recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Гармсер** — даштистоне дар ҷануби Эрон ва ғарби Покистон.

Дар халиҷи Уммон ва соҳили гулӯгоҳи Ҳурмуз, дар доманаи кӯҳҳои Зогрус (Загрос) ва Мукрон ҷойгир шудааст. Иртифоаш то 8 км, дарозиаш беш аз 4000 км. Гармсер пайхамиҳои соҳили баҳрро бурида мегузарад, дар баъзе маҳалҳо аз ҳамвориҳо иборат мебошад. Қисмати соҳилиаш аз якчанд теппаи регӣ ва водиҳои камбару танг иборат мебошад. Ҷуғрофиёнависони мусалмон Форсро ба ду минтақаи сардсер ва гармсер ҷудо мекарданд, ки хатти марзи онҳо аз шимол ба ғарб тӯл мекашид. Хатти марзӣ аз наздикии Арҷон ба Навбандҷон ва аз он ҷо ба Козирун, Ҷиреҳ, Доробгирд, Фарак ва Торам идома меёфт. Мавзеъҳои ҷануби хатти марзӣ билоди Гармсер номида мешуданд: Даштӣ, Кингон, Арбаа, Ҷиреҳ, Қир ва Корезин. Иқлими Гармсер тропикӣ, камбориш (ба ҳисоби миёна 120 мм). Ҳарорати миёнаи моҳи январ 19,40, моҳи июл 32,50. Хокаш биёбонии шаклнагирифта, баъзе ҷойҳо шӯрахок. Дар Гармсер рустаниҳои биёбонӣ мерӯянд. Дар зимистон бо рустаниҳои эфемери сабзпӯш мешавад. Дар дарозои соҳилҳо туғайзорҳои рустании мангра дида мешаванд. Чорводории айлоқӣ дар Гармсер хеле ривоҷ ёфтааст.

Гармсер вилояти таърихие дар Сиистон, ки дар поёноби дарёи Ҳилманд қарор дошт. Мавзеи Буст баъди харобшавӣ ба ҳудуди Гармсер дохил шуд. Дар ҳудуди Гармсер аслан халаҷҳо зиндагӣ мекарданд. Гармсер имрӯз шаҳр ва вулусволӣ дар вилояти Ҳилманди Афғонистон аст. Масоҳаташ 20,2 км2, аҳолиаш 60 ҳазор нафар (2012). Дар соҳили чапи дарёи Ҳилманд воқеъ мебошад. Сокинони Гармсер асосан паштунҳо, тоҷикҳо, балучҳо ва ғ. мебошанд. Машғулияти асосии мардуми Гармсер зироаткорӣ, молдорӣ ва боғдорӣ аст. Заминҳо аз дарёи Ҳилманд обёрӣ мешаванд.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* Гармсер // Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.
**Гармои гудозиш** — миқдори гармое, ки модда дар раванди мувозинатии изобарию изотермӣ барои аз ҳолати сахт (кристаллӣ) ба ҳолати моеъ гузаштан фурӯ мебарад (ҳамин миқдор гармо барои аз ҳолати моеъ ба ҳолати сахт гузаштани модда ҷудо мешавад).

Гармои гудозиш яке аз навъҳои гармои гузариши фазавии ҷинси 1 мебошад. Гармои гудозиши хос (бо Ҷ/кг, ккал/кг чен мекунанд) ва гармои гудозиши молярӣ (ченакаш Ҷ/мол) мавҷуд аст. Дар ҷадвал қиматҳои гармои гудозиши хос (Lгуд)-и баъзе моддаҳо дар фишори муътадили атмосферӣ (760 мм сут. сим. ё 1013,25 г Па) ва дар ҳарорати гудозиш tгуд оварда шудааст.

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| **МОДДА** | **trуд, оС** | **trуд**
**ккал/кг** | **Lгуд**
**Ҷ/ кг** |
| **Ҳидроген** | -259,1 | 13,89 | 58 200 |
| **Нитроген** | -209,86 | 6,09 | 25 500 |
| **Симоб** | -38,89 | 2,82 | 11 800 |
| **Ях** | 0 | 79,4 | 333 000 |
| **Қалъагӣ** | 231,9 | 14,4 | 60 300 |
| **Сурб** | 327,4 | 5,89 | 24 700 |
| **Мис** | 1083 | 48,9 | 205 000 |
| **Оҳан** | 1539 | 65 | 272 000 |

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* Гармои гудозиш / Ҳ. Саъдуллоев // Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.
**МАҚБАРАИ ХУДОЁРИ ВАЛЪАМӢ** - ёдгории меъморӣ дар ноҳияи Исфара. Мақбара дар асрхо XVI – XVII сохта шудааст. Дар силсилаи Маҷмааи меъмории Ҳазрати Шоҳ ҷойгир аст. Бино хиштини гунбаздор буда, пештоқи начандон амиқаш рӯ ба шарқ аст. Мақбара мувофиқи тарҳ ва банду баст ба гӯрхонаи мураббаъшакл (4 м Х 4 м) шабеҳ буда, чор тоқи пайконшакл дорад, ки дар чор тарафаш ҷоқгиранд ва нақши салибмонадеро дар якҷоягӣ бо гунбаз ташкил додаанд. Зергунбаз аз шурфаҳои сипаршакле (тахтаҳо каҷҷак) таркиб ёфтааст, ки байни чор равоқи тоқҳо ҷой гирифтаанд. Дар мобайн – зери гунбаз сағонаи мукаабшакле (3,15Х4,05Х2,1 м) сохта шудааст, ки аз қисми ҷануб даомадгоҳи равоқӣ дорад. Зовияҳои мукааби сағона кунд мебошанд. Дохили сағона дахмаест, ки сақфи он равоқи пайконӣ дорад. Дахма холист. Бинои умумӣ аз хишти пухтаи мураббаъ (25Х25Х5 см) сохта шудааст. Намои сағона, ки рғ ба пештоқи даромадгоҳ дорад, бо ҳошияҳои роскунҷаи пайконӣ оро ёфтаанд. Канори ҳошия музайян буда, рахҳои амудии байни умқхо ба чавкоти П-шакл шабоҳат доранд ва бо навъи нақши занҷираи маҳин оро ёфтаанд. Сохтмони сағонаи мукаабшакли зери гунбаз натанҳо дар санъати меъмории шимоли Тоҷикистон, балки дар тамоми Осиёи Миёна кам ба назар мерасад. Се намои мақбара (ғарбӣ, шимолӣ ва ҷанубӣ) ба ҳамдигар шабеҳ буда, присаи онҳо обғалти мусалласӣ доранд. Намои шимолӣ даромадгоҳи начандон бузург ва намои ҷанубӣ равзанаи чоркунҷае дорад. Дар намои шарқӣ пештоқи равоқтоқдори умқие сохта шуда, ки дар он ба гӯрхона дари даромад гузоштаанд. Гурҷҳои пештоқ аз тоқҳои мусаттаҳи табақадор, ки хоси сохтмони биноҳои пештоқдори асрҳои XVII – XVIII буд, орист. Бино тармим шудааст.

Эзоҳ
----

1. ↑  Қодиров Ф.С. Захираҳои туристӣ: ёдгориҳои фарҳангӣ - таърихӣ ва табии. - Душанбе, 2012.

* Энциклопедияи Советии Тоҷик : [дар 8 ҷ.] / сармуҳаррир  А. С. Сайфуллоев. — Д. : СИЭСТ, 1978—1988.
**Гармонигаҳдории бино** — қобилияти ҳатталимкон дар як сатҳ нигоҳ доштани ҳарорати ҳавои дохили бино ҳангоми мунтазам тағйир ёфтани ҳарорати ҳавои беруна ва сели гармӣ, ки ба тавассути деворҳо (конструксияҳои иҳотавӣ) интиқол меёбанд.

Гармонигаҳдории бино ба гармогузаронӣ, гармогунҷоиш ва дигар хосиятҳои гармоии деворҳо (конструксияҳои иҳотавӣ), инчунин ба гармоғунҷоиши таҷҳизоти даруни бино вобаста аст. Гарминигаҳдории биноҳое, ки тирезаи бисёр ва деворҳои тунук доранд, кам мебошад.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* Гармонигаҳдории бино // Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.
**Саъд Ғомидӣ** (ар. سعد الغامدي‎; зод. 7 августи 1967, Даммом, Арабистони Саудӣ) — қории Қуръон ва имом. Ӯ дар соли 1990 дар синни 22-солагӣ кулли Қуръонро ҳифз кард. Вай аксар вақт бо таҷвиди машҳураш ном баровардааст .

Зиндагинома
-----------

Вай дар Даммом шариъатро омӯхт, дар соли 2012 ба унвони имоми масҷиди Сафияи Кону дар Даммом мансуб шуд, қабл аз инки дар чандин масҷид дар ҷаҳон аз ҷумла дар ИМА, Инглистон ва Утриш ҳамон ҳирфаро дошта бошад.

Эзоҳ
----

1. ↑
2. ↑  нусхаи бойгонӣ. 13 апрели 2021 санҷида шуд. Баргирифта аз сарчашмаи аввал 2 июли 2013.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️  Гузариш ба унсури Викидода  Дар феҳристҳои китобшинохтӣ | 
* BNF: 14592810f
* ISNI: 0000 0000 0109 0707
* VIAF: 54395841
* WorldCat VIAF: 54395841

 |
**Гармоҷуфт** — табдилдиҳандаи электрии ҳароратӣ, афзор барои чен кардани ҳарорат дар саноат, таҳқиқотҳои илмӣ, тиб ва системаҳо (силсилаҳо)-и автоматӣ.

Гармоҷуфт аз ҷуфти ноқилҳои аз масолеҳи гуногун сохташудаи як нӯгашон пайваст иборат буда, қисми афзореро ташкил медиҳад, ки тавассути падидаи электрии гармоӣ ҳароратро чен мекунад. Гармоҷуфт дар асоси падидаи Зеебек (падидаи электрии ҳароратӣ) амал мекунад. Байни ноқилҳои пайваст фарқи потенсиалҳои тамосӣ ба амал меояд; агар ҷойи ҳалқапайвасти ноқилҳо ҳарорати яксон дошта бошад, ҳосили ҷамъи потенсиали онҳо ба сифр баробар мешавад. Дар ҳолати дар ҳароратҳои гуногун қарор доштани ҳалқапайвасти гармоҷуфт фарқи потенсиалҳои байни ноқилҳо ба фарқи ҳарорат вобаста мегардад. Зариби мутаносибии ин вобастагиро зариби гармоқэҳ меноманд. Филиззоти гуногун зариби гармоқэҳии гуногун доранд, бинобар он фарқи потенсиалҳои ноқилҳои гуногун мувофиқан ҳархела мешавад. Ду усули пайвасти гармоҷуфт: сода ва дифференсиалӣ маъмул аст.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* Гармоҷуфт / Ш. Тӯйчиев // Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.
**Гармчашма** — чашмаи оби минерали гармоб дар ноҳияи Ванҷ.

Дар соҳили чапи дарёи Ванҷ, 50 км шарқтар аз маркази ноҳия воқеъ аст. Баландиаш аз с. б. 2400 м. Оби чашма ба воситаи шаш пармачоҳ мебарояд, ки панҷтояш 500 м дуртар аз роҳи мошингард воқеъ гардидаанд; дебети умумиашон 20 л/с. Пармачоҳи шашум дар сари роҳи мошингард ҷой гирифтааст; дебеташ зиёда аз 10 л/с (оби он ба дарёи Ванҷ мерезад). Мавзеи Г. ба шибарзамин табдил ёфтааст. Ҳарорати обаш +21°С; минералнокии умумиаш – 1,9 г/л. Таркиби оби чашма аз катионҳои натрий (267 мг/л), калсий (189 мг/л), магний (61,0 мг/л), калий (16,0 мг/л), анионҳои сулфат (683 мг/л), хлоридҳо (281мг/л), ҳидрокарбонатҳо (268 мг/л), кислотаи силитсий (27,0 мг/л), ҳамчунин оҳан, никел, фтор, бром, марги муш, руҳ ва сезий иборат аст. Оби чашма радон (2,8 нКи/л) низ дорад. Унсури асосии шифобахши чашма оби карбонати дорои сулфатҳо, хлоридҳо, натрий ва калсий мебошад. Оби Г. барои муолиҷаи холесистит, гепатит, илтиҳоби музмини меъда ва фарбеҳӣ муфид аст.

Нигаред низ
-----------

* Гармчашма
* Гармчашма (табобатгоҳ)

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Бобоходжаев И. Я. Давлатмамадов Ш. М. Лечебные минеральные источники Памира. Д. 1994.

Сарчашма
--------

* Гармчашма // Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.
**Гандумак** — деҳае Афғонистон аст, ки дар байни Кобул ва Ҷалолобод дар 56 км аз Ҷалолобод дар роҳи куҳна ба Кобул қарор дорад.

Таърих
------

Дар ҳангоми хуруҷи артиши Генерал Элфинстон аз Кобул дар соли 1842, теппа дар наздикии Гандуммак ҷои Ҷанги Гандумак буд, ки дар он наҷотдиҳандагони охирини қувваи бритониёиҳо - бист афсар ва чилу панҷ сарбози бритониёии 44th East Essex Regiment кушта шуда буданд, танҳо як нафар зинда монд.

Гандумак аз Аҳдномаи Гандумак, ки дар ин ҷо 26 майи соли 1879 байни Волоҳазрат Муҳаммад Ёқуб Хон, Амири Афғонистон ва ҳаммамомилокинаш бо Сэр Луис Кавагнарӣ аз Дафтари ҳокимияти Индияи Бритониё имзо шуда буд маълум аст. Бо имзо шудани ин аҳднома қисми аввали Ҷанги дуюми Англияву Афғонистон анҷом расид.

Нигаред низ
-----------

* Аҳдномаи Гандумак

Эзоҳ
----
**Гармчашма** — чашмаи оби минералӣ дар ноҳияи Ишкошим.

Ҷойгоҳ
------

Дар масофаи 42 км дуртар аз шаҳри Хоруғ, дар нишебиҳои ҷанубии қаторкӯҳи Шохдара, дар баландии 2800 м аз с. б. воқеъ гаштааст. Таҳқиқи илмии Гармчашма аз ибтидои садаи XX оғоз ёфтааст (Б. А. Федченко). Минбаъд олимон Н. И. Березкина, Е. Г. Андреев, Н. Е. Хрисанфов, Г. И. Жуков, Б. Р. Раҳматов, П. Т. Зоиров, Е. Т. Исаева ва дигарон таҳқиқотро идома додаанд.

Оби минералӣ аз байни ҷинсҳои қадимии кристаллию метаморфӣ фаввора зада, чанд ҳавзачаи табииро ба вуҷуд меорад, ки сатҳи онҳо аз 0,5 то 20 м2 аст; умқашон то 0,5 м. Дебиташ 7 л/с, минералнокиаш 3,4 г/л. Ҳарорати об аз 330 то 500С. Таркибаш натрий (700 мг/л), калий (75,0 мг/л), калсий (132 мг/л), магний (32,0 мг/л), ҳидрокарбонатҳо (1629 мг/л), хлоридҳо (404 мг/л), сулфатҳо (161 мг/л), кислотаҳои силикат (196 мг/л), метаборат (32,0 мг/л), ангидриди озоди карбон (500 мг/л), ҳидрогенсулфиди озод (170 мг/л), гази карбонати ҳалшуда (380—500 мг/л), ҳамчунин микроунсурҳои биологии фаъол (оҳан, алюминий, магний, фтор ва стронсий) дорад. Оби чашма барои табобати бемориҳои дилу рагҳо, силсилаи асаб, аъзои такяву ҳаракат, амрози занона ва пӯст (псориаз, экзема, невродермит, хориши пӯст, склеродермия, ихтиоз, шукуфаи сурхи паҳн, парапсориаз ва ғайра) муфид аст. Онро дар шакли обзан (ванна)-ҳои умумӣ кор мефармоянд. Баъзан барои табобати ҷузъӣ истифода мешавад (даст, по, аъзои ҷинсӣ ва ғайра). Як даври табобат аз 20-24 обзан иборат аст. Оби Г. аз ҷиҳати таркиби кимиёӣ ва хосиятҳои физикӣ ба обҳои истироҳатгоҳи Истису (Озарбойҷон), Пятигорск, Железноводск, Хайдусабосло ва Харкани (Маҷористон) монанд аст, вале миқдори ҳидрогенсулфид ва кислотаи силикат дар он бештар мебошад. Баланд будани сатҳи минералнокӣ сабаби он мегардад, ки оби чашма аз тарқишҳо берун баромада, шӯша мебандад. Дар натиҷаи ба кристаллҳо табдил ёфтани калсий чандин обзан (ванна)-ҳои табиии хурду бузург ба вуҷуд омадаанд. Соли 2010 бо супориши Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон Эмомалӣ Раҳмон дар ҷойи шифохонаи пешина маҷмааи табобату сайёҳии «Гармчашма» бунёд гардид. Маҷмаа аз 5 бинои нави иловагӣ, варзишгоҳ, иншооти табобатию фароғатӣ, меҳмонхонаи замонавии «Сомон ТМ», майдончаҳои баскетбол, волейбол, теннис, ҷойи офтодиҳии бадан ва ғ. иборат аст.

Нигаред низ
-----------

* Гармчашма (табобатгоҳ)

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Исаева Е. Т. Целебные воды «Гармчашмы». Д. 1973;
* Зоиров П. Т. Эффективность минерального источника «Гарм-Чашма» на Памире при лечение больных детскими дерматозами // Вопросы эпидемиологии, клиники, лечения и профилактики венерических заболеваний. Д. 1976;
* Бобоходжаев И. Я. Давлатмамадов Ш. М. Лечебные минеральные источники Памира. Д. 1994;
* Зоиров П. Т. Рахматов Б. Р. Целебные минеральные источники Таджикистана и болезни кожи. Д. 2003.

Сарчашма
--------

* Гармчашма / П. Зоиров // Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.
**«Гармчашма»** — маҷмааи табобатию сайёҳӣ воқеъ дар ноҳияи Ишкошими ВМКБ.

Аз «Гармчашма» то маркази ноҳия 60 км, то шаҳри Хоруғ 45 км. Омили асосии табобатии «Гармчашма» оби шифобахши Гармчашма аст. Иқлими маҳал континентии хушк буда, тобистон гарм, зимистон муътадил аст. Ҳарорати миёнаи ҳаво дар моҳи июл +31,6°С, январ — 19,5°С. Боришоти солона — 100 мм. Дар як сол 2500-3000 соат давраи офтобист. Намнокии ҳаво ба ҳисоби миёна 43 %. Дар ноҳия фасли баҳор аз 3 март оғоз ёфта, то 3 июн, тобистон аз 4 июн то 18 сентябр, тирамоҳ аз 19 сентябр то 19 декабр, зимистон аз 20 декабр то 2 март давом мекунад.

Соли 1957 дар назди чашма осоишгоҳи балнеологии Помир бунёд карда шуд, ки 50 кат дошт. Ба он аз тамоми гӯшаю канори собиқ Иттиҳоди Шӯравӣ беморон барои табобат меомаданд. 25 июни соли 2010 дар ҷойи он маҷмааи «Гармчашма» бо тарҳу нигоҳи замонавӣ сохта шуд. «Гармчашма» аз 5 бинои замонавӣ, варзишгоҳ, иншооти табобатию фароғатӣ, меҳмонхона («Сомон ТМ»), майдончаҳои баскетбол, волейбол, теннис ва офтобдиҳии бадан барои занону мардон иборат аст. «Гармчашма» чанд микроавтобус дорад, ки ба мизоҷон хидмат мерасонанд. Дар «Гармчашма» бемориҳои пӯст (псориаз, экзема, нейродермит, склеродермия, хориши пӯст, моҳипӯстӣ, шукуфаи сурх, парапсориаз ва ғайра), бемориҳои роҳи нафас, узвҳои такя ва ҳаракат муолиҷа карда мешаванд. Усулҳои табобат дар «Гармчашма»: обзанҳои умумии давомоташон 10-15 дақиқа (5-6 рӯз муттасил, як рӯз истироҳат). Барои беморони гирифтори псориази музмин, қубо (экзема), нейродермит, склеродермия ва ғ. 24 маротиба таъйин карда мешаванд. Ҳамин гуна обзанҳоро 2-3 рӯз пай дар пай (дар як даври муолиҷа 22-24 маротиба) низ таъйин мекунанд (рӯзи чаҳорум истироҳат). Он хусусан барои илоҷи парапсориаз, хориши пӯст ва экзема нафъ дорад. Дар «Гармчашма» аз офтобшифоӣ (гелиотерапия) низ истифода карда мешавад. Ваннаҳои офтобиро баъди 2-3 соати қабули обзанҳои минералӣ (аз 5-7 то 15-30 дақиқа) рӯздармиён (ҳамагӣ 12-15 навбат) таъйин менамоянд.

Нигаред низ
-----------

* Гармчашма

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Бобоходжаев И. Я. Давлатмамадов Ш. М. Лечебные минеральные источники Памира. Д. 1994;
* Зоиров П. Т. Рахматов Б. Р. Целебные минеральные источники Таджикистана и болезни кожи. Д. 2003.

Сарчашма
--------

* Гармчашма / П. Зоиров // Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.
**Барги зулф** (лот. Plantago major), **гӯши хар**, **асфағул**, **забони барра**, **занбарак**, **зуф**, **зуфтурум**, **филгӯш** — навъе аз гиёҳҳои бисёрсола.

Тавсифоти гиёҳшиносӣ
--------------------

То 60 см қад мекашад. Пояи кӯтоҳ, барги байзашакл (аз бехи поя месабзад), гули майдаи бӯртоб дорад. Аз май то охири сентябр гул мекунад. Дар боғу киштзор, заминҳои партов, канори ҷӯй ва чашмасорон месабзад.

Хосияти шифоӣ
-------------

Барги зулф гиёҳи шифобахш аст. Дар тибби мардуми Чин 3 ҳазор сол қабл баргу тухми барги зулф-ро барои табобати беморон кор мефармуданд. Бино ба маълумоти Абуалии Сино вараҷа ва дарди гӯшро (агар шираи барги онро ба гӯш чаконанд) рафъ менамояд. Реша, тухм ва барги он қабзияти ҷигар ва гурдаро мекушояд, баргаш хунравиро боздошта, захмҳои кӯҳнаро шифо мебахшад. Абуалии Сино бо барги зулф ҳар гуна варам, захму ҷароҳат, нуқсонҳои ҷигар, гурда, узвҳои нафас, реши рӯда, варами чашм, дарди дандон ва обхӯраро табобат мекард.

Бино ба маълумоти «Махзану-л-адвия»-и Муҳаммад Ҳусайн шираи барги зулф-ро ҳангоми сил, вараҷа, хунпартоӣ, захми меъда, зиқи нафас, инчунин саръ истифода мебаранд. Шираи барги зулф кори ҷигар, гурда, сипурзро тақвият бахшида, қабзияти онҳоро рафъ месозад, ҳазми ғизоро беҳтар мекунад. Агар бо ҷӯшоби барг ё решаи барги зулф даҳонро чайқонанд, дарди дандон ва сӯзиши даҳон нест мешавад, хунравии вораҳо қатъ мегардад. 
Дар тибби халқӣ барги тару тозаи зуфро чун воситаи хунбанд (ҳангоми ҷароҳатҳо) истифода мебаранд. Бо ҷӯшоби барги тару тоза ва тухми он исҳоли хунин ва бемориҳои меъдаву рӯдаро муолиҷа менамоянд (2 қошуқ тухми онро дар ним истакон оби ҷӯшонида меандозанд ва баъди ним соат менӯшанд). Ҷӯшоби решаи барги зулф таб-ларзаро бартараф месозад. Хокаи тухми онро ҳангоми исҳоли музмин, назлаи (катари) меъда, исҳоли хунин кор мефармоянд, хокаи баргашро ба захм мепошанд.

Корбурд дар тибби муосир
------------------------

Дар амалияи тибби муосир нақеъ ва шираи барги зулф барои табобати бемориҳои меъдаву рӯда (газак, энтероколит, энтерит), халаҳои шадиду музмин ва бемориҳои захмӣ истифода мешавад. Доруи «палантаглюзид», ки аз барги зулф тайёр мекунанд, дар муолиҷаи илтиҳобу реши меъда ва рӯдаи дувоздаҳангушта ба кор меравад. Нақеъ, ҷавҳар, шира ва ҷӯшоби барги зулф давои хуби бемориҳои узвҳои нафас, сурфакабутак, сили шуш ва нефрити музмин мебошанд. Қиёми барги он хосияти таскинбахшӣ дошта, фишори хунро мефарорад; шираи баргаш барои муолиҷаи реши қарнияи чашм давои хуб аст.

Нигаред низ
-----------

* Зулфи ятимак

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Барги зулф / М. Ҳоҷиматов // Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.

* Ковалёва Н. Г. Лечение растениями. М. 1972;
* Турова А. Д. Лекарственные растения СССР и их применение. М. 1974;
* Гаммерман А. Ф. Гром И. И. Дикорастущие лекарственные растения СССР. М. 1976;
* Ходжиматов М. Дикорастущие лекарственные растения Таджикистана. Д. 1989.
**Гармидиҳии конвективӣ** — навъи гармидиҳие, ки дар он гармӣ дар натиҷаи омехташавии ҳавои гарм ва сард (конвексияи ҳаво) интиқол дода мешавад.

Камбудии гармидиҳии конвективӣ фосилаи калони пасту баландшавии ҳарорат дар дохили бино (ҳарорати баланди ҳаво дар боло ва ҳарорати паст дар қисми поёни бино) ва ғайриимкон будани вентилятсияи ҳаво бе талафи энергияи гармо мебошад. Гармидиҳии конвективиро гармидиҳии ғайримустақим низ меноманд. Гармидиҳии конвективии биноҳо ва иншоот бо системаи гармидиҳии асбобҳои гармидиҳандаи амудӣ бештар маъмул аст.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* Гармидиҳии конвективӣ // Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.
**Саъдӣ Маҳдӣ** (*Исматов Саъдӣ Маҳдиевич*; 9 июли 1967, Кӯлоб) — омӯзгор, рӯзноманигор, забоншинос, номзади илмҳои филология.

Зиндагинома
-----------

Саъдӣ Исматовм 9 июли 1967 дар шаҳри Кӯлоб ба дунё омадааст. Пас аз хатми Донишгоҳи давлатии омӯзгории шаҳри Кӯлоб (1990), фаъолияташро ҳамчун ассистенти кафедраи забони тоҷикии Институти давлатии педагогии Кӯлоб оғоз кардааст. Солҳои 1994—1997 аспиранти ДДМТ, 1997—2001 муаллими калони кафедраи забони тоҷикии Донишгоҳи давлатии Кӯлоб, 2001—2008 дотсенти кафедраи забони тоҷикии ДМТ, 2008—2012 директори маркази табъу нашр, баргардон ва тарҷумаи ДМТ, 2012—2016 мудири кафедраи телевизион ва радиошунавонии факултети журналистикаи ДМТ буд. Аз моҳи феврали соли 2016 то ҳол декани факултети журналистикаи Донишгоҳи миллии Тоҷикистон мебошад.

Оиладор соҳиби панҷ фарзанд.

5 марти соли 2021 бо Қарори Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон директори муассисаи давлатии «Академияи воситаҳои ахбори оммаи Тоҷикистон» таъйин гардид.

Осор
----

* Тоҷ андар «Шоҳнома». — Душанбе: «Деваштич», 2009 (монография);
* Забони тоҷикӣ (дастури таълимӣ барои факултетҳои физика ва риёзӣ). — Душанбе: «ЭР-граф», 2010 (ҳаммуаллиф);
* Сию се мақола. — Душанбе: «Баҳманрӯд», — 2011.

Эзоҳ
----

1. ↑  Исматов Саъдӣ Маҳдиевич. *www.journalism.tnu.tj*. 4 марти 2020 санҷида шуд. Баргирифта аз сарчашмаи аввал 4 марти 2020.
**Мақбараи Муҳаммади Башоро** — ёдгории меъмории асрҳои XI – XIV дар деҳаи Мазори Шарифи ноҳияи Панҷакент.

Дар болои марқади донандаи машҳури ҳадисҳо Хоҷа Муҳаммади Башоро (782/783 – 866) бино ёфтааст.

Мақбара мураккабсохт буда, аз се гурӯҳи хонаҳои дарунбадарун иборат аст. Дар қими мобайнӣ толори гунбазпӯш воқеъ аст, ки он дар чор тараф равоқҳои калон дорад ва қадимтарин ҷузви ёдгорист. Қисми мобайнӣ деворҳои ғафс дорад ва дар мағзи ин деворҳо ҳуҷрачаҳо ҷойгиранд, ки сатҳи фаоши онҳо гуногун аст. Равоқи рост ба хонаи гунбазпӯше мебарад, ки дар он меҳроб буда, равоқтоқ чун ҳошияи меҳроб хидмат мекунад. Меҳроб ба шакли тоқи нӯгтез сохта шуда, ба нимсутунҳои қиррадор такя мекунад. Меҳроб аз гили хом буда, кандакории он аз хатти кӯфӣ ва нардҳои баҳампечидаи рустанӣ иборат аст. Равоқтоқи тарафи чапи толор ба хонаҳои гурӯҳи шимолӣ мебарад, ки он аз се хонаи пасиҳам иборат буда, ба намуди як хонаи дарозрӯя сохта шудааст. Қисми мобайнии он бо гунбаз ва ду қисми дигар бо равоқ пӯшонида шудааст. Ин гурӯҳи хонаҳо аз тарафи намои асоссӣ даромадгоҳи алҳида доранд. Худи равоқтоқ аз се қисм иборат буда, як қисмат бо гунбази "балхӣ" ва ду қисмаш бо равоқи одӣ пӯшонида шудааст. Дар паси равоқтоқи асосӣ боз як хонаи дарозрӯя ҳаст. Ки боми ҳамвор дорад. Ба гурӯҳи тарафи рости хонаҳо аз кунҷи ҷанубу ғарби толори мобайнӣ роҳ ҳаст. Ин гурӯҳ аз ду хонаи гунбазпӯш ва ду хонаи равоқпӯш иборат буда, тамоми сатҳи се хонаро сағонаи азиме ишғол кардааст. Гунбази толори асосӣ болои равоқтоқҳои зикршуда ва тоқҳои одӣ устувор аст. Дар кунҷҳояш низ тоқчаҳо дорад. Девори толор бо гаҷ андова шудааст. Бино дар аввал масҷид будааст, ки нишонаи он меҳроб мебошад. Дертар масҷидро ба мақбара табдил додаанд. Солҳои 1342 – 43 намои асосии биноро бо пештоқ оро додаанд. Ин пештоқ намунаи олии санъати кандакорист. Дар кандакорӣ шабака ва равоқчаҳои майдаи ҳаводаро зебоии биноро афзудаанд. Гурҷҳо ва ҳошияҳои даромадгоҳи асомсӣ бо нақшу нигори олии услуби гиреҳ ва катибаҳои хатти насх ва кӯфӣ оро ёфтаанд. Дар мақбара якчанд қабр ҳаст, ки онҳо дар дахма ҷойгиранд ва дар боло вобаста ба тартиби ҷойгирии онҳо дар хонаҳои гуногун сағонаҳо сохта шудаанд. Беҳтарини онҳоду сағонаи кошикории зебо дар долони байни толр ва гурӯҳи чапи хонаҳо ва як сағона дар хоначаи кунҷакии ҷанубӣ мебошад, ки аз санг буда, кандакории нафис ва катибаҳо дорад. Мақбара яке аз беҳтарин намунаҳои ёдгории меъмории тоҷик мебошад.
Мақбара ҳоло филиали Осорхонаи таъриху кишваршиносии ба номи Абуабдуллоҳи Рӯдакии шаҳри Панҷакент аст.

* 
* 
* 
* 
* 
* 

* Энциклопедияи Советии Тоҷик : [дар 8 ҷ.] / сармуҳаррир  А. С. Сайфуллоев. — Д. : СИЭСТ, 1978—1988.

Эзоҳ
----

1. ↑  Мақбараи Муҳаммади Башоро(тоҷ.). *www.tdc.tj*. 19 январи 2020 санҷида шуд.(пайванди дастнорас)
**Гармиивазшавӣ дар атмосфера** — дар самти уфуқӣ ва амудӣ ивазшавии ҳаво дар атмосфера. 

Ҷараёни гармо аз минтақаҳои нисбатан гарм ба минтақаҳои нисбатан сард интиқол меёбад ва ҳар қадар фарқи ҳарорат зиёд бошад, шиддати интиқол зиёд мешавад. Дар тропосфера ҳарорат аз самти экватор ба тарафи қутбҳо дар ҳар як арз баробари афзоиши баландӣ паст мешавад. Дар натиҷаи гармиивазшавии байни арзҳо атмосфера дар арзҳои тропикӣ ва субтропикӣ (дар Нимкураи шимолӣ то 40°) гармиро гум мекунад ва дар арзҳои нисбатан баланд онро қабул менамояд. Ғайр аз ин гармиивазшавӣ дар натиҷаи гуногунтаркибии хосиятҳои гармоии қабати рӯпӯшкунанда (мас. хушкӣ ё баҳр) дар самти арзҳо низ ба амал меояд. Ҳангоми гармиивазшавии амудӣ ҷараёни гармӣ, асосан, аз сатҳи замин ба боло ҳаракат мекунад. Интиқоли гармӣ дар атмосфера бо роҳи конвексия (аз ҷумла адвексия), яъне, интиқоли уфуқӣ ва амудии ҳаво; гармиивазшавии шуоӣ, гармиивазшавӣ дар натиҷаи бухоршавии об ва конденсатсияи буғи об ва камтар дар натиҷаи гармигузаронии молекулавӣ ба амал меояд. Гармиивазшавии конвективӣ (адвективӣ)-и байни арзҳои ҷанубӣ ва шимолӣ дар натиҷаи интиқоли массаҳои ҳаво ба вуҷуд омада, 1019 кал/шабонарӯзро ташкил медиҳад. Гармиивазшавии конвективӣ дар самти амудӣ дар натиҷаи ҳаракати муназзами амудии ҳаво дар соҳаҳои сиклонҳо ва антисиклонҳо ва инчунин турбулентият (Нигар Турбулентият дар атмосфера ва гидросфера) ба амал меояд. Ба ҳисоби миёна дар Нимкураи шимолӣ сели амудии гармӣ қариб 50 кал/см х шабонарӯзро ташкил медиҳад. Гармиивазшавии шуоӣ дар натиҷаи чанг, гази карбон, абрҳо ва дигар газҳо, аэрозолҳои атмосфераро фурӯ бурдани газ ва афканишоти радиатсияи дарозмавҷ ба амал меояд. Бар асари гармиивазшавии шуоӣ ниҳоят интиқоли гармо аз атмосфера ба фазои олам рух медиҳад; миқдори гармои интиқолёбанда ба ҳисоби миёна 400 кал/см х шабонарӯзро ташкил медиҳад. Талафи гармо дар фазои олам, умуман, аз арзҳои паст ба сӯи арзҳои баланд кам мешавад. Гармиивазшавие, ки раванди бухоршавӣ ва конденсатсия ба вуҷуд меоранд, боиси интиқоли гармӣ аз сатҳи замин ба атмосфера, ба ҳисоби миёна қариб 120 кал/см шабонарӯзро ташкил медиҳад. Миқдори зиёдтарини гармӣ бо ин роҳ дар арзҳои паст интиқол меёбад. Вобаста ба амали тағйирёбии солона ва шабонарӯзии ҳарорат ва тағйирёбии шабонарузии суръати шамол тағйирёбии солона ва шабонарӯзии шиддати гармиивазшавӣ мушоҳида мегардад.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Пальмен Э. Ньютон Ч.. Циркуляционные системы атмосферы//Пер. с англ. Л. 1973;
* Хргиан А. Х. Физика атмосферы, Л. 1969;
* Кондратьев К. Я. Лучистый теплообмен в атмосфере, Л. 1956.

Сарчашма
--------

* Гармиивазшавӣ / М. Азимова // Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.
**МАКБАРАИ ФАХРИДДИНИ РОЗЙ**, ёдгориҳои меъморӢ (асри 13) дар шаҳри Куҳнаи Урганҷи вилояти Тошҳавзи Чумҳурии Туркманистон Мақбараи мансуб ба номи файласуф, муаррих ва ■риёзидони форсу тоҷик Фахруддини Розист. Услуби меъмории мақбара ба нимаи дуюми садаи XII хос аст. Бино аз хиштҳои пухта ва сирдор оро ёфтааст, ки ин намуди онро ниҳоят бошукуҳ кардааст. Банду басти намо аз се қисм иборат буда, дорои се тоқи пайконист. Устувонаи 12 қиррадор бо хиштҳои сирдор рупўш шудааст. Қисми болоии устувона арақаи васеъ дорад. Ҳошияҳои борики арақаи бино аз силсилаи хиштҳои кабуди амудй ва уфуқӣ иборат аст. Ин усул — пўшиши гум-базҳои қиррадор дар ёдгориҳои меъмории Осиёи Миёна (Мақбараи COMOHИҲO дар Бухоро, мақбараи Султон Санҷар дар Марв) ва Эрон (Мақбараи Қобус) ва Озарбойҷон вомехўранд.
**Гармочандирият** — фасли механикаи ҷисми деформатсияшаванда (шаклтағйирдиҳанда)-и сахт, ки вобастагии байни шиддатҳо, майдонҳои деформатсия ва ҳароратро омӯхта, дар асоси термодинамикаи равандҳои барнагарданда назарияи чандирият ва назарияи гармигузарониро ба ҳам алоқаманд менамояд.

Ҳарорати ҷисм на танҳо зери таъсири гармии манбаъҳои берунӣ, балки дар натиҷаи деформатсия низ тағйир меёбад. Усулҳои математикии ҳисобу китоби шиддатҳо ва деформатсияҳои ҳароратӣ дар асоси гармочандирият омода гардида, дар таҳияи лоиҳаи мошину сохторҳое, ки дар реҷаҳои гуногуни ҳарорат кор мекунанд, васеъ истифода мешаванд. Ҳангоми номунтазам гармшавии ҷузъи дастгоҳҳо хосиятҳои физикию механикии онҳо тағйир ёфта, градиенти ҳароратии бавуҷудомада боиси васеъшавии ҷузъҳо мегардад. Ин ҳолат дар навбати худ шиддати ҳароратиро ба вуҷуд меорад, ки ба устувории сохтори дастгоҳ таъсир мерасонад. Шиддати гармӣ якҷо бо шиддати механикӣ боиси дар ҷузъҳои дастгоҳ пайдо шудани тарқишҳо ва мӯртшавии онҳо мегардад. Равандҳои гармочандирӣ дар асоси қонунҳои термодинамикӣ омӯхта мешаванд, мас. физики англис, яке аз асосгузорони термодинамика К. У. Томсон (1855) аввалин шуда қонунҳои термодинамикаро барои омӯзиши хосиятҳои ҷисми чандир истифода бурдааст. Физикҳои шӯравӣ Л. Д. Ландау ва И. М. Лифшис (1953) бо ёрии усулҳои термодинамикаи классикӣ муодилаҳои гармочандирият-ро ҳосил намудаанд.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* Гармочандирият / М. Зарипова // Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.
**Мақбараи Шайх Муслиҳиддин** — мақбара ба шарафи Муслиҳиддини Хуҷандӣ — шоир, ҳокими шаҳр номгузорӣ шудааст. Мақбараи асри XII аз гӯрхонае, ки бо хишти пухта сохта шудааст иборат аст. Дар ҷойи он то асри XV мақбараи дигаре вуҷуд дошт, ки лавҳаҳои минокориву наққошӣ, катибаҳо ва чӯбҳои кандакориаш ҷо-ҷо боқӣ мондааст. Мақбара иншооти бузургест, ки аз зиёратхона, гӯрхона ва ҳуҷраҳои зиёде иборат аст. Зиёратхона се даромадгоҳи пештоқдор ва гунбазз дорад. Дар гӯрхона сағонаи чӯбини кандакорӣ боқист. Дар шафати ин мақбара дар асри XIX масҷиди бошукӯҳе бино ёфтааст, ки толорҳои зебо, айвонҳои серсутун, наққошиву кандакориҳояш то имрӯз қимати худро гумм накардаанд. Як қисми мақбара ҳоло Осорхонаи вилоятии тахриху кишваршиносист. Ёдгорӣ дар муҳофизати давлат аст. Мақбара ба Маҷмаъаи таърихӣ-меъмории Шайх Муслиҳиддин дохил карда шудааст.

* Масҷид ба шарафи Муслиҳиддини Хуҷандӣ (асри XIX)Масҷид ба шарафи Муслиҳиддини Хуҷандӣ (асри XIX)
* Кабӯтарон назди Масҷиди Муслиҳиддини ХуҷандӣКабӯтарон назди Масҷиди Муслиҳиддини Хуҷандӣ
* Маҷмааи таърихӣ - меъмории (масҷиди) Шайх Муслиҳиддин, ш. Хуҷанд,ТоҷикистонМаҷмааи таърихӣ - меъмории (масҷиди) Шайх Муслиҳиддин, ш. Хуҷанд,Тоҷикистон
* Мақбара ба шарафи Муслиҳиддини ХуҷандӣМақбара ба шарафи Муслиҳиддини Хуҷандӣ

Эзоҳ
----

1. ↑  Қодиров Ф. С. Захираҳои туристӣ: ёдгориҳои фарҳангӣ — таърихӣ ва табии. — Душанбе, 2012.

Адабиёт
-------

* Мақбараи Шайх Муслиҳиддин // Энциклопедияи Советии Тоҷик : [дар 8 ҷ.] / сармуҳаррир  А. С. Сайфуллоев. — Д. : СИЭСТ, 1978—1988.
**Гармобардорӣ** — қобилияти ба шиддати ҳарорат (таъсири ҳарорат), ки ба тағйир ёфтани ҳарорат (ҳангоми гарм ё хунук кардан) вобаста аст, тоб овардану ихтилол наёфтани маснуоти оташбардор ё дигар масолеҳи мурт.

Гармобардорӣ ба зариби васеъшавии ҳароратӣ, гармогузаронии масолеҳ, чандирӣ ва хосиятҳои дигари он, инчунин ба шаклу андозаи маснуот вобастагӣ дорад. Дар асоси ин вобастагиҳо муодилаҳои ҳисобу китоби зарибҳо ва меъёрҳои гармобардорӣ таҳия гардидаанд. Дар амалия, маъмулан Гармобардорӣ-ро бо адади ивазшавии ҳарорат (давраҳои гарму сардшавӣ), ки ба он маснуот то пайдо шудани тарқишҳо (нақсҳо), тамоман ё қисман ихтилол ёфтан тоб оварда метавонад, инчунин бо градиенти ҳарорат, ки ҳангоми он нақсҳо пайдо мешаванд, муайян мекунанд.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* Гармобардорӣ / М. Сафаров // Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.
«**Энсиклопедияи адабиёт ва санъати тоҷик**» — донишнома дар бораи адабиёт ва ҳунару фарҳанги Тоҷикистон, ки дар 3 ҷилд ва бо фарогирифтани бештар аз нуҳ ҳазор мақола дар солҳои 1988—2004 ба нашр расидааст.

Аз соли 1986 сар карда таълифу тадвини «Энсиклопедияи адабиёт ва санъати тоҷик», дар Тоҷикистон шурӯъ шуда буд. Сармуҳаририри донишнома А. К. Қурбонов мебошад. Ҷилди аввали энсиклопедия аз ҳарфи «А»-и калимаи «АБАЙ» шурӯъ шуда, бо ҳарфи «К» -и калимаи «КАЛИМ» хотима ёфтааст ва соли 1988 аз нашр баромадааст. Ҷилди дуввум аз калимаи «КАЛИМ» шурӯъ шуда, бо калимаи «РАБОТ» хотима ёфтааст ва соли 1989 аз нашр баромадааст. Ҷилди сеюм аз калимаи «РАВЗАНА» шурӯъ шуда, бо калимаи «ҶӮРАЕВ» хотима ёфтааст ва соли 2004 аз нашр баромадааст.

Мундариҷа
---------

Донишномаи «Энсиклопедияи адабиёт ва санъати тоҷик» ҷанбаи илмию оммавӣ дошта нахуст донишномаи фарҳангист, ки ба забони муосири тоҷикӣ табъу тадвин шудааст.
Қомуси «Энсиклопедияи адабиёт ва санъати тоҷик» тавсифи давраҳои мухталиф — адабиёт ва санъати қадим, асрҳои миёна ва советии тоҷик, равияву ҷараёнҳои адабӣ, жанр, сабк, истилоҳот ва чехраҳои барҷастаи адабиёту санъат, фолклор, мусиқии халқӣ ва классикӣ, ҳунари тасвирию меъморӣ, театр, сирк ва кино, назария ва фарҳанги комусҳои адабии ниёгон ва соҳаҳои ба санъат барои бостоншиносӣ (археология) ва мардумшиносӣ (этнография)-ро дар бар мегирад. Дар донишнома оид ба олимону адабиётшиносон, адибону мутарҷимон аҳли санъату фарҳанги халқҳои ИҶШС (СССР) ва хориҷӣ, ки дар тарғиби осори гаронбаҳои адабиёту санъати тоҷик саҳм гузоштаанд низ мақолаҳо дарҷ шудаанд. Инчунин барои ташкилотҳою иттиходияҳои эҷодӣ, марказҳои таълимӣ, илмию тадқиқотӣ, театру муассисаҳои фарҳангӣ, осорхонаю китобхонаҳо, нашрияҳои адабӣ ва ғайра, ки дар тӯли мавҷудият барои инкишофи адабиёт ва санъати тоҷик ҳисса гузоштаанд мақолаҳо ба табъ расидаанд.

Ҷилдҳои донишнома
-----------------

* Энсиклопедияи адабиёт ва санъати тоҷик. Ҷилди I (АБАЙ — КАЛИМ)
* Энсиклопедияи адабиёт ва санъати тоҷик. Ҷилди II(КАЛИМ — РАБОТ)
* Энсиклопедияи адабиёт ва санъати тоҷик. Ҷилди III(РАВЗАНА — ҶӮРАЕВ)

Нигаред низ
-----------

* Энциклопедияи советии тоҷик
* Энсиклопедияи Миллии Тоҷик

Эзоҳ
----

1. ↑  Энсиклопедияи адабиёт ва санъати тоҷик. Ҷилди I
2. ↑  Энсиклопедияи адабиёт ва санъати тоҷик. Ҷилди II
3. ↑  Энсиклопедияи адабиёт ва санъати тоҷик. Ҷилди III
**Коллеҷи омори шаҳри Ваҳдат** (собиқ *Техникуми омори шаҳри Ваҳдат)* — муассисаи таълимии таҳсилоти миёнаи касбии давлатӣ дар шаҳри Ваҳдат.

Таъсис
------

Коллеҷи омори шаҳри Ваҳдат аз 2 ноябри соли 2012 дар асоси Қарори Ҳукумати ҶТ таҳти № 630 дар заминаи Техникуми омори шаҳри Ваҳдат таъсис ёфта, ки он ҳамчун Техникуми омори шаҳри Орҷоникидзеобод соли 1958 бо қарори Совети Вазирони ҶШС Тоҷикистон дар заминаи Техникуми омор ва молия-кредитии шаҳри Сталинобод таъсис ёфта буд.

Таҳсил
------

Дар Коллеҷи омор донишҷӯён дар шуъбаҳои рӯзона ва фосилавӣ бо низоми кредитӣ таҳсил мекунанд.

Шумораи донишҷӯён 1300 нафарро ташкил медиҳад, ки аз ин 400 нафарашон духтарон мебошанд. Ҳамчунин, дар муассиса шуъбаи таҳсилоти ибтидоии касбӣ (литсей) низ амал менамояд, ки дар он зиёда аз 150 нафар хонандагон ба таҳсил фаро гирифта шудаанд.

Таҳсили донишҷӯён дар муассиса аз рӯи 11 ихтисос ба шакли буҷавӣ ва шартномавӣ ба роҳ монда мешавад.

Шароит
------

Коллеҷ дорои хобгоҳ буда, ба донишҷӯёне, ки аз дигар ноҳияҳо таҳсил мекунанд, шароити мусоид фароҳам оварда шудааст. Дар коллеҷ донишҷӯён зиёда аз 26 шаҳру ноҳияҳои ҷумҳурӣ бо таҳсил фаро гирифта шудаанд.

Коллеҷ дорои 34 синфхонаи таълимӣ, 2 лабораторияи компютерӣ, як китобхонаи электронӣ пайваст бо шабакаи Интернет мебошад. Инчунин, дар коллеҷ майдончаи варзишӣ, ошхона ва дигар шароитҳои ба талаботи муосири таҳсилот ҷавобгӯ мавҷуд аст.

Факултетҳо
----------

Коллеҷи омор ду факултет дорад:

* Факултети омор, ҳисобдорӣ ва низоми иттилоотӣ
* Факултети молия, бонк ва ташкили истеҳсолот дар иқтисодиёт

### Кафедраҳо

* Омор ва ҳисобдорӣ
* Низоми иттилоотӣ дар иқтисодиёт
* Иқтисод ва идора дар корхонаҳо ва КАС
* Молия, андоз ва кори бонкӣ
* Фанҳои гуманитарӣ
* Фанҳои табиӣ-риёзӣ

Эзоҳ
----

1. ↑  Таърихи коллеҷ. *www.kov.tj*.  Коллечи омори шаҳри Ваҳдат. 3 марти 2021 санҷида шуд.
2. ↑  Коллеҷи омор-пойгоҳи мутахассисони номвар(тоҷ.). *«Фараж»*.  МТЖТ (5 январи 2019). 3 марти 2021 санҷида шуд.
3. ↑  *Б. каримзода.* Ҷавонон соҳибкасб мегарданд(тоҷ.). *sadoimardum.tj*.  Рӯзномаи «Садои мардум» (28 январи 2016). 3 марти 2021 санҷида шуд.
4. ↑  Факултетҳо. *www.kov.tj*.  Коллечи омори шаҳри Ваҳдат. 3 марти 2021 санҷида шуд.

Пайвандҳо
---------

* kov.tj — вебгоҳи расмии Коллеҷи омори шаҳри Ваҳдат
«**Энциклопедияи мухтасари рӯзгордорӣ**» — нахустин донишнома дар бахши рӯзгордорӣ ба забони тоҷикӣ. Соли 1988 ба табъ расидааст. СИЭСТ онро дар асоси «Краткая энциклопедия домашнего хозяйство» (1984) бо дар назар доштани маълумоти минтақавӣ тарҷума ва ба чоп омода кардааст. Аз 7 фасл: «Истиқоматгоҳ», «Хӯрок», «Тандурустӣ ва косметика», «Либос ва пойафзол», «Дар вақти фароғат», «Боғ ва полез», «Маълумоти ҳуқуқӣ» иборат аст.

Мақолаҳои ҳар фасл бо тартиби алифбои тоҷикӣ ҷо ба ҷо карда шудаанд. Дар донишномаи мазкур доир ба абзор, асбобу анҷоми рӯзгор, тарзи истифодаи онҳо, беҳдошт, нигоҳубину ороиши рӯю мӯй, ёрии аввалияи тиббӣ, анвои дӯхт, интихоби либос, гулдӯзӣ, намудҳои оммавии варзиш, туризм, моҳигирӣ, шикор, инчунин интихоби китоб, рустаниҳо, боғдорӣ, парандапарварӣ, обчакорӣ низ маълумоти умумӣ ва аксу тасвирҳо мавҷуданд. Адади нашраш 25 000 нусха.

Эзоҳ
----

1. ↑  Энсиклопедияи мухтасари рӯзгордорӣ. *donishnoma.tj*.  СИЭМТ. 17 августи 2022 санҷида шуд.
**Алекса́ндр Гео́ргиевич Горшко́в** (8 октябр 1946, Маскав — 17 ноябр 2022, Маскав) — варзишгар ва мураббии рус (рақси рӯи ях). Устоди хидматнишондодаи варзиши ИҶШС (1970). Мураббии хидматнишондодаи ИҶШС (1992), довари дараҷаи байналмилалӣ.

Корнома
-------

Дар таърихи рақси рӯи ях нахустин чемпиони Бозиҳои олимпӣ (1976) шуд. Чемпиони Бозиҳои олимпии зимистонӣ (1976, ҳамроҳ бо Л. Пахомова). Чемпиони ҷаҳон (1970-74, 1976), Аврупо (1970-71, 1973-76) ва ИҶШС (1969-71, 1973-75). Солҳои 1977-22 мураббии давлатӣ оид ба рақси рӯи яхи Кумитаи давлатии варзиши ИҶШС, 1992—2001 роҳбари Кумитаи олимпии Русия, 2001-10 ноиб-президенти Федератсияи минтақавии Маскав оид ба рақси рӯи ях дар конки ва президенти Ҷамъияти фонди хайрияи минтақавии «Санъати варзиш»-и ба номи Л. Пахомова буд. Аз июни 2010 президенти Федератсияи рақси рӯи яхи Русия.

Ҷоизаҳо
-------

Бо орденҳои Байрақи Сурхи Меҳнат, Дӯстии халқҳо, «Нишони Фахрӣ» ва «Барои хидматҳо дар назди Ватан» сарфароз гардидааст.

Эзоҳ
----

1. 1 2  Скончался президент Федерации фигурного катания на коньках России Александр Горшков (рус.) — Россия: Московский комсомолец, 2022. — ISSN 1562-1987; 1606-531X; 1857-3738
2. 1 2  Ушел из жизни Александр Георгиевич ГОРШКОВ (рус.) — 2022.

Сарчашма
--------

* Горшков Александр Георгиевич // Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️  Гузариш ба унсури Викидода  Вебгоҳҳои мавзӯъӣ | 
* Olympedia

 |
| Фарҳангҳо ва донишномаҳо | 
* Большая российская (старая версия)
* Britannica (онлайн)

 |
| Дар феҳристҳои китобшинохтӣ | 
* ISNI: 0000 0004 4646 1056
* LCCN: n97868003
* VIAF: 36218192
* WorldCat VIAF: 36218192
* РНБ: 7757116

 |
Ранги сиёҳ ё қаҳваии тира аз мушаххасаҳои гиёхок аст ва ин ба хотири фаровонии карбун таркиби олӣ дар он аст.
**Гиёхок** ё **гиёҳхок**, **порухок**, **ҳумус** (лот. humus «замин, хок») — бахши таркиби олии хок аст. Гиёхок, боқимондаи гиёҳон ва ҷасадҳои ҷонварон пас аз марги онҳо аст.

Эзоҳ
----



|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️  Гузариш ба унсури Викидода  Фарҳангҳо ва донишномаҳо | 
* Большая датская
* Большая норвежская
* Большая российская (научно-образовательный портал)
* Кирилла и Мефодия
* Britannica (онлайн)
* Universalis

 |
| Дар феҳристҳои китобшинохтӣ | 
* BNF: 12647963c
* GND: 4160800-8
* J9U: 987007531293805171
* LCCN: sh85062985
* NKC: ph114731

 |
Осоишгоҳи «Баҳористон», ҳавз барои шиноварӣ
Велосипед барои истироҳаткунандагон. Осоишгоҳи «Баҳористон»
**Осоишгоҳ (Хонаи истироҳат)** — муассисаи беҳдоштиест, ки реҷаи муқаррарии дамгирӣ дорад ва барои истироҳати одамони солим пешбинӣ шудааст.

Осоишгоҳҳои умумӣ (барои калонсолон) ва махсус (оилавӣ, барои занҳои ҳомила, ҷавонон, байнихоҷагӣ, соҳили дарёию баҳрӣ ва ғ.) мешаванд. Осоишгоҳҳо барои дамгирии якрӯза, 6 -рӯза, 12-рӯза ва 24-рӯза таъйин шудаанд. Кори осоишгоҳ доимӣ (тамоми сол) ё мавсимӣ мешавад, Дар осоишгоҳ барои бештар ҳавои тоза гирифтан, саёҳат, экскурсияҳо, машқҳои ҷисмонӣ ва варзишӣ, бо туризм машғул шудан имконияти хуб муҳайёст.
Пештар қисми асосии роҳхатҳоро ба осоишгоҳҳо кумитаҳои маҳаллии иттифоқҳои касаба бепул ё фақат 30% нархашро гирифта медоданд. Ҳоло бисёр осоишгоҳҳо хусусӣ шудаанд ва аз ҷониби соҳибмулкон идора карда мешаванд. Дар замони истиқлоли Тоҷикистон бисёр ташкилот ва корхонаҳои қудратманд хонаҳои истироҳатии худро кушодаанд. Инчунин Осоишгоҳи "Харангон", Осоишгоҳи "Шоҳамбарӣ", Осоишгоҳи "Курант"–и Заводи Арзии Тоҷик ("Талко"), инчунин, истироҳати мавсимии мактаббачагонро бо шаклҳои лагерҳои беруназноҳиявӣ, меҳнатӣ–истироҳатӣ, омӯзишӣ–истироҳатӣ дар водии Ҳисор амал мекунанд.

Дар Тоҷикистон осоишгоҳҳои: 

* «Қаротоғ», «Явроз» дар водии Ҳисор;
* Осоишгоҳи Зумрад, «Баҳористон», «Конибодом», «Ҳавотоғ», ва «Ӯротеппа» ва диг. дар вилояти Суғд;
* «Чилучорчашма», «Сари Хосор» ва диг. дар вилояти Хатлон;
* «Гармчашма» ва диг. дар ВМКБ амал карда истодаанд.
* 

Дар Осоишгоҳҳои Тоҷикистон на фақат шаҳрвандони Тоҷикистон, инчунин сокинони кишварҳои хориҷӣ низ истироҳат мекунанд.

Эзоҳ
----

1. ↑  Донишномаи Ҳисор (Хонаи истироҳат).-Душанбе: "Ирфон", 2015. - С. 593
**Барбитуратҳо** (лот. barbiturate) — доруҳое, ки хосияти хобоварӣ ва мадҳушсозӣ доранд; ҳосилаҳои кислотаи барбитурат (барбитал, барбитал-натрий, фенобарбитал, тиамин ва ғайра).

Муддати таъсири Б. гуногун буда, ба хусусияти мубодила дар организм ва ихроҷи онҳо вобаста мебошад; Б.-и таъсирашон бардавом бештар ба воситаи гурда хориҷ мешаванд; Б.-и таъсирашон кӯтоҳ дар ҷигар таҷзия мегарданд. Бо мақсади хоб овардан аз Б.-и таъсирашон давомнок (барбитал, фенобарбитал, барбитал-натрий), миёна (сиклобарбитал, барбамил, этаминал-натрий) ва кӯтоҳ (гексабарбитал) истифода мебаранд. Б. дар шакли хока, ҳаб ва маҳлул кор фармуда мешаванд. Фенобарбитал ва бензонал дар намуди хока ва ҳаб чун давои зидди ихтилоҷ (ҳангоми саръ), гексенал, тиобутал ва тиопентал-натрий барои наркоз таъйин шудааст. Б.-ро аксар якҷоя бо давоҳои таскинбахш, рафъи ташаннуҷ, холинолизӣ ва ғ. истеъмол мекунанд. Б.-ро барои ба ҷарроҳӣ тайёр намудани бемор низ истифода мебаранд, зеро онҳо таъсири доруҳои мадҳушиоварро тақвият медиҳанд. Ҳангоми муддати дароз истифода бурдани Б. организм ба он одат мекунад. Истеъмоли Б. метавонад боиси аллергия гардад.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* Барбитуратҳо // Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.
**Мирзо Гиромии Кашмирӣ** (форсӣ: گرامئ کشمیری‎), Мирзо Гиромӣ писари Мирзо Абдулғанӣ Қабули Кашмирӣ (фавт 1740, Деҳлӣ) — шоири форсизабони Ҳиндустон.

Зиндагинома
-----------

Падараш Қабули Кашмирӣ аз шоирони машҳури Кашмир ва аз шогирдони Мирзо Дороббек Ҷӯёи Кашмирии Табрезӣ аст. Суфиманиш буд. Бо намояндагони тамоми мазоҳиб рафоқат дошта, дар Деҳлӣ қаландарона мезист. Аз баъзе абёти девонаш бармеояд, ки аз пайравони тариқати қодирия будааст. Забони ашъораш, сабки нигоришаш содаву равон, ба фаҳму зеҳни мардум қарибу ошно буд. Таърихи фавти ӯро дар мисраи «Ринде аҷибе аз ин ҷаҳон рафт» — 1156 ҳ. қ. баробари 1740 м ёфтаанд. Нусхаи девонаш иборат аз 750 байт зери рақами 619 дар Китобхонаи миллии Порис нигаҳдорӣ мешавад. Ашъораш аз ғазал, қасида ва рубоӣ иборат буда, дар ҷое иродаташро ба Мавлоно Ҷалолуддини Румӣ баён кардааст:

> Ман ба доми Мавлавӣ Румӣ шудам,   
> 
> Масти ҷоми Мавлавӣ Румӣ шудам.
> 
> 

Ин абёт аз ӯст:

> Ҷабин аз ҷӯши май субҳи намоён аст, пиндорӣ,   
> 
> Сафои оразаш хуршеди тобон аст, пиндорӣ.
> 
> 

> Хуни ушшоқ бар он гардани симин бошад,   
> 
> Чун баёзе, ки дар ӯ маънии рангин бошад.
> 
>

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* دانشنامۀ ادب فارسی. ادب فارسی در شبه قاره (هند، پاکستان، بنگلدش)، جلد ۴. بخش ۳. تهران ۱۳۸۰ هـ. ش.؛
* صفا ذبیح الله. تأ ریخ ادبیات در ایران، جلد ۵\۲. تهران، ۱۳۶۶ هـ. ش.؛
* علیقلی والۀ داغستانی. تذکرۀ بی نظیر. تهران، ۱۳۹۰.هـ. ش.ر

Сарчашма
--------

* Гиромии Кашмирӣ / Ш. Муҳаммадиев // Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.
**Баргинозӣ** — навъе аз харбузаҳои миёнсолӣ. Ба гурӯҳи навъҳои амирӣ мансуб аст.

Баъди 90–100 рӯзи кишт мепазад. Ҳар палакаш 2–3 харбуза мебандад. Тухмшакли сертӯр, рангаш зарди кушод, пӯчоқаш тунук. Вазнаш 3–4 кг. Баъди пухтан аз бандаш зуд ҷудо мешавад. Мағзаш (4–5 см) сафеди зардча, сахти карсосӣ, сершира, таъми нокро дорад. Дар таркибаш 7,8–9,1% қанд ва 8,3–10,6% моддаҳои хушк мавҷуд аст. Тухмаш миёна, паҳни дароз, зарди кушод (ҳар харбуза 580–589-то тухм дорад, ки 0,68%-и вазни онро ташкил медиҳад). Аз ҳар га 180 (ноҳияи Хуҷанд) – 253 сентнер (ноҳияи Зафаробод) ҳосил меғундоранд. Ба камобӣ тобовар аст; дар заминҳои сернам ҳосилаш бештар мекафад. Баргинозиро қисман хушк ҳам мекунанд. Онро 10–15 шаборӯз нигоҳ доштан ва ба ҷойҳои дигар кашондан мумкин аст. Асосан дар вил. Суғд, водии Ҳисор, инчунин вил-ҳои Самарқанду Сурхандарёи Ӯзбекистон мепарваранд. Палакаш аз касалиҳои пажмурдашавии фузариозӣ ва гарда зарар мебинад.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Сабзавоткории Тоҷикистон. Д. 1972; Гулмамадов М. Зироатҳои полизии Тоҷикистон. Д. 1985; Дастури полизкор. Д. 1987.

Сарчашма
--------

* Баргинозӣ / Ҳ. Муҳаммадқулов // Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.
**Гиркания** (юн.-қад. Ὑρκανία аз порсии бостон 𐎺𐎼𐎣𐎠𐎴 *Varkāna* — «Сарзамини гургҳо») — минтақаи таърихӣ дар соҳилҳои ҷанубу ғарбии баҳри Хазар. Г. аз шимолу ғарб бо баҳри Хазар ва Мод, дар шарқ бо Марғиён, дар ҷануб бо Порт ҳамсарҳад буд. Дар катибаи Бесутун бо номи Варкон ё Варкона ва дар Вандидод ба шакли Виҳаркона омадааст. Истилоҳи Г. дар забони қадими форсӣ ба маънои «сарзамини гургҳо» истифода шуда, мавзеи ҷангалзори дорои ҳайвоноти ваҳшии зиёдро ифода мекард. Г. ибтидо ҷузъи Мод буда, аз давраи ҳукмронии Дорои I ба давлати Ҳахоманишиён ҳамроҳ шуд ва бо Порт ба ҳайати як сатрапия дохил мешуд. Дар арафаи ҳуҷуми юнониҳо ба Эрон ш. Задракарта (Астаробод) маркази Г. буд, ки аз ҷониби Искандари Мақдунӣ ишғол шуд. Г. аз давраи ҳукмронии Ашкониён аз Порт ҷудо гашта, аз ҷониби шоҳзодагон идора мешуд. Сарҳадди Г. дар нимаи дуввуми асри 1 м. тақр. дар ғарб то Қумис (Қумиш), дар ҷануб то минтақаи маскунии сакоиҳои Сиистон тӯл кашида, аксари сокинонаш бодиянишин буданд. Дар осори таърихнигорони юнонӣ баҳри Хазар ба хотири Г. баҳри Гиркания зикр шудааст.

Нигаред низ
-----------

* Гургон

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* Гиркания // Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.
Намадмолӣ
**Намад** — як навъ маҳсулоти пашмист, ки аз пашми чорпои хонагӣ (яъне, пашми буз ё гӯсфандро истифода мебаранд) таҳия шуда, ҳамчун мафраш ба кор меравад. Барои як намади андозааш миёна 6-7 кг пашм сарф мешавад. Инчунин аз намад хайма, телпак, мӯза, патаки пойафзор ва ашёи дигар тайёр мекунанд. 
Намад дар хонаҳои сокинони Помир аз замонҳои қадим вазифаи гилем, палос, кӯрпаву кӯрпача ва кампалро иҷро мекунад. Зеро дар он минтақа пахта ва маҳсулоти пахтагин хеле кам буданд. Аз намад инчунин болопӯш ва арақчини асп, китфпӯши чӯпонон (чакман) тайёр карда мешавад.

Нигаред низ
-----------

* Хонакорӣ
* Намадмолӣ
* Намадбофӣ

Эзоҳ
----

1. ↑  Д. Раҳимов. Касбу ҳунарҳои анъанавии тоҷикон. – Душанбе, 2014. – С. 50.
**Халиҷи Гвинея** (англ. Gulf of Guinea, фр. golfe de Guinée, исп. *Golfo de Guinea*, португалӣ: Golfo da Guiné) — халиҷ дар уқёнуси Атлантик дар назди соҳилҳои Африқои Экваторӣ, байни димоғаҳои Палмас дар шимолу ғарб (Либерия) ва Лопес дар ҷанубу шарқ (Габон).

Масоҳаташ 753 ҳазор км², ҳаҷми об 1942 ҳазор км3. Умқи миёнааш 2579 м, ҷойи амиқтаринаш — 5207 м. Дар канори шимолу шарқӣ ба ду халиҷ — Биафра ва Бенин тақсим мешавад. Г. ҷазираҳои пайдоишашон материкию вулкании бисёр дорад (Фернандо-По, Принсипи, Сан Томе). Ҳарорати об 25-27°С, шӯриаш 34-35,5 ‰, дар наздикии резишгоҳи дарёҳои Нигер, Волта, Огове, Конго то 20-30 ‰. Маддаш нимашабонарӯзӣ буда, баландии сатҳи об то 2,7 м мерасад. Бандарҳои асосиаш: Аккра ва Тикоради (Гана), Ломе (Того), Лагос (Нигерия), Либревил (Габон) ва ғ.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* Гвинея // Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.