recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Адва́йта-веда́нта** (санскр. अद्वैत वेदान्त — номусанно) — ҷараёни динию фалсафии Ҳинди Бостон, як намуди веданта, ки монизми босуботро қоил аст.

Машҳуртарин намояндааш Шанкара (охири садаи VIII — аввали садаи IX) буд. Бараҳман, Худо дар адвайта воқеияти яккаву ягона (сатя) аст: субъект ва объект, «Ман» ва олам, нафси фардию нафси фалакӣ ба ҳам махлутанд. Касрат тахайюлӣ дониста шуда, ба авидя (бедонишӣ), қувваи сеҳрангези маия (ки дар бараҳман таҷассум ёфтааст) ва тағйироти гуногуни ҷавҳар (виварта) вобаста аст. Мавҷудияти идроки тахаюллӣ ва мақоми баланди онро дар таҷриба қайд намуда, адвайта назарияи томи хатоҳоро дар дарки олами берунӣ инкишоф дод, ки он ба таълимоти мактаби миманса дар бораи ҳақиқати ҳама гуна маърифат, набудани хато дар идрок ва бар зидди таъбири реалистии хато дар ҷараёни маърифат (дар мактаби няя — вайшешика) равона шудааст. Таълимоти асосии адвайта ҳам ба дуализми (двайта) ҷараёнҳои веданта, ки аз воқеияти мустақили ду мабдаъ — «Ман» ва Худо (таълимоти Мадхва) бармеояд ва ҳам ба монизми маҳдуди вишишта-адвайта (Рамануҷа) мухолиф аст. Мавқеи нисбатан равшани монистии адвайта дар мубоҳисаи он бо буддоия зоҳир гардид. Як қатор ҷараёнҳои он ба ғояҳои адвайта (Нагарҷуна) рӯ оварданд.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* Адвайта-веданта // А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2021, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️  Гузариш ба унсури Викидода  Фарҳангҳо ва донишномаҳо | 
* Большая каталанская
* Большая российская (старая версия)
* Большая российская (научно-образовательный портал)
* Православная
* Britannica (онлайн)
* Universalis

 |
| 

| Дар феҳристҳои китобшинохтӣ |
| --- |
| 
* BNE: XX554309
* BNF: 11947914j
* GND: 4127968-2
* J9U: 987007292939605171
* LCCN: sh85001058
* NKC: ph166066

 |

 |
**Меҳралӣ Бекас**  (форсӣ:  بیکس ‎) (с. тав. номаълум – ваф. Байни с-ҳои 1725–1736) — шоири форсизабони Ҳиндустон. Гузаштагонаш дар Акбарободи Ҳиндустон қозӣ буданд. Дар шеъру шоирӣ ба Мирзо Абдулқодири Бедил пайравӣ мекард. Муаллифи тазкираи «Сафинаи Хушгӯ» – Биндробан Доси Хушгӯ, ки бо Бекас ҳамсуҳбат шудааст, вайро чун шоири моҳир ва фозилу донишманд муаррифӣ намудааст. То имрӯз аз осораш намунаҳо ба тавассути тазкираҳо расидаанд.

Абёти зерин аз ӯянд:

Бекас, зи фироқ доғ дар дил мондӣ,
Бе васли нигор пой дар гил мондӣ.
Ҳарчанд талоши васли дарё кардӣ,
Лекин чун мавҷ сар ба соҳил мондӣ.

Адабиёт
-------

بیندرابن داس خوشگو. سفینۀ خوشگو. پتنه، ۱۳۷۸ ه. ق.

Сарчашма
--------

* Бекас Меҳралӣ / С. Ализода // Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.
Кафши чубин
**Кафшдӯзӣ** (порсӣ:  کفشدوزی ) – яке аз ҳунарҳои суннатии тоҷикон мебошад, ки ба истеҳсоли пойафзор вобаста аст. Кафшдӯзӣ ҳамчун касби анъанавӣ дар шаҳру ноҳияҳои Самарқанду Бухоро, Хуҷанд, Ҳисор, Панҷакант, Ӯротеппа (Истаравшан), Кӯлобу Балҷувон, Қаротегину Дарвоз ва ғайра маъмул буда, дар баъзе ҷойҳо деҳаву гузарҳои «Кафшдӯзон» вуҷуд доштанд.

Дар Ҳисор барои дӯхтани кафш қолабҳои гуногунандоза, анбӯр, газан, даравш, чӯбтарош, чӯби бахия, чӯби рахш, чӯби пойкашӣ, куванд, кунда, фона, андоза ва дигар олот истифода мешуданд. 
Чарми ҳамворро устои кафшдӯз андоза карда, бо газан мебурид. Қолаб аз чарм ё коғази сахт бурида мешуд. Усто чарми андозашударо тавассути ришта ва даравш медӯхт. Сипас онро дар об тар карда тавассути анбӯр кашида, ба рӯи қолаб ҷойгир менамуд ва онро мехчакорӣ мекард. Баъди иҷрои ин ду амал чарми дар қолаб бударо хушк мекард, мехҳои куфта ва тасмаро аз қолаб мегирифт. Дар натиҷа чарми дар қолаб буда шакли пойафзоли нимтайёрро мегирифт. Бо воситаи чӯби найкашӣ ҷойи даркориро най кашида, бо даравшу ришта медӯхтанд. Ва ба он аз чӯб пошна тарошида, дар рӯи кунда монда мечаспониданд. Дар рӯи пошна муми сиёҳ, ки онро аз Самарқанд меоварданд, мемолиданд ва пошна ҷило пайдо мекард. Агар муми сиёҳ ёфт намешуд, аз муми сафед истифода мебурданд. Муми сафедро аз қуттии оруи асал ё аз хонаи занбӯр мегирифтанд. Баъди пошнаро сайқал додан, усто бо ду сӯзан бо риштаҳои ранга бахиядӯзӣ мекард. Гулпартоии болои кафшро «бахиядӯзӣ» мегуфтанд. Боз тавассути рахтчӯб дар болои кафш гул мекашиданд.
Кафшдӯзон мувофиқи дархости харидорон барои арӯсон кафшҳои шинам медӯхтанд, ки баъзеи онҳо ғижжос зада, садои махсус мебаровард. Дар пошнаи ин гуна кафшҳо пӯстлохи даруни писта гузошта мешуд. Кафшҳо бо пошнаҳои баланд ва паст тайёр карда мешуданд.
Кафшро аз чӯб низ тайёр мекарданд, ки он, асосан, дар фасли зимистон дар рӯйи замини пурбарф пӯшида мешуд. 
Дар гузашта устоҳои кафшдӯзу мӯзадуз иттиҳодия, рисолаи касб ва пиру пешвои худро доштанд. Пас аз Инқилоби Октябр устоҳо ба артелу корхонаҳои давлатӣ ҷалб карда шуданд.

Адабиёт
-------

Ершов Н.Н. Домашние промыслы и ремесла // Таджики Каратегина и Дарваза. – Душанбе, Вып. 1, 1966; 
Ершов Н.Н. Каратаг и его ремесла. – Душанбе, 1984.
Турсунов Н. Из истории городского ремесла северного Таджикистана (Ткацкие промысли Ходжента и его пригородов в конце XIX – начале XX вв.). – Душанбе, 1974

Нигаред низ
-----------

Бофандагӣ

Эзоҳ
----

1. ↑  Д. Раҳимов. Касбу ҳунарҳои анъанавии тоҷикон. – Душанбе, 2014. – С. 42 - 46.
**Аллелопатия** (аз юнонӣ allelon – дутарафа ва pathos – таъсир) — таъсири як рустанӣ ба рустании дигар, ки дар натиҷаи аз худ хориҷ кардани моддаҳои махсус (антибиотикҳо, фитонсидҳо, меразминҳо, колинҳо) ба амал меояд. Баъзе микроорганизмҳо антибиотик ҳосил карда, рушди микроорганизмҳои дигарро бозмедоранд. Меразминҳоро низ микроорганизмҳо ба вуҷуд меоваранд ва рушди рустаниҳои олиташаккулро суст менамоянд. Фитонсидҳо маҳсули рустаниҳои олиташаккул буда, боиси сустшавии инкишофи микроорганизмҳо мегарданд. Колинҳоро баъзе рустаниҳои олиташаккул баҳри заиф намудани рушди рустаниҳои дигари олиташаккул ҳосил мекунанд. Ҳамин тавр, аллелопатия яке аз шаклҳои таъсири мутақобилаи рустаниҳост. Маълумоти нахус тин оид ба аллелопатия дар асарҳои олимони Юнони Қадим ва Рим (Теофраст, Плинейи Калонӣ) оварда шудаанд. Macалан, онҳо қайд кардаанд, ки маводи ихроҷкардаи дарахти ғор, финдиқ ва баъзе сабзавот ба инкишофи ток ва сифати ангур таъсири манфӣ мерасонад. Алҳол муқаррар шудааст, ки бис ёр рустаниҳои дар токзор рӯида сабзиши токро метезонанд (масалан, шилха, нахӯд ва ғайра) ё суст мекунанд (мехаки сафед, вазирак, авранҷ ва ғайра). Пайдоиши чим низ ба сабзиши ток таъсири манфӣ мерасонад. Таъсири заҳри занбӯруғҳои ҷинси Penicillium ва Aspergillus ҳам ба узвҳои гуногуни ток кам нест. Тухми ангур антибиотике дорад, ки ба дигар рустаниҳо, бактерияҳо ва занбӯруғҳо таъсири заифсозанда мерасонад. Омӯзиши аллелопатия баҳри мусоид сохтани низоми парвариши дарахтон, хусусан, бо роҳи кишти алафҳои гуногун бартараф кардани филлоксера муҳим аст.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — 608 с. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2021, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.
**Демократияи бевосита** - яке аз шаклҳои ба амал баровардани ҳокимияти халқ буда, онро бо роҳҳо ва воситаҳои гуногун ба амал мебарорад. Яке аз он воситаҳо раъйпурсӣ оид ба масъалаҳои муҳими ҳаёти давлатӣ ва ҷамъиятӣ бо роҳи овоздиҳии умумихалқӣ мебошад. Халқ бо ин роҳ иродаи ҳокимиятдории
худро изҳор намуда, ҳатмй мегардонад. Шакли дигари ҳокимиятдории халқ ин истифодаи бевоситаи ҳуқуқи интихоботии шаҳрвандон дар интихоботи вакилони халқ дар ҳайати мақомоти намояндагии ҳокимияти давлатӣ ва Раиси ҷумҳур мебошад. 
Ба воситаи амалӣ гардониданӣ ҳуқуқи интихоботии худ, шаҳрвандон имконият доранд, ки барномаи ҳар як номзад ба вакили халқро муҳокима намуда, бо ин кор дар идоракунии давлат иштирок намоянд. Демократияи бевосита боз дар шакли муттаҳид гаштани шаҳрвандон дар иттиҳодияҳои ҷамъиятӣ зоҳир мешавад. Аз
ин рӯ, ривоҷи фаъолияти онҳо асоси васеъ шудани демократия аст.

Нигаред низ
-----------

* Демократия

Эзоҳ
----

1. ↑  Фарҳанги истилоҳоти ҳуқуқ / Зери таҳрири Маҳмудов М.А. - Душанбе: ЭР-граф, 2009. - с. 154
**Аллотриоморфизм** — к с е н о м о р ф и з м (юнонӣ allotrios, xenos – дигар, бегона, morphe – шакл), ҳосил шудани минералҳое, ки шакли ба худ хоси кристаллографӣ надоранд. Нахустин кристаллҳое, ки ҳангоми шах шудани магма (дар ҷараёни ҳосил гардидани ҷинсҳои магмавӣ) аз моддаҳои гудохта пайдо мешаванд, шакли мукаммали кристаллографӣ мегиранд. Кристаллҳои минбаъдае, ки дар байни кристаллҳои мукаммал ҷойгир шуда, инкишоф меёбанд, шакли кристаллографӣ гирифта наметавонанд. Ин гуна кристаллҳоро кристаллҳои аллотриоморфӣ ё ксеноморфӣ меноманд. Истилоҳи зидди аллотриоморфизм– идиоморфизм мебошад.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — 608 с. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2021, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.
Зиндагинома
-----------

Нахлӣ аз шоирони намоёни лирики аввали садаи XVII тоҷик мебошад. Такрибан байни солҳои 1581- 86 дар Бухоро таваллуд шуда, тақрибан миёни солҳои 1645-50 дар Балх вафот кардааст. Шоири тоҷик бо тахаллуси «Кирмони» хам шеър гуфтааст. Дар зодгоҳаш хату савод баровард. Чанд муддат дар мадраса таҳсил карда, аз илмҳои расмии замон баҳраманд гардид. Аз ҷавони ба шеъргуи пардохтааст. Нисори дар «Музаккирулахбоб» хабар медихад, ки «Мавлоно Нахли сурати хуб ва сирати маргуб дорад. Суханонаш дилкашу махбуб арбоби кулуб аст». У ғазалро ҳамчун намунаи ашъори Нахли низ оварда аст. Мутриби хам Нахлиро ҳамчун шоири номи ёд мекунад. Шӯҳрати Нахли уро ба дарбори Имомкулихон кашид. Дар дарбор хам зиндагии Нахли якмаром намегузарад. Авомфиребии ахли чох, фиску фучур, бекадрии сухан ва ғайра боиси он мегардад, ки Нахли дарборро тарк намояд. Нахли шоири сохибдевон буда, ғазал, қасида, рубои, қитъа, маснавии таркибанд ва ғайраро сурудааст. Махсусан дар ғазалсарои мумтоз будааст. Шикоят аз замона, тараннуми ишқи пок, панду хикмат ва ғайра аз мавзӯъҳои ашъори ӯ мебошанд.

Аз ғазалиёт
-----------

Ғарқи хун созад таманнои ту доғи синаро,
Ҳалқа бар гӯш афканад акси лабат оинаро.
Васл агар набвад маро савдои зулфе хам бас аст,
Тифли мактаб ин медонад шаби одинаро.
Дарди ӯ дар пардаҳои дида пинҳон сохтам
В-аз саводи дида кардам муҳр ин ганҷинаро.
Нахлӣ, аз меҳре, ки худ бо дӯст дорӣ, дам мазан,
Тарсам, аз меҳри ту рашк огоҳ созад кинаро.

Баски ҳаҷри ту кашад танг дар оғӯш маро,
Ҳасрати мурдани ҳар кас барад аз ҳуш маро.
Меҳр мегӯяму ҷон меканаму мегирям,
Модари толеъи ман карда фаромӯш маро.
Мурғи печида ба домам, зи аҷал бокам нест,
Ки ғам аз давлати худ карда зиреҳпӯш маро.
Нахлӣ, ар ҷилваи ширинии дунё ин аст,
Неш сад мартаба беҳтар бувад аз нӯш маро!

Лаби яъсам, фиғонамро асар нест,
Чӣ сон гирям, ки хунам дар ҷигар нест.
Агар лаззатпарастӣ, доғ шав, доғ,
Ба чоки ҷайб нозидан ҳунар нест.
Тараннумҳои булбул дилпазир аст,
Чаманафрӯзии гул муътабар нест.
Миёни чашму абрӯи ману ёр,
Ишоратҳост, мижгонро хабар нест.
Ту дурӣ аз муҳаббат, варна, Нахлӣ,
Матое аз муҳаббат бештар нест.

Боз доғи синаам аз ғам гулафшон гаштааст,
Қатраи ашкам зи ҳаҷри дӯст тӯфон гаштааст,
Шуълаафрӯзи замин хуршеди оламтоб нест,
Кавкаби бахтам ба хоки тира яксон гаштааст.
Рӯзгор ошуфтасозу осмон душманнавоз,
З-ин парешонулфатон табъам парешон гаштааст.
Гулбуни айшам зи боғи орзу нашкуфтааст,
Ғунчаҳои доғи ҳасрат боз хандон гаштааст.
Бесару барг аст, Нахлӣ, аз ҷунуни ишқ, ҳой,
То дили ғамдидааш расвои хубон гаштааст.

  


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Мақолаи мазкур дар бораи шоир нопурра аст. Шумо ба Википедиа бо пурракардани он ёрӣ расонед*. |
**Дастовардҳои селексионӣ** — навъи наботот ва ё ҳайвоноти хонагӣ, ки бо роҳи интихоби сунъӣ ба даст оварда мешавад.
Дар Ҷумҳурии Тоҷикистон Қонун «Дар бораи дастовардҳои селексионии зироатҳо аз 4 ноябри соли 1995 қабул карда шудааст. Меъёрҳои қонуни номбаршуда танҳо ба фаъолияти селексионӣ дар соҳаи зироаткорӣ татбиқ карда мешаванд.
Навъи зироат бо нишонаҳое муайян карда мешавад, ки ин гурӯҳи зироатҳоро аз зироатҳои ботаникӣ бо яке аз нишонаҳо фарқ мекунонад.
Дастоварди селексионӣ бояд чунин нишонаҳоро доро бошад:

1. нав бошад, яъне то лаҳзаи пешниҳод намудани дархост барои гирифтани патент барои тухмй ё зироат, барои истифода дар Ҷумҳурии Тоҷикистон ё мамолики дигар дода нашудааст;
2. фарқият, яъне аз дигар навъҳои мавҷудаи рустаниҳо ва дастовардҳои
3. селексионӣ фарқ мекунад;
4. ҳамҷинсӣ, яъне навъи рустаниҳо бояд ба ҳамдигар монанд бошанд;
5. устуворй, яъне тагӣирнопазир будани онҳо дар давоми солҳои тӯлонӣ.

Дастоварди селексионӣ танҳо объекти моликияти зеҳнӣ набуда, балки предмете мебошад, ки воқеан вуҷуд дорад. Ба ин сифат дастоварди селексионӣ ба сифати объекти ҳуқуқи моликияти хусусӣ ё давлатӣ баромад
карда метавонад.
Тартиби бақайдгирии дастоварди селексионӣ бо моддаи 10 Қонун пешбинӣ шудааст.
Муаллиф дар асоси шартномаи литсензионӣ ҳуқуқи истифодабарии дастоварди селексиониро бо музд ё бемузд ба шахси дигар дода метавонад.
Захираи давлатии озуқа дар Ҷумҳурии Тоҷикистон барои қонеъ гардонидани талаботи мардуми кишвар ба роҳ монда шудааст. Дар гузариш ба муносибатҳои бозаргонӣ низоми дурусти ташаккул ва ғункунии захираҳои озуқавории давлатӣ ҳамчун як фишанги таъсиррасонии бозор интихоб гардидааст. Ташаккулёбни захираҳои давлатии озуқа тавассутн низоми контрактатсия ба амал бароварда мешавад, ки мавҷудияти сохтори махсуси танзнмку нанда ва таҳлилкунандаи инкишофи муносибатҳои бозаргониро тақозо менамояд.
Танзими давлатии ин самт бо фишангҳои иқтнсодӣ, аз қабили хариди давлатии маҳсулоти кишоварзӣ ба фондҳои захираи озуқаи давлатӣ, амалиётҳои давлатии гарав бо маҳсулоти асосии кишоварзӣ, усулҳои муқаррар намудани нархҳои кафолатнок, нархҳои хариди давлат ва ғайра амалӣ карда мешавад. Дар ин
самт танзнми давлатии муносибатҳои шартномавиро низ қайд кардан
лозим аст. Давлат шартномаҳои намунавиро оид ба харид, маҳсулотсупории маҳсулоти кишоварзӣ, гарави он, иҷрои маҳсулоти озуқа ба фондҳо ва захираҳои марказӣ ва маҳаллии давлатӣ тасдиқ мекунад.

Нигаред низ
-----------

* Ҳуқуқэҷодкунӣ

Эзоҳ
----

1. ↑  Фарҳанги истилоҳоти ҳуқуқ / Зери таҳрири Маҳмудов М.А. - Душанбе: ЭР-граф, 2009. - с. 145-146
**Вентили электрикӣ** — абзори электротехникӣ, ки ноқилияташ асосан ба самти ҷараёни электрикӣ вобаста буда, дар самти «рост» назар ба самти «акс» як ё якчанд дараҷа зиёд аст.

Ба туфайли ин хосияти худ вентили электрикӣ дар таҷҳизоти ростгари ҷараён васеъ истифода мешавад. Падидаи вентилӣ дар ҳудуди филизз-электролит (вентили электролитӣ), филизз-газ (вентили ионӣ), филизз дар вакуум (вентили электронӣ ё электровакуумӣ), филизз ва нимноқил ё ду нимноқили дорои омезаҳои гуногун (вентили нимноқилӣ) ба амал меояд. Вентили электрикиҳои идорашаванда ва идоранашаванда мавҷуданд. Дар вентили электрикиҳои идорашаванда ноқилият дар лаҳзаи омадани сигнали идоракунанда тағйир меёбад. Дар вентили электрикиҳои идоранашаванда электроди идоракунанда вуҷуд надорад ва онҳо аз вазъи ноқилияташ кам ба вазъи ноқилияташ зиёд тавассути ба вентил додани шиддате, ки аз шиддат ҳангоми пайвастшавӣ бештар аст, мегузаранд. Вентили электрикиҳо ба тавоноӣ (аз даҳяк ҳиссаи Вт то даҳҳо кВт), қувваи ҷараёни ростшуда (аз садяк ҳиссаи А то садҳо А), шиддати корӣ (аз як ҳиссаи В то садҳо кВ), пастшавии мустақими шиддат (аз даҳяк ҳиссаи В то даҳҳо В), шиддати рахнаовари «акс» (аз даҳҳо В то садҳо кВ), вақти пайвастшавию барқароршавӣ, ба ҳаҷму вазн доро мебошанд. Вентили электрикиҳои электронию нимноқилӣ, асосан, барои табдили энергияи электрикӣ дар олоти тавоноияшон кам, масалан, дар таҷҳизоти қабули мавҷҳои радио, вентили электрикиҳои ионӣ дар дастгоҳҳои тавоноияшон зиёд, ҳаракатоварҳои электрикӣ, хатҳои интиқоли ҷараёни электрикии доимӣ ва ғ. истифода мешаванд. Вентили электрикиҳои нимноқилии идорашавандаи тавоно (тиристорҳо) сифатан ба вентилҳои ионии идорашаванда монанд бошанд ҳам, бо нишондодҳои электрикию механикиашон бартарии зиёд доранд ва дар соҳаи энергетикаи барқӣ (электроэнергетика) васеъ ба кор бурда мешаванд. Вентили электрикиро дар автоматика ва таҷҳизоти бетамоси баҳамивазшаванда (коммутатсионӣ) ва муҳофизӣ, дастгоҳҳои сигналдиҳӣ ва воситаҳои техникаи ҳисоббарорӣ барои тасбити нишондодҳо (параметрҳо), амалисозии функсияҳои мантиқӣ ба сифати ҷузъҳои ташаккулӣ, дар техникаи фавқулҳассоси басомад (СВЧ) ва таҷҳизоти қабули мавҷҳои радио ба сифати детектору ростгарҳо истифода мебаранд.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Вентили электрикӣ // Боз — Вичкут. — Д. : СИЭМТ, 2014. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 3). — ISBN 978-99947-33-46-0.
Хонаи А. А. Дурасова дар қӯрғони Горки — намунат палладиании русӣ
Қӯрғони **«Болшие Горки»** (рус. Большие Горки) — маҷмааи меъмориву ҳунарии сеяки аввали асри XIX, ки дар соҳили дарёи Пахраи деҳаи Горки Ленинские ноҳияи Ленини вилояти Москва, тақрибан 10 км дуртар аз МКАД ҷойгир аст. Қаламрави қӯрғон аз Қӯрғон-мамнӯъгоҳи давлатии таърихии «Горки Ленинские» иборат аст. 
Пас аз инқилоби Октябри соли 1917 қӯрғон манзилгоҳи В. И. Ленин буд, ки он дар инҷо дар ӯ ду сол аз 24 - 25 сентябри соли 1918 зиндагӣ ва кор мекард.
Мамнӯъгоҳи таърихии "Горки Ленинские" бо масоҳати умумии 9,5 ҳазор гектар аз соли 1949 инҷониб фаъолият мекунад.

Эзоҳ
----
**Бахтиёр намемирад** (тур. Bahtiyar Ölmez) — силсилафилми туркӣ, ки дар шабакаи atv пахш шудааст.

Хулосаи достон
--------------

Бахтиёр дар яке аз минтақаҳои қадимии Истамбул зиндагии миёнаҳолонае дорад ва бо падараш машғули корҳои қабристон ҳаст… Шуғлаш нақл ва интиқоли мурдаҳост, вале намехоҳад то охири умраш ин корро идома бидиҳад ва пешниҳодеро, ки дӯсташ барои кор дар фермаи шутурмурғ медиҳад бо сар қабул мекунад

Падараш умедворона дар ин кор ӯро сармоягузорӣ микунад…

Вақте бо тамоми асабонияти аз даст додани орзуҳояш ва пасандозҳои падараш мошини мурдакашакро меронад, ёдгории дӯсташ, ки тухми шутурмурғ буд бо хашм аз шиша берун партоб мекунад.

Тухми шутурмурғ ба ҷое бархурд мекунад, ки зиндагии Бахтиёр ба сурати ғайриқобили баргашт иваз мешавад. Баъд ин маҷбур ба унвони мафияи Рифъат Чокор, ки бисёр шабеҳи ӯст, зиндагӣ кунад.

Яъне дӯсти якии дигар, душмани яки дигар, писари яки дегар, падари яки дигар, ва муҳиммтар аз ҳама шавҳари яки дигар мешавад.

Бахтиёре, ки саъй дорад дар корҳои зерзаминии Рифъат пешрафт кунад, аз инки бо Ойлин, духтари яке аз борунҳо ба исми Ойтекин Ёвуз издивоҷи сохта карда бехабар аст.

Бахтиёр ҳамчунин маҷбур мешавад бо дӯстписари қаблии Ойлин рақобат кунад.

Бахтиёр дар аввал байни ду зиндагӣ гир мекунад.

Бозигарон
---------

* Йеткин Дикинҷилер — Бахтиёр Олмез/ Рифат Чақир (1-19)
* Hande Subaşı — Aylin (1-19)
* Umut Oğuz — Şinasi (1-15)
* Orhan Aydın — Aytekin abi
* Güven Hokna — Latife (1-19)
* Serkan Kuru — Fuat (1-19)
* Semih Öztürk — Caner
* Gözde Okur — Vildan
* Ferdi Kurtuldu — Anıl (1-19)
* Yakup Yavru — Himmet
* Ali Çatalbaş — Memduh (1-19)
* Erencan Vurucu — Tarkan
* Serkan Şengül -
* Naz Elmas — Handan (1-19)
* Tuğçe Karabacak — Çağla
* Sevcan Yaşar — Nisa
* Fatma Karanfil — Hafize
* Fatih Doğan — Ramazan
* Dost Elver — Oktay
* Ҳалдун Бойсан — Топал Ҳамдӣ
* Hazal Şenel — Nuran (1-19)
* Mehmet Çelik — Selçuk
* Mert Hepcan — Ali Hikmet

Эзоҳ
----
**Мубинахон Хоҷаева** (*Хоҷаева Мубинахон Ҷалоловна*; 16 феврали 1968, Хуҷанд) — омӯзгор, номзади илмҳои педагогӣ (2009).

Зиндагинома
-----------

Мубинахон Хоҷаева 16 феврали соли 1968 дар шаҳри Хуҷанд ба дунё омадааст. Соли 1985, пас аз хатми мактаби миёнаи № 18 — и шаҳри Хуҷанд ба факултети забон ва адабиёти руси Институти давлатии педагогии ба номи С. М. Кирови шаҳри Хуҷанд дохил шуда, онро соли 1990 бо баҳои аъло ба итмом расонидааст. Соҳиби ихтисоси муаллими забон ва адабиёти рус дар мактабҳои миллӣ мебошад.

Корнома
-------

Соли 1990 фаъолияти омӯзгории худро дар мактаб — гимназияи № 13 — и шаҳри Хуҷанд ба ҳайси муаллимаи забон ва адабиёти рус оғоз бахшидааст. Солҳои 2001—2003 дар кӯдакистони № 27 шаҳри Хуҷанд ҳамчун мураббия — педагог фаъолияти меҳнатии худро идома додааст. Аз соли 2003 то 2005 дар ҶДММ «Спантамано» дар вазифаи мудири шуъбаи кадрҳо ифои фаъолият намудааст. Аз соли 2005 то соли 2009 ба ҳайси сармуаллимаи кафедраи забонҳои Коллеҷи омӯзгории ДДХ ба номи академик Б. Ғафуров фаъолият бурдааст. Аз моҳи сентябри соли 2009 дар ДДҲБСТ аввал ҳамчун сармуаллимаи кафедраи забони русӣ, дотсенти кафедраи номбурда фаъолияти меҳнатиашро идома додааст. Соли 2010 муовини декан оид ба таълими факултети сиёсатшиносӣ ва муносибатҳои байналхалқӣ таъин гардид. Аз соли 2011 мудирии кафедраи забони русии донишгоҳро ба зимма дошт. Моҳи октябри соли 2014 муовини ректори ДДҲБСТ оид ба корҳои тарбия таъин гардид.

Фаъолияти илмӣ
--------------

Соли 2009 дар Академияи таҳсилотии Тоҷикистон рисолаи номзадиашро дар мавзӯи «Актуализация нравственно — мировоззренческих ценностей художественного текста в условиях интегрированного обучения русскому языку в школах Республики Таджикистан» таҳти роҳбарии доктори илмҳои педагогӣ, академики Академияи таҳсилоти Тоҷикистон И. Х. Каримова дифоъ намуд.

Муаллифи се монографияи илмӣ, 7 дастури таълимӣ — методӣ ва зиёда аз 80 мақолаи илмӣ мебошад. Иштирокдори як қатор ҳамоишҳои ҷумҳуриявию байналмилалӣ маҳсуб меёбад.

Осор
----

* Актуализация нравственномировоззренческих ценностей художественного текста в условиях интигрированного обучения русскому языка в школах Республики Таджикистана. — Худжанд, 2010.
* Характерные особенности и необходимость формирования деловых качеств студентов на занятиях русского языка в условиях рыночной экономики. — Душанбе: Ирфон, 2013. — 172 с. ISBN 978-99975-0-063-2
* Содержательный аспект обучения русскому языку как механизм формирования деловых качеств студентов. — Душанбе: Ирфон, 2014. — 131 с. ISBN 978-99975-0-062-5

Эзоҳ
----

1. ↑  Хоҷаева Мубинахон Ҷалоловна - муовини ректор оид ба тарбия (10 октябри 2019). 11 феврали 2022 санҷида шуд.
**Анили́н** (аминобензол, фениламин) — C6H5NH2, — амини ароматӣ; моеъи беранг, бӯи паст дорад; ҳарорати ҷӯшиш – 184,4°С, ҳарорати гудозиш – 6,15°С, зичиаш дар 20°С 1027 кг/м3. Анилин дар об, спирт, эфир, бензол ҳал мешавад. Бо металлҳо (K, Na, Ca, Mg ва ғайра) ҳосилаҳои металлӣ (масалан, C6H5 NHNa), бо кислотаҳои минералӣ намак (масалан, намаки хлорид C6H5NH3Cl), бо кислотаҳои органикӣ, хлорангидрид ва ангидриди онҳо анилидҳо (масалан, бо кислотаи атсетат – атсетанилид) ҳосил мекунад:

C6H5 – NH2 + CH3COOH → 

→ ХC6H5NHCOCH3 + H2O

Атсетанилидро барои тайёр кардани n-нитроанилин, ки ашёи хоми истеҳсоли моддаҳои рангубор аст, истифода мебаранд. Дар натиҷаи бо хлориди метил, метанол ё эфири диметил метилонидани анилин монометиламин ва диметиламин ҳосил мекунанд:

C6H5NH + (CH3)2O → C6H5N(CH3) + H2O

Онҳо барои тайёр кардани ранг ва моддаҳои тарканда истифода мешаванд. Аз анилин дифениламин, сиклогексиламин ва ҳосилаҳои дигари онро синтез кардан мумкин аст. Анилинро аввалин шуда олими рус Н. М. Зинин (1842) бо усули барқарор намудани нитробензол синтез кардааст. Анилинро дар саноат дар натиҷаи бо каҳлаи чӯян дар иштироки кислотаи хлорид барқарор намудани нитробензол ҳосил мекунанд:

4C6H5NO2 + 9Fe + 4H2O Х→ 4C6H5NH2 + 3Fe3O4

Усулҳои дигари ҳосил кардани анилин (масалан, барқарор намудани нитробензол бо катализатори карбонати мис) низ мавҷуданд. Анилин моддаи заҳрнок аст. Онро дар истеҳсоли падиддоруи суратгирӣ, моддаҳои тарканда ва рангуборӣ, синтези органикӣ ва ғайра истифода мебаранд.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* Анилин // А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2021, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.
**Ордени Пирогов** (русӣ: ) — ҷоизаи давлатии Федератсияи Русия. Бо Фармони Президенти Федератсияи Россия аз 19 июни соли 2020 таҳти рақами 404 "Дар бораи таъсиси ордени Пирогов ва медали Лука Кримский" таъсис дода шудааст.

Ҷоиза номи ҷарроҳ, олим ва омӯзгори рус Николай Иванович Пироговро (1810-1881) дорад, ки асосгузори ҷарроҳии саҳроии ҳарбӣ, инчунин ҷарроҳӣ ҳамчун як фанни илмӣ ҳисобида мешавад. Орден ба шаҳрвандони Русия барои садоқатмандӣ дар расонидани ёрии тиббӣ дар ҳолатҳои фавқулодда, эпидемия, амалиёти ҳарбӣ ва дигар ҳолатҳои марбут ба хатари ҳаёт, хидматҳо дар соҳаи фаъолияти амалии тиббӣ ва ташкили хеле самараноки кор дар ташхис, пешгирӣ ва табобати бемориҳои махсусан хатарнок, саҳмгузорӣ дар таҳкими саломатии аҳолӣ, пешгирии пайдоиш ва рушди бемориҳои сироятӣ ва ғайрисироятӣ, инчунин дар ҳолатҳои дигари дар қонун пешбинишуда дода мешавад. Дар ҳолатҳое, ки қонуни Орден муайян кардааст, ҷоизаҳоро ба шаҳрвандони хориҷӣ барои расонидани ёрии тиббӣ дар ҳолатҳои душвори клиникӣ, табобати бемориҳои махсусан хатарнок, иштироки фаъолона дар фаъолияти илмии ташкилотҳои тиббии Русия ва дигар хидматҳо додан мумкин аст. Шиори ордени Пирогов "Шафқат, Вазифа, Фидокорӣ" аст.

Дар системаи мукофотҳои СССР ягон ҷоизаи давлатӣ бо номи Пирогов вуҷуд надошт, аммо пешниҳоди таъсиси ордени Пирогов бори аввал дар давраи Ҷанги Бузурги Ватанӣ ба миён омада буд ва дар сатҳи олӣ дар давраи баъд аз ҷанг муҳокима карда шуд. Эскизҳои лоиҳаҳои ордени Пирогов аз ҷониби рассомон ва меъморони мухталифи шӯравӣ ҳифз шудаанд, аммо ҳатто як лоиҳа амалӣ нашудааст. Таъсиси ордени Пирогов дар Русияи муосир дар заминаи пандемияи COVID-19 сурат гирифт: аввалин гирандагони ҷоиза кормандони тиббӣ ва ихтиёриён буданд, ки дар мубориза бо паҳншавии сирояти коронавирус фарқ мекарданд.

Эзоҳ
----
Кори хамир кардани кадбонуи тоҷик
**Ордбезон, сурфакушоён** - Яке аз маросимҳои занонаи таркиби ҷашни арӯсии мардуми тоҷик.

Он одатан дар арафаи ҷашни арӯсӣ дар манзили духтардор баргузор мегардад. Дар ноҳияҳои водии Ҳисор ордбезонро пеш аз хатнасур низ барпо мекунанд. Занҳои маҳалла бо даъвати тӯйдор як-ду рӯз пеш аз тӯйи калон ҷамъ омада, миқдори муайяни ордро бехта, хамир карда нону кулчаи тӯѐна мепазанд. Ҳангоми ордбезӣ бонувон доира навохта, рақсу бозӣ мекунанд. Занон инчунин байни худ бо ҳазлу шӯхӣ ордпошӣ намуда, сару рӯи якдигарро сафед месозанд.

Эзоҳ
----

1. ↑  Феҳристи миллии намунаҳои мероси фарҳангии ғайримоддӣ./ Пажӯшиҳгоҳи илмӣ-тадқиқотии фарҳанг ва иттилооти Вазорати фарҳанги ҶТ - Душанбе: "Ирфон", 2014, - С. 57
2. ↑  ПИТФИ Феҳристи миллии намунаҳои мероси фарҳангии ғайримоддӣ (пайванди дастнорас)

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Ин мақолаи нопурра аз таърих мебошад.Шумо метавонед бо пурра кардани ин ба Википедия кумак кунед.* |
**Хаято Икеда** ( ҷопонӣ: 池田勇人, いけだはやと, 3 декабри соли 1899 — 13 августи соли 1965 ) — ходими сиёсй ва давлатии Ҷопон, молиячй. Хатмкардаи факултаи ҳуқуқшиносии Донишгоҳи Киото. Сарвазири Ҷопон ( 19 июли 1960 ) — 8 декабри соли 1960, 8 декабри соли 1960 — 9 декабри соли 1963, 9 декабри соли 1963 — 9 ноябри соли 1964 ). Вазири молия ( 1949-1952, 1956-1957 ), 2, 7, 19 Вазири савдо ва саноат ( 1950, 1952 , 1959-1960 ). 3-уми раиси Совети оид ба масъалахои иктисодии назди Сарвазири Япония ( 1952 ). Аъзои палатаи намояндагони парламенти Япония даъвати 7-ум аз округи 2-юми префектураи Хирошима. Узви Ҳизби либерал-демократии Ҷопон, раиси фраксияи ҳизби Коти, раиси 4-уми ҳизб (1960—1964). Вай дар азнавсозии ҷамъиятию сиёсии Ҷопони баъд аз ҷангӣ нақши асосӣ бозид. Ӯ донишҷӯ ва ёвари Ёшида Шигеру буд, эҳёи иқтисодии кишварро идора мекард. Ӯ баъди сарвазир шудан нақшаи панҷсоларо, ду баробар зиёд кардани даромади миллиро иҷро кард. Яке аз муаллифони мӯъҷизаи иқтисодии Ҷопон. Охирин сарвазири Ҷопон, ки дар Садаи XIX таваллуд шудааст. 

 Хаято Икеда ва Ҷозеф Додж

Эзоҳ
----

1. 1 2  Encyclopædia Britannica (ингл.)
2. 1 2  Энциклопедия Брокгауз (нем.) / Hrsg.: Bibliographisches Institut & F. A. Brockhaus, Wissen Media Verlag
3. ↑  Proleksis enciklopedija, Opća i nacionalna enciklopedija (хорв.) — 2009.
4. 1 2  Икэда Хаято // Большая советская энциклопедия (рус.): [в 30 т.] / под ред. А. М. Прохоров — 3-е изд. — М.: Советская энциклопедия, 1969.

Сарчашмаҳо ва адабиёт
---------------------

Рубель В. А. Японська цивілізація: традиційне суспільство і державність. — .mw-parser-output .ts-comment-commentedText{border-bottom:1px dotted;cursor:help}@media(hover:none){.mw-parser-output .ts-comment-commentedText:not(.rt-commentedText){border-bottom:0;cursor:auto}}К. : «Аквілон-Прес», 1997. — 256 с. — ISBN 966-7209-05-9.
Рубель В. А. Історія середньовічного Сходу: Курс лекцій: Навч. посібник. — — ISBN 5-325-00775-0. 
== Пайвандҳо == Документи Йосіди Сіґеру // Національна парламентська бібліотека Японії

* (ҷоп.) Ікеда Хаято // Офіційна сторінка адміністрації Прем'єр-міністра Японії [Архівовано 16 липня 2018 у Wayback Machine.]
* (ҷоп.) Біографія Ікеди Хаято Бойгонӣ шудааст 18 сентябри 2009  сол. [Архівовано 18 вересня 2009 у Wayback Machine.]

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️  Гузариш ба унсури Викидода  Фарҳангҳо ва донишномаҳо | 
* Большая датская
* Большая китайская
* Большая российская (старая версия)
* Литовская универсальная
* Хорватская
* Britannica (онлайн)

 |
| Таборшиносӣ ва некрополистика | 
* Find a Grave
* WikiTree

 |
| 

| Дар феҳристҳои китобшинохтӣ |
| --- |
| 
* GND: 119127016
* ISNI: 0000 0000 2463 5001
* LCCN: n85357194
* NDL: 00017736
* SUDOC: 116400374
* VcBA: 495/201233
* VIAF: 30339847
* WorldCat VIAF: 30339847

 |

 |
**Ордени «Ғалабаи сотсиализм»** (рум. Ordinul «Victoria Socialismului») — яке аз ҷоизаҳои олии Ҷумҳурии Сотсиалистии Руминия, ки одатан бо қабули унвони Қаҳрамони Ҷумҳурии Сотсиалистии Руминия сарфароз карда мешавад.
Ин орден инчунин метавонад ба дигар шахсони шоиста тақдим карда шавад, ба шарти мавҷудияти хидмати махсус дар сохтмони сотсиализм ё хидмати махсус дар ҳифзи ватан. Бо фармони No 167 аз 6 майи соли 1971 дар як синф таъсис дода шудааст. Шумораи мукофотҳо бо орден аз лаҳзаи таъсисёбӣ то барҳам додани низоми сотсиалистӣ дар Руминия бениҳоят кам буд, дар ҳоле ки Николае Чаушеску се маротиба ба он мукофотонида шудааст (бо унвони Қаҳрамон).

Эзоҳ
----
**Ордени Байрақи Сурх** (русӣ: Орден Красного Знамени) — яке аз баландтарин орденҳои СССР. Аввалин ордени шӯравӣ. Он барои мукофотонидан барои ҷасорати махсус, садоқатмандӣ ва мардонагӣ дар ҳимояи Ватани сотсиалистӣ таъсис дода шудааст. Ордени Байрақи Сурх инчунин ба қисмҳои ҳарбӣ, киштиҳои ҷангӣ, ташкилотҳои давлатӣ ва ҷамъиятӣ тақдим карда шуд.

То таъсиси ордени Ленин дар соли 1930, ордени Байрақи Сурх ордени олии Иттиҳоди Шӯравӣ боқӣ мемонд.

**Нишони ордени Байрақи Сурхи РСФСР** 16 сентябри соли 1918 дар давраи ҷанги шаҳрвандӣ бо фармони Кумитаи иҷроияи марказии Умумирус таъсис ёфта буд. Номи аслӣ — орден «Красное Знамя» (ордени «Байрақи Сурх»). Дар давраи ҷанги шаҳрвандӣ чунин орденҳо дар дигар ҷумҳуриҳои шӯравӣ низ таъсис дода шуданд. 1 августи соли 1924 Ордени Умумииттифоқии "Байрақи Сурх" таъсис дода шуд, ки фарқи берунии он дар лентаи қисми поёнии гулчанбари лавҳа ба ҷои "РСФСР" навиштаҷоти "СССР" буд. Ҳама орденҳои ҷумҳуриҳои шӯравӣ, ки солҳои 1918-1924 мукофотонида шуданд, бо ордени умумииттифоқӣ баробар карда шуданд. Оинномаи орден бо тартиби бо Қарори Раёсати КИМ СССР 11 январи соли 1932 таъсис ёфтааст (19 июни соли 1943 ва 16 декабри соли 1947 тасдиқот барои ворид намудани тағйиру иловаҳо ба Фармони мазкур бо Фармони Президиуми Совети Олии СССР қабул шуд). Нашри охирини оинномаи фармон бо Фармони Президиуми Шӯрои Олии СССР аз 28 марти соли 1980 тасдиқ шудааст.

Қисмҳои ҳарбие, ки бо ордени Байрақи Сурх мукофотонида шудаанд, Байрақисурхӣ (Краснознамённый) номида мешуданд. Муассисаҳо ва ташкилотҳои шаҳрвандӣ дар унвонҳои худ калимаҳои "-и ордени Байраки Сурх" (русӣ: ордена Красного Знамени) доштанд  .

Эзоҳ
----

1. ↑  Государственная публичная научно-техническая библиотека России. Орден Красного Знамени

Пайвандҳои беруна
-----------------

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️  Гузариш ба унсури Викидода  Фарҳангҳо ва донишномаҳо | 
* Большая российская (старая версия)

 |
**Анаэробҳо** (Anaeroba) — микробҳое, ки дар муҳити беоксиген инкишоф меёбанд.

Анаэробҳо ду хел – воҷиб ва новоҷиб мешаванд. Анаэробҳои воҷиб дар муҳити беоксиген зиндагӣ мекунанд. Анаэробҳои новоҷиб ҳам дар муҳити оксигендор ва ҳам дар муҳити беоксиген афзоиш меёбанд (мас. қаламчамикроби рӯда, иерсинияҳо, стафилококкҳо, стрептококкҳо, шигеллаҳо ва ғайра). Анаэробҳо воҷибро, ки ангезандаҳои бемориҳои одаму ҳайвонот мебошанд, метавон ба ду гурӯҳ ҷудо кард: спорадор (кластридияҳо) ва беспора. Ба анаэробҳои спорадор ангезандаи ботулизм, сирояти анаэробӣ, кузоз мансубанд.

Анаэробҳои беспора ду хел – грамманфӣ ва граммусбат мешаванд (бактероидҳо, фузабактерияҳо, вейлолнеллаҳо, пептококкҳо, эубактерияҳо ва ғайра). анаэробҳои воҷиб дар организм ҳамеша вуҷуд доранд. Онҳо як қисми микрофлораи мӯътадили одам мебошанд, вале дар мавриди фароҳам омадани шароити мусоид метавонанд боиси сар задани бемориҳои гуногун (мас. перитонит, думбали шуш ва майна, пневмония, эмпиемаи плевра, уфунат ва ғайра) шаванд. Сабаби бисёр бемориҳое, ки анаэробҳои беспора меангезанд, заиф гаштани таассури организм дар натиҷаи осебҳои гуногун, амалиёти ҷарроҳӣ, хунук хӯрдан, ихтилоли масуният (иммунитет) ва ғ. аст. Барои ҷудо намудани анаэробҳои воҷиб аз таҷҳизоти махсус, муҳити ғизоӣ, усулҳои кишти анаэробҳо ва ғ. истифода мекунанд.

Ҳамчунин нигаред
----------------

* Бактерияҳо

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — 608 с. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2021, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.
**Ордени Дӯстӣ**  — ордени давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон, ки бо он арбоби давлатию ҷамъиятӣ, ходими илму фарҳанг, адабиёту санъат ва дигар шахсон барои фаъолияти содиқона ва пурмаҳсул ҷиҳати таҳкими сулҳу дӯстӣ ва ҳамкории байни халқҳо, ҳифзи ҳуқуқу озодиҳои инсон ва манфиатҳои иҷтимоии он, барои саҳми арзандаи шахсӣ дар рушд ва афзунгардонии иқтидори маънавӣ ва зеҳнии Ҷумҳурии Тоҷикистон сарфароз гардонида мешаванд.

Ордени Дӯстӣ бо тасма дар тарафи чапи сина овехта мешавад.

Эзоҳ
----

1. ↑  Моддаи 14. Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон аз 17.12.2020 № 1732 «Дар бораи мукофотҳои давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон». *mmk.tj*.  Маркази миллии қонунгузории назди Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон. 25 ноябри 2021 санҷида шуд.
Аудио «А»
**A, а** — ҳарфи якуми ҳама алифбоҳои сириликасос. Ҳарфи аввали алифбои тоҷикӣ (аз соли 1940).

Дар алифбои арабиасоси тоҷикӣ бо ҳарфҳои «алиф» ( ا), «айн» ( ع) ва дар охири калимаҳо бо «ҳои ҳавваз» ( ه) ифода мешавад. Ҳарфи «А» дар гурӯҳбандии синфҳои таълимӣ, табақабандии мавзӯъҳо ва ғайра ба ҷои шумораи якум ба кор меравад. Ҳарф дар алифбоҳои гуногуни кишварҳои аврупоӣ, инчунин шарқӣ ҳарфи финиқии алиф аст, ки он, зоҳиран, аз аломати идеографии тасвири сари гов пайдо шудааст. Маънои калимаи финиқии алиф «гов» мебошад. Дар Европа ин ҳарф ба воситаи алифбоҳои юнонӣ ва этрусию лотинӣ, дар Шарқ ба воситаи алифбоҳои суриёнӣ ва оромӣ маъмул гашт ва шаклҳои гуногун гирифт. Номи ҳар­фи А. дар ибронии қадим «алиф», юнонӣ «алфа» (эҳтимол шакли таҳрифшудаи «алиф» бошад), славянӣ «азъ» («ман»), русию тоҷикӣ «а» мебошад. А. дар забони тоҷикӣ овози пасизабонии ғайрилабии кушодаро ифода мекунад. Шакли навишти чопиаш А а, дастнависаш А садаи Дар алифбои лотинии маъмул дар забони тоҷикӣ (1929 – 39) низ ҳамин шаклҳоро дошт. Овози «а» дар алифбои арабиасоси тоҷикӣ (маъмул аз садаи 8 то соли 1929) дар аввали калима бо алиф (ابر – абр), айн (عقل – ақл), дар охири калима бо ҳои ҳавваз (شانه – шона), дар мобайни калима бо аломати фатҳа ё забар (برادر– бародар) ифода мешуд. Ҳарфи А-и калон ва а-и хурд дар матнҳои илмӣ, ҳуҷҷатҳо барои ҷудо кардани қисмҳо, бобҳо, фаслҳо, моддаҳо ва ғайра истифода мебаранд.

Адабиёт
-------

* «Фарҳанги забони тоҷикӣ» Ҷилди-1, саҳ.25

Эзоҳ
----

1. ↑  «Фарҳанги тафсирии забони тоҷикӣ» Ҷилди-1. саҳ.29
2. ↑

Сарчашма
--------

* Энсиклопедияи Миллии Тоҷик(пайванди дастнорас)
**Банотуннаъш** (ар. بنات‌النعش‎ – «банот» ҷамъи «бинт» – духтар ва дар маънои маҷозӣ аз калимаҳои «ҳамсохт», «ҳамто», «ҳамҳайат» ва «наъш» – тани беҷон, ҷасад; инчунин, «пешвои духтарони сӯгвор» низ вомехӯрад) — номи ду бурҷи маъруф: **Банотуннаъши Кубро** (Дубби Акбар) ва **Банотуннаъши Суғро** (Дубби Асғар) дар илми нуҷум. 

Дар Дубби Акбар чор ситора «наъш» ва се ситораи дигар «банот» номида мешуд. Дар Авесто ба сурати «Haptā aranga» ва дар форсии миёна «Hafto rang» омадааст. Дар забони форсии тоҷикӣ чун «Ҳафтваранг» ё «Ҳафт авранг» («Ҳафт авранги меҳин» ва «Ҳафт авранги кеҳин»), «Ҳафт хоҳарон», «Ҳафт духтарон», «Ҳафт бародарон», «Ҳафт додарон», «Ҳафт тахт», «Сарири фалак» истифода мешавад; 

* яке аз суварот (образҳо) дар адабиёти классикии форс-тоҷик, ишора ба галаситораи Ҳафтдодарон. Чунонки Абдурраҳмони Ҷомӣ гуфтааст:

> Банотуннаъшу Парвин лаб кушуданд,  
> 
> Ба насру назми худ ӯро сутуданд. 
> 
>

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* Банотуннаъш / М. Холов // Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.

Шаблон:Astronomy-stub
**Банотуннаъш** (ар. بنات‌النعش‎ – «банот» ҷамъи «бинт» – духтар ва дар маънои маҷозӣ аз калимаҳои «ҳамсохт», «ҳамто», «ҳамҳайат» ва «наъш» – тани беҷон, ҷасад; инчунин, «пешвои духтарони сӯгвор» низ вомехӯрад) — яке аз ҳафт ситораи бурҷи Дубби Акбар (η UMa / η Ursae Majoris), ки бо номҳои **Бенетнаш** ва **Алкаид** низ ёд мешавад. 

Банотуннаъш сеюмин ситораи мунири бурҷ ва 35-умин дар осмони ситоразор буда, аз Офтоб дар масофаи 101 с. р. (30,9 пк) ҷойгир шудааст. Радиуси Банотуннаъш 1,8, равшаноиаш 700, массааш 6 маротиба аз Офтоб бузург ва чархишаш 200 км/с аст. Ҳарор. сатҳи Банотуннаъш 22000 К буда, ба ситораҳои пурҳарорат мансуб аст ва бо чашм мушоҳида мешавад.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* Банотуннаъш / М. Холов // Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.

Шаблон:Astronomy-stub
**Аллогенез** (юнонӣ allos – дигар ва genesis – пайдоиш) — яке аз равияҳои асосии пешрафти таҳаввулот. Истилоҳи аллогенезро соли 1967 профессор украин аллогенез А. Павлов дар илм ҷорӣ кардааст. Аллогенез ба вуҷуд омадани тағйирот дар сохтор ва фаъолияти баъзе гурӯҳи организмҳо мебошад. Масалан, гуногунии нӯли парандагон имкон медиҳад, ки онҳо ғизоҳои мухталифро мутобиқ ба шароит истифода баранд. Чунин ҳолатро метавон дар тарзи ҷойгирии дандонҳои ҳайвоноти ширхор ва гуногунии тухми рустаниҳо низ мушоҳида кард. Мисоли маъмули аллогенез телогенез (теломорфоз) ва гипергенез аст. Дар мавриди телогенез мутобиқат мунҳасир сурат гирифта, фаъолияти узве, ки дучори таҳаввулот гаштааст, маҳдуд мешавад (масалан, даҳони мӯрчахӯрак, ки фақат барои истеъмоли як намуди ғизо мутобиқ гаштааст). Ҳангоми гипергенез, баръакс, ҳолати якбора калон шудани организм ё бархе аз узвҳои он ба мушоҳида мерасад (масалан, шохҳои ниҳоят калони баъзе оҳувони мунқариз, каркаданҳои мунқариз ва ғайра).

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — 608 с. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2021, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.
**Аллерголо́гия** (аз юн. ἄλλος — *дигар, ғайр, бегона*, ἔργον — *таъсир* ва Λόγος — *дониш, сухан, илм*) — як фасли илми тиб, ки сабаб, тарзи инкишоф, зуҳуроти клиникии бемориҳои аллергӣ ва усулҳои пешгирию муолиҷаи онҳоро дар бар мегирад.

Аллергология бо иммунология зич алоқаманд аст. Баъзе амрози аллергӣ ба узвҳои дарун (масалан, як қатор бемориҳои хун, зиқи нафас, тарбод, артрити тарбодӣ, тиреоидит, гломерулонефрит), баъзе дигар ба бемориҳои чашм (конъюнктивити аллергӣ, офталмияи симпатикӣ ва ғайра), гӯшу гулӯю бинӣ (ринитҳои аллергӣ, синуитҳо, ларингитҳо ва ғайра), асаб (полирадикулоневритҳои аллергӣ, энсефаломиелитҳои баъдиваксинавӣ, склероз ва ғайра), пӯст (дерматозҳои касбӣ, саглес) мансубанд. Аллергология дар нимаи якуми садаи XX дар натиҷаи зиёд шудани бемориҳои аллергӣ ба миён омад. Дар аллергологияи муосир таҷрибаҳо дар ҳайвонот, усулҳои тадқиқи иммунологӣ, патофизиологӣ ва патохимиявӣ, роҳҳои мухталифи пажӯҳишҳои клиникоиммунологӣ (тестҳои пӯстӣ ва серологӣ), патофизиологӣ ва патохимиявии ашхоси гирифтори бемориҳои аллергӣ (намуна барои омӯзиши фаъолияти шуш, муқаррар кардани миқдори гистамин ва дигар моддаҳои фаъоли биологӣ дар хун) васеъ кор фармуда мешаванд.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Адо А. Д. Общая аллергология, М. 1978;
* Земеков A. М. Клиническая иммунология и аллергология, Воронеж, 1997.

Сарчашма
--------

* А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — 608 с. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2021, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.
**Баоба́б**, ё **Адансонияи панҷамонанд** (лот. Adansonia digitata) — навъи дарахт аз ҷинси Адансония оилаи *Malvaceae*. Дар биёбонҳои Африқои тропикӣ мерӯяд.

Тавсифоти гиёҳшиносӣ
--------------------

Баландиаш 18–25 м; даври шоху навдааш 9–10 м (аз ин рӯ баобаб яке аз дарахтони бузургтарини ҷаҳон ба ҳисоб меравад); ғафсии танааш то 25 м; навдаҳои болоияш ғафс, ҳангоми хазонрез дарахти «чаппагардон»-ро мемонад. Танаи баобаб мавсими боронгарӣ обро ҷаббида, фасли сармо намиро ихроҷ менамояд. Баобаб октябр–декабр гул мекунад; гулаш тоқа, панҷбарга, калон (то 20 см), сафеди арғувонӣ, хушбӯй; шом шукуфта, субҳ пажмурда ва бадбӯй мегардад. Самари баобаб харбузашакл (то 40 см) буда, таъми турш дорад (хӯрданбоб аст). Бештар хӯроки маймунҳост. Баобабро нондарахти маймунҳо низ меноманд. Баобаб тақрибан 4–5 ҳазор сол умр мебинад.

Корбурд
-------

Меваи баобаб бо донак
Аз навдаҳои он ресмон мебофанд, тӯри моҳидорӣ тайёр мекунанд; аз хокистараш доруҳои зидди шамолхӯрӣ, шикамдард, бемориҳои дил, зиқи нафас, дарди дандон ва ғайра омода месозанд. Аз гарди гули баобаб ширеш, аз тухмаш қаҳва тайёр мекунанд, самараи сӯхтааш дар собунпазӣ истифода мешавад. Занҳои африқоӣ бо оби решаи баобаб мӯи сарашонро ранг мекунанд.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* *Школьник Ю. К.* Растения. Полная энциклопедия растений. — М.: ЭКСМО, 2009. — С. 116—117. — 256 с. — ISBN 978-5-699-10969-2.

Сарчашма
--------

* Баобаб // Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.
**Беиштиҳоӣ (**форсӣ: بی‌اشتهایی‎), ё **анорекси́я** (юн.-қад. α- «бе-, но-» + ὄρεξις «майл ба таом») — набудани иштиҳо (дар ҳолати вуҷуд доштани талаботи физиологӣ ба он). 

Анорексия дар натиҷаи ихтилоли фаъолияти маркази тағзия ба вуҷуд меояд. Сабаби анорексия бемориҳои рӯҳӣ, ихтилоли фаъолияти ғадудҳои дохилӣ, заҳролудшавӣ, халал ёфтани мубодилаи моддаҳо, бемориҳои узвҳои ҳозима (гастрити шадид, саратон, гастродуоденит ва ғайра), ғизои якхела ва бемаза, истеъмоли доруҳои гуногун, бемориҳои сироятӣ ва ғайра мебошанд. Ҳангоми дер давом кардани анорексия муқовимати организм суст ва ҳассосияти он нисбат ба бемориҳо зиёд мешавад. Дар кӯдакони хурдсол анорексия дар натиҷаи зӯран макондан ва риоя накардани қоидаҳои ғизодиҳӣ ба амал меояд. Анорексия метавонад аломати ягон беморӣ ё худ бемории алоҳида бошад (анорексияи алоимӣ). Дар мавриди охирӣ анорексия дар натиҷаи вокуниши асабӣ ба таъсироти номатлуби гуногун рух медиҳад.

Муолиҷаи анорексияи алоимӣ бояд ба рафъ сохтани бемории асосӣ равона шавад. Гоҳо ба табобати рӯҳӣ низ эҳтиёҷ меафтад. Ҳамчунин обутоби силсилаи асаб (сайругашт дар ҳавои тоза, обшифоӣ, истифодаи доруҳои таскинбахш) ва машғул шудан ба кори дилхоҳ низ манфиат мерасонад.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* Анорексия // А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2021, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.
**Аллопатия** (аз юнонӣ allos – дигар ва pathos – кулфат) — истилоҳест, ки аз тарафи духтури немис С. Ганеман барои ифодаи самти муқобил (истеъмоли доруҳое, ки аломати ба зуҳуроти бемории мазкур муқобилро пайдо мекунанд) ба гомеопатия пешниҳод карда шудааст. Аллопатия барои тибби муосир зарурат надорад, зеро ҳангоми табобат ба раванди маризӣ бо мақсади рафъ сохтани он таъсир мерасонанд, на барои зоҳир намудани он.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — 608 с. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2021, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.
**Хатои Lua: bad argument #2 to 'formatDate': invalid timestamp 'ноябр 2018'.**


БАҲОДУРШÓҲИ I بهادرشاه ۱ (Бурҳонпури Дакан, 1643 – 1712, Лоҳур), ҳафтумин подшоҳ аз сулолаи Бобуриёни Ҳинд. Ӯ писари дувуми Аврангзеб буда, солҳои 1706–12 ҳукмронӣ кардааст.

Зиндагинома
-----------

Баҳодуршоҳи ҳамроҳи падараш дар Беҷопури Гулканда бар зидди маротҳаҳо ҷангид, аммо бо ҷурми иртиботи пинҳонӣ доштан бо ҳокими Гулканда ҳамроҳи писаронаш с. 1687 дастгир ва зиндонӣ шуд. Соли 1695 аз зиндон озод шуда, ҳокими Агра гардид. Солҳои 1699–1706 ҳокими Кобул буд. Сарзамини таҳти нуфузи Аврангзеб байни се писараш (Баҳромшоҳи аввал, номи аслиаш Муҳаммад Муаззам, шоҳзода Аъзам ва Комбахт) тақсим шуда буд. Баъд аз фавти Аврангзеб байни бародарон Баҳромшоҳ ва Аъзамшоҳ низои мусаллаҳ сар зад, ки дар он ду писари Аъзамшоҳ – Бедорбахт ва Олитабор кушта шуда, худи ӯ ҷароҳат бардошт ва бар асари он фавтид. Соли 1708 Баҳодуршоҳи дар наздикии Ҳайдаробод сипоҳи Комбахш шикаст хӯрда, худаш ҳалок гардид ва худ подшоҳи сарзамини бузурги Бобуриёни Ҳинд шуд.

Баҳодуршоҳи ба муқобили моротҳо, роҷпутҳо ва сикҳҳо ҷангида, с. 1708 роҷгурҳоро ба итоати хеш даровард, аммо с. 1710 сикхҳо шӯриш бардоштанд ва ночор бо онҳо сулҳ баст. Баъд аз кушта шудани Тувинд Сикх, ки аз тарафдорони Баҳодуршоҳи буд, шахсе бо номи Бандо бори дигар сикхҳоро ба шӯриш даъват намуд. Ошӯбгарон Сарҳиндро тасарруф намуда, ба Панҷоби Шарқӣ таҳдид намуданд. Баҳодуршоҳи дар с. 1712 Бандоро шикаст дод, лекин дастгир карда натавонист. Баъд аз фавти Баҳодуршоҳи (1712, Лоҳур) байни фарзандонаш Маъзолуддин, Ҷаҳондоршоҳ, Азимушшаън ва Вафеушшаън барои тахту тоҷи подшоҳӣ ҷанг оғоз гардид, ки бо пирӯзии Маъзолуддин анҷом ёфт. Баҳодуршоҳи марди донишманд, саховатпеша ва парҳезгор буд.

Адабиёт
-------

عبدالحکیم لاهوری. پادشاه نامه. کلکته، ۱۸۷۸؛ دانشنامۀ جهان اسلا. ج۴. تهران، ۱۹۹۹ 

* Қ. Расулиён.

Сарчашма
--------

* Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — 664 с. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.
**Баҳовиддин Маҳмадназарович Ҷумъаев** (тав. 12 марти 1983, деҳаи Мадовра, ҶШС Тоҷикистон) — иқтисодшинос. Номзади илмҳои иқтисодӣ (2011), дотсент, Аълочии маорифи Тоҷикистон (2014).

Зиндагинома
-----------

Баҳовиддин Маҳмадназарович Ҷумъаев 12 марти соли 1983 дар деҳаи Мадовраи ноҳияи Панҷакент дар оилаи деҳқон ба дунё омадааст. Соли 1989 ба гимназияи ба номи С. Айнии шаҳри Панҷакент дохил гардида соли 2000-ум онро хатм намуд. Баъд аз хатми гимназияи ш. Панҷакент ба Донишкадаи соҳибкорӣ ва хидмати Вазорати саноат ва технологияҳои нави Ҷумҳурии Тоҷикистон дохил шуд.
Соли 2005 факултети соҳибкорӣ ва менеҷменти Донишкадаи сохибкорӣ ва хидматро аз рӯи ихтисоси 25010301-Иқтисодиёти ҷаҳон бо тахасссуси «иқтисодчии байналмилалӣ ва донандаи забони англисӣ» хатм намуд. 
Аз сентябри соли 2008 ба вазифаи устоди калони кафедраи туризм ва маркетинг ва феврали 2010 муттахассиси шуъбаи аспирантура ва кор бо донишҷӯёни аълохон гузаронида шуд. Аз сентябри соли 2010 дар вазифаи устоди калони кафедраи иқтисодиёти ҷаҳон кор намудаааст. Айни замон дар вазифаи мудири кафедраи иқтисодиёти ҷаҳон ва муносибатҳои байналмилалӣ фаъолият менамояд.

Фаъолияти илмӣ
--------------

Мавзуӣ таҳқиқотии ӯ ба «Рушди савдои хидмат дар партави воридшавии Ҷумҳурии Тоҷикистон ба Созмони умумиҷаҳонии савдо» бахшида шудааст. Дар мақолаҳои илмии он паҳлӯҳои гуногуни рушди иқтисодиёти Ҷумҳурии Тоҷикистон дар шароити узвият ба Созмони умумиҷаҳонии савдо мариди таҳлил қарор дода шудааст.

Осор
----

Дотсент Ҷумъаев Баҳовиддин муаллифи бештар аз 65 асару мақолаҳои илмӣ, аз ҷумла 3 монография мебошад.

Китобҳо (Монографияҳо)
----------------------

* Фаъолияти рекламавӣ. - Душабе:Ирфон, 2010. – С. 170
* Актуальные проблемы развития торговли услугами в условиях вступления Республики Таджикистан в ВТО. – Душанбе:Ирфон, 2012. – 116с.
* Рынок телекоммуникационных услуг: состояние, проблемы и перспективы развития. – Душанбе:Ирфон, 2012. – 102 с
* Economic trends and forecasting of indicators of Tajikistan’s foreign trade// Tajikistan in transition. Can good macroeconomic policy combat poverty? Riga: Tiasu namu agenture, 2014 p. 174-180
* Муносибатҳои иқтисодии байналмилалӣ. – Душанбе:Ирфон, 2018. - 274с.

Эзоҳ
----

1. ↑  Развитие торговли услугами в условиях вступления Республики Таджикистан во Всемирную торговую организацию.  27 марти 2018 санҷида шуд.

Пайвандҳо
---------

* Сомонаи расмии Донишкадаи соҳибкорӣ ва хидмат Бойгонӣ шудааст 1 апрели 2018  сол.
**Ҳуқуқ ба паноҳгоҳ** – падидаи ҳуқуқи конститусионӣ ва ҳуқуқи байналмилалӣ ба ҳисоб меравад. Дар ҳуқуқи байналмилалӣ паноҳгоҳи сиёсӣ ба воситаи одатҳои ҳуқуқи байналмилалӣ, инчунин Эъломия дар бораи паноҳгоҳи ҳудудӣ, ки Ассамблеяи Генералии СММ 14 декабри соли 1967 қабул кардааст, ба танзим дароварда мешавад.
Тибқи банди сеюми моддаи 16 Конститутсияи Ҷумҳурии Тоҷикистон ба шаҳрвандони ҳориҷӣ, ки гирифтори вайронкунии ҳуқуқи инсон гаштаанд, ҷумҳурӣ метавонад паноҳгоҳи сиёсӣ диҳад.
Паноҳгоҳи сиёсӣ ба шаҳрвандони ҳориҷие, ки аз рӯи ақидаҳои сиёсӣ, динӣ, илмӣ, озодандешӣ ва амсоли
инҳо гирифтори таъкибот мешаванд, дода мешаванд. Паноҳгоҳи сиёсӣ одатан аз тарафи сардори давлат дода мешавад.

Нигаред низ
-----------

* Ҳуқуқ

Эзоҳ
----

1. ↑  Фарҳанги истилоҳоти ҳуқуқ / Зери таҳрири Маҳмудов М.А. - Душанбе: ЭР-граф, 2009. - с. 519