recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Апаоша** — дар асотири мардуми ориёинажод дев (офариниши бад), таҷассуми хушксолист.

Мувофиқи устурае, ки дар «Тиштр-яшт»-и Авесто омадааст, Апаоша ба сурати аспи сиёҳи беёлу мӯи рехта, харобу лоғар ва муҳиб мебошад ва бо эзиди борон — Тиштрйа се шабонарӯз ҷанг мекунад. Дар ин устура Тиштрйа — рақиби Апаоша — аспи сафеди заринёл бо гӯшҳои зарину лигоми зарнишон аст. Набарди онҳо дар болои дарёи Воурукаша (васеъканор) сурат мегирад. Бори аввал дар ин ҷанг Апаоша пирӯзӣ меёбад. Тиштрйа аз Аҳура Маздо ёрӣ меҷӯяд. Мардум низ қурбониҳо карда, ба Тиштрйа ёрӣ мерасонанд. Дар набарди дуюм Тиштрйа бар Апаоша пирӯз мешавад ва ӯро аз дарёи Воурукаша ҳазор қадам дур меандозад ва бар рӯи замин борони файзбахш меборад.
Дар ин устура ҳодисаву воқеаҳои табиат — раъду барқ, боридани борон ба шакли рамзӣ тасвир шудаанд. Апаоша рамзи хушкӣ, хушксолӣ ва гармои тобистон аст, ки то пойиз (тирамоҳ) давом мекунад. Дар тирамоҳ мавсими боронгарӣ сар мешавад ва хушкиву гармои тобистон барои мавҷудияти худ мубориза мебаранд. Дар тасаввури мардум торикӣ, тундбод, гулдуроси раъду барқ пеш аз сар шудани борон ҷангу задухӯрди эзиди борон — Тиштрйа ва Апаоша буд. Устураи эзиди борон ва деви хушксолӣ — Апаоша ба эҷодиёти даҳанакии халқи тоҷик таъсир расонда, баъзе унсурҳояш дар эҷодиёти халқ роҳ ёфтаанд. Ҳоло ҳам мардум қурбонӣ мекунанд ва аз Худованд боридани боронро дархост менамоянд. Маросими даъвати борон дар баъзе ноҳияҳои Тоҷикистон Ашаглон, дар баъзе ноҳияҳо Сусхотун ном дорад. Ҳангоми иҷрои ин маросим сурудҳо мехонанд ва рақс мекунанд.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Апаоша / М. Диловаров // А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2021, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.

* Авесто, Д. 2001;
* Пури Довуд, Яштҳо, ҷ-ҳои 1 — 2, Т. 1348 ҳ. ш.
|  |
| --- |
| Унсури холии Викидода |

«**Анҷуману-л-удабо**» — тазкираест, ки Шамсуддин Ҳақиқии Табрезӣ (вафот 1943) ном тазкиранигори эронӣ солҳои 1929 — 1932 тартиб додааст.

Мундариҷа
---------

Ин тазкира аз 9 ҷилд иборат аст. Шарҳи ҳол ва намунаи ашъори 12 ҳазор шоирро дар бар мегирад. Номи шоирон мутобиқи алифбои арабиасоси форсӣ омадааст. Се ҷилди аввали «Анҷуману-л-удабо» аз ду қисм иборат аст. Дар қисми аввал шарҳи ҳолу намунаи осори 1378 шоир аз оғози шеъри форсӣ то садаи XVIII ҷой гирифтаанд. Дар қисми дуюм, ки аз 2 ҷилд иборат аст, оид ба 629 шоир маълумот дарҷ гардидааст. Қисми сеюми «Анҷуману-л-удабо» шарҳи ҳол ва осори муосирони муаллиф — ибтидои садаи XX-ро дар бар мегирад.

Муаллифи «Анҷуману-л-удабо» ба ҳайси маъхази асараш «Лубобу-л-албоб», «Тазкирату-ш-шуаро»-и Давлатшоҳи Самарқандӣ, «Майхона», «Сарви Озод», «Оташкада», «Маҷмаъу-л-фусаҳо», «Намунаи адабиёти тоҷик» ва ғайраро ном бурдааст.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Анҷуману-л-удабо / М. Диловаров // А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2021, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.

* Аҳмад Гулчини Маонӣ, Таърихи тазкираҳои форсӣ, ҷ. 1. Т. 1348.
**Гулрезон**, **гулафшонӣ**, **гулпошӣ** — расми гул рехтан бар сару зери пойи арӯсу домод дар ҷашни арӯсӣ (тӯй, сур) ва истиқболу пазироии меҳмони олиқадр. Ин расм ҳоло дар кишвари мо бо баъзе тафовутҳои шаклӣ мушоҳида мешавад.

Чунончи меҳмони иззатманди хориҷиро бо гулдастаҳо пешвоз мегиранд. Ҳамчунин пас аз бо ғалаба баргаштани варзишгарони номӣ ба ватан ба гарданашон гулчанбар меовезанд. Изофатан навъе аз тарф (нигар тарфбозӣ) низ гулрезон ном дошт.

Ин расм дар адабиёт ҳамчун образи бадеӣ маъмул буд ва шоирони пешин аз он фаровон истифода кардаанд:

> Биё то гул барафшонему май дар соғар андозем,  
> 
> Фалакро сақф бикшодему тарҳи дигар андозем.
> 
> 
> Ҳофиз
> 
> 

ё

> Чу гулафшон, ки шарарбор кунад оташбоз,  
> 
> Нуқтаҳо резад аз коғази печида бар он.
> 
> 
> «Баҳори Аҷам»
> 
>

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Гулрезон // Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.
**Гулпиёз** (лот. Allium schubertii) — як навъ пиёзи худрӯй.

Пояаш дароз (5-40 см), бехаш лундаи ғафс (1-4 см). Баргаш (2-5-то) нештаршакл (бараш 0,8-3 см). Хӯшагулаш чатрнамо (қутраш то 25 см); гулпояаш дароз (аз 1 то 20 см), гулаш майдаи сафедтоб ё гулобӣ. Ғӯзааш майда (бараш тақр. 4 мм). Апрел — май гул мекунад. Маъмулан, дар нишебиҳои санглоху регзори кӯҳҳо, буттазору ҷангали гармсер, алафзори дашт (қ-кӯҳҳои Зарафшон, Туркистон, Қурама, кӯҳи Муғул ва воҳаи дарёи Сир; дар баландии 400—1400 м аз с. б.) нумӯ меёбад.

Корбурдҳо
---------

Дар гулпарварӣ тавсия шудааст. Солҳои пеш аз пиёзаки гулпиёз ширеш тайёр карда барои часпондани пӯст, коғаз, шиша ва ғ. истифода мебурданд. Гулпиёз таъми нохуш дорад. Табибони халқӣ гулпиёзро гиёҳи шифобахш мешуморанд.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Гулпиёз / М. Ҳоҷиматов // Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.

* Комаров Б. М. Определитель растений Северного Таджикистана. Д. 1967;
* Ханнеке Вайн Дейк, Минеке Курпершок. Луковичные растения. М. 2003.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️  Гузариш ба унсури Викидода  Орояшиносӣ | 
* EOL
* GBIF
* GRIN
* iNaturalist
* NCBI
* IPNI
* POWO
* The Plant List
* Tropicos
* WFO

 |
**Гулрӯ Ҳоҷиева** (*Ҳоҷиева Гулру Равшанмуродовна*; зод. 1996, Тоҷикистон) — варзишгар (таэквон-до). Устоди варзиши дараҷаи байналмилалӣ.

Зиндагинома
-----------

Соли 2019 Донишгоҳи давлатии тиббии Тоҷикистонро хатм кардааст.

Ифтихорот
---------

Ғолиби Чемпионати Ҷумҳурии Тоҷикистон (2009—2010), дорандаи 3 медали тило ва 1 нуқраи Чемпионати Осиё дар Ҷумҳурии Қазоқистон (2010), ҷоизадори Чемпионати ҷаҳон дар Белоруссия (2010), дорандаи 4 медали тилои Чемпионати Осиё (2012), 2 медали тило ва 1 биринҷии Чемпионати ҷаҳон дар Эстония (2012), ғолиб ва ҷоизадори Чемпионати Ҷумҳурии Тоҷикистон (2013), ғолиби Чемпионати Осиё дар Непал (2014), ғолиби Чемпионати ҷаҳон байни бонувони наврас (медали тило ва медали нуқра; Душанбе, 2014).

Эзоҳ
----

1. 1 2  Инҳо дар соли 2019 ДДТТ ба номи Абӯалӣ ибни Синоро бо «Дипломи аъло» хатм намудаанд, *Ворисони Сино* (6 июни 2019), стр. С. 9.
2. ↑  На ЧМ по таэквондо IТF выступят 16 таджикских спортсменов(рус.). *Sputnik Таджикистан* (24 августи 2015). 3 феврали 2023 санҷида шуд.

Адабиёт
-------

* Ҳоҷиева Гулрӯ // Донишномаи Душанбе. — Д.: СИЭМТ, 2016. — С. 671. — 732 с. — ISBN 978-99947-33-89-7.
**Апекс** (лот. apex — қулла, авҷ) — дар астрономия нуқтаи сфераи осмонӣ, ки системаи Офтоб ё Замин ба сӯи он ҳаракат мекунад. 

Апекси Офтоб дар бурҷи Ҷосӣ
Апекси ҳаракати солонаи Замин дар гирди Офтоб дар ҳамвории эклиптика хобида, нисбат ба самти Офтоб қариб амудӣ аст. Апекси ҳаракати асрии системаи Офтоб нисбат ба ситораҳои наздиктарин дар бурҷи Ҷосӣ (Геркулес) воқеъ аст. Нуқтаеро, ки мадори радифи маснӯи Замин аз ҳамвории экватори Замин дар масофаи дуртарин воқеъ гардидааст (ба самти шимол), низ апекс меноманд.

Антиапекс
---------

Антиапекс (аз анти … ва апекс), нуқтаи сфераи осмон, ки муқобили апекс аст.

Эзоҳ
----

1. ↑  Антиапекс // А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2021, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.

Сарчашма
--------

* Апекс // А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2021, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.
**Анҷумӣ** Мирзо Боқии Бухороӣ (соли таваллуд ва вафот номаълум) — шоири тоҷик (нимаи дуюми садаи XVI).

Зиндагинома
-----------

Муаллифони тазкираҳои дар садаи XVI таълифшуда (Мутрибӣ, Хоҷа Ҳасани Нисорӣ ва дигарон) Анҷумиро чун шахси фозилу донишманд, дорои қобилияту истеъдоди худодод тавсиф намудаанд. Дар ҷавонӣ мулозими яке аз ҳокимони сулолаи Шайбониён буд. Баъдан ба Ҳиндустон сафар кард ва ба хидмати писари шоҳ Акбар (ҳукмронӣ 1556—1605) дохил шуд.

Аз Анҷуми дар тазкираҳои номбурда ва баёзҳо ғазалҳо, қасидаҳо, рубоиҳо, қитъаҳо сабт гардидаанд. Аз осори боқимондааш бармеояд, ки вай дар мавзӯъҳои ишқ, ҳасби ҳол, панду насиҳат ва ғайра ба сабки шоирони гузаштаи форс-тоҷик шеърҳо эҷод кардааст. Абёти зерин намунае аз ашъори ӯст:

> То дили Фарҳодро Ширин барад аз дилбарӣ,  
> 
> Гашта қуллоби муҳаббат нохуни кабки дарӣ.  
> 
> Пеши сарви хеш хоҳам гарданатро баста бурд,  
> 
> Фохта, аз пастии шамшод то кай мепарӣ?  
> 
> Гар кашӣ сад сурат, эй Монӣ, намемонад ба пар,  
> 
> Ман надонам чист мақсудат аз ин суратгарӣ.  
> 
> Гар ба сар ҷо дода сархайли парирӯён шудӣ,  
> 
> Метавон гуфт, эй парипайкар, туро рашки парӣ.  
> 
> Пояи назмат чу гуфтори Низомӣ шуд баланд,  
> 
> Анҷумӣ, мегӯ сухан з-ин пас ба тарзи Анварӣ.
> 
>

Адабиёт
-------

* Каримов У. Адабиёти тоҷик дар асри XVI, Д. 1985.

Сарчашма
--------

* Анҷумӣ, Мирзо Боқии Бухороӣ / У. Каримов // А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2021, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.
|  |
| --- |
| Унсури холии Викидода |

**Ахлóқи Шифоӣ** (ар. اخلاق شفائ‎) — асари Саидмузаффар ибни Муҳаммад Ҳусайнии Табиби Кошӣ, мутахаллис ба «Шифоӣ» доир ба илми ахлоқ.

Ба забони форсӣ таълиф шуда, дар ду мақола тадвин гардидааст. Мақолаи нахустини он дар бораи фазилатҳои ахлоқӣ аз 21 боб ва мақолаи дуюм дар дифоъ аз илми ахлоқ аз 17 боб иборат мебошад. Дар «Ахлоқи шифоӣ» вобаста ба мавзӯъҳои ахлоқӣ достонҳои муносибе нақл шудаанд. Бино ба маълумоти «аз-Зареъа» муаллиф китоби дигаре ҳам дар илми тиб ба номи шоҳ Таҳмосп иборат аз 20 боб таълиф кардааст.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* محمد علی طبری. زبدةالاثار. تهران، ۱۳۷۲

Сарчашма
--------

* Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — 664 с. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.
**Ахто́ъ** (ар. اختاء‎), **охта** — яке аз муҳимтарин вазоиф дар дарбори Сомониён. Ба лиҳози ҳузури ғуломони фаровон, ахта кардан (бехоя кардани мард) вазифаи муҳимме дар дарбор буда, ки мутасаддии онро «ахточӣ» меномиданд. Вазифаи ахтоъ (ба туркӣ «ахтабек», «ахтачӣ», «охтачӣ») дар замони ҳукумати хонадонҳои туркзабони Осиёи Марказӣ ва Эрон низ маъмул буд. Касеро, ки мутасадди ахта кардани ҳайвонот (аз қабили асп, гӯсфанд, буз ва...) буд, «ахточӣ», «ахтачӣ» ё «мирзо охур» низ меномиданд. Истилоҳи «охтахона», ки ба маънии «саисхона» истифода мешавад, бар решаи ахтоъ сохта шуда, яъне ҷое ки чаҳорпоён нигаҳдорӣ мешаванд, мебошад.

Ҳамчунин нигаред
----------------

* Ахта
* Кастратсия

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Бойматов Л. Д. Ахтоъ. // Донишномаи Рӯдакӣ. Ҷ. 1. Д. 2009.

Сарчашма
--------

* Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — 664 с. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.
**«Ахлóқи Муҳсинӣ»** (форсӣ: اخلاق محسنی‎) — асари пандуахлоқии Ҳусайн Воизи Кошифӣ, ки соли 1500 навишта шудааст.

«Ахлоқӣ Муҳсинӣ» ба Абдулмуҳсин Мирзо – писари Ҳусайн Бойқаро бахшида шуда, аз муқаддима ва чил боб: аз ҷумла бобҳои ибодат, ихлос, шукр, сабр, ризо, таваккул, ҳаё, иффат, адаб, ҳиммат, азм, ҷидду ҷаҳд, субот, адл, афв, ҳилм, хулқу рифқ (некӣ) ва нармӣ, шафқат ва марҳамат, саховат ва эҳсон, тавозуъ ва эҳтиром, амонат ва хиёнат, вафо ба аҳд, сидқ, ҳоҷатбарорӣ, тааннӣ ва тааммул, машварат ва тадбир, дурандешӣ, шуҷоат, ғайрат, сиёсат, фаросат, иғтиноми фурсат (ғанимат донистани фурсат), талаби некномӣ, риояти ҳуқуқ ва ғайра иборат аст. Муаллиф барои шоҳ донистани ин сифатҳоро ҳатмӣ мешуморад ва дар ҳар боби асар доир ба ягон масъала нуқтаи назари шахсии худро баён карда, барои таъсирбахштар шудани он ҳикояту ривоятҳои таърихию воқеӣ меорад. Ӯ гоҳе дар зимни ҳикоятҳо бо рамз ё ошкоро қашшоқии мардум, авҷ гирифтани ҷабру зулм, бадахлоқию бадкирдории табақаҳои болоиро нишон медиҳад ва роҳҳои барҳам додани нобаробариро ҷустуҷӯ мекунад.

Тарҷума ва нашрҳо
-----------------

«Ахлоқӣ Муҳсинӣ» дар байни хонандагон хеле машҳур буда, чанд бор ба табъ расидааст ва ба забони ӯзбекӣ низ тарҷума шудааст.

Соли 2009 Сарредаксияи илмии Энсиклопедияи Миллии Тоҷик «Ахлоқӣ Муҳсинӣ»-ро дар силсилаи Энсиклопедияи насри тоҷику форс ба табъ расонд.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — 664 с. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.
**Ёли** — дарёе дар Русия, ки аз ҳудуди ноҳияи Кондинскии Округи Мухтори Ханти-Манси мегузарад. Манбаи дарё 36 км аз соҳили рости дарёи Лут ҷойгир аст. Дарозии дарё 17 км аст.

Маълумоти феҳристи об
---------------------

Мувофиқи маълумоти Феҳристи давлатии оби Русия ба ноҳияи ҳавзаи Иртиш тааллуқ дорад, қитъаи хоҷагии оби дарё Конда, зерҳавзаи дарё Конда мебошад. Ҳавзаи дарёи дарё Иртиш аст.

Рамзи объект дар Феҳристи давлатии об аст 14010600112115300017426 .

Эзоҳ
----

1. ↑  Ресурсы поверхностных вод СССР: Гидрологическая изученность. Т. 15. Алтай и Западная Сибирь. Вып. 3. Нижний Иртыш и Нижняя Обь / под ред. Г. Д. Эйрих. — Л.: Гидрометеоиздат, 1964. — 432 с.
**Ахтал** (*Абумолик ибни Ғавс ибни Салт*; ар. الأخطل التغلبي‎, 640, Ҳира — 710) — шоири араб, аз қабилаи Тағлиби гурӯҳи қабилаҳои Рабиъа мебошад.

Зиндагинома
-----------

Абумолик ибни Ғавс ибни Салт соли 649 таваллуд ёфтааст. Ахтал диёнати насронӣ дошта аз ҷавонӣ чун шоири ҳаҷвгӯ маъруф буд. Пас аз дарёфти робита бо дарбори сулолаи Умавиён шуҳрати бештар пайдо кард, зеро таҳти ҳимояти халифаҳои умавӣ қарор гирифта, душманони онҳоро ҳаҷву интиқод мекард. Аз ин рӯ, лақаби «шоири Умавиён»-ро касб кард.

Ахтал шоири бадавӣ буд ва дар ашъори худ, ки аҳдофи сиёсӣ дошт, манфиатҳои қабилаи худро низ дифоъ менамуд. Вале, асосан, Умавиёнро ҷонибдорӣ карда, онҳоро таърифу тавсиф менамуд ва мухолифонашонро зери тозиёнаи истеҳзову танқид мегирифт.

Эҷодиёт
-------

Дар эҷодиёти ӯ навъҳои гуногуни адабӣ мадҳ, ҳаҷв, фахр, васф, марсия, тааззул ва хамриёт ба чашм мерасанд. Хамриёти Ахтал хеле устодона навишта шудаанд. Дар ин гуна шеърҳо ӯ аз киштукори токистони ангур сар карда, сипас тарзи тавлиди май ва нигаҳдории онро дар хумҳо тавсиф менамояд. Пас рангу бӯйи май, тарзи нӯшидан ва таъсири онро моҳирона тасвир мекунад. Хамриёти дар асрҳои баъдӣ навиштаи шоири арабизабони эронӣ Абунувос ва устод Рӯдакӣ маҳз ҳамин гуна шеърҳои Ахталро ба ёд меоваранд.

Осор
----

Аз Ахтал маҷмӯаи бузурги ашъор то ба имрӯз боқӣ мондааст, ки якчанд маротиба дар кишварҳои арабӣ ба чоп расидааст. Муҳаққиқони араб дар бораи ҳаёт ва эҷодиёти ӯ асарҳои таҳқиқотӣ навиштаанд ва аз онҳо бармеояд, ки вай дар адабиёти қадимии араб мақоми сазовореро ишғол менамояд.

Эзоҳ
----

1. 1 2  *Bibliothèque nationale de France* идентификатор BNF (фр.): платформаи додаҳои боз — 2011.
2. 1 2   (ингл.) — Consortium of European Research Libraries.
3. 1 2  Gran Enciclopèdia Catalana (кат.) — Grup Enciclopèdia, 1968.
4. ↑  AYYILDIZ, E. (2017). El-Ahtal'ın Emevilere Methiyeleri. Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi Dergisi, 57(2).  Бойгонӣ шудааст 24 июли 2020  сол.

Адабиёт
-------

* Ахталь — Краткая литературная энциклопедия
* *Крачковский И. Ю.* Вино в поэзии ал-Ахталя. — Москва, 1956.

Сарчашма
--------

* Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — 664 с. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.
**Опера-буффа** (фр. opera-buffa, операи мазҳакавӣ) — жанри операи итолиёӣ; мазҳакаи мусиқӣ дар сужети ҳаётӣ. Опера-буффа дар охири садаи XVIII ва аввали садаи XIX пайдо шуда, дар асоси ҳаргуна мазҳака ва эҷодиёти сурудҳои халқӣ-ҳаётӣ маъмул гардид. Дар муқоиса аз операҳои мазҳакавии олмонӣ, австриягӣ, фаронсавӣ, россиягӣ дар Опера-буффа саҳнаҳои нутқ (суханронӣ) вуҷуд надоштанд; ба ҷои онҳо речитатив васеъ истифода бурда мешуданд. Муаллифони машҳури Опера-буффа дар Аврупо Д. Перголези («Хонум-хидматгор»), Д. Чимароза («Никоҳи махфӣ») ва ғ. дониста шуданд.

Нигаред
-------

* Операи калон

Эзоҳ
----

1. ↑  Обидпур Ҷ. Луғатномаи тафсирии мусиқӣ / зери назари Б.Қобилова. – Душанбе: Аржанг, 2019. – С.282 – 480 с. ISBN 978-999-47-43-90-2 (тоҷ.)

Пайвандҳо
---------

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️  Гузариш ба унсури Викидода  Фарҳангҳо ва донишномаҳо | 
* Большая датская
* Большая каталанская
* Большая норвежская
* Большая российская (научно-образовательный портал)
* Брокгауза и Ефрона
* Малый Брокгауза и Ефрона
* Britannica (онлайн)
* De Agostini

 |
| Дар феҳристҳои китобшинохтӣ | 
* BNF: 161724304
* GND: 4139331-4
* J9U: 987007548585505171
* LCCN: sh85094914
* NKC: ph343742

 |
**Ахсикáт** — пойтахти қадимии водии Фарғона, ки асрҳои 3-2 то м. бунёд шудааст.

Ахсикатҳои 9-16 ба шаҳри калон табдил ёфта, дар ҳаёти сиёсӣ, иқтисодӣ ва мадании Фарғона нақши муҳим бозид. Бори аввал дар маъхазҳои садаи X номбар шудааст. Ахсикат баъди Андиҷон шаҳри калонтарин буда, охири садаи XVI хароб гардид. Харобаҳои Ахсикат ҳоло Эски Ахси ном дошта, дар ҷамоати деҳоти Шаҳанди ноҳияи Намангони вилояти Намангон дар соҳили рости дарёи Сир воқеъ мебошанд. Ахсикат аз се қисм: арк, шаҳристон ва рибот иборат буда, ҳар кадом аз се тараф бо деворҳои алоҳида иҳота шудаанд. Аз ҷануб дарёи Сир чун садд хидмат мекунад. Аз маъхазҳои садаи X маълум мешавад, ки дар арк кӯшки ҳоким ва маҳбас, дар шаҳристон — бозори дохилӣ ва масҷиди ҷомеъ, дар работ маҳаллаҳои ҳунармандон ва бозори берунӣ воқеъ будаанд. Ҳавлиҳои аз хишти пухта сохташудаи шаҳристон аз чанд ҷӯй об мегирифтанд. Роҳ Ахсикатро бо Андиҷон, Марғелон, Хӯқанд, Косон ва Қув, ба воситаи Поп бо Хуҷанду Илоқ мепайваст. Дар Ахсикат соли 1885 ва 1914 ҳафриёт доир шуда, соли 1940 Институти таъриху бостоншиносии АИ Ӯзбекистон таҳқиқоти махсус доир намуд. Аз он ҷо лӯлаҳои сафолин, тангаҳои гуногун, зарфҳои шишагин ёфт шуданд. Дар ғарбтари Ахсикат вуҷуд доштани харобаи шаҳри қадимаи давраи ғуломдорӣ муайян гардид. Соли 1965 дар Ахсикат хазинаи тангаҳои мисин ёфт шуд.

Он аз соли 1950 чун ёдгори таърихӣ таҳти муҳофизати давлат аст.

Эзоҳ
----

Пайвандҳо
---------

* *И. Ахраров*. Новые археологические материалы с городища Ахсикет XIV—XVI веков: Общественные науки в Узбекистане, вып. № 8-9. Ташкент, 1969.(пайванди дастнорас)

Сарчашма
--------

* Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — 664 с. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️  Гузариш ба унсури Викидода  Фарҳангҳо ва донишномаҳо | 
* Большая российская (старая версия)

 |
**Ахтарнигор** (форсӣ: اخترنگار‎), **астрограф** (аз юн.-қад. ἄστρον — нур ва γράφω — менависам) — абзори ахтаршиносӣ барои аксбардориҳои кайҳонӣ. Ахтарнигорро аз рӯйи тарҳи рефрактор, рефлектор ва ё телескопи оинагӣлинзагӣ месозанд. Ахтарнигор дар қисми дидгоҳ кассети аксбардорӣ дорад, ки афканишоти ҷирми мунирро қабул мекунад. Ҳоло ба ҷойи лавҳаи аксбардорӣ ошкоргарҳои рақамӣ ба кор бурда мешаванд. Дар Расадхонаи Ҳисор ахтарнигори 40-сантиметраи Сейсс-Йена истифода ме­шавад.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Астрограф // Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.
**Ахтаршиносии баҳрнавардӣ**, **астрономияи баҳрнавардӣ** — соҳаи ахтаршиносии амалӣ, ки дар санъати дарёнавардӣ истифода мешавад. Ахтаршиносии баҳрнавардӣ барои аз рӯйи ҷирмҳои мунир ва радифҳои маснӯи Замин муайян намудани самт, мавқеи киштӣ дар баҳр ва ислоҳи нишондиҳандаи асбобҳои самтгирӣ истифода мешавад. Мавқеи киштӣ дар баҳр (арз ва тӯли ҷуғрофии он) бо ёрии андозагирии баландии ҷирми мунир дар уфуқи дидашавандаи баҳр ё дар сатҳи уфуқи сунъие, ки бо усулҳои гуногун дар киштӣ фароҳам оварда шудаанд, муайян карда мешавад. Самти маҳалли ҷойгиршавии киштӣ дар асоси формулаҳои мусалласоти куравӣ муайян карда мешавад.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

Сарчашма
--------

* Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — 664 с. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.
**Ёрии Ҳофиз** (Устод Ёрии Хонанда, Гӯянда) — сароянда, навозанда ва мусанниф, хаттот, шоири форс-тоҷик, зодаи Ҳирот. Ҳунари сознавозӣ, овозхониро аз овони ҷавонӣ назди падараш омӯхт. Назди Устод Шодӣ ва Ғулом Шодӣ овозхонию навозандагӣ, аз Хоҷа Абдуллоҳи Марворид, Амир Муртоз, Хоҷа Юсуфи Бурҳон мусиқии назариро омӯхтааст. Санъати хаттотиро аз Султоналии Машҳадӣ омӯхта, дар хатти настаълиқ, ҳунари муқовасозию ҳалкорӣ аз нафискорони ин анвои ҳунарҳои бадеӣ будааст. Ёрии Ҳофиз дар мусиқӣ бештар шуҳратёр шуда, дар овозхонӣ, махсусан, дар иҷрои қисм, шохаҳои мураккаби мақомҳо («савт», «нақш», «амал») маҳорати баланди иҷроӣ ба харҷ медодааст. Дар шаклу анвои шеърию мусиқии «пешрав», «кул-лиёт», «қавл», «тарона», «сунбулӣ» ба усулу зар-бҳои мақомҳои «Наво», «Рост», «Бузург», «Ушшоқ» таснифоти таркибан мураккаб сохта, махсусан «Куллиёти Ёрӣ» (ба мақомии «Ҳусайнӣ»), «Амали дилошӯб» (ба мақоми «Ушшоқ»), «Кор ба усул» ва ғ. аз ихтирооти ӯст. Ёрии Ҳофиз ба ғазалҳои Ҷомӣ чандин таснифот дар шаклу анвои мусиқии «тарона», «қавл», «амал», «нақш» сохта, асарҳои назиравиаш «Нақши Мавлавӣ», «Нақши ситамкаш» (ба ғаз. Ҷомӣ) дар ҳаёти мусиқии иҷроии Ҳирот, Самарқанд шуҳрати хоса касб кардааст.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Бобур, Бобурнома, Тош. 1993;
* Навоӣ, Маҷолис-ун-нафоис, Тош. 1964;
* Дарвешалии Чангӣ, Рисолаи мусиқӣ, Р:7005-111, ИВАН Уз.ССР;
* Энсиклопедияи адабиёт ва санъати тоҷик, ҷ.1, Душ. 1988;
* Машҳун Ҳ. Таърихи мусиқии Эрон, ҷ.1, Теҳрон, 1376.
* Шашмақом

1. ↑  Донишномаи Шашмақом./Зери таҳрири Олимов К. Абдувалиев А. Азизӣ Ф. Раҷабов А. Ҳакимов Н. – Душанбе, 2009. - с. 70 ISBN 978-99947-49-13-3
**Шӯрои Олии ҶШС Тоҷикистон** (имлои пешина **Совети Олии РСС Тоҷикистон**; рус. Верховный Совет Таджикской ССР) — мақоми олии якпалатагии ҳокимияти давлатӣ дар ҶШС Тоҷикистон ва Ҷумҳурии мустақили Тоҷикистон мебошад (аз 9 сентябри 1991), ки аз соли 1937 то 1994 фаъолият мекард.

ШО қаблан барои 4 сол ва тибқи Конститутсияи соли 1978 - ба муддати 5 сол, ба ҳисоби 1 вакил аз 8000 сокин интихоб мешуд. Дар давраи байни сессияҳои Шӯрои Олӣ мақоми олии ҳокимияти давлатӣ Президиуми Шӯрои Олии ҶШС Тоҷикистон буд. Шӯрои Олӣ ҳукумати ҷумҳурӣ - Шӯрои Вазирони ҷумҳурӣ, қонунҳои ҶШС Тоҷикистон ва ғ.-ро таъсис дод.

Даъватҳо
--------

**Даъвати 1:** 13 июли 1938 — 8 августи 1946**Даъвати 2:** апрели 1947 — апрели 1951**Даъвати 3:** марти 1954 — октябри 1954**Даъвати 4:** 28 марти 1955 — 13 январи 1959**Даъвати 5:** 27 марти 1959 — 22 декабри соли 1962**Даъвати 6:** 28 марти 1963 — 27 декабри соли 1966**Даъвати 7:** 19 апрели 1967 — 18 декабри соли 1970**Даъвати 8:** 29 июни соли 1971 — 27 декабри соли 1974**Даъвати 9:** 3 июли соли 1975 — 14 декабри соли 1979**Даъвати 10:** 25 марти 1980 — 13 декабри 1984**Даъвати 11:** 29 марти 1985 — 23 ноябри соли 1989

**Даъвати 12:** 29 марти 1990 — 6 декабри соли 1994

Раҳбарият
---------

### Раисони Совети Олии РСС Тоҷикистон

* Ашӯров, Неъмат (13 июли 1938 - ? )
* Пулатов, Тоҳир Пирмухамедович (июни 1945-1952)
* Ҳасанов, Абдувоҳид (? — 17 августи 1961)
* Миршакар, Мирсаид (17 августи 1961 — 3 июли 1975)
* Ҷӯраев Қанддил Шарипович (3 июли соли 1975 — 25 марти 1980)
* Ҳасанов Усмон (25 марти 1980 — 29 марти 1985)
* Назаров, Талбак (29 марти 1985 — 18 ноябри соли 1988)
* Табаров Муродалӣ Сафарович (18 ноябри соли 1988 — 12 апрели 1990)

### Раисони Президиуми Совети Олии РСС Тоҷикистон

* Шоҳгадоев, Мунавар (15 июли 1938 - 29 июли 1950)
* Додхудоев, Назаршо (29 июли 1950 - 25 майи 1956)
* Раҳматов, Мирзо Раҳматович (25 майи 1956 - 28 марти 1963)
* Холов, Маҳмадулло Холович (29 марти 1963 - 17 феврали 1984)
* Паллаев, Ғайбназар Паллаевич (17 феврали 1984 - 12 апрели 1990)

### Раисони Шӯрои Олии ҶШС Тоҷикистон дар солҳои 1990-1991

Дар моҳи апрели соли 1990 Президиуми Шӯрои Олии ҶШС Тоҷикистон пароканда карда шуда, вазифаҳои он ба зиммаи Раиси Шӯрои Олӣ вогузор карда шуданд. Ҳамин тариқ, бо чунин унвон мансаби Раиси Шӯрои Олии ҶШС Тоҷикистон дар солҳои 1990-1991 аз ҷиҳати мундариҷа аз мансаби ҳамном то соли 1990 ба куллӣ фарқ мекард.

* Маҳкамов, Қаҳҳор Махкамович (12 апрел — 30 ноябри соли 1990)
* Аслонов, Қадриддин Аслонович (30 ноябри соли 1990 — 23 сентябри 1991)
* Набиев, Раҳмон Набиевич (23 сентябр — 2 декабри соли 1991)
* Кенҷаев, Сафаралӣ Кенҷаевич (2 декабри 1991 — 22 апрели 1992)
* Искандаров, Акбаршо Искандарович (11 август — 19 ноябри соли 1992)

Пайвандҳо
---------

* Маълумот дар knowbysight.info
**Ашти Калон** (номи пешинааш Дашти Ёвон), дашт дар ҳудуди ноҳияи Ашти вилояти Суғд. Дар соҳили рости дарёи Сир ва обанбори Қайроққум ҷойгир аст. Ашти Калонро аз шимолу ғарб доманаи қаторкӯҳи Қурама, аз ҷанубу ғарб кӯҳи Оқбел, аз ҷанубу шарқ адирҳои Суффатоғ иҳота кардаанд. Дар шимолу шарқ бо Ӯзбекистон ҳамҳудуд аст. Тӯлаш аз ҷанубу ғарб ба шимолу шарқ 50 км, бараш 13–20 км. Ашти Калон ҳамвории васеи доманакӯҳӣ буда, сатҳаш аз шимолу ғарб ба тарафи ҷанубу шарқ (аз баландии 930 м то 430 м) тардиҷан паст мешавад. Ашти Калонро сойҳои Долона, Мулломир, Понғоз, Ошоба, Ғудос, Ашт, Пунук ва ғ. бурида мегузаранд. Манбаи оби ин сойҳо асосан барфу борон буда, тобистон аксари онҳо хушк мешаванд. Иқлими Ашти Калон – хушк (континентӣ). Тобистон гарми бебориш, зимистон хунуки камборишаҳри Ҳарорати миёнаи январ –2,2°С, июл 27,9°С. Давраи бебарфӣ – 230 рӯз. Боришоти солона 89–249 мм. Хокаш бӯри хокистарранг, марғ­зорӣ ва шӯри ботлоқӣ, инчунин регдор. Қисми шимолӣ ва шимолу ғарбии Ашти Калон дашти беоби нокорам, ҷанубу шарқиаш – обшору корам. Солҳои Ҳокимияти Шӯравӣ дар он як совхоз ва 7 колхоз бунёд гардида буд, ки ҳоло ба хоҷагиҳои деҳқонӣ тақсим шудаанд. Майдони обёришавандааш – 61,5 ҳазор га. Заминҳо аз Канали Калони Шимоли Фарғона, қисман аз сой ва пармачоҳҳо обёрӣ мешаванд. Азхудкунии Ашти Калон давом дорад.

Адабиёт
-------

* Ашти Калон // Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.
**Ёсири Бахтиёрӣ** (форсӣ: یاسر بختیاری‎) бо номи ҳунарӣ «Ёс» (форсӣ: یاس‎) зодаӣ 30 хурдод 1361 дар Теҳрон сарояндаи мусиқии рэпи форсӣ аст.

Бозигарӣ
--------

Ёс дар соли 1982 дар охирин филми баланд Brenna Kazrany ба ном «Ради як достони занона» ба эъфоӣ нақш пардохтааст в хонандагии рап титроҷ поиониро низ бар уҳда доштааст. Ӯ ба унвон намояндае аз хонандагони рап порсӣ дар филми мустанди «Rock on» ҳозир шуд. Ин филм мустанад ба сурати тахассусӣ ба мусиқии рок дар Эрон мепардозад, ба таҳиякунандагии Шаҳриёр Кабирӣ сохта шудааст.

Албум
-----

* *Хиёбониҳо*
* *Ба умед Эрон*

Албумҳои муштарак
-----------------

* *Васият номa*
* *Overdose*
* *Аз мост ки бар мост*

Эзоҳ
----

1. ↑
Ёсуман — Шоҳсуман
**Ёсуман**, ёсамин, ёсмин, с у-мав *(Jasminum)*, буттаи хазонрез ё ҳамешасабзи печанда. Барги сода, мураккаб аз баргчаҳо иборат аст ё себарга, гули сафед, зард, сурхтоби хушбӯй ва тоза дорад. Қариб 200 намуди ёсуман маълум буда, асосан дар минтақаҳои тропикӣ ва субтропикии Осиё, Африқо ва Амрикои Ҷанубӣ мерӯяд. Дар собиқ Иттиҳоди Шӯравӣ се намуди ёсуман.

*J. officinale* — дар Кавказ ва Тоҷикистон; *J. revolutum* — танҳо дар қаторкуҳҳои Дарвоз; *J. fruti-cans* — Қрим ва Кавказ вомехурад. Аз гули шоҳсуман — *Jasminum grandiflorum* (Ҳимолой) ва ёсумани хушбуй — *Jasminum odoratissimus* (ҷазираи Мадейра) равғани эфир мегиранд, ки дар атриёт фаровон истифода мешавад. Ёсумани ҳамешасабзи печактана — Jasminum sambac чун гули хонагӣ маъмул аст.

Ёсумани сафед *(Jasminum officinale)* буттаест, ки навдаҳои хазанда ё печанда дорад. Қадаш то 1 м. Шохчаҳояш камбарг, баргаш пармонанд (дарозиаш то 10 см, бараш то 7 см) буда, тамоми зимистон сабз мемонад; гули қадаҳшакли сафед (қутраш то 2,5—3,5 см), хӯшагули 2—4-гула ва ғӯзаи ғуҷуммевашакл дорад. Дар шароити табиии ҷумҳурӣ миёнаҳои июн гул мекунад. Ёсумани сафеди худрӯй танҳо дар нишебиҳои ч,ан. ц-куз;и Ҳисори ҳавзаи д. Варзоб вомехӯрад.

Ёсумани зард ё зарсуман *(Jasminum revolutum)* буттаи ҳамешасабз (баландиаш 2,5. м). Баргаш аз як ё се ҷуфт баргча таркиб ёфтааст; дарозиаш то 8—10 см, бараш 5 см. Гули қадаҳшакли зард, хӯшагули 15— 19-гула, ғӯзаи дутухма дорад. Дар шароити табии июл — август гул мекунад. Танҳо дар Дарвоз мерӯяд.
Ёсуман сифатҳои хуби ороишӣ дорад ва бесабаб нест, ки аз замонҳои қадим ҳамчун гули писандидаи шарқиён маъмул гаштааст.

Адабиёт
-------

* *Ҳоҷиматов М. Олимов М.*, Чаҳорбоғи гулҳо. Душанбе, 1979; 3anpягаева В. И. Лесные ресурсы Памиро-Алая, Ленинград 1976.
Ашк
Писарбачае бо чашмони ашколуд
Ашк
**Ашк** — маҳсули тарашшуҳи ғадуди ашк.Чашмро тар карда, аз вай ғубор ва бактерияҳоро шуста тоза мекунад. Дар таркибаш 99 % об, 0,9 %моддаҳои ноорганикӣ (хусусан хлориди натрий), тақрибан 0,1 % сафеда низ дорад.

Ашк, сиришк, оби дида, обе, ки аз гиря ва бо таъсири ҳиссиёти ҷисмӣ ё рӯҳӣ аз чашм фурӯ мерезад. Ашк моеъи шаффоф буда, таркибаш аз 99 % об, 0,9 % моддаҳои ноорганикӣ (хлориди натрий, карбонати натрий ва магний, ҳамчунин кислотаи сулфид), тақр. 0,1 % сафеда иборат аст.
Ашк вазифаи муҳофизиро иҷро карда, чашмро аз ҷинсҳои бегона тоза менамояд. Ҳангоми ҷудо гаштани Ашк ғӯзаи чашм тар мешавад, ғубор ва бактерияҳо аз чашм ихроҷ мегарданд. Ашк эҳсосотро низ инъикос мекунад, мас. ҳангоми гиря ё ханда аз чашм Ашк мерезад. «Хушк будани чашм» аломати хастагӣ ё хирагии чашм аст. Барои муолиҷа ашки сунъиро истифода мебаранд.

Ҳамчунин нигаред
----------------

* Ашкрезӣ

 
Анбори Википедиа дар бораи ин мавзӯъ гурӯҳ дорад:
***Ашк***

Эзоҳ
----

1. ↑  Ашк — дар Эниклопедияи Донишгоҳи Давлатии Тиббии Тоҷикистон
**Ёқуб Қурбонович Одинаев** (зод. 1. августи 1939, Душанбе) — файласуфи тоҷик, номзади илмҳои фалсафа (1984), дотсент (1984), узви вобастаи Академияи байналмилалии илмҳои педагогӣ ва иҷтимоии шаҳри Москва (2004).

Зиндагинома
-----------

Соли 1964 шуъбаи арабии факултети шарқшиносии Донишгоҳи давлатии Тоҷикистон ба номи В. И. Ленинро хатм намудааст. Солҳои 1964—1965 дар сафҳои Артиши Шӯравӣ хидмат кардааст. Солҳои 1965—1967 ассистенти кафедраи фалсафаи Донишкадаи давлатии омӯзгории шаҳри Душанбе ба номи Т. Г. Шевченко, 1967—1968 тарҷумон дар ҷумҳурии Миср, 1968—1970 ходими ҳизбии кумитаи ҳизбии ноҳияи Октябри шаҳри Душанбе, 1971 тарҷумони забони форсӣ дар Афғонистон, 1974—1977 аспиранти Шуъбаи фалсафаи АИ Тоҷикистон буд. Солҳои 1984—2002 ҳамчун дотсент, 2002—2008 мудири кафедраи фалсафаи Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи С. Айнӣ кор кардааст. Аз соли 2008 то ба имрӯз дотсенти кафедраи номбурда дар Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи Садриддин Айнӣ мебошад.

Фаъолияти илмӣ
--------------

Муаллифи зиёда аз 28 асар ва 60 мақолаҳои илмӣ ва илмию оммавӣ аст. Таълифотҳояш ба масъалаҳои таърихи фалсафа, иҷтимоиёт, диншиносӣ ва этикаву эстетика бахшида шудаанд.

Ҷоизаҳо
-------

Барои хидматҳои шоистааш бо медали «Ба муносибати 100- солагии рӯзи таваллуди В. И. Ленин», медали «Муборизи сулҳ» ва нишони «Аълочии маорифи Тоҷикистон» ва унвони «Корманди шоистаи Тоҷикистон» (1999) сарфароз карда шудааст.

Осор
----

* Бунёди маданияти шахс, Д. 1989;
* Ибн Араби, жизнь и учение, Д. 1989;
* Философия озарения, Д. 2004;
* Мактаби фалсафаи Элей. Афлотун «Парменид», Д. 2004;
* Олами асрору қудрати рӯҳии инсон, Д. 2003;
* Асосҳои маданияти шахс, Д. 2003;
* Муаммои қатли Суқрот, Д. 2006;
* Афлотун — ҳаёт, осор ва таълимот, Д. 2007;
* Афлотун — ақидаҳои иҷтимоӣ-сиёсӣ ва шоҳасари ӯ «Давлат», Д. 2007;
* Арасту — ақидаҳои иҷтимоӣ-сиёсӣ ва асари ӯ «Сиёсат», Д. 2008;
* Нур ва зулмот, Д. 1989;
* Чойнома, тӯйнома, Д. 1990;
* Влюбленный шейх, Д. 1990;
* Коран — философское, этическое и эстетическое учение, Д. 1989;
* Қуръон — ақидаҳои фалсафӣ, ахлоқӣ ва эстетикии он, Д. 1992;
* Бунёди оила, Д. 1992;
* Аз оини издивоҷ, Д. 1992;
* Бунёди саломатӣ, Д. 1992;
* Дастури саломатии Солернӣ, Д. 1992;
* Омар Хайям — ученый, философ, поэт, Д. 1998;
* Фахриддин Ираки: жизнь и учение, Д. 2008;
* Абдурахман Джами: мистико-философские воззрения, Д. 2009;
* Одоби муошират, Д. 2010.

Эзоҳ
----
**Ашл** (ар. اشل‎) — воҳиди андозагирии дарозӣ ки, аз қадим дар сарзаминҳои исломӣ маъмул будааст. Тибқи тавзеҳи муаллифи китоби «Мафотеҳу-л-улум» як ашл дар Хуросону Мовароуннаҳри асри сомонӣ баробар бо шаст зирои тӯлӣ будааст. Ҳамакнун дар баъзе кишварҳои исломӣ ашл занҷир ё ресмонест, ки дарозиаш баробар ба 60 зироъ аст. Ба ҳисоби В. Ҳинс як ашл баробар ба 39,9 м имрӯзӣ аст.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Хинц В. Мусульманские меры и веса с переводом в метрическую систему. Давидович Е. А. Материалы по метрологии средневековой Средней Азии. М. 1970.

Сарчашма
--------

* Ашл // Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.
**Опалина** (лот. Opalina) — як ҷинси ҳайвонҳои соддатарин, паразитест аз синфи қамчинакдорҳо.

Тавсифоти биологӣ
-----------------

Танааш баргшакл (дарозиаш то 1 миллиметр) буда, бо қамчинакҳо пӯшида шудааст. Эктоплазма ва андоплазма бо даҳҳо, баъзан садҳо ядро аз ҳам чудо гаштааст. Сурохии даҳон надорад, бо тав­ри осмосӣ ғизо мегирад.

Бо роҳи ғайриҷинсӣ (ба ду тақсимшавӣ) ва ҷинсӣ (копулясия) афзоиш меёбад. Даҳҳо намуди опалина маълум аст. Опалинаҳо одатан дар рӯдаи обхокиҳо ва баъзан моҳиҳою хазандаҳо зиндагӣ мекунанд. Раванди ҷинсии Опалинаҳо баҳорон дар рӯдаи кафлесак мегузарад.

Систаи опалина аз рӯдаи ҳайвони ғизодеҳ (масалан, қурбоқа) ба қаъри обанбор афтода, ба сифати хӯрок ба рӯдаи кафлесаки навазтухмбаромада дохил мешавад. Дар рӯдаи кафлесак аз систа опалинаҳои ҷавон ба вуҷӯд меоянд, минбаъд онҳо тақсим шуда, ғаметаҳои якҳуҷайрагӣ ҳосил мекунанд. Гаметаҳо ҷуфт-ҷуфт омехташуда зигота ҳосил менамоянд, сипас аз зигота опалинаи бисёрхуҷайрагӣ пайдо мешавад.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* Энциклопедияи Советии Тоҷик : [дар 8 ҷ.] / сармуҳаррир  А. С. Сайфуллоев. — Д. : СИЭСТ, 1978—1988.
**Ёрмаҳмад Ниёзӣ** (*Ниёзӣ Ёрмаҳмади Бобо*; 20 майи 1974, деҳаи Дарғ, ноҳияи Айнӣ, вилояти Ленинобод) — омӯзгор, файласуф, арабшинос, дотсент (2015), доктори илмҳои фалсафа (2020).

Зиндагинома
-----------

Ёрмаҳмад Ниёзӣ таърихи 20 майи соли 1974 дар деҳаи Дарғи ноҳияи Айнии вилояти Суғд ба дунё омада, соли 1986 ба ноҳияи Зафаробод кӯч бастааст. Соли 1991 ба факултети педагогикаи Донишгоҳи омӯзгории Душанбе ба номи Т. Г. Шевченко дохил шуда, соли 1999 факултети шарқшиносии ДМТро хатм намудааст. Давоми солҳои 2000—2003 дар риштаи аспирантураи Пажӯҳишгоҳи фалсафа, сиёсатшиносӣ ва ҳуқуқи ба номи А.М. Баҳоваддинови АИ ҶТ ба корҳои илмию тадқиқотӣ мағул гардидааст. Ниёзӣ Ё. Б. соли 2010 рисолаи номзадии худро дифоъ намуда, сазовори унвони илмии номзади илмҳои фалсафа мегардад. Соли 2020 ӯ рисолаи докторӣ дифоъ шудааст.

Фаъолияти омӯзгорӣ
------------------

Дотсент Ниёзӣ Ё. Б. яке аз ташаббускорони кушодашавии кафедраи нав — фанҳои гуманитарӣ ва рушди шахсият дар Донишгоҳи технологии Тоҷикистон мебошад. Ӯ солҳои 2008—2014 сарварии кафедраи номбурдаро бар уҳда дошт. Аз соли 2015 то соли 2017 дар вазифаи директори Маркази омӯзиши равандҳои муосир ва оянданигарии илмии АИ ҶТ фаъолият кардааст. Аз таърихи 17 марти соли 2017 бо Фармони Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон директори Институти омӯзиши масъалаҳои давлатҳои Осиё ва Аврупо таъйин карда шудааст.

Фаъолияти илмӣ
--------------

Муҳимтарин дастоварди Ниёзӣ Ё. Б. ба таърихи фалсафаи тоҷик (фалсафаи калом, фалсафаи тасаввуф, фалсафаи асҳоби ҳаюло ва ҳоказо), фалсафаи Ибни Сино, таснифоти улум дар таърихи фалсафа бахшида шудаанд. Дар ин самт ӯ беш аз 200 монография, китоб, мақола ва фишурдаҳо ба нашр расонидааст.

Ниёзӣ Ё. Б. забонҳои русӣ, арабӣ ва форсиро хуб медонад ва ба ин забонҳо эҷод менамояд.

Сафарҳои хориҷа
---------------

Барои омӯзиш ва пажӯҳиши масоили мухталифи фалсафа ва ҷомеа ба кишварҳои Россия, Эрон, Афғонистон ва ғайра сафарҳои илмӣ анҷом додааст.

Осор
----

* Назари муҳаққиқони муосири араб ба фалсафаи Ибни Сино. — Душанбе, 2008.

Эзоҳ
----

1. ↑  Ниёзӣ Ёрмаҳмад Бобо. ТАСНИФОТИ ИЛМ ДАР ФАЛСАФАИ МАШШОИЯИ ШАРҚӢ ВА ТАЪСИРИ ОН ДАР ТАСНИФОТИ МУОСИРИ ИЛМ Бойгонӣ шудааст 24 сентябри 2021  сол.. ДИССЕРТАТСИЯ барои дарёфти дараҷаи илмии доктори илмҳои фалсафа аз рӯи ихтисоси 09.00.03.-таърихи фалсафа. Душанбе, 2020

Сарчашма
--------

* Ҷаҳонбинии оянда ва бархурди андешаҳо. / Мураттибон: Номвар Қурбон, Фирдавс Ниёзӣ. — Душанбе: Дониш, 2015. — 701 с. ISBN 978-99947-821-3-0
* Файласуфи зиндагӣ./ Мураттибон: Номвар Қурбон, Абдуламини Маҷнун. — Душанбе: Дониш, 2015. — 84 с.
**Гулхании Қумӣ** (форсӣ: گلخنی قمی‎‎) — шоири форс-тоҷик (асри XV).

Зиндагинома
-----------

Дар замони ҳукмронии Султон Ҳусайни Бойқаро ва Амир Алишери Навоӣ аз зодгоҳаш ба Астаробод, сипас ба Ҳирот омада, дар он ҷо зиндагиву эҷод кард. Зайнуддин Маҳмуди Восифӣ дар «Бадоеъу-л-вақоеъ» аз ӯ чун шоири саромади замон ёд намудааст. Номашро гоҳе Гулханӣ, гоҳе Гулхании Астарободӣ зикр кардааст. Гулхании Қумӣ шахси риндпеша ва ҳаззоле буд. Бо Султон Ҳусайни Бойқаро робитаи хуб дошт, аммо вақте ки ин подшоҳ наберааш — Мӯъмин Мирзоро ба қатл маҳкум кард, дар ҳаҷви вай манзумае иншо намуд, ки ин чор мисраъ аз он ҷост:

> Бозори зулм боз ривоҷи дигар гирифт,   
> 
> З-он кофаре, ки Муъмини динро шаҳид кард.   
> 
> Он ҷо Язид омаду кори Ҳусайн сохт,   
> 
> Ин ҷо Ҳусайн омаду кори Язид кард. 
> 
> 

Пас аз кушта шудани Мӯъмин Мирзо мардуми Ҳирот дар мавзее бо номи Боғи Нав ҷамъомади мотам баргузор карданд. Гулхании Қумӣ (ба қавли Восифӣ Гулхании Астарободӣ) марсияе хонд, ки Восифии 13-сола ба байти матлаи он эрод гирифт. Гулхании Қумӣ эродро пазируфт ва ба Восифӣ девони ашъорашро, ки Султоналии Машҳадӣ китобат карда буд, бахшид. Абёти зерин намунае аз ашъори Гулхании Қумӣ мебошанд.

> Онам, ки ба олам зи ман афтодатаре нест,   
> 
> Озори мани сӯхта чандон ҳунаре нест.   
> 
> Муште хасаму гулрухи ман оташи сӯзон,   
> 
> То нек нигаҳ мекунӣ, аз ман асаре нест. 
> 
>

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Гулхании Қумӣ // Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.
**Ёрмуҳаммади Сучонӣ** (*Ёрмуҳаммад Назармамадов*; 1955, деҳкадаи Сучон, ноҳияи Шуғнон, ВАКБ, ҶШС Тоҷикистон) — рӯзноманигор, муҳаққиқи таъриху фарҳанг.

Зиндагинома
-----------

Ёрмуҳаммади Сучонӣ соли 1955 дар деҳкадаи Сучони ноҳияи Шуғнони Вилояти Мухтори Кӯҳистони Бадахшон дида ба ҷаҳон кушодааст. Хатмкардаи (1977) факултаи филологияи тоҷики Университети давлатии Тоҷикистон ба номи В. И. Ленин мебошад. Дар Радиои Тоҷикистон, матбуоти даврии тоҷик ва энсиклопедияи миллии тоҷик кор кардааст. Солҳои охир корманди Китобхонаи миллии Тоҷикистон аст.

Осор
----

Муаллифу мураттиби «Тақвими фарҳангӣ» (2002, 2003), «Тақвими санаҳои муҳими Ҷумҳурии Тоҷикистон» (2013, 2014, 2015, 2016), «Солнома — мавлудномаи ашхоси шинохташудаи Тоҷикистон», «Дорандагони Ҷоизаи давлатии ба номи Рӯдакӣ дар соҳаи адабиёт», «Дорандагони Ҷоизаи Нобел дар соҳаи адабиёт» мебошад. «Китобхонаи миллии Тоҷикистон. Маълумотнома», «Арбобони фарҳанги тоҷик» омодаи чопанд. Таҳияи «Соҳибунвонҳо ва ҷоизадорони Тоҷикистон» анҷом ёфтааст. Дар матбуоти даврии тоҷик беш аз 300 матолиб ба табъ расонидааст.

Эзоҳ
----

1. ↑  Тақвими санаҳои муҳими Ҷумҳурии Тоҷикистон. 9 июни 2017 санҷида шуд. Баргирифта аз сарчашмаи аввал 17 июни 2017.

Адабиёт
-------

* Тақвими санаҳои ҷашнии Ҷумҳурии Тоҷикистон (барои соли 2016)(пайванди дастнорас)
**Ҷамоати Ориён** — ҷамоатест дар ноҳияи Ҳисори Тоҷикистон, ки тобеи марказ мебошад.

Ҷамоати Ориён 4 июли соли 2013 ташкил шудааст, ки марказаш деҳаи Ҳалқарӯд буда, аз он то маркази ноҳияи Ҳисор ва истгоҳи роҳи оҳан 24 км масофа аст. Ба ҳудуди марзию маъмурии ҷамоат 7 деҳа — Мурутак, Чинор, Ҳалқарӯд (Ҷартеппа), Ҳафттеппа
(Ҷетиқир), Ҳоҷигирдоб, Шарафобод ва Гулистон (Ҷӯҷалӣ) дохил мешаванд. Аз тарафи ш. бо дарёи Кофарниҳон, ноҳияи Рӯдакӣ, аз тарафи ҷанубу ғарб бо Ӯзбекистон ва
шаҳри Турсунзода, аз тарафи ғарбу шимол бо ноҳияи Шаҳринав, аз
тарафи шимол бо деҳаи Латтабанди Ҷамоати Деҳқонобод
ҳамсарҳад мебошад. ҷамоат 7821 нафар аҳолӣ дорад,
дар ҳудудаш 7 мактаб, маркази фароғатию фарҳангӣ,
масҷиди ҷомеъ, 2 китобхона, якчанд масҷиди
панҷвақта, нуқтаҳои савдо, марказҳои тиббӣ ва дигар
ташкилоту муассисаҳо ҷойгиранд.

Деҳаҳои ҷамоат
--------------

|  |
| --- |
| **Деҳаҳои ҷамоат** |
| Деҳа | Аҳолӣ (с. 2015) |
| Мурутак |  |
| Чинор |  |
| Ҳалқарӯд |  |
| Ҳафттеппа |  |
| Ҳоҷигирдоб |  |
| Шарафобод |  |
| Гулистон |  |
|

Адабиёт
-------

* Ф.Азиз, С.Одина.Ҳисори Шодмон: аз бостон то ин замон. — Душанбе,2013;
* Ш.Неъматова,М.Асроров, Маҳфузгарони таърих. — Душанбе,2010;
* С.Одина. Зилзилаи Ҳисор. — Душанбе, 2009.

Пайнавиштҳо
-----------

1. ↑  Донишномаи Ҳисор. — Душанбе: «Ирфон», 2015, — с. 559


|  |  |
| --- | --- |
| Тоҷикистон | *Ин мақолаи нопурра аз ҷуғрофияи Тоҷикистон мебошад.Шумо метавонед бо пурра кардани ин ба Википедия кумак кунед.* |
**Бағлóн** (дарӣ: بغلان *Baġlān*, пашту: بغلان‎) — вилоят дар шимолу шарқии Афғонистон, дар сари роҳи автомобилгарди Кобул – Хонобод. Маркази маъмуриаш Пули Хумрӣ.

Ҷуғрофиё
--------

Дар ғарб бо вилояти Самангон, дар шимол бо Қундуз, дар шимолу шарқ бо Тахор, дар ҷанубу шарқ бо Панҷшер, дар ҷанубу ғарб бо Бомиён, дар ҷануб бо Парвон ҳамсарҳад аст. Бағлон дар наздикии соҳили дарёи Қундуз дар баландии 500 м аз с. б. ҷой гирифтааст.

Таърих
------

Бағлон дар асарҳои қадимии ҷуғрофӣ бо номи Бекбонул ва Бағулоғу ҳам ёд шудааст. Мутобиқи маълумоти маъхазҳои таърихӣ  Бағлон дар аҳди Кушониён бунёд гардидааст. Номи ин шаҳр дар китобе ба забони бохтарӣ ва хатти юнонӣ, ки аз харобаҳои маъбади Сурхкӯтал (маъруф ба Кофирқалъа) пайдо шуда буд, ёд мешавад. Мутобиқи иттилои маъхазҳои таърихии асримиёнагӣ Бағлон аз шаҳрҳои Тахористон дар навоҳии Балх ба шумор мерафт.

Вилояти Бағлон соли 1964 дар натиҷаи тақсимоти собиқ вилояти Қатаған ба вуҷуд омадааст. Аз августи 1998 то 2001 вилоят зери итоати Толибон қарор дошт.

Аҳолӣ
-----

Аҳолиаш 745 ҳазор нафар (2011). Дар вилоят ҳазораҳо (15%), тоҷикон (55%), пуштунҳо (20%), ӯзбакҳо (9%) ва дигар миллатҳо зиндагонӣ мекунанд.

Эзоҳ
----

1. ↑  د هېواد د وګـړو اټکل ۱۳۹٩ // *June 2020* — National Statistics and Information Authority.

Сарчашма
--------

* Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — 664 с. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.



|  |  |
| --- | --- |
| Афғонистон | *Ин мақолаи нопурра аз ҷуғрофияи Афғонистон мебошад.Шумо метавонед бо пурра кардани ин ба Википедия кумак кунед.* |


  



| Вилоятҳои Афғонистон |  |
| --- | --- |
| Бағлон • 
Бадахшон • 
Балх • 
Бодғис • 
Бомиён • 
Вардак • 
Ғазнӣ • 
Ғӯр • 
Дойкундӣ • 
Зобул • 
Кобул • 
Кописо • 
Қундуз • 
Кунар • 
Қандаҳор • 
Лағмон • 
Лӯгар • 
Нангарҳор • 
Нимрӯз • 
Нуристон • 
Пактико• 
Пактиё • 
Панҷшер• 
Парвон • 
Самангон • 
Сарипул • 
Тахор • 
Урӯзгон • 
Фароҳ • 
Фориёб • 
Хуст • 
Ҳелманд • 
Ҳирот • 
Ҷӯзҷон |
**Болдастҳо** (лот. Chiroptera) — як қатори ҷонварони ширхор.

Анатомия ва физиология
----------------------

Болдастҳо қобилияти парвози дурударозро доранд. Пойҳои пеши онҳо ба бол табдил ёфтаанд. Ангушти якум озод аст; ангуштони дигар, устухонҳои банди даст ва соид дароз шуда, пустпардаи болро ба вуҷуд меоваранд. Дум низ бо пустпарда пайваст аст. Суфраи гӯш хеле ташаккул ёфта, дар бисёр болдастҳо (масалан, дар хаффош) аз андоза калом мебошад. Бадани болдастҳо, одатан, сермӯй аст ва ғадудҳои бӯйбарор дорад. Дарозии баданашон 3-42 см; рӯдаашон кутоҳ (ҳамагӣ 1,5-4 маротиба аз дарозии бадан зиёдтар аст).

Пайдоиш ва такомул
------------------

Болдастҳо аз рӯйи адади намудҳо баъди хояндаҳо дар ҷойи дуюм меистанд. Болдастҳои мунқариз ба болдастҳои ҳозира монанд буданд. Болдастҳо эҳтимол аз ҳашарот ба вуҷуд омада бошанд.

Таснифот
--------

Болдастҳо ду зерқатор (кӯршабпарак ва болдасти мевахур) ва 850 намуд доранд.

Густариш
--------

Онҳо дар тамоми дунё паҳн шудаанд. Хусусан дар минтақаҳои субтропикӣ ва тропикӣ бисёранд.

Тарзи зиндагӣ
-------------

Болдастҳо беш­тар шабона фаъол мешаванд. Рӯзона дар болои дарахтон, ғорҳо, таркиши харсангҳо сарпоён хоб мекунанд. Зиёда аз 20 сол умр мебинанд. Соле як бор афзоиш карда, 1-2 бача мезоянд. Ғизои аксари болдастҳо ҳашарот аст; баъзеашон аз мева, гард ва шаҳди гулҳо ғизо мегиранд.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Болдастҳо // Боз — Вичкут. — Д. : СИЭМТ, 2014. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 3). — ISBN 978-99947-33-46-0.
**Баринштейн Леон Аврамович** (1893, Житомир — 1976, Киев) — ҷарроҳ, доктори иилмҳои тиб (1939), профессор (1935).

Зиндагинома
-----------

Донишкадаи тиббии шаҳри Одессаро хатм намуда, (соли 1922), дар ҳамон ҷо ассистент, дотсент, мудири кафедраи ҷарроҳӣ буд. Соли 1939 ба Тоҷикистон даъват шуда, дар Институти давлатии тиббии Тоҷикистон ба фаъолият пардохт, чун асосгузори кафедраи ҷарроҳии факултавӣ дар тарбияи нахустдухтурони касбии Тоҷикистон ҳисса гузошт. Баринштейн муассиси Бунгоҳ (стансия)-и ҷумҳуриявии хунгузаронӣ (ҳоло Маркази илмии ҷумҳуриявии хун) мебошад. Аз мутахассисони барҷастаи бахши осебшиносӣ буда, оид ба усулҳои ғайриҷарроҳии ҷо ба ҷо кардани устухонпораҳо, ба ҷояшон андохтани устухонҳои баромада ва ғ. пажӯҳишҳо анҷом додааст. Аз соли 1946 то ох. умр дар донишкадаҳои тиббии шаҳрҳои Житомиру Киев фаъолият доштааст.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* Баринштейн // Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.
**Барид** — бузургтарин ва яке аз муҳимтарин воҳидҳои андозагирии дарозӣ дар мамолики исломии асрҳои миёна, ки баъзан ба маънои «марҳила», «манзил» меояд.

Андозаи он вобаста ба макону замон гуногун буд. Дар шаҳрҳои Эрон 2 фарсах (6 мил) ва дар мамлакатҳои ғарбии исломӣ 4 фарсах (12 мил) зикр гардидааст. Ба гуфтаи Мақдисӣ барид дар бодия ва Ироқ 12 мил ва дар Шому Хуросон 6 мил буд. Хоразмӣ фосилаи тақрибии ду истгоҳи хабаррасониро 2 фарсах ё 1 барид донистааст. Аксари фуқаҳо ва ҷуғрофинависон баридро 4 фарсах ва ҳар фарсахро 3 мил ва ҳар милро 3000 зирои ҳошимӣ донистаанд. Ва чун ҳар зирои ҳошимӣ 61,6 см аст, миқдори барид 22,176 км хоҳад шуд. Дар сарчашмаҳо инчунин «зироъу-л-барид» ёд мешавад, ки он ба зирои шаръӣ (49,875 см) баробар буд. Бо ин намуди зироъ барид ба 17,955 км баробар мешавад. Ибни Батута низ баридро 4 фарсах қайд мекунад. Ибни Хурдодбеҳ дар аҳди Аббосиён аз коркунони идораи барид буда, худ фосилаи баридро паймудааст ва қимати миёнаи онро 4 фарсах ё 48000 зироъ навиштааст, ки бо ҳисоби зирои шаръӣ барид 28,728 км мешавад.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* Барид / М. Холов // Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.
**Опера-балет** (фр. opera-ballet) — жанри операвиест, ки дар он саҳнаҳои балетӣ, ҳамчунони вокалӣ (сурудхонӣ) мавқеи муҳим доранд. Опера-балет дар а.-ҳои XVII-XVIII дар Фаронса паҳн гардида буд. Намунаҳои маъруфи он дар ин кишвар: «Аврупои ботакаллуф» (1697) ва «Ҷашнҳои венесианӣ» (1710)-и А. Кампра, «Ҳинди боназокат»-и Рамо (1735). Жанри мазкур вақтҳои охир хеле кам ба назар мерасад («Млада»-и Римский-Корсаков).

Нигаред
-------

* Операи калон
* Опера-буффа

Эзоҳ
----

1. ↑   Обидпур Ҷ. Луғатномаи тафсирии мусиқӣ / зери назари Б.Қобилова. – Душанбе: Аржанг, 2019. – С.282 – 480 с. ISBN 978-999-47-43-90-2 (тоҷ.)

Пайвандҳо
---------

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️  Гузариш ба унсури Викидода  Фарҳангҳо ва донишномаҳо | 
* Большая российская (старая версия)
* Большая российская (научно-образовательный портал)
* Britannica (онлайн)

 |
| Дар феҳристҳои китобшинохтӣ | 
* BNF: 146484776

 |
**Бари́т** (аз юн.-қад. βαρύς — вазнин), **шпати вазнин** — минерали барий аз синфи сулфатҳо, формулаи шимиаш BaSO4.

Хосият
------

Дар силсилаи ромбӣ кристалл мебандад. Ба намуди массаи кристаллии яклухт, друза ва агрегатҳои зичи донадор бештар вомехӯрад. Ранги он вобаста ба моддаҳои таркибаш сафед, хокистарӣ, сурх, бӯр, кабудтоб мешавад. Сахтиаш 3-3,5; зичиаш 4300-4700 кг/м3, нишондиҳандаи шикаст 1,63, ҷилояш шишагун. Дар конҳои ҳидротермалӣ бо галенит, сфалерит, халкопирит, флюорит, кварс, калсит ёфт шуда, ҳамчун кони алоҳида низ дучор меояд. Дар ҷинсҳои таҳшинӣ ҳамроҳи калсит, доломит, ангидрит ва ғ. вомехӯрад. Кристаллҳои шаффофи барит барои асбобҳои оптикӣ, муҳофизат аз афканишоти рентгенӣ, рӯпӯш кардани изолятсия дар истеҳсолоти кимиёӣ (барои устувории кимиёияш, хусусан ба кислотаи сулфат), дар саноати кимиё, хӯрокворӣ, коғаз, резина, кулолӣ ва ғ. истифода мешаванд. Конҳои хурди барит дар ҶТ ёфт шудаанд.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* Барит // Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.