recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Розаи Лютер — рамзи калисоҳои лютеранӣ
**Лютеранизм** ё **Калисои лютеранӣ** — яке аз қадимтарин ҷараёнҳои протестантӣ дар масеҳият аст. Худи пайдоиши консепсияи *протестантӣ* бо лютеранизм алоқаманд аст, зеро маҳз лютеранҳо пас аз эътирози худ дар Шпейер протестант номида шуданд. Он дар натиҷаи ҳаракати ислоҳотӣ дар Олмон дар асри 16 ва баъд дар давраи ташаккули калисоҳои давлатии кишварҳои Скандинавия ба вуҷуд омад. Принсипҳои асосии таълимоти узви калисои лютеранӣ дар давоми муборизаи Мартин Лютер ва шарикони ӯ бар зидди сӯиистифодагиҳои Калисои румӣ-католикӣ, аз як тараф, ва ҳаракатҳои протестантӣ радикалӣ, аз тарафи дигар (анабаптизм, калвинизм, свинглианизм) таҳия шудааст.

Номгузорӣ
---------

Бори аввал истилоҳи "лютеранҳо"-ро Иоганн Эк дар соли 1520 дар полемикаи худ алайҳи Лютер ва ҷонибдорони ӯ истифода кардааст. Гузашта аз ин, ин таъриф ба маънои таҳқиромез истифода шудааст. Фақат бо мурури замон ин ном мазмуни бетараф пайдо кард. Лютер ба ин ном муносибати манфӣ дошт, он дар Китоби Конкорд мавҷуд нест. Ҳатто дар ибтидои асри 17, ин истилоҳ ба таври умум қабул карда нашуд - теолог Филипп Николай ҳайрон буд, ки дар Ҳолланд онҳо протестантҳои олмониро ҳамин тавр номиданд. Ин ном танҳо пас аз анҷоми Ҷанги Сӣ-сола васеътар истифода мешавад. Бо вуҷуди ин, дурусттар истилоҳҳои «масеҳияти инҷилӣ» ва «масеҳиёни инҷилӣ» мебошанд .

Эзоҳ
----

1. ↑  Герман Зассе, «На том стоим», Фонд Лютеранское наследие, Duncanville, США, 2000, ISBN 1-58712-015-1
**Протестантизм** ё **протестантӣ** (аз лот. protestatio — "эътироз, эълон, эъдом") — яке аз се равияҳои асосӣ дар баробари православӣ ва католикӣ, дар масеҳият аст, ки маҷмӯи калисоҳои мустақил, иттифоқҳои калисо ва конфессияҳо мебошад. Пайдоиши протестантизм бо ислоҳот, як ҷунбиши васеи зидди католикӣ дар асри 16 дар Аврупо алоқаманд аст.

Протестантизм дар Аврупо дар нимаи аввали асри 16 ҳамчун инкор ва мухолифат ба ниҳодҳои асримиёнагии калисои католикии румӣ дар давраи ислоҳот пайдо шуд, ки идеали он бозгашт ба насронии апостолӣ буд.

 Лютер дар Рейхстаги Вормс
Мартин Лютер пешвои инқилоби динӣ шуд. Аввалин суханронии кушоди Лютер бар зидди сиёсати калисо 17 октябри соли 1517 сурат гирифт, вақте ки ӯ 95 рисоларо нашр кард, ки таълимоти калисои католикиро дар бораи савдои индулгенсияҳо, поксозӣ, дуоҳо барои мурдагон ва наҷот тавассути хидматҳои муқаддасон танқид кард. Дар байни чизҳои дигар, ӯ ҳокимияти папа, файзи махсуси коҳиният ва миёнаравии онро дар наҷоти одамон, расму оинҳои калисо ва тобеияти калисо ба ҳокимияти дунявӣ рад кард.

Эзоҳ
----

1. ↑  ПРОТЕСТАНТИЗМ // Энциклопедия истории Украины // Институт истории Украины НАН Украины
**Алфёров Жорес Иванович** (*беларусӣ: Жарэс Iванавiч Алфёраў*; тав. 15 марти 1930, Витебск, Белоруссия) — физики рус, академик (1979), ноиби президенти АИ Русия (аз соли 1990).

Зиндагинома
-----------

Хатмкардаи Институти электротехникии Ленинград (1952). Аз соли 1953 дар Институти физикаю техникаи АИ Россия ба номи А. Ф. Иоффе ба ҳайси корманди илмӣ, директор ва роҳбари илмӣ кор кардааст. Солҳои 1989—2010 раиси Маркази илмии петербургии АИ Россия буд. 5 апрели 2010 роҳбари илмии Маркази иноватсионии «Сколково» интихоб шуд. Дар ихтирои нахустин транзисторҳои советӣ ва асбобҳои қуввагии аз германий сохташуда иштирок кардааст.

Фаъолияти илмӣ
--------------

Бори аввал дар соҳаи нанотехнология гетеросохторҳои нимноқилҳо, инчунин гетеролазерҳои инжексиониро дар нуқтаҳои квантии сунъӣ, ки дар ҳарорати хона бо реҷаи муттасил дар фосилаи васеи тайфӣ кор мекунанд, ба вуҷуд овард. Таҳқиқоти Ал-феҳрист ба электроникаи куллан нав асос гузошт, ки усулҳои он «муҳандисии минтақавӣ» ном гирифт. Аз соли 2007 депутати Думаи давлатии Маҷлиси Федеративии Федератсияи Россия. Хазинаи дастгирии илму техникаро барои кумак расондан ба ҷавонони болаёқат, ҳавасмандии фаъолияти эҷодӣ дар соҳаҳои афзалиятноки илм таъсис дод. Муаллифи бештар аз 500 таълифоти илмӣ, 3 монография, 50 ихтироъ.

Ҷоизаҳо
-------

Дорандаи Мукофоти ленинӣ (1972), Ҷоизаи Нобел (соли 2000 якҷоя бо С. Килби ва Г. Кремеров). Узви академияи илмҳои бисёр давлатҳои ҷаҳон мебошад.

Эзоҳ
----

1. 1 2  Алфёров Жорес Иванович // Большая советская энциклопедия (рус.): [в 30 т.] / под ред. А. М. Прохоров — 3-е изд. — М.: Советская энциклопедия, 1969.
2. ↑  Encyclopædia Britannica (ингл.)
3. ↑  Энциклопедия Брокгауз (нем.) / Hrsg.: Bibliographisches Institut & F. A. Brockhaus, Wissen Media Verlag
4. ↑  В больнице РАН назвали причину смерти Жореса Алферова
5. ↑  *Bibliothèque nationale de France* идентификатор BNF (фр.): платформаи додаҳои боз — 2011.
6. ↑  Munzinger Personen (нем.)
7. 1 2 3
8. ↑

Сарчашма
--------

* А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — 608 с. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2021, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.
**Мавлудахон Зайнӣ Мирзозода** - вакили Маҷлиси намояндагони Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон даъвати V ва даъвати VI

Зиндагинома
-----------

Мирзозода Мавлудахон Зайнӣ 12 январи соли 1976 дар шаҳри Хуҷанд тавваллуд ёфта, соли 1992 пас аз хатми мактаби таҳсилоти миёнаи умумии рақами 54 - и ҷамоати деҳоти Хистеварзи ноҳияи Бобоҷон Ғафуров ба Донишгоҳи Давлатии Хуҷанд ба номи академик Бобоҷон Ғафуров, факултаи таърих дохил гардида, соли 1993 тариқи гузариш ба ДДҲБСТ-и шаҳри Хуҷанд факултаи ҳуқуқшиносӣ дохил гашта, онро соли 2001 хатм намудааст.
Аз соли 1993 ҳамчун котиби маҷлиси суди суди ноҳияи Бобоҷон Ғафуров, аз 25 апрели соли 1995 иҷрочии суди ноҳияи номбурда фаъолият намуда, масъулиятшиносӣ, поквиҷдонӣ ва маҳорати касбии ӯ боиси он гашт, ки бо фармони Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон аз 8 феврали соли 2005 судяи суди ноҳияи Бобоҷон Ғафурови вилояти Суғд ва бо фармони Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон аз 22 июни соли 2011 судяи суди вилояти Суғд таъйин гардид.

Аз майи соли 2017 ба ҳайси вакили Маҷлиси намояндагони Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон, узви Кумита оид ба қонунгузорӣ ва ҳуқуқи инсон фаъолият намудааст.
Аз 17 марти соли 2020 вакили Маҷлиси намояндагони Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон, узви Кумитаи қонунгузорӣ ва ҳуқуқи инсон интихоб карда шуд.
Оиладор соҳиби ду фарзанд.

Ҳамчунин нигаред
----------------

* Вакили Маҷлиси намояндагони Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон

Сарчашма
--------

1. ↑  КМИР рӯйхати вакилони тозаинтихоби Маҷлиси намояндагонро чоп кард. 20 марти 2020 санҷида шуд. Баргирифта аз сарчашмаи аввал 4 июли 2015.
2. ↑  Мирзозода Мавлудахон Зайнӣ(тоҷ.). *www.parlament.tj*. 20 марти 2020 санҷида шуд. Баргирифта аз сарчашмаи аввал 20 марти 2020.
3. ↑  Мирзозода Мавлудахон Зайнӣ(тоҷ.). *www.parlament.tj*. 20 марти 2020 санҷида шуд. Баргирифта аз сарчашмаи аввал 7 апрели 2020.
БАТМÁН, 1) воҳиди вазн ва масоҳат дар мамолики Осиёи асримиёнагӣ, шакли дигаргунгаштаи воҳиди вазни ман, ки вобаста ба замону макон қимати гуногун дошт. Дар натиҷаи тиҷорат Батман ба системаи воҳидҳои Россия ворид гашта (а. 17), аввал ҳамчун воҳиди вазни ғайр дар шаҳрҳои сарҳаддӣ ва бандарӣ, сипас дар маҳалҳои аҳолиаш ғайрирус ё мусулмон (тоторҳо, халқҳои Сибир ва ғайра) ва дертар дар тиҷорат байни Россияву Осиёи Миёна истифода мешуд.

Масалан, дар губ. Қазон Б. воҳиди вазни ғалла буда, ба 4,5 пуд баробар буд. Бо мақсади тиҷорат дар Бухорои асрҳои 16–17 ду Батмани сунъӣ дар асоси манҳои маҳаллӣ сохта шуданд, ки мутаносибан ба 8 ва 16 пуди русӣ баробар буданд. Дар Бухорои Шарқии асрҳои 18–19 (Қаротегин, Дарвоз) манро Батман ё бодман меномиданд. Дар Гурҷистон навъҳои Батман ба 8,15, 16,20 фунт баробар буд. Дар губ. Боку Батман ҳамчун андозаи оби обёрӣ истифода мешуд;

2) (па)-ҳаракати мушкил дар рақси балет;

3) дар шамшербозӣ зарба ба теғи ҳариф;

4) номи рақсҳои гуногун дар мусиқӣ;

5) шаҳр ва музофот дар шарқи Туркия.

Манбаъ
------

* Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — 664 с. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.
{{Orphan|date=ноябр 2018

БАТТÓНИ (Bat(t)oni), Батони, Помпео Ҷироламо (1708, Лукка – 1787, Рим), наққоши давраи рококо ва неокласситсизми Итолиё.

Зиндагинома
-----------

Дар Рум дар назди Агостино Мазуччи ва Себястано Конка таълим гирифтааст. Дар баробари наққошии биноҳои классикӣ бештар тасвири ашхоси ғайрибумӣ ва мусофиронро мекашид. Аз ӯ наққошиҳои мазҳабӣ, асотирӣ ва таърихӣ низ ба ҷой мондаанд. Соли 1741 ба узвияти Академияи Лукаи Муқаддас қабул карда шуд. Баттони дар асарҳои худ ба услуби класситсизми муътадили устодони гузашта рӯй овард. Услуби Баттони дар Рум мавқеи пешсафиро касб кард. Ҳунари ӯ бо завқи ҷомеа созгор буд ва аз ҷониби ҳамзамононаш эътироф карда шуд.

Осор
----

Дар асарҳои нахустини Баттони («Ҷунуни Екатерина Сиенскаяи муқаддас», 1743; «Мағлубияти Симон Мага», 1755) тамоюл ба услуби барокко эҳсос мешавад. Бо мурури солҳо услуби нигорандагии ӯ тағйир ёфт. Баттони дар асоси Навиштаҷоти муқаддас, таърихи қадим манзараҳои тамсилӣ офарида, дар деворнигорӣ қувваозмоӣ кардааст («Ахилл дар назди духтарони Ликомеда» 1745; «Диана ва Купидон»; «Хонадони муқаддас», 1777; «Геркулес дар дуроҳаи байни Добродетел ва Порок», 1765; «Парҳезгории Сипиони Африқоӣ», 1772 ва ғайра). Дар сужетҳои дорои зерматнҳои тамсилӣ ғояи далерӣ, ғалабаи қарз бар дилбастагии шахсӣ талқин шудааст. «Тарбияи Ахилл», «Фирори Энея ва оилаи ӯ аз Троя», «Мария Магдолина», «Сулҳ ва ҷанг» аз ҷумлаи машҳуртарин асарҳои Баттони мебошанд. Баттони чеҳранигори машҳур низ буд. Бештар тасвири шахсиятҳои маъруфро мекашид. («Тасвири император Иосифи II ва бародари ӯ Леополд Тосканский», «Тасвири маркиз Ҷон Монтермер», «Тасвири ҷавонмард», «Тасвири Папа Пияи VI» ва ғайра). Эҷодиёти Баттони оғози ҷараёни нави услуби наққошии аврупоӣ – класситсизми охири садаи 18 буд. Ба туфайли ҳунари ӯ зоҳирпарастии аз ҳад зиёд, ки ба садаи 17 хос буд, аз байн рафт.

Сарчашма
--------

* Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — 664 с. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.

1. ↑
БАТ Лидия Григоревна (18.5.1900, шаҳри Одесса – 1980), нависанда, мунаққид ва мутарҷими рус.

Зиндагинома
-----------

Ходими хизматнишондодаи маданияти ҶШС Ӯзбекистон (1970). Дар факти таъриху филологияи Курсҳои олии занонаи Одесса таҳсил кардааст (1916–20). Навиштаҳои нахустинаш соли 1926 ба табъ расидаанд.

Осор
----

Муаллифи силсилаи повестҳои тарҷумаиҳолӣ дар бораи Фритоф Нансен (1936), Тарас Шевченко (1939; ҳамроҳи А. И. Дейч), Алишери Навоӣ, Ойбек ва дигар соли 1970 китоби ёддоштҳояш бо номи «Вохӯриҳои фаромӯшношуданӣ» ба табъ расид. Бат оид ба эҷодиёти С. Айнӣ, М. Турсунзода, Ҷ. Икромӣ, М. Миршакар, Ф. Муҳаммадиев мақола, очерк ва тақризҳо навиштааст. Дар ҳамкорӣ бо В. Смирнова, М. Явич «Духтари оташ» (1964), «Дувоздаҳ дарвозаи Бухоро» (1972) ва «Тахти вожгун»-и Ҷ. Икромиро (1975) ба русӣ тарҷума кардааст.

Сарчашма
--------

* Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — 664 с. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.
БАСТЍЛИЯ (Bastile – яке аз бурҷҳои Парижро фарогиранда бо номи Basttiola), қалъа ва ҳабсхонаи шаҳрӣ дар Париж (асрҳои 14–18). Аз с. 1369 то с. 1383 дар даромадгоҳи ш. Сент–Антуан сохта шудааст.
Бастилия пойгоҳи васеъ ва 8 бурҷи бузург дошт, ки деворҳои баландаш 24 м ва бараш 3 м онҳоро бо ҳам мепайваст. Атрофаш бо хандак печонида шуда буд. Сохтмони Бастилия ҳанӯз ба охир нарасида, асосгузори он хидматгори шоҳ Гуго Обрио маҳбуси аввалини он шуд. Бастилия вазифаи ҳимояи шаҳр аз тарафи шимолро иҷро мекард ва аз ин рӯ он мавриди тасхири истилогарон – бургинонҳо (1418), лигерҳо (1588), фрондёрҳо (1649) қарор гирифт. 
Аз а. 17 Бастилия ба ҳабсхонаи давлатӣ табдил ёфт. 14 июли 1789 шӯришгарони Париж Бастилияро дар натиҷаи шӯриш ба даст дароварданд, ки он ибтидои Инқилоби Кабири Фаронса шуд. Бастилия баъд аз як сол пурра ҳамвор гардид. Аз с. 1880 рӯзи озодшавии Бастилия ҳамчун иди миллии Фаронса ҷашн гирифта мешавад. Дар солҳои охир ба ҷойи қалъаи вайроншудаи Бастилия майдони калони наве бо номи Бастилия сохта шудааст.

Манбаъ
------


* Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — 664 с. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.
**Мавлуда Ҷӯраевна Муродова (ӯзбакӣ: *Мавлуда Жӯрахон*)** — нависандаи ӯзбекзабон, рӯзноманигор, аъзои Иттифоқи журналистони Тоҷикистон. Аълочии матбуоти Тоҷикистон. Корманди илмии Осорхонаи ба номи академик Бобоҷон Ғафуров.

Зиндагинома
-----------

Мавлуда Ҷӯрахон 3 феврали соли 1954 дар деҳаи Ғӯлакандози ноҳияи Пролетар (ҳозира ноҳияи Ҷаббор Расулов) вилояти Суғд таваллуд шудааст. Дар солҳои 1979-1982 дар рӯзномаи «Пролетар тонги» мухбир, солҳои 1982-1995 директори китобхонаи марказии ноҳияи Ғафуров, солҳои 1995-2000 мудири шуъбаи САҲШ ноҳияи Ғафуров, солҳои 1995-2010 дар рӯзномаи «Хуҷанд» вазифаи мудири шуъбаи ӯзбекиро ба уҳда дошт.
Аз соли 2010 ӯ дар Осорхонаи ба номи академик Бобоҷон Ғафуров ба ҳайси корманди илмӣ фаъолият мебарад.

Эҷодиёт
-------

Асарҳои бадеӣ:

* (ӯзбакӣ: *«Соғинаман сизни онажон» (2008, Хуҷанд)*),
* ӯзбакӣ:  *«Турмуш чорраҳаларида» (Ғафуров, 2009)* ,
* ӯзбакӣ:  *«Ҳаёт сабоқлари» (Ғафуров 2013)*,
* ӯзбакӣ:  *«Шукрона» (Хуҷанд, 2008)*,
* ӯзбакӣ:  *«Юрт соғинчи» (Ғафуров, 2011)*,
* ӯзбакӣ:  *«Устоз» (2013, Хуҷанд)*,
* ӯзбакӣ: *«Гиппакрат қасамига содиқ» (Хуҷанд, 2012 ҳаммуаллифи бо Ҳабибулло Холҷӯраев)*,
* ӯзбакӣ: *«Ижодимиздан» (Хуҷанд, 2012, ҳаммуаллиф бо Ҳабибулло Холҷӯраев)*,
* ӯзбакӣ:  *«Келажакка мактуб» (Хуҷанд, 2016)*.
* 

Мавлуда Ҷӯрахон барои ба чоп омода кардани Қомуси Ҳабибулло Холҷӯраев, Шариф Нуриддинов. Исписор: Онҳо фарзандони ту ҳастанд. (ба забонҳои тоҷикӣ ва ӯзбекӣ). — Ғафуров-Хуҷанд, 2012 (ӯзбакӣ: *Исписор: макаддас замин, улуғлар даргоҳи. - Хужанд, 2011. – 224 с.*) саҳми арзанда гузоштааст ва яке аз муҳаррирони ҳамин қомус аст. Ӯ солҳои охир дар бораи занони машҳури Тоҷикистон фаъолияти илмӣ бурда ба забонҳои тоҷикӣ ва ӯзбекӣ мақолаву китобҳои илмӣ- оммавиро ба нашр омода карда истодааст.

Эзоҳ
----

* Ҳабибулло Холҷӯраев, Шариф Нуриддинов. Исписор: Онҳо фарзандони ту ҳастанд. (ба забонҳои тоҷикӣ ва ӯзбекӣ). — Ғафуров-Хуҷанд, 2012. – 956 с.;
* *Ёднома*//Нашрияи Осорхонаи ҷумҳуриявии академик Б Ғафуров, шумораҳои соли 2015-2016;
* ӯзбакӣ: *Исписор: макаддас замин, улуғлар даргоҳи. - Хужанд, 2011. – 224 с.*;
**Батат**, (Jpomoea batatas) ямс, картошкаи ширин, як навъ гиёҳи бисёрсола.

Батат
Дар шароити кишту кор Батат зироати яксола аст. Пояаш чун палак дароз (то 5 м) шуда, аз буғумҳояш реша медавонад. Баргаш мудаввар ё байзашакли думчадароз, гулаш зангӯла ё қифшакли бунафш, сурх, гулобӣ ё сафед (дарозиаш 3–4,5 см), ғӯзааш байзашакл (1–4-тухма). Дар решапояаш лундаҳои мудаввар ё турбшакли ҳаҷман гуногун (яктоаш аз 200 г то 10 кг) меандозад. Ватани Бататро Мексика ва Амрикои Марказӣ мешуморанд. Ақидае ҳаст, ки Батат аз як навъи гули ошиқи печон – Jpomoe tritide ба ву¬ҷуд омадааст. Дар Мексика ва Перу 3 ҳазор сол, дар ҷазҳои Гавай 500 сол то м. Бататро парвариш мекарданд. Ба Аврупо (Испания) Бататро Х. Колумб овардааст. Батат яке аз хӯрокиҳои асосии аҳолии як қатор кишварҳои тропикӣ ва субтропикӣ мебошад. Онро дар Индонезия, Итолиё, Испания, Португалия, Фаронса, ИМА, Ҷопон, Хитой, Корея, Ҳиндустон ва диг. давлатҳо парвариш мекунанд. Батат ба Тоҷикистон соли 1936 оварда шуд. Баъди санҷишу дарёфти омилҳои агротехникӣ соли 1944 ба кишти Батат сар карданд. Барои парвариши Батат хусусан иқлими водии Вахш мусоид аст.

Батат зироати нам ва гармидӯст буда, дар хоки ҳосилхез дар ҳарор. 20–30°С хеле хуб месабзад. Бататро аз лундак ва кӯчат зиёд мекунанд. Кӯчатро вобаста ба обу ҳаво дар гармхона ё ҷӯякҳо месабзонанд. Он баъди 25–30 рӯз 12–15 см навда меронад. Кӯчатро 10–25 апрел бо усули чоркунҷаи тоқатоқа (70×70; ба ҳар га 25–35 ҳазор бех) мешинонанд. Давраи нашви Батат дар шароити ҷумҳурӣ 120–200 рӯз аст. Дар ин муддат ба кишти Батат 13–15 маротиба об монда, пору меандозанд. Дар хоҷагиҳои таҷрибавии Тоҷикистон аз ҳар га то 55 т лунда ва 25 т баргу поя ғундоштаанд. Лундаи Бататро дар хандақҳои умқашон 1–1,2 м ё хушконда, нигоҳ медоранд.

Лундаи Бататро тару тоза ва пухта истеъмол мекунанд. Аз он орд, ярма, вермишел, оҳар, пиво, квас, ҷем, спирт ва ғ. тайёр менамоянд. Оҳари Батат дар қаннодӣ ва саноати консерв истифода мешавад. Батат нисбат ба картошка 1,5 ва нисбат ба лаблабу 3 баробар ғизонок аст. Дар таркиби он 31,9% моддаҳои хушк, 27,9% моддаҳои бенитроген, 10,5–20% оҳар, 8,9–12,7% қанд, 1,6% протеин, 0,5% равған, витаминҳои А, В, С, намакҳои минералӣ (0,5–1%) ва ғ. мавҷуданд.

Батат ғизои чорво низ мебошад. Хошоки Батат сершира буда, 12,5% сафеда, 5% равған, 55,7% карбогидрат, 12% клетчатка дорад. Феълан Бататро дар Тоҷикистон кишт намекунанд.

Эзоҳ
----

1. ↑  *Lamarck, Jean-Baptiste Pierre Antoine de Monet de, 1744-1829* Tableau encyclopédique et méthodique des trois règnes de la nature. Botanique — Порис. — Ҷ. 1, нашри 1. — С. 465. — doi:10.5962/BHL.TITLE.218

Адабиёт
-------

* Субтропические культуры в Таджикской ССР. Сталинабад, 1951;
* Кузнецов С. Ф. Батат на корм скоту // «Сельское хозяйство Таджикистана». №1, 1954;
* Малимон А. Я. Батат в Таджикистане// Сельское хозяйство Таджикистана. №2, 1969.

Сарчашма
--------

* Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — 664 с. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.
**Замини султонӣ** — як шакли заминдорӣ дар Осиёи Миёна (асри 15 — ибтидои асри 20), ки вобаста ба низоми давлатдорӣ бо номи замини шоҳӣ, замини амирӣ, замини султонӣ, замини хонӣ, мамлакаи шоҳӣ ва мамлакаи девонӣ ёд мешавад.

Амалдорону заминдорони калон Замини султониро ба иҷора гирифта, онро тавассути ҷалби деҳқонони иҷоракор кишт мекарданд. Баъзе деҳқонон барои кишт кардани замини султонӣ, аз заминдор чорвои корӣ, тухмӣ ва олоти корӣ гирифта, дар ивази он қисми зиёди ҳосили рӯёнидаашонро ба ӯ медоданд. Иҷорагирандаи Замини султонӣ уҳдадор буд, ки як қисми ҳосил ё даромади худро ҳамчун иҷорапулӣ ба хазинаи давлат супорад. Танҳо роҳбари давлат ҳуқуқи фурӯхтан ё ба касе инъом кардани Замини султониро дошт. Иҷорагиранда ва молики Замини султонӣ ба мусодираи он ҳуқуқ надоштанд. Баъзан амалдорон тариқи хариду фурӯши ускуна ё сукунат ҳуқуқи ихтиёрдорӣ ба ин заминҳоро соҳиб мешуданд, вале дар ин ҳолат Замини султонӣ ҳамчун моликияти давлатӣ боқӣ мемонд. Масоҳати замини султонӣ дар аҳди ҳукумати ҳар амир ё хон бинобар мусодира кардани заминҳои хусусӣ, азхудкунии заминҳои бекорхобида, туҳфа ё фурӯхтани заминҳо каму зиёд мешуд. Дар аҳди ҳукмронии амир Олимхон (1910-20) тамоюли фурӯхтан ё иҷора додани Замини султонӣ ба русҳо афзоиш ёфт. Мас. соли 1911 русҳо дар Қӯрғонтеппа ва Қубодиён 8 ҳазор таноб замини амлокиро барои кишти пахтаи навъи амрикоӣ ба иҷора гирифта буданд.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Замини султонӣ // Замин — Илля. — Д. : СИЭМТ, 2017. — С. 10. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 7). — ISBN 978-99947-33-89-9.
«**Замин**» — таг, пасманзар, ҷузъи ҳунарҳои ороиши амалӣ ва тасвирӣ, ки акс ё нақш дар заминаи он канда, дӯхта ё кашида мешавад.

Рассомон, наққошон, кандакорон, ҳаккокон, гулдӯзон аз усулҳои гуногуни «Замин» истифода мекунанд. Ҳангоми офаридани асари тасвирӣ, мас. портрет рассом бо тасвири манзараи деҳ ё шаҳр, намои берун ё дохили бино, табиат ва ғ. тавассути «Замин» дар бораи муҳити атроф, тарзи зиндагии қаҳрамон ва мақому манзалаташ маълумот медиҳад. Дар санъати тасвирӣ «Замин» бештар барои тақвияти дидгоҳ ва андешаҳои амиқи бадеию зебоишиносӣ ва фалсафии эҷодии рассом ҷузви муҳим ба шумор меравад. Дар кандакории рӯи чӯб ва санъати ҳаккокӣ «Замин» унсури умумӣ буда, вобаста ба навъи нақш, услуб, инчунин завқи хосси ҳунарманд мавриди истифода қарор мегирад. Дараҷаи бадеияти нақш ба хусусияти «Замин» вобаста аст. Дар амали кандакорони бухороӣ нақшҳое мавҷуданд, ки тариқи харош додани «Замин» офарида шудаанд. Дар санъати кандакорӣ ва маснуоти мисии ҳаккокишудаи Осиёи Миёна нақшҳои услубан хоссе мушоҳида мешаванд, ки барҷаста набуда, бо сатҳи «Замин» баробаранд. Баъзан «Замин»-и кандакориҳои рӯи чӯб дорои нақшҳои якчандқатораи мураккаб, инчунин нақшҳои умқию сатҳии бисёр ҷолиб мебошанд (дари мақбараи Гӯри Мир, асри 16, Самарқанд, дарҳои ҳозираи Осорхонаи таъриху кишваршиносии ш. Хоруғ, Ганҷинаи мероси хаттии ба номи А. Мирзоеви АИ Ҷумҳурии Тоҷикистон ва ғ.). Мураккабтарин навъи нақши кандакории рӯи чӯб — калламуқарнас бо нақшҳои панҷқабатаи дорои чор «Замин» (номи нақши «чорзамин» низ аз ҳамин ҷост) таркиб меёфт. Ифода ва моҳияти бадеию зебоии асарҳои кандакорӣ ва ҳаккокӣ ба хусусиятҳои «Замин» вобаста аст. Дар офаридаҳои ҳунармандони ш-ҳои Истаравшан, Хуҷанду Исфара усули нақшунигори мудаввар бештар ба назар мерасад. Дар осори меъмории Бухорову Самарқанд ҳунармандон барои назаррабоӣ ва барҷастагии тасвирҳо аз сабку усули калламуқарнас истифода кардаанд. Дар ҳаккокӣ «Замин»-ро бештар бо истифода аз гурсунбаи филиззӣ бо нақшҳои мудаввар оро медиҳанд. Усули ҳаккокии «Замин» бештар дар маснуоти ҳунармандони эронӣ маъмул аст. Дар асарҳои ҳунармандӣ ифодаҳои бисёр нафиси коркарди чӯб, маводди филиззӣ, гач ва ғ. ба назар мерасанд. Ин сабку кори ҳунарӣ дар санъати кандакорию ҳаккокӣ дорои ифодаҳои хосси тазйинӣ буда, бисёр нафису чашмгиранд. Дар санъати гулдӯзӣ ва зардӯзӣ низ «Замин» мавқеи муҳим дошта, «Замин»-и матои гулдӯзӣ (сӯзанӣ, борпӯш, ҷойнамоз, чодар ва ғ.) асосан худи он (сатин, чит, суф) ба шумор меравад. «Замин»-и гулдӯзӣ, маъмулан, сурх, ҷигарӣ, сафед, зард, гулобӣ ва ғ. мешавад. Барои таносуби рангҳо ва кам ба назар намудани «Замин» бар ҳошияи косагулу лолагулҳо ҳар гуна нақшҳои ислимию ҳандасӣ медӯзанд. Маъмулан, дар «Замин» ҷои холӣ ҳар қадар кам бошад, нақшҳои гулдӯзишуда ҳамон қадар назаррабо намудор мегарданд.

Нигаред низ
-----------

* Заминдӯзӣ.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Замин / М. Рӯзиев, А. Раҷабов // Замин — Илля. — Д. : СИЭМТ, 2017. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 7). — ISBN 978-99947-33-89-9.
**Заминларза** барои тамоми территорияи Тоҷикистон маъмул мебошад, ки то қувваи 9 бал мешавад. Аз ҳама заминларзаи калонтарин соли 1911 ва 1946 мебошад, ки садхо одамон ва бисёр хоҷагихоро нобуд сохт. Эписентри (маркази) заминларза дар тамоми территория мебошад. Заминларза хатари бисёр хам калон дорад. Вай масоҳати бисёрро мегирад ва бисёр нохушихоро ба вучуд меорад, аз он ҷумла хонаҳои баландошёна, хати алока ва обанборхоро вайрон карданаш мумкин. Аз руи хисобу китоби экпертҳо дар сатсолаи гузашта дар натичаи заминларза дар Тоҷикистон аз 70 то 100000 одамон зарар диданд. Дар 2002 сол аз руи кайдхо заминларзаи сахт то 5-6 бал ба вучуд омад, ки ба одамон зарари калон расонд.

* Заминларзаи Ленинакан
* Заминларзаи Ташкент

Пайвандҳо
---------

 
Викианбор маводҳои вобаста ба мавзӯи 
***Заминларза*** дорад
**Заминвасла** — бо филиз ба замин пайваст намудани дастгоҳҳо, таҷҳизот, мошин ва абзорҳои электрӣ.

Заминвасла барои муҳофизат аз таъсири номатлуби ҷараёни электрӣ хидмат мекунад. Заминвасла аз филиззоти заминпайваст (лӯлаҳои пӯлодӣ ё филиззи р. о.-и ба таври амудӣ ба замин гӯркардашуда ё аксар вақт тасмаҳои уфуқии мисӣ) ё симҳое, ки онҳоро бо қисмҳои ба замин пайвастшавандаи таҷҳизот алоқаманд мекунанд, иборат аст. Барои кам кардани муқовимат заминпайвастҳоро дар сатҳи обҳои зеризаминӣ гӯр кардан лозим аст. Заминваслаи таҷҳизоти баландантенна (пойгоҳҳои густариши мавҷҳои радио ва телевизион) бодбаракшакл буда, симҳои он 35-50 дарсади дарозии мавҷи ирсолшавандаро ташкил медиҳанд. Вобаста ба таъйинот Заминваслаҳо муҳофизатӣ, корӣ ва барқгардон мешаванд. Заминваслаи муҳофизатӣ барои муҳофизати инсон аз шиддатҳои номатлуби тана ва ҷузъҳои асбоб, ки ба шиддат пайваст нестанд, хидмат мекунад. Муқовимати ноқилҳои заминпайваст нисбат ба муқовимати бадани инсон (тақрибан аз 500 то 4000 Ом) бояд хеле кам бошад, то ки ҳангоми расиш тамоми ҷараён пурра ба инсон таъсир накарда, ба замин интиқол ёбад. Заминваслаи абзорҳои электриро ба
лӯлаҳои обгузар ё лӯлаҳои марказгармӣ пайваст кардан мумкин нест. Заминваслаи корӣ дар ҳолати ба тарҳи электрии таҷҳизот дохил шудани замин ва барои кор кардан мавҷуд будани зарурати пайваст кардани он истифода мешавад (масалан р. о.-и аз замин муҳофизат, яъне изолятсиянашуда чун
ҷараёнгузари трамвай ва қатораҳои электрӣ хидмат мекунад). Заминваслаи барқгардон барои муҳофизат аз таъсири ҷараёни раъду барқ таъйин гардида, барои гузаронидани ҷараёни то 200 кА дар ҳиссаи сония мутобиқ гардонида шудааст (нигар Барқгардон). Дар ҳолати бо абзорҳои электрии рӯзгор ва компютерҳо кор кардан барои амнияти инсон ва кори босамари ин абзорҳо истифода бурдани Заминвасла зарур аст. Заминваслаи табиӣ (таҳкурсии оҳанубетонии бино ё иншоот) ва сунъӣ (заминпайвасти асбобҳо ва тачҳизот) мешавад.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Заминвасла / С. Табаров // Замин — Илля. — Д. : СИЭМТ, 2017. — С. 3—4. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 7). — ISBN 978-99947-33-89-9.
**Заминдорӣ** — низоми андози замин, ки ҳукумати мустамликавии Британияи Кабир бо ташаббуси генерал-губернатори Ҳинд Ч. Корнуоллис дар Бангол ва минтақаҳои ҳамҷавори он ҷорӣ кард (аз 1793). Мувофиқи ин низом заминдорон абадан меросбарони соҳибмулк эътироф гардида, дар иваз уҳдадор шуданд, ки 9/10 андози замини ҷамъоваришударо дар соли 1790 ба хазинаи ҳукумати мустамликавии Британияи Кабир супоранд; ҳамзамон маблағи мазкур ба таври доимӣ собит монда, вобаста ба ҳосилу андози ҷамъоварикардаи солона тағйир намеёфт. Дар сурати пардохт нашудани андоз мулки заминдор мусодира гардида, иҷборан фурӯхта мешуд; дар ин ҳолат ҳамаи уҳдадориҳои мутақобилаи заминдор ва деҳқонони зердасти он аз эътибор соқит мешуданд. Ҳукумати Британияи Кабир заминдорро «лендлорд» эълон карда, ҳуқуқи молумулкии деҳқононро барҳам зад ва роҳро барои истисмори золимона кушод, ки ин ба муфлисшавии комили заминдорон мусоидат мекард

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* Заминдорӣ // Замин — Илля. — Д. : СИЭМТ, 2017. — С. 4. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 7). — ISBN 978-99947-33-89-9.
Дарахт аз панелҳои офтобӣ дар Глайсдорф (Австрия)
**Батареяҳои офтобӣ** — истилоҳи маъмули табдилдиҳандаҳои фотоэлектрикии баҳампайваста (фотоэлементҳо) – таҷҳизоти нимноқилие, ки энергияи Офтобро ба ҷараёни электрикии доимӣ табдил медиҳад. Бар хилофи коллекторҳои офтобӣ, ки ҳарор. мавод – ҳомили гармиро баланд мекунанд, Батареяҳои офтобӣ бевосита энергияи электрикӣ ҳосил менамоянд.

Истеҳсоли унсурҳои фотоэлектрикӣ ва коллекторҳои офтобӣ бо суръати баланд дар самтҳои мухталиф тараққӣ меёбад. Батареяҳои офтобӣ бо андозаҳои гуногун истеҳсол карда мешаванд: хурд (барои микрокалкуляторҳо) ва калон (барои боми хона ва автомобил). Батареяҳои офтобӣ ва коллекторҳои офтобӣ дар минтақаҳои рӯзҳои офтобиашон зиёд, бахусус дар мамлакатҳои назди Баҳри Миёназамин, ки дар болои бом насб карда мешаванд, хеле маъмул гаштаанд. Масалан, дар Испания аксар хонаҳои нав бо обгармкунакҳои офтобӣ муҷаҳҳаз карда мешаванд, ки аз 30 то 70% талаботи аҳолиро ба оби гарм таъмин мекунанд. Хонаҳои ғайриистиқоматӣ (марказҳои савдо, беморхонаҳо), бо таҷҳизоти фотоэлектрикӣ муҷаҳҳаз мегарданд. Батареяҳои офтобӣ яке аз усулҳои асосии ба даст овардани энергияи электрикӣ дар аппаратҳои париши кайҳонӣ мебошанд: онҳо муддати тӯлонӣ бе сарфи маводде кор карда, дар айни замон бар хилофи манбаъҳои ядроӣ ва радиоизотопӣ аз ҷиҳати экологӣ бехавф мебошанд. Аммо ҳангоми парвозҳои тӯлонӣ (берун аз мадори Миррих) истифодаи Батареяҳои офтобӣ мушкил мегардад, зеро сели энергияи офтобӣ ба квадрати масофа то Офтоб чаппа мутаносиб аст. Баръакс, ҳангоми парвоз кардан ба сӯйи Зуҳра ва Уторид иқтидори Батареяҳои офтобӣ хеле баланд (дар наздикии Зуҳра 2 маротиба ва дар қарибии Уторид 6 маротиба зиёд) мешавад. Истеҳсоли электро¬мо¬билҳо – автомо¬билҳое, ки энергияи Офтобро истифода мекунанд, сол аз сол афзоиш меёбад.

Иқтидори сели афканишоти Офтоб дар масофаи 150 млн км бе назардошти талафот дар атмосфераи замин қариб 1350 Вт-ро дар 1 км2 ташкил медиҳад. Дар саноат нархи истеҳоли 1 кВт•соат қувваи барқ бо ёрии фотоэлементҳо тақр. 0,25 доллари ИМА мебошад. Дар айни замон дар баъзе лабҳои илмӣ унсурҳои офтобии самараашон то 43%-ро ҳосил кардаанд. Соли 2011 дар бозор унсурҳои офтобии самаранокиашон то 39% ба фурӯш бароварда шуданд. Аксар вақт фотоэлементҳои алоҳида иқтидори заруриро ҳосил намекунанд, бинобар он миқдори муайяни онҳо ба ҳам пайваст карда мешаванд. Калонтарин ширкатҳои истеҳсоли Батареяҳои офтобӣ Sanyo¬Electric, Suntech Power, Sharp, Yingli мебошанд.

Дар Тоҷикистон, ки зиёда аз 300 рӯзи офтобӣ дорад, истифодаи Батареяҳои офтобӣ торафт маъмул мегардад. Феълан дар таҷҳизоти қабули пардохтҳо дар қӯчаҳо, равшан кардани хона ва обгармкунӣ Батареяҳои офтобиро истифода мебаранд.

Сарчашма
--------

* Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — 664 с. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.
**Заминшиносии минтақаӣ** — яке аз бахшҳои заминшиносӣ, ки сохти заминшинохтии минтақаҳои алоҳидаи қишри Замин, қитъаҳо, иншооти чиндор, платформаҳо ё қисми алоҳидаи онҳоро меомӯзад.

Вазифаҳои асосии заминшиносии минтақаӣ аксбардории геологӣ, аксбардории чоҳҳои пармашуда дар майдони бо таҳшиниҳо ғарамшуда, омӯхтани сохти геологии амиқиҳо бо усули геофизикӣ (гравометрия, магнитометрия, сейсмометрия) мебошад. Дар натиҷаи корбурди якҷои ин методҳо харитаи геологии майдони омӯхташуда ва буриши кӯндаланг сохта мешавад. Аз рӯи харита ва бурришҳо таърихи тараққиёти геологияи минтақа, мавқеъ, сохтору шакли қабатҳои чиндор дар фазои минтақа нишон дода мешавад.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* Геологияи минтақавӣ / К. Вазиров // Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.
**Заминшиносии дарёӣ** (форсӣ: زمین‌شناسی دریایی‎), **уқнуснигории заминшинохтӣ** (форсӣ: اقیانوس‌نگاری زمین‌شناختی‎) — яке аз шохаҳои заминшиносӣ, илм дар бораи таркиб, сохт ва таърихи як қисми калонтарини Замин, ки бо оби Уқёнуси Олам пӯшида шудааст. 

Вазифаҳои асосии заминшиносии дарёӣ таҳқиқоти ҷараёни геологӣ ва пайдарпай ташаккулёбии таҳнишастҳо, ҷинсҳои сатҳи Замин, қишр ва қаъри баҳрҳо, инчунин маъданҳо, ашёи минералии ба фаъолияти геологии баҳру уқёнусҳо вобаста мебошад. заминшиносии дарёӣ яке аз қисмҳои маҷмӯии ҳама гуна илмҳои геология буда, дар заминаи таҳқиқоти геологияи сатҳи Замин инкишоф ёфтааст ва яке аз соҳаи пешқадамтарин дониста шудааст. Заминшиносии дарёӣ бахши беканори геология буда, бо илмҳои геологияи динамикӣ, литология, минералогия, стратиграфия, палеонтология, геологияи таърихӣ, геоморфология, тектоника, вулканология (вулканшиносӣ), петрография, геологияи муҳандисӣ ва геологияи канданиҳои фоиданок алоқаи зич дорад. Дар таҳқиқоти заминшиносии дарёӣ усулҳои таҳқиқоти илмҳои зикршуда ҳамаҷониба истифода мешавад, вале аз рӯйи иҷрои корҳои саҳроӣ тафовут доранд. Намунаҳо ва озмоишҳо барои таҳқиқот ба воситаи киштиҳо бо асбобҳои махсуси геофизикӣ гирифта мешавад. Аз маводди пармакардаи баҳру уқёнусҳо барои таҳлил ва хулосабарорӣ истифода мекунанд. Ба омӯзиши ҷараёнҳое, ки дар қаъри баҳру уқёнусҳо ба вуқӯъ меоянд, соҳаи уқёнусшиносӣ машғул аст, вале он ба масоили сохти геологӣ ва таърихи тараққиёти қаъри баҳру уқёнусҳо посух дода наметавонад. Вазифаи заминшиносии дарёӣ омӯзиши қонунҳои паҳншавӣ ва шароитҳои пайдошавии конҳои канданиҳои фоиданок, аз қабили нафт, газ, гӯгирд (сера), маъданҳои оҳан, манган, ангишт, фосфоритҳо ва муайян кардани қабатҳои маъданҳо дар қаъри баҳрҳо мебошад. Инчунин таъмин кардани маълумоти ҳидрогеологӣ, сохтмонҳои дар қаъри баҳр, пешгӯӣ дар бораи зилзилаи зерибаҳрӣ ва мавҷҳои сунамиҳо, мудофиа аз ҳодисаҳои ғайричашмдошт, соҳаи моҳипарварӣ ва ҳифзи онҳо низ вазифаи заминшиносии дарёӣ мебошад.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* Геологияи баҳрҳо / К. Вазиров // Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️  Гузариш ба унсури Викидода  Фарҳангҳо ва донишномаҳо | 
* Большая китайская
* Большая норвежская
* Britannica (онлайн)
* Britannica (онлайн)
* Современной Украины

 |
| 

| Дар феҳристҳои китобшинохтӣ |
| --- |
| 
* BNF: 119315661
* GND: 4038316-7
* J9U: 987007543851605171
* LCCN: sh85129495
* NDL: 00564654
* NKC: ph124159

 |

 |
**Заминдор** (аз форсӣ: دار زمین‎) – соҳиби замин, молики милк), унвони меросии гурӯҳе аз ашрофи маҳаллӣ дар Ҳинди асримиёнагӣ, ки нисбат ба ҷогирдор имтиёз дошт, то вориси худро мустақилона интихоб кунад; дар қитъаи заминаш ҳаҷм ва усули ҷамъоварии андозро аз маҳсулоти кишоварзӣ муқаррар намояд. Аксари заминдорҳо ашрофи ҳинду буданд, ки баъди ишғоли минтақаи сукунаташон аз ҷониби мусулмонон, ба ҳукумати ин ё он сулолаи ҳукмрони Ҳинд тобеъ гардиданд. Заминдор тавассути кишоварзон қитъаи заминашро корида, уҳдадор буд, ки новобаста ба масоҳати майдони кишту ҳаҷми ҷамъоварии маҳсулот андози муқаррарии солонаро ба хазинаи ҳукумат супорад. Давлат танҳо дар сурати хиёнат варзидан ба ҳукумати марказӣ ё сарпечӣ кардани заминдор аз пардохти андоз метавонист заминҳои ӯро бозпас гирад. Дар аҳди Ҷалолуддин Муҳаммади Акбар қисми зиёди заминдорон дар минтақаҳои кӯҳистони дурдаст, аз қабили Роҷпутон, Орис, Бирор, Кобул, Гуҷарот ва Бангол имтиёзҳои худро ҳифз карданд. Баъди фавти Акбар аксарияти заминдорон ба хидмати дарбор роҳ ёфта, изофа
бар қитъаи заминашон ҷогир гирифтанд ва оҳиста-оҳиста фарқи заминдорӣ ва ҷогирдорӣ аз миён рафт.

Адабиёт
-------

Ад.: Антонова К. А. Очерки общественных отношений и политического строя Могольской Индии времен Акбара (1556–1605). М.
1952; Ашрафян К. З. Аграрный строй Северной Индии (XIII – середина XVIII в.). М. 1965; .بهمنیان دورۀ در دکن اسالمی-ایرانی تمدن و فرهنگ. معصومی
.Ҳусайнов. С تهران، ۱۳۸۹ ه. ش.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* Заминдор // Замин — Илля. — Д. : СИЭМТ, 2017. — С. 4. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 7). — ISBN 978-99947-33-89-9.
**Замини Афродита** (аз лот. Aphrodite Terra) — қитъаи баландтарин аз се баландии фарохи Зуҳра, ки масоҳаташ қариб баробари масоҳати Африқо ва дарозиаш ба ними даври сайёра баробар аст. Дар Нимкураи ҷанубӣ, ба хатти истиво (экватор) наздиктар ҷойгир аст. Иттиҳоди байналмилалии астрономҳо онро соли 1979 ба шарафи илоҳаи ишқу муҳаббат ва зебоӣ Афродита ном гузоштааст. Соли 1985 дар канори Замини Афродита дастгоҳҳои кайҳонии тамсилаи «Вега-1» ва «Вега-2» фуруд омаданд. Замини Афродита дар нимкураи аз Замин ноаёни Зуҳра (ҳангоми ба Замин наздик буданаш) қад-қади тӯли 10° а. ҷ. ва маркази он дар нуқтаи координатаҳояш 10° а. ҷ. 130° т. ш. ҷойгир аст. Замини Афродита аз шарқ ба ғарб 18000 км ва аз шимол ба ҷануб 5000 км тӯл кашидааст. Масоҳаташ вобаста ба баландии интихобшуда аз 29 то 41 млн км²-ро ташкил медиҳад, ки аз масоҳати Африқо бузургтар ва аз масоҳати Осиё хурдтар мебошад. Замини Афродита шаклан ба ақраби ба самти ғарб нигарон шабоҳат дорад. Он аз се минтақаи кӯҳии Овда, Тефия ва Атла иборат аст. Дар Атла дуввумин кӯҳи баланди сайёра – кӯҳи Маат воқеъ гаштааст, ки пайдоиши вулканӣ дорад. Релефи Замини Афродита. нисбат ба Замини Иштар ноҳамвортар буда, аз чинҳо ва тарқишҳо иборат аст, ки нишони фишурдашавии сайёра мебошад. Дар он сели гудозаҳо, канйонҳо ва сохторҳои ҳалқашакл низ мушоҳада мешаванд. Дар Замини Афродита якчанд силсилакӯҳи паст аз Замини Иштар низ мавҷуд аст.

Ҳамчунин нигаред
----------------

* Замини Иштар

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Замини Афродита // Замин — Илля. — Д. : СИЭМТ, 2017. — С. 5-6. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 7). — ISBN 978-99947-33-89-9.
**Заминрехтшиносӣ** (форсӣ: زمین‌ریخت‌شناسی‎), **геоморфоло́гия** (аз юн.-қад. γῆ «Замин» + μορφή «шакл» + λόγος «дониш, илм») — илм дар бораи релйефи сатҳи Замин, қаъри уқёнусу дарёҳо, пайдоиш, таҳаввул, қонунмандиҳои инкишоф ва нишонаҳои зоҳирии он.

Заминрехтшиносӣ релйефи имрӯзаи геологиро ҳамчун натиҷаи инкишофи қаблии сатҳи Замин меомӯзад. Заминрехтшиносӣ дар заминаи равандҳои эндогенӣ ва экзогенӣ тараққӣ карда, маълумоти он барои ҷустуҷӯи сарватҳои табиии зеризаминӣ, дар рафти ба нақша гирифтани иншооти саноатӣ, шаҳрвандӣ, ҳидроэнергетикӣ, роҳҳои оҳан ва худрав, бандарҳои баҳрӣ, мураттабсозии ҳудудҳо, мубориза алайҳи бодлесӣ (эрозия)-и замин, барои ҷустуҷӯи конҳои маъданҳои филиззӣ ва ғайрифилиззӣ истифода бурда мешаванд. Заминрехтшиносӣ ҳамчун илми мустақил дар охири асри 19 ва аввали асри 20 ташаккул ёфт. Солҳои 70 ва 80 асри 19 олимон И. В. Мушкетов ва Заминрехтшиносӣ Д. Романовский бори аввал дар ҳудуди Осиёи Марказӣ таҳқиқот анҷом дода, оид ба Заминрехтшиносӣ, палеонтология, петрография, тектоника ва сарватҳои табиӣ маълумот ба даст оварданд. Дар таҳқиқи Заминрехтшиносӣ-и Тоҷикистон олимон Б. Л. Личков, С. С. Шулс, А. Н. Промтов, О. К. Чедия ва В. В. Лоскутов, С. Ф. Машковсев, А. П. Марковский, Х. М. Абдуллоев, Ф. Ш. Раҷабов, С. М. Бобохоҷаев, Ғ. Т. Тоҷибоев ва дигарон саҳми бузург гузоштаанд.

Эзоҳ
----

1. ↑  Заминрехтшиносӣ чист? Маънои заминрехтшиносӣ(тоҷ.). *vazhaju.com*.  Вожаҷӯ. 4 ноябри 2020 санҷида шуд.

Адабиёт
-------

* Проблемы теоретической геоморфологии/Под ред. Л. Г. Никифорова. Ю. Г. Симонова;
* Симонов Ю. Г. Болысов С. И. Методы геоморфологических исследований: Методология. М. 2002;
* Вазиров К. В. Таърих ва методологияи илмҳои геологӣ. Д. 2014.

Сарчашма
--------

* Геоморфология / К. Вазиров // Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️  Гузариш ба унсури Викидода  Фарҳангҳо ва донишномаҳо | 
* Большая датская
* Большая каталанская
* Большая китайская
* Большая норвежская
* Большая советская (1 изд.)
* Большая советская (1 изд.)
* Britannica (онлайн)
* Universalis
* Современной Украины

 |
| 

| Дар феҳристҳои китобшинохтӣ |
| --- |
| 
* BNF: 11931568q
* GND: 4130684-3
* J9U: 987007565326705171
* LCCN: sh85054165
* NDL: 00573012
* NKC: ph114625

 |

 |
**Геодезияи муҳандисӣ** (ё амалӣ) — фасли заминсанҷӣ, ки усулҳои андозагирӣ ва афзорҳои барои таҳқиқ ва сохтмони иншооти муҳандисӣ истифодашавандаро меомӯзад.

Заминсанҷии муҳандисӣ инчунин усулҳои андозагирии геодезиро барои лоиҳакашӣ, сохтмон, истифодаи иншооти муҳандисӣ, муқоисаи сохтори иншоотҳо, мушоҳидаи тағйирот дар сохтори иншоотро таҳти таъсири омилҳои беруна коркард ва истифода мекунад.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* Геодезияи муҳандисӣ / Ҳ. Саъдуллоев // Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.
Маросими арӯсталбон дар ноҳияи Ҳисори Тоҷикистон
**Арӯсталбон** — навъе аз маросими таркиби ҷашни арӯсии тоҷикон ки баъд аз гузаштани як ҳафта, ѐ чанд моҳи маросими ҷашни арӯсӣ модари арӯс кулча, дастархон омода намуда, ҳамроҳи як зани дигар ба хонаи духтараш меояд. Модари домод зиѐфат ороста ҳамсоязанҳоро ба назди ӯ даъват менамод. Маросими арӯсталбон ва дар баъзе аз минтақаҳои ҷумҳурӣ *ҳафтаталбон* ном дорад, зеро модари арӯс духтарашро ҳамроҳи домод бори аввал баъди тӯяшон ба хонаи худ ба меҳмонӣ даъват менамояд.

Дар водии Ҳисор
---------------

Дар Ҳисор баъд аз як ҳафта ё бештар аз тарафи волидайни арӯс ба хонаи домод шахсеро фиристода навхонадоронро ба хонаи падари арӯс даъват менамоянд. Барои ин 
маросим хонаводаи домод тайёрии махсус мебинад. Дастархонҳоро пур аз нону кулча, самбӯса, қанду шириниҳо ва ғайра карда ба роҳ мебароянд. Арӯсро модару хоҳар ва бонувони дигари наздики домод ҳамроҳӣ мекунанд. Домод бо падару бародарон ва тағою амакҳояш ҳамроҳ мебошад. Ҳангоми ба хонаи хусур расидан ба зери пойи домод пойандоз мепартоянд, ки пас аз гузаштани домод аз болои он ҷӯраҳо ва хешон пойандозро талош карда, байни худ тақсим карда мегиранд. Пойандоз бо нияти муборак 
ва нек шудани қадами домод ба ин хонадон густурда мешавад.

Дар водии Самарқанд
-------------------

Дар Самарқанд ин ойинро ба таври кӯтоҳ «талбон» мегӯянд. Дар аввал бибихалифа «Саломнома» мехонад, сипас занҳо доира навохта рақсу хурсандӣ мекунанд. Арӯсталбон маросими интиҳоии ҷашни арӯсии тоҷикон ба шумор меравад. Ҳадаф аз баргузории ин маросим шиносонидани домод ба хешовандони арӯс мебошад. Баъд аз ин навхонадорон озодона ба хонаи волидайни арӯс рафтуо мекунанд. Аз ин сабаб ин маросимро дар баъзе ҷойҳо «пешипокушоӣ» низ меноманд.

Манобеъ
-------

1. ↑  Феҳристи миллии намунаҳои мероси фарҳангии ғайримоддӣ./ Пажӯшиҳгоҳи илмӣ-тадқиқотии фарҳанг ва иттилооти Вазорати фарҳанги ҶТ - Душанбе: "Ирфон", 2014, - С. 54
2. ↑  ПИТФИ Феҳристи миллии намунаҳои мероси фарҳангии ғайримоддӣ (пайванди дастнорас)
3. ↑  Донишномаи Ҳисор. - Душанбе: "Ирфон", 2015, - С. 133-134
**Арӯсбозӣ**, арӯсбиёрак

Як навъ бозии маъмули духтаракони хурдсол, ки дар боғ ё ҳавлӣ баргузор мегардад. Яке аз духтараконро ҳамчун «арӯс» интихоб карда, ба ӯ либосҳои тоза мепӯшонанд ва ба сараш рӯймоли калон меандозанд. Ду-се нафари дигар нақши меҳмононро бозӣ мекунанд, ки як-як ба арӯсхона медароянд. Яке аз духтарон дойира менавозад ва дигарон бонавбат аз ҷой хеста мерақсанд. Дар саросари кишвар фаъол аст.

Адабиёт
-------

1. Нурджанов Н. Игры // Таджики Каратегина и Дарваза. Вып.3, Д. 1976;
2. Донишномаи фарҳанги мардуми тоҷик. Ҷ.1. Д. 2015.

Нигаред
-------

* Бозиҳои миллӣ ва мардумии тоҷикон
* «Аҷириқ ба дандон» (бозӣ)

Манобеъ
-------

1. ↑  Феҳристи миллии фаҳанги ғайримоддӣ /Natioal list of intangible cultural hertage/ Пажӯшиҳгоҳи илмӣ-тадқиқотии фарҳанг ва иттилооти Вазорати фарҳанги ҶТ – Душанбе: «Аржанг» 2016, – С. 171


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Ин мақолаи нопурра аз таърих мебошад.Шумо метавонед бо пурра кардани ин ба Википедия кумак кунед.* |
Батометр
**БАТОМЀТР** (юн. bathos – умқ ва metron – андоза) — асбоби ҳидрологӣ барои аз умқҳои гуногуни баҳр, кӯл ва дигар обанборҳои табиӣ гирифтани намунаи об бо мақсади таҳқиқоти физикавию кимиёии об, моддаҳои органикӣ ва ноорганикии таркиби он.

Батометр инчунин барои андоза кардани ҳарор. оби қабати тадқиқшаванда истифода мешавад. Бо ёрии Батометр – тахиметр на фақат гирифтани намунаи об, балки муайян кардани суръати ҷараён (дар қабати матлуб) низ имконпазир аст. Батометрҳои ҳозиразамон хурд, ниҳоӣ, қаъриобӣ, таъйиноташон махсус ва ғ. мешаванд. Дар айни ҳол барои таҳқиқоти гуногун маҷмӯи таҷҳизоти телеметрӣ истифода мешаванд, ки бисёр хосиятҳои обро дар як вақт ба қайд мегиранд. Вале барои таҳқиқоти об дар шароити лабораторӣ намунаҳо фақат бо ёрии Батометр гирифта мешаванд.

Батометрҳо инчунин барои таҳқиқоти биологӣ истифода мешаванд. Аввалин расмҳои Батометр ба с. 1602 тааллуқ доранд.

Манбаъ
------

* Батометр // Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.
Батискаф
БАТИСКÁФ (юнони bathýs – жарф ва skáphos – киштӣ), дастгоҳи худгардест, ки дар умқи об барои таҳқиқи уқёнус ва дигар омӯзишҳои зериобӣ истифода мешавад.

Батискаф аз танаи сабук – шиноварак, ки бо моддаи аз об сабук (бензин) пур карда шудааст ва кӯраи пӯлодӣ (гондола) иборат аст. Дар шиноварак зарфҳои сарборӣ дошта (балластдор) ва батареяҳои аккумуляторӣ ҷойгиранд. Дар гондола одамон, дастгоҳи идоракунӣ, дастгоҳи ҳаводиҳӣ, радиостансия барои робита дар мавқеи болоиобӣ, телефони ултрасадо, камераи телевизион ва асбобҳои илмии таҳқиқотӣ ҷойгиранд. Аз беруни он муҳарррикҳои барқӣ бо чархҳои шинокунӣ ва фонусҳо насб карда шудаанд. Батискафи ҳозиразамон бо таҷҳизот барои гирифтани намунаи хок, аксбардорӣ муҷаҳҳаз мебошад. Қобилияти шиноварии Батискаф бо сарбории аз маводди сахт тайёршуда (одатан, оҳанмайдаҳои пӯлодӣ) ва рехтани бензин аз зарфи ҳаракатдеҳ ба танзим дароварда мешавад.

Нахустин Батискафро олими шветсиягӣ О. Пиккар сохтааст (1948). Ҳоло Батискаф ягона воситаест, ки бо ёрии он дар умқҳои зиёда аз 4000 м зери оби уқёнус таҳқиқот анҷом додан мумкин аст.

Манбаъ
------

* Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — 664 с. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.
**Кишвари Ҳиндустон** дорои пешинаи қобили таваҷҷуҳе аст. Қидмати инсон дар шибҳиқораи Ҳинд ба дусад то чаҳорсад ҳазор сол мерасад. Дар даврони қадим ҳиндиҳо замони мавъизаи буддо ва лашкаркашии Дориюшро ду мабда барои таъйини таърихи худ медонистанд.

Нахустин тамаддуни бузург ба маънои воқеъии он, тамаддун ҳавзаи рӯди Синд бо қидмати наздик ба сеҳазор сол пеш аз мелод аст, ки ба Тамаддуни дараи Синд маъруф аст, ки васеътарин густараи тамаддунии замони худ буда ва бо тамаддуни шаҳри сӯхта дар Эрон ҳамзамон аст ва муровидоти наздик доштаасту тақрибан пас аз вуруди ориёиҳо миёни солҳои 2000 то 1800 пеш аз мелод, ҳар ду аз миёнӣ рафтаанд. 

Вуруди ориёиҳо ба Ҳинд дар фарҳанги дину адабиёт ва системи иҷтимоъии ин сарзамин нақши бисёр муҳимме доштааст, ки аз он ҷумла метавон ба шаклгирии санскрити аввалия, тадвини матнҳои муқаддаси ҳиндуӣ ва системи табақоти ҷомеъаи Ҳинд ишора намуд. 

Дар давраи Ҳахоманишӣ, қаламрави салтанати Дориюши Кабир то Панҷоб густариш ёфт ва санъатгарон, пешаварону бозаргонон аз Ҳинд ба Эрон ва билъакс рафтуомад доштанд; Ва ҳатто дар бархе аз ҷангҳои миёни Эрону Юнони Бостон лашкариёни ҳиндӣ бахше аз сипоҳи ҳахоманиширо ташкил медоданд. Дар давраи Ашкониён низ, Меҳрдод аввали навоҳии Панҷобро замимаи қаламрави подшоҳии худ кард.

Искандар миёни солҳои 327 то 326 пеш аз мелод ба Ҳиндустон ҳамла кард вале ноком монд.

Эзоҳ
----

1. ↑  нусхаи бойгонӣ. 18 августи 2020 санҷида шуд. Баргирифта аз сарчашмаи аввал 2 апрели 2015.
2. ↑
3. ↑  *Encyclopaedia Iranica Foundation.* Welcome to Encyclopaedia Iranica(англ.). *iranicaonline.org*. 24 августи 2021 санҷида шуд.

|  |  |
| --- | --- |
| Таърих | *Ин мақолаи нопурра аз таърих мебошад.Шумо метавонед бо пурра кардани ин ба Википедия кумак кунед.* |

  



|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️  Гузариш ба унсури Викидода  Фарҳангҳо ва донишномаҳо | 
* Большая норвежская
* Ларусса
* Universalis

 |
**Анушервон Бекасиён** (форсӣ:  بیکسیان ‎) Анушервон Ғуломризо (тав. 5.10.1955, шаҳри Тошҳавзи Туркманистон), ҳайкалтарош (пайкарасоз), Арбоби ҳунари Тоҷикистон (1997).

Зиндагинома
-----------

Анушервон Бекасиён хатмкардаи Техникуми сохтмони шаҳри Душанбе (1974) ва Омӯзишгоҳи санъати амалии Урал (1984). Солҳои 1977–1980 устои кандакори корхонаи «Армуғон»-и шаҳри Душанбе, солҳои 1985–2004 рассоми Фонди бадеии Тоҷикистон буд. Соли 2004 аз Тоҷикистон ҳиҷрат намудааст.

Эҷодиёт
-------

Бекасиён чеҳраи навкори санъати пайкарасозӣ ва медалсозии тоҷик буда, бо такя ба анъанаҳои миллии пешин дар ҷодаи ба истилоҳ «Шакли хурди пайкарасозӣ» ба муваффақият ноил гаштааст. Дастранҷаш бо шарҳи амиқи фалсафию эстетикии образҳо, мавзунию зарифии композитсия, назокату латофат фарқ мекунад. Бекасиён техникаи рехтагарӣ аз филизз ва коркарди сангро хуб аз худ намуда, дар санъати амалии тоҷик равияи витара ба вуҷуд овард. Медалҳои «Ёдгориҳои таърихии Тоҷикистон», «Бахшида ба Ҷанги Бузурги Ватанӣ », «Ҳаёти атрофи мо», «Ихтиёрӣ », композитсияҳои «Муколама», «Гӯрӯғлӣ», «Сарчашма », «Ситораҳо», «Субҳдам », «Баробарии рӯзу шаби баҳорӣ» ва ғ. аз истеъдоди баланди медалсозию пайкарасозии муаллиф гувоҳӣ дода, дар фестивалу озмунҳои гуногун сазовори баҳои баланди мутахассисон гардидаанд. Нуқтаи баландтарини эҷодаш пайкараи Ҳаким Абулқосими Фирдавсӣ (соли 1992 ҳамроҳи С. Қурбонов офаридааст) аст, ки дар шаҳри Душанбе ҷойгир мебошад. Дорандаи Мукофоти давлатии Тоҷикистон ба номи Рӯдакӣ (1996).

Нигаред
-------

* Арбоби ҳунари Тоҷикистон

Сарчашма
--------

* Бекасиён Анушервон // Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.

Эзоҳ
----