V \_ \_ \_/ V \_ \_ \_/ V \_ \_ \_  
> 
> мафоӣлун / мафоӣлун / мафоӣлун / мафоӣлун /
> 
> 
> Ҳофиз
> 
>

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* شمس الدین محمد بن قیس الرازی، المعجم فی معاییر اشعارالعجم، تهران، 1338، ش.؛
* دهخدا. لغت نامه. جلد 15، تهران، 1377 ش.ر

Сарчашма
--------

* Вофӣ / У. Тоиров // Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.
**Вофир** (ар. وافر‎ — бисёр, фаровон) — номи яке аз баҳрҳои махсуси шеъри арабӣ. 

Баъзе шоирони форс-тоҷик барои санҷиши маҳорати худ дар ин баҳр шеър гуфтаанд. Ин баҳрро барои он вофир меноманд, ки дар рукни он ҳиҷои кӯтоҳ нисбат ба ҳиҷои дароз бисёр аст. Рукни асосии вофир мафоилатун (V – VV –) аст. Халил ибни Аҳмад онро аз ҷузви аввали доираи дуввуми арӯзи арабӣ (нигар Доираҳои арӯз), яъне, доираи муъталифа дар шакли мусамман ҷудо кардааст. Аз рукни солими вофир чор навъи он – мусаммани солим, мусаддаси солим, мураббаи солим ва мусаннои солим ба вуҷуд меоянд. Барои сохтани навъҳои дигари ин баҳр аз рукни солим ва зиҳофҳо (нигар Зиҳоф), ки шумораашон зиёд аст, истифода мебаранд. Мисолҳо: Вофири мусаммани солим: 

> Чӣ шуд, санамо, ки сӯйи касе ба чашми ризо наменигарӣ,  
> 
> Зи расми ҷафо намегузарӣ, тариқи вафо намесипарӣ,  
> 
>   
> 
> мафоилатун / мафоилатун / мафоилатун / мафоилатун  
> 
> V – VV – / V – VV – / V – VV – / V – VV – 
> 
> 
> Сайфӣ
> 
> 

Вофири мусаддаси солим: 

> Буто, ғами ту бар ин дили ман бизад аламе,   
> 
> Чунонки аз ӯ ба гирди ҷаҳон шудам аламе.   
> 
>    
> 
> мафоилатун / мафоилатун / мафоилатун   
> 
> V – VV – / V – VV – / V – VV – 
> 
> 
> Насируддини Тӯсӣ
> 
> 

Вофири мураббаи солим: 

> Бадӣ чӣ кунӣ ба ҷони касе,   
> 
> Ки ӯ накунад ба ҷони ту бад.  
> 
>    
> 
> мафоилатун / мафоилатун  
> 
> V – VV – / V – VV –
> 
>

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Тоиров У. Қомуси қофия ва арӯзи шеъри Аҷам. Ҷ. 1. Д. 1994;
* شمس الدین محمد بن قیس الرازی. المعجم فی معاییر اشعار العجم. تهران، 1338 هـ. ش.ر

Сарчашма
--------

* Вофир / У. Тоиров // Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.
Ин вожа дигар маъноҳо низ дорад, Галатея (мазмунҳо)-ро бубинед.

**Галатея** (юн.-қад. Γαλατεία) — радифи дохилии сайёраи Нептун.

Аз номи яке аз нереидаҳои асотири Юнони Қадим (худои баҳр, духтарони Нерей ва океанидаи Дорида, ки шакли зоҳириашон ба париҳои дарёии славянӣ шабеҳ аст) гирифта шудааст. Ҳамчун Нептун У1 низ ифода мекунанд. Галатеяро дар асоси 10 акси дар тӯли 5 рӯз фиристодаи дастгоҳи кайҳонии «Вояҷер-2» соли 1989 кашф карда, 16 сентябри 1991 ном гузоштаанд. Галатея шакли ғайрикуравӣ дошта, поинтар аз мадори синхронии наздинептунӣ давр мезанад ва дар натиҷаи ин мадори радиф аз таъсири қувваҳои ҷазру маддӣ торафт поинтар меравад. Бо мурури замон Г. метавонад ба рӯйи Нептун афтад ё аз сабаби васеъшавии мадду ҷазр пора-пора шуда, ҳангоми ба ҳудуди Рош (радиуси мадори даврии радифе, ки гирди ҷирми осмонӣ давр зада, дар он қувваҳои ҷазру маддии дар натиҷаи ҷозибаи ҷисми марказӣ бавуҷудомада ба қувваҳои худҷозиба баробаранд) расидан ҳалқаро ташкил диҳад. Дар Галатея равандҳои геологӣ мушоҳида нашудаанд. Андозаи Галатея 204×184×144 км, радиуси миёнааш 88 ± 4 км, массааш 2,12±0,08•1018 кг, зичии миёнааш 0,75 ± 0,1 г/см³ ва даври гардишаш 0,428744 рӯз аст.

Эзоҳ
----

1. ↑
2. ↑  NASA FACTS (ингл.) — NASA.

Сарчашма
--------

* Галатея / А. Раҳмонов // Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️  Гузариш ба унсури Викидода  Фарҳангҳо ва донишномаҳо | 
* Хорватская
* Britannica (онлайн)

 |
Урдугоҳи Гайдамакҳо
**Гайдамакҳо** (тур. haydamak — рондан), иштирокчиёни ҳаракати халқии озодихоҳӣ дар Украина бар зидди зулми миллию динӣ. Ҳаракати Гайдамакҳо дар даҳсолаи 2-юми садаи XVIII дар Волин ва Подолияи Ғарбӣ cap зада, сипас дигар ноҳияҳои Украинаро фаро гирифт. Дастаҳои Гайдамакҳо аз деҳқонон, казакҳои камбағали Запорожия, батракҳо, ҳунармандон иборат буданд. Ба ғайр аз украинҳо дар дастаҳо белорусҳо, полякҳо, молдавиҳо, русҳо, казакҳои Дон низ буданд. Ҳаракати Гайдамакҳоро деҳқонон ва казакҳои як қисми Украина, ки ба ҳайати Россия дохил буд, дастгирӣ карданд. Россияи подшоҳӣ дар пахш кардани ҳаракат фаъолона иштирок намуд. Дар с-ҳои 1734, 1750, 1768 ҳаракати Гайдамакҳо ба шӯришҳои калони халқӣ табдил ёфт. Хусусан шӯриши соли 1768 пурзӯр буд. Дар солҳои Ҷанги шаҳрвандии 1918—20 миллатчиёни буржуазияи украин аз шуҳрати дар байни халқ дощтаи Гайдамакҳо истифода карда, отрядқои худро Гайдамакҳо номиданд.

* Энциклопедияи Советии Тоҷик : [дар 8 ҷ.] / сармуҳаррир  А. С. Сайфуллоев. — Д. : СИЭСТ, 1978—1988.
|  |
| --- |
| ← **июн** → |
| Дш | Сш | Чш | Пш | Ҷм | Шн | Яш |
|   |   |   | 1 | 2 | 3 | 4 |
| 5 | 6 | 7 | 8 | 9 | 10 | 11 |
| 12 | 13 | 14 | 15 | 16 | 17 | 18 |
| 19 | 20 | 21 | 22 | 23 | 24 | 25 |
| 26 | 27 | 28 | 29 | 30 |   |   |
| с. 2023 |

**22 июн** — 173-умин рӯзи сол (174-умин дар солҳои кабиса) дар тақвими григорӣ.
То поёни сол 192 рӯз боқӣ мемонад.

Ҷашнҳо
------

*Бознигаред: Гурӯҳ:Ҷашнҳои 22 июн*

Ҷаҳонӣ
------

* Беларус, Русия — Рӯзи сӯгворӣ. Рӯзи оғози Ҷанги Бузурги Ватанӣ солҳои 1941—1945.

### Миллӣ

### Динӣ

Рӯйдодҳо
--------

*Бознигаред: Гурӯҳ:Рӯйдодҳои 22 июн*

Зодрӯзҳо
--------

*Бознигаред: Гурӯҳ:Зодагони 22 июн*

* 1908 — Сайфиддин Абдуллоев, пахтакор, Қаҳрамони Меҳнати Сотсиалистӣ.
* 1936 — Иззатулло Ҳаёев, ходими давлатӣ, собиқ нахуствазири Тоҷикистон.
* 1977 — Алишери Муҳаммадӣ, шоир ва донишманди тоҷик.

Даргузаштҳо
-----------

*Бознигаред: Гурӯҳ:Даргузаштагони 22 июн*

Тақвими мардумӣ
---------------

**Саратон** (22 Июн — 22 Июл) — яке аз бурҷҳои дувоздаҳгона аст ва баробар бо моҳи Тир дар тақвими Эронӣ аст.

СаратонСаратон

Эзоҳ
----

Нигаред низ
-----------

|  |
| --- |
| **Дарахти гурӯҳҳо** *(боб):*
  22 июн |

Пайвандҳо
---------

* Бойгонӣ шудааст 15 июли 2006  сол.
*
|  |
| --- |
| ← **феврал** → |
| Дш | Сш | Чш | Пш | Ҷм | Шн | Яш |
|   |   | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 |
| 6 | 7 | 8 | 9 | 10 | 11 | 12 |
| 13 | 14 | 15 | 16 | 17 | 18 | 19 |
| 20 | 21 | 22 | 23 | 24 | 25 | 26 |
| 27 | 28 |   |   |   |   |   |
| с. 2023 |

**19 феврал** — 50-умин рӯзи сол дар тақвими григорӣ.
То поёни сол 315 рӯз (316 рӯз дар солҳои кабиса) боқӣ мемонад.

Ҷашнҳо
------

*Бознигаред: Гурӯҳ:Ҷашнҳои 19 феврал*

Ҷашнҳо
------

*Бознигаред: Гурӯҳ:Ҷашнҳои 19 феврал*

### Миллӣ

### Динӣ

Рӯйдодҳо
--------

*Бознигаред: Гурӯҳ:Рӯйдодҳои 19 феврал*

Зодрӯзҳо
--------

*Бознигаред: Гурӯҳ:Зодагони 19 феврал*

* 1473 — Николай Коперник, олими аврупоӣ.
* 1940 — Сафармурод Ниёзов, сиёсатмадори аҳли Туркманистон.

Даргузаштҳо
-----------

*Бознигаред: Гурӯҳ:Даргузаштагони 19 феврал*

* 1997 — Дэн Сяопин, сарвари Чин ва «меъмори ислоҳоти Чин».

Тақвими мардумӣ
---------------

**(21 Январ — 19 Феврал)** — **Далв** яке аз бурҷҳои дувоздаҳгона аст ва баробар бо моҳи Баҳман дар Гоҳшумори Эронӣ аст.

ДалвДалв

Нигаред низ
-----------

|  |
| --- |
| **Дарахти гурӯҳҳо** *(боб):*
  19 феврал |

Эзоҳ
----

Пайвандҳо
---------

* Бойгонӣ шудааст 21 июли 2006  сол.
* 
* BBC On this day, 19.02
**Анурия** (аз юн.-қад. ἀν- — *ҳиссачаи инкорӣ* ва οὖρον — *пешоб*) — наомадан ё хеле кам омадани пешоб. 

Анурия дар натиҷаи бемориҳои вазнини гурда, роҳи пешобро бастани санги масона, аз омос фишурда шудани нойи пешоб, суст шудани кори дил ва ғайра ба вуҷуд меояд. Аломатҳои анурия хушк шудани даҳон, ташнагӣ, дилбеҳузурӣ, қай ва ғайра мебошанд. Зиёда аз ду шаборӯз наомадани пешоб боиси заҳролудии организм ва уремия мегардад. Бо мақсади табобати анурия қабл аз ҳама сабаби онро бартараф сохтан лозим аст. Дар сурати ғайриимкон ё бесамар будани тадбирҳои зарурӣ аз гурдаи сунъӣ истифода мекунанд.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Анурия // А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2021, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.
***Шаҳри қадимаи Уршалим (ибр. ‏ ‎*** **Ha-Ir ha-Atik, *ар. البلدة القديمة‎* Ал-Балда ал-Кадим,** *арманӣ.* Երուսաղէմի հին քաղաք*,* **Erusałemi hin k'ałak**) — минтақа бо масоҳати 0.9 км²-и деворшуда  дар Уршалими Шарқӣ мебошад. То соли 1860, вақте ки маҳаллаи яҳудиёни Мишкенот Шаъананим таъсис ёфт, он тамоми Уршалимро намояндагӣ мекард.

Деворҳои муҷассамаи Ерусалим, ки ҳоло мавҷуданд, соли 1538 аз ҷониби Султон Усмонӣ Сулаймони Бузург сохта шудааст. Дарозии деворҳо тақрибан 4,5 км аст, баландии онҳо аз 5 то 15 метр ва ғафсӣ то 5 метр аст. Дар маҷмӯъ, деворҳои шаҳри куҳна 35 бурҷро дар бар мегиранд, ки аксари онҳо (15) ба девори шимолӣ тааллуқ доранд, ки аз берун дастрастар аст .

Дар деворҳои қалъаи Шаҳри Қадим як қатор ҷойҳои муқаддаси дорои аҳамияти асосӣ мавҷуданд: кӯҳи маъбад бо пойгоҳаш Девори Ғарбӣ — барои яҳудиён, калисои Оромгоҳи муқаддас — барои масеҳиён, Қубат ас-Саҳра ва масҷиди Ақсо (дар болои кӯҳи маъбад) — барои мусалмонон. Худи кӯҳи маъбадро созмони исломии ВАКФ (Вакфи исломии Ерусалим) идора мешавад. Яке аз муқаддасоти муҳими масеҳии шаҳри қадим Виа Долороза — роҳи Салиби Исои Масеҳ — аз дарвозаи шер аз шаҳри қадим то Калвария мебошад. 

Дар беруни деворҳои қалъа ҷойгоҳҳои калидӣ дар Уршалим боқӣ мондаанд, ба монанди кӯҳи Сион дар ҷанубу ғарб ва кӯҳи Зайтун дар шарқ. Мувофиқи анъана, Шаҳри Қадим ба чор маҳаллаи нобаробар тақсим карда мешавад, ки ҳудуди ҳозираи онҳо танҳо дар асри 19 ташаккул ёфтааст  : маҳаллаи мусалмонон, маҳаллаи масеҳиён, маҳаллаи яҳудиён ва маҳаллаи арманиҳо. Аҳолии кунунии шаҳри куҳна асосан дар маҳалли мусулмонон ва масеҳиён зиндагӣ мекунад. Шумораи умумии аҳолӣ 36.965 нафарро ташкил дод (2007); тақсимот аз рӯи мансубияти динӣ: мусулмонони зиёда аз 30,000 (2013); Масеҳиён 5,681 (2007), илова бар тақрибан 500 арманиҳо (2011); қариб 3000 яҳудӣ, илова боз тақрибан 1500 донишҷӯёни иешива (2013) .

Эзоҳ
----

1. ↑
2. ↑  *Kollek, Teddy(англ.)тҷк..* Afterword // A Will to Survive - Israel: the Faces of the Terror 1948-the Faces of Hope Today / John Phillips. — Dial Press/James Wade, 1977.. — «about 225 acres».
3. ↑  *Eliyahu Wager.* Illustrated guide to Jerusalem. — Jerusalem: The Jerusalem Publishing House, 1988. — С. 138.
4. ↑  *Ben-Arieh, Yehoshua.* Jerusalem in the 19th Century, The Old City. — Yad Izhak Ben Zvi & St. Martin's Press, 1984. — С. 14. — ISBN 0-312-44187-8.
5. ↑  Jerusalem The Old City: Urban Fabric and Geopolitical Implications.  International Peace and Cooperation Center (2009). Баргирифта аз сарчашмаи аввал 28 сентябри 2013.
6. ↑  *Bracha Slae*. Demography in Jerusalem’s Old City (13 июли 2013). Проверено 26 сентябри 2015.
7. ↑  *Beltran, Gray* Torn between two worlds and an uncertain future(пайванди дастнорас — *таърих*).  Columbia Journalism School (9 май 2011). 6 октябри 2015 санҷида шуд. Баргирифта аз сарчашмаи аввал 14 феврали 2015.
Ин вожа дигар маъноҳо низ дорад, Авогадро-ро бубинед.
**Адади авогадро** - адади молекулаҳо дар як мол модда (ба ифтихори физики италиявӣ Амедео Авогадро гузошта шудааст). Ишораташ NA. Адади Авогадро яке аз муҳимтарин собитаҳои универсалии физика буда, борои муайян намудани аксар собитаҳои физикӣ (Собитаи Болтсман, Адади Фарадей ва ғайра) асос гардидааст. Усулҳои гуногуни муайян кардани Адади Авогадро мавҷуданд.

Қимати маъмули адади авогади аз рӯи шкалаи карбонии массаҳои атомӣ муайянгардида, чунин аст:
NА = (6,02252 ± 0,00028) •1023 мол–1.

{\displaystyle N\_{A}=6.022\,1415\times 10^{23}\pm 0.000\,0010\times 10^{23}} мол-1 (CODATA, 2002)

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — 608 с. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2021, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.
**Баёзи Шашмақом**. /Муҳаррир М. Акбарзод. – Душанбе. – 2007 с.

Мундариҷа
---------

Бори аввал дар заминаи нусхаҳои хаттии Тоҷикистон, Русия, Ӯзбекистон ва Эрон матни (назми) баргузидаи шоҳкории шеърию мусиқии устодонаи тоҷикон "Шашмақом" таҳия ва пешкаши дӯстдорони ҳунарҳои зебо мешавад. Назми баргузидаи ин шоҳкории бадеӣ бар пояи нусхаҳои мӯътамади хаттӣ, ки дар оғози садаи ХVlll ва ибтидои асри ХХ дар ҳавзаҳои ҳунарии Бухоро, Самарқанд, Марву Миёнколот тавассути донандагони назму наво, хаттотони чирадаст тадвин гардидаанд, мураттаб шудааст. Таърихи таҳаввули баёз ва баёзнигории мусиқӣ (хосатан мақом ва мақомхонӣ) то кунун дар иртибот бо нусхаҳои хаттии бозмонда пажӯҳиши фаннӣ нашудаанд. Аз ин рӯ солҳои охир доир ба таърихи ташаккули манзумаҳои мусиқӣ (мақомҳо) дар Тоҷикистону Ӯзбекистон фикру хулосагириҳои гуногун рӯи кор омаданд, ки то ҷое аксари навиштаҳо баёнгару ҷавобгӯи воқеияти таърихию илмии ташаккули куллиёти назми ин шоҳкории шеърию мусиқӣ нестанд.

Тақризҳо
--------

Донистаниҳо
-----------

Китоби Баёзи Шашмақом. /Муҳаррир М. Акбарзод. – Душанбе. – 2007 с. дар Китобхонаи миллии Тоҷикистон маҳфуз аст.

Дар бораи муаллиф
-----------------
**Адади транccендентӣ** — ададе, ки барои ҳеч як бисёрузваи коэффитсиентҳояш бутун реша шуда наметавонад. Ба ибораи дигар адади транссендентӣ адади ғайриалгебравӣ мебошад. Мавҷудияти адади транссендентиро бори аввал Ж. Лиувилл (1844) муқаррар кардааст. Дертар, соли 1874 Г. Кантор вуҷуд доштани ададҳои транссендентиро чун натиҷаи шуморишпазир будани маҷмӯи ададҳои алгебравӣ собит намуд. Азбаски маҷмӯи ададҳои ҳақиқӣ шуморишнопазир аст, пас ададҳои транссендентӣ вуҷуд доранд ва маҷмӯи онҳо иқтидори континуумро дорад. Ҳар адади транссендентӣ ирратсионалӣ мебошад, лекин на ҳамаи ададҳои ирратсионалӣ транссендентианд. Масалан, адади ирратсионалии адади транссендентӣ нест, зеро он ҳалли муодилаи алгебравии x2–2= 0 мебошад. Соли 1873 Ш. Эрмиттранссендентӣ будани адади Неперро исбот кард.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — 608 с. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2021, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.
**Баёз**, **баёзча** (ар. بیاض‎ — байз, сафед) — дар адабиётшиносӣ, дафтаре, ки дар он шеърҳои тоза ва гузидаи як ё чанд шоир ҷамъ оварда шудааст

Дар луғат баёз ба маънои сафедӣ, коғаз, дафтари мусаввада, дафтари дастнавис, дафтари нонавишта ва ғ. омадааст. Чун истилоҳи адабиётшиносӣ маҷмӯаест, ки дар он дӯстдорони адабиёт, адибони касбӣ, шоирону нависандагон ашъори писандидаашонро ҷамъ меоварданд ва он ба шакли маҷмӯа, китоб ё китобчае сурат мегирифт. Дар оғози пайдоиш теъдоди коғази сафедро, ки аз арз ба ҳам дӯхта ва бо чарм ҷилдбандӣ шуда буданд, баёз мегуфтанд. Котиб он авроқро бо худ дошт. Пас аз дарёфти матлаби муҳимме онро ба коғазҳояш сабт мекард. Минбаъд он авроқи пур аз навишта ва ёддошт низ баёз ном гирифт. Баёзсозӣ дар асрҳои миёна оғоз ёфта, ба ҳукми анъана даромад ва то асрҳои 18-19 ривоҷ ёфт. Дар садаи XIX, пас аз пайдо шудани дастгоҳҳои чопӣ баёзҳои чопӣ низ пайдо ва мунташир гардиданд. Баёзҳо навъҳои гуногун доранд. Дар баъзе аз онҳо намунаҳои ашъори шоирон — ғазалҳо, қасидаҳо, қитъаҳо ҷамъ оварда шудаанд. Баёзҳое ҳастанд, ки матлаи ғазалиёту қасоиди шоиронро дар бар мегиранд. Бар хилофи тазкираҳо дар баёз зиндагиномаи шоирон оварда намешавад. Дар баъзе баёз-ҳо дар овардани номи шоирон тартиби алифбо риоя гардидааст. Баёзҳо чун маҷмӯаи ашъор аҳаммияти хос доранд. Ба воситаи онҳо ашъори баъзе шоирони гумноми асрҳои гузаштаро, ки ба шакли девон ё маҷмӯае надаромадаанд ва ё девонашон, ки то ҳол пайдо нагардидааст ва ё аз байн рафтааст (мас. Парии Ҳисорӣ, Исо-махдум, Ҳасрат, Саҳбо, Савдо ва диг.) гирдоварӣ, барқарор ва бозсозӣ намудан мумкин аст.

Дар Ганҷинаи дастнависҳои шарқии Институти забон, адабиёт, шарқшиносӣ ва мероси хаттии ба номи Абуабдуллоҳи Рӯдакии АИ ҶТ беш аз 140 баёз зери рақамҳои пайдарҳами 1509—1645 нигаҳдорӣ мешаванд. Баёзҳои ашъори шоирони форс-тоҷик дар Ганҷинаи дастнависҳои Институти шарқшиносии АИ Ҷумҳурии Ӯзбекистон (мас. зери рақами 279 «Баёзи Савдо»), дар Китобхонаи Музейи Британия (зери рақами Add. 16, 802 «Баёзи Абдуқодири Бедили Деҳлавӣ») мавҷуданд. Китоб ё китобчаеро, ки дар он матолибе судманд аз қабили дуо, оятҳои Қуръон, калимаву ибораҳо, ҷумлаҳои ахлоқӣ, фалсафӣ, пандомӯз сабт мегардиданд, низ баёз мегуфтанд.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Фарҳанги забони тоҷикӣ. Ҷ. 1, М. 1968;
* Энсиклопедияи адабиёт ва санъати тоҷик. Ҷ. 1, Д. 1988;

Сарчашма
--------

* Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — 664 с. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.
**Бара́новичи** (беларусӣ: Баранавічы) — шаҳр дар вилояти Брести Ҷумҳурии Белоруссия. Аҳолиаш бо атрофи он 190 ҳазор нафар (2012). Маркази роҳи оҳани Минск-Брест, Лида-Лунинетс, Волковиск-Осиповичи.

Таъсис
------

Шаҳр дар солҳои 70 садаи XIX бунёд ёфтааст. Соли 1890 шаҳрак, аз соли 1919 шаҳр дар ҳайати Полша ва аз соли 1939 дар ҳайати Ҷумҳурии Белоруссия. Корхонаҳои калони саноатиаш: з-дҳои агрегати автомобил, асбобу афзори дастгоҳҳо, мошинҳои саноати савдо ва комб. васли қисмҳои оҳану бетонӣ, комб. матоъҳои пахтагӣ, ф-каҳои дӯзандагӣ, пойафзор, з-дҳои консерваи гӯшт, мева, орд, нон, истеҳсоли пиво ва шир. Дар Б. коллеҷҳои саноати сабук, технологӣ, иқтисодӣ-ҳуқуқӣ, омӯзишгоҳи мусиқӣ, 17 мактаби таҳсилоти миёнаи умумӣ, 5 гимназия, 1 литсей, донишгоҳ (2004), осорхонаи кишваршиносӣ, осорхонаи таърихи роҳи оҳан мавҷуданд.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* Барановичи // Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.
**Гулбурӣ** — дар гулпарварӣ, чидани гул барои тайёр кардани гулдаста, гулчанбар ва ғ.

Гулҳоро бо мақсади якка кардан, дур сохтани шохчаҳои хушкида ва ғунчаву шукуфаҳои зиёдатию касал низ мебуранд. Маъмулан, ба гулбурӣ субҳдам, ҳангоми ботароватии ғунча, гул ва барг, рӯзҳои абрноку салқин машғул мешаванд. Дар вақти борон ва баъди он буридани гул ҷоиз нест, чунки гул аз нами зиёд мепӯсад. Барои он ки гулдаста дергоҳ тару тоза истад, маъмулан, гулғунчаро мебуранд (ғайр аз гули кавкаб ва баъзе навъҳои садбарг). Гулро ба оби борон ё оби бехлор дар гулдон гузоштан беҳтар аст. Гулҳоеро, ки ба ҷойи дур мебаранд, дар таҳхона ё яхдон (дар ҳарорати 0-2°С) нигоҳ медоранд. Ҳангоми буридани гул дар рустанӣ баргҳои солимро мемонанд (мас. дар лола 1-2, занбақ 6-8, садтумонӣ 2-3, оташгул 5-6 ҷуфт). Гули рустаниҳои дусола (момогул, ҳусниюсуф)-ро аз бехаш мебуранд.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Гулбурӣ // Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.

* Соколова Т. А. Цветоводство. М. 2006;
* Хессайон Д. Г. Все для сада своими руками. Кладез. 2007.
Рубъ
**Адади ратсионалӣ** — ададе, ки дар шакли m/n (m ва n – ададҳои бутун) ифода шуда метавонад. Азбаски адади бутуни m-ро дар шакли m /1 навиштан мумкин аст, ҳамаи ададҳои бутун ратсионалӣ мебошанд. Дар маҷмӯи ададҳои ратсионалӣ амалҳои ҷамъ, тарҳ, зарб ва тақсим (агар тақсимкунанда сифр набошад) ҳамеша иҷрошавандаанд, яъне маҷмӯи ададҳои ратсионалӣ майдонро ташкил медиҳанд (нигар Майдони алгебравӣ). Қоидаҳои асосии иҷрои амалҳо бо ададҳои ратсионалӣ ба воситаи формулаҳои зерин ифода мешаванд: Ададҳои ратсионалӣ инчунин дар шакли касрҳои даҳии охирнок ё беохири даврӣ ифода шуда метавонанд. Ҳар гуна адади ирратсионалиро дар байни ду адади ратсионалӣ, ки фарқи байни онҳо беинтиҳо хурд аст, ҷой додан мумкин аст.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — 608 с. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2021, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.