recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Хайриддин Абдураҳимо́в** (*Абдураҳимов Хайриддин Саидович*; тав. 29 августи1956, ноҳияи Вахш, вилояти Қурғонтеппа, ҶШС Тоҷикистон) — арбоби низомӣ, Сипаҳсолор (генерал-полковник) (2008). Раиси Кумитаи давлатии амнияти миллии Ҷумҳурии Тоҷикистон (1999—2006).

Зиндагинома
-----------

Хатмкардаи факултети забонҳои хориҷии Донишкадаи давлатии омӯзгории ш. Душанбе ба номи Т. Г. Шевченко (1981). Аз соли 1982 дар мақомоти амнияти СССР ва Тоҷикистон. Дар вазифаҳои ваколатдор, ваколатдори калон, сардори шӯъба, муовини сардори раёсат, сардори раёсати амнияти Вазорати амнияти Тоҷикистон дар вилояти Хатлон кор кардааст. Солҳои 1999—2006 вазири амнияти ҶТ, 2006 — 10 раиси Комитети давлатии амнияти миллии ҶТ буд. Аз сентябри 2010 дар истеъфо.

Ордену ҷоизаҳо
--------------

Бо ордени Спитамен мукофотонида шудааст.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* Абдураҳимов Хайриддин // А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2021, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.
**Усмонзода Хайриддин Усмон** — доктори илмҳои фалсафа, узви вобастаи Академияи илмҳои Ҷумҳурии Тоҷикистон вакили Маҷлиси намояндагони Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон даъвати VI.

Зиндагинома
-----------

Усмонзода Хайриддин Усмон Соли 1993 Донишгоҳи давлатии Латвияро хатм кардааст. Дар вазифаҳои ассистенти кафедраи фалсафа ва сиёсатшиносии Донишгоҳи аграрии Тоҷикистон (солҳои 1993—1994), аспиранти Институти фалсафаи Академияи илмҳои Ҷумҳурии Тоҷикистон (солҳои 1994—1997), омӯзгори калони кафедраи фалсафа ва сиёсатшиносии Донишгоҳи аграрии Тоҷикистон (солҳои 1996—2000), дотсенти кафедраи фалсафа ва сиёсатшиносии Донишгоҳи аграрии Тоҷикистон (солҳои 2000—2005), мудири кафедраи фалсафа ва сиёсатшиносии Донишгоҳи аграрии Тоҷикистон (солҳои 2005—2015), ҷонишини директори Институти фалсафа, сиёсатшиносӣ ва ҳуқуқи Академияи илмҳои Ҷумҳурии Тоҷикистон (солҳои 2015—2017) ифои вазифа намудааст. Аз моҳи марти соли 2017 то январи 2020 дар вазифаи ректори Донишкадаи давлатии фарҳанг ва санъати Тоҷикистон ба номи Мирзо Турсунзода кор кардааст.

Фаъолияти илмӣ
--------------

Усмонзода Хайриддин Усмон таҳқиқоти илмии худро дар самти тағйирёбиҳои иҷтимоӣ, ки яке аз бахшҳои муҳими фалсафаи иҷтимоӣ мебошад, вусъат мебахшад. Монография ва дастурҳои методии ӯ, аз ҷумла «Транформирующиеся таджикское общество» (Душанбе, «Ирфон», 2004), «Традиция и новация в контексте изменения общественной жизни Таджикистана» (Душанбе, «Ирфон», 2007), «Фалсафа» (Душанбе, «Ирфон», 2011), «Таърихи фалсафа» (Душанбе, «Собириён», 2011), «Фалсафаи илм» (Душанбе, «Деваштич», 2011), «Фалсафаи иҷтимоӣ» (Душанбе, «Дониш», 2013), «Тоҷикистон дар масири тағйироти иҷтимоӣ» (Душанбе, «Дониш», 2016), «Андешаҳои иҷтимоию сиёсии Абубакр Закариёи Розӣ» (Душанбе, «Дониш», 2016) сазовори баҳои баланди пажӯҳишгарон ва мутахассисони соҳа гардидаанд. Дар маҷмӯъ, ба қалами ин олими шинохтаи тоҷик 6 монография, 6 китоби дарсӣ ва зиёда аз 60 мақолаи илмӣ тааллуқ доранд.
Дар тӯли фаъолияти 25 — солаи хеш на танҳо дар тарбия ва тайёр намудани мутахассисони соҳаи ҷомеашиносӣ, балки дар пешрафти илми иҷтимоишиносии тоҷик саҳми чашмрас гузоштааст. Таҳти роҳбарии ӯ 11 нафар рисолаи номзадӣ ва 4 нафар рисолаи докторӣ дифоъ кардаанд.
Усмонзода Хайриддин Усмон дар конфронс, симпозиумҳои ватанӣ ва байналмилалӣ фаъолона ширкат варзида, маърӯзаҳои илмӣ намудааст.

1 марти соли 2020 вакили Маҷлиси намояндагони Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон интихоб шудааст.

Ҳамчунин нигаред
----------------

* Вакили Маҷлиси намояндагони Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон

Сарчашма
--------

1. ↑  Усмонзода Хайриддин Усмон(тоҷ.). *www.parlament.tj*. 20 марти 2020 санҷида шуд. Баргирифта аз сарчашмаи аввал 7 апрели 2020.
**Хайрулло Аҷиков** (тав. 01. 11. 1953, деҳаи Шулубтуи Кангурти ноҳияи Совет), муаллими педагогика.

Зиндагинома
-----------

Солҳои 1971–1975 дар шуъбаи филологияи Донишкадаи омӯзгории ш. Кӯлоб таҳсил намудааст. Солҳои 1975–1976 муаллими забон ва адабиёти мактаби миёнаи №10 ноҳияи Файзобод, 1977–1982 муаллими забон ва адабиёт, директори мактаби миёнаи № 34 ноҳияи Восеъ, 1983–1997 директори мактаби миёнаи №3 ноҳияи Восеъ, 1997–2001 нозири идораи маорифи ноҳияи Восеъ, 2002– 2004 ҷонишини директори летсейи назди Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи Қ. Ҷӯраев, 2004–2006 директори летсейи номбурда, 2006–2007 муовини декани факултети филологияи тоҷики Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи С. Айнӣ буд. Аз соли 2007 муаллими калони кафедраи методикаи таълими ибтидоӣ ва аз соли 2008 муовини декани факултети педагогикаи донишгоҳи омӯзгорӣ оид ба тарбия мебошад. Муаллифи якчанд мақолаҳои илмӣ ва илмию оммавӣ аст.

Осор
----

Баъзе ақидаҳои Виготский Л.С. оид ба инкишофи нутқи кӯдакон // Системаи методии таълим (Маводи конференсияи илмӣ), Д. 2009.

Пайвандҳо
---------

* Энсиклопедияи Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи С. Айнӣ
*
Хайрулло Асоевич Асоев — Вазири нақлиёти Ҷумҳурии Тоҷикистон.

Хайрулло Асоевич Асоев 25 марти соли 1956 дар ноҳияи Файзобод таваллуд шудааст. Маълумоташ олӣ, соли 1978 Донишкадаи политехникии Тоҷикистон бо ихтисоси муҳандис-сохтмончӣ ва соли 1988 Мактаби олии ҳизбии шаҳри Тошкентро бо иҳтисоси ташкилотчии ҳизбӣ хатм кардааст.

Фаъолияти кориашро соли 1978 аз вазифаи усто Раёсати сохтмони «Роғунгэсстрой» оғоз намуда, баъд то соли 1984 дар вазифаҳои саркор, саркори калон, сардори қитъаи Раёсати мазкур кор кардааст.

Солҳои 1984-1990 дар вазифаҳои масъули ҳизбӣ дар ноҳияи Файзобод, шунавандаи мактаби олии ҳизбии шаҳри Тошкент ва котиби озоди кумитаи ҳизбии сохтмони Неругоҳи барқии обии Роғун фаъолият намудааст. Солҳои 1990-2004 дар вазифаҳои гуногуни муҳандисию техникӣ ва роҳбарӣ Раёсати сохтмони «Роғунгэсстрой» кор кардааст.

Солҳои 2004-2009 ба ҳайси сармуҳандиси Раёсати сохтмони «Монолит-3» Ҷамъияти саҳомии шакли кушодаи «Монолитстрой» ва сардори департаменти сохтмон, робитаҳои беруна ва маркетинги Ҷамъияти саҳомии «Корпорация Сомон Душанбе» адои вазифа намудааст.

Аз соли 2009 муовини якуми Директори генералӣ ва аз моҳи январи соли 2010 то ҳол дар вазифаи Директори генералии Ҷамъияти саҳомии шакли кушодаи «Роғунгэсстрой» фаъолият менамояд.
Узви Маҷлиси миллии Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон мебошад.

Бо Фармони Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон аз 29 ноябри соли 2013 Вазири нақлиёти Ҷумҳурии Тоҷикистон таъйин гардид.

Пайвандҳо
---------

[president.tj Сомонаи Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон]
**Бозори ҷаҳонӣ** — яке аз қисматҳои таркибии иқтисоди ҷаҳонӣ, ки бахшҳои талабот ва пешниҳодро дар бар мегирад; системаи собити муносибатҳои пулию молӣ байни давлатҳо, соҳибкорон, ташкилотҳои тиҷоратӣ, фирмаҳои давлатҳои гуногун, ки дар тақсимоти байналмилалии меҳнат байни ҳамдигар робита доранд. Бозори ҷаҳонӣ аз намудҳои гуногуни бозори ашё, бозори хидматрасонӣ, бозори молиявӣ, бозори захираҳо, аз ҷумла бозори захираҳои меҳнатӣ иборат аст. Фаъолияти бозорҳои ҷаҳонии ашё (мол) ва хидматрасонӣ аз тариқи созишномаи байналмилалии молҳо танзим карда мешавад. Дар ҳар бозори мол марказҳои савдои худӣ — «бозорҳои асосӣ» ташкил меёбанд, ки нархи онҳо дар савдои молҳои муайян шарти асосӣ аст. Вобаста ба тарзи ташкили савдо бозорҳо гуногун мешаванд, мас. биржаи мол, музояда, савдо, намоишгоҳу ярмаркаҳои байналмилалӣ ва ғайра.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Бозори ҷаҳонӣ // Боз — Вичкут. — Д. : СИЭМТ, 2014. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 3). — ISBN 978-99947-33-46-0.
**Бозпеч**, **алвончак**, **арғунчак** — як навъ бозии анъанавии духтарон, ки дар айёми Наврӯз ё дигар идҳо духтарону занон ва ҷавонон ба он нишаста, дар ҳаво пешу қафо мерафтанд. Б-ро аз таноб ё арғамчине, ки ба шохи дарахт ё ҷойи баланд баста шудааст, барои савор шудану алвонҷ хӯрдан месохтанд. Дар замонҳои пеш бозпеч як василаи хуби бозӣ будааст, ки дар он хурдсолону ҷавонон байни худ мусобиқа мекардаанд. Аз ин рӯ баъзеҳо, ҳамчун бозигари моҳири бозпеч, дар алвонҷ хӯрдан маҳорати баланд доштанд:

> Зи ток хӯша фурӯ ҳиштаву зи бод навон,  
> 
> Чу зангиёне бар бозпеч бозигар.
> 
> 
> Абулмасали Бухороӣ
> 
> 

Аз замонҳои қадим то имрӯз дар байни мардуми тоҷик як навъ бозпеч роиҷ аст, ки дар шакли чаҳорчӯби росткунҷа буда, ба он тахта, кампал ё ҷомае васл карда, онро ба ду сутун ва ё тани ду дарахт мебанданд. Дар чунин бозпеч кӯдакро ба монанди гаҳвора гузошта, бо даст такон медиҳанд. Бозпеч дар маҳалҳои гуногуни Тоҷикистон бо номҳои ҳой, ҳайбод, алвенҷак, арғунчак, бодпеч, вулчак ғ. маъмул буда, чун усули бозии шавқовар дар байни кӯдакону наврасон маъмул аст.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Бозпеч / Р. Раҳмонӣ // Боз — Вичкут. — Д. : СИЭМТ, 2014. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 3). — ISBN 978-99947-33-46-0.
Бозрасии таҷҳизоти электронии як ҳавопаймои Нерӯи дарёии ИМА.
**Бозрасӣ** — дар ҳуқуқ низоми азназаргузаронӣ ва назорат (дидбонӣ, нигаҳбонӣ)-и дурусти амали мақомоти зертобеъ ва ашхос; инчунин шакли махсуси мақомоти идоракунии давлатӣ, ки аз тарафи давлат барои зери назорат (дидбонӣ, нигаҳбонӣ) гирифтани иҷрои қоидаҳои барои соҳаҳои муайян муқарраршуда (мас. бозрасии бехатарии ҳаракати роҳ, бозрасии санитарию эпидемиологӣ, бозрасии бехатарии оташнишонӣ, бозрасии андоз ва ғ.), бо омехтани вазифаҳои назоратӣ бо баъзе вазифаҳои фаврӣ-қарорқабулкунӣ (аз қабили ҷаримабандӣ, татбиқи дигар чораҳои ҷавобгарии маъмурӣ) таъсис дода шудаанд.

Ба вазифаҳои бозрасӣ на фақат санҷиши иҷро, балки дар ҷойи санҷиш ё назорат андешидани чораҳои таъсиррасонии маъмурӣ барои бартараф намудани камбудҳои ҷойдошта ва ошкоршуда нисбат ба вайронкунандагони қоидаҳои қабулшуда низ дохил мешавад. Назорати дурустии амали мақомоти зертобеъ ва ашхос ё назорати иҷрои қонунҳоро дар соҳаҳои махсус шахси мансабдори махсус — бозрас амалӣ мекунад.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Бозрасӣ / Д. Абдуллоев // Боз — Вичкут. — Д. : СИЭМТ, 2014. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 3). — ISBN 978-99947-33-46-0.


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️  Гузариш ба унсури Викидода  Дар феҳристҳои китобшинохтӣ | 
* NKC: ph462071

 |
Володимир Зеленский
**Хидматгузори мардум** (укр. *Слуга народу*; рус. *Слуга народа*) — телесериали Украина, ки аз ҷониби студияи «Квартал-95» бароварда шудааст. Режиссёри ин телесериал Олексий Кирющенко мебошад. Телесериал ба ду забон: ба забонҳои украйинӣ ва русӣ. Ин телесериал яке аз машҳуртарин сериал дар Украина шуд.

Премьераи мавсуми якӯми ин телесериал (24 қисм) дар шабакаи украинии «1+1» 16 ноябри соли 2015 шуда гузаашт. Премьераи мавсуми дуввӯм (24 қисм) 23 октябри соли 2017, премьераи мавсуми сеюм 27 марти соли 2019 шуда гузаашт. Ролҳои асосиро дар ин телесериал Володимир Зеленский, Станислав Боклан, Евген Кошовий, Олена Кравец, Юрий Крапов, Михайло Фаталов, Олександр Пикалов, Виктор Сарайкин, Катерина Кистен, Наталия Сумска, Олга Жуковтсова, Георгий Поволотский ва Дмитро Суржиков бози мекунанд.

Пайвандҳо
---------

* «Хидматгузори мардум»(англ.) дар вебгоҳи Internet Movie Database
* Дар YouTube
* *Servant of the People* Бойгонӣ шудааст 29 марти 2019  сол. дар Netflix
**Search Ads 360** соли 1996 таъсис ёфтааст ва дар байни шарикони худ, ба монанди MySpace, The Wall Street Journal ва America Online, шарикии калон дорад.

Ширкат яке аз пешравони таблиғи онлайн буд ва яке аз камтарин ширкатҳое буд, ки аз суқути dot-com[ru] дар солҳои 2000-2001 наҷот ёфт. Дар соли 2005, онро ду фонди сармояи хусусӣ ба маблағи 1,1 миллиард доллар хариданд. Соли гузашта ширкат аз таблиғоте, ки дар сайтҳои шарик нишон дода шудааст, тақрибан 300 миллион доллар ба даст овардааст.

Имрӯз Search Ads 360 платформа барои хариди таблиғоти намоишӣ дар захираҳои Google ва бисёр SSP-ҳои ба он пайваст мебошад.

Харид аз ҷониби Google
----------------------

14 апрели соли 2007 созишнома дар бораи хариди DoubleClick аз ҷониби Google ба маблағи 3,1 миллиард доллар ба имзо расид. Ин аз нархи он, ки ширкат барои хариди пешина ва бузургтарин дар таърихи худ пардохт кардааст, тақрибан ду баробар зиёдтар аст — видеохостинги YouTube (1,65 миллиард доллар).

Бархе аз сомонаҳои муштарӣ
--------------------------

* Reuters.com
* aQuantive
* ValueClick

Эзоҳ
----

1. ↑  Google покупает DoubleClick за 3,1 млрд. долларов наличными(англ.). *habr.com*. 14 июли 2021 санҷида шуд.

Пайвандҳои беруна
-----------------

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️  Гузариш ба унсури Викидода  Фарҳангҳо ва донишномаҳо | 
* Britannica (онлайн)

 |

* Сомонаи расмӣ

Шаблон:Google
**Бозори кор**, **бозори меҳнат** — соҳаи талаботу пешниҳод ба қувваи корӣ.

Бозори кор барои ба муҳлати муайян фурӯхтани нерӯи корӣ мусоидат мекунад. Объекти хариду фурӯш дар бозори кор қувваи корӣ, малака, тахассус ва қобилияти меҳнат аст. Бозори корба маънии том силсилаи муносибатҳои иҷтимоию иқтисодӣ ва ҳуқуқии ҷамъият буда, барои таъмини муттасилу бомароми таҷдиди нерӯи корӣ ва истифодаи босамари меҳнат мусоидат мекунад. Муносибат дар бозори кор аз ҷониби мақомоти ҷамъиятӣ ва давлатӣ танзим карда мешавад.

Бозори кор бахши муҳимми ҳама гуна системаи иқтисодӣ аст, зеро вазъи он дар бештари мавридҳо суръати рушди иқтисодии давлатро муқаррар месозад. Дар шаро­ити рақобати озод талабот ба нерӯи корӣ зери таъсири ду нишондоди асосӣ — музди ҳақиқии меҳнат ва арзиши маҳсули ниҳоии меҳнат (маҳсули меҳнатӣ коргаре, ки аз ҳама охир киро карда шудааст) ташаккул меёбад. Меҳнати коргари кироя бевосита ба дараҷаи музди меҳнат во­баста аст: музди кор ҳар қадар зиёд бошад, дараҷаи пешниҳоди қувваи корӣ ҳамон қадар меафзояд.

Бозори қувваи корӣ тарзи ҷамъиятию иқтисодии ҳаракати захираҳои меҳнатӣ ва роҳи ба системаи иқтисодӣ ворид сохтани нерӯи корист. Дар шароити иқтисоди бозорӣ нерӯи корӣ мол буда, баҳо ва арзиш дорад. Бозори қувваи корӣ аз рӯйи системаи муносибат байни харидор (корфармо), фурӯшанда (молики қувваи корӣ) ва зерсохтор (инфраструктура) тавсиф меёбад. Субъектҳои асосии бозори қувваи корӣ коргари кироя ва корфармо буда, онро даллолон пурра мегардонанд.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Бозори меҳнат // Боз — Вичкут. — Д. : СИЭМТ, 2014. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 3). — ISBN 978-99947-33-46-0.

* Бозори қувваи корӣ // Боз — Вичкут. — Д. : СИЭМТ, 2014. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 3). — ISBN 978-99947-33-46-0.
**Бозори тило** — бозоре, ки муҳосиботи байналмилалӣ, талаботи саноати маишӣ, пасандози хусусӣ ва маблағгузориро амалан таъмин менамояд.

Бозори тило биржавӣ ва ғайрибиржавӣ мешавад. Тило дар баробари дигар ашё объекти тиҷорати биржавӣ аст. Бозори биржавии тило бозори муташаккил буда, аз ҷониби биржаҳои филиззоту сангҳои қиматбаҳо роҳандозӣ шудааст. Бозори ғайрибиржавии тилоро бо роҳи консорсиум чанд бонк, ки ваколати харидуфурӯши тилоро доранд, пешниҳод мекунанд. Бонкҳо байни харидору фурӯшанда даллол шуда, нархи миёнаи бозориро сабт менамоянд, ба тоза кардану нигоҳдошт ва истеҳсоли шимш (хиштқолаб)-и тило машғул мебошанд.

Алҳол дар ҷаҳон 50 бозори тило фаъолият мекунанд: дар Аврупои Ғарбӣ — 11, Амрико — 14, Осиё — 19, Африқо — 8. Бозорҳои Лондон, Сюрих, Ню-Йорк, Чикаго, Сянган (Ҳонконг), Дубай ва ғ.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Бозори тило // Боз — Вичкут. — Д. : СИЭМТ, 2014. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 3). — ISBN 978-99947-33-46-0.
**Боинтизомӣ** — сифати муҳимми маънавӣ, ки бо муносибати масъулиятноки инсон ба кор, бо эҳсоси инкишофёфтаи вазифашиносӣ, бо талаботи ниҳоят баланд ба рафтору кирдори худ ва дигар одамон тавсиф дода мешавад.

Малакаи боинтизомиро дар кӯдакон аз лаҳзаҳои аввалини ҳаёт, яъне то ба мактаб рафтан ташаккул бояд дод. Зуҳуроти боинтизомӣ дар кӯдакони синни томактабӣ итоаткорӣ ва иҷро намудани талаботи волидайн мебошад. А. С. Макаренко қайд кардааст, ки агар кӯдак дар 3-5-солагӣ итоаткору ҳарфшунав набошад, он гоҳ дар синни 6-7-солагӣ аз уҳдаи тарбияи ӯ баромадан душвор мегардад. Волидайн ва муаллимон бояд якҷо кӯшиш намоянд, ки дар навраси 10-12-сола малакаи дарки вазифаву уҳдадориҳоро дар мактабу оила ва инчунин маҳорати мустақилона иҷро намудани онҳоро ташаккул диҳанд. Боинтизомии наврасон ва навҷавонон, пеш аз ҳама, аз боинтизомии калонсолон, махсусан ба худи волидайн вобаста аст. Боинтизомии ҳақиқӣ ташаббус, уҳдабароӣ, кӯшиши бо рафтори худ хурсанд кардани волидайн, рафиқон, устодон ва ғайраро дар бар мегирад.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Боинтизомӣ / Қ. Қодиров // Боз — Вичкут. — Д. : СИЭМТ, 2014. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 3). — ISBN 978-99947-33-46-0.
**Адаб** (порсӣ:  ادب ) — ахлоқ ва кирдору рафтори нек; шарти адаб меъёри ахлоқу одоб; адаб додан а) одоб омӯхтан, ахлоқ омӯхтан; б) маҷ. танбеҳ кардан, ҷазо додан; адаб ёд додан ба касе одобу ахлоқ омӯхтан; адаби касеро додан касеро танбеҳ додан, ҷазо додан ба касе; бо ду дасти адаб супурдани чизе бо камоли риояти адаб додани чизе (ба касе), боадабона оварда супурдани чизе (ба касе). 

Адабро дар гузашта маъмулан аз 12 қисм (ҳашт усул ва чаҳор фурӯъ) иборат медонистанд: усулҳои луғат, сарф, иштиқоқ (калимасозӣ), наҳв, маонӣ, баён, арӯз, қофия ва фурӯъҳои расму хат, нақдушшеър, иншои хату расоил ва мазоҳарат. Маҷмӯи донишҳои мансуби аъмоли инсонанд, ки ду ҷиҳати кирдори ӯро фаро мегиранд: яке рафтори холӣ аз халал ва аъмоли зишту бад, дигаре касби илму ҳунар ва маориф, фаъолияти инсон, ки аз нияту дархост (қалбӣ ё ботинӣ) ва амалу рафтору кирдораш муайян мешавад. Пас, ахлоқи инсон аз ҳамин ҷиҳатҳои зоҳирию ботинии афъолаш таркиб ёфтааст. Шахсеро, ки дар илмҳои Адаб тахассус пайдо мекунад, адиб меноманд. Адиби комил шахсест, ки зоҳиру ботинаш як бошад ё худ қавлаш ба амалаш ва рафтору кирдору гуфтор ба нияташ мувофиқат кунад. Аз ин рӯ, дар илми ахлоқ одобро таҳзиби зоҳиру ботини инсон мешуморанд. Аксари муҳаққиқони асрҳои миёна вобаста ба ҳаёти иҷтимоию фарҳангӣ рафтору одобро ба таври гуногун дарк кардаанд. Масоҳаташ, баъзеҳо Адабро дар муомилат мебинанд. Дар илми А. (наср ва каломи мавзун) одоби адибон дар риояи балоғату нафосату фасоҳат зоҳир мешавад. Аҳли шариат таҳсили улуми шаръӣ ва риояи одоби диниро таблиғ мекарданд, аҳли тасаввуф силсилаи одоби суфияро тартиб дода, риояи онро барои камолоти маънавии инсон зарур мешумориданд. Адаб ишора ба касби улум ва маорифи куллии инсон мебошад, ки

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* Адаб // А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2021, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.
**«Адабиёт ва санъат»** — газета (ҳафтанома)-и ИН Тоҷикистон, Вазорати фарҳанги Ҷумҳурии Тоҷикистон ва ҳайати эҷодии он.

Таъсис
------

2 апрели 1959 бо номи «Маориф ва маданият» таъсис ёфтааст. 1 январи 1981 фаъолияти «Маориф ва маданият» қатъ гардид. Ба ҷойи он ду газета — «Маданияти Тоҷикистон» ва «Газетаи муаллимон» таъсис ёфтанд. Соли 1984 «Маданияти Тоҷикистон» «Адабиёт ва санъат» ном гирифт. Ҳафтанома минбари эҷодкорони Ҷумҳурии Тоҷикистон буда, дар мавзӯъҳои соҳаи адабу санъати тоҷик мақолаҳо интишор мекунад. Аз рӯзҳои аввали таъсисаш «Адабиёт ва санъат» хонандаи худро бо рӯйдодҳои адабӣ, ҳунарӣ, воқеаҳои иҷтимоӣ-сиёсии кишвар зери сарлавҳаҳои «Ҷашннома», «Ёднома», «Бозёфт», «Рӯйдодҳои адабӣ ва фарҳангӣ» ошно месозад. Саҳифаҳои «Адабиёт ва санъат»-ро бахшҳои «Наср», «Назм», «Тадқиқот», «Тақриз», «Бозёфт», «Баҳсу андеша», «Нигористон», «Проблема аз назари хонанда», «Дар коргоҳи адиб (рассом)», «Мизи мудаввар», «Мероси ниёгон», «Мактуби хонанда» ва ғайра ташкил медиҳанд. Оид ба масъалаҳои гуногуни адабиёт ва санъат, мусиқӣ, театр, тарҷумаи бадеӣ, иқтисодиёт, масоили иҷтимоӣ, ахлоқӣ ва ғайра мавод чоп мекунад. Инчунин саҳифаҳои «Хотирот», «Шодбошӣ», «Санъат», «Гулбоғи адаб», «Фарҳанг» аз ҳаёти фарҳангии халқи тоҷик мужда мерасонанд. «Адабиёт ва санъат» маводро оид ба мавзӯи доғи рӯз дар «Саҳифаи бетаҳрир» ҷой медиҳад. Дар бахши «Назм» ва «Наср»-и «Адабиёт ва санъат» шеърҳо, ҳикояҳо, новеллаҳо, порчаҳо аз роману достонҳо ва тарҷума аз адабиёти ҷаҳон ба табъ мерасанд. Барои эҳтироми арзишҳои фарҳангӣ адабии ҳамзабонон бо ибтикори Ройзании фарҳанги ҶИЭ дар Тоҷикистон як саҳифаи «Адабиёт ва санъат» — «Пайванд» бо ҳуруфи арабиасос нашр мешавад. Эҷодиёти аҳли қалами Эрон ва Афғонистон дар саҳифаи «Гулбонги порсӣ» чоп мешаванд. Саҳифаи ҳаҷвии «Мушфиқӣ» минбари ҳаҷвнависони Тоҷикистон мебошад. Дар солҳои гуногун дар ин ҳафтанома рӯзноманигорон ва адибоне чун Мазҳабшои Муҳаббатшо, Адаш Истад, Баҳманёр, Насрулло Асадуллоев, Салим Аюбзод, Раҳмат Назрӣ, Муаззама Аҳмадова, Муҳаммадзамони Солеҳ, Додоҷон Раҷабӣ, Додохон Эгамов, Равшани Ёрмуҳаммад ва дигарон кор кардаанд. Дар солҳои 1990 тиражи ҳафтанома аз 100 000 нусха гузашта буд.

Сармуҳаррирон
-------------

Сармуҳаррирони «Адабиёт ва санъат»: Аскар Ҳаким (1980 — 90), Гулназар (1991 — 97), Ҳабибулло Нозирӣ (1998—2007), Кароматуллоҳи Мирзо (аз соли 2008).

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Фарҳанги рӯзномаҳо ва маҷаллаҳои Тоҷикистон. Пажӯҳишгоҳи фарҳанги форсӣ-тоҷикӣ, Д. 1999.

Сарчашма
--------

* «Адабиёт ва санъат» // А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2021, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.
**Бозхонди вакили мардумӣ** — падидаи боздошти пеш аз муҳлати ваколати вакили мардумӣ дар асоси изҳори иродаи интихобкунандагони ҳавзаи интихоботии марбута тавассути овоздиҳӣ.

Дар таҷрибаи байналмилалӣ бозхонд кам ба чашм мерасад. Дар давлатҳои низоми демократии либералӣ, бинобар мавҷуд будани принсип (усул)-и намояндагии миллӣ, ҳолати мазкур ҷой надорад, вале дар амалияи парлумонӣ ба ҷойи он падидаи маҳрум намудан аз мандати вакилӣ мавҷуд аст. Дар давлатҳои ба истилоҳ сотсиалистӣ ва баъзе давлатҳои дигар қоидае ҷой дорад, ки мувофиқи он вакили мақомоти намояндагӣ ба амри интихобкунандагон тобеъ буда, дар фаъолияти худ дар назди онҳо масъул мебошад. Дар сурати аз бовар баромадани вакил интихобкунандагон ӯро бозхонда метавонанд (мандати императивӣ). Мувофиқи моддаи 51 Конститутсияи Ҷумҳурии Тоҷикистон узви Маҷлиси миллӣ ва вакили Маҷлиси намояндагон ба амри интихобкунандагон тобеъ набуда, ҳақ дорад фикри худро озодона изҳор дорад, мувофиқи ақидаҳои худ овоз диҳад

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Бозхонди вакили мардумӣ / Ш. Бадалов // Боз — Вичкут. — Д. : СИЭМТ, 2014. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 3). — ISBN 978-99947-33-46-0.
**Бозпеч** (форсӣ: بازپیچ‎) — як навъ шаддаи муҳра ё шаба аст, ки барои бозии тифл онро дар чӯби гаҳвора меовезанд.

Бозпеч маъмулан аз муҳраҳои якранг ё гуногуни ҷилодору назаррабо, ки ба риштаи тофташуда гузаронида шудаанд, таҳия мешавад. Бозпечро, одатан, модар ё момодоя дар дастаи гаҳвора болои сари кӯдак барои бозӣ ва оромкунӣ меовезанд. Тифл баробари калонтар шудан ба бозпеч даст расонда, бо он бозӣ мекунад. Баъзан мутобиқи урфи қадимӣ барои чашмгардонӣ ва нигоҳ доштани тифл аз балову офатҳо дар миёни шадда сангҳои нодиру гаронбаҳо, тумор, муҳраи чашм ва дигар ороишоти хосияти некдоштаро ҷой медиҳанд. Дар бораи бозпеч шоирон низ дар шеърҳояшон ёдовар шудаанд:

> Пайи маҳди атфоли ҷоҳат сазад,  
> 
> Ки иқди Сурайё шавад бозпеч.
> 
> 
> Шаҳиди Балхӣ
> 
> 

Бозпеч ҳамчун бозичаи шавқовари тифлон ва унсури ороишии гаҳвора садсолаҳо истифода шуда, то кунун моҳияташро гум накардааст.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Бозпеч / Р. Раҳмонӣ // Боз — Вичкут. — Д. : СИЭМТ, 2014. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 3). — ISBN 978-99947-33-46-0.
**Бозори ҷаҳонии сотсиалистӣ** — маҷмӯъи муносибатҳои хариду фурӯш дар низоми ҷаҳонии сотсиализм.

Бозори ҷаҳонии сотсиалистӣ баъди Ҷанги ҷаҳонии дувум бинобар ташаккули системаи сотсиалистии хоҷагидорӣ ва ба роҳ мондани савдои берунӣ бо давлатҳои сотсиалистӣ арзи ҳастӣ карда буд. Асоси мубодилоти молии бозори ҷаҳонии сотсиалистӣ тақсимоти байналмилалии меҳнат маҳсуб мешуд. 

Дар Иттиҳоди Шӯравии Сотсиалистӣ се шакли бозори ҷаҳонии сотсиалистӣ муравваҷ буданд:

* давлатӣ
* кооперативӣ
* колхозӣ

Мубодилоти молии мамолики сотсиалистӣ ба пешрафти техникӣ, афзоиши истеҳсоли маҳсулоти соҳаҳои гуногуни хоҷагии халқ, беҳтар гардидани сифати молҳои сермасраф ва ғ. мусоидат намуд. Дар бозори ҷаҳонии сотсиалистӣ ҳиссаи бештари савдои берунӣ дар ихтиёри сохторҳои марбутаи давлатӣ (Вазорати савдои хориҷӣ) қарор дошт. Дар ин тиҷорат кооператсия саҳми андакеро соҳиб буд. Бинобар ин душвориҳо пеш омаданд. Аъзои бозори ҷаҳонии сотсиалистӣ маҷбур шуданд, ки рӯ ба ҳамгироии иқтисодии ҷаҳони сотсиалистӣ оранд, истеҳсолоти саноатиро махсус гардонанд. Ба ҳамин васила коргоҳҳои нави истеҳсоли техникаи замонавӣ бунёд ёфтанд. Хоҷагидории сотсиалистӣ ба низоми фаъолияти нақшавӣ асос ёфта буд. Аз ин лиҳоз бозори ҷаҳонии сотсиалистӣ низ дар асоси нақша амал мекард ва имконоти ба мадди назар гирифтани вазъи бозорро надошт. Кулли қарордодҳо марбут ба нақшаҳои давлатӣ, равандҳои ҳамгироии иқтисодӣ ва ғайра буданд. Дар ниҳояти кор муносибатҳои иқтисодии давлатҳои шарик сард гашта, муҷиби костани муттафиқию рафоқат ба Бозори ҷаҳонии сотсиалистӣ шуд.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Бозори ҷаҳонии сотсиалистӣ / Б. Исоматов // Боз — Вичкут. — Д. : СИЭМТ, 2014. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 3). — ISBN 978-99947-33-46-0.

* Дихтяр Г. А. Советская торговля в период социализма и развернутого строительства коммунизма. М. 1965;
* Гоголь Б. И. Экономика советской торговли. М. 1971;
* Исоматов Б. Ҳабибов С. Муносибатҳои молию пулӣ дар давраи сотсиализм — муносибати типи нав. Д. 1977;
**Системаҳои бисёршабакавии телекоммуникатсионӣ** – яке аз ихтисосҳои ояндадор мебошад, ки дар мактабҳои олии Ҷумҳурии Тоҷикистон таълим дода мешавад. Донишҷӯён дар ин ҷо кор бо системаҳои ирсол ва қабули сигналҳои аналогӣ, рақамӣ ва оптикиро меомӯзанд. Аз рӯи ин ихтисос дар Донишгоҳҳо асосан муҳандисон ва техникҳои соҳаи алоқаи мобилӣ ва моҳвораӣ тайёр карда мешаванд.

Маълумот
--------

Кафедраи мазкур аз рӯи ихтисоси 1-45 01 01- "Системаҳои бисёршабакавии телекоммуникатсионӣ" мутахасисонро тайёр менамояд. Дар назди кафедра лабораторияҳои "Системаҳои коммутатсионӣ" ва "Системаҳои ирсоли маълумотҳо" амал мекунанд. Дар ин лабораторияҳо донишҷӯёни ихтисосҳои системаҳои бисёршабакавии телекоммуникатсионӣ машғулиятҳоро аз фанҳои асосҳои телекоммуникатсия, системаҳои бисёрфунксионалии воридшавӣ ба шабакаи алоқа, теллекоммуникатсия ва шабакаҳо, системаи коммутатсионии рақамӣ, асосҳои диагностикаи системаи телекоммуникатсионӣ, шабакаи маҳаллӣ, системаи идоракунии шабакаи дастрасии ахбор, хадамоти иттилоотии алоқа, лоиҳагирии системаҳои телекоммуникатсионӣ, шабакаи дастраскунии ахбор меомӯзанд ва таҷрибаомӯзии технологӣ бо ин таҷҳизотҳо гузаронида мешаванд.

Адабиёт
-------

1. Гордиенко, В.Н. Многоканальные телекоммуникационные системы: Учебник для вузов / В.Н. Гордиенко, М.С. Тверецкий. - М.: ГЛТ, 2013. - 396 c.

2. Гордиенко, В.Н. Многоканальные телекоммуникационные системы / В.Н. Гордиенко, М.С. Тверецкий. - М.: ГЛТ, 2013. - 396 c.

Инчунин нигаред
---------------

* Донишгоҳи давлатии Хуҷанд
* Телекоммуникатсия

Эзоҳ
----

Манбаъ
------

Сомонаи ДДХ
**Бозори табодули арзи хориҷӣ** (ё **Фо́рекс** аз англ. **For**eign **Ex**change — «табодули хориҷӣ», баъзан **FX**), **бозори асъор** — силсилаи муносибатҳои устувори иҷтимоӣ-иқтисодию созмонӣ, ки ҳангоми харидан ва (ё) фурӯхтани арзҳои хориҷӣ, ҳуҷҷатҳои пулии арзҳои хориҷӣ, инчунин амалиёт оид ба гардиши сармояи маблағгузорони хориҷӣ ташаккул меёбад.

Дар бозори асъор мувофиқати манфиатҳои маблағгузорон, фурӯшандаҳо ва харидорони асъори гаронбаҳо ба амал меояд. Саррофӣ (заршиносӣ ва ивазкунии пул) дар Осиёи Марказӣ ҳанӯз аз асрҳои миёна хеле маъмул буд. Бозорҳои асъор дар асри 19 ба вуҷуд омадаанд. Бозори асъор василаест, ки ба тавассути он ҳисобҳои байналмилалии савдои хориҷӣ, сайёҳию хадамот, ҳаракати сармоя, фурӯшу хариди асъори хориҷӣ амалӣ мегарданд. Аз солҳои аввали баъди Ҷанги дуюми ҷаҳонӣ то охири солҳои 50 асри 20, ки дар дунё маҳдудияти асъорӣ мавҷуд буд, дар давлатҳои мутараққӣ муомилоти асъории спот (қарзи муваққатӣ) ва форвард (муомилаи фаврии ғайрибиржавии асъор) ба вуҷуд омада буданд. Минбаъд аз солҳои 70-ум муомилоти асъории фючерсӣ ва опсионӣ афзалият пайдо карданд. Фючерс қарордоди дар биржа ақдшудаест, ки уҳдадории дорандаи онро ба харидан (фурӯхтан)-и коғазҳои қиматнок бо нархе, ки дар лаҳзаи ақди қарордод муқаррар шудааст, инчунин иҷрои уҳдадориро пас аз фосилаи муайяни вақт ё то таърихи мушаххас пешбинӣ менамояд. Опсион ҳуқуқи интихоби шартҳои алтернативии асъории қарордодест, ки дар шартнома зикр гардида, ба ҷониби дахлдор ба муҳлати муайян ё дар сурати фаро расидани ҳолатҳои муайян дода мешавад. Иштирокдорони асосии бозори асъор бонкҳои марказӣ, бонкҳои тиҷоратӣ, фирмаҳое, ки ба амалиёти тиҷорати хориҷӣ машғуланд, ширкатҳои маблағгузори байналмилалӣ, фондҳои нафақа ва хеҷӣ (қарордоди фаврие, ки барои ҳимояи қаблӣ аз эҳтимолияти пастравии нархҳо баста мешавад), ширкатҳои суғурта, биржаҳои асъор, брокерҳои асъор ва шахсони воқеӣ мебошанд. Бузургтарин бозорҳои асъор дар Лондон, Франкфурти лаби Майн, Порис, Ню-Йорк, Токио, Ҳонконг ва Сингапур мебошанд.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Бозори асъор // Боз — Вичкут. — Д. : СИЭМТ, 2014. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 3). — ISBN 978-99947-33-46-0.


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️  Гузариш ба унсури Викидода  Фарҳангҳо ва донишномаҳо | 
* Большая российская (старая версия)
* Britannica (онлайн)

 |
| Дар феҳристҳои китобшинохтӣ | 
* NKC: ph939272, ph136748

 |
**Хизматчии давлатӣ** - шаҳрванди Ҷумҳурии Тоҷикистон, ки мансаби давлатии хидмати давлатии музднокро дар асоси касбӣ бо мақсади таъмини иҷрои ваколатҳои шахсони мансабдори давлатии ҳокимияти давлатӣ ва амалӣ намудани салоҳияти мақомоти давлатӣ ишғол намудааст;

- **хизматчии давлатии сиёсӣ** - хизматчии давлатӣ, ки фаъолияти ӯ ба сиёсати умумидавлатӣ вобаста аст ва барои дар амал татбиқ намудани сиёсати дохилӣ ва хориҷии Ҷумҳурии Тоҷикистон масъул мебошад;

- **хизматчии давлатии маъмурӣ** - хизматчии давлатӣ, ки уҳдадориҳои мансабии ӯ ба таъмини иҷрои ваколатҳои шахсони мансабдори давлатии ҳокимияти давлатӣ, мансабҳои сиёсии хидмати давлатӣ ва амалӣ намудани салоҳияти мақомоти давлатӣ равона карда шудааст..

Сарчашма
--------

* Ахбори Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон, соли 2007, №3, мод. 166;
* соли 2007, №6, мод. 429; с.2010,№3,мод. 158; с.2011, №6, мод. 452; Қонуни ҶТ аз 01.08.2012с. №900, 28.12.2012с. №914, Қонуни ҶТ аз 22.02.2013 №1016с.
*

Эзоҳ
----

1. ↑  Қонуни ҶТ Дар бораи хидмати давлатӣ. Б.1. Мод. 1. Мафҳумҳои асосӣ. 9 июли 2015 санҷида шуд. Баргирифта аз сарчашмаи аввал 7 ноябри 2016.
**Муҳаммадҷон Рабиев** (02.05.1913 – 19.05.1983) — ҳунарпеша, коргардон, дромнависи театр ва кино. Ходими хизматнишондодаи санъати Тоҷикистон (1964), узви Иттифоқи киноматаграфистони ИҶШС (1962).

Зиндагинома
-----------

Соли 1931 курсҳои алоқачиёнро дар шаҳри (Самарқанд) хатм намуда, соли 1933 – дар рабфаки алоқаи шаҳри Тошканд таҳсилро ба итмом расонидааст. 
Ӯ солҳои 1936-1938 ба ҳайси ҳунарпеша, коргардон ва директори Театри мусиқӣ-драммавии Хоруғ кор кардааст. Солҳои 1938-1939 – инспектор оид ба репертуари Управленияи санъати ШКХ Тоҷикистон (Душанбе) ва c. 1940-1941 – сардори шуъбаи Управленияи санъат, соли 1941 – муовини директори Театри опера ва балет буд. Дар солҳои Ҷанги Бузурги Ватании с-ҳои 1941 ҳамчун аскари алоқачӣ хидмат кардааст. Баъд аз ҷанг сардори шуъбаи Управленияи санъат (1946-1947), директор ва роҳбари бадеии Филармонияи давлатии Тоҷикистон (1947-1949), директори Театри опера ва балети ба номи С. Айнӣ (1957-1960) фаъолият намудааст.

Эҷодиёт
-------

Муҳаммадҷон Рабиев ва Азиза Азимова муаллифони нахустин балети ба саҳна гузошташудаи тоҷик «Ду гул» (1940), аз рӯи асари оҳангсоз А. Ленский мебошанд. Аз рӯи либреттоҳои М. Рабиев балетҳои «Дилбар» (1954), «Қолини осмониранг» (1958) ба саҳна гузошта шудаанд. Ӯ инчунин муаллифи зиёда аз 20 пиесаҳои театрҳои драммавӣ ва дастаҳои ҳаваскори бадеӣ мебошад. Спектаклҳо аз рӯи пиесаҳои М.Рабиев дар саҳнаҳои театрҳои ҷумҳурӣ намоиш дода мешуданд.
Ҳамкории эҷодиаш бо синамои миллӣ аз соли 1961 сар шудааст.

Филмшиносӣ
----------

Ҳаммуалифи сенарияҳои кинофилмҳои: «Зумрад» (1961), «Ошиқ аст – ошиқ нест» (1964), «Дар ағба типарронӣ манъ аст» (1983).

Ҷоизаҳо
-------

Бо ордени «Нишони Фахрӣ» (1957), медалҳои «Барои меҳнати шоён» (1941), «Барои Ғалаба бар зидди Олмон» (1945), «20 - солагии Ғалаба бар Олмон» (1966) мукофотонида шудааст.

Эзоҳ
----

1. ↑  Муҳаммадҷон Рабиев (Мухаммед Рабиев)
**Муҳаммадҷон Раҳимӣ** (3 майи 1901, рустои Фойиқ, ноҳияи Шофирком, вилояти Бухоро — 28 августи 1968, Душанбе, ҶШС Тоҷикистон) — шоир ва тарҷумони тоҷик, узви Иттифоқи нависандагони Тоҷикистон (1934).

Зиндагинома
-----------

Муҳаммадҷон Раҳимӣ 3 майи соли 1901 дар деҳаи Фойиқи ноҳияи Шофиркоми вилояти Бухоро зода шудааст. То соли 1917 дар мактаби куҳна таҳсил карда, баъдан ба ҳунармандӣ машғул шудааст. Баъди Инқилоби Бухоро дар идораҳои молия ва назорат кор кардааст. Муддате мудири шуъбаи тарғиботи КМ ПК (б) Бухоро будааст. Соли 1922 ба фидоиён пайваста, дар ҷабҳаҳои Шаҳри Сабз ва Бухорои Шарқӣ ҷангидааст. Баъдан дар Артиши Сурх, идораи молия ва назорат иштиғол варзидааст. Соли 1928 мудири шуъбаи рӯзномаи «Тоҷикистони Сурх» будааст. Соли 1932 Курси кормандони молияи Ленинградро хатм карда, мудирии шуъбаи коргузории Комиссариати молияи Тоҷикистонро бар уҳда доштааст. Соли 1933 корро дар матбуот давом дода, баъди таъсиси Иттифоқи нависандагони Тоҷикистон солҳои тӯлонӣ корманди он будааст. Солҳои Ҷанги Бузурги Ватанӣ дар қӯшунҳои сарҳадӣ хидмат кардааст. Аз соли 1934 узви Иттифоқи нависандагони Тоҷикистон аст. 23 августи соли 1968 аз олам даргузашт. Осорхонаи ӯ дар Душанбе зиёратгоҳи пиру барност. Бо нишону ифтихорномаҳо мукофотонида шудааст.

Эҷод
----

Аввалин шеърҳояш аз соли 1924 ба табъ расидаанд. Нахустин маҷмӯаи ӯ «Шеърҳои интихобкардашуда» соли 1940 чоп шудааст. Баъдан маҷмӯаҳои «Достони санъат» (1945), «Марг ба марг, хун ба хун» (1943), «Ба душман бераҳм бош!» (1944), «Фирӯзӣ» (1947), «Кишвари заррин» (1948), «Дилафрӯз» (1950), «Роҳи равшан» (1952), «Тилои сафед» (1958), «Машъали меҳр» (1960), «Сабоҳи сухан» (1963), «Рубоиёт ва дубайтиҳо» (1965), «Афсонаи Симурғ» (1967), «Оташи ҷовид» (1967), сеҷилдаи «Осор» (1978—1982) ва «Таронаҳо» (1991)-яш ба табъ расидаанд. Соли 1942 дар асоси навиштаи ӯ филми ҳунарии «Писари Тоҷикистон» ба навор гирифта шудааст. Дар таҳия ва нашри осори Фирдавсӣ, Ҷомӣ, Шоҳин, Бобо Тоҳир, матни «Шашмақом» ва сеҷилдаи «Таронаҳои халқии тоҷикӣ» ширкат варзидааст. Таҳия ва таҳрири «Луғати тоҷикӣ-русӣ» (1954) ба ӯ тааллуқ дорад.

### Тарҷумонӣ

Маҷмӯаи ашъори ба русӣ тарҷуманамудаи ӯ «К вершинам счастья» соли (1964) чоп шуда, шеърҳои алоҳидааш ба забони дигар халқҳо ҳам тарҷума ва нашр ёфтаанд. Асарҳои ҷудогонаи А. С. Пушкин, Н. А. Некрасов, М. А. Крилов, Т. Г. Шевченко, М.Горкий, В. Маяковский, П. Тичина, С. Вурғун ва дигаронро ба тоҷикӣ гардондааст.

Эзоҳ
----

1. ↑  Адибони Тоҷикистон (маълумотномаи мухтасари шарҳиҳолӣ)./Таҳия ва танзими Асрори Сомонӣ ва Маҷид Салим. — Душанбе, «Адиб», 2014, — с.189 — 190 ISBN 978-99947-2-379-9.
**Муҳаммадхоҷа Искандарович Яъқубов** (таваллуд 31 марти 1995, Исфара, Тоҷикистон ) — муштзан (боксёр)-и касбии тоҷик дар вазнҳои сабук ва нимасабук. Барандаи чандин унвони қаҳрамонии бокси минтақавӣ ва ҷавонон аз рӯи WBC, WBA, IBF ва WBO .

Маснади варзишӣ
---------------

Муҳаммадхоҷа Яъқубов 12 декабри соли 2015 дар ринги ҳирфаӣ бори аввал бар Владимир Терехови рус ғолиб омад, ки ин қувваозмоӣ барои ӯ низ аввалин бор шуд. 15 ноябри соли 2016 дар набарди чоруми худ дар ринги ҳирфаӣ ӯ Николай Бузолини русро (5-2-1) бо нокаути техникӣ шикаст дод ва унвони Қаҳрамони бокси Осиё дар WBC-ро ба даст овард. 18 феврали соли 2017 ӯ унвони худро дар мубориза бар зидди Йогли Ҳеррера аз Колумбиё (28-17) ҳимоя кард.

2 майи соли 2017 ӯ бар муштзани ӯзбек Фирӯзбек Юлдошев (5-2) ғолиб омад ва унвони қаҳрамонии бокси ҷаҳон (WBO) дар вазни сабуки ҷавононро ба даст овард. 9 июли ҳамон сол ӯ дар сабқат бар зидди Даяки Ичикаваи ҷопонӣ (9-2) унвони қаҳрамонии худро бори дигар ҳифз кард. Сипас ӯ ду муборизаи рейтингӣ (радабандӣ) баргузор кард, ки дар онҳо ғалабаи пеш аз вақт ба даст овард.

Соли 2019 Ёқубов ҳайати мураббиёни худро зиёд кард ва бо Фредди Роуч, Педро Гарсиа, Владимир Видов ва Жанна Попова ҳамкорӣ ба роҳ монд.

2 ноябри соли 2019 ӯ қаҳрамони феълии Мексика Абрахам Монтойяро мағлуб кард 

7 марти соли 2020 Яъқубов сеюмин дифоъи унвони WBC International кард. Вай бо қарори доварон қаҳрамони собиқи ҷаҳон оид ба WBC Томас Рохасро мағлуб кард

Омор дар бокси касбӣ
--------------------

Шаблон:Легенда боксёрских боёв



1. ↑  [Muhammadkhuja Yaqubov (англ.) — статистика боёв на сайте BoxRec Muhammadkhuja Yaqubov (англ.) — статистика боёв на сайте BoxRec].
2. ↑  Мухаммад Якубов победил Абрахама Монтойю (видео)(рус.).  AllBoxing.ru - Все новости бокса, MMA, бои на видео (2 ноябри 2019). 25 май 2020 санҷида шуд.
3. ↑  Мухаммад Якубов победил по очкам Томаса Рохаса(англ.)(пайванди дастнорас — *таърих*).  MMABoxing.ru (7 March 2020). 25 май 2020 санҷида шуд. Баргирифта аз сарчашмаи аввал 12 августи 2020.
Нигоҳи аз баландӣ ба Бойс-Франк.

**Бойс-Фрэнк** як маҳаллаи аҳолинишинест, ки дар Боғи Сент-Лоран дар Монреал ҷойгир аст. Онро меъмор Луис Сауер таҳия кардааст

Нақлиёт
-------

Боис-Фрэнк бо чаҳор гулдара ҳамсарҳад аст: Дар шимол Ҳеннри Бурасса, дар шарқ Марсел-Лорин дар ғарб хиёбони Кавендиш ва ниҳоят дар шимолу ғарб Тименс Булвард. Истгоҳи қатори Bois Franc дар наздикии он аст.

Таърих
------

Боис Фрэнк дар замини фурухташудаи Bombardier Aerospace, ҷои ишғоли Фурудгоҳи Картирвилл сохта шудааст.

Пайвандҳои берунӣ
-----------------

1. ↑ . 5 апрели 2009 санҷида шуд. Баргирифта аз сарчашмаи аввал 18 июли 2011.
2. ↑  Bois-Franc website
3. ↑  History of Bois-Franc on the city of Montreal website Бойгонӣ шудааст 6 марти 2005  сол.
4. ↑
**Гургон** (форсӣ: گرگان‎) — дарё дар шарқи Эрон.

Дарозиаш 251 км. Аз кӯҳҳои Туркмани Хуросон сарчашма мегирад. Манбаи асосиаш барфу борон. Ҳамвории Гургонро бурида мегузарад ва ба баҳри Хазар (Каспий) мерезад. Дар фаслҳои зимистону баҳор пуроб мегардад. Барои обёрии заминҳои кишту боғзорҳо истифода мешавад. Дар резишгоҳи он моҳигирӣ равнақ дорад. Дар маъхазҳои арабӣ рӯди Тайфурӣ ва оби Ҷурҷон номбар шудааст. Дар рӯйи Гургон пули оҷурӣ (хиштӣ), пули хиштии Паҳлавидиж, пули чӯбини Амчалӣ, пули чӯбини Басиробод ва пули навбунёди Хоҷа Нафис бунёд шудаанд. Инчунин дар Гургон сарбанди Вушмгир сохта шудаст.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Гургон / И. Раҳматуллоев // Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.
**Афғон** (ар. **افغان**) Мулло Гулмуҳаммад (соли тав. ва ваф. номаълум) — шоири тоҷик (охири садаи XVIII – ибтидои садаи XIX). «Афғон» ҳам тахаллус ва ҳам ишора ба зодгоҳаш – кишвари Афғонистон мебошад. Дар синни камолот барои идомаи таҳсили мадраса ба Бухоро омад. Пас аз хатми таҳсил ба хидмати дарбори ҳукмронон дохил гардид. Дар замони ҳукмронии амир Шоҳмурод (1785–1800) яке аз сарлашкарони боэътимоди Аморати Бухоро буд ва ба лақаби «Муқаррабулхоқон» соҳиб шудааст. Дар аҳди амир Ҳайдар (ҳукмронӣ 1800–1826) ва солҳои аввали ҳукмронии амир Насруллоҳ (1827–1860) муддате ҳокими шаҳрҳои Хатирчӣ ва Нурато будааст. Дар охири умр аз хидмати давлат даст кашида, ба эҷоди осори бадеъ машғул шуд. Мувофиқи маълумоти тазкираҳо тақрибан дар соли 30 а. 19 дар Бухоро вафот кардааст. Аз Афғон девони ашъор боқӣ мондааст, ки дар он қасоид, ғазалиёт, рубоиёт, қитъаҳо, тарҷеъбанду таркиббандҳо фароҳам омадаанд. Аксари ашъори Афғон дар мавзӯи ишқи орифона суруда шудаанд. Аз мазмуну мундариҷаи баъзе ашъораш бармеояд, ки вай ба Бедил пайравӣ намуда, дар татаббуи ашъори ӯ шеърҳо гуфтааст. Маснавие дорад бо номи «Одили афғон». Дар тазкираҳо ва баёзҳои садаи XIX аз эҷодиёти Афғон чанд ғазалу рубоӣ ба забони пушту низ сабт гардидаанд. Мукаммалтарин нусхаҳои дастнависи девони Афғон дар Институти забон, адабиёт, шарқшиносӣ ва мероси хаттии ба номи Абуабдуллоҳи Рӯдакии АИ ҶТ маҳфузанд. Абёти зерин намуна аз ашъори ӯст:

Макун, эй боғбон, таклифи азми гашти гулзорам,
Бувад сайри чаман аз давлати мижгони хунборам.
Надорам дар баҳори муфлисиҳо зинати дигар,
Ба гирди хеш гардидан бувад чун ғунча дасторам.
Ба сад гарди кудурат гашта табъи равшанам пинҳон,
Шарори сангаму оина шуд дар зери зангорам.
Ҷудо з-он сарви гулрухсор ҳамчун булбулу қумрӣ
Ба чандин нолаи ҷонсӯз бо Афғон бувад корам.

Сарчашма
--------

1. ↑  Энсиклопедияи Миллии Тоҷик, Ҷилди 2. АСОС-БОЗ – Душанбе: Сарредаксияи илмии Энсиклопедияи Миллии Тоҷик, 2013, - с.88 / А. Алимардонов.
**Гуноҳ** — дар ҳуқуқи ҷиноятӣ муносибати манфии равонии шахс ба арзишҳои асосии иҷтимоӣ, ки барқасдона ё аз беэҳтиётӣ содир карда шуда, гунаҳкор оқибатҳои зарарноки онро барои ҷамъияту шахсони дигар дарк карда метавонад.

Шахс танҳо барои кирдори барои ҷамъият хавфнок ва оқибати ҷамъиятии ба вуқуъ пайвастани он, ки гуноҳи ӯ нисбати чунин рафтор тасдиқ шудааст, ба ҷавобгарии ҷиноятӣ кашида мешавад. Гуноҳ аломати ҳатмии тарафи субъективии ҷиноят буда, бе он таркиби ҷиноят ҷой надорад, яъне гуноҳ заминаи зарурии ҷавобгарии ҷиноятӣ ва ҷазо мебошад. Дарк намудани хавфнокии кирдори худ онро ифода мекунад, ки шахс ба хусусиятҳои ҳам воқеӣ ва ҳам иҷтимоии кирдори худ сарфаҳм меравад. Мас. ҳангоми дуздӣ шахс дарк менамояд, ки ба таври пинҳонӣ амволи шахси дигарро тасарруф мекунад ва бо ин кирдори худ ҳуқуқи моликияти ҷабрдидаро поймол месозад.

Мавқеи асосиро дар байни омилҳое, ки боиси сар задани гуноҳ шудаанд, омили равонӣ ишғол менамояд. Муҳтавои гуноҳ аз муносибати байни шуур ва ирода вобаста буда, таносуби гуногуни онҳо боиси сар задани шаклҳои гуногуни гуноҳ мегардад. Дар баробари дараҷа ва аломатҳои гуноҳ инчунин ҳолатҳои содир шудани он низ ба эътибор гирифта, бо назардошти ҳолатҳои сабуккунанда ё вазнинкунандаи гуноҳ дараҷаи ҷавобгарӣ барои он муқаррар карда мешавад. Муайян намудани дараҷаи гуноҳ ба ҳалли объективии масъалаи ҷавобгарӣ ва ҷазодиҳии гунаҳкор мусоидат менамояд. Дараҷаи гуноҳ андозаи муносибати манфии шахсро нисбат ба арзишҳои иҷтимоӣ (манфиатҳои шахсият, ҷомеа ва давлат), ки ҳангоми содир кардани ҷиноят зоҳир шудааст, нишон медиҳад. Ба дараҷаҳои гуноҳ вазъияту ҳолати объективию субъективӣ: шакли гуноҳва навъи ният ғараз ё беэҳтиётӣ, сабабу мақсади ҷиноят, ҳолатҳое, ки шахсияти гунаҳкорро тавсиф мекунад, шароити ташаккули мақсад ё ғараз таъсир мерасонад. Дар қонунгузории ҷиноятӣ мафҳуми «дараҷаи гуноҳ» истифода намешавад, вале он дар таҷрибаи судӣ ба таври васеъ корбурд мегардад.
Гуноҳ дар ҳуқуқи гражданӣ ҳуқуқвайронкунии гражданӣ буда, боиси ба ҷавобгарии гражданӣ-ҳуқуқӣ кашидани шахс мегардад.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Гуноҳ // Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.

* Тафсир ба Кодекси Ҷиноятии Ҷумҳурии Тоҷикистон. Д. , 2006;
* Фарҳанги истилоҳоти ҳуқуқ. Д. , 2009;

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️  Гузариш ба унсури Викидода  Фарҳангҳо ва донишномаҳо | 
* Брокгауза и Ефрона
* Britannica (онлайн)
* Pauly-Wissowa
* Современной Украины
* Современной Украины

 |
| Дар феҳристҳои китобшинохтӣ | 
* GND: 4053460-1
* J9U: 987007542393905171
* LCCN: sh2008105440

 |
**Гурбаи баҳрӣ** (лот. Callorhinus ursinus) — ҷонвари ширхори обӣ аз оилаи тюленҳои гӯшдори қатори белпойҳо.

Гурбаи баҳрӣ қатъи назар аз номаш ба гурба ҳеч муносибат надорад. Вазни наринааш 250—300 кг, модинааш 60-71 кг; дарозиашон мувофиқан 2- 2,25 ва 1,20-1,60 м. Гурбаи баҳрӣ 7-9 навъ дорад, ки мансуб ба 2 ҷинс (гурбаи баҳрии шимолӣ ва гурбаи баҳрии ҷанубӣ) мебошанд. Ранги гурбаи баҳрӣ давра ба давра тағйир меёбад; ранги гурбаи баҳрии то 3-моҳа хокистарӣ, аз 3-моҳа то 2-сола — нуқрагун, аз 2-сола боло қаҳвагун аст. Мӯи бадани гурбаи баҳрӣ аз 2 қабат иборат буда, қабати якум дурушти қилмонанд ва қабати дуввум маҳини шабеҳ ба тибит мебошад. Чашмонаш сиёҳи калон, фақат наздикро хуб дида метавонад. Узвҳои сомеа ва шоммааш тараққӣ кардаанд. Гурбаи баҳрӣ зоҳиран ба белпойҳо монанд буда, гарданашон нисбатан кӯтоҳ ва сарашон хурд аст; пойҳояш кӯтоҳи белмонанд. Гурбаҳои баҳрӣ бар хилофи тюленҳо калонҷусса нестанд ва дар хушкӣ бо чаҳор пой ҳаракат мекунанд (тюленҳо бо шикам мехазанд). Мӯинаи гурбаи баҳрӣ кӯтоҳ, ғафс ва хушсифат аст. Гурбаҳои баҳрӣ ҷонварони серҳаракат буда, дар рӯи харсангҳои соҳили баҳру уқёнусҳо зиндагӣ мекунанд; онҳо дар обҳои дохилӣ дучор намеоянд. Минтақаи зисти гурбаи баҳрӣ ҳавзаи уқёнуси Ором, аз Аляскаву Камчатка дар шимол то Австралияю ҷазираҳои назди Антарктикаро дар ҷануб фаро мегирад; гурбаи баҳрии канскӣ дар соҳилҳои биёбони Намибия дар Африқои Ҷанубӣ сукунат дорад. Гурбаҳои баҳрӣ ҳазорҳо сар якҷо зиндагӣ мекунанд. Ба соҳил фақат барои истироҳат мебароянд. Баъзан дар ҷустуҷӯи ғизо 2-3 рӯз дар об мемонанд. Ҳама намудҳои гурбаи баҳрӣ дар вақти муайян аз шимол ба ҷануб мекӯчанд. Гурбаҳои баҳрии шимолӣ ҳазорҳо километр шино карда, аз Камчатка ба Калифорния мераванд ва зимистонро он ҷо мегузаронанд. Ғизои гурбаи баҳрӣ асосан моҳӣ, баъзан нармбаданҳои шикампо ва парандаҳост. Тирамоҳон дар зери пӯсти гурбаи баҳрӣ қабати ғафси равған ҳосил мешавад, ки дар сармои қаҳратун гурбаи баҳрӣ ҳимоя мекунад. Гурбаҳои баҳрӣ баҳорон афзоиш мекунанд. Даври ҳамлашон як сол буда, 1, баъзан 2 бача (вазнаш 2 кг) мезоянд. Бачаҳо то 3 моҳ шири модарро мехӯранд. Гурбаи баҳрии модина дар 3 ва нарина дар 5-6-солагӣ болиғ мешавад. Охири тобистон гурбаҳо тулак карда, тирамоҳ ба макони доимии зисти худ бармегарданд. Бинобар пӯст, гӯшту равған ва мӯинаи пурбаҳо доштан, гурбаи баҳриро шикор мекунанд. Баъзе зернамудҳои гурбаи баҳрӣ ба ҳадди нестӣ расидаанд. Соли 1957 байни ИҶШС, ИМА, Канада ва Ҷопон оид ба ҳифзи гурбаи баҳрӣ дар қисми шимолии уқёнуси Ором созишнома ба имзо расид. Феълан гурбаи баҳрӣ дар манотиқи дигар муҳофизат карда мешавад.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Гурбаи баҳрӣ // Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️  Гузариш ба унсури Викидода  Фарҳангҳо ва донишномаҳо | 
* Britannica (онлайн)

 |
| Орояшиносӣ | 
* Fossilworks
* GBIF
* iNaturalist
* NCBI
* IRMNG
* ITIS TSN
* SeaLifeBase
* WoRMS

 |
| Дар феҳристҳои китобшинохтӣ | 
* J9U: 987007533830705171
* LCCN: sh85092550

 |
**Муҳаммад Юнус ал-Манфи** (арб ар. محمد يونس المنفي‎ зод. 3 март 1976, Tobruk[d], Libyan Arab Republic[d] ) — дипломат ва сиёсатмадори Либиё аст. Ӯ дар Форуми муколамаи сиёсӣ раиси Шӯрои президентии Либиё интихоб шуд, ки дар он ширкаткунандагони низоъи дохилӣ дар Либиё ҳукумати нави интиқолиро барои баргузории интихоботи президентӣ ва парлумонӣ дар ин кишвар тасдиқ карданд . Дар гузашта сафири Либиё дар Юнон буд  .

Зиндагинома
-----------

Соли 1976 дар шаҳри Тобрук таваллуд шудааст. Зодаи қабилаи Манф. Ӯ дар факултаи муҳандисии Донишгоҳи Табрук таҳсил карда, дар он ҷо унвони номзади илмро гирифт. Манфӣ яке аз раҳбарони фаъоли Ассотсиатсияи донишҷӯёни Либиё (шӯъбаи иттифоқи донишҷӯёни Ҷамоҳирияи Либиё) буд, ки дар Фаронса таҳсил кардааст. Пас аз сарнагун кардани Муаммар Қаззофӣ, ӯ узви Конгресси умумимиллӣ шуд, ки ба Кумитаи хоҷагии манзилию коммуналӣ сарварӣ мекард  .

Баъдтар вай ба намояндагии дипломатӣ дар Юнон сарварӣ кард. Фаъолияти ӯ ба ҳайси сафир дар Афина бо ташаннуҷи равобити Ҳукумати ризоияти миллӣ (Либиё) ва ҳукумати Юнон бар сари созишномаи марзи баҳрии Либиё ва Туркия буд. Дар охир, дар моҳи декабри соли 2019, ӯ аз Афина ихроҷ карда шуд  .

5 феврали соли 2021 Манфӣ дар баробари Абдулҳамид Муҳаммад Дбейба дар мақоми сарвазир ва Мӯсо ал-Конӣ ва Абдуллоҳ ал-Лафӣ ба ҳайси муовинони президент ширкат карданд. Рӯихати онҳо 39 раъй гирифт, ки аз рӯихати Оқоилоҳ Солеҳ Исо ва Фатҳи Башаги  панҷ нафар бештар аст. Рӯихати Солеҳ-Башагӣ дар ИМА тасвиб шуда буд, аммо сафири Амрико ҳама гуна кӯшиши таъсир ба раванди интихоботро рад кард  .

Эзоҳ
----

1. ↑
2. 1 2  *Sami Zaptia.* BREAKING: New unified Libyan government selected by LPDF in Geneva. *Libya Herald*(пайванди дастнорас — *таърих*) (5 February 2021). 5 феврали 2021 санҷида шуд. Баргирифта аз сарчашмаи аввал 5 феврали 2021.
3. 1 2  Greece Expels the GNA-Affiliated Libyan Ambassador Over Illegal Deal with Turkey. *Al-Marsad*(пайванди дастнорас — *таърих*) (6 December 2019). 5 феврали 2021 санҷида шуд. Баргирифта аз сарчашмаи аввал 18 сентябри 2020.
4. ↑  "من هو محمد المنفي رئيس المجلس الرئاسي الجديد في ليبيا؟" (4 February 2021). Баргирифта аз сарчашмаи аввал 5 феврали 2021.
5. ↑  *Sami Zaptia.* U.S denies attempting to influence LPDF process. *Libya Herald*(пайванди дастнорас — *таърих*) (4 February 2021). 5 феврали 2021 санҷида шуд. Баргирифта аз сарчашмаи аввал 4 феврали 2021.