**Тошкумур** (Тош-Кӯмир, Тош-Кумур; қирғ. *Таш-Көмүр*) — шаҳр дар вилояти Ҷалолободи Ҷумҳурии Қирғизистон аст. Дар айни замон, ба шаҳр шаҳракҳои Шамолдисой, Қизилҷар ва деҳаи Тендик дохил мешаванд.

Таърих
------

Аввалин маҳаллаҳои аҳолинишин дар ҷойгоҳи ҳозираи шаҳри Тошкумур дар давраи пеш аз инқилоб бо оғози кашфи конҳои ангишт пайдо шуданд.
Рушди истихроҷи ангишт дар солҳои 30-юм баъд аз сохтмони роҳи оҳани Тошкумур—Андиҷон оғоз ёфта буд. Соли 1933 маъмурияти кони ангишт ташкил карда шуд.
Соли 1930, вақте ки дар ин минтақа як ҳавзаи ангишт кушода шуд, як деҳаи хурд бунёд ёфт, ки дар соли 1943 ба шаҳр табдил ёфт.
Бо фармони Кумитаи иҷроияи марказии умумирусиягӣ аз 20 декабри соли 1935, дар ҶШС Қирғизистон ноҳияи нави Тошкумур бо марказаш дар шаҳраки Норин ташкил карда шуд, ки бо ҳамин фармон ба шаҳраки Тошкумур иваз карда шуд.

Соли 1989 Корхонаи масолеҳи нимноқилӣ ба истифода дода шуд, ки барои истеҳсоли трихлорсилан, тетрахлориди кремний, кремнийи поликристаллӣ ва квартсҳои синтетикӣ пешбинӣ шуда буд.

Ҷуғрофия
--------

Шаҳр дар соҳили рости дарёи Норин (ҳавзаи Сирдарё), дар наздикии шоҳроҳи Бишкек—Ӯш ҷойгир аст. Масофа то шаҳри Бишкек 450 км ва ба Ҷалолобод 129 км мебошад. Он бо хати роҳи оҳан (33 км) бо истгоҳи Уч-Қӯрғон (узб. Учқўрғон) дар хатти Андиҷон—Намангон пайваст аст.
Шаҳр дар қисми шимолу шарқии водии Фарғона ҷойгир аст, дар тарафи шимолу ғарбӣ бо ноҳияи Оқсу, дар шимолу шарқ — бо шаҳри Каро-Кӯл ва дар шарқ — бо ноҳияи Навканд ҳаммарз аст.

Ҳудуди шаҳр 48,3 км2 буда, дар баландии 585 метр аз сатҳи баҳр ҷойгир аст.

Аҳолӣ
-----

Мувофиқи маълумоти барӯйхатгирии аҳолии Қирғизистон дар соли 2009, аҳолии шаҳр 34756 нафар, аз ҷумла қирғизҳо — 30.530 нафар (87,8%), ӯзбекҳо — 2635 нафар (7,6%), русҳо — 680 нафар (1,9%), тоторҳо — 542 нафар (1,6%).

То 1 январи соли 2017 шумораи аҳолӣ 40 400 нафарро ташкил дод.

Соли 1999 қирғизҳо — 65%, русҳо — 12%, ӯзбекҳо — 8%, қазоқҳо — 1%, тоторҳо — 7%, укроинҳо — 1%, тоҷикон — 0,5%, миллатҳои дигар 5%-ро ташкил медоданд.

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| Сол | Шумора |
| --- | --- |
| 1939 | 3 198 |  |
| 1959 | 13 755 |  |

 | 

| Сол | Шумора |
| --- | --- |
| 1970 | 15 619 |  |
| 1979 | 15 884 |  |

 | 

| Сол | Шумора |
| --- | --- |
| 1989 | 23 307 |  |
| 1999 | 23 331 |  |

 | 

| Сол | Шумора |
| --- | --- |
| 2009 | 19 310 |  |

 |

 |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| Сол | Шумора |
| --- | --- |
| 1939 | 3198 |  |
| 1959 | 13 755 |  |

 | 

| Сол | Шумора |
| --- | --- |
| 1970 | 15 619 |  |
| 1979 | 15 884 |  |

 | 

| Сол | Шумора |
| --- | --- |
| 1989 | 23 307 |  |
| 1999 | 23 331 |  |

 | 

| Сол | Шумора |
| --- | --- |
| 2009 | 19 310 |  |

 |

 |

| Аз рӯи маҳал |
| --- |
| № | Маҳалли аҳолинишин | Аҳолӣ,2022 |
| 1 | ш. Тошкумур (бо деҳаву шаҳрак) | 44 600 |
| 2 | ш. Тошкумур (худи шаҳр) | 24 335 |
| 3 | шаҳраки Қизилҷар | 3 384 |
| 4 | шаҳраки Шамолдисой | 12 503 |
| 5 | деҳаи Тендик | 1933 |
| 6 | деҳаи Кошкулаксой | 458 |
| 7 | деҳаи Чуйутсой | 533 |
| 8 | деҳаи Қизил-Олма | 876 |
| 9 | деҳаи Қудуқсой | 1 156 |

Иқтисод
-------

Дар наздикии шаҳр ду нерӯгоҳи барқи обӣ дар дарёи Норин - НОБ-и Тошқумир ва НОБ-и Шамалди-Сой мавҷуданд.

Пайвандҳо
---------

* Дар вебгоҳи Ассотсиатсияи шаҳрҳои Ҷумҳурии Қирғизистон.

Адабиёт
-------

* Таш-Кумыр // Татары — Топрик. — М. : Советская энциклопедия, 1956. — С. 30. — (Большая советская энциклопедия : [в 51 т.] / гл. ред. Б. А. Введенский ; 1949—1958, т. 42).

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Тошкумур дар Викианбор |

Эзоҳ
----

1. ↑  перепись населения СССР 1939 года
2. ↑  перепись населения СССР 1959 года
3. ↑  перепись населения СССР 1970 года
4. ↑  перепись населения СССР 1979 года
5. ↑  перепись населения СССР 1989 года
6. ↑  Перепись населения Киргизии 1999 года
7. ↑  Перепись населения Киргизии 2009 года
8. ↑  Перепись населения СССР (1939)
9. ↑  Перепись населения СССР (1959)
10. ↑  Перепись населения СССР (1970)
11. ↑  Всесоюзная перепись населения СССР (1979)
12. ↑  Перепись населения СССР (1989)
13. ↑  Перепись населения Киргизии 1999 года
14. ↑  Перепись населения Киргизии 2009 года

| ⚙️ Парчами Қирғизистон Вилоятҳои Қирғизистон |
| --- |
|  | Шаҳрҳои тобеи ҷумҳурӣ | Бишкек  • Ӯш |  |
| Вилоятҳо | Бодканд  • Норин  • Иссиқкӯл  • Ӯш  • Талас  • Чуй  • Ҷалолобод |


| ⚙️ Шаҳрҳои Қирғизистон |
| --- |
|  | Шаҳрҳо | 
* Бишкек
* Балиқчӣ
* Ботканд
* Исфана
* Қайинди
* Қанд
* Қадамҷой
* Қаро-Болта
* Қаро-Кӯл
* Қаро-Кӯл (маркази Ҷалол-Обод)
* Қаро-Сув
* Қизил-Кия
* Қучқор-Ота
* Майлув-Су
* Норин
* Навкат
* Сулукта
* Талас
* Тош-Кумур
* Тахмоқ
* Тоқтуғул
* Узканд
* Ӯш
* Ҳайдаркон
* Чолпон-Ота
* Ҷалол-Обод

 |  |