recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
«**Гулзори аброр**» (форсӣ: گلزار ابرار‎) — тазкираи Муҳаммади Ғавсӣ (таваллуд 1535) ба забони форсӣ-тоҷикӣ дар шарҳи ҳоли 705 нафар олиму суфии асрҳои 13-16-и Ҳинд.

Ғавсӣ китобро солҳои 1613-14 таълиф намуда, онро ба Ҷаҳонгиршоҳ туҳфа кард. Дар китоб шарҳи ҳоли панҷ табақа (асҳоби таҳқиқ, донишмандону уламо, аҳли сулук, зоҳидон аз ҷумлаи суфиёну дарвешон ва маҷзубон) оварда шудааст. Китоб ба панҷ қисм (чаман) тақсим шуда, дар се бахши аввал олимону суфиёни асрҳои 13 ва 14 ва дар бахши чаҳорум донишмандону суфиёни асри 15 ва оғози асри 16 зикр шудаанд. Бахши панҷуми китоб ба уламои силсилаи шаттория оид аст. Дар охир маълумоти тозаву муътамад дар бораи донишмандоне, ки муаллиф бевосита онҳоро дидааст, дарҷ гаштааст. Яке аз хусусиятҳои «Гулзори аброр» дар он аст, ки муаллиф аз ҳар гуна таассуби қавмиву фирқавӣ дурӣ ҷуста, ба шарҳи аҳволу фаъолияти суфиёни силсилаҳои гуногун: чиштия, қодирия, суҳравардия, фирдавсия, мағрибия, нақшбандия ва шаттория пардохтааст. Дар он роҷеъ ба марказҳои муҳимми фарҳангии Ҳинд — Деҳлӣ, Лоҳур, Мултон, Аҳмадобод, Монду, Бурҳонпур ва ғ. ки дар он олимони силсилаҳои гуногун ҳавзаҳои диниву адабӣ доир карда буданд, маълумот дода мешавад. 

Дар «Гулзори аброр» доир ба зиндагии олимону суфиён, робитаи онҳо бо оммаи мардум, амалдорон, фаъолияти илмӣ ва адабии онҳо, дараҷаҳои рӯҳонии уламо, хидмати онҳо дар рушди фарҳангу одоби ҳукуматҳои навзуҳури Гуҷарот, Молва, Ҷунпур, Колпӣ ва ғ. дарҷ ёфтааст. Дар баробари орифони аҳли тасаввуф ба шарҳи ҳоли чанд тан аз мансабдори муғул, аз ҷумла Мирзоазизи Кука, Абдураҳими Хони Хонон низ ишораҳо мавҷуд аст. Муаллиф доир ба лашкаркашиҳои Ҳумоюн ва Акбар, фаъолияти дигар ҳокимон, инчунин дар бораи аҳволи зиндагии мардум ва чӣ гуна аз кишварҳои арабиву дигар марказҳои исломӣ ба Ҳинд омадани олимону суфиёни муҳоҷир ишораҳо кардааст. Ӯ ба фаъолияти суфиён аз нигоҳи илмӣ назар карда, аз масъалаҳои муболиғаомезе, ки ба онҳо нисбат медиҳанд, дурӣ ҷустааст. Китоб насри равону салис дошта, фарогири маълумоти арзишманд дар бораи таърихи фарҳангу тамаддуни Ҳинд мебошад. Ғавсӣ дар таълифи ин тазкира аз «Нафаҳоту-л-унс», «Кашфу-л-маҳҷуб», «Аворифу-л-маориф» ва аз сарчашмаҳои гуногуни таърихӣ, ба монанди «Табақоти Носирӣ», «Маосири Маҳмудшоҳӣ», «Таърихи Фирӯзшоҳӣ» истифода кардааст. Инчунин аз таснифоти касоне, ки номашон дар тазкира зикр шудааст, истифода карда, дар бораи шогирдону ҷонишинон ва дӯстони онҳо маълумот додааст. Аз раҳнамоиҳову машваратҳои Шайх Абдулҳаққи Муҳаддиси Деҳлавӣ низ, ки ҳамрӯзгораш будаст, баҳраи кофӣ бурдааст. «Гулзори аброр» то имрӯз ба табъ нарасидааст, вале тарҷумаи он ба забони урду бо номи «Азкору-л-аброр» соли 1903 дар Агра чоп шудааст. Нусхаҳои гуногуни хаттии ин китоб дар китобхонаҳои Бангол, Солорҷанги Ҳайдаробод, Ганҷбахши Исломобод ва Осафияи Ҳинд мавҷуд мебошанд.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Гулзори аброр / Ф. Маҳмадуллоев // Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2023, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.

* دانشنامۀ ادب فارسی. ادب فارسی در شبه قاره (هند، پاکستان و بنکلادش). جلد چهارم، بخش سوم. تهران،۱۳۸۰ ش.ر
**Ҳасани Ҳайдар** — яке аз овозхонҳои тоҷик.

«Аз истиқболи гарми бошқирдҳо ва кӯлобиҳо шод шудем» — Барои эҷодкор ҳар навиде, ки рух медиҳад, боиси шодмонист. Дар фаъолияти эҷодии мо низ навидҳо зиёд буданд. Бо Ноҳид 10-12 суруди нав ва шаш навои скрипкавӣ омода намудем. Як қисми онҳоро пешкаш кардем, қисми дигарашон дар албоми навбатии мо ҷой мегирад. Наврӯзро дар Бошқирдистон таҷлил намудем. Истиқболи гарми бошқирдҳо боиси шодмонии мо гашт. Сониян сафаре, ки ба Кӯлоб доштем, хеле фаромӯшношуданӣ буд. Аз дарвозаи шаҳр моро бо гулчанбар пешвоз гирифтанд ва дар толори Театри тобистона маҳфил барпо намудем.

Нигаред
-------

* Ноҳид Зайналпур

Эзоҳ
----

1. ↑  «Соли 2009 барои ҳунармандони тоҷик чӣ бурду бохтҳое дошт?». Чархи Гардун. Шумораи солинавӣ Декабр 2009.  Бойгонӣ шудааст 2 апрели 2010  сол.. Дастраси 2010-01-04.
**Арк,** ёдгории бостонии меъморӣ. Қалъаи амир ё ҳокимнишин дар дохили ҳисори шаҳр, қасри подшоҳӣ. Дар манбаъҳои асримиёнагии Шарқ бо истилоҳи куҳандиз, кох ва қаср маъмул аст. Одатан, А. дар маркази шаҳр ҷойгир шуда, дар баландии табиӣ ё болои суфаи баланди махсус бунёд мегардид. Атрофи он девори мустаҳкам, аз як тараф ё ду тараф дарвоза дошт. Дар дохили А. саройи шоҳон ва амирон, манзилгоҳи амалдорон ва сарлашкарон, девон, зарбхона ва зиндон, масҷид, ҳаммом, барои бандиён канахонаю обхона мавҷуд буд. Барои таъмиру тармими сохтмон, девори қалъа ва иморатҳои он аз тарафи ҳукумат мансабдори махсус – кутвол таъйин мегардид. Ин қабил А.-ҳо дар Самарқанд, Бухоро, Хева, Тирмиз, Урганҷ, Қӯқанд, Тошканд ва дигар ш-ҳои калони Осиёи Миёна сохта шудаанд. Дар бештари онҳо ҳафриёт гузаронда шудааст. Аз ҷумла дар А.-и Бухоро дар натиҷаи ҳафриёт бозёфтҳои нодири бостонӣ ба даст омаданд, ки онҳо аз таъриху давру замон, таърихи бунёди А. вазъу шароити зиндагии мардум, машғулияти мардум ва ғ. маълумоти ғанӣ медиҳанд. Дар назди дарвозаи А. қатлу ҷазодиҳӣ сурат мегирифт. Имрӯз А.-ҳо ба музейҳои таъриху кишваршиносӣ табдил ёфтаанд. А.-ҳои Бухоро ва Хева имрӯз ҳам ба хубӣ маҳфуз мондаанд.
**Ато ибни Яъқуб** (форсӣ: عطا ابن یعقوب‎), маъруф ба **Нокук** (? — 1097) — шоири форс-тоҷик.

Зиндагинома
-----------

Аз соҳибмансабони дарбори султон Иброҳими Ғазнавӣ (ҳукмронӣ 1059—1099) буд. Бо сабаби номаъ­луме ба ғазаби султон дучор гашт ва ба зиндон афтод. Аз зиндон озод гардид ва ба Лоҳур бадарға шуд. Дар ин ҷо ӯ ҳашт сол шаҳрбанд буд. Бо Масъуди Саъди Салмон муносибати дӯстӣ ва равобити эҷодӣ доштааст. Дар Лоҳур вафот кард. Масъуди Саъди Салмон дар вафоти ӯ марсияе гуфтааст.
Ато ибни Яъқуб ба ду забон — форсӣ ва арабӣ шеър менавиштааст. Тазкиранигор Авфии Бухороӣ ба ду забон девон доштани ӯро таъкид кардааст. Девонҳояш мақбули аҳли адаб ва фозилони Арабу Аҷам будаанд. Абёти зерин намунае аз эҷодиёти Ато ибни Яъқуб мебошанд:

>  Масту шодон даромад аз дари тим,   
> 
>  Карда беҷода дурҷи дурри ятим.   
> 
>  Зери хатти забарҷадаш миме,   
> 
>  Зери зулфи муанбараш сад ҷим.   
> 
>  Зери ин ҷим Тубию фирдавсоли  
> 
>  Зери он мим Кавсару Тасним.   
> 
>  Гаштам аз ҷими ӯ чу ҷим дуто,   
> 
>  Бар ман аз мими ӯ ҷаҳон чун мим.   
> 
>  Аз насими гулу кулолаи ӯ   
> 
>  Гули сурӣ ҳамерабуд насим.
> 
>

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Ато ибни Яъқуб / Ҳ. Қаландаров // Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2023, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.
**Қобус ибни Вушмагир** (форсӣ: قابوس بن وشمگیر‎; **Lua error in Модул:Wikidata at line 376: attempt to call field 'load' (a nil value).**, **Lua error in Модул:Wikidata at line 376: attempt to call field 'load' (a nil value).** — **Lua error in Модул:Wikidata at line 376: attempt to call field 'load' (a nil value).**, **Lua error in Модул:Wikidata at line 376: attempt to call field 'load' (a nil value).**) — аз шоирони чакомагӯи замони Сомониён мебошад, ҳамчунин чанд муддат дар Табаристону Гургон подшоҳи карда оқибат аз дасти лашкаронаш кушта шудааст.

Зиндагинома
-----------

Дар 367 ҳ.қ пас аз бародараш Бесутун дар шаҳри Гургон (шаҳре дар ҷои кунунии гунбади Ковуси имрӯз) ба тахт нишаст. Дар ҳамин сол Рукнудавла фармонравои Бӯя низ даргузашт ва сарзаминҳои подшоҳии ӯ миёни се писараш Изудудавла, Муидудавла ва Фахрудудавла се бахш таксим шуд. Изудудавлава Муидудавла бо Фахрудавла мухолифат пайдо карданд ва байни онҳо ҷанг даргирифт. Фахрудудавла ба Табаристон гурехтва ба назди Ковус, ки шавҳари холаи ӯ буд паноҳ бурд. Изудудавла ва Муидудавла ба Ковус пайғом фиристоданд, ки Фахрудудавлоро ба эшон диҳад. Кобус напазируфт ва Изудудавла ба Табаристону Гургон лашкаркашӣ кард. Ковус тоби рӯёрӯи бо Изудудавла надошт ва дар ҷанги кӯтоҳ дар наздикии Астаробод шикаст хӯрд ва дар 371 ҳ.қ пас аз чаҳор соли ҳукмронӣ аз ҳукумат барканор ва бо Фахрудудавла ба Хуросон гурехтанд. Ковус наздик ба 18 сол (371—388) аз ҳукумат дур буд ва дар Хуросон дар паноҳи Сомониҳо зиндагӣ мекард. Дар рӯйдодҳои пасин ва бо марги Азудудавла ва сипас Фахрудудавла ва нотавон шудани ҳукумати хонадони Бӯия ӯ бокӯмаки ёрони Дайламӣ ва Табаристонии худ ба Гургон ҳамла кард ва тавонист Гургонро аз хонадони Бӯия пас бигирад ва дар соли 388 ҳ.қ дубора ба тахтнишинад. Ӯ то соли 403 ҳ.қ ҳукмрони кард ва доманаи сарзаминҳои худро аз сӯи Бохтар густариш дод. Дар соли 403 ҳ.қ Ковус пардадори вижаи худро, ки марде беозор ва дар дили лашкариён ҷой буд, кушт. Лашкариён ба ивази ин кори ӯ шӯриш карданд ва ӯро ба зиндон андохтанду куштанд.

Мероси адабӣ
------------

Аз ӯ чомаҳои бисёр ба ҷой намондааст, вале номаҳои ӯро Алӣ ибни Муҳаммад Яздодӣ дар китобе ба номи «Камолу-л-балоға» гирдоварӣ кардааст ва қисматҳое аз онро Муҳаммад писари Испандиёр дар «Таърихи Табаристон» баён кардааст.

Аз чакомаҳо
-----------

Кори ҷаҳон саросар аз ист то ниёз,
Ман пеши дил наёрам аз ӯ ниёзро.
Ман ҳашт чизро зи ҷаҳон баргузидаам,
То ҳам бадон гузорам умри дарозро.
Шеъру суруду руду майи хушгувор,
Шатранҷу нарду сайдгаҳу юзу бозро.
Майдону гую боргаҳу разму базмро,
Аспу салоҳу ҷуду дуою намозро.
Насиби дил:

Шаш чиз дар он зулфи ту дорад маскан,
Печу гираҳу банду хаму тобу шикан.
Шаш чизи дигар аз он насиби дили ман,
Ишқу ғаму дарду ранҷу тимору миҳан.(2,14)

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Алиакбари Деҳхудо. Луғатнома .ҷ.38. с.13-14
**Афзалов Ғайбулло** (10 декабри соли 1948, ҷамоати деҳоти Сарихосори ноҳияи Балҷувон) — ходими давлатӣ, сиёсатмадор, номзади илмҳои кишоварзӣ (2000). Корманди шоистаи ҶТ (1998).

Факултети байтории Институти хоҷагии қишлоқи Тоҷикистон (ҳоло ДАТ, 1969) ва Институти сиёсатшиносӣ ва роҳ­барии шаҳри Тошканд (1991)-ро хатм кардааст. Фаъолияти кориашро соли 1969 аз вазифаи сардухтури байтории ноҳияи Темурмалик оғоз карда, солҳои 1970–73 сарбайтори хоҷагии зотпарварии «Ҳисор»-и ноҳияи Фархор, 1973–1975 сардори Идораи байтории ноҳояи Фархор, 1975–1977 сардухтури байтории вилояти Кӯлоб, 1977–86 сардори Раёсати хоҷагии қишлоқи вилояти Кӯлоб буд. Минбаъд то соли 1991 дар вазифаи роҳбарии ҳизбию давлатии ноҳияҳои Восеъ ва Кӯлоб кор кардааст. Солҳои 1991–1992 директори генералии Иттиҳодияи хоҷагии қишлоқи вилояти Кӯлоб, 1992–93 раиси колхози ба номи Ғайрат Сафарзодаи ноҳияи Восеъ, 1993–1995 ҷонишини раиси Комиҷроияи вилояти Хатлон, 1995–2000 директори генералии Иттиҳодияи истеҳсолии хоҷагии ҷангали ҶТ, 2000–2002 раиси ноҳияи Ҷилликӯли вилояти Хатлон буд. Ду даъват вакили Маҷлиси намояндагони Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон интихоб шудааст. Солҳои 2002–05 узви Кумита оид ба сохтори давлатӣ ва худидораи маҳаллӣ ва 2005–06 муовини раиси Кумита оид ба масъалаҳои аграрӣ ва шуғли аҳолии Маҷлиси намояндагони Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон. Аз декабри 2006 аввал иҷрокунанда, аз 27 феврали 2007 раиси вилояти Хатлон мебошад. Дар таҳия ва қабули Сарқонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон, қонунҳои соҳавӣ ва дигар санадҳои меъёрҳои ҳуқуқӣ иштирок кардааст.

Бо медалҳои «Барои меҳнати шоён» (1980), «10-солагии Иҷлосияи 16 Шӯрои Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон» (2002), нишони «Аълочии маорифи Ҷумҳурии Тоҷикистон» (2010) сарфароз гардидааст.

Сарчашма
--------

* Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — 664 с. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2023, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.
Радикализм мавқеъи шахс ё гурӯҳ (ҳизб), ки аз хоҳиши ба таври куллӣ ва оштинопазир тағйир додани вазъи мавҷудаи иҷтимоӣ, сиёсӣ ва фарҳангии корҳо иборат аст.

  

Таърих

Худи калимаи «радикализм» аз «реша»-и лотинӣ гирифта шудааст. Ба хамин тарик, ба ин ходиса майлу хохиши ходимони чамъиятию сиёсй ва дигар субъектхои муносибатхои чамъиятй дар бораи тагйир додани сохти мавчудаи давлат, дар решай он, ба куллй, ба куллй дигаргун сохтани тамоми сохти мавчуда хос аст.

Ин падида аксар вақт дар давраи бӯҳронӣ, давраи гузариши таърихӣ, вақте ки ба мавҷудият, анъанаҳо ва тарзи маъмулии ҷомеа ё баъзе синфҳо, табақаҳо ва гурӯҳҳои он хатар таҳдид мекунад, паҳн мешавад. "Ин истилоҳ хоҳиши расонидани ақидаи сиёсӣ ё дигарро ба хулосаҳои ниҳоии мантиқӣ ва амалии худ бидуни созиш бо ягон созиш ифода мекунад."

Аммо радикализм на ҳамеша усулҳои радикалиро барои тағир додани низоми мавҷуда истифода мебарад. Радикализми ба истилоҳ «мӯътадил», гарчанде ки дурнамои истифодаи зӯроварӣ дар раванди тағйиротро рад намекунад, пеш аз ҳама усулҳои башардӯстонаи ворид кардани тағйиротро истифода мебарад. Чунин факт, ки радикализм аз усулхои гайрира-дикалй истифода бурда метавонад, зиддият нест, зеро натичае, ки вай бо ёрии ин усулхо ба даст овардан мехохад, хануз характери радикалй, яъне азнавсозии куллии тартиботи мукарраршуда дорад.
**Муҳаммад Неҷати Шашмаз** (тур. Muhammed Necati Şaşmaz) — (15 декабри 1971, Елазиғ) — ҳунарпеша, филмноманавис, таҳиякунандаи филм ва соҳибкори туркӣ. Неҷати бори аввал дар соҳаи Шоу-бизнес ҳамчун бо номи Пулот Алемдор маъруф гашт, қаҳрамони асосӣ дар силсила филми туркии «Водии Гургон».

Зиндагинома
-----------

Шашмаз аз авлоди Заза аст, писари Абдулқодир — Саҳил Шашмаз аст. Ӯ ду бародар дорад бо номи Раҷӣ Шашмаз ва Зубейр Шашмаз.

Касби асосии Шашмаз сайёҳист. Пас аз супоридани имтиҳони дохилшавӣ ба донишгоҳ ӯ аввал ба Канада ва сипас ба ИМА рафт. Шашмаз 6 сол дар ИМА монд, корти сабз гирифт, ки иҷозатномаи кор ва иқоматро медиҳад. 28 рӯз пас аз заминларзаи Голҷук дар Кутахия хидмати низомии худро анҷом дод.

Неҷати Шашмаз, тасмим гирифт, ки зиндагии худро дар Туркия идома диҳад, дар Анқара як агентии суғурта кушод. Дере нагузашта ӯ тавассути бародараш Раҷӣ Шашмаз бо Усмон Синав мусоҳибаи корӣ дошт. Вай бо интизории он, буд ки ба ӯ сенария пешниҳод мешавад. Усмон Синав «мо дар Фикри сериал ҳастем, туро дар нақши асосӣ фикр мекунам». Шашмаз, гуфт, ки мехоҳад дар бораи суханони худ андеша кунад, пас аз як моҳ ин пешниҳодро пазируфт. 

Неҷати Шашмаз лоиҳаи Водии Гургонро оғоз кард, ки ба гуфтаи ӯ ҳаёти ӯро комилан тағйир дод; Ӯ гуфт, ки ҳаёти шахсиаш аз байн рафтааст, "дар Анқара маро танҳо бо номи ман мехонанд, дар Истамбул ҳама маро Пулот мехонанд."

Дар соли 2009 веб-сайти хабариро бо номи *Yazete* таъсис дод.

Филмнома
--------

| Телевизион |
| --- |
| Сол | Номи филм | Нақш | Эзоҳ |
| 2003-2005 | *Водии Гургон* | Пулот Алемдор | роли асосӣ |
| 2005 | *Киштии нон* | Худаш | Ситораи меҳмон дар қисми 106 |
| 2007 | *Водии Гургон: Террор* | Пулот Алемдор | роли асосӣ |
| 2007-2016 | *Водии Гургон: Дом* | Роҳбар, истеҳсолкунанда, консепсия |
| 2011 | *Халил Иброҳим Софраси* | Худаш | Ситораи меҳмон дар серияҳои 1 ва 39 |
| 2012 | *Қонуни гург* | Энвер Паша | ситораи меҳмон дар қисми 5 |
| 2015 | *Қуттии сиёҳ* | — | Истеҳсолкунанда |
| 2019 | *тамошо кунед* | — | Продюсер, сценарист, директори генералӣ |
| Кино |
| Сол | Истеҳсолот | Нақш | Эзоҳ |
| 2006 | *Водии Гургон: Ироқ* | Пулот Алемдор | роли асосӣ |
| 2011 | *Водии Гургон Фаластин* |
| 2017 | *Водии Гургон: Ватан* | Роҳбар, продюсер, сценарист |

Сарчашма
--------

1. ↑  Akılda Kalan - 22 Eylül 2017 - Necati Şaşmaz, Habertürk (22 Eylül 2017). Бойгонӣ шудааст 29 Şubat 2020. Проверено 30 Mayıs 2020.
2. ↑  Arşivlenmiş kopya. 11 Kasım 2020 санҷида шуд. Баргирифта аз сарчашмаи аввал 16 Kasım 2020.

Пайвандҳои беруна
-----------------

* [[imdbname:{{{id}}}|Неҷати Шашмаз]](англ.) дар вебгоҳи Internet Movie Database
* Неҷати Шашмаз дар вебгоҳи Instagram
* Неҷати Шашмаз дар «Твиттер»
1. *Узвҳои пешоби инсон:* 2. гурда 3. почечная лоханка 4. найи пешоброн 5. пешобдон 6. пешоброҳа 7. ғадудҳои болои гурда *Рагҳо:* 8. шараёни гурда ва вариди гурда 9. вариди тиҳии поёнӣ 10. шоҳраги шикам 11. шараён ва вариди андомҳои поёнӣ *Дигарҳо:* 12. ҷигар 13. рӯдаи ғафс 14. кос
**Системаи шошаю таносул** (Systema urogenitale) — мувофиқи инкишоф, ҷойгирӣ ва вазифа бо ҳам сахт алоқаманд мебошанд.

Узвҳои шоша
-----------

*Мақолаи асосӣ*: *Узвҳои пешоб*
Узвҳои шоша (гурда) пешоб ҷудо мекунанд, узвҳои дигар (ҷомҳои хурд ва калони гурда, ҳавзаки гурда, пешоброҳа) онро дар пешобдон ғун карда, сипас бо наи пешоброн аз организм ихроҷ мекунанд.

Узвҳои таносул
--------------

*Мақолаи асосӣ*: *Узвҳои таносул*
Дастгоҳи тавлиди насл дар занон
Узвҳои таносули мардона ва занона вобаста ба ҷойгирӣ берунӣ ва дарунӣ мешаванд; вазифаи онҳо идомаи насл аст. Хоя бо зоидҳояш, маҷрои манирон, ғадуди простата ва ғадудҳои булбоуретравӣ (мансуб ба пиёзаки пешоброҳа) ба узвҳои дарунӣ, нара ва хоядон ба узвҳои берунии таносули мардон мансубанд. Узвҳои дарунии таносули занон аз тухмдон, найчаҳои бачадон, бачадон, маҳбал ва даромадгоҳи маҳбал, узвҳои берунии таносу аз лабҳои калону хурди фарҷ ва клитор иборат мебошанд.

Ҳамчунин нигаред
----------------

* Узвҳои таносул
* Узвҳои пешоб

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* Донишномаи мухтассари тиб
**Исмоил Давлатов** (25 декабри 1946, деҳаи Сағирдашт, ноҳияи Дарвоз, ВАКБ, ҶШС Тоҷикистон — 26 ноябри 2000, Душанбе, Тоҷикистон) — давлатмарди тоҷик, иқтисоддон, доктори илмҳои иқтисод (1986), профессор (1989). Вазири маорифи Тоҷикистон (1990—1992).

Зиндагинома
-----------

Исмоил Давлатов 15-уми декабри соли 1946 ба дунё омадааст. Соли 1963 Техникуми омори ноҳияи Орҷоникидзеобод ва соли 1969 Университети Давлатии Тоҷикистон ба номи В. И. Ленинро хатм карда, дар кафедраи иқтисоди сиёсии ин ҷо ҳамчун лаборанти калон ба фаъолият пардохт. Солҳои 1972—1975 дар аспирантураи ҳамин донишгоҳ хонда, 1975—1983 ҳамчун муаллими калон, дотсенти кафедраи иқтисоди сиёсии Донишгоҳи давлатии Тоҷикистон ба номи В. И. Ленин, 1984—1986 докторанти Институти молиявӣ-иқтисодии шаҳри Ленинград (ҳоло шаҳри Санкт-Петербург), 1986—1988 мудири кафедраи иқтисоди сиёсии Донишгоҳи давлатии Тоҷикистон ба номи В. И. Ленин, 1988—1990 ректори Донишгоҳи давлатии Тоҷикистон ба номи В. И. Ленин, 1990—1992 Вазири маорифи Тоҷикистон буд. Аз соли 1993—1994 муовини Вазири маорифи ҷумҳурӣ, 1994—1997 Вазири ҳифзи табиати ҷумҳурӣ, раиси Кумитаи гумруки ҷумҳуриро иҷро кардааст.

Cоли 1994 доктори илмҳои иқтисодӣ, профессор Исмоил Давлатов Вазири ҳифзи табиати Ҷумҳурии Тоҷикистон таъйин гардид ва то июли соли 1997 дар ин мансаб адои вазифа намудааст. Потенсиали кадрии Вазорат дар ҳамин давра то як андоза афзуд. Бо як қатор давлатҳои хориҷӣ робитаи судманд бунёд гардид. Таҳияи Барномаи давлатии маърифат ва тарбияи экологии аҳолии Ҷумҳурии Тоҷикистон то соли 2000 ва дар давраи то соли 2010 дар давраи роҳбарии И. Давлатов ба вуқӯъ пайваст.

Фаъолияти илмӣ
--------------

Ба масоили мухталифи иқтисодӣ сару кор гирифта, талош варзидааст, ки дар ҳалли мушкилоти соҳа саҳм гузорад. Ковиши илмиаш хоса перомуни қонуниятҳои иқтисодии ташаккули комплекси ягонаи хоҷагии халқ, бисёр мушкилоти марбутаи минтақавӣ, вусъати назарияи интеграсияи иқтисодӣ ва ғайра сазовори ситоиш аст. Вусъати таҳқиқ дар ҳамаи корҳои илмиаш ҳувайдост.

Осор
----

* Интеграсияи байнирегионалӣ дар системаи иқтисодии сотсиализм. — Д. 1986;
* Иқтисоди бозаргонӣ. Китоби дарсӣ. — Д. 1994 (ҳаммуаллиф);
* Межрегиональная интеграция в экономической системе социализма. — Д. 1987;
* Таджикистана в общесоюзной кооперации труда. — Д. 1979;
* Экономика Таджикистана за годы Советской власти. — Д. 1987;
* Дар организми ягонаи хоҷагӣ. — Д. 1983;
* Иқтисодиёти Тоҷикистон дар солҳои Ҳокимияти Советӣ. — Д.1987;
* Таҳлили ҳисоботи нави бухгалтерӣ. — Д. 1993.

Эзоҳ
----

1. ↑  Собиқ роҳбарони аввали мақомоти ҳифзи муҳити зист.  Кумитаи ҳифзи муҳити зисти назди Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон..
2. ↑  Арбобони илми тоҷик (асри ХХ-аввали асри ХХI) / Муаллиф-мураттиб Ёрмуҳаммади Сучонӣ. — Душанбе, 2017. — С. 157.
**Қавомии Мутарризӣ** (форсӣ: قوامی مطرزی‎; *Ҷамолуддин Муҳаммад ибни Абубакр*; ? — 1126) — шоири форс-тоҷик.

Зиндагинома
-----------

Давлатшоҳи Самарқандӣ («Тазкирату-ш-шуаро») Қавомии Мутарризиро бародари Низомии Ганҷавӣ гуфтааст, вале ин хатост, чунки Низомӣ баъди вафоти Қавомии Мутарризӣ ба дунё омадааст. Аз мероси адабии Қавомии Мутарризӣ як нусхаи дастнависи девони ғазалиёту қасоид боқӣ мондааст, ки дар китобхонаи Музеи Британия маҳфуз аст.

Қавомии Мутарризӣ дар таърихи адабиёти форс-тоҷик аз ҷумлаи аввалин шоироне мебошад, ки қасидаи маснуъ ба номи «Бадоеъу-л-асҳор фӣ саноеъи-л-ашъор» сурудааст. Қасида 100 байт аст ва дар он 86 навъи санъати шеърӣ истифода шудааст. Матлаъаш ин аст:

> Эй фалакро давои қадри ту бор  
> 
> В-эй малакро саноӣ садри ту кор.
> 
> 

Шоирони асрҳои баъдина ба ӯ пайравӣ кардаанд.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Ғаззолии Тӯсӣ / У. Тоиров. // Ховалинг — Ҷӯяк. — Д. : СИЭСТ, 1988. — (Энциклопедияи Советии Тоҷик : [дар 8 ҷ.] /  сармуҳаррир М. Д. Диноршоев ; 1978—1988, ҷ. 8).
**Абулҳасани Ҳамадонӣ Муҳаммад ибни Абдумалик ибни Иброҳим** (тав. 1070 – 1127) — таърихшинос, ҷуғрофидони форс-тоҷик.

Зиндагинома
-----------

Аҷдодаш аз Хуросон. Як муддат дар Бағдод таърихнависи дарбори Салҷуқиёни Ироқ – Султон Муғисуддин Маҳмуди Сонӣ (1118 – 1131) буд.

Асари машҳуртаринаш
-------------------

Асари машҳуртаринаш «Такмилаи Таърихи Табарӣ» буда, замимаест ба «Таърихи Табарӣ». Дар китоби худ ба ғайр аз шарҳи географӣ ва топографии шаҳрҳои Ҳамадон, Нишопур, Ҷом, Сабзавор, Астаробод, Бағдод, ҳамчунин оид ба этнографияи аҳолии ин шаҳрҳо маълумот додааст. Абулҳасани Ҳамадонӣ аксари маълумотро аз асарҳои таърихию географии пешина, монанди «Таърихи синни мулук»-и Ҳамзаи Ҳамадонӣ (асри 10) ва «Ҳудуд-ул-олам» (асри 10) пайдо кардааст. Ҷилди якуми асари ӯ «Такмилаи Таърихи Табарӣ» соли 1958 дар Бейрут ба табъ расидааст.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* Абулҳасани Ҳамадонӣ // А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2023, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.
Намунаҳои паргор
**Паргор**, **сиркул** (аз лот. circulus — доира, давр) — василае барои кашидани доира. Ин абзорро дар расми фаннӣ ва кашидани шаклҳои ҳандасӣ ва нақшакашӣ ба кор мебаранд. Ҳамчунин паргорҳо аз ҷумлаи васоили кумакӣ дар андозагирӣ ҳастанд, ки аз онҳо барои хаткашӣ, аломатгузорӣ, андозагирӣ ва интиқоли андоза аз қитъаи кор ба рӯйи абзор ё билъакс истифода мешавад. 

Паргор аз ду милаи филиззӣ ташкил шуда, ки бар сари яке аз онҳо мидод ё қаламе қарор дорад ва бо меҳвар қарор додани милаи дигар аз он барои расми доира ё андозагирии камонҳои доира истифода мешавад.
**Амир Абдуллоҳ Муҳаммад Муиззи** (форсӣ: امیر عبدالله محمد معزّی‎), машҳур ба **Амир Муиззи** (форсӣ: امیر معزّی‎) — шоири форсу-тоҷикӣ садаи XI ва 12 буд.
Соли 1048 аз рустои Нисо, вай яке аз машҳуртарин қасиданависони форсу тоҷик буд.
Вай дар дарбои Малик Шоҳ I ва Султон Санҷар зиндагӣ кардааст. *Девони* вай 18,000 байт иборат аст.
Муиззиро писари Шоҳ сол 1125 бо сабабҳои номаълум ба қатл расонид.
Амирушшуаро Абуабдулло бинни Абдулмалики Нишопури машҳур бо номи Амир Муиззи дар байни солҳои 1072—1127 зиндагӣ кардааст.
Боре дар ҳангоми шикор шоир хадафи пайкон Султон Санчар гардид, ки ӯ то айёми марг аз порчпаи тири дар сари синааш ҷойгирифта азобу шиканча дидааст.

Мероси адабӣ
------------

Эҷодиёти шоир асосан аз қасида, ғазал иборат буда, қитъа ва рубоиёт низ дорад. Девони ӯ аз руйи чопи Техрон 18500 байтро дар бар мегирад. Таърихи фавти Муиззи соли 1124—1127 мебошад.

Намунаи ашъор
-------------

Эй руйи ту рахшандатар аз киблаи Зардушт,
Бе руйи ту чун зулфи куж аст маро пушт.
Ишки ту маро кушту хавои ту маро сухт,
Чаври ту маро хасту чафои ту маро кушт.
Харчанд ҳама чавру чафои ту кашидам,
харгиз накунам мехру вафои ту фаромушт.
Бархезу биё то зи руху зулфи ту имшаб,
Пурлола кунам доману пурмушк кунам мушт.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Шафеӣ Кадканӣ,Муҳаммад Ризо. Сувари хаёл дар шеъри форсӣ.-Теҳрон, Интишороти Нил, 1380
* Jan Rypka, *History of Iranian Literature*. Reidel Publishing Company. ASIN B-000-6BXVT-K


  


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Мақолаи мазкур дар бораи шоир нопурра аст. Шумо ба Википедиа бо пурракардани он ёрӣ расонед*. |
**Шайх Фаридуддин Масъуд** (мулаққаб ба Қутбулмуваҳҳидин, Қутбуззоҳиддин ва Ганҷшакар; Шаблони холии {{ВД-Дебоча}} ) — шоир, нависанда, донишманд ва орифи форсизабони Ҳинд, аз машоихи тариқати чиштия ва бунёнгузори адабиёти панҷобӣ.

Зиндагинома
-----------

Падараш аслан аз Кобул буда, ба Мултон кӯчидааст. Фарид пас аз хатми таҳсил ба Қандаҳору Бағдод ва баъзе шаҳрҳои Эрон сафар карда, сипас оа Деҳлӣ омада, яке аз пешвоёни тасаввуф шудааст. У ниҳоят ба Панҷоб баргашта, дар синни 93-солагӣ вафот кардааст. Фарид дар ашъораш адолат, дустию рафоқат, сарбаланди, одаму одамгарӣ, некӯкорӣ ва ғайраро васф карда, одамони ҳарису сарватпараст ва суфиёни дурӯяву қаллобро мазаммат намудааст. Фарид ба забони форсӣ (тоҷикӣ) низ якчанд рубоию дубайтиҳо дорад, ки дар «Ҷавоҳири Фаридӣ» ном асаре гирд омадаанд.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Фарид / А. Алимардонов // Замин — Илля. — Д. : СИЭМТ, 2018. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2023, ҷ. 7). — ISBN 978-99947-33-89-9.
**Бозиҳои варзишӣ** — навъи бозиҳои мусобиқавӣ. Бо ягон олоти варзишӣ (масалан, тӯби варзишӣ) бо истифода аз усулҳои техникию тактикӣ ба дарвоза ё майдончаи ҳариф задан ё партофтани тӯб.

Мазмун
------

Мазмуну ташкили бозиҳои варзишӣ ба тавассути қоидаҳои расмӣ ба низом медарояд. Аксарияти бозиҳои варзишӣ аз маҷмӯи ҳаракатҳои табиӣ, машқҳои ҷисмонӣ (дав, ҷаҳиш, партофтан, зарба задан ва ғайра) иборатанд. Бозигар ҳангоми қувваозмоӣ бо ҳарифаш аз онҳо истифода мебарад ва қувваозмоӣ бо ғолибият анҷом меёбад. Дар бисёр бозиҳои варзишӣ варзишгарон бевосита алоқамандона қувваозмоӣ мекунанд. Бозиҳои варзишӣ аз сабаби содагии мазмун ва ташкил ба ширкатдорону тамошобинон таъсири эҳсосотӣ (эмотсионалӣ) расонидан васеъ паҳн шудаанд.

Наъҳои бозиҳои варзишӣ
----------------------

Бозиҳои варзишӣ тимӣ (масалан, волейбол, гандбол, ҳамаи намудҳои хоккей), инфиродӣ (мас. шоҳмот, шашка) ва тимию инфиродӣ (масалан, бадминтон, голф, тенниси рӯйи миз, теннис) мешаванд. Бозиҳои варзишӣ дар байни одамони ҷинс ва синну солашон гуногун паҳн шудаанд. Одатан баъзе намудҳои бозиҳои варзишӣ қувваи зиёди ҷисмониро тақозо доранд (масалан, тӯббозӣ дар об, регби, хоккей).

Қоидаҳо
-------

Қоидаҳои баргузор намудани бозиҳои варзиширо федератсияҳои байналмилалии дахлдор таҳия мекунанд. Бозиҳои варзишии миллиро федератсияҳои миллӣ инкишоф дода, мусобиқаҳои миллӣ ва байналмилалӣ доир мекунанд (нигар Федератсияи байналмилалии ассотсиатсияҳои футбол (ФИФА), Федератсияҳои варзишии Тоҷикистон). Аз рӯйи бозиҳои варзишӣ чемпионатҳои ҷаҳонӣ, минтақавӣ, давлатҳои алоҳида баргузор карда мешаванд. Бозиҳои варзишӣ ба барномаи Бозиҳои олимпӣ дохил карда шудаанд. Дар як қатор давлатҳо билярд ва баъзе намудҳои қартабозӣ, масалан, бриҷ ва ғайраро бозиҳои варзишӣ мешуморанд.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* Бозиҳои варзишӣ // Боз — Вичкут. — Д. : СИЭМТ, 2014. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2023, ҷ. 3). — ISBN 978-99947-33-46-0.
**«Армуғон»** нашрияи «Анҷумани адабии Эрон», маҷаллаи ҳармоҳае, ки бо сарварии *Ваҳиди Дастгардӣ* дар Теҳрон нашр мешуд. Шумораи нахустинаш янв. 1920 ва шумораи охиринаш дек. 1942 ба табъ расидааст. Дар «А.» Ваҳиди Дастгардӣ ва дигар адабиётшиносону адибон, шоирони Эрон оид ба адабиёти классикии форс-тоҷик, адабиёти форсизабони Ҳиндустон, адабиёти араб, адабиёти халқҳои ҷаҳон ва ғ. мақолаҳои илмии пажӯҳишӣ менавиштанд. Дар «А.» инчунин тарҷумаи ҳол ва намунаи осори адибони ҷаҳон ба табъ мерасиданд. «А.» соле даҳ шумора нашр мешуд. Дар шумораҳои 11 – 12 ашъори шоирони форс-тоҷик, баъзан девонҳо ба табъ мерасиданд (мас. девони Абулфараҷи Рунӣ, дубайтиҳои Боботоҳири Урён ва ғ.). Дар «А.» намунаҳои эҷодиёти шифоҳии мардуми Эрон, афсонаву ривоятҳои халқӣ, ашъори ба лаҳҷаҳои гуногуни забони форсӣ дар минтақаҳои гуногуни Эрон эҷодгардида ба табъ мерасиданд. «А.» барои омӯзиши адабиёти классикии форс-тоҷик ва эҷодиёти шифоҳӣ (фолклор)-и Эрон манбаи пурарзиш аст.
**Абдукарим Розиқов** (1898, Хистеварз, вилояти Суғд — 1937) — ходими давлатӣ ва ҳизбии шӯравӣ, иштирокдори фаъоли барпо ва мустаҳкам кардани Ҳокимияти Шӯравӣ дар Тоҷикистон. Узви ҲКИШ (аз 1918).

Зиндагинома
-----------

Аз оилаи деҳқони камбағал. Фаъолияти меҳнатиаш аз соли 1917 дар шаҳри Хуҷанд cap шудааст. Розиқов Револютсияи Кабири Сотсиалистии Октябрро хушнудона истиқбол наму д. Аз аввалин командирони отряди яхтиёриён дар Қистакӯз. Соли 1920 курси 6-моҳаи командир тайёркунии шаҳри Хуҷандро хатм карда, аз аҳолии меҳнаткаши маҳаллӣ отряди ихтиёриён ташкил намуда, бар зидди босмачиён мубориза бурд ва дар торумори дастаи Мадад Махсум ҳисса гузошт.

Корнома
-------

Солҳои 1923—1925 Розиқов раиси Комиҷроияи волости Қистакӯз (ташаббускори аввалин ҳашар, якшанбегиҳои ободонӣ ва сохтмонҳои биноҳои ҷамъиятӣ дар Қистакӯз), солҳои 1926—1931 дар корҳои роҳбарӣ дар шаҳру қишлоқҳои шимоли Тоҷикистон (Конибодом, Ашт, Хуҷанд ва ғайра), 1932 раиси «Совхоз трест»-и ҶШС Тоҷикистон, солҳои 1933—1937 раиси Комитети иҷроияи шаҳри Душанбе. Депутати КИМ-и СССР, аъзои КМ ПК (б) Тоҷикистон, аъзои бюрои Комитети партиявии шаҳри Душанбе ва аъзои Президиуми КИМ-и ҶШС Тоҷикистон интихоб шуда буд.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Розиқов Абдукарим / А. Қодиров // Плешко — Сақил. — Д. : СИЭСТ, 1986. — (Энциклопедияи Советии Тоҷик : [дар 8 ҷ.] /  сармуҳаррир М. Д. Диноршоев ; 1978—1988, ҷ. 6).
**Қурбоналӣ Ёқубов** — мутриб, омӯзгори шинохтаи тоҷик. Ҳунарпешаи хизматнишондода ҶШС Тоҷикистон (1988), Ҳунарпешаи халқии Тоҷикистон (2010), Аълочии маорифи халқии СССР (1983).

Зиндагинома
-----------

Қурбоналӣ Ёқубов хатмкардаи омӯзишгоҳи мусиқии шаҳри Душанбе (ҳоз. коллеҷи санъати ба номи А. Бобоқулов 1968), факултети санъати Институти давлатии педагогии ба номи Т.Г. Шевченко (ҳоз. ДДОД ба номи С. Айнӣ, 1973). Солҳои донишҷӯияш дар мактаб-интернати махсуси мусиқии ба номи М. Собирова (ҳоло ба номи М. Атоев) аз сози най ба шогирдон ҳунар меомӯхт. Аз соли 1973 дар ДДСТ ба номи М. Турсунзода аз сози най дарс мегӯяд. Дар як вақт бо ҳайати ансамбли эстрадии «Гулшан», ансамбли рақсии «Зебо» ҳамкорӣ намудааст.

Навоҳои иҷрокардаи ӯ дар хазинаи мусиқии радио ва телевизион (беш аз 40 савту наво) сабт гардидаанд. Ёқубов шогирдони зиёдеро тарбия намудааст, ки онҳо дар театр, оркестр, ансамблҳо ва мактабу коллеҷҳои санъат кору фаъолият доранд. Найнавозони чирадаст Сайдалӣ Сангов, Нуралӣ Шерматов шогирдони ӯянд. Ёқубов дар озмуни I-уми ҷумҳуриявии навозандагони созҳои халқӣ (1986) лауреат шуд. Ӯ ба як қатор мамлакатҳо: Австрия (1975), Сурия (1983), Тайланд (1986), Руминия (1987) ва ғ. сафарҳои ҳунарӣ кардааст. Ёқубов бо ордени «Шараф» сарфароз гардидааст.

Эзоҳ
----

1. ↑  Арбобони фарҳанги тоҷик. Донишнома / Муаллиф-мураттиб Ёрмуҳаммади Сучонӣ. — Душанбе, 2016. — 863 с.
2. ↑  Обидпур Ҷ. Луғатномаи тафсирии мусиқӣ / зери назари Б.Қобилова. – Душанбе: Аржанг, 2019. – С.146. – 480 с. ISBN 978-999-47-43-90-2(тоҷ.)
**Абдулхайрова Гулбибӣ Бобомуродовна** (1 январи 1976, деҳаи Чортеппа, ноҳияи Ленин) — ҳунарпешаи театр. Ҳунарпешаи шоистаи Тоҷикистон (2022).

Зиндагинома
-----------

Соли 1997 Донишкадаи давлатии санъати ба номи М. Турсунзодаро хатм намуда, дар Театри давлатии ҷавонони ба номи М. Воҳидов ҳунар меозмояд. Дар спектаклҳои «Аҳмади бинӣ», «Ба пеш холаҳо», «Марги ду тан», «Заволи Чамбули Мастон», «Киштишикастагонем», «Бегоҳи шанбе», «Торҳои муҳаббат», «Тири маломат», «Зани сарватманд», «Меҳмони нохонда», «Моҷарои имтиҳон», «Моҷаро», «Шоҳдухтар Фефела», «Харгӯши доно», «Аловиддин ва чароғи сеҳрнок» ва ғайраҳо нақш бозида, собит сохт, ки аз сабукборони соҳил нест.

Бинандагон аз ғайрати эҷодиаш дар барномаи телевизионии «Лаҳзаҳои гуворо» солиён боз лаззат мебаранд, бешак, маҳорат ва лаёқаташ дар мазҳака баланд аст, аз миёни бонувон ошнотарин чеҳраи ҳунар маҳсуб меёбад.

Ҷоизаҳо
-------

Бо медали «Хидмати шоиста» қадр шудааст.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Арбобони фарҳанги тоҷик. Донишнома / Муаллиф-мураттиб Ёрмуҳаммади Сучонӣ. — Душанбе, 2016. — 863 с.
**Гулчеҳра Аҳмадовна Иноятова** (тав.26.3.1957, шаҳри Душанбе) — пианинонавози барҷастаи тоҷик, омӯзгор, профессор. Ҳунарпешаи шоистаи Тоҷикистон‎ (1996), профессори кафедраи фортепианои махсуси Консерваторияи давлатии Синяни Чин.

Зиндагинома
-----------

Гулчеҳра Иноятова соли 1975 мактаби марказии миёнаи мусиқии назди Консерваторияи давлатии Москва ба номи П.И. Чайковский ва соли 1980 ҳамин консерваторияро бо ихтисоси фортепиано хатм кардааст. Солҳои 1982-1984 ассистент-коромӯз (рӯзона) дар КДМ ба номи П.И. Чайковский маҳорати касбиашро такмил додааст. Устодонаш Н.В. Ширинская, профессор Л.В. Рошина, профессори Т.П. Николаева буданд. Солҳои 1980-1982; 1984-2000 омӯзгори калон, дотсент, мудири кафедраи фортепианои махсуси Донишкадаи давлатии санъати Тоҷикистон ба номи М.Турсунзода, 2000-03 мудири кафедра (аз с.2002 профессор)-и Институти давлатии мусиқӣ-педагогии Тамбов ба номи С.В.Рахманинов (Россия), 2003-2010 профессори (эксперти хориҷӣ)-и кафедраи фортепианои махсуси Консерваторияи давлатии Синяни Чин. Аз с.2010 то ҳол (2018) профессори кафедраи фортепианои махсуси (эксперти хориҷӣ)-и Университети педагогии Чини Ҷанубӣ кору фаъолият дорад.

Эҷодиёт
-------

Гулчеҳра Иноятова чун пианинонавоз иҷрокунанда дар иҷрои асарҳои композиторони тоҷик бештар шуҳрат пайдо кардааст. Як миқдор аз ин асарҳо дар фонди Радиои умумииттифоқӣ маҳфузанд.
Ӯ бо як зумра дирижёрони шинохта, аз ҷумла, А.Ведерников, Ф.Мансуров, С.Скрипка, З.Ҳақназаров ва диг. ҳамкорӣ намудааст. И. дар кори фестивалҳои мусиқии байналхалқӣ, дарсҳои маҳорат иштирок варзида, аъзои жюрии озмунҳои пианинонавозон дар ИМА, Канада, Гонконг, Чин, Чехия, Россия, Венгрия, Тоҷикистон ва Туркманистон буд.

Ҷоизаҳо
-------

Бо медали фахрии «Астана»-и Ҷумҳурии Қазоқистон сарфароз гардидааст (1999). Солҳои 2004-2018 барои ғалабаи шогирдонаш дар озмунҳои миллӣ ва байналхалқии пианинонавозон бо унвони фахрии «Педагоги Барҷаста» (27 маротиба) мукофотонида шудааст.

Эзоҳ
----

1. ↑  Обидпур Ҷ. Луғатномаи тафсирии мусиқӣ / зери назари Б.Қобилова. – Душанбе: Аржанг, 2019. – С.154-155. – 480 с. ISBN 978-999-47-43-90-2(тоҷ.)
**Озарахш** (*Толиб Каримов*; 13 августи 1963, деҳаи Урметан, ноҳияи Айнӣ) — шоир ва рӯзноманигори товик, Шоири халқии Тоҷикистон (2019), узви Иттифоқи нависандагони Тоҷикистон (1999).

Зиндагинома
-----------

Толиб Каримов 13 августи соли 1963 дар деҳаи Урметани ноҳияи Айнӣ ба дунё омадааст. Баъди хатми мактаби миёнаи деҳа, соли 1980 ба Донишгоҳи давлатии Тоҷикистон (бахши рӯзноманигорӣ) шомил шуда, пас аз хатми донишгоҳ, солҳои 1986-1989 муҳаррири Кумитаи телевизион ва радиои назди Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон, 1989-1992 директори Иттиҳодияи эҷодӣ-истеҳсолии «Союзтеатр» дар вилояти Суғд, солҳои 1992-2002 дар вазифаи муҳаррири телевизиони вилоят фаъолият бурдааст.

Фаъолияти меҳнативу эҷодӣ
-------------------------

Аз соли 2002 хабарнигори ҳафтаномаҳои «Нақлиёт» ва «Адабиёт ва санъат» дар вилояти Суғд буд. Аз соли 2015 сардабири маҷаллаи адабии "Паёми Суғд" мебошад. Аз соли 1999 узви Иттифоқи нависандагони Тоҷикистон аст. Озарахш муаллифи китоби ашъори «Аз чашмасор омадам», «Намози мусофир» ва «Чархболи Офтоб», «Девони ишқ», «Ояндаҳо» аст, ки дар пойтахти кишвар шаҳри Душанбе ва шаҳри Хуҷанд интишор шудаанд. Зиёда аз 10 намоишномаи Озарахш дар саҳнаи театрҳои кишвар (бахусус, Театри тамошобини наврас) пешниҳоди ҳаводорони санъати театрӣ гардидаанд, ки «Сафедор», «Равзанаи умед», «Афсона ё ҳақиқат», «Чашмаи Пардӯш», «Гулҳо намемиранд», «Ҳазордастон», «Нақши Рӯдакӣ» аз ин шуморанд.

Намунаҳои ашъораш ба забонҳои русӣ, инглисӣ, фаронсавӣ, руминӣ ва ӯзбекӣ тарҷумаву чоп шудаанд. Озарахш бо Ҷоизаи ба номи Камолӣ Хуҷандӣ (барои филми «Ифтихор»), Ҷоизаи байналмилалии Имом Хумайнӣ, Ҷоизаи «Боргоҳи сухан» ва Медали «Хизмати шоиста» қадрдонӣ шудааст.

Эҷодиёт
-------

Муаллифи китоби ашъори «Аз чашмасор омадам», «Намози мусофир» ва «Чархболи Офтоб» аст, ки дар Душанбе ва Хуҷанд интишор ёфтаанд ва муаллифашонро дар қатори ҷавоншоирони ҳунарманди кишвар мақом бахшидаанд. Зиёда аз 10 намоишномаи ӯ дар саҳнаи театрҳои кишвар (хусусан, театри наврасон) пешниҳоди ҳаводорони ҳунари театрӣ гардидаанд, ки «Сафедор», «Равзанаи умед», «Афсона ё ҳақиқат», «Чашмаи Пардӯш», «Гулҳо намемиранд», «Ҳазордастон», «Нақши Рӯдакӣ» аз он шумуланд.

Намунаҳое аз ашъораш ба забонҳои русӣ, инглисӣ, фаронсавӣ, руминӣ ва узбакӣ тарҷумаву чоп шудаанд. Дар ҳайати намояндаҳои расмии Тоҷикистон ва гурӯҳҳои фарҳангиву ҳунарӣ дар қитъаи Африқо (Гана, Бенин ва Того), кишварҳои Афғонистон, Эрон, Покистон, Ҳиндустон ва Инглистон дастовардаҳои адабиёту санъати тоҷикро тарғиб кардааст.

Ҷоизаҳо
-------

* Ҷоизаи ба номи Камолӣ Хуҷандӣ (барои филми «Ифтихор»);
* Ҷоизаи байналмилалии Имом Хумайнӣ;
* Ҷоизаи «Боргоҳи сухан»;
* Медали «Хидмати шоиста» (2012).

Сарчашма
--------

1. ↑  Озарахш Шоири халқии Тоҷикистон шуд. *Фараж* (30 августи 2019). 21 феврали 2024 санҷида шуд.
2. ↑  *Сурайё ҲАКИМОВА.* ОЗАРАХШ: ПАЁМУ САЛОМИ МЕҲР ЛАЗЗАТ ДОШТ.  (03.10.2019).
3. ↑  Адибони Тоҷикистон (маълумотномаи мухтасари шарҳиҳолӣ)./Таҳия ва танзими Асрори Сомонӣ ва Маҷид Салим. — Душанбе, «Адиб», 2014, — с. 172—173 ISBN 978-99947-2-379-9
**Домуллоҷон Назаров** ( 12 сентябр]]и 1918, Хуҷанд — 1988, Душанбе) — мутриб ва навозандаи машҳури тоҷик (ғижжак), Ҳунарпешаи хизматнишондодаи ҶШС Тоҷикистон (1973). Лауреати мукофоти давлатии ҶШС Тоҷикистон ба номи Рӯдакӣ (1974)

Зиндагинома
-----------

Домуллоҷон Назаров соли 1937 шуъбаи созҳои халқӣ (ғижжак)и Омӯзишгоҳи мусиқии ба номи Содирхон Ҳофизи шаҳри Ленинобод (ҳоз. Хуҷанд)-ро хатм намудааст. Солҳои 1937—1939 навозандаи оркестри Театри давлатии академии драмавии ба номи А. Лоҳутӣ ва 1939—1942 консертмейстери ансамбли созҳои халқии Филармонияи давлатии Тоҷикистон. Иштирокчии Ҷанги Бузурги Ватанӣ (1942—1945). Солҳои 1946—1947 консертмейстери оркестри Театри драмаи мусиқии ба номи Пушкини шаҳри Ленинобод (ҳоз. Камоли Хуҷандии шаҳри Хуҷанд), 1947—1965 консертмейстери Филармонияи давлатии Тоҷикистон ва солҳои 1965—1982 роҳбари мусиқӣ ва навозандаи ансамбли давлатии рақсии «Лола» буд. Назаров дар Даҳҳаи санъати тоҷик (1941) ва Даҳҳаи адабиёту санъати тоҷик дар Москва (1949, 1957), Ӯзбекистон (1968), Литва (1970), Қирғизистон (1976) ва ғ. иштирок намудааст. Ба мамлакатҳои хориҷӣ: Канада (1967), Афғонистон (1971), Эрон (1972), Муғулистон (1974), Ҳиндустон, Покистон (1975), Фаронса (1976), Италия (1980) ва ғ. Сафари ҳунарӣ кардааст.

Ҷоизаҳо
-------

Лауреати мукофоти давлатии ҶШС Тоҷикистон ба номи Рӯдакӣ (1974). Бо орденҳои «Нишони Фахрӣ», Ситораи Сурх, медал ва Грамотаҳои Фахрии Президиуми Совети Олии ҶШС Тоҷикистон мукофотонида шудааст.

Эзоҳ
----

1. ↑  Обидпур Ҷ. Луғатномаи тафсирии мусиқӣ / зери назари Б.Қобилова. — Душанбе: Аржанг, 2019. — С. 251. — 480 с. ISBN 978-999-47-43-90-2(тоҷ.)
**Наҷмуддини Кубро** (ар. نجم الدين الكبرى‎; 1145, Хоразм — 1221, Урганҷ) — ориф, мутакаллим, файласуф ва шоири форс-тоҷик, бунёнгузори равияи кубравия.

Зиндагинома
-----------

Наҷмуддини Кубро дар овони ҷавонӣ ба Миср рафта, муддати зиёде дар тарбияи шайх Рӯзбехони Мисрӣ буда, баъд ба Табрез баргашта, илми шарҳи суннаро аз имом Абумансур меомӯзад. Дар омӯзиши илмҳои шаръӣ конеъ нагашта рӯ ба тасаввуф меова- рад ва хидмати ду-се шайхи замонашро адо карда, боз ба Миср бармегардад. Наҷмуддини Кубро бо фармоиши шайх Рӯзбеҳон бо аҳли байташ бо Хоразм баргашта, фирқаи нав — Кубравияро таъсис мекунад.

Ҳангоми истилои муғул дар муҳорибаи Хоразм кушта шудааст.

Осор
----

Аз осори гуногунмавзӯи Наҷмуддини Кубро, ки масъалаҳои мухталифи динӣ, фалсафӣ ва тасаввуфро дар бар мегиранд. Асарҳои зерро номбар кардан мумкин аст: «Фӣ одоби соликин» («Дар одоби соликон»), «Рисолату-л-хоиф-ул-ҳоим ан лавматил-лоим» («Рисолаи тарсандаи ово­ра дар бораи маломати маломаткунанда»), «Фавотеҳу-л-ҷамол» («Фатҳкунандаи зебоӣ»), «Рубоиёти сӯфиёна» ва ғайра Наҷмуддини Розӣ, Саъдуддини Ҳамавӣ, Маҷдуддини Бағдодӣ, Баҳоуддини Валад, Сайфуддини Бохарзӣ ва дигарон аз ҷумлаи шогирдони Наҷмуддини Кубро мебошанд.

Эзоҳ
----

1. ↑  *Bibliothèque nationale de France* идентификатор BNF (фр.): платформаи додаҳои боз — 2011.
2. ↑  AlKindi (онлайн-каталог Доминиканского института востоковедения)
3. ↑  Babelio (фр.) — 2007.

Адабиёт
-------

* Наҷмуддини Кубро // Муҳит — Плеханов. — Д. : СИЭСТ, 1984. — (Энциклопедияи Советии Тоҷик : [дар 8 ҷ.] /  сармуҳаррир А. С. Сайфуллоев ; 1978—1988, ҷ. 5).


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️  Гузариш ба унсури Викидода  Фарҳангҳо ва донишномаҳо | 
* Большая российская (старая версия)
* Ларусса
* Neue Deutsche Biographie
* Universalis

 |
| 

| Дар феҳристҳои китобшинохтӣ |
| --- |
| 
* BIBSYS: 90819760
* BNF: 13758286v
* GND: 103110216
* ISNI: 0000000119854901
* J9U: 987007304593405171
* LCCN: n87828220
* NTA: 208128964
* LIBRIS: 31fhjvhm4hh4dqd
* SUDOC: 069092907
* VIAF: 103630065
* WorldCat VIAF: 103630065

 |

 |
|  |
| --- |
| Унсури Викидода мавҷуд нест |

**Арнаб** (аз ар. — харгӯш, лот. Lepus) — бурҷи Нимкураи Ҷанубии осмон, масоҳаташ 290,3 градуси мураббаъро фаро гирифта, 72 ситораи ба чашм аёнро дорост.

Арнаб бурҷи қадима буда, ба каталоги «Алмаҷастӣ»-и Батлимуси Калузӣ (Клавдий Птолемей) шомил аст. Ситораҳои дурахшонаш Арнаб (α Lep) — 2,58m ва Ниҳал (β Lep) — 2,84m. Ситораи R Lep яке аз ситораҳои сурхи тағйирёбандаи осмон буда, нахуст онро олими немис Иоганн Фридрих Юлиус Шмидт (1825—1884) таҳқиқ намудааст. Астрономи англис Ҷон Рассел Хайнд (1823—1895) онро «ҳамчун қатраи хун дар манзари сиёҳ» номидааст. Даври гардишаш дар гирди Офтоб 432,47 шабонарӯз буда, тобишаш аз 5,9 то 10,5 бузургии ситоравӣ тағйир меёбад. А. дар арзҳои аз +63° то −90° намоён аст.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Арнаб / М. Холов // А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2023, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.
**Маъруфхоҷа Баҳодуров** (зод. 18 ноябр 1920, Рӯмон) — овозхон ва навозандаи тоҷик, Ҳофизи халқии ҶШС Тоҷикистон (1947).

Зиндагинома
-----------

Маъруфхоҷа Баҳодуров 18 ноябри соли 1920 дар деҳаи Румони ноҳияи Ғафуров ба дунё омадааст. Яке аз давомдиҳандагони анъанаҳои Содирхон Ҳофиз. Узви дастаи ҳаваскорони қасри маданияти комбинати абрешим (1934—1938), овозхони Филармонияи давлатии Тоҷикистон (1938—1950), роҳбари ансамбли мусиқии тоҷик дар кумитаи садои ҶШС Ӯзбекистон (1950—1956), корманди театри опера ва балети шаҳри Самарқанд (1966—1967), профессори Академияи мусиқии Ҷумҳурии Тоҷикистон (1993—1996).

Эҷодиёт
-------

Барномаашро беш аз 100 суруду тарона ташкил медиҳад. Баҳодуров иҷрокунандаи силсилаи сурудҳои «Шашмақом», асарҳои Содирхон Ҳофиз («Гулёр», «Гулёри Содирхон», «Ушшоқ»-и Содирхон) мебошад. Сурудҳои машҳури Баҳодуров «Ба фидои ту», «Тасаддуқ», «Эй дил хомуш шав», «Дилбари ҷонони ман», «Ёрро» ба ганҷинаи тилоии мусиқии халқи тоҷик ворид шудаанд. Аз сарояндагони баландноми мусиқии классикии тоҷик ба шумор меравад. Барномаашро беш аз 100 суруду тарона ташкил медиҳад. Ӯ ба осори мусиқии Содирхон рӯҳия ва ифодаи тоза бахшида, таронаҳои «Шаҳноз», «Шаҳнози Содирхон», «Чапандози Содирхон», «Гулёри Содирхон», «Гулёр», «Баёт», «Ушшоқ», «Чоргоҳ», «Дугоҳ», «Ироқ» «Нимчӯпонӣ» ва ғ-ро бо маҳорати баланди сарояндагӣ иҷро намудааст. Таронаҳои Баҳодуров «Дилбари ҷонони ман» (ғазали Ҳофиз), «Эй дил хомӯш шав» (шеъри Лоҳутӣ), «Фидои ту» (ғазали Бедил), «Тасаддуқ» (ғазали Машраб) ва ғ. ба хазинаи тилоии мусиқии классикии тоҷик дохил шудаанд. Баҳодуров мусаннифи достони шеърию мусиқии «Лайлӣ ва Маҷнун» ва ғ. мебошад. Инчунин муаллифи якчанд барномаҳои ҳунарист.
Иштирокчии Даҳаи адабиёт ва санъати тоҷик дар Москва (1941), Даҳаи санъати ҷумҳуриҳои Осиёи Миёна ва Қазоқистон (Тошкент 1944), ҳамоиши байналхалқии мусиқии мардумони Шарқ (Самарқанд 1988), Анҷумани тоҷикони дунё (Душанбеи 1994), Рӯзҳои адабиёт ва санъати тоҷик дар вилоятҳои Тошканду Фаргона (1997). Ба кишварҳои Афғонистон ва Эрон сафарҳои ҳунарӣ кардааст.

Ҷоизаҳо
-------

* Бо орденҳои Байрақи Сурхи Меҳнат (1957),
* «Нишони фахрӣ»,
* медали «Барои шуҷоати меҳнатӣ» (1954),
* Ифтихорномаи Президиуми ШО ҶШС Тоҷикистон қадрдонӣ шудааст.

Эзоҳ
----

1. ↑  *Меҳрофарин Наҷибӣ.* Ҷӯрабек Муродов: "Маъруфхӯҷа Баҳодуровро дар авҷи ҳунараш қадр накардем". *asiaplustj.info*.  ASIA-Plus (18 ноябри 2022). 26 сентябри 2023 санҷида шуд.
2. ↑  Обидпур Ҷ. Луғатномаи тафсирии мусиқӣ / зери назари Б.Қобилова. — Душанбе: Аржанг, 2019. — С. 59-60. — 480 с. ISBN 978-999-47-43-90-2(тоҷ.)
3. ↑  Донишномаи Шашмақом./Зери таҳрири Олимов К. Абдувалиев А. Азизӣ Ф. Раҷабов А. Ҳакимов Н. — Душанбе, 2009. — с. 39 ISBN 978-99947-49-13-3

Адабиёт
-------

* Энсиклопедияи адабиёт ва санъати тоҷик, ҷ. 1, Д. 1988;
* Таджикская музыка, Д. 2003;

Пайвандҳо
---------

* Омӯзгорони ДДХ ба номи Б. Ғафуров
* Шашмаком — Маъруфхуча Баходуров
* Шашмаком — Насруллои — Маъруфхуча Баходуров
* Ҳабиб Саид — YouTube — «Ёде зи он замон»
**Лайло Шарифова** (*Шарифова Лайло Раҷабовна*, озарбойҷонӣ: Leyla Şəripova, **Лайло Шарифӣ** форсӣ: لیلا شریفی‎; Шаблони холии {{ВД-Дебоча}} ) — овозхони тоҷики озаритабор, яке аз бунёнгузорони Ансамбли эстрадии «Гулшан». Ҳунарпешаи шоистаи ҶШС Тоҷикистон (1960), Ҳунарпешаи халқии ҶШС Тоҷикистон (1965).

Зиндагинома
-----------

Лайло Шарифӣ дар хонаводаи падари турки зодаи Измир ва модари эронии озарбойҷонӣ чашм ба дунё кушодааст. Падараш то солҳои 1933, ба гуфтааш, як тоҷир буд ва ин пешааш ӯро то ба Озарбойҷони шӯравӣ ҳам бурдааст. Чун дар Озарбойҷон мавзеи зоймон хуб набуд, модарашро ба Маскав бурданд, вале дар Маскав гуфтанд, як моҳ зуд шудааст. Модараш вақте мехост ба Боу баргардад, дар байни Маскав ва Озарбойҷон Лайло дар дохили ҳавопаймо 28 январи соли 1930 таваллуд шуд. Баъди ин ба Машҳади Эрон баргаштанд ва ӯ ҳам дар он ҷо бузург шуда, дар мактаб таҳсил кард. 

Баъди муддати кӯтоҳе ва саркӯбҳои чапгароҳои ҷонибдори нахуствазири миллихоҳ шавҳари "мусаддиқиаш" ҳамроҳи ӯ дар нимаи дуюми солҳои 1950-ум Эронро тарк кард. Ҷуфти ҷавон дар Иттиҳоди Шӯравӣ паноҳандаи сиёсӣ шуданд.

Лайло Шарифова Омӯзишгоҳи мусиқии шаҳри Душанберо дар соли 1959 хатм карда, дар дастаи ҳунарии Кумитаи телевизион ва радиои ҷумҳурӣ ба сифати сароянда ҳунар меозмуд ва ҳамзамон чун наттоқ барномаҳои радиои тоҷикро ба форсӣ қироат менамуд. Соли 1964 назди Кумита нахустин ансамбли эстрадӣ — «Гулшан» созмон дод ва роҳбари бадеии он гардид. Соли 1967 Тоҷикистонро тарк сохт ва фаъолияти минбаъдааш дар Озарбойҷон ҷараён гирифтааст. Беш аз 30 боз дар шаҳри Дюсселдорфи Олмон зиндагӣ мекунад.

Эҷод
----

Ба туркӣ, озарӣ, арабӣ, ҳиндӣ, русӣ ва дигар забонҳо таронаҳои зиёд хондааст. Дар хазинаи Радиои тоҷик «Ҷонона», «Моҳпайкари ман», «Эй шохи гул», «Чашми сиёҳ», «Дар хаёли ту», «Куҷоӣ», «Марямҷон», «Бевафоӣ», «Шоҳи парӣ», «Саҳаргоҳон», «Як шабе», «Райҳон», «Биё, эй ёр», «Ёри тоҷикам», «Алла», «Бе сурма ҳам зебоӣ», «Рафтем, рафтем», «Чашм во кун», «Париҷон», «Ҳадя», «Интизори ман», «Эй моҳи ҳинду», «Гули хандонам», «Халваҷӣ», «Кабутари сафеди ман» барин сурудҳояш маҳфузанд ва чун ёдгоре аз ин бонуи ҳунар боқӣ мондаанд.

Даргузашт
---------

Лайло Шарифӣ 19 феврали соли 2024 дар шаҳри Дюсселдорфи Олмон дар 94-солагӣ даргузашт.

Ҷоизаҳо
-------

Бо Грамотаи Фахрии Президиуми Совети Олии Тоҷикистон тақдир шудааст.

Эзоҳ
----

1. ↑  Лайло Шарифова: "Гулшан"-ро ман ташкил кардам (ВИДЕО)(тоҷ.). *Радиои Озодӣ*. 17 августи 2022 санҷида шуд.
2. 1 2 3  90 соли Лайло Шарифӣ -- "Уқоб"-и эстрадаи тоҷик. ВИДЕО(тоҷ.). *Радиои Озодӣ*. 17 августи 2022 санҷида шуд.
3. ↑  Скончалась певица и композитор Лейла Шарипова(рус.). *Информационное Агентство Репорт* (20 феврали 2024). 21 феврали 2024 санҷида шуд.
4. ↑  *Меҳрофарин Наҷибӣ.* Лайло Шарифӣ, нахустин роҳбари дастаи ҳунарии "Гулшан" дар Олмон даргузашт. *old.asiaplustj.info*.  ASIA-Plus (20 феврали 2024). 21 феврали 2024 санҷида шуд.
5. ↑  *Мӯъмин Аҳмадӣ*. "Ӯ ошиқи Тоҷикистон буд." Даргузашти Лайло Шарифӣ дар Олмон(тоҷ.), *Радиои Озодӣ* (20 феврали 2024). Проверено 21 феврали 2024.

Адабиёт
-------

* Арбобони фарҳанги тоҷик. Донишнома / Муаллиф-мураттиб Ёрмуҳаммади Сучонӣ. — Душанбе, 2016. — 863 с.
**Леброн Рамон Ҷеймс** (англ. LeBron Raymone James  ; Шаблони холии {{ВД-Дебоча}}  )  - баскетболбози амрикоӣ, ки мавқеъҳои ҳамлагари хурд , форвард ва посбонро бозӣ мекунад. Вай дар дастаи NBA Los Angeles Lakers бозӣ мекунад. Коршиносон ӯро яке аз беҳтарин баскетболбози таърих мешуморанд ва як қатор коршиносон Ҷеймсро дар ҷои аввал гузоштанд. Яке аз варзишгарони баландтарин дар ҷаҳон барои аксари карераи худ (аз ҷумла музди меҳнат ва шартномаҳои таблиғотӣ ба хисоб меравад.)   .

Чемпиони чахоркаратаи NBA, чаҳоркаратаи пурарзиштарин бозингари финали NBA, чаҳор карат бозингари аз ҳама арзишманди NBA, MVP мавсими муқаррарии 2007-08 ва навгонии соли 2003-04. Ӯ 13 маротиба ба ҳайати дастаи аввали ҳамаи ситораҳои НБА, ду маротиба ба дастаи дуюм, як маротиба ба дастаи сеюм, панҷ маротиба ба дастаи ҳамаҷонибаи дифоъ ва 16 маротиба дар бозии ҳама ситораҳо номида шуд, ки дар он ҷо ӯ Бозингари пурарзиштарини NBA All-Star номида шуд.

1. ↑  LeBron James biography.  biography.com. Баргирифта аз сарчашмаи аввал 11 май 2013.
2. ↑  Forbes назвал 50 самых высокооплачиваемых спортсменов мира(пайванди дастнорас — *таърих*).  Форбс (4 июни 2021). 10 феврали 2023 санҷида шуд. Баргирифта аз сарчашмаи аввал 10 феврали 2023.
3. ↑  *Kurt Badenhausen.* The NBA’s Highest-Paid Players 2019: LeBron James Leads With $89 Million(англ.)(пайванди дастнорас — *таърих*).  Forbes. 14 феврали 2019 санҷида шуд. Баргирифта аз сарчашмаи аввал 17 феврали 2020.