recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Наврӯзшо Қурбонҳусейнов** (11 [24] январ 1911, Хоруғ — 31 май 1992, Хоруғ) — овозхон, навозанда ва оҳангсози тоҷик. Ҳофизи халқии ҶШС Тоҷикистон (1960).

Зиндагинома
-----------

Фаъолияти сарояндагии Қурбонҳусейнов ҳанӯз соли 1924 дар маҳфили ҳавасмандони санъати ш. Хоруғ оғоз ёфта, бо таъсис ёфтани Театри драмаи мусиқии ш. Хоруғ (1936) аввал мутрибу сароянда ва аз соли 1946 роҳбари қисми мусиқии Театри драмаи мусиқии ш. Хоруғ буд. Аз соли 1971 то охири умр нафақагир.

Эҷодиёт
-------

Қурбонҳусейнов ҳунарпешаи сермаҳсуле буд, ки дар фаъолияти санъатвариаш зиёда аз 200 суруду навоҳои мукаммали мусиқӣ эҷод карда, аз тарафи муаллиф ва ё пайравонаш суруда шудаанд. Сурудҳои халқиву классикиро низ бо маҳорати баланд иҷро мекард, ки сурудҳои «Таронаи дил», «Хандида биё», «Дилписанд», «Тоҷикистон», «Овози ман», «Духтари тоҷик» ва ғ. аз ҷумлаи онҳоянд.
Оҳанги кинофилми «Бачагони Помир», мусиқии намоишҳои «Тошбек ва Гулқурбон» (1947), «Қишлоқи тилоӣ» (1957), «Духтар аз сарҳад» (1959)-и М. Миршакар ва ороиши мусиқии зиёда аз даҳ спектакл ва чандин барномаҳои консертиву сюитаҳои рақсӣ ҳосили фаъолияти эҷодии Қ. мебошад. Зиёда аз 30 асари мусиқии Қурбонҳусейнов ба нота навишта шудаанд. Қурбонҳусейнов чун мутриби чиррадаст созҳои мусиқии рубоб, танбӯр, сетор, ғижжак, най ва ҷуфтсозро моҳирона менавохт.

Ҷоизаҳо
-------

Бо ордени «Нишони Фахрӣ» ва медалҳо мукофотонида шудааст.

Эзоҳ
----

1. 1 2  Обидпур Ҷ. Луғатномаи тафсирии мусиқӣ / зери назари Б.Қобилова. — Душанбе: Аржанг, 2019. — С. 204—205. — 480 с. ISBN 978-999-47-43-90-2(тоҷ.)
**Қурбони Қурбониён** (тав. 1952, н. Данғараи вил. Хатлон) — мутриб, навозандаи (дутор, думбура)-и шинохтаи тоҷик, омӯзгор, композитор, донандаи мусиқии халқии «Фалак». Ҳунарпешаи шоистаи Тоҷикистон (2003), профессор (2013).

Зиндагинома
-----------

Қурбони Қурбониён соли 1975 Омӯзишгоҳи мусиқии шаҳри Душанбе (ҳоло Коллеҷи санъати шаҳри Душанбе ба номи А. Бобоқулов), 1982 Консерваторияи давлатии шаҳри Тошкент (устодонаш аз дутор Б. Раҳимҷонов, дирижёрӣ А. Левиев, композитсия С. Бобоев ва Б. Гиенко) ба номи М. Ашрафиро хатм намудааст. Солҳои 1982-1988 омӯзгори шуъбаи халқии (синфи дутор) Коллеҷи санъати ш.Душанбе ба номи А.Бобоқулов, 1988-2003 омӯзгори калони кафедраи созҳои халқии ДДСТ ба номи М. Турсунзода ва инчунин Мактаб-интернати махсуси мусиқии ба номи З. Шаҳидӣ буд. Аз с. 2003 мудири кафедраи иҷрокунандаи анъанавии Консерваторияи миллии Тоҷикистон ба номи Т. Сатторов (аз с. 2003 дотсент, аз с. 2013 профессор).

Эҷодиёт
-------

Қурбони Қурбониён дар тайёр намудани мутахассисони сози дутор дар ҷумҳурӣ ҳиссагузор аст. Ӯ зиёда аз 50 мутахассиси ин созро тарбия ва ба воя расонидааст, ки аз он ҷумла 10 нафарашон лауреати озмунҳои минтақавӣ ва ҷумҳуриявӣ гардидаанд. Қ. Қ. зиёда аз 50 асар (аз ҷумла «Фантазияи шарқӣ» барои дутор бо фортепиано (1980) ва Консерт барои дутор бо фортепиано (2012) ва ғайра) эҷод намуда, қариб 40 навоҳои халқиро такмил додааст ва зиёда аз 100 суруду навоҳои халқиро ба нота гирифтааст. Қурбони Қурбониён чун навозандаи моҳир дар консертҳо мунтазам баромад мекунад.

Ӯ дар озмуни I-уми ҷумҳуриявии навозандагони созҳои халқӣ (1986) иштирок намуда, лауреат (ҷоизаи якум) гардид. Дар фонди Радиои тоҷик зиёда аз 30 асарро сабт намудааст.
Қурбони Қурбониён барои ғанӣ гардонидани репертуари таълимӣ сози дутор саҳмгузор аст. Маҷмӯа ва барномаҳои ӯ аз қабили «Навои дутор» бо ҳаммуаллифии Д. Ёров (1980), «Савти дутор» (1993), «Савти фалак» (2000), «Рози дутор» (2003), «Фалак ва системаи лаҳнии он» (2006), Барнома барои дутор (2000) ва ғ. мисол шуда метавонанд. Ҳамчунин Қурбони Қурбониён муаллифи як қатор мақолаҳои илмӣ-методӣ мебошад, ки дар матбуоти даврӣ чоп шудаанд. Аз с. 2003 узви ИК Тоҷикистон мебошад.

Нигаред
-------

* Думбура
* Дутори прима
* Дутори секунда
* Мактаб-интернати махсуси мусиқии ба номи З. Шаҳидӣ

Эзоҳ
----

1. ↑  Обидпур Ҷ. Луғатномаи тафсирии мусиқӣ / зери назари Б.Қобилова. – Душанбе: Аржанг, 2019. – С. 203-204. – 480 с. ISBN 978-999-47-43-90-2 (тоҷ.)
**Зулайхо** (форсӣ: زلیخا‎) — яке аз симоҳо дар адабиёти шифоҳӣ ва хаттии мардуми Шарқ — яҳудиён, арабҳо, эрониён ва дигарон, ки тавассути симои дигари машҳур — Юсуф чун муҷассамаи ишқу муҳаббат машҳур гардидааст.

Қиссаи Зулайхо аз адабиёти шифоҳии қадими яҳудӣ маншаъ гирифтааст. Сужети хеле мухтасари қиссаи ишқи «Юсуф ва Зулайхо» чунин аст: ҳукмрон (азиз)-и Миср дар бозор ғуломе харид ва ӯро ба дарбор овард. Ин ғулом дар ҳусну ҷамол беҳамто буд. Завҷаи азизи Миср — Зулайхо ба ӯ майл намуд, вале Юсуф ба хоҷаи худ хиёнат карданро раво надид. Зулайхо Юсуфро туҳмат кард ва охирӣ ба зиндон афтод. Ба қавли дигар Юсуф аз дасти Зулайхо халосӣ ҷуста, рӯ ба гурез ниҳод ва дар дасти Зулайхо порае аз пироҳани Юсуф монд. Қиссаи Зулайхо таърихи беш аз 3500-4000-сола дошта, решаи он ба замони Тутаймиси III (1503—1449 то м.), яке аз намояндагони сулолаи 18-уми фиръавнҳои Миср мерасад. Тибқи ишораҳо қиссаи Зулайхо дар асли худ ҳамчун маҳсули эҷоди мардумӣ бошад ҳам, минбаъд онро дар дини яҳудӣ ва ислом маънии динӣ доданд. Дар Таврот бевосита бо номи Зулайхо дучор намеоем. Вале дар ин ҷо аз Бутифор — сардори посбонони Фиръавни Миср сухан меравад, ки Юсуфро аз тоҷирон харидорӣ карда, ба хона мебарад ва завҷаи ӯ ба Юсуф ошиқ мешавад. Баъдтар ин симои дар Таврот торик ба Қуръон мегузарад, ки он дар сураи «Юсуф» («аҳсану-л-қисас») таҷассум ёфтааст. Дар «Тарҷумаи Тафсири Табарӣ» ва «Таърихи Табарӣ» завҷаи Азизи Миср бо номи Зулайхо ёд шудааст. Дар «Тафсири Сурободӣ», «Тафсири сураи Юсуф»-и Зайди Тӯсӣ доманаи қиссаи Юсуф ва Зулайхо густурдатар буда, симои Зулайхо таҳаввули бештаре ёфтааст. Ин боиси ба адабиёти бадеӣ ва тасаввуф роҳ ёфтани ин қиссаи ошиқона гардид, ки минбаъд дар ин замина достонҳои бузургҳаҷм, ҳикояҳо, ҳикматҳо, қиссаҳо, маснавиҳо, афсонаҳо ба миён омаданд. Агар Саъдӣ, Аттор, Ҷалолуддини Балхӣ, Амъақи Бухороӣ дар ҳикоёти мансуру манзуми худ ҷузъе аз қиссаи Зулайхо-ро ёд карда бошанд, достонҳои мустақили «Юсуф ва Зулайхо»-и Фирдавсӣ, Масъуди Қуммӣ, Ҷомӣ, Ҷунайдуллоҳ Ҳозиқ ва дигарон қиссаи Зулайхо-ро равшану муфассал дар худ таҷассум намудаанд. Дар адабиёти муосири тоҷик шоир А. Қаҳҳорӣ бо номи «Қиссаи нави Юсуф ва Зулайхо» достоне офаридааст. Дар адабиёти гузаштаву муосири форс-тоҷик қиссаи ишқии Юсуф ва Зулайхо-ро адибон чун талмеҳ ба кор бурдаанд:

> Чунонки гашт Зулайхо ҷавон ба ҳиммати Юсуф,  
> 
> Ҷаҳони куҳна биёбад аз ин ситора ҷавонӣ.
> 
> 
> Ҷалолуддини Балхӣ
> 
> 

> Ман аз он ҳусни рӯзафзун, ки Юсуф дошт, донистам,  
> 
> Ки ишқ аз пардаи исмат бурун орад Зулайхоро.
> 
> 
> Ҳофиз
> 
> 

> Муҳаббат бин, чи мавҷи бекарон дошт,  
> 
> Ҷавон гардид Зулайхо, сӯхт дар ишқ.
> 
> 
> Саъдӣ
> 
>

Нигаред низ
-----------

* Юсуф ва Зулайхо

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Зулайхо / А. М. Хуросонӣ // Замин — Илля. — Д. : СИЭМТ, 2018. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2023, ҷ. 7). — ISBN 978-99947-33-89-9.
**Рустам Дулоев** (15 апрели соли 1961, деҳаи Ёхсучиён, ноҳияи Кӯлоб) — овозхони опера. Ҳунарпешаи халқии Тоҷикистон (2004), Ҳунарпешаи халқии Тоҷикистон (2005).

Зиндагинома
-----------

Рустам Дулоев 15 апрели соли 1961 дар деҳаи Ёхсучиён, ноҳияи Кӯлоб ба дунё омадааст. Омӯзишгоҳи мусиқии ш.Душанбе (...), Консерваторияи давлатии ба номи А. Ашрафии шаҳри Тошкандро хатм карда (...) аз соли 1987 то 1996 овозхони Театри давлатии академии опера ва балети ба номи Садриддин Айнӣ буд.

Эҷодиёт
-------

Солҳои 1996 −1999 маҳорати хешро дар академияи операвии ш. Олимо (Италия) сайқал дода бо сафарҳои ҳунарӣ дар ИМА, Англия, Белгия, Кипр, Норвегия, Олмон, Фаронса ва Русия баромад кардааст. Бо ташаббуси ӯ дар факултаи мусиқии Донишгоҳи Эдмонтони Канада дарси мусиқии тоҷик, аз ҷумла фалаксарои ҷорӣ гардидааст. Ӯ овози беҳамто ва маҳорати хуби сарояндагӣ дошта дар саҳнаи театрҳои ҷаҳон якчанд нақшҳои ҷолибро бозидааст. Махсусан маҳорати сарояндагиаш дар овозхонии операвии асарҳои классикии миллӣ, русӣ ва итолиёӣ хеле хуб садо медиҳад. Бо иштироки ӯ дар консерту спектаклҳо аз рӯи асарҳои композиторони тоҷик, аз ҷумла эҷодиёти халқӣ дар хориҷи мамлакат намоишҳо баргузор гардидаанд.

Эзоҳ
----

1. ↑  Маросими супоридани мукофотҳои давлатӣ. *www.president.tj*.  Президенти Тоҷикистон (3 сентябри 2004). 17 Январ 2024 санҷида шуд.
2. ↑  Дулев Рустам Назриевич // Донишномаи Душанбе. — Д.: СИЭМТ, 2016. — С. 227—228. — 732 с. — ISBN 978-99947-33-89-7.

Пайвандҳо
---------

* rustam.it — вебгоҳи расмии Рустам Дулоев

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️  Гузариш ба унсури Викидода  Вебгоҳҳои мавзӯъӣ | 
* MusicBrainz

 |
| Дар феҳристҳои китобшинохтӣ | 
* GND: 1021137316
* ISNI: 0000000366298869
* VIAF: 232825383
* WorldCat VIAF: 232825383

 |
**Абудулаф** (*Мисъор ибни Муҳалҳил ал-Хазраҷии Янбӯӣ*  ар. أبو دُلف الخزرجي‎; соли таваллуд ва вафот номаълум) — сайёҳ, географи араб.

Зиндагинома
-----------

Дар чоряки аввалли садаи X ба Бухоро омада, солҳои 914—942 дар дарбори амири Сомонӣ Наср ибни Аҳмад хидмат кардааст. Абудулаф соли 942 бо ҳайати сафорати Хитой дар Бухоро ба саёҳати Туркистони Шарқӣ, Тибет, Хитой, Эрон ва Ҳиндустон мебарояд.

Осор
----

Асарҳои Абудулаф «Рисолат-ул-увло» («Рисолаи аввал») ва «Рисолат-ул-ухро» («Рисолаи охир») оид ба ҷуғрофияи таърихии кишварҳои Осиёи Миёна, Хитой, Эрон ва Ҳиндустон маълумоти муҳим медиҳанд. Дар мероси адабии мардумони Шарқ аз забони Абудулаф ҳикояву ривоят ва латифаҳои зиёде нақл мешаванд.

Эзоҳ
----

1. 1 2  Record #14628986 // VIAF(бис.) — [Dublin, Ohio]: OCLC, 2003.
2. ↑   (ингл.) — Consortium of European Research Libraries.

Адабиёт
-------

* Абудулаф // А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2023, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.
**Ҷонишинҳои саволӣ** ашёву шахс ва ё аломату миқдори онро бевосита ифода намекунанд, балки онҳоро ба воситаи пурсиш муайян месозанд.Дар забони тоҷикӣ калимаҳои **кӣ, чӣ, киҳо,чиҳо, кадом, кадомҳо, чанд, чаро, ку, куҷо, кай, чӣ гуна, чӣ хел, чӣ сон, чӣ зайл, чӣ тариқ, чӣ ҷадар, чӣ тавр** ба сифати ҷонишинҳои саволӣ истеъмол мешаванд.

Мисолҳо
-------

* ***Чӣ*** буданашро сонӣ мефаҳмӣ (Садриддин Айнӣ);
* ... ба ***кадом*** рӯзи худ шукр кунам? (Садриддин Айнӣ)
* Ба ***чанд*** даромадӣ? (Фотеҳ Ниёзӣ)

Ртлрӣрртҳтпт ӣ

Нигаред низ
-----------

* Ҷонишин (дастури забон)

Адабиёт
-------

* Грамматикаи забони адабии ҳозираи тоҷик. — Душанбе: Дониш, 1985. — 164саҳ.
**Тафсири Сурободӣ** (форсӣ: تفسیر سورآبادی‎), «**Тафсиру-т-тафосир**» (форсӣ: تفسیر التفاسیر‎) — тафсире куҳан аз Қуръони Карим аст, ки тавассути олими аҳли суннат, Абубакр Атиқи Нишопурӣ дар қарни панҷум ба забони форсӣ навишта шудааст ва аз он бо унвони низ ёд мешавад.

  

Тафсири Сурободӣ яке аз комилтарин ва қадимитарин тафсирҳои Қуръон аст. Чуноне, ки ишора шуд ин тафсир мутааллиқ ба садаи 5 ҳиҷрӣ ва дорои насри сода ва равон аст. Вуҷуди нусхаҳо ва талхисҳои мутааддид, нишондиҳандаи аҳамияти ин тафсир назди аҳли илми он рӯзгор аст. Гузашта аз он, дар тафсири Сурободӣ, маҷмуае аз луғоту таркиботи форсӣ вуҷуд дорад, ки нависанда дар баробари вожагон ва истилоҳҳои қуръонӣ ибдоъ кардааст.

Вижагиҳои тафсири Сурободӣ
--------------------------

Ин асар, бар мабнои нусахи хаттии мавҷуд, тафсирӣ бузургест, ки зоҳиран ба ҳафт бахш тақсим шудааст. Тафсир бо ҳамди Худо ва наъти Расули Акрам оғоз мешавад, сипас муқаддимае дар бораи тафсир меояду сабаби форсӣ будани он ва инки муфассир ба ривояти кадом як аз ровион эътимод кардааст, шарҳ дода мешавад, сипас аз сураи Ҳамд то интиҳои сураи Нос тарҷума ва тафсир мешавад.

Сурободӣ дар ибтидои ҳар Сура, унвон ва теъдоди оятҳо ва калимот ва ҳуруфу маҳалли нузул ва фазилати онро оварда ва дар тафсири оятҳо гоҳе тамоми як оятро якҷо ва гоҳ ба сурати ҷузъ ҷузъ, нақлу тарҷума ва тафсир карда ва ба муносибатҳои мухталиф ба ахбору ривоятҳо ва ақволи муфассирон ва ровиёни ашъори арабӣ истинод кардааст.

Ба ҳар тартиб насри форсии тафсири Сурободӣ ва тарҷума ӯ аз Қуръон, аз намунаҳои фасеҳу олии насри форсӣ ва пур аз луғоту истилоҳоти форсии дарӣ аст, ки Сурободӣ барои ибороту таркиботи қуръонӣ баргузидааст.

Эзоҳ
----
**Нимда** ("админ" ба пеш) — як кирми бисёрвектории компютерест, ки дар C++ навишта шудааст, ки тавассути почтаи электронӣ, вебсайтҳои сироятшуда, шабакаҳои маҳаллӣ, серверҳо ва паси дарҳои пас аз вирусҳои дигар паҳн мешавад . Он дар ибтидо бояд "Консепт" ном дошт, аммо ин номро аллакай вируси дигар гирифта буд. Он бори аввал 18 сентябри соли 2001 дида шуд. Он ба компютерҳои шахсии Windows 95, Windows 98, Windows XP, Windows 2000 ва Windows NT таъсир расонд. Кирм трафики интернетро сахт баста, кори онро ба таври назаррас суст кард  .

Пайдоиши вирус
--------------

Сарчашмаи вирус маълум нест. Рамзи версияи якуми вирус дорои сатри "Concept Virus(CV) V.5, Copyright(C)2001 RPChina. » , нишон медиҳад, ки вирус аз Чин аст  .

Тафсилоти техникӣ
-----------------

Кирм метавонад дастгоҳҳоро бо чанд роҳ паҳн ва сироят кунад   :

* Тавассути почтаи электронӣ, фиристодани номаҳо бо замимаҳои "readme.exe" ва мавзӯи мактуб на ҳамеша якхела аст.
* Ҳангоми дарёфти сервери осебпазири www, Nimda метавонад рамзи JavaScript -и саҳифаҳои тасодуфиро дар ин сайт иваз кунад. Вақте ки онҳо ворид шуданд, як вирус бор карда шуд.
* Бо истифода аз пушти дарҳои серверҳои IIS, ки аз ҷониби кирмҳои Code Red II ва Sadmind сохта шудаанд ва осебпазирии дигар дар Хадамоти иттилоотии Интернет (IIS).

Кирм ҳуҷҷатҳои вебро (масалан, васеъшавии .htm, .html ва .asp) ва баъзе файлҳои иҷрошавандаро тағир медиҳад ва якчанд нусхаҳои худро бо номҳои гуногун месозад. Кирм инчунин дорои рамзест, ки ҳар 10 рӯз паёмҳои электронии сироятшударо мефиристад. Баъзан Nimda метавонад боиси радди фарохмаҷрои хидмат дар шабакаҳои мошинҳои сироятшуда гардад  .

Тафсирҳои ин вирус
------------------

Нимда якчанд тафсирҳо дорад, ки аз асл чандон фарқ надоранд. Дар тафсири Nimda.b танҳо як сатр иваз карда шудааст. Nimda.c тафсири аслии бастабандии UPX вирус буд. Nimda.d дар моҳи октябри соли 2001 бо хатти ҳуқуқи муаллиф бо "Вируси ҲолоКаст" иваз карда шуд. ! V.5.2 аз ҷониби Стефан Фернандес. Испания. Nimda.e тақрибан дар як вақт бо Nimda.d кашф карда шуд, он рамзи гуногун дорад, баъзе функсияҳо оптимизатсия карда шудаанд ва номи файлҳои зеркашидашуда тағир ёфтааст  .

Ҳамчунин нигаред
----------------

* SQL Slammer

Эзоҳ
----

1. 1 2 3  Kaspersky Threats — Nimda(пайванди дастнорас — *таърих*).  Kaspersky. 24 май 2021 санҷида шуд. Баргирифта аз сарчашмаи аввал 24 май 2021.
2. 1 2 3  CA-2001-26(пайванди дастнорас — *таърих*).  CERT. 2022.05.09 санҷида шуд. Баргирифта аз сарчашмаи аввал 26 феврали 2014.
3. ↑  A Worm Named Nimda(пайванди дастнорас — *таърих*).  CBS News. 2022.05.09 санҷида шуд. Баргирифта аз сарчашмаи аввал 9 май 2022.
4. ↑  Net-Worm:W32/Nimda Description. *www.f-secure.com*(пайванди дастнорас — *таърих*). 31 июли 2021 санҷида шуд. Баргирифта аз сарчашмаи аввал 31 июли 2021.
**Наҷмуддин Муҳаммад Абубакри Ровандӣ** (форсӣ: نجم‌الدین ابوبکر محمد بن علی بن سلیمان بن محمد الراوندی‎; 1202 ё асри XII — *номаълум*) — таърихнигор, шоир, хаттот ва нависандаи форс-тоҷики даврони Салҷуқиён.

Зиндагинома
-----------

Дар Исфаҳон илмҳои замонашро омӯхт. Дар замони салтанати Туғрал ибни Арслон ба дарбори Салҷуқиён даъват шуд. Баъдтар ба Ҳамадон омада, ба хаттотӣ пардохт. Баъди кушта шудани Туғрал ва инқирози давлати Салҷуқиён Ровандӣ ба Ироқ ва аз он ҷо ба Осиёи Сағир сафар кард.

Асари ҳаҷман бузурги ӯ «Роҳату-с-судур ва ояту-с-сурур» мебошад, ки аз таърихи хонадони Салҷуқӣ баҳс мекунад. Деҳхудо дар «Луғатнома» намунаи ашъори ӯро овардааст. Ҳамчунин ӯ қайд кардааст, ки Ровандӣ рисолае бо номи «Усули хат» дорад. Дар он 70 намуди хатро нишон додааст.

Эзоҳ
----

1. 1 2  Record #311109818 // VIAF(бис.) — [Dublin, Ohio]: OCLC, 2003.

Адабиёт
-------

* Роҳат-ус-судур ва оят-ус-сурур / М. Ҳазратқулов // Плешко — Сақил. — Д. : СИЭСТ, 1986. — (Энциклопедияи Советии Тоҷик : [дар 8 ҷ.] /  сармуҳаррир М. Д. Диноршоев ; 1978—1988, ҷ. 6).


|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| ⚙️  Гузариш ба унсури Викидода | 

| Дар феҳристҳои китобшинохтӣ |
| --- |
| 
* EGAXA: vtls001003195
* ISNI: 0000000063331625
* J9U: 987007281650505171
* LCCN: n96040672
* NTA: 289327865
* SUDOC: 113512473
* VIAF: 311109818
* WorldCat VIAF: 311109818

 |

 |
**Изонитрилҳо,** изосианидҳо, карбиламинҳо, пайвастҳои органикии формулаи умумиашон R – N+ ≡ C- (R – радикали органикӣ).

Тавсиф
------

Изонитрилҳо моддаҳои моеъ ё сахт буда, бӯи беҳад нохуш доранд. Дар спирт ва эфир ҳал шуда, дар об ҳал намешаванд. Изонитрилҳо ба таъсири ишқорҳо устувор буда, бар асари асидҳои обдор то аминҳои якумин ва асиди мӯрча ҳидролиз мешаванд. Зери таъсири оксиди симоб (II) то изотсианатҳо оксид, бар асари ҳидроген ва ҳузури катализаторҳо то аминҳои дуввумин барқарор гашта, ҳангоми гарм кардан ба изомери нитрилҳо табдил меёбанд. Изонитрилҳоро аз рӯи реаксияи Гофман (бо роҳи аксуттаъсири хлороформ ва амини якумин бо маҳлули спиртии ишқор), ҳамчунин деҳидрататсияи моноалкиламидҳои асиди мӯрча бо ҳузури {\displaystyle {\ce {POCl3}}} ё аксуттаъсири алкилоидидҳо бо сианиди нуқра, симоб ё сурб ҳосил мекунанд. Изонитрилҳо барои синтези пайвастҳои нитрогендори гуногун (амидҳо, нитрилҳо, аминоасидҳо, пайвастҳои ҳетеросиклӣ, пептидҳо ва ғайра) истифода мешаванд. Изонитрилҳо заҳрноканд.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Изонитрилҳо // Замин — Илля. — Д. : СИЭМТ, 2018. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2023, ҷ. 7). — ISBN 978-99947-33-89-9.

1. ↑  *Бартон Д. Оллис У.Д.* Общая органическая химияШаблон:Ref-undК:Википедия:Статьи с некорректным использованием шаблонов:Книга (указан неверный код языка). — Москав, 1982. — 3.
2. ↑  *Реутов О. Курц А. Л. Бутин К. П.* Органическая химияШаблон:Ref-undК:Википедия:Статьи с некорректным использованием шаблонов:Книга (указан неверный код языка). — Москав, 2004.
[[Гурӯҳ:Маҷаллаҳои [[Гурӯҳ:{{{тип издания множественный}}} ба {{{забон}}}]]]][[Гурӯҳ:{{{тип издания множественный}}} ба русӣ]]

**«Вокру́г све́та»** — нахустин маҷаллаи илмӣ-оммавии Русия.

Таърих
------

Соли 1861 аз ҷониби ношири петербургӣ М. О. Волф таъсис ёфтааст. Соли 1869 чопи он қатъ гардида, соли 1885 аз нав барқарор шуд. Соли 1931 ба нашрияи собиқ КМ ИЛКҶУ табдил ёфт. То соли 1938 дар шаҳри Ленинград (ҳоло Санкт-Петербург) чоп мешуд. Аз соли 1939 дар шаҳри Маскав ҳар моҳ ба нашр мерасад. «Вокруг света» инчунин дар Украина ва Қазоқистон (бо забони русӣ) ва Булғория (ба забони булғорӣ) бо иҷозатномаи нашрияҳои маҳаллӣ интишор мегардад. «Вокруг света» маводди марбут ба осори таърихӣ ва фарҳангӣ, ҳаёти мардуми кишварҳои гуногун, тамаддуни имрӯзӣ ва қадим, саёҳатҳо, экспедитсияҳои бостоншиносию мардумшиносӣ, асарҳои илмию фантастикӣ ва пурмоҷаро, мақолаҳои илмию оммавӣ чоп мекунад. Маводди бештари он аз гузоришҳое иборат аст, ки махсус барои маҷалла омода мекунанд. Маҷалла асосан дар Русия паҳн шуда, дар хориҷа низ обуначиён дорад. Адади нашраш 250 000 нусха (2014).

Эзоҳ
----

1. 1 2  The ISSN portal (ингл.) — Paris: ISSN International Centre, 2005. — ISSN 0321-0669
2. ↑
3. ↑  Журнал «Вокруг света». 4 ноябри 2018 санҷида шуд.

Адабиёт
-------

* Человек открывает Землю: По страницам журнала «Вокруг света». М. 1986;
* Новая российская энциклопедия. Т. IV (1). М. 2007.

Сарчашма
--------

* Вокруг света / М. Абдуллоев // Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2023, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️  Гузариш ба унсури Викидода  Дар шабакаҳои иҷтимоъӣ | 
* ВКонтакте
* Одноклассники: vokrugsvetaru
* Твиттер
* Фейсбук
* Инстаграм
* Telegram

 |
| Тасвир, видео ва садо | 
* YouTube
* Дзен

 |
| Фарҳангҳо ва донишномаҳо | 
* Большая российская (старая версия)
* Брокгауза и Ефрона
* Брокгауза и Ефрона

 |
| Дар феҳристҳои китобшинохтӣ | 
* РГБ: 002407616

 |
**Педро Санчес Перес-Кастехон** ( исп. *Pedro Sánchez Pérez-Castejón* ;  29 феврали 1972, Мадрид ) - Иқтисоддон ва сиёсатмадори испанӣ , Котиби генералии Ҳизби сотсиалистии коргарии Испания (ҲСКИ) аз 26 июли соли 2014 то 1 октябри соли 2016 ва аз 17 июни соли 2017. Сарвазири Испания аз 2 июни соли 2018.

Зиндагинома
-----------

Соли 1995 дар Донишгоҳи Мадрид дараҷаи бакалаври иқтисодро гирифт ва баъдтар таҳсилашро дар Донишгоҳи Врижеи Брюссел идома дод. Дар соли 2012 ӯ дар Донишгоҳи Камило Хосе Села унвони докториро гирифтааст .

Фаъолияти сиёсии худро дар Созмони ҷавонони Ҳизби сотсиалистии коргарии Испания (ҲСКИ) оғоз кардааст. Вай ба ҳайси мушовири сиёсӣ дар Парлумони Аврупо, дар дафтари намояндаи СММ дар Босния ва Ҳерсеговина ва дар идоракунии ҳизб кор кардааст. Аз соли 2004 то 2009 узви Шӯрои шаҳри Мадрид буд. Соли 2008 дар Донишгоҳи Камило Хосе Села муаллими иқтисод шуд. Вай баъдтар аъзои Конгресси вакилон, палатаи поёнии генерал Кортес интихоб шуд .

Дар сари ҳукумат
----------------

1 июни соли 2018 порлумон дар бораи сарнавишти сарвазири феълӣ Мариано Рахой, ки ҳизбаш дар моҷарои коррупсионӣ даст дошт, раъйпурсӣ баргузор кард: 180 вакил раъйи нобоварӣ, 169 нафар раъйи - зид, як овоз бетараф.  Баъд аз ин, шоҳи Испания Филипп VI ба мақоми сарвазири нави кишвар, Педро Санчесро пешниҳод кард, ва ӯ ба кор шурӯъ кард.

Мариано Рахой баъд аз ба истеъфо баромадан, ба Девони вазирон номи нав дод: "Ҳукумати Франкенштейн" (зеро ки фраксияҳои аз ҷиҳати идеолужӣ мухталифи парлумонӣ танҳо бо нафрати умумӣ ба ҳизби ҳокими халқӣ солҳои тӯлонӣ муттаҳид мешуданд) ва ӯ инчунин ибтидои давраи ноустувории иқтисодӣ дар Испанияро пешгӯӣ кард .

Пайвандҳо
---------

* Сомонаи расмӣ

Эзоҳ
----

1. 1 2
2. ↑  Энциклопедия Брокгауз (нем.) / Hrsg.: Bibliographisches Institut & F. A. Brockhaus, Wissen Media Verlag
3. ↑  Munzinger Personen (нем.)
4. ↑  Así es Begoña Gómez, la nueva ‘primera dama’ de la política española
5. ↑  Pedro Sánchez, la vida familiar del político al que han apodado 'míster PSOE 2014'
6. ↑  Sánchez, a la Moncloa: Begoña, sus hijas, su hermano músico y otras personas clave de su entorno íntimo
7. ↑
8. ↑
9. ↑
10. ↑
11. ↑  *PARADINAS M.* Pedro Sánchez, primer aspirante a La Moncloa que se declara abiertamente "ateo" (исп.) — El Plural, 2014.
12. ↑  *Garcia*. Socialist party chief calls for transitional government, *El País* (25 April 2018). Проверено 1 июни 2018.
13. ↑   Правительство Испании потеряло доверие Коммерсантъ, 1 июня 2018 года

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️  Гузариш ба унсури Викидода  Дар шабакаҳои иҷтимоъӣ | 
* Твиттер
* Фейсбук
* Инстаграм

 |
| Тасвир, видео ва садо | 
* YouTube

 |
| Вебгоҳҳои мавзӯъӣ | 
* Бонки Иттилоотии Интернетии Филмҳо

 |
| Фарҳангҳо ва донишномаҳо | 
* Большая каталанская
* Большая норвежская
* Большая российская (старая версия)
* Хорватская
* Britannica (онлайн)
* Treccani

 |
| 

| Дар феҳристҳои китобшинохтӣ |
| --- |
| 
* BNE: XX5425276
* GND: 1160511225
* LCCN: no2019098882
* NLP: : a0000003369185
* PTBNP: 1668968
* SUDOC: 192249584
* VcBA: 495/381224
* VIAF: 20146030517535860298
* WorldCat VIAF: 20146030517535860298

 |

 |
**Баҳром Қодиров** (зод. 25 декабр 1972, Даҳанишол, ноҳияи Ховалинг) — дуторнавоз ва оҳангсози тоҷик, Ҳунарпешаи шоистаи Тоҷикистон (2005), Ҳунарпешаи халқии Тоҷикистон (2023).

Зиндагинома
-----------

Баҳром Қодиров 25 декабри 1972 дар деҳаи Даҳанишоли оҳияии Ховалинги вилояти Кӯлоб ба дунё омадааст. Соли 1994 Донишкадаи давлатии санъати ба номи М.Турсунзодаро ба итмом расон­да, ба сифати мутриб дар дастаҳои ҳунарии Кумитаи телевизон ва радиои ҷумҳурӣ фаъолият менамояд. Ҳамзамон ба оҳангсозӣ шуғл варзида, албоми навоҳояшро бо номи «Эй санам» пешкаши ҳаводорон кардааст. Ба Русия, Олмон, Лаҳистон, Руминия, Голландия, Фаронса ва дигар давлатҳо сафарҳои ҳунарӣ анҷом бахшидааст.

Эзоҳ
----

1. ↑  Аз Абдуғаффору Моҳрухсор то Моҳпайкару Нигина. Киҳо унвони "халқӣ" ва "шоиста" гирифтанд?. *www.asiaplustj.info*.  ASIA-Plus (31 августи 2023). 5 сентябри 2023 санҷида шуд.

Адабиёт
-------

* Арбобони фарҳанги тоҷик. Донишнома / Муаллиф-мураттиб Ёрмуҳаммади Сучонӣ. — Душанбе, 2016. — 863 с.
**Абулқосим Муҳаммад ибни Ҳавқали Насибӣ** (ар. محمد أبو القاسم بن حوقل‎), маъруф ба **Ибни Ҳавқал** (ар. ابن حوقل‎) — бозаргон, сайёҳ ва ҷуғрофидони араб (асри 10).

Зиндагинома
-----------

Аслаш аз шаҳри Нусайбин (шимоли Байнаннаҳрайн). Ибни Ҳавқал ба Африқои Шимолӣ, Испания, минтақаҳои ҷанубии Саҳрои Кабир (947—951), Миср, Арманистон ва Озарбойҷон (955), Байнаннаҳрайн, Ироқ, Хузистон ва Форс (961—968), Хоразм, Мовароуннаҳр (969), Ситсилия (973) сафар карда, бо вазъи иҷтимоӣ-сиёсии қавмҳои мухталиф ошно гардид.

Ҷуғрофиёдонӣ
------------

Нақшаи ҷаҳони тарсимшуда дар садаи даҳуми мелодӣ тавассути Ибни Ҳавқал
Баъди ошноӣ бо Истахрӣ ва ислоҳ кардани асари ҷуғрофиёи ӯ ба нигориши «Китобу-л-масолик ва-л-мамолик» машғул шуд, ки он бо номи «Сурату-л-арз» машҳур аст. Ибни Ҳавқал дар асоси қиёси мушоҳидаҳои шахсӣ, қавли шоҳидон ва маълумоти ҷуғрофиёдонон (Ибни Хурдодбеҳ, Ҷайҳонӣ ва дигарон) ҷуғрофиёи таърихии кишварҳои Шарқи исломӣ ва қисман Аврупоро дар «Сурату-л-арз» муфассал баён кард. Ба қавли Ибни Ҳавқал тӯли сарзаминҳои ислом аз марзи Фарғона то Хуросон, Ҷибол, Ироқ, соҳили Яман ва арзи он аз Византия то соҳили хал. Форс идома меёбад. Масофаи сарзамини ислом аз Фарғона то Мағрибу Андалус (Испания) 300 манзил аст. Маълумоти Ибни Ҳавқал доир ба Самарқанд, Бухоро, Шош, Хуҷанд, Тирмиз, Қубодиён, Чағониён, Ахсикат, Кеш, Ҳулбук, Бунҷикат, Фарғона, Хоразм, Усрушана, Суғд, Бадахшон, Хатлон ва ғ. барои омӯзиши ҷуғрофиёи таърихии Мовароуннаҳр аҳаммияти илмӣ доранд. Ибни Ҳавқал ҳамчун замима ба асари худ харитаи ҷуғрофиёии минтақаҳои алоҳидаро, аз қабили нимҷаз. Арабистон, ҳавзаи дарёи Нил, хал. Форс, Мағриб, Миср, Сурия, баҳри Миёназамин, Алҷазоир, Ироқ, мулкҳои Эрон (Кирмон, Форс, Хузистон), Арманистон, Аррон, Озарбойҷон, Гелон, Табаристон, Мозандарон ва Мовароуннаҳрро тартиб додааст. Ӯ «Сурату-л-арз»-ро ду бор таҳрир кард: таҳрири аввали он ба Сайфуддавлаи Ҳамадонӣ тақдим шудааст (967); нусхаи дастхатти таҳрири дуввум (978) дар ганҷинаи осори хаттии Истанбул нигаҳдорӣ мешавад. «Сурату-л-арз»-и Ибни Ҳавқал бори аввал дар Лейден чоп (1873), баъзе бахшҳои он ба забонҳои русӣ, англисӣ ва фаронсавӣ тарҷума шудааст.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Крачковский И. Ю. *Избранное сочинение*. Т. 4. М. — Л. 1957.

Сарчашма
--------

* Ибни Ҳавқал / Ю. С. Малсев // Замин — Илля. — Д. : СИЭМТ, 2018. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2023, ҷ. 7). — ISBN 978-99947-33-89-9.


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️  Гузариш ба унсури Викидода  Фарҳангҳо ва донишномаҳо | 
* Брокгауза и Ефрона
* Хорватская
* Britannica (11-th)
* Britannica (онлайн)
* Neue Deutsche Biographie
* PWN
* TDV İslam Ansiklopedisi
* Treccani
* Universalis

 |
| 

| Дар феҳристҳои китобшинохтӣ |
| --- |
| 
* BIBSYS: 90695548
* BNE: XX1171420
* BNF: 120885728
* CiNii: DA04264638
* EGAXA: vtls001044053
* GND: 101005601
* ISNI: 0000000121442420
* J9U: 987007309332805171
* LCCN: nr92033150
* NLA: 36045486
* NTA: 07235920X
* NUKAT: n2020024493
* PTBNP: 188691
* LIBRIS: xv8b6smg53269gn
* SUDOC: 060238682
* VcBA: 495/21108
* VIAF: 95296958, 1056159234609803372243
* WorldCat VIAF: 95296958, 1056159234609803372243

 |

 |
**Фредерик Винслоу Тейлор** (20 марти 1856 – 21 марти 1915) муҳандиси механики амрикоӣ будааст. Вай бо усулҳои баланд бардоштани самаранокии санъат машҳур мебошад.  Вай яке аз аввалин мушовирони менеҷмент маҳсуб мешавад.  Дар соли 1909, Тейлор усулҳои самаранокии худро дар китоби худ *"Принсипҳои менеҷменти илмӣ"* ҷамъбаст кард, ки дар соли 2001 онро аъзоёни Академияи менеҷмент бонуфузтарин китоби менеҷменти асри бистум баҳо доданд.  Фаъолияти пешқадами ӯ дар татбиқи принсипҳои муҳандисӣ ба корҳое, ки дар қабати завод анҷом дода шудаанд, дар эҷод ва рушди соҳаи муҳандисӣ, ки ҳоло бо номи муҳандисии санъатӣ маъруф аст, муҳим буд. Тейлор номи худро машҳур кард ва аз кори худ дар мудирияти илмӣ ифтихор дошт; аммо, вай сарвати худро аз патент такмил додани пардозиши пӯлод ба даст овардааст. Дар натиҷа, менеҷменти илмиро баъзан *Тейлоризм* меноманд.

Зиндагинома
-----------

Тейлор соли 1856 дар оилаи квакер дар Германтаун, Филаделфия, Пенсилвания таваллуд шудааст. Падари Тейлор, Франклин Тейлор, ҳуқуқшиносе, ки дар Принстон таҳсил кардааст, дороии худро дар асоси ипотека бунёд кардааст.  Модари Тейлор, Эмили Аннетт Тейлор (номаш Винслоу), аболитсионисти оташин ва ҳамкори Лукретиа Мотт буд. Аҷдоди падараш Сэмюэл Тейлор дар соли 1677 дар Берлингтон, Ню Ҷерсӣ маскан гирифтаанд. Аҷдоди модари ӯ Эдвард Винслоу яке аз понздаҳ мусофирони аслии Майфлоу буд, ки хидматгорон ё кӯдакон меовард ва яке аз ҳашт нафаре буд, ки бартарияти Мастерӣ дошт. Винслоу солҳои тӯлонӣ ҳамчун губернатори колонияи Плимут кор карда буд.


1. 1 2  *Bibliothèque nationale de France* идентификатор BNF (фр.): платформаи додаҳои боз — 2011.
2. 1 2  *Mee J. F.* Encyclopædia Britannica (ингл.)
3. 1 2  Энциклопедия Брокгауз (нем.) / Hrsg.: Bibliographisches Institut & F. A. Brockhaus, Wissen Media Verlag
4. ↑  *Deutsche Nationalbibliothek* Record #11880149X // Общий нормативный контроль (GND) (нем.) — 2012—2016.
5. ↑  Geni(бис.) — 2006.
6. ↑  *New York Times*, March 22,, 1915, p. 9.
7. ↑  *Wall Street Journal*, June 13,, 1997, p. A17.
8. ↑  Bedeian & Wren, Winter, 2001, pp. 221–225.
9. ↑  Epstein,, 1996, pp. 579–580.
10. ↑  Papesh, February 14,, 1998.
«**Сурату-л-арз**» () — асари ҷуғрофии Муҳаммад ибни Мӯсои Хоразмист, ки солҳои 836—46 ба арабӣ таълиф шуда, дар бораи маҳалли ҷойгиршавии шаҳрҳо, куҳҳо, чашмаҳо, дарёю баҳрҳо ва ҷазираҳо маълумот медиҳад. Дар маъхазҳои асримиёнагӣ бо номҳои «Расму-р-рубъу-л-маъмур», «Расму-л-арз», «Расму-л-маъмур минал билод» низ зикр шудааст. Муаллиф дар боби алоҳида ҷойгиршавии 573 шаҳру маҳалли паси иқлими ҳафтум ва дар боби дигар арзу тӯли 209 кӯҳро бо ҷадвалҳо нишон додааст.

«Сурату-л-арз» дорои чор харита аст. Яке харитаи дарёи Нил буда, дуюмӣ шаклҳои гуногуни хати соҳилҳо мебошад. Ду харитаи дигар ҳанӯз таҳқиқ нашудааст. Муаллиф дар таълифи китоб аз «Дастуру-л-амали ҷуғрофӣ»-и Батлимус истифода бурдааст. «Сурату-л-арз»-ро соли 1926 шарқшинос Г. Мжик аз рӯи дастхате, ки соли 1037 китобат шудааст, ба табъ расонид. Баъзе ҷадвалҳои арзу тӯли ин асар баъди боздиди назари олимон ба «Ҷадвалҳои Толедо» дохил шуданд, ки онҳо дар асри 12 ба лотинӣ тарҷумашуда, дар тамоми Европа шӯҳрат пайдо карданд. .

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Сурат-ул-арз / Ғ. Ғоибов // Замин — Илля. — Д. : СИЭМТ, 2018. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2023, ҷ. 7). — ISBN 978-99947-33-89-9.
Ин вожа дигар маъноҳо низ дорад, Аваз (мазмунҳо)-ро бубинед.
**Аваз** — қаҳрамони марказии ҳамосаи «Гӯрғулӣ», писархонди Гӯрғулӣ.

Аваз бузургтарин паҳлавони эпос мебошад, ки аксари гӯрғулихонҳо ӯро баробар бо Рустами Дастон медонанд ва сифати «соҳибқирон»-ро ба ӯ нисбат медиҳанд. Ҷангу паҳлавонӣ ва корнамоиҳои ӯ қаҳрамониҳои Рустамро ба хотир меоранд. Дар версияҳои туркию қафқозӣ номи ӯ дар шаклҳои *«Айваз», «Овиз» ва «Овез»* дучор омада, персонажи муқаррарӣ аст ва ҳеч паҳлавоние аз ӯ зоҳир намешавад. Дар эпоси тоҷикӣ, Аваз писари Карим - қассоби Хуросонӣ аст, ки Гӯрғулии бефарзанд ӯро ба писархондӣ қабул мекунад. Дар баъзе вариантҳои тоҷикӣ, Аваз писари Гӯрғулӣ низ шумурда шудааст. 

Аваз дили софу раҳмгин ва инсонпарвар дорад. Хислату мардонагии ӯро дида душманон тан медиҳанд ва офаринаш мехонанд. Аваз ба ҳар паҳлавоне, ки дар набарди ӯ шикаст хӯрду афтод ва зинҳор хост, амон медиҳад. Аз гуноҳи душманон мегузарад, бо душманони мағлубаш ёр мешавад, ба онҳо инъом медиҳад. 
Авази тоҷик ба мисли шоҳону паҳлавонҳои анъанавии ҳамосаҳои эронӣ якчанд ҳамсар дорад, аммо зани асосиаш Гулоим мебошад. Дар достонҳо аз занҳои дигари ӯ – Заррина, Гулхиромон ва Қаракӯз низ ёд мешавад, ки ҳар кадом бо сифатҳои зебоӣ ва паҳлавонӣ тасвирҳои мутавофит доранд. 

Аваз ду духтар – Гуланору Гулхумор ва ду писар: Нуралӣ ва Шералӣ дорад. Писарони Аваз ҳам мисли худаш ҷасуру диловар, ҳақиқатҷӯю ватандӯстанд. Духтараш Гулинор низ аз бародаронаш камӣ надорад. Ба муқобили беадолатиҳо мубориза мебарад, агар лозим шавад, либосу хафтони ҷангӣ пӯшида, ба даст шамшеру гурзу камон гирифта, бо душманон мардонавор меҷангад. Тасвири корнамоиҳои ӯ ба қаҳрамондухтари ҳамосаҳои эронӣ, аз қабили Гурдофариду Мардондухт ва малика Бӯрондухт монанд мебошад. 

Дар вариантҳои гӯрғулисароён Ҳикмат Ризо, Қ. Раҷаб, О. Шакар, Ҳ. Кабуд ҷойи зисти А. Балхувон ё Балхубон гуфта шудааст, ки он дар наздикии шаҳри Чамбул ҷойгир мебошад. Ҳар вақте ки душман ба Чамбул ҳамла меорад, Гӯрғулӣ - султон одам фиристода, Авазро барои дифоъ аз душманон ба ёрӣ даъват мекунад. Аваз бо писаронаш зуд ба пойтахт омада, душманонро аз Чамбул дур мекунанд. Аваз ҳамеша ғамхору мададгори мардуми бенаво аст. Ӯ пеш аз ҷанг эълон мекунад, ки бар зидди ҳокиму мансабдорони золим меҷангад, на ба муқобили мардуми одӣ. Ҳар золимеро, ки мағлуб кард, молу манолашро ба камбағалу бечора медиҳад, зиндониёнро озод месозад. А. симои таҷассуми ормону орзуҳои халқи ҷафокаш мебошад.

Эзоҳ
----

1. ↑  Донишномаи фарҳанги мардуми тоҷик. Ҷилди I (А-М)./Д. Раҳимов. — Душанбе, 2015. — 668 с. (тоҷ.) ISBN 978-99947-33-79-8

Адабиёт
-------

* Очерки эҷодиёти даҳанакии Кӯлоб, Д. 1963;
* Муродов Ф. Воситаҳои тасвири бадеӣ дар ҳамосаи «Гӯрӯғлӣ», Д. 2006.

Сарчашма
--------

* Аваз // А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2023, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.
**Манучеҳр Шарифзода** (*Шарифзода Манучеҳр Муртазо*; зод. 20 майи 1978, Душанбе, ҶШС Тоҷикистон) — фарҳангӣ ва давлатмарди тоҷик, узви Иттифоқи композиторони Тоҷикистон ва Иттифоқи ходимони театр.

Зиндагинома
-----------

Шарифзода Манучеҳр Муртазо 20 майи соли 1978 дар шаҳри Душанбе дар хонадони зиёӣ ба дунё омадааст. Соли 2002 Донишкадаи давлатии санъати Тоҷикистонро бо ихтисоси «иқтисодддон, менеҷер дар соҳаи иқтисод ва идоракунии муассисаҳои иҷтимоӣ-фарҳангӣ» ва соли 2019 магистратураи Донишгоҳи славянии РусивуТоҷикистонро бо ихтисоси ҳуқуқшинос хатм кардааст.

Корнома
-------

Солҳои 1994—1995 дар Донишгоҳи тиббии Тоҷикистон ба номи Абӯалӣ ибни Сино ба ҳайси лаборант фаъолияти корияшро оғоз намуда, солҳо 1996—1997 намояндаи доимии ширкати туркии «Илк Умут» дар шаҳри Қазони Федератсияи Русия, солҳои 1997—2002 дар Мактаб-интернати ҷумҳуриявии миёнаи махсус ва мусиқии ба номи Малика Собирова ба ҳайси омӯзгор, солҳои 2002—2003 дар вазифаи муҳандиси дараҷаи аввали таъминоти моддию техникии Театри опера ва балет, солҳои 2003—2005 муовини директор дар бахши корҳои тарбиявӣ дар Муассисаи давлатии «Мактаби миёнаи махсуси ҷумҳуриявии санъати ба номи Миратулло Атоев», солҳои 2005—2015 сариқтисоддони Театри опера ва балет ва дар солҳои 2015—2020 директори Театри давлатии академии опера ва балети Тоҷикистон буд.

Аз 18 июни соли 2020 муовини вазири фарҳанги Ҷумҳурии Тоҷикистон мебошад.

Ҷоизаҳо
-------

Бо нишонҳои сарисинагии «Аълочии фарҳанги Тоҷикистон», «Аълочии матбуоти Тоҷикистон», «Аълочии маориф ва илми Тоҷикистон» ва медали «Хидмати шоиста» (2018) қадр шудааст.

Эзоҳ
----

1. ↑  Шарифзода Манучеҳр Муртазо — муовини вазири фарҳанги Ҷумҳурии Тоҷикистон.  Вазорати фарҳанги Ҷумҳурии Тоҷикистон.
2. ↑  Таъиноти кадрӣ. *www.president.tj*.  Президенти Тоҷикистон (18 июни 2020). 9 феврали 2024 санҷида шуд.
3. ↑  Қарори Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон дар бораи муовини Вазири фарҳанги Ҷумҳурии Тоҷикистон таъин намудани Шарифзода М. М.. *www.president.tj*.  Президенти Тоҷикистон (18 июни 2020). 9 феврали 2024 санҷида шуд.
4. ↑  Фармони Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон дар бораи сарфарозгардонӣ бо мукофотҳои давлатӣ. *www.president.tj*.  Президенти Тоҷикистон (7 августи 2018). 9 феврали 2024 санҷида шуд.
**Чамбули Мастон** — номи кишвари афсонавиест, ки дар «Гӯрӯғлӣ» тасвир шудааст.

Мувофиқи ривоятҳои гӯруғлисароёни тоҷик Чамбули Мастонро Гӯруғлӣ дар мавзеи зебои Гулбурон бунёд кард. Рӯзҳои аввал Гӯруғлӣ танҳо ба сохтмони қаср шурўъ кард. Баъдтар овозаи шаҳрсозии Гӯруғлӣ ба атрофу акноф паҳн шуд ва ба он ҷо дуредгарон, косибон омада, ба Гӯрӯғлӣ ёварӣ карданд. Дар муддати кӯтоҳ Чамбули Мастон кишвари ободу зебо, парихона, паноҳгоҳи бечорагону ситамдидагон, такягоҳи адолат гардид. Ҳокими Чамбули Мастон Гӯруғлии халқпарвару одил буд. Чамбули Мастонро як гурӯҳ баҳодурон бо сарварии Аваз ва писаронаш Нуралию Шералӣ мудофиа мекарданд. Аз қадим халқи мазлум орзуи макони бахту саодат, пойдор намудани давлати мустақилу мутамаркизро доштанд. Чамбули Мастон таҷассуми ҳамин орзую умедҳои халқ мебошад.

Эзоҳ
----

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Чамбули Мастон // Ховалинг — Ҷӯяк. — Д. : СИЭСТ, 1988. — (Энциклопедияи Советии Тоҷик : [дар 8 ҷ.] /  сармуҳаррир М. Д. Диноршоев ; 1978—1988, ҷ. 8).
Фурӯшанда ва масрафкунанда
**Масрафкунанда** — ин шахс ё гурӯҳи шахсоне, ки нияти фармоиш додан ё истифода бурдани колои харидашударо дорад.

Маҳсулот ё хидматрасонӣ асосан барои истифодаи шахсӣ, иҷтимоӣ, эҳтиёҷоти оилавӣ, маишӣ ва мушобеҳ, ки бевосита ба фаъолияти соҳибкорӣ ё тиҷорӣ алоқаманд нестанд. Ин истилоҳ бештар ба шахсе дахл дорад, ки молҳо ва хидматҳоро барои истифодаи шахсӣ харидорӣ мекунад.

Ҳамчунин нигаред
----------------

* Рӯзи ҷаҳонии ҳуқуқи истеъмолкунанда
* Хидмат

Адабиёт
-------

* *Ильин В. И.* Поведение потребителей. — Сыктывкар: СыктГУ, 1968.Бойгонӣ шудааст 22 апрели 2009  сол.
* *Йенс Нордфальт.* Ритейл-маркетинг: Практики и исследования = In-Store Marketing. On sector knowledge and research in retailing. — М.: Альпина Паблишер, 2015. — 490 с. — ISBN 978-5-9614-4701-9.

Эзоҳ
----
Ин вожа дигар маъноҳо низ дорад, Бохтар (мазмунҳо)-ро бубинед.
**Бохтариҳо** — сокинони сарзамини Бохтар, яке аз қадимтарин мардумони Осиёи Марказӣ дар ҳудуди Бохтари Қадим, ки минтақаи шимоли Афғонистон, қисматҳои марказу ҷанубии Тоҷикистон ва ҷануби Узбекистони кунуниро фаро мегирифт, зиндагӣ мекарданд.

Хостгоҳ
-------

Маркази асосиашон шаҳри Балх буда, онҳо нахустин давлати аҳди қадими маҳаллӣ – давлати Каё­ниён ва тамаддуни қадимии Бохтару Марғушро бунёд гузоштаанд. 
Маълумоти нахустин дар мавриди бохтариҳо дар китоби «Вандидод»-и Авесто зикр шуда, кишвари онҳо Бохтар «бо ди­рафшҳои афрошта» ёд шудааст. Ҳамчунин дар «Зомиед яшт» фарри Каёниро ситудаанд, ки ин далелест ба ойини давлатдории бохтариҳо дар аҳди қадим. 

Ктесий бохтариҳоро халқи сершумор, ҷасур ва ҷанговар гуфтааст. Аммиан Мартселлин ба Ктесий ҳамфикр шуда, онҳоро мардуми ҷанговару тавоно номидааст. Страбон ва Куртсий ҳаёти вазнини бохтариҳоро қайд карда, тарзи зиндагии онҳоро ба бодиянишинони ҳамсоя шабоҳат медиҳанд. Ба ақидаи Страбон онҳо табиатан нармдил буданд. Куртсий бохтариҳоро мардуми сангдил ва ҷангҷӯ ба қалам дода, зикр мекунад, ки метавонанд дарҳол 30 ҳазор ҷанговари савораро барои ҳифзи худ гирд оваранд. Ӯ саба­би пархошҷӯии бохтариҳоро дар ҳамсоягӣ бо сакоиҳои ғоратгар донистааст. Бохтариҳо чун халқҳои таҳҷоии шаҳру деҳот ба киштукор, парвариши зироату боғдорӣ, инчунин чорводорӣ машғул буданд. Қисми қабилаҳои бохтариҳо тарзи зиндагии бодиянишинӣ доштанд. Клавдий Птолемей чанд қабилаи бохтариҳоро ном бурда, зариаспиҳоро қабилаи асосӣ шуморидааст. Шаҳри асосии Бохтар низ Зариасп (Балх) ном дошт.

Симо
----

Муҳаққиқон симои зоҳирии бохтариҳоро аз рӯйи сарчашмаҳои хаттӣ ва маъхазҳо муайян кардаанд. Куртсий дар бораи муҳорибаи Гавгамел маълумот дода, скифҳо ва бохтариҳоро бо андоми даҳшатнок, риши ғӯлӣ, мӯйи дароз, қадди баланд ва ҷуссаи тавоно тасвир кардааст. Ҳамин гуна акси бохтариҳо дар нақшҳои рӯйисангии Истахр инъикос ёфтааст. Онҳо риши гулӣ, чакмани кӯтоҳ, миёнбанд, шалвори дароз, мукии соқкӯтоҳ доштанд, баъзан ба китфашон чакмани дарозу вазнини беостин мепартофтанд, ба гушҳояшон гушвораҳо меовехтанд. Кулоҳи бохтариҳо дар осори Хизонаи Омударё хеле хуб тасвир шудааст: он як навъи каллапӯши намадиест, ки гушакҳо ва қисми қафояш дароз буда, то буни гардан мерасид. Аз ҷиҳати этникӣ бохтариҳо ба тоифаи мардумони эронинажод мансуб бу­данд.

Забон
-----

Страбон ин ақидаро тасдиқ намуда, мегуяд, ки форсҳо, модҳо, бохтариҳо ва суғдиён аз ҷиҳати забон миёни якдигар фарқи зиёд надоранд. Олимони аввали асри 20 забони бохтариҳоро забони Авесто мепиндоштанд. Баъди таҳқиқи ёдгор­ҳои хатгии аҳди Кушониён дар Сурхкӯтал ва Работак олимон забони онҳоро забони бохтарӣ меномиданд, ки саромади забони дарӣ (тоҷикӣ) будааст. Осори ин забон баъди ба бохтариҳо омадани тахориён такмил ёфта, бо номи забо­ни тахорӣ маъмул гардид.

Адабиёт
-------

* Бохтариҳо / И. В. Пянков // А — Гавҳар. — Д. : СИЭСТ, 1978. — (Энциклопедияи Советии Тоҷик : [дар 8 ҷ.] /  сармуҳаррир А. С. Сайфуллоев ; 1978—1988, ҷ. 1).

* *Пьянков И. В.* Бактрия в античной традиции: (Общие данные о стране: Название и территория). — Душанбе, 1982.
**Ҷазираи Мадейра** (порт. Madeira – ҷангал) – гурӯҳи ҷазираҳои вулканӣ.

Ҷуғрофиё
--------

Дар уқ. Атлантик (калонтаринаш ҷаз. Мадейра, баландияш то 1862 м, кӯҳи Пику-Руйву), дар наздикии соҳилҳои ҷанубу ғарбии Африқо ҷойгир аст. Ҳудуди Португалия. Масоҳаташ 797 км2. Иқлимаш уқёнусию баҳримиёназаминӣ. Ҳарорати миёнаи январ тақр. 160 С, июл 250С. Боришоти солона 740 мм. М.- ро асосан гармдаштҳои субтропикӣ ва кӯҳҳои онро бешаҳои дарахтони ғор (лавр) фаро гирифтаанд. Дар М. кишоварзии гармсерӣ рушд кардааст: токпарварӣ, шаробпазӣ. Осоишгоҳҳои зимистонаи Фуншал, Камаша ва ғ. дорад. Шаҳр ва бандари асосии М.  – Фуншал (дар ҷаз. Мадейра). Соли 1419 ҷаз. Порту Санту ва галаҷаз. М.-ро баҳрнавардони португалӣ Ж. Гонсалвиш Зарку ва Т. Ваш Тейшер кашф кардаанд. Футболбози машҳур – Криштану Роналду дар ш. Фуншали ҷаз. Мадейра таваллуд шудааст.

 Харитаи топографии ҷазира
 Сурати ҷазира. Сурати NASA
 Тасвири 3D ҷазира
 Ҷангалҳои маъмулӣ
 Намои Фуншал дар ҷазира

Қайдҳо
------

Пайванд
-------

* Официальная веб-страница регионального правительства Мадейры(порт.)(пайванди дастнорас — *таърих*). Баргирифта аз сарчашмаи аввал 9 май 2007.
* Официальная веб-страница регионального управления статистики Мадейры(порт.)(пайванди дастнорас — *таърих*). Баргирифта аз сарчашмаи аввал 13 ноябри 2012.
* Официальная туристическая веб-страница Мадейры(исп.)(пайванди дастнорас — *таърих*). 24 ноябри 2011 санҷида шуд. Баргирифта аз сарчашмаи аввал 14 май 2011.
* Детальная карта острова Мадейры(порт.)(пайванди дастнорас — *таърих*). Баргирифта аз сарчашмаи аввал 5 феврали 2009.
* Portugal Official Tourism Website(порт.)(англ.)(исп.)(олмонӣ)(фр.)(ит.)(нл.)(рус.)(ҷоп.)
* Ботанический сад Мадейры(рус.)
**Архаизмҳо** (юн. archaios — кӯҳна, матрук) — унсурҳои забон — калима, ибораҳо, таркибҳо, баъзе шаклҳои грамматикию қонуниятҳои наҳвии (синтаксисии) аз истеъмол баромада, ки ҳамчун унсурҳои матрук ва ғайрифаъол дар таркиби луғавии забон маҳфузанд. А. дар тамоми сатҳҳои забон ба назар мерасанд, вале бештари А. воҳидҳои луғавӣ — калимаҳо мебошанд. Ба қатори А. дохил гардидани калимаҳо ҳодисаи доимӣ ва тадриҷӣ мебошад, чунки дар ҷараёни таҳаввул, такомул ва рушди забон баъзе калимаҳо муродиф пайдо мекунанд; муддате байни калимаҳои муродиф «рақобат» ба миён меояд. Тадриҷан яке «ғолиб» мегардад, доираи истеъмоли дигареро маҳдуд намуда, онро аз истеъмол мебарорад. Мас. дар байти Бедил

> Ҳеч шакле бе ҳаюло қобили сурат нашуд,   
> 
> Одамӣ ҳам пеш аз он к-одам шавад, бӯзина буд. 
> 
> 

Калимаҳои «ҳаюло» ва «бӯзина» замоне вожаҳои умумиистеъмолӣ буданд, вале бо гузашти айём ҷойи аввалиро мода (материя) ва ҷойи дуюмиро маймун гирифт; калимаҳои аввалӣ ба қатори А. дохил шуданд. Ин навъ калимаҳо дар таркиби луғавии забони тоҷикӣ хеле зиёданд ва бо номи А.-и луғавӣ ёд мешаванд. Навъи дигари калимаҳои кӯҳнашуда ва матрукро А.-и маъноӣ мегӯянд. Ин гуна калимаҳо дар натиҷаи маҳдуд гардида, тадриҷан аз истеъмол баромадани калимаи сермаъно ба вуҷуд меоянд. Мас. калимаи ифлос дар ибтидо ба маънои бенавоӣ, камбағалӣ маъмул буд, вале имрӯз маънои чиркинро дорад. Калимаҳои дастур — вазир, муҷозот — мукофот имрӯз ба қатори А. дохил шудаанд. Дар боби грамматикаи забон низ А.-ҳо мушоҳида мешаванд: або — бо, абе — бе, абар — бар, андар — дар, азеро (к) — зеро ки, пасванди ҷамъбандии -ин (муаллимин, масъулин), пасвандҳои -айн (қавсайн, волидайн), -юн (инқилобиюн) ва ғ. унсурҳои архаистӣ мебошанд.
Унсурҳои архаистӣ дар боби савтиёт нисбатан камтаранд. Ҷараёни архаистӣ шудани онҳо марҳалаи тӯлониро дар бар мегирад. Чунончи, дифтонгҳои форсии қадим ai, аu тадриҷан ба и-и дароз ва о-и дароз, ҳамсадоҳои думахраҷаи хв (вови маъдула) ба х табдил шуда, шакли аввалаи онҳо ба ҳукми А. гузаштаанд. Чун забон вобаста ба раванди инкишофи ҷомеа пайваста дар таҳаввулу такомул ва дигаргунӣ қарор дорад, аз ин рӯ, силсилаи калимаҳои архаистӣ метавонанд, ки аз нав мавриди истифода қарор бигиранд ва эҳё гарданд. Мас.: ройгон, рушд, маншаъ, ришва, чоплус, ваҳдат, мӯҳтаво, ҳандаса, мусаллас, савтиёт, сарфу наҳв, ифтитоҳ, инфиҷор, кох, ирсол намудан, баррасӣ кардан, иброз доштан, аз лиҳози, ба ҳайси ва ғ. Ш. Кабиров.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Архаизмҳо // А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2023, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.
**Маҷдуддини Бағдодӣ** (форсӣ: مجدالدین بغدادی‎, **Абӯсаид Шараф ибни Муайяд ибни Абулфатҳ**; (1149 ё 1170, Хоразм — 1219) — ориф, шоир, нависанда ва донишманди форс-тоҷик, муриди Наҷмуддини Кубро ва муршиди Фаридуддини Аттор.

Зиндагинома
-----------

Маҷдуддини Бағдодӣ дар байни халқҳои Шарқи Наздику Миёна шуҳрат доштааст. Маҷдуддини Бағдодӣ то синни 18-солагӣ ҳикмат, забони арабӣ, фиқҳ, тиб ва нуҷуму адабро омӯхта, баъди таҳсил мувофиқи хости модараш дар Хоразм муриди Наҷмуддини Кубро ме­шавад. Баъди сайру сулук ва риояи мартаботи суфия ба дараҷаи шайхӣ мерасад. Маҷдуддини Бағдодӣ дар илми тиб донишу шуғли махсусе доштааст ва аз ин рӯ, Аттор дар назди ӯ ҳам асосҳои тиб ва ҳам арқони тасаввуфро омӯхтааст. Аз Маҷдуддини Бағдодӣ рубоиёти суфиёнае боқӣ мондааст, ки дар онҳо таъсири рубоиёти устодаш Наҷмуддини Кубро ва Умари Хайём ҳувайдост. Баъзеҳо Маҷдуддини Бағдодиро саҳнаи Бағдоднасл мешуморанд. Маҷдуддини Бағдодӣ бо фармони ҳокими Хоразм Муҳаммади Хоразмшоҳ қатл карда шуд.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Маҷдуддини Бағдодӣ / М. Султонов // Лениннома — Муҳит. — Д. : СИЭСТ, 1983. — (Энциклопедияи Советии Тоҷик : [дар 8 ҷ.] /  сармуҳаррир А. С. Сайфуллоев ; 1978—1988, ҷ. 4).

;

* Бертельс Е. Э. Суфизм и суфийская литература, М. 1965.

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| ⚙️  Гузариш ба унсури Викидода | 

| Дар феҳристҳои китобшинохтӣ |
| --- |
| 
* BNF: 156040701
* EGAXA: vtls001254055
* GND: 13610410X
* ISNI: 0000000055256776
* LCCN: nr93006498
* SUDOC: 122410882
* VIAF: 76638296
* WorldCat VIAF: 76638296

 |

 |
**«Арсена́л»** (номи расмӣ — **Бошгоҳи футболи «Арсенал»**, англ. Arsenal Football Club, талаффузи инглисӣ: [ˈɑrsənəl 'futbɔ:l klʌb]) — бошгоҳи футболи инглисӣ аз шаҳраки Ислингтони шимоли Лондон аст, ки дар Лигбартари Инглистон бозӣ мекунад. Бошгоҳ моҳи октябри соли 1886 таъсис ёфта, 13 бор Қаҳрамони Инглистон ва 14 маротиба барандаи Ҷоми Инглистон шудааст. Варзишгоҳи хонагии бошгоҳ «Иморот» ном дошта, ғунҷоиши 60 704 тамошобинро дорад.

«Арсенал» яке аз муваффақтарин бошгоҳи Инглистон ба ҳисоб меравад. Бошгоҳ бештари таърихи худро дар Лигаи олии футболи инглисӣ гузаронида, соли 1992 яке аз бошгоҳ-поягузорони Лигбартари Инглистонро ташкил додааст. Инчунин даста дорои рекорди иштироки пайиҳам (аз соли 1919 то ин ҷониб) дар ҳама мавсимҳои Лигаи олии футболи Инглистон мебошад.

Таърих
------

Ҷоизаҳо
-------

Ҳайати ҳозира
-------------

Гузаришҳо
---------

Пайвандҳо
---------

* Сомонаи расмии бошгоҳи «Арсенал»
* Саҳифаи расмӣ дар Facebook
* Саҳифаи расмӣ дар Instagram

Эзоҳ
----

1. 1 2  Premier League Handbook 2021/22(англ.) (pdf).  Premier League (2021).
2. ↑  Раддабандии УЕФА барои бошгоҳҳо. *uefa.com*. 19 марти 2022 санҷида шуд.
3. ↑  Final 1992/1993 English Premier Table(англ.). *Soccerbase*(пайванди дастнорас — *таърих*).  Racing Post. 12 октябри 2010 санҷида шуд. Баргирифта аз сарчашмаи аввал 15 май 2009.
4. ↑  Arseweb presents: Arsenal Record-Breakers(англ.). *arseweb.com* (3 February 2007). 2 май 2009 санҷида шуд. Баргирифта аз сарчашмаи аввал 24 августи 2011.

Портал:Футбол