recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Даргоҳи веб**, **веб-портал** (англ. Web Portal) — гунае вебгоҳ аст, ки иттилоъотеро аз манобеъи мухталиф дар як шакли воҳид гирдоварӣ мекунад.

Даргоҳи веб аз якчанд сомона иборат шуда метавонад, ба шарте ки онҳо дар як номи доменӣ (номи рамзӣ) муттаҳид гардида бошанд. Чунин порталҳо чун нуқтаи дастрасӣ ба иттилоот дар Интернет ё сомонаҳое амал мекунанд, ки ба истифодабаранда барои тавассути Шабакаи умумиҷаҳонӣ ҷустуҷӯй кардани иттилоот мусоидат менамоянд. Ҳамаи порталҳо вазифаи ҷустуҷӯӣ доранд ва интернет-сервисҳоро пешниҳод мекунанд (мас. почтаи электронӣ, навори ахбор ва ғ.).

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Веб-портал / Л. Тӯйчиев // Боз — Вичкут. — Д. : СИЭМТ, 2014. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 3). — ISBN 978-99947-33-46-0.


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️  Гузариш ба унсури Викидода  Фарҳангҳо ва донишномаҳо | 
* Большая китайская
* Большая российская (старая версия)
* Большая российская (научно-образовательный портал)

 |
| Дар феҳристҳои китобшинохтӣ | 
* J9U: 987007542176305171
* LCCN: sh99005116
* NKC: ph440128

 |
**Ангури сиёҳи хонатарош**, **ангури сиёҳи муъминободӣ** — навъе аз ангурҳои маҳаллӣ. Баргаш миёнаҳаҷми 3—5-парра, гулаш дуҷинса.

Вобаста ба шароити парвариш хӯшаҳояш ҳаҷман гуногун (дарозиаш 18—23 см, бараш 15—16 см, вазнаш 270—340 г) мешаванд. Ҳар хӯша 95—120 ғужб дорад; ғужбаш калон (17Х16 мм), лӯнда, сиёҳи ҷигаритоб (1—3-то тухм дорад). Ғужмаш хамираки сершира, нордони гуворо; ҳангоми пурра пухтан дар таркибаш 22—23 % қанд ва 3,8—4,6 г/л туршӣ мавҷуд аст. Токаш зудсабз, дар заминҳои обӣ ва лалмӣ хуб месабзад. To ox. тирамоҳ 80—85 фоизи навдаҳояш мерасад (44—48 фоизашон самароваранд). Ниҳолаш баъди 3 соли шинондан ба ҳосил медарояд. Дар шароити ноҳияи Муъминобод ангури сиёҳи хонатарош охири май гул карда, ох. авг. мепазад. Аз 1 га токзор 120—135 сентнер ҳосил меғундоранд. Ҳосилашро тар мехӯранд, мавиз мекунанд, аз он мураббо мепазанд, дар майкашӣ истифода мебаранд. Барои зимистон нигоҳ доштан мумкин. Аз ҳаҷми тараш 26 % мавизи сиёҳи калондона ҳосил мешавад. Ангури сиёҳи хонатарош навъи хоси ноҳияи Муъминобод буда, бештар дар деҳаҳои он парвариш меёбад. Токаш ба сармо, камобӣ ва касалиҳои занбӯруғӣ тобовар аст.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Раҷабов Қ. Маълумотномаи токпарвар, Д. 1986;
* Ампелография СССР. Малораспространённые сорта винограда, т. 1, М. 1961.

Сарчашма
--------

* Ангури сиёҳи хонатарош // А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2021, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.
**Ангишт** (*давраи ангишт*), **карбон** — давраи панҷуми заминшиносӣ аз аввали эраи полеозой. Бо ҳарфи **С** ишора мешавад.

Онро бори нахуст соли 1822 У. Конибир ва У. Филлипс дар Британияи Кабир муқаррар кардаанд. Давраи ангишт 285 млн сол пеш оғоз шуда, 65-70 млн сол давом кардааст. Давраи ангишт аз давраҳои дигар бо олами органикии хоси худ ва инкишофи пуравҷаш фарқ мекунад. Аз намояндагони олами ҳайвоноти давраи ангишт, махсусан, хазандагон, обихокиҳо, ҳашарот ва ҷонварони баҳрӣ — фораминифераҳо (фузулинидҳо), мшанкаҳо, брахиоподҳо, криноидеяҳо, бластоидеяҳо, хорпуштҳои баҳрӣ, марҷонҳо, нармбаданони гуногун ва ғ. инкишоф ёфтаанд. Олами набототи давраи ангишт аз каламитҳои азим ва мунмунаҳо (лепидодендронҳо ва сигиллярияҳо), кордаитҳо ва папоротникҳои (сарахсҳо) дарахтмонанд иборат буд. Дар охири ин давра аввалин дарахтони сӯзанбарг пайдо шуданд. Қариб тамоми хушкиҳоро ин гуна рустаниҳо фаро гирифтанд. Иқлими давраи ангишт ба иқлими тропикии ҳозира наздик буд. Фаровонии наботот, иқлими гарми сернам ва ботлоқзору мурдобаҳои бисёр боиси пайдоиши қабатҳои ғафси ангиштсанги материкҳо шуданд.

Дар ҳудуди давлатҳои ИДМ, аз ҷумла Осиёи Марказӣ ҷинсҳои давраи ангишт масоҳ. хеле васеъро ишғол мекунанд. Дар давраи ангишт дар натиҷаи ҳаракатҳои пурзӯри чиндоршавӣ (даври тектоникии герсинӣ) дар Урал, Тиёншони Ҷанубӣ, Европаи Ғарбӣ ва дигар минтақаҳо кӯҳҳо ба вуҷуд омаданд. Дар натиҷаи амалиёти магмавии ҷинсҳои интрузивӣ (гранитҳо, диоритҳо, приоксенитҳо) ва эффузивӣ (туфҳо, туфобрекчияҳо, лаваҳо) пайдо шуданд. Ҷинсҳои таҳшини давраи ангишт аз регсанг, конгломерат, оҳаксанг ва варақсангҳо иборатанд. Дар ҳудуди Тоҷикистон ҷинсҳои давраи ангишт аз оҳаксанг, варақсанг ва ҷинсҳои вулқонӣ иборатанд, ки ғафсиашон то 7 км мерасад. Дар ҷинсҳои давраи ангишт ба ғайр аз конҳои ангиштсанг, бисёр конҳои маъдани оҳан, манган, мис, сурб, руҳ, алюминий, фосфорит, сангҳои қиматбаҳо, нефт, газ ва ғ. ҷой доранд.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* Ангишт // А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2021, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️  Гузариш ба унсури Викидода  Фарҳангҳо ва донишномаҳо | 
* Большая каталанская
* Большая российская (старая версия)
* Britannica (онлайн)
* Universalis

 |
| 

| Дар феҳристҳои китобшинохтӣ |
| --- |
| 
* BNF: 11964823x
* GND: 4126367-4
* J9U: 987007560660405171
* LCCN: sh85097125
* NDL: 00570587
* NKC: ph117474

 |

 |
**Ангушт** — ченаки қадимии форсу тоҷикии дарозӣ, ки ба вусъати банди (буғуми) ангушти хамида баробар аст. Мувофиқи дастхатҳои асримиёнагӣ ангушт баробари 6 донаи ҷави пайиҳам гузошташуда ё 36 қили аспи корӣ мебошад. Ангушт ҳамчун ченаки мустақил ва бунёдии дигар ченакҳои дарозӣ (1/24 газ) истифода мегардид. Дар мамолики исломии асримиёнагӣ ду намуди ангушт маъмул буд: ангушти гази шаръӣ — 2,078 см (1/24 ҳиссаи аз-зираъ аш-шаръийа) ва ангушти гази «сиёҳ» — 2,252 см (1/24 ҳиссаи аз-зираъ ас-саъудӣ). Дар Осиёи Миёнаи садаи XIX — аввали 20 баробари 2,18—2,28 см буда, дар Бухорои Шарқӣ лик ё чилик, дар Помири Ғарбӣ ангихт номида мешуд.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* Ангушт / М. Холов // А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2021, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.
**Белякова Любов Петровна** (17.09.1887, вилояти Калинин, Федератсияи Русия — 10.11.1961, Душанбе), хокшинос, доктори илмҳои кишоварзӣ (1958), Ходими хизматнишондодаи илми ҶШС Тоҷикистон (1959). Баъди хатми семинарияи муаллимии шаҳри Твер (1904) чанд муддат омӯзгорӣ кардааст. Соли 1906 барои тарғиботи инқилобӣ дар байни деҳқонон ҳабс шуд. Корманди Сентросоюзи Маскав (1917—1921), таҳсил дар Институти кишоварзии Ленинград (ҳозира Санкт-Петербург; 1921—1924). Зери роҳбарии акАдабиёт: К. Д. Глинка дар соҳаи мелиоратсия ва хокшиносӣ пажӯҳишҳои ҷолиб анҷом додааст. Дар ин равия дар Институти хокшиносии АИ ИҶШС (1933-35) ва Институти давлатии лоиҳакашии Ленинград низ фаъолияти худро идома додааст (1935—1937). Соли 1937 ба Тоҷикистон омада, дар Пойгоҳи мелиоратсиявии ба номи Антипов-Каратаев оид ба нақши моддаҳои органикӣ дар мелиоратсия ва обёрии водии Вахш таҳқиқот анҷом додааст. Доир ба биология, физика ва мелиоратсияи хок зиёда аз 40 таълифот дорад. Дорандаи мукофоти ба номи акад. В. В. Вилямс (1959). Бо ордени «Нишони Фахрӣ», медалҳо ва Грамотаҳои Фахрии Президиуми Шӯрои Олии ҶШС Тоҷикистон сарфароз гардидааст.

Осор
----

1. К вопросу о мерах борьбы с просадочными явлениями. Проб­лемы советского почвоведения//Сб. института им. В. В. Докучева. Т. 7, 1939;
2. Исследование структуры почв// Сообщ. 1 и 2. «Пр. ПФАК».Т. 20. Сталинабад, 1949;
3. О путях повышения плодородия орощаемых почв Южного Таджикистана. Сталинабад, 1954.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Белякова Любов Петровна // Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.

* Сычева С А. Женщины почвеводы. Биографический справочник о российских и советских исследовательницах почв. Москва, 2003.
**Ангоб** (фр. engobe) — рангест, ки онро аз гил тайёр мекунанд ва дар кулолӣ истифода мебаранд.

Ангоб сафед (аз навъи гилҳое, ки ҳангоми дар хумдон пухтан ба худ ранги сафед мегирад) ва ранга (ҳангоми пухтан бо иловаи маддаҳо ранг мегирад) мешавад. Ангобро одатан ба рӯи зарфи сафолӣ пас аз хушкидан ва пеш аз пухтан мемоланд, ки он ранги аслии зарф ва ноҳамвориҳои рӯи онро пинҳон мекунад. Ангоб дар Осиёи Миёна аз давраҳои неолит (ҳазораи 4–3 то м.) маълум буд. Дар замони атиқа (а. 4 то м. – садаи 4 м.) асосан ангоби сурх ва ҷигарӣ истифода мешуд. Дар замони Қарахониён (садаҳои 11 – 12) бештар ангоби сафед ба кор мерафт. Аввал ангобро ба рӯи зарф молида, сонӣ нақш мекашиданд. Баъзан аз рӯи ангоб ба зарф сири шаффоф ҳам мемолиданд. Ангоб ҳозир ҳам дар кулолӣ, истеҳсоли хишти ранга ва ороиши бино истифода мешавад.

Ҳамчунин нигаред
----------------

* Кулолгарӣ
* Ранг

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — 608 с. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2021, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.
**Дандон-баророн, мушакдандон**

Як навъ маросими оилавӣ, ки ба муносибати баромадани дандони аввалини кӯдак барпо мешавад. Модар бо кӯдак ба дари ҳафт хона рафта, кам-кам гандум, лӯбиё, нахӯд, биринҷ ва ғ. металабад. Ў ҳангоми кӯдакро ба дари ҳамсояҳо бурдан чунин суруди «Мушак, мушак, дандон бите»-ро аз забони кӯдак мехонад. Модар аз биринҷу гандуми ҷамъшуда таоми гандумкӯча мепазад ва яккосагӣ ба ҳамсоягон тақсим мекунад. Дар Водии Ҳисор, Водии Зарафшон, вилояти Хатлон, Бадахшон, Водии Рашт дар ҳолати азбайнравӣ қарор дорад.

Адабиёт
-------

1. Неменова Р.Л. Таджики Варзоба. Д. 1998;
2. Шермуҳаммадов Б. Назми халқии бачагонаи тоҷик. Д. 1973; 3. Ҷумъаев Р. Таваллуд ва тарбияи атфол дар байни тоҷикони кӯҳистони Зарафшон. Д. 2012.

Нигаред
-------

* Навпо-буророн

Манобеъ
-------

1. ↑  Феҳристи миллии фаҳанги ғайримоддӣ /Natioal list of intangible cultural hertage/ Пажӯшиҳгоҳи илмӣ-тадқиқотии фарҳанг ва иттилооти Вазорати фарҳанги ҶТ – Душанбе: «Аржанг» 2016, – С. 93


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Ин мақолаи нопурра аз таърих мебошад.Шумо метавонед бо пурра кардани ин ба Википедия кумак кунед.* |
**Бефосилагӣ** — яке аз мафҳумҳои асосии математика, ки бар хилофи мафҳуми дискретӣ набудани гусастагиҳо ва тағйирёбии тадриҷиро ифода мекунад.

Бефосилагӣ бештар дар ду консепсияи математикӣ – бефосилагии маҷмӯъ ва бефосилагии инъикос (функсия) ба назар мерасад. Инъикоси якқиматаи *y=f(x)*, ки маҷмӯи *Х*-ро ба маҷмӯи *Y* инъикос менамояд, инъикоси бефосила номида мешавад, агар аз наздикшавандагии пайдарпайии унсурҳои *х1, х2,...хn*-и маҷмӯи  *Х* ба унсури х-и ҳамин маҷмӯъ наздикшавандагии акси онҳо *f(x1), f(x2),... f(xn*), ба элементи *f(x)*-и маҷмӯи *Y* ба вуқӯъ ояд. Ҳамин тариқ, таърифи бефосилагии инъикос ба тарзи муайян шудани муносибатҳои ҳудудӣ (ин ҷо  наздикшавии пайдарпайиҳо) дар маҷмӯи худи *Х* ва *Y* вобаста аст. Фикру мулоҳизаҳо доир ба бефосилагии фазо ва вақт барои муқаррар намудани мафҳумҳои илмии замонавӣ аҳаммияти калон доранд. Мисолҳои бефосилагӣ аз физика: бефосилагии ҷараёни электрикӣ, бефосилагии ҷоришавии моеъ ё газ ва ғ.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Бефосилагӣ // Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.



|  |  |
| --- | --- |
| Алгебра | *Ин мақолаи нопурра аз алгебра мебошад.Шумо метавонед бо пурра кардани ин ба Википедия кумак кунед.* |
**Ангури сиёҳи ҳисорӣ** — навъе аз ангурҳои маҳаллии дерпазак.

Навъи қадима аст. Баргаш миёнаҳаҷми сепарра, камчок (баъзан дандонадор), канорҳояш ба боло тобхӯрдаанд. Гулаш дуҷинса, хӯшааш калон (вобаста ба маҳали парвариш 258—430 г), махрутшакл (дарозиаш 19—23 см, бараш 14—15 см), шингилҳои болоияш нағз инкишоф ёфтаанд. Ғужбаш калони лӯнда, сиёҳи бунафштоб. Ғужмаш ғафси сахт, гӯшташ сероб, мулоим, нордони гуворо; 2—3 дона тухми майда дорад. Баъди пурра пухта расидан дар таркиби мевааш 22—26 % қанд ва то 5,5 г/л туршӣ мавҷуд аст.

Ангури сиёҳи ҳисориро барои тархӯрӣ, мавиз кардан ва шаробкашӣ истифода мебаранд. Ангури сиёҳи ҳисорӣ яке аз беҳтарин навъҳои ангури шаробии водии Ҳисор аст. Даври нашваш 135—145 рӯз. Дар водии Ҳисор 18—25 май гул карда, 20—25 июл ранг мегардонад ва ох. сент. мепазад. Токаш зудсабз ва серҳосил, навдаҳояш (28—32 фоизи онҳо ҳосилдеҳанд) то тирамоҳ пурра мерасанд. Бо мақсади зиёд шудани ҳосил навдаҳояшро 5—7 буғум монда мебуранд. Токаш дар заминҳои лалмӣ суст месабзад ва ҳосили кам медиҳад. Дар токзори обии хоҷагии «Шаҳринав» аз ҳар га 189—246 сентнер ҳосил рӯёндаанд. Ангури сиёҳи ҳисорӣ чун навъи стандартии Тоҷикистон барои парвариш дар заминҳои обии вил-ҳои Хатлон, Суғд ва водии Ҳисор тавсия шудааст. Дар ноҳияҳои Деҳнав ва Сариосиёи вилояти Сурхондарёи Ӯзбекистон низ парвариш мекунанд. Ангури сиёҳи ҳисориро баъзан саҳван Сиёҳангур низ меноманд. Токаш ба сармо ва касалиҳои гардаю қаросон тобовар аст.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Раҷабов А. Маълумотномаи токпарвар, Д. 1986;
* Ампелография СССР. Малораспространенные сорта винограда, т. 1, М. 1963;
* Киселев Н. А. Винодельческие районы и вина Таджикистана, М. 1967;
* Кирилов И. Ф. (ва диг.), Виноградарство Таджикистана, Д. 1969.

Сарчашма
--------

* А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — 608 с. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2021, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.
Термометри симобии пизишкӣ
Термометри электронии пизишкӣ
Термометри инфрасурх
**Дамосанҷ**, **ҳароратсанҷ**, **термо́метр** (юн. θέρμη «гармӣ» + μετρέω «чен мекунам») — абзорест барои чен кардани ҳарорат.

Принсипи кори термометр ба тағйири хосиятҳои физикии моддаи дар термометр истифодашуда асос ёфтааст.

Масалан, вобаста ба ҳарорат ҳаҷми моеъот ва газҳо (термометрҳои моеъгӣ, термометрҳои манометрӣ), муқовимати электрии металлҳо (термометрҳои муқовимат), қувваи термоэлектро ҳаракатдиҳандаи термопара тағйир меёбанд.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* Термометр // Сақофӣ — Ховалинг. — Д. : СИЭСТ, 1987. — (Энциклопедияи Советии Тоҷик : [дар 8 ҷ.] /  сармуҳаррир М. Д. Диноршоев ; 1978—1988, ҷ. 7).


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️  Гузариш ба унсури Викидода  Фарҳангҳо ва донишномаҳо | 
* Большая датская
* Большая норвежская
* Большая российская (старая версия)
* Брокгауза и Ефрона
* Малый Брокгауза и Ефрона
* В. Даля
* Britannica (онлайн)

 |
| 

| Дар феҳристҳои китобшинохтӣ |
| --- |
| 
* BNF: 12162305w
* GND: 4185157-2
* J9U: 987007534157305171
* LCCN: sh85134802
* LNB: 000324864
* NKC: ph126586

 |

 |
**А́нгстрем** (ишора: **Å**) — воҳиди ченкунии дарозӣ, ки ба ҳиссаи даҳмиллиардяки метр баробар аст (1Å= 10–10 м).

Ангстрем асосан дар оптика, физикаи атом ва молекулавӣ, астрономия истифода мешуд. Ба шарафи физик ва астрономи швед Андерс Ангстрем номгузорӣ шудааст (1868). Сабаби дар илми физика дер боқӣ мондани истилоҳ он аст, ки андозаи тақрибии атоми гидроген ва рӯяи панҷараи атом ба ангстрем баробаранд. Ҳозир ба ҷойи ангстрем бештар нанометр (нм) истифода мешавад, ки ба 10 Å баробар аст.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* Ангстрем // А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2021, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.
Сабзӣ
Лаблабу
**Бехмева** — бехи баъзе рустаниҳо, ки аз сабаби серобу сершираву серғизо буданашон парвариш карда мешаванд.

Рустаниҳои бехмева, одатан, яксола (шалғамча), дусола (шалғам, турб, сабзӣ, ҷаъфарӣ, карафс, коснӣ ва ғайра) ва бисёрсола (қатрон — қатран) мешаванд. Аз рӯйи мавриди истифода ба ду гурӯҳашон ҷудо мекунанд: хӯрокӣ ва хӯрокии чорво (лаблабуи говак, каҳрабошалғам, шалғами хӯроки чорво) ва техникӣ (лаблабуи қанд, коснӣ). Рушду инкишофи рустаниҳои бехмеваи яксола дар як давраи нашв ба охир мерасад. Аксари рустаниҳои бехмеваи дусола соли аввал тӯдабарг ва бехмева ҳосил карда, соли дуюм баргу поя мебароранд ва гул карда тухм мебанданд. Шакли бехмева хеле гуногун (дарозрӯя, лӯнда, махрутшакл, халтамонанд, тухмшакл ва ғайра), мағзашон сафед, зард, сабзтоб, сурх, сурхча ва бунафш аст. Рустаниҳои бехмева рушноидӯст мебошанд. Онҳо дар хокҳои сернаму ҳосилхез хуб месабзанд. Дар Тоҷикистон қариб ҳама намуди рустаниҳои бехмеваро кишт мекунанд. Нисбатан кӯтоҳ будани давраи нашв (70-100 рӯз) ва сармобардории рустаниҳои бехмева имкон медиҳанд, ки дар шароити Тоҷикистон аз як замин соле ду маротиба ҳосил гирифта шавад. Таркиби бехмева аз 20-25 % моддаҳои хушк, аз ҷумла қанд, намакҳои ишқорӣ (барои мубодилаи витаминҳои С, В, В2, Р, РР, К, Е, Н заруранд) ва каротин иборат аст. Бехмеваро дар ҳолати тару тоза ва пухта истеъмол мекунанд. Онро хушконидан ва консервонидан ҳам мумкин аст. Лаблабуи қанд ашёи хоми саноати қанд мебошад. Меваву баргу пояи бехмеваҳоро барои хӯроки чорво истифода мебаранд.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Сабзавоткорӣ дар Тоҷикистон. Д. 1972;
* Файзиев Ҳ. С. Дастури сабзавоткор. Д. 1983;
* Файзиев Ҳ. С. Парвариш ва нигоҳ доштани сабзавот. Д. 1986;
* Бекиев Ш. Г. Овощные культуры мира. Энциклопедия огородничества. М. 1998.

Сарчашма
--------

* Бехмева // Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.
**Дамованд** (форсӣ: دماوند‎) — шаҳри таърихӣ, маркази шаҳристони Дамованди устони Теҳрон (аз 1936); дар доманаи қаторкӯҳҳои Албурз қарор дошта, номаш аз кӯҳи Дамованд бархостааст. Аҳолиаш 56315 нафар (2012), бо лаҳҷаи тотии забони форсӣ гуфтугӯ мекунанд. Масоҳаташ 2066 км2.

Ҷуғрофиё
--------

Баландиаш аз сатҳи баҳр 1903 метр. Обаш аз дарё ва чашмасорҳо таъмин мешавад. Кӯҳҳои асосии шаҳристони Дамованд: Қарадоғ (4,076 м), Ҷингизчол (4,010 м), Аспгирон (3,718 м), Миёнарӯд (3,650 м), Зарринкӯҳ (3,510 м) ва Тор (3,452 м).

Иқлим
-----

Ҳарорати миёнаи ҳаво дар тобистон 30,50С, дар зимистон 130С.

Машғулияти сокинон
------------------

Машғулияти сокинони Дамованд: кишоварзӣ, боғдорӣ, чорводорӣ, парандапарварӣ, занбӯрпарварӣ, бозаргонӣ ва ҳунармандӣ. Рустаниҳои доруии Дамованд: гули говзабон, коснӣ, чашми булбул, ширинбия, камол, бӯимодарон, зилол, анҷир, бодоми кӯҳӣ.

Таърих
------

Дар асотир бунёди чандин шаҳр дар Дамованд ба Каюмарс ва ворисонаш нисбат дода мешавад. Дамованд аз замони ҳукмронии Ҳахоманишиён ҳамчун маркази савдои лоҷвард шуҳрат ёфта, дар масири роҳи корвонгард Табаристон ва Райро бо ҳам мепайваст. Аз давраи Ашкониён Дамованд ба қаламрави сулолаи маҳаллии Масмуғон дохил мешуд. Арабҳо бори аввал бо сарварии Нуайм ибни Муқарран ба Дамованд лашкар кашида (643), тибқи шартномаи басташуда бо Мардоншоҳи Масмуғон сокинони шаҳр уҳдадор шуданд, ки солона 200 ҳазор дирҳам хироҷ пардохт намоянд. Баъдан Мусо ибни Каъб бо фармони Абумуслими Хуросонӣ ба Дамованд лашкар кашида (749), дар ишғоли он ноком гардид. Ахиран Аббосиён ба Дамованд лашкар кашида, онро забт карданд (759). Дамованд то давраи Қоҷориён ҷузъи Рай буд. Дар давраи Қоҷориён чаҳор маҳаллаву ҳаммом ва нуҳ масҷид дошт.

Ёдгориҳои таърихӣ
-----------------

Ёдгориҳои таърихии Дамованд: 27 қалъа, 21 қабристон, 18 ҳаммом, 5 пул, 3 масҷиди қадимӣ ва 3 корвонсарой. Дар натиҷаи ҳафриёти бостоншиносӣ аз гӯристони қадимии Дамованд ду ҷоми гилӣ ва чандин сикка ёфт шуданд, ки ба давраи ҳукмронии Меҳрдод (Митридот)-и II ва Фарҳоди (Фраат)-и II мансубанд.

Адабиёт
-------

* ایرج افشار سیستانی. فرهنگ شهرها و استانهای ایران. جلد. ۱. تهران، ۱۳۹۲.؛
* محمد جواد مشکور. جغرافیای تاریخی ایران باستان. تهران، ۱۳۹۳ ش.1

Пайвандҳо
---------

* Шумори аҳолии шаҳрҳои Эрон

Сарчашма
--------

* Ғ — Дироя. — Д. : СИЭМТ, 2016. — 664 с. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 5). — ISBN 978-99947-33-67-5.

Эзоҳ
----



| ⚙️ Дамованд |
| --- |
| Парчами Эрон | 
* Теҳрон
* Андеша
* Боғистон
* Бумаҳен
* Варомин
* Гулистон
* Дамованд
* Исломшаҳр
* Килон
* Қарчак
* Қудс
* Малорд
* Насимшаҳр
* Пардис
* Покдашт
* Рай
* Солеҳия
* Чаҳордонгаҳ
* Шаҳриёр
* Фирӯзкӯҳ

 |
**Бешаки зимистонӣ** — навъе аз харбузаҳои дерпазак.

Давраи нашваш 95-115 рӯз. Харбузаи тухмшакл буда, ҳаҷман калон аст; вазнаш 8-12 кг, дарозиаш 35-45 см. Пӯсташ андаке чиндор, дурушт. Рангаш зард, сабзтоб, нақшҳояш сабзи тира. Доғҳои сиёҳтоби мавҷмонанд ё пароканда дорад. Мағзаш сафед (ғафсиаш 5-6 см), карсосӣ ва камоб. Баъди чанд муддати кандан мағзаш мулоим ва серобу хуштаъм мешавад. Тухмаш калони зард, паҳни дарозрӯя. Бешаки зимистонӣ беҳтарин навъи харбузаи тобовар буда, то моҳи майи соли дигар меистад. Барои ба ҷойҳои дур кашондан мувофиқ аст. Аз ҳар га 300—350 сентнер ҳосил меғундоранд. Бешаки зимистонӣ асосан барои тархӯрӣ истифода мешавад.

Нигаред низ
-----------

* Беҳзодӣ

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* Бешаки зимистонӣ // Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.
**Улм** (олм. *Ulm* [ˈʔʊlm]) — шаҳр дар Олмон. Шаҳри Улм дар замини Баден-Вӯрттемберг, тақрибан 70 километр дар ҷанубу шарқи Штуттгарт ва 120 километр дар шимолу ғарби Мюнхен ҷой гирифтааст. Аҳолии шаҳр зиёда аз 125 ҳазор нафарро ташкил медиҳад.

Ҷуғрофиё
--------

Шаҳр аз 18 ноҳия (Stadtteile) иборат аст: Улм-Митте (Ulm-Mitte), Бёфинген (Böfingen), Донауштеттен (Donaustetten), Донаутал (Donautal), Эггинген (Eggingen), Айнзинген (Einsingen), Эрминген (Ermingen), Эзелсберг (Eselsberg), Гёгглинген (Gögglingen), Гриммелфинген (Grimmelfingen), Юнгинген (Jungingen), Лер (Lehr), Меринген (Mähringen), Остштадт (Oststadt), Зёфлинген (Söflingen), Унтервейлер (Unterweiler), Вестштадт (Weststadt) ва Виблинген (Wiblingen).

Ҷойҳои тамошобоб
----------------

Калисои Улм (Ulmer Münster) — баландтарин сохтмони муқаддаси масеҳиёни ҷаҳон (баландӣ 161,6 м)

Шахсиятҳои шинохта
------------------

* Алберт Эйнштейн — физик, барандаи ҷоизаи Нобел дар риштаи физика соли 1921, ходими сиёсӣ-башардӯст.
* Эрвин Роммел — фармондеҳи нерӯҳои олмонӣ дар Рейхи саввум, мулаққаб ба "Рӯбоҳи саҳро" ва аз ҳама муҳимтар маъруф ба Маршалли мардумӣ.
* Леонҳард Фронспергер — назарияпардози ҳарбӣ, яке аз барҷастатарин нависандагони низомии қарни XVI.
* Андреас Эшбах — нависандаи олмонӣ, нависандаи илмӣ-тахайюлӣ.
* Манфред Шпитсер — равонпизишки олмонӣ, муҳаққиқи мағзи сар.
* Ули Ҳёнесс — футболбози олмонӣ ва мудири футболӣ, президенти бошгоҳи футболи Бавария (Мюнхен).

Бародаршаҳрҳо
-------------

Новобаста аз он ки расман шаҳри Улм бародаршаҳр надорад, бо шаҳрҳои зерин ҳамкории зич мекунад:

Братислава (Словакия);
Будапешт, Байя (Маҷористон);
Видин, Силистра (Булғористон);
Вуковар (Хорватия);
Нови-Сад, Суботиса, Кладово (Сербистон);
Линтс (Утриш);
Сибиу, Тимишоара, Арад, Клуж-Напока, Тулча; (Руминия) Хинотега (Никарагуа);

Пайвандҳо
---------

Саҳифаи расмӣ

Эзоҳ
----
**Даргирӣ дар марзи Қирғизистон-Тоҷикистон дар соли 2022** — даргирие миёни нерӯҳои мусаллаҳи Қирғизистону Тоҷикистон аст, ки рӯзи 14 сентябр дар остонаи нишасти сарони Созмони ҳамкории Шанхай дар Самарқанд оғоз шуда, то 19 сентябр идома кард.

Ин даргирӣ бузургтарин ва хунинтарин дар таърихи кашмакашҳои Қирғизистону Тоҷикистон дар марз ба шумор меравад. Ин задухӯрдҳо бо истифодаи густурдаи системаҳои мушакҳои сершумор (РЗСО Град, Ураган), паҳподҳо, зарбаҳои мушакӣ ба шаҳрҳои марзии Бодканд ва Исфара нигаронида шуда буд. Ба гуфтаи мақомоти Қирғизистон, дар ҷараёни даргириҳо 59 нафар аз ҷониби Қирғизистон кушта шуда, тақрибан 140 ҳазор нафар тахлия карда шуданд. Тибқи иттилои Вазорати корҳои хориҷии Ҷумҳурии Тоҷикистон, аз ҷониби Тоҷикистон 41 нафар ба ҳалокат расидаанд. Радиои Озодӣ рӯйхати кушташудагони ҷониби Тоҷикистонро нашр кард. Ба иттилои мақомоти Қирғизистон, дар набардҳо беш аз 200 сарбози тоҷик кушта, ҳудуди 400 нафар захмӣ шудаанд. Ба гуфтаи мақомоти Тоҷикистон, дар тӯли 12 соли ахир дар марзи Тоҷикистону Қирғизистон беш аз 230 ҳодисаи истифода аз силоҳ рух додааст .

Пешзамина
---------

Қирғизистон ва Тоҷикистонро 984 километр марзи давлатӣ аз ҳам ҷудо мекунад. Дар ҳамин ҳол, ҳудудан нисфи хатти марз аломатгузорӣ нашудааст ва ба ин далел сокинони марзии ҳарду кишвар бо мушкили дастрасӣ ба об, чарогоҳ ва роҳҳо рӯбарӯ ҳастанд. Ҳудудҳои баҳсбарангез дар дарозии тақрибан 30 % сарҳади байни ду кишварро ташкил медиҳанд.

Нигаред низ
-----------

* Муносибатҳои Тоҷикистону Қирғизистон
* Марзи Қирғизистон-Тоҷикистон
* Даргирӣ дар марзи Қирғизистон-Тоҷикистон (2021)

Эзоҳ
----

1. ↑  На границе Киргизии и Таджикистана четыре дня продолжались бои. Главное Десятки человек погибли, сотни пострадали(рус.). *Meduza*. 20 сентябри 2022 санҷида шуд.
2. ↑  МИД Таджикистана подтвердил гибель 41 человека в конфликте на границе. *www.aa.com.tr*. 20 сентябри 2022 санҷида шуд.
3. ↑  Список жертв конфликта 14-17 сентября на таджикско-кыргызской границе(рус.). *Радио Озоди*. 20 сентябри 2022 санҷида шуд.
4. ↑  Таджикистан потерял убитыми более 200 военнослужащих – Совбез КР(англ.). 20 сентябри 2022 санҷида шуд.
5. ↑  Более 230 вооруженных инцидентов произошли за последние 12 лет на таджикско-кыргызской границе, - МИД.
6. ↑  Конфликт из-за воды: Бишкек заявил об атаке Таджикистана на пять погранзастав(пайванди дастнорас — *таърих*).  Русская служба Би-би-си (30 апрели 2021). 7 май 2021 санҷида шуд. Баргирифта аз сарчашмаи аввал 1 май 2021.
**Бетпа́к-Дала́**, (қаз.: *Бетпақдала*, туркӣ бадпак – шибарзамин ва дала – дашт) — биёбон дар Қазоқистон. 

Аз ғарб ба шарқ ба масоҳат 400 км, дар байни пастхамиҳои дарёҳои Сарису, Чу ва кӯли Балхаш доман густардааст. Масоҳ. қариб 75 ҳазор км2. Баландии даштҳои нишеби ноҳамвор аз с. б. ба ҳисоби миёна 300–350 м (ҷойи аз ҳама баландаш–кӯҳи Ҷамбул, 972 м). Қисми ғарбиаш бо қабати таҳшинҳои мезозойӣ ва палеогенӣ пӯшида шуда, қисми шарқии он аз ҷинсҳои санги хоро ва ҷинсҳои таҳшинии метаморфии полеозой таркиб ёфтааст.

Иқлим
-----

Иқлимаш биёбонӣ ва ниҳоят хушк. Боришоти солона –100–150 мм. Ҳарорати миёнаи январ –12 – 14°С, июл аз 24 то 26°С. Биёбони регзори явшонӣ, шӯрзаминҳо, кӯлҳои хурди шӯр, дараҳои ноҳамвор ва заминҳои хокашон бӯр бештар дар қисми ғарбӣ мавҷуд буда, дар шарқи он биёбони санглох ва гилнок, талу теппаҳо вомехӯранд. 
Бетпак-Дала аз обҳои зеризаминӣ ва заминҳои фароз бой аст. Дар сеяки масоҳ. он об бароварда шуда, зиёда аз 2 ҳазор чоҳҳои нақбӣ ва лӯладор сохта шудааст. Бетпак-Дала ҳамчун чарогоҳи баҳорию тирамоҳӣ истифода мешавад, заминҳои нав барои киштукор кушода шудаанд.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Бетпак-Дала // Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.
**Бех**, ё **бехдору**, ё **бехи сафед**, ё **нишоллобех** (лот. Allochrusa gypsophiloides) — гиёҳест бисёрсола.

Тавсифоти гиёҳшиносӣ
--------------------

Аз 30 то 80 см қад мекашад. Пояаш сершох, баргаш нештаршакл, гулаш майдаи сафед ё гулобӣ, ғӯзааш байзашакл. Моҳҳои май-июн гул карда, июл-сентябр тухм мебандад. Одатан, дар дашту биёбон, нишебиҳои кӯҳ ва теппаҳо мерӯяд. Дар Тоҷикистон асосан дар кӯҳҳои Мевағул, Қурамаю Зарафшон месабзад; дар байни мардум бо номи «бехдору» маъмул аст. Бехро барои кафкнокии нишолло истифода мебаранд.

Корбурдҳо
---------

бех ашёи хоми саноатист. Аз он сапонин (12-32 %) мегиранд. Моддаҳои сапонинӣ дар саноати хӯрокворӣ (барои тайёр кардани ҳалво, нӯшокӣ ва ғайра), атриёт, бофандагӣ ва оташнишонӣ ба кор мераванд. Дорушиносон муқаррар кардаанд, ки сапонини бех таъсири зиддимикробӣ ва балғамрон дорад. Аз сапонини холис ваксинаи зидди сӯхтанӣ ва брутселлёз таҳия месозанд.

Хосиятҳои шифоӣ
---------------

Дар тибби мардумӣ қиёми решаи бехро ҳамчун доруи балғамрон (ҳангоми бронхит ва диг. бемориҳои роҳи нафас), талхарон, пешоброн ва исҳоловар истифода мебаранд. Барои ин решаи майдакардаи онро ба як истакон оби ҷӯшидаи хунук андохта, 8-10 соат нигоҳ медоранд ва дар давоми рӯз менӯшанд. Баъзан аз решаи бех чой карда, ҳангоми бемориҳои меъдаю рӯда, пӯст (пиодермия, шукуфа, пучак), аъзои ҷинсӣ, испурч, ҷигар, гурда ва ихтилоли мубодилаи моддаҳо истеъмол мекунанд. Қиёми появу барги бехро ҳамчун доруи исҳоловар ва балғамрон истифода мебаранд.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Ковалёва Н. Г. Лечение растениями. М. 1972;
* Турова А. Д. Лекарственные растения СССР и их применение. М. 1974;
* Гаммерман А. Ф. Гром И. И. Дикорастущие лекарственные растения СССР. М. 1976;
* Ходжиматов М. Дикорастущие лекарственные растения Таджикистана. Д. 1989.

Сарчашма
--------

* Бех // Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.
**Андалеби Табрезӣ** (номаш **Хоҷа Муҳаммади Ҳофиз**; 1372, Ҳирот – 1440, ҳамон ҷо) — мусиқидон, ҳофиз, машшоқ ва шоири форсу тоҷик (охири садаи XIV ибтидои садаи XV).

Зиндагинома
-----------

Дар Мовароуннаҳру Хуросон, Эрон зиндагӣ ва эҷод кардааст. Барои овози хуш ва санъати баланди иҷрокунандагиаш лақаби «Андалеб»-ро гирифтааст. Бо ҳофиз ва машшоқ Устод Шодии Ҳиравӣ ҳамкории эҷодӣ дошта, аз ӯ дарси маҳорат омӯхтааст. Барои камолоти ҳунарӣ ба Эрону Хуросон сафар карда, то охири умр дар Табрез зистааст. Дар ибтидо дар хидмати султон Аҳмади Атласпӯш (сулолаи Ҷалоириҳо) буда, ба гурӯҳи калони мутрибони дарбор сарварӣ менамуд. Ҳамчунин бо Абдулқодири Гӯянда ҳамкорӣ намуда, дар таснифи «Амал», «Савт», «Мухаммас»-ҳои ӯ тазминҳо офаридааст: «Амали Гулистон», «Амали Бӯстон», «Амали Тарона», «Амали Ситамкаш», «Амали Гуландом», «Амали Хиромон», «Амали Суманбар» (бар ғазалиёти Саъдӣ, Ҳофиз, Камол). Андалеби Табрезӣ ҳамчунин ба дигар шаклҳои мусиқӣ – «Кор», «Савт», «Саҷъ», «Рехта», «Пешрав» ва ғайра таснифоти зиёде офаридааст. Дар эҷоди ғазалу рубоӣ ва қитаоти рангин низ лаёқати хуб доштааст.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Раҷабов А. Афкори мусиқии тоҷик дар асрҳои XII – XV, Д. 1989;
* Маҳшун Ҳ. Таърихи мусиқии Эрон, ҷ. 1, Т. 1375 ҳ. ш.

Сарчашма
--------

* Андалеби Табрезӣ / А. Раҷабов // А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2021, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.
**Бехмеварезакунак** — мошинест барои шустан ва реза кардани бехмеваҳои хӯроки чорво.

Қисмҳои асосии бехмеварезакунак муҳаррики электрикӣ, бордон, камераи резакунӣ ва рама мебошанд. Камераи резакунӣ аз боло ва поён ду чархи теғдор, дека ва чархи партоянда дорад. Чархҳои теғдорро муҳаррики электрикӣ ба ҳаракат медарорад. Ба баромадгоҳи бехмеварезакунак рӯдаи резинӣ пайваст мекунанд, ки ба воситаи он бехмеваҳои резашуда ба зарф ё таҳвилнавор мерезанд. Андозаи резаҳо (1-3 мм ё 5-8 мм) бо ёрии чархҳои теғдор танзим карда мешавад. Маҳсулнокии бехмеварезакунак ҳангоми майда (1-3 мм) пора кардани бехмева 4 т/соат ва дар аснои калонтар (5-8 мм) реза кардани он 7 т/соат аст.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* Бехмеварезакунак // Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.
Тақсимоти ҳудудии нимҷазираи Иберий тақрибан солҳои 1031
**Андалус** (ар. الأندلس‎) — номи арабӣ аст, ки ба бахшҳое аз нимҷазираи Иберий ва Сритимонё, ки тавассути мусулмонони араб ва аҳли шимоли Африқо дар замонҳои мутааддиде дар давраи замонии байни 711—1492 мелодӣ дода шудааст.

Эзоҳ
----

Шаблон:Spain-hist-stub

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️  Гузариш ба унсури Викидода  Фарҳангҳо ва донишномаҳо | 
* Большая каталанская
* Большая российская (старая версия)
* Ислама (1 изд.)
* Ислама (2 изд.)
* Ислама (3 изд.)
* TDV İslam Ansiklopedisi
* Universalis

 |
| Дар феҳристҳои китобшинохтӣ | 
* GND: 4536234-8
* SUDOC: 158022513
* VIAF: 313540021
* WorldCat VIAF: 313540021

 |
**Ангури сиёҳи калондона**, **Сиёҳи қазноқӣ**, **Сиёҳи раштӣ** — навъе аз ангурҳои маҳаллӣ. Селексияи халқист. Баргаш сабзи баланд, миёнаҳаҷм (дарозиаш 14 – 15 см), гирда, 3 – 5-парра, чоки парраҳояш ҷуқур. Ох. май гул карда, авв. сент. мепазад. Гулаш дуҷинса. Хӯшааш калон (дарозиаш 17 – 22 см, бараш 13 – 14 см, вазни миёнааш 370 – 400 г), шингилҳои болоияш нағз инкишоф ёфтаанд. Ғужбаш калон (дарозиаш 18 – 20 мм, бараш 14 – 16 мм), лӯнда (вазни 100-тоаш 220 – 235 г), сиёҳи бунафштоб, 2 – 3 дона тухми хурд дорад. Мумпарда ва ғужмаш ғафс. Гӯшташ хамираки сероб, сершираву хуштаъм, мазаи шоҳтутро мемонад. Баъди пурра пухтан, то 21% қанд ва 6,2 – 6,9 г/л туршӣ дорад. Даври нашваш 142 – 146 рӯз. А. навъи хеле зудсабз ва серҳосил аст. Тақр. 38 – 46 фоизи навдаҳояш самаровар; ҳангоми 5 – 7 буғум монда буридан ҳосили зиёд медиҳад. Ниҳолаш баъди 3 – 4 соли шинондан самар меорад. Аз 1 га токзораш 125 – 200 сентнер ҳосил меғундоранд. Ҳосилашро тар мехӯранд, мавиз мекунанд, дар майкашию истеҳсоли шампон истифода мебаранд. Барои ба ҷойҳои дур кашондан ва нигоҳ доштан (то февр. – март) мувофиқ аст. Токи он дар заминҳои лалмӣ низ хуб сабзида ҳосили хуб медиҳад. Асосан дар ҳаётаи сокинони ноҳияи Рашт ва деҳаҳои атрофи он вомехӯрад. Токаш ба сармо, камобӣ ва касалиҳои занбӯруғӣ (ҷел ва қарасон) тобовар аст.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Ампелография СССР, Малораспространённые сорта винограда, т. 1, М. 1961;
* Ампелография СССР, справочный том, М. 1970;
* Рубан Н. Г. Сорта винограда Средней Азии, Ташкент, 1972.

Сарчашма
--------

* А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — 608 с. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2021, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.
**Ангуштарин**, **чала** — афзори ороишест, ки аз нуқра, тило ва дигар фулузот сохта ба ангушт меандозанд.

Дар давраи палеолит ангуштарини устухонӣ, дар давраи неолит ангуштарини сангӣ ва дар асри биринҷӣ ангуштарини фулузӣ пайдо шуд. Ангуштарин дар сарзамини тоҷикон аз қадим маъмул буда, дар замони мо низ асбоби зинати даст аст. Онро мувофиқи табъ хотамкорӣ ва нақшу нигор мекунанд. Ангуштарин навъҳои гуногун дорад. Ангуштарини чашмакдорро дар маҳалҳои гуногун аз рӯйи сохти ҳалқааш пашшахона, панҷарадор, бодомча ва ғ. меноманд. Ангуштарини мардона низ ҳаст. Ин гуна ангуштарин аввал дар Мисри Қадим, баъд дар ҷойҳои дигар, аз ҷумла дар Тоҷикистон паҳн шуд. Нигини ин ангуштаринро катибаву тасвирот зинат медоданд. Ангуштарин вазифаи муҳрро ҳам адо мекард. Духтарҳо аз 10—14-солагӣ ба ангуштонашон ангуштарин меандохтанд. Ангуштарин дар қатори дигар асбобҳои зебу зинат ба маҳри арӯс ҳамчун туҳфаи домод дохил мешуд.

Замонҳои пеш ангуштарин доштани занҳо ҳатмӣ буд, зеро онро дар рафти ба ҷо овардани ягон ойин рамзи тозагии даст мешумурданд. Дар замони мо бо ташаккули анъанаҳои нав ангуштарин гирифтани занону мардҳо, хусусан наварӯсон расм шудааст. Арӯс ва домод рӯзи қайди ақди никоҳ чун рамзи ягонагӣ, садоқат ва вафодорӣ ба дасти якдигар ангуштарин меандозанд.

Эзоҳ
----

1. ↑  Д. Раҳимов. Касбу ҳунарҳои анъанавии тоҷикон. — Душанбе, 2014. — С. 35 — 40.

Адабиёт
-------

* Умарова З. История исследований ювелирного искусства таджиков // Очерки истории и теории культуры таджикского народангуштарин — Душанбе: 2006. — С. 277—302

Сарчашма
--------

* Ангуштарин // А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2021, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.
«**Андалеб**» — фестивал-озмуни ҷумҳуриявии телевизионии эҷодиёти халқ.

Таърих
------

Тибқи қарори Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон аз соли 1996 шурӯъ гардидааст. «Андалеб» идомаи «Бӯстон» аст, аммо доманаи барномаҳояш фарох мебошад. Дар «Андалеб» дар баробари суруди якка, бадеҳа, рақси якка, хор, сюита, намоиши театрӣ, ҳаҷву мутоиба, таронаи дигар халқҳо шаҳру ноҳияҳо ҳунарҳои дастӣ: кулолгарӣ, заргарӣ, оҳангарӣ, дӯзандагӣ, кандакорӣ, қаннодӣ, гулдӯзӣ, қаламзанӣ ва ғайраро ба маърази тамошо мегузоранд; маросимҳои мардумӣ аз қабили «гаҳворабандон», «саршӯён», «сартарошон», «ордбезон», «хирманкӯбон» ва ғайра пешкаш мешаванд. «Андалеб» дар ду давр мегузарад. Дар даври аввал ҳунармандон ва ҳаваскорони санъати ҳамаи шаҳру ноҳияҳои ҷумҳурӣ дар маҳалҳо мусобиқа менамоянд ва ғолибон ба озмуни ҷумҳуриявӣ роҳхат мегиранд. Дар ин марҳала шаш даста (яктогӣ аз вилоятҳои Суғду Хатлон, ВМКБ, шаҳри Душанбе, водиҳои Ҳисор ва Рашт) сабқат мекунанд. Ғолибон бо қарори ҳакамон бо шоҳҷоиза, ҷои аввал, ду ҷоизаи дуюм, ду ҷоизаи сеюм сарфароз мегарданд. «Андалеб» солҳои 1996, 1999, 2001, 2004, 2006, 2008, 2010 доир шудааст. «Андалеб» ба ривоҷу равнақи санъат ва ҳунари мардумӣ дар ҷумҳурӣ мусоидат менамояд.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* Андалеб / Р. Раҳмонӣ // А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2021, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.
**The Boeing Company** («Бо́инг») — ширкати амрикоӣ, яке аз бузургтарин дар ҷаҳон истеҳсолкунандаи техникаи авиатсионӣ, кайҳонӣ ва низомӣ. Қароргоҳаш дар шаҳри Чикагои иёлати Иллинойс. Аз ду бахши асосӣ иборат аст: маҳсулоти гражданӣ (Boeing Commercial Airplanes) ва ҳарбӣ (Integrated Defense Systems). Ширкат ҳамчунин бахшҳои маблағгузории лоиҳаҳо (Boeing Capital Corporation), дастгирии инфрасохторӣ (Shared Services Group) ва коркард, дарёфт ва дар амал истифода намудани технологияи навин (Boeing Engineering, Operations & Technology)-ро дар бар мегирад. Корхонаҳои асосии истеҳсолии ширкат дар ш-ҳои Эверетт (иёлати Вашингтон), Калифорния ва Сент-Луис (иёлати Миссури) ҷойгиранд.

Аввалин тайёраро соли 1916 У. Боинг ва Ҷ. К. Вестервелт сохтаанд. Худи ҳамон сол дар ш. Сиэтл У. Боинг ширкати «The Pacific Aero Products Company»-ро ташкил кард, ки соли 1917 номи «Boeing Airlane Company»-ро гирифт. Солҳои Ҷанги дуюми ҷаҳонӣ Boeing тайёраҳои бомбаандоз истеҳсол мекард. Соли 1944 истеҳсоли тайёраҳо моҳе ба 350 адад расид. Дар тӯли солҳои ҷанг бисёр ширкатҳои авиатсионии ИМА муттаҳид гаштанд. Тайёраҳои бомбаандози «В-17» ва «В-29», ки ширкати Boeing ихтироъ карда буд, дар чандин завод сохта мешуданд. Солҳои 50 асри 20 ширкати Boeing тайёраҳои бомбаандози нав, мас. «В-47» («Стратоҷет»), «В-52» («Стратофортесс»)-ро ихтироъ ва истеҳсол кард. Соли 1954 аввалин тайёраи таҷрибавии «Боинг 367-80» ба ҳаво хест, ки минбаъд ба истеҳсоли силсилаи лайнерҳои машҳури «Боинг-700» заминаи мусоид гузошт.

Ширкати Boeing тайёраҳои гражданию ҳарбӣ, техникаи авиатсионию кайҳонӣ, аз ҷумла чархбол истеҳсол мекунад, барномаҳои фарохи кайҳониро рӯи кор меорад (мас. киштии кайҳонии CST-100). Заводҳои ширкат дар 67 мамлакати дунё ҷойгир мебошанд. Ширкати Boeing маҳсулоти худро ба 145 давлат мефурӯшад. Маҳсулоти ширкат: тайёраҳои граждании «Boeing-377», «Boeing-707», «Boeing-717», «Boeing-727», «Boeing-737», «Boeing-747», «Boeing-757», «Boeing-767», «Boeing-777», «Boeing-787» ва ғ.; тайёраҳои ҳарбии «Boeing СН-47 Chinook», «Boeing EA-18 Growler», «Boeing YAL-1»; мушакҳои AGM-69 SRAM, AGM-86. Тайёраҳои Boeing дар ширкатҳои ҳавопаймоии «Тоҷик-Айр» ва «Сомон-Эйр» низ мавҷуданд.

Эзоҳ
----

1. ↑  *Bowers P. M.* *(unspecified title)* / зери таҳрири J. Christy — Sports Car Press, 1965. — С. 16.
2. ↑
3. ↑  *Deutsche Nationalbibliothek, Staatsbibliothek zu Berlin, Bayerische Staatsbibliothek, Österreichische Nationalbibliothek* Record #4783-1 // Общий нормативный контроль (GND) (нем.) — 2012—2016.
4. ↑
5. ↑
6. ↑

Адабиёт
-------

* Боинг // Боз — Вичкут. — Д. : СИЭМТ, 2014. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 3). — ISBN 978-99947-33-46-0.

**Lua error in Модул:External\_links at line 153: attempt to call field 'getWikidataRefHtml' (a nil value).**
Самовари «Дулей гравированный»
**Самовор**, **самовар** (аз русии *сам* — худ ва *вар* — ҷӯш) — зарфест барои ҷӯшонидани об.

Иборат аз тана (обдон), сарпӯш, кампирак, нӯл, ду даста ва поя. Асосан аз мис ва руҳ месозанд. Ду хели самовор маъмул аст: аловӣ ва электрӣ, ки шаклан фарқ надоранд. Самоворҳо ҳастанд, ки 0,5 л ва аз 40 то 80 л об мебарад.
Самовори аловӣ ва электрӣ.

Пеш дар Осиёи Миёна аз чойҷӯшҳои калони аловӣ истифода мебурданд. Сонӣ дар байни мисгарони мазаллӣ мисли самовори русӣ аз мис самовор сохтан расм шуд. Самовор ба Осиёи Миёна дар нимаи дуюми садаи XIX оварда шуд. Аввалин устохонаҳои самоворсозӣ охири садаи XVIII дар шаҳри Тула сохта шуда буданд. Сонитар дар Петербург, Урал ва дигар ҷойҳо устохонаҳо пайдо шуданд. Ҳозир дар аксарияти шаҳрҳои мамлакатамон корхонаҳои самоворсозӣ ҳаст.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* Энциклопедияи Советии Тоҷик : [дар 8 ҷ.] / сармуҳаррир  А. С. Сайфуллоев. — Д. : СИЭСТ, 1978—1988.
**Ангурак**, ё **олучаи хирсак**, ё **сиёҳбодом** (лот. Rhámnus cathártica) — бутта ё дарахтест худрӯй.

Тавсифоти гиёҳшиносӣ
--------------------

То 8 м қад мекашад. Пӯстлохи танааш сиёҳтоб, навдаҳои наврустааш хокистарии сурхча. Баргаш думчадор, гирда, байзашакл ё дарозрӯя, нӯгтез (дарозиаш 2-8 мм). Гулаш зангӯламонанд (дарозиаш 4—-5 мм), сабзи зардтоб, одатан 10—15-тоӣ аз бари барг мебарояд (моҳҳои май — июн мешукуфад). Мевааш мудаввар (қутраш 0,6-0,8 см), аввал сабз, баъдтар (авг. — сент.) сиёҳи ҷилодор мешавад. Донакаш байзашакл (дарозиаш 5—6 мм), бӯри сиёҳтоб ё қаҳваранг.

Ангурак, одатан, дар ҷангалзори гармсер ва паҳнбарг, туғайзор, канори сою дарёҳо (қаторкӯҳҳои Қурама, Дарвозу Ҳисор, мавзеъҳои воҳаи дарёи Сир, ҷан. Тоҷикистон; 1000—1700 м баландтар аз с. б.) нумӯ меёбад. Бештар ҳамроҳи фарқ, санҷид, дӯлона, бед, тилох ва ғ. месабзад. Дарахти беор аст. Ба осонӣ зиёд мешавад.

Хосияти шифоӣ
-------------

Табибони халқӣ бо ҷӯшоби шохчаву пӯстлохи А. захми меъда ва қабзияти меъдаву рӯдаро табобат мекунанд. «Чой»-и меваи хушкашро (1 қошуқ дар 200 мл оби ҷӯш, ки ним истакон пеш аз хоб менӯшанд) доруи исҳоловар меҳисобанд. Дар тибби муосир мева ва пӯстлохаш чун воситаи исҳоловар истифода мешавад. Аз пӯстлохаш «франгин» ном доруе мегиранд, ки ба қабзияти куҳна давост.

Корбурд
-------

Пештар бо меваи ангурак матоъи пахтагӣ ва шоҳиро ранг (сабз, зард, сурх) мекарданд. Аангурак рустании ороишӣ ва доруист. Онро дар соҳили дарёҳои Тоҷикистони Марказӣ ва Шимолӣ (дар баландиҳои то 1700 м аз с. б.) парваридан мувофиқи мақсад аст; одатан ниҳолҳои 2—3-соларо кӯчат мекунанд.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Запрягаева В. И. Лесные ресурсы Памиро-Алая. — Л.: Наука, 1976, — 595 с.
* Флора Таджикской ССР, т. 6, Л. 1981

Сарчашма
--------

* Ангурак // А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2021, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.
|  |
| --- |
| Унсури холии Викидода |

«**Андарзи кӯдакон**» — яке аз осори адабиёти паҳлавӣ, андарзномаест аз муаллифи номаълум.

Таърих
------

Тақрибан дар садаи VIII тартиб дода шудааст. Асли паҳлавиаш дастрас нагардидааст. Ҳоло шакли позандии он (нигар Позанд) боқист ва номаш дар ин ҷо «Хешкориҳои ридакон» (ридак ба маънои кӯдак) мебошад. «Андарзи кӯдакон» аз пандҳое иборат аст, ки «дабирис-тонхватай» (соҳиби мактаб, мактабдор, устоди дабиристон) ба кӯдакон – шогирдон додааст. Ин пандҳо – вазифаҳое мебошанд, ки ҳар як тифл ҳангоми аз хоб бархостан, ба дабиристон рафтан, баргашта омадан ба хона ва ғайра бояд онҳоро иҷро намояд. Вазифаҳо иборатанд аз саҳаргоҳон аз хоб бархостан, дасту рӯй шустан (таҳорат), риояи қоидаҳои ғизо хӯрдан, дар роҳи дабистон ҳурмати калонсолонро ба ҷо овардан, дар мактаб дар таҳсил кӯшо будан, ҳурмати устодро ба ҷо овардан, гӯш додан ба суханони ӯ, дар хона падару модарро наозурдан ва ғайра Дар ҷамоаи зардуштиёни Эрону Ҳиндустон (штати Гуҷарот), ки зардуштиён зиндагӣ мекунанд, ин қоидаҳоро таълим медиҳанд ва андарзномаҳои мансуру манзуми шабеҳ ба «Андарзи кӯдакон» мутобиқ ба замон тартиб дода мешаванд. Тарҷумаи форсии «Андарзи кӯдакон» дар маҷалла «Чисто» (1368, № 7 – 8) ба табъ расидааст.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Тавадиа Ҷаҳонгир, Забон ва адабиёти паҳлавӣ – форсии миёна, Т. 1348 ҳ. ш.;
* Тафаззулӣ Аҳмад, Таърихи адабиёти Эрон пеш аз ислом, Т. 1376 ҳ. ш.

Сарчашма
--------

* Андарзи кӯдакон / М. Диловаров // А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2021, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.
**Ярослав Врхли́ский** (чехӣ: Jaroslav Vrchlický — тахаллус; ному насаби аслиаш *Эмил Фрида*, чехӣ: Emil Frida; 17 феврал 1853 (1853-02-17), Лоуни— 9 сентябри 1912, Домажлисе) — шоир, дроманавис, тарҷумони чех, сарвари ба ном мактаби «космополитӣ» дар адабиёти чехӣ.

Зиндаинома
----------

Донишгоҳи Прагаро хатм кардааст. Аз соли 1893 профессор адабиёти ҳамин донишгоҳ. Ярослав Врхлицкий ба Итолиё ва дигар кишварҳои Аврупо сафар карда, адабиёти он кишварҳоро меомӯхт ва чун донандаи адабиёти ҷаҳонӣ шинохта шуд. Ӯ чун мутахассис — донандаи адабиёти ҷаҳон унвони доктор гирифта буд. Муаллифи тақр. 100 ҷилд асар. Беҳтарин асарҳои В. дар маҷмӯаи «Манзумаҳои рустоӣ» (1885) ба чоп расидаанд, ки асосан ба муборизаи озодихоҳонаи заҳматкашони чех дар асрҳои 17-18 бахшида шудаанд. Дар ашъораш зиндагӣ, табиат, ишқу муҳаббатро васф намудааст. Ба забони чехӣ асарҳои Данте, Т. Тассо, Л. Ариосто, Ҷ. Байрон, Ф. Шиллер, И. В. Гёте, Ш. Петефиро тарҷума кардааст. В. ба адабиёти форс-тоҷик ва навъҳои шеъри он таваҷҷуҳи хосса дошт. Бар асари илҳом аз шеъри форс-тоҷик вай 115 ғазал эҷод кардааст. Ҳамроҳ бо эроншинос Яромир Кошут маҷмӯае бо номи «Аз девони Ҳофиз» (1881) ба чоп омода намуд, ки ба он 66 ғазал, 14 қитъа, 53 рубоӣ ва порчаҳо аз «Соқинома» ва «Муғаннинома» дохил шудаанд. Ашъори Ҳофиз ба эҷодиёти В. таъсир гузоштааст. Ӯ дар пайравии Ҳофиз чанд шеър гуфтааст.

Эзоҳ
----

1. 1 2 3  *Bibliothèque nationale de France* идентификатор BNF (фр.): платформаи додаҳои боз — 2011.
2. ↑  записи гражданского статуса
3. 1 2  Энциклопедия Брокгауз (нем.) / Hrsg.: Bibliographisches Institut & F. A. Brockhaus, Wissen Media Verlag
4. ↑  *Wurzbach D. C. v.* Vrchlický, Jaroslav (нем.) // *Biographisches Lexikon des Kaiserthums Oesterreich*: *enthaltend die Lebensskizzen der denkwürdigen Personen, welche seit 1750 in den österreichischen Kronländern geboren wurden oder darin gelebt und gewirkt haben* — Wien: 1856. — Vol. 52. — S. 2.
5. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12
6. 1 2  Архив изобразительного искусства — 2003.
7. 1 2  Česká divadelní encyklopedie

Адабиёт
-------

* Энциклопедияи адабиёт ва санъати тоҷик. Ҷ. 1. Д. 1988;
* Большая советская энциклопедия. Т. 4. М. 1971.

Сарчашма
--------

* Ярослав Врхлитский // Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.
**Ангнудон**, **анҷудон**, **анғӯза**, **гандабӯ**, **каврак** (лот. Férula assa-fóetida) — гиёҳест худрӯи бадбӯй (махсусан беху мевааш).

Тавсифоти гиёҳшинохтӣ
---------------------

Бехаш турбмонанд, ғафс. Пояи рост (то 120 см қад мекашад), ғафс (қутраш 5 – 8 см) ва камшох дорад. Баргаш нарм (рӯяш бепашмак, пушташ серпашмак), зуд пажмурда мешавад; барги пояаш нисбат ба баргҳои қисми болотари поя калон (дарозиаш то 40 см), думчадор. Гулаш 5-баргаи зардча (моҳҳои март – апр. мешукуфад). Асосан дар минтақаи шибоғ, боялиҷу ушнонзори биёбон, алафзори дашт, саксавулзор, регзор, доманакӯҳи зардхок ва гилхоку регхоки воҳаи дарёи Сир ва Тоҷикистони Ҷанубӣ (дар баландии 350 – 900 м аз с. б.) нумӯ меёбад. Ангудон дар шароити тибиӣ аз тухмаш мерӯяд; соли 8 – 9-ум як маротиба гул карда, мева мебандад (апр. – май), сипас тамоман нобуд мешавад (рустании монокарпӣ).

Хосияти шифоӣ
-------------

Самғ ва шираи хушки беху пояи ангудон аз қадим бо номи «хилтит» дар тибби Шарқ машҳур аст. Онро дар байни бисёр кишварҳои Шарқу Ғарб харидуфурӯш мекарданд. Дисқуридус (Диоскорид; ангудон 1 м.) хабар додааст, ки решаву пояи ангудонро бурида, шираашро ҷамъ меоваранд, беҳтарини он бояд соф, сафедтоб бошад ва зуд ҳал шавад. Абуалӣ Сино самғи ангудонро (бо омехтаи дигар доруҳо) барои муолиҷаи дарди мафосил, фалаҷ, ярақон, захми рӯда ва касалиҳои пӯст (шукуфа, думмал ва ғайра) истифода мебурд.

Табибони халқӣ бо самғи ангудон саръ, савдоӣ, зиқи нафас, сил, рагкашӣ, хала, миёндард, ҷароҳати бадан, касалиҳои пӯст (мас. пес) ва ғ-ро табобат мекарданд; барги навсабзашро бо ҷурғот омехта, ба шахсони гирифтори «оташак» ва саратон медоданд. Бехашро дар оташ пухта, ба омос мебанданд, самғаш киҷҷаро меронад.

Корбурд
-------

Пояи сероби навраси ангудонро (монанди ров, рошак, касруф) қазоқҳо мехӯранд, обаш ташнагиро мешиканад. Форсҳо ва ҳиндуҳо самғашро чун хӯриш ба таом меандозанд. Дар замонҳои пеш аз нахи бехи ангудон арғамчин мебофтанд.

Чорво ангудони тару тозаро намехӯрад. Баргашро реза карда мехушконанд ё силос мехобонанд. Баргу меваи онро барои зимистонгузаронии чорво захира мекунанд. Аз ҳар бехаш 0,5 – 1 кг мева меғундоранд, ки хеле серғизо (серсафедаву серравған) аст. Самғи ангудон шири говро меафзояд.

Таркиби кимиёӣ
--------------

Шираи бехи ангудон 9 – 65% зифт, 12 – 48% самғ, 5,8 – 20% равғани эфир, кумаринҳо ва ғ. дорад. Равғани эфираш аз пайвастҳои сулфидҳои органикӣ (то 65%) иборат аст; аз он бӯи сир меояд. Дар решаи ангудон то 67% оҳар, то 9% зифт (0,4%-аш равғани эфир) ҳаст.

Эзоҳ
----

1. ↑  Об условности указания класса двудольных в качестве вышестоящего таксона для описываемой в данной статье группы растений см. раздел «Системы APG» статьи «Двудольные».

Адабиёт
-------

* Ходжиматов М. Дикорастущие лекарственные растения Таджикистана, Д. 1989.

Сарчашма
--------

* Ангудон // А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2021, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.