recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Ин вожа дигар маъноҳо низ дорад, Банд (мазмунҳо)-ро бубинед.
**Банд** (форсӣ: بند‎) — дар истилоҳи шеършиносӣ ҳар бахшеро аз шеър мегӯянд, ки аз бахшҳои дигари он ҷудо меояд. 

Дар шеъри классикӣ ҳар бахш аз шеър аст, ки бо байте мустақил аз бахши дигар ҷудо шуда бошад. Тарҷеъбанд, таркиббанд, мусаммат ва таҷдиди матлаъ намунаҳои асосии банд дар шеъри куҳани форсии тоҷикӣ мебошанд. Дар тарҷеъбанду таркиббанд ҳар банд дорои қофияи хосси худ аст ва бо байти баргардон аз банди дигар ҷудо мешавад. Дар мусаммат низ шеър бо овардани як байт ва бо тағйир додани қофия дар банди баъдӣ шеърро бандгузорӣ мекунад, монанди мусаммати Манучеҳрӣ бо ин матлаъ: 

> Хезеду хаз оред, ки ҳангоми хазон аст,   
> 
> Боди хунук аз ҷониби Хоразм вазон аст.
> 
> 

Дар таҷдиди матлаъ низ шоир бо дубора овардани байте, ки ҳар ду мисраи он ҳамқофия аст, шеърро идома медиҳад ва қисмати дувумро аз қисмати аввал ҷудо мекунад. 
Дар шеъри классикӣ бандро «хона» ва «ришта» ҳам гуфтаанд. Дар шеъри муосир низ бархе аз ашъоре, ки дар онҳо аз қолабҳои шеъри классикӣ пайравӣ нашудааст, банд-банд ҳастанд, монанди «Афсона»-и Нимо Юшиҷ. Дар шеъри муосир чаҳорпора низ дорои бандҳои мустақил аст, ки ҳар ду байт бо қофияе ягона як бандро ташкил медиҳад, монанди ин банд аз чаҳорпораи машҳури Нодири Нодирпур: 

> Пайкартароши пираму бо тешаи хаёл  
> 
> Як шаб туро зи мармари шеър офаридаам.   
> 
> То дар нигини чашми ту нақши ҳавас ниҳам,   
> 
> Нози ҳазор чашми сияҳро кашидаам!
> 
> 

ки монанди ҳар банди дигари ин шеър аз бандҳои дигар ҷудост. Дар шеъри озод низ бисёре аз шеърҳо аз бандҳои мутааддиде иборатанд, монанди шеъри Сӯҳроби Сипеҳрӣ «Обро гил накунем». Аз банд дар шеъри сапед низ истифода мешавад.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* سیروس شمیسا.انواع ادبی. تهران،۱۳۷۰ هـ. ش.؛
* فسایی منصور رستگار. انواع شعر فارسی. شیراز، ۱۳۷۳ هـ. ش.؛
* نشاط سید محمد. زیب سخن. تهران، ۱۳۴۲ هـ. ش.؛
* نوروزی جهانبخش. زیورهای سخن و گونه های شعر پارسی. فیروزآباد۱۳۷۲ هـ. ش.؛
* دانشور عبدالمحمد. علم قافیه و قالبهای شعری. شیراز، ۱۳۶۹ هـ. ش.؛
* رادفر ابوالقاسم. فرهنگ بلاغی-ادبی. تهران، ۱۳۲۸ هـ. ش.؛
* همایی. جلال الدین فنون بلاغت و صناعت ادبی. تهران، ۱۳۲۸ هـ. ش.؛
* میرصادقی میمنت. هنر شاعری. تهران، ۱۳۷۳ هـ. ش

Сарчашма
--------

* Банд / Ш. Раҳмон // Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.
**Бандаи Табрезӣ** (форсӣ: بندۀ تبریزی‎) Мирзо Аҳмади Разӣ, мутахаллис ба Банда (с. тав. номаълум – ваф. 1844/5) — хушнавис, шоир ва муаррихи аввалҳои асри қоҷория, аз ашрофзодагони Озарбойҷон. Падараш Мирзомуҳаммади Шафеъ муддате вазири Озарбойҷон ва муставфии Нодиршоҳи Афшор буд. Бандаи Табрезӣ пас аз даргузашти падар ба дарбори Каримхони Занд рӯй овард. Баъд дар оғози таъсиси давлати Қоҷор ба ин хонадон пайваст, муставфӣ ва соҳиби девони расоил гашт. Дар дарбори Фатҳалӣ – шоҳи қоҷор (ҳукмр. 1833–1872) эътибор пайдо кард ва аз муставфиён ва муншиёни хоссаи вай гардид. Ӯ ҳамчунин танзим ва нигориши расоил, номаҳо, ҳукму фармонҳоро ба забонҳои арабӣ, туркӣ ва чағатойӣ ба уҳда дошт. Ашъори Бандаи Табрезӣ андак аст ва бештар шеърҳои мадҳӣ гуфтааст.

Бандаи Табрезӣ хушнависи чирадаст буд ва настаълиқу шикастаро бисёр хуб ва мумтоз менавишт. Осори хаттии ӯ иборат аст аз: 1) «Зайн-ут-таворих», таърихи умуми машриқзамин, хосса Эрон аз оғози офариниши одамон то давлати Фатҳалишоҳи қоҷор, ки ба дастур ва ба номи вай дар ҳудуди с-ҳои 1839–43 навишта шудааст; 2) «Ҳаводиснома», ё «Таърихи футуҳот», ё «Рӯзномаи Наромон», ё «Таърихи Наполеон»; 3) рисолаи «Ишқ ва Рӯҳ» ё «Ҳусн ва Дил». Ӯ ин рисоларо бо хоҳиши дӯсташ Мирзо Яҳё навиштааст. Нусхаи он таҳти рақами 3613 дар китобхонаи марказии Донишгоҳи Теҳрон маҳфуз аст; 4) Номаҳои Мирзо Разӣ.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* احمد بن فرامرز اختر. تذکرۀ اختر. جلد. ۱/ چاپ عبدالرسول خیامپور. تبریز، ۱۳۴۳، ش.

Сарчашма
--------

* Бандаи Табрезӣ / Н. Шарипов. // Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.
**Қалъапарак, калла-зехт**

Бозигарон ба ду даста тақсим шуда, дар майдон аз сангҳо "қалъа"-е сохта, сардорҳо наздикии он меистоданд. Дастаҳо дуртар аз қалъа ҷой мегирифтанд. Бо фармони сардорҳо бозигарон ба қалъа ҳамла меоварданд. Задухўрди шўхиомез дар байни бачаҳо сурат мегирифт. Дар муҳориба танҳо бо пойҳо зарба задан мумкин буд. Бозӣ бо ғалабаи он дастае ба анҷом мерасид, ки қалъаро ба даст овардааст.
Дар Бадахшон, Рашту Дарвоз нимфаъол аст.

Адабиёт
-------

1. Андреев М.С. Таджики долины Хуф. Сталинабад, 1958. 2. Нурджанов Н. Игры // Таджики Каратегина и Дарваза. Вып.3, Д. 1976; 3. Донишномаи фарҳанги мардуми тоҷик. Д. Ҷ.1, 2015.

Нигаред низ
-----------

* Бозиҳои миллӣ ва мардумии тоҷикон
* Шалоқак

Эзоҳ
----

1. ↑  Феҳристи миллии фаҳанги ғайримоддӣ /Natioal list of intangible cultural hertage/ Пажӯшиҳгоҳи илмӣ-тадқиқотии фарҳанг ва иттилооти Вазорати фарҳанги ҶТ – Душанбе: «Аржанг» 2016, – С. 183

|  |  |
| --- | --- |
| Таърих | *Ин мақолаи нопурра аз таърих мебошад.Шумо метавонед бо пурра кардани ин ба Википедия кумак кунед.* |
**Қандолотпазӣ**

Яке аз ҳунарҳои қадимаи мардумӣ, ки истеҳсоли шириниҳои гуногун, аз қабили парварда, қандолот ва ҳалворо дар бар мегирад. Дар рехтани қандалот аввал мағзро (зардолу, чормағз) дар оташ таф медиҳанд. Баъд ба миқдори муайян мағзро дар тағораи дудаста рехта дар гармии оташ бод медиҳанд. Дар ин раванд нафаре қиёмро оҳиста-оҳиста ба рӯи мағзҳо мерезад. Ҳамин тавр, дар тули 25-30 дақиқа қандалот тайёр мешавад. Дар Вилояти Суғд, водии Ҳисор нимфаъол аст.

Адабиёт
-------

* 1. Ванукевич А. Аминов С. Шарипов Х. Таджикские национальные сладости. Д. 1969;
* Шовалиева М. История кулинарной культуры таджикского народа. Д. 2015.

Нигаред низ
-----------

* Ангуштаринсозӣ

Эзоҳ
----

1. ↑  Феҳристи миллии фаҳанги ғайримоддӣ /Natioal list of intangible cultural hertage/ Пажӯшиҳгоҳи илмӣ-тадқиқотии фарҳанг ва иттилооти Вазорати фарҳанги ҶТ – Душанбе: «Аржанг» 2016, – С. 114

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Ин мақолаи нопурра аз таърих мебошад.Шумо метавонед бо пурра кардани ин ба Википедия кумак кунед.* |
**Қамчибек Қодиршоевич Тошиев** (қирғ. *Ташиев Камчыбек Кыдыршаевич*; зод. 27 сентябри 1968, деҳаи Барфӣ, вилояти Ҷалолобод) — сиёсатмадор ва арбоби давлатии Қирғизистон, сардори Вазорати ҳолатҳои фавқулоддаи Қирғизистон (2007—2009), вакили собиқи Жогорку Кенеш, раиси ҳизби сиёсии «Ата Журт», ноиби президенти Федератсияи миллии бокси Ҷумҳурии Қирғизистон. Аз моҳи октябри соли 2020 ӯ роҳбари Кумитаи давлатии амнияти миллии Қирғизистон аст.

Эзоҳ
----

Камчыбек Ташиев дар деҳаи Барпии ноҳияи Сузаки вилояти Ҷалолобод таваллуд шудааст.

Соли 1992 Донишгоҳи давлатии Томскро бо ихтисоси муҳандис, химик-технолог хатм кардааст.

Соли 1993 директори ширкати истеҳсолӣ-тиҷоратии «Мээрим-Ай» дар деҳаи Барпии ноҳияи Сузак шуд. Моҳи апрели соли 1995 директори генералии ширкати истеҳсолӣ-тиҷории Томас дар Ҷалол-Обод таъин карда шуд. Соли 1998 ӯ клуби варзишии Таймурасро назорат мекунад. Аз моҳи июни соли 2000 то 2002 ба ҳайси менеҷери кооперативи кишоварзии «Элет-Кенч» -и Барпӣ кор кардааст. Аз соли 2002 дар дастгоҳи давлатӣ. Соли 2005 вай ба парлумон интихоб шуд.

Дар с. 2007 вазири ҳолатҳои фавқулодда таъин шуд. Дар с. 2009 ба гапҳояш бо нахуствазир Дониёр Ҳусейнов рост наомад, истеъфо рафт. Бо ҳамин тарз таъсиси ҳукумати навро дар соли 2010 волии Ҷалолобод рад кард. Гурӯҳе таъсис дод, ки суботро дар ҳодисаҳои июнӣ таъмин кард.

Аз соли 2010 то 2013 вакили Жогорку Кенеш даъвати V.

Дар соли 2011, вай аз ҷониби ҳизби Ата-Журт ҳамчун номзад ба интихоботи президентии Қирғизистон пешбарӣ шуда буд, пас аз натиҷаҳои интихобот, вай бо гирифтани беш аз 350 ҳазор овоз 2-юмро ишғол кард.

Соли 2014, дар натиҷаи якҷояшавии ҳизбҳои «Ата-Журт» (Қ. Тошиев) ва «Республика» (О.Бабанов), ҳизби «Республика-Ата Журт» таъсис ёфт, ки дар парлумон ҷои 2-юмро ишғол кард, интихобот дар соли 2015 баргузор шуд ва 28 курсӣ дар парлумони кишварро ба даст овард.

16 октябри соли 2020 вай раиси Кумитаи давлатии амнияти миллӣ таъин карда шуд .

Оиладор, 5 фарзанд дорад.

Оила
----

Писари Қамчибек Тошиев Тимурланг соли 2013 бо иттиҳоми ҳамдастӣ дар дуздии чархҳо аз мошинҳо боздошт шуда буд. Баъдтар, парванда бинобар изҳороти ҷониби ҷабрдида, ки нисбати айбдоршаванда даъво надоштанаш баста шуд .

Эзоҳ
----

1. ↑
2. ↑  И. о. президента Киргизии назначил нового главу Госкомитета нацбезопасности
3. ↑  Сына Ташиева задержали по подозрению в краже колес с машин (русский). *Вечерний Бишкек*.  Вечерний Бишкек (02.12.2013).
4. ↑  Закроется ли уголовное дело в отношении ташиевского сына? » Общество » Gezitter.org - Чтобы понимали.... *m.gezitter.org*. 10 июни 2020 санҷида шуд. Баргирифта аз сарчашмаи аввал 10 июни 2020.

Пайвандҳо
---------

* Ташиев Камчыбек Кыдыршаевич
* Қирғизистон: Вазорати ҳолатҳои фавқулоддаи ҷумҳуриро Камчибек Ташиев роҳбарӣ мекунад Бойгонӣ шудааст 1 Декабри 2007  сол.
**Балъамиён** (форсӣ: بلعمیان‎), **Хонадони балъамӣ** — хонадони машҳури вазирони аҳди Сомониён, ки дар саҳнаҳои сиёсату давлатдорӣ ва илму адаби давлати Оли Сомон нақши муҳим бозидаанд.

Намояндагони ин хонадон дар ватандӯстию миллатпарварӣ, эҳсону саховат, махсусан дилбастагӣ ба забону адаби аҷдоди хеш ва интишори он дар муҳити нави таърихӣ нақши муҳим бозидаанд. Донишмандону таърихнигорони баъдӣ саҳми Балъамиёнро дар таҳкими давлату давлатдории тоҷикон ҳамеша таъкид кардаанд. Барҷастатарин намояндагони ин хонадон Абулфазли Балъамӣ ва Абуалии Балъамӣ ба шумор мераванд. Вазири аъзами Салҷуқиён – Низомулмулк дар «Сиёсатнома»-и хеш роҷеъ ба вазиру вазорат сухан ронда, Сомониёну Балъамиёнро ба ҳам қарин донистааст. Шоир Кисоии Марвазӣ (охири садаи 9 ва аввали садаи 10) дар як қасидаи ба устод Рӯдакӣ бахшидааш бо дарду дареғ аз замони рафтаи Сомониён ёд карда, ин хонаводаро ба хотир меорад:

> Ба аҳди давлати Сомониёну Балъамиён  
> 
> Ҷаҳон набуд чунин, бо ниҳоду сомон буд.
> 
> 

Аксари муаллифони араб хонадони Балъамиёнро аз тоифаи Банӣ Тамим ва аз нажоди араб дониста, зодгоҳи аслии онҳоро мавзеи Балъами Рум пиндоштаанд. Ин шояд марбут ба он бошад, ки арабҳо ба хотири интишори имтиёзи нажодии хеш дар асрҳои миёна насабномаҳо дуруст мекарданд ва кӯшидаанд шаҷараи ашхоси муътабари ҷаҳони исломро бо қабилаҳои тоисломии бадавӣ пайванд диҳанд. Вале маводду мадорики таърихӣ ва таҳқиқотии донишмандон (Саид Нафисӣ, Азизуллоҳи Баёт ва диг.) шаҳодат медиҳанд, ки арабҳо мавзеи Балъамони Марвро бо қарияи Балъами Рум иваз намудаанд. Ҳамаи намояндагони хонадони Балъамиён умри хешро дар Мовароуннаҳру Хуросон – шаҳрҳои Нишопур, Сарахс, Марв, Самарқанду Бухоро ва ғ. гузаронда, дудмонашон аслан зодаву парвардаи Марв буда, баъдан дар Бухоро рахти иқомат афкандаанд.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Донишномаи Сомониён. Ҷ. 1. Д. 2008.

Сарчашма
--------

* Балъамиён / Н. Зоҳидов // Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.
**Балғáм** (лот. sputum) — яке аз хилтҳои чаҳоргона. Ҳангоми бемориҳои гуногуни узвҳои нафас ҷудо шуда, дар вақти сурфидан хориҷ мегардад. Миқдори балғам аз чанд мл (ҳангоми бронхит ва пневмония) то 1–2 л (ҳангоми бемориҳои фасодноки шуш, бронхоэктаз) мешавад. Ихроҷи балғам ба фаъолияти бронхҳо ва мавқеи ҷисми бемор вобаста аст (масалан, ихроҷи балғам ҳангоми ба паҳлуи солим дароз кашидани бемор зиёд мешавад).

Ранг ва бӯи балғам
------------------

Балғам, одатан, бебӯй аст, вале ҳангоми пӯсиш дар шуш хеле бадбӯй мегардад. Ҳолату ранги балғам ба таркиби он вобаста аст. Балғам моеъ, часпак ва ғализ мешавад. Балғамҳои луобӣ, зардобӣ, фасодӣ, луобию фасодӣ, зардобию фасодӣ ва хунӣ ҳам мавҷуданд. Балғами луобӣ беранг, шаффоф, часпак буда, дар давраҳои аввали бронхит, газаки шуш, диққи нафас мушоҳида мегардад. Балғами зардобӣ моеи шаффоф ва кафкдор аст; ҳангоми обварами шуш ҷудо мешавад. Балғами фасоднок кабудча буда, дар шуш ҳангоми пӯсиш тавлид меёбад. Балғами хунин каме хун дошта, ҳангоми бемориҳои гуногуни шушу дил ихроҷ мешавад.

 Пайдарҳамӣ ва хусусияти балғам
-------------------------------

Балғам
Дар балғам унсурҳои ҳуҷайравии хун, ҳуҷайраҳои омос, торҳои эластикӣ, содатаринҳо (масалан, амёба), кирмҳо (эхинококк, кирминаи аскаридаҳо), занбӯруғҳо, бактерияҳои гуногун ва ғайра вуҷуд дошта метавонанд.

Балғам манбаи бисёр бемориҳои сироятист. Барои пешгирии чунин бемориҳо ба рӯйи фаршу роҳ туф кардан ё ба кафи даст сурфидан мумкин нест, зеро бактерияҳои балғам ҳангоми дастфишурӣ ба каси дигар мегузаранд ё дар чизҳои дастрасида (пул, дастаки дар, мошин ва ғайра) боқӣ мемонанд. Дар вақти сурфидан даҳонро бо рӯймолча ё пушти дасти чап пӯшондан лозим аст. Бемороне, ки балғам ҷудо мекунанд, бояд ба туфдони махсуси сарпӯшдор туф кунанд; пас аз сурфидан фурӯ бурдани балғам зарар дорад. Балғами туфдонро қаблан ба маҳлули гандзудо (хлоргексид, хлорамин) безарар гардонида, сипас ба канализатсия мерезанд. Туфдони холиро дар маҳлули сода ҷӯшонда, безарар мекунанд. Барои таҳқиқи лаборатории балғам онро дар зарфи тоза ҷамъ меоранд (маҳлули гандзудо намерезанд).

Пешгирӣ
-------

Баъд аз балғампартоӣ даҳонро обгардон кардан лозим аст. Ҳангоми бемориҳои сироятие, ки ихроҷи балғам яке аз аломатҳои онҳост, риояи қоидаҳои беҳдошти шахсӣ хеле зарур мебошад. Балғам барои ташхиси бисёр бемориҳо (хусусан, амрози узвҳои нафаскашӣ) аҳаммияти зиёд дорад. Ҳангоми пайдо шудани сурфаи балғамдор фаврӣ ба духтур муроҷиат бояд кард.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Расулов У. Р. Атипическая бронхиальная астма. Д. 2000;
* Расулов У. Р. Избранные вопросы терапии. Д. 2006;
* Расулов У. Р. Возможности раннего прогнозирования факторов высокого риска развития бронхиальной астмы. Д. 2008.

Сарчашма
--------

* Балғам // Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.
**Бандаи Ҳисорӣ** (с. тав. ва ваф. номаълум) — шоир ва донишманди тоҷик. 

Дар ҷавонӣ аз зодгоҳаш Ҳисор барои таҳсили илм ба Бухоро рафт. Мувофиқи маълумоти «Тазкират-уш-шуаро»-и Муҳтарам, муҳаққиқи илми худошиносӣ, донандаи қоидаҳои шарҳу тафсир, ҳакими ҳикматҳои табиӣ ва риёзӣ, илмҳои мантиқ, фалсафа ва ғ. будааст. Аз мансабу хидмат ба давлат канорагирӣ карда, ба тадрис машғул шудааст. Шогирдони бисёре дар дарсҳояш иштирок мекардаанд. Б. Ҳ. дар шеъру шоирӣ шуҳратманд гардида буд. Абёти зерин аз ӯянд:

> Саҳар ба гӯши ман ин мужда аз баҳор омад,   
> 
> Ки вақти хӯрдани май аз лабони ёр омад.   
> 
> «Димоғи дил ба тамошои гулрухон хуш кун,   
> 
> Нишоти сабза зи гесуи ғамгусор омад!»  
> 
> Ба накҳати саҳарӣ гуфт сабзпӯш чаман,   
> 
> Ниқоби ғунча бигир, андалеби зор омад...   
> 
> Зи лолаи рухи ҷонон мапӯш чашми вафо.   
> 
> Зулоли ранги дил аз ҳусни беғубор омад...
> 
>

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Абибов А. Аз ганҷинаи адабии Ҳисор. Д. 1995.

Сарчашма
--------

* Бандаи Ҳисорӣ // Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.
**Бангола** (банголӣ: বঙ্গ, англ. Bengal) — вилояти қадимии Ҳиндустон дар поёноби д-ҳои Гангу Браҳмапутра.

Дар садаҳои 8-13 дар ҳудуди Б. сулолаи Пала, баъд Сана ҳукмрон буд. Мафҳуми Б. дар садаҳои 10-12 пайдо шуда, садаи 13 ба Салтанати Деҳлӣ ҳамроҳ карда мешавад. Дар миёнаи садаи 14 мустақил гардид. Соли 1575 Б.-ро Темуриёни Ҳинд забт карданд. Авв. садаи 18 дар ин ҳудуд давлати мустақил ба майдон омад. Соли 1757 англисҳо онро тасарруф намуда, баъдҳо ба яке аз вил-ҳои Ҳинди Британия табдил доданд. Соли 1947, дар натиҷаи тақсимот, ҳудуди Б. дар миёни ду давлат — Ҳиндустону Покистон афтод. Банголаи Ғарбӣ (марказаш Калкатта) бо аҳолии ҳиндуяш ба Ҳиндустон, Банголаи Шарқӣ (марказаш Дакка) бо аҳолии мусулмонаш ба Покистон гузашт. Соли 1971 дар ҳудуди Б. давлати мустақили дигар -Банглодеш барпо гардид.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* Бангола // Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️  Гузариш ба унсури Викидода  Фарҳангҳо ва донишномаҳо | 
* Большая датская
* Большая каталанская
* Большая норвежская
* Большая российская (старая версия)
* Иронико
* Итальянская
* Итальянская
* Ларусса
* Хорватская
* Britannica (онлайн)
* TDV İslam Ansiklopedisi

 |
| Дар феҳристҳои китобшинохтӣ | 
* GND: 1054631026
* NKC: ge162327
* VIAF: 154201622
* WorldCat VIAF: 154201622

 |
**Бангӣ** (фр. Bangui, санго Kötä gbätä tî Bangî) — пойтахти Ҷумҳурии Африқои Марказӣ, дар соҳили рости дарёи Убанга (шохоби рости дарёи Конго) воқеъ аст. Воҳиди маъмурии мустақил. Аҳолиаш 687 ҳазор нафар, (2010) бо атрофи он.

Иқтисод
-------

Бандари бузурги дарёӣ буда, тамоми борҳои мамлакат ва воридоту содироти тиҷоратии давлати Чад ба воситаи он мегузаранд. Аэропорти байналмилалӣ, шабакаи роҳҳои автомобилгард дорад. Соли 1889 дар ҷойи қалъа – истеҳкоми ҳарбии фаронсавиҳо бунёд шудааст. Солҳои 1914–58 маркази маъмурии мустамликаи Фаронса – Убанги – Шарӣ, 1958–60 пойтахти Ҷумҳурии Мухтори Африқои Марказӣ дар ҳайати Иттиҳоди Фаронса, аз соли 1960 пойтахти Ҷумҳурии Мухтори Африқои Марказист. Бангӣ маркази асосии иқтисодӣ ва мадании мамлакат буда, дорои комб. матоъҳои пахтагин, ф-каҳои дӯзандагӣ, нассоҷӣ, пойафзор, коркарди тамоку, корхонаҳои истеҳсолкунандаи хӯрокворӣ, саноати коркарди чӯб ва оҳан, корхонаҳои васлкунандаи мотосиклу велосипед аст. Дар Бангӣ, инчунин, Институти таҳқиқоти илмии мақсадҳои инкишоф, Институти ба номи Пастер, донишгоҳ бо китобхонаи марказӣ, 6 мактаби олӣ, аз ҷумла институтҳои политехникӣ ва кишоварзӣ, Мактаби миллии санъат, Осорхонаи миллии кишваршиносӣ фаъолият доранд. Дар маркази Бангӣ биноҳои ҳозиразамон (дар услуби модерн) қад кашида, шаҳри сабзу хуррам аст. Ёдгориҳои таърихӣ ва меъмории Бангӣ: боқимондаи қалъа – истеҳкоми ҳарбии фаронсавиён ва Калисои ҷомеи католикии Модархудо бо номи Нотр-Дам (охири садаи 19 – аввали садаи 20, шаклаш мисли Калисои ҷомеи Модархудои Париж).

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Бангӣ // Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.

  


| Пойтахтҳои Африқо |
| --- |
| Абуҷа | Аддис-Абеба | Аккра | Алҷазоир | Антананариву | Асмэра | Бамако | Бангӣ | Банҷул | Бисау | Браззавил | Буҷумбура | Виктория | Виндхук | Габороне | Дакар | Ҷибутӣ | Додома | Қоҳира | Кампала | Кигалӣ | Киншаса | Конакри | Либревил | Лилонгве | Ломе | Луанда | Лусака | Масеру | Малабо | Мапуту | Мбабане | Могадишо | Монровия | Моронӣ | Найробӣ | Нҷамена | Ниамей | Нуакшот | Порт-Луи | Порто-Ново | Прая | Претория | Рабат | Сан-Томе | Таробулус-ал-Ғарб | Тунис | Уагадугу | Фритаун | Хараре | Хартум | Ямусукро | Яунде |
Ин вожа дигар маъноҳо низ дорад, Банд (мазмунҳо)-ро бубинед.
**Банд** (таноб) — навъи нақш дар санъати амаливу ороишӣ ва тавсифӣ, хатти морпеч аз анвои нақши ислимӣ. Ба бандҳои печ дар пече шабоҳат дорад, ки баъзан якка ва гоҳо ҷуфт-ҷуфт омада, одатан, ҳошияро оро медиҳад ва чунин ном гирифтанаш низ аз ин монандист. Яккабанд ва қӯшбанд 2, 3, 4, 5 маротиба бо ҳамдигар гиреҳбанд омада, ҳошияҳои ислимии якрафтор (иборат аз як банд), дурафтор (ду банд), серафтор (се банд) ва ғайраро ташкил медиҳанд.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* Банд // Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.
**Виктор Петрович Поляничко** (9 марти 1937, Ростови лаби Дон — 1 августи 1993, деҳаи Тарское, ноҳияи Пригородний, Осетияи Шимолӣ) — арбоби сиёсӣ ва давлатии ИҶШС ва Федератсияи Русия, номзади илмҳои таърих (1973), аъзои Иттифоқи рӯзноманигорони РСФСР. Шахси мансабдори рутбаи муовини сарвазири Русия , вакили халқии СССР, вакили халқии РСС Озарбойҷон, вакили Совети вакилони меҳнаткашони вилояти Челябинск, вакили съезди XXIII КПСС.

Дар як амали террористӣ кушта шудааст. Ягона сиёсатмадор дар таърихи навини Русия, ки дар рутбаи муовини сарвазири ҳукумати Федератсияи Русия даргузашт.

Кори комсомолӣ
--------------

Соли 1959 аз сафи артиш пеш аз мӯҳлат озод карда шуда, ба сифати сардори штаби комсомолӣ ба участкаи сохтмони комсомолии шокии комбинати маъдани куҳӣ ва коркарди Гайский фиристода шуд.

Солҳои 1959—1964 котиби якуми комитети комсомолии шаҳри Орск буд. Соли 1965 ташкилотчии масъули КМ ВЛКСМ буд. Солҳои 1965—1971 котиби якуми комитети комсомолии вилояти Челябинск буд.

Кори ҳизбӣ
----------

Дар соли 1972 — котиби комитети шаҳрии Челябински КПСС. Солҳои 1972—1978 — котиби комитети ҳизбии вилояти Оренбург. Солҳои 1978—1985 мудири сектори пропагандам КМ КПСС буд. Соли 1973 дар мавзӯи «Фаъолияти ташкилотҳои ҳизбӣ ва комсомолӣ оид ба тарбияи коммунистии ҷавонони меҳнаткаш дар давраи байни съездхои XXIII ва XXIV КПСС» рисолаи номзадиро ҳимоя кард.

Афғонистон
----------

Солҳои 1985-1988 дар Афғонистон ба ҳайси мушовири КМ КПСС дар назди Бюрои Сиёсии КМ ҲХДА (мушовири сиёсии Бабрак Кармал ва Наҷибуллоэ кор кардааст.

Озарбойҷон
----------

Солҳои 1988-1991 котиби дуюми Кумитаи марказии Ҳизби коммунисти Озарбойҷон буд. Солҳои 1990—1991 аъзои КМ КПСС буд.

Куштор
------

1 августи соли 1993 дар Осетияи Шимолӣ бар асари як амали террористӣ даргузашт. Мошини хидматие, ки дар он ӯ барои музокира бо фармондеҳони саҳроии осетинӣ мерафт, аз сӯи афроди ношинос тирборон шудааст. Коршиносони додгоҳӣ дар бадани муовини нахуствазир Поляничко 15 захми тир пайдо кардаанд. Якҷоя бо ӯ сардори гарнизони Владикавказ, фармондеҳи корпуси 42-юми артиш генерал-майор Анатолий Коретский ва афсари гурӯҳи зиддитеррористии Сарраёсати амнияти Алфа, лейтенанти калон Виктор Кравчук кушта шуданд . Чаҳор сарбози дигар захмӣ шудаанд. Ҳанӯз куштор ошкор нашудааст. Томас де Ваал дар китоби худ Боғи сиёҳ. Байни сулҳ ва ҷанг» иддао дорад, ки муовини нахуствазир Поляничко «дар натиҷаи ҳамлаи гурӯҳе аз ҷангҷӯёни арманӣ ба ӯ дар Осетияи Шимолӣ кушта шудааст»  .

Эзоҳ
----

1. ↑  Вице-премьер, который не боялся пуль
2. ↑  *Александр Коц.* Александр Гусев, бывший командир спецподразделения ФСБ: «Басаева мы могли уничтожить еще в Буденновске»(рус.).  Комсомольская правда (29 июли 2009). 21 июни 2019 санҷида шуд.
3. ↑  Би-би-си | Аналитика | Глава 8. 1990—1991 гг. Советская гражданская война
**Мамадёр Мамадназарбеков** (тав. 23. 01. 1931, ҷамоати Поршневи ноҳияи Шуғнон), иқтисоддон, номзади илмҳои иқтисодӣ (1962), профессор (1986), Арбоби илму техникаи Ҷумҳурии Тоҷикистон (1994).

Зиндагинома
-----------

Соли 1953 факултети таърихи Донишкадаи давлатии омӯзгории шаҳри Сталинобод ба номи Т.Г. Шевченкоро хатм намудааст. Солҳои 1949– 1951 муаллими таърих ва мудири қисми таълими мактаби миёнаи шаҳри Хоруғ ва мактаби миёнаи ноҳияи Роштқалъа, 1953–1954 шунавандаи курсҳои махсуси яксолаи тайёрии муаллимони илмҳои ҷамъиятшиносӣ барои мактабҳои олӣ дар назди Донишгоҳи давлатии Осиёи Миёна (ш. Тошкент), 1954–1958 муаллими калони кафедраи иқтисодиёти сиёсии Донишкадаи давлатии тиббии ба номи Абӯалӣ ибни Сино, 1958–1959 муаллими калони кафедраи иқтисоди сиёсии Донишгоҳи давлатии Тоҷикистон ба номи В.И. Ленин, 1959–1962 аспиранти Академияи илмҳои ҷамъиятшиносии назди КМ ҲКИШ-и шаҳри Москва, 1962–1966 сардори шуъбаи илм ва нашриёти Вазорати маорифи ҶШС Тоҷикистон, 1966–1972 мудири шуъбаи иқтисодиёти сиёсии Институти иқтисодии АИ ҶШС Тоҷикистон, 1973–1994 мудири кафедраи иқтисодиёти сиёсии Донишгоҳи давлатии миллии Тоҷикистон, 1986–1988 профессори Донишгоҳи давлатии шаҳри Кобул ва мушовири ректори донишгоҳи мазкур буд. Аз соли 1994 то ба имрӯз профессори кафедраи муносибатҳои иқтисодии байналхалқии Донишгоҳи миллии Тоҷикистон мебошад. Солҳои зиёд ҳамчун ҳамкор дар кафедраи иқтисодиёти сиёсии Донишкадаи давлатии омӯзгории шаҳри Душанбе ба номи Т. Г. Шевченко кор кардааст. Муаллифи зиёда аз 225 таълифоти илмиву оммавӣ мебошад. Дар корҳои илмияш қонуниятҳои иқтисодии такрористеҳсол ва сармоягузории иқтисоди Тоҷикистонро баррасӣ намудааст. Бо роҳбарии ӯ 25 нафар рисолаҳои номзадии худро дифоъ намудаанд.

Ҷоизаҳо
-------

Бо нишони «Аълочии маорифи халқи Тоҷикистон» (1964), «Аълочии мактаби олии ИҶШС» (1984), медали «Барои меҳнати шоён», бахшида ба 100 солагии зодрӯзи В. И. Ленин (1970), медали «Собиқадори меҳнат» (1985), медали «10 соли инқилоби Савр» ва дигар ифтихорномаҳои давлативу ҷамъиятӣ сарфароз карда шудааст.

Осор
----

Луғати мухтасари иқтисоди сиёсӣ, Д. 1973; Сиёсати иҷтимоӣ дар замони иқтисоди бозорӣ, Д. 1991; Диалектика внутренных и внешных факторов экономического роста, Д. 1987; Манобеъи дохилии анбошти сармоя ва ашклои баисҷи он дар кишварҳои рӯ ба инкишоф, Кобул, 1987.

Пайвандҳо
---------

* Энсиклопедияи Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи С. Айнӣ
*
**Мамбл-рэп** (англ. mumble rap — аслан муртеринг рэп, mumble rap) — як зержанри мусиқии трап аст, ки дар миёнаҳои солҳои 2010 дар Иёлоти Муттаҳида таҳия шудааст. Он дар муқоиса бо хип-хоп анъанавӣ, ки ба матн ва қофия асос ёфтааст, бо таваҷҷӯҳ ба ифодаи садо хос аст.

Пайдоиши истилоҳ
----------------

Номи ин зержанрро рэпер Виз Халифа таҳия кардааст. Вай дар мусоҳибае дар як барномаи радиоии субҳи Ebro in the Morning on Hot 97' истилоҳи "рэп мубтало"-ро истифода бурда, муносибати худро ба ҳунармандони муосири хип-хоп ба мисли Лил Ячти ва Лил Узи Верт баён кард. Рэпсарои дигар Пит Рок бо интиқоди оммавӣ аз рэпер Лил Яхтӣ барои нахондани услубҳои фристайл ва беэҳтиромӣ ба асосҳои хип-хоп ин истилоҳ маъруфиятро идома дод. Пас аз ин ба мунаққидон ва шунавандагон маълум шуд, ки рэпи ғусса баёнгари ихтилофи наслҳои гуногуни репсароён аст.

Услуб
-----

Дар ҳоле, ки хип-хоп анъанавӣ ҳамеша ба сурудҳои ҷолиб ва актуалӣ, ки бо ишораҳои фарҳанги поп пур карда шудааст, асос ёфтааст, рассомони рэп ғусса ба маънои суруд камтар таваҷҷӯҳ зоҳир карда, диққати худро ба садо равона мекунанд.

Эзоҳ
----

1. ↑  *West, Flow* Why This Sucks: Mumble Rap(пайванди дастнорас — *таърих*).  7500 Magazine. 23 Декабри 2017 санҷида шуд. Баргирифта аз сарчашмаи аввал 1 октябри 2020.
2. ↑  *Charity, Justin* Declaring a Moratorium on the Term "Mumble Rap"(пайванди дастнорас — *таърих*).  The Ringer. 24 Декабри 2017 санҷида шуд. Баргирифта аз сарчашмаи аввал 25 Декабри 2017.
3. ↑  *Iandoli, Kathy* The Rise of 'Mumble Rap': Did Lyricism Take a Hit in 2016?(пайванди дастнорас — *таърих*).  Billboard. 24 Декабри 2017 санҷида шуд. Баргирифта аз сарчашмаи аввал 24 октябри 2017.
4. ↑  *Mooney, Terry* A Begginer’s Guide to Mumble Rap(пайванди дастнорас — *таърих*).  Study Breaks. 23 Декабри 2017 санҷида шуд. Баргирифта аз сарчашмаи аввал 3 августи 2017.
**Мамнӯъгоҳи «Кусавлисой»** — мамнуъгоҳи давлатии ботаникӣ дар шимоли Тоҷикистон аст. Соли 1959 таъсис ёфтааст. Масоҳат — 200 километри мураббаъ (20 хазор гектар). Он дар водии дарёи Кусавлӣ, шохоби рости Олтикӯл, дар нишебиҳои шимолии қисми ғарбии қаторкӯҳи Туркистон, дар шимоли ағбаи Шаҳристон қад-қади роҳи автомобилгарди Душанбе—Хуҷанд—Чаноқ дар ҳудуди ноҳияи Шаҳристони вилояти Суғд ҷойгир аст. Дар ғарб он ба сарҳади давлатӣ бо Узбакистон мерасад ва дар паси он боғи миллии Зомин ҷойгир аст. Баландии мутлақ аз сатҳи баҳр аз 2300 то 2700—3000 метр мерасад. Нишебии шимолии қаторкӯҳи Туркистон хеле санглох аст. Мақсад аз ташкили мамнӯъгоҳ муҳофизати ҷангали арчаҳои «Бешаи арча» мебошад. Растаниҳо бо се намуди арчаҳо ифода карда мешаванд: сершумор, қазоқӣ ва нимкурагӣ. Фаунаи мамнуъгох хеле бой аст. Дар ҷангалҳои арча харгӯшҳои толай, хирс, хуки ваҳшӣ, ғурм, бӯзи кӯҳӣ ва дигар ҳайвонот зиндагӣ мекунанд. Оҳӯи бухороӣ паҳн карда шуд. Нишебиҳои нарми кӯҳҳо ва водиҳои байникӯҳӣ бо омехтаи мушол, сӯзанбарг (эфедра) ва буттаҳои дигар, ҷангали арчаҳои хуб нигоҳ дошта шудааст. Дар нишебиҳои ҷанубии кӯҳҳо гулзорҳои зиёди садбарги худрӯй мавҷуданд. Растаниҳои алафӣ (комплекси кӯҳию даштӣ дар болои бешаҳои арча) хеле фаровон буда, барои охуҳо базаи хуби ғизоӣ мебошад. Соли 1975 ба мамнӯъгоҳи Кусавлисой 13 cap оҳӯи ҷавон оварда шуданд. Дар соли 2006, мамнӯъгоҳ номзад ба Рӯйхати мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО шуд.

Эзоҳ
----

1. ↑  *Х. М. Саидмурадов, А. П. Недзвецкий, Г. П. Винниченко и др.* Таджикистан : (Природа и природные ресурсы) / Отв. ред. Х. М. Саидмурадов, К. В. Станюкович. — Душанбе: Дониш, 1982. — С. 523. — 601 с.
2. ↑  Красная книга Узбекской ССР: Редкие и находящиеся под угрозой исчезновения виды животных и растений / [Г. К. Камилов и др.]. — Ташкент: Фан, 1983. — Т. 1. Позвоночные животные. — С. 35. — 128 с.
3. ↑  Zakaznik Kusavlisay(англ.). *UNESCO World Heritage Centre*(пайванди дастнорас — *таърих*).  United Nations (2019). 21 май 2019 санҷида шуд. Баргирифта аз сарчашмаи аввал 11 июни 2019.
**Арабов Маматқул Абдуқодирович** (5 март 1921, Бухоро — 25 декабр 1999, Душанбе) — филмбардор, филмноманаис ва мустанадсоз, Арбоби шоистаи ҳунари Ҷумҳурии Узбакистон (1965).

Зиндагинома
-----------

Хатмкардаи факултети оператории Институти умумииттифоқии давлатии кинематография (ВГИК; 1943). Маматқул Арабов аз Тоҷикистон ягона кинооператори фронтӣ мебошад, ки дар ҶБВ (1941—1945) иштирок кардааст.

Корнома
-------

Аз январи 1944 то августи 1945 оператори Студияи марказии филмҳои мустанад дар назди Ҷабҳаи 1-уми Украина буд ва лаҳзаҳои ҶБВ-ро ба навор гирифтааст. Сипас чанд муддат дар киностудияҳои Свердловск (1946—1951), Тошканд (1952—1953), «Тоҷикфилм» (1954—1961), Студияи филмҳои мустанади Тошканд («Узкинохроника», 1962—1972) ва аз соли 1972 то охири умр дар «Тоҷикфилм» кор кардааст. Сужетҳои ба навор гирифтаи Маматқул Арабов дар киножурнали «Новости дня»-и Студияи марказии филмҳои мустанад (1944—1945) ворид шудаанд. Филмҳои мустанаде, ки дар таҳияи онҳо Маматқул Арабов чун кинооператор саҳм гирифтааст: «Дар Силезияи Боло» (1945), «Берлин» (1945), «Паради Ғалаба» (1945), «Рӯи кишвари пирӯзшуда» (1946); дар киностудияи Свердловск: киножурнали «Урали Советӣ» (1946—1951), «Устоҳои чирадаст» (1948), «Зодагони машҳури Урал» (1949). Дар студияи филмҳои илмию оммавӣ ва мустанади Узбакистон чун операторукоргардони филмҳои «Тӯи тиллоӣ» (1962), «Теппаҳои сарсафеди Афросиёб» (1966), «Бухоро — Урал» (1963), «Оям сӯи ту, Бухоро» (1963), «Институти қарокӯлӣ» (1965), «Санҷиш» (1967), «Даҳаи Туркманистон» (1967), « Ситрусҳои ӯзбекистон» (муаллифи филмнома, 1968), «Сухан оиди писар» (1968), «Репортаж аз Қаршӣ» (1968), «Рӯҳӣ Тошканд зинда аст» (1968), «Бахши асосӣ» (1970), «Қаротеппаи пурасрор» (1985) ва ғ-ро офаридааст; муаллифи филмҳои мустанади «Бохтари куҳан» (1985), «Таърихи аср» (1986), «Бовар кардан ё накардан» (1988). Дар киностудияи «Тоҷикфилм» киножурналҳои «Тоҷикистони Советӣ» (оператор, 1943, 1946, 1954—1961), филмҳои мустанади «Бригадаи меҳнати коммунистӣ» (реж. ва оператор, 1956), «Арзон ва қулай» (1958), «Интернати Лучоб» (муаллифи филмнома, 1961), «Забони русӣ» (1961), «Абадзинда» (муаллиф ва реж. 1967), «Кашфи Устурушан» (муаллиф ва реж. 1989), «Чӣ ҳол дорӣ , ветеран» (реж. 1990), «Эфталитҳо, шумо кистед?» (муаллиф ва реж. 1994), «Хотираи қалб» (муаллиф ва реж. 1995), «Бобоҷон Ғафуров» (муаллиф ва реж. 1998), «Сомониён» (муаллиф ва реж. 1999)-ро офаридааст.

Маматқул Арабов солҳои 1985 ва 1992 дар ҳайати операторони фронтии СССР дар вохӯриҳои ҳамкасбон дар Полша ва ИМА иштирок кард. Дар қатори дигар ҳамкасбон паради Ғалабаро ба навор гирифт.

Ордену ҷоизаҳо
--------------

Бо орденҳои Ҷанги Ватанӣ (дараҷаҳои I ва II), Шараф-и Тоҷикистон, медалҳо ва Грамотаҳои Фахрии Президиуми Совети Олии РСС Тоҷикистон ва Узбакистон сарфароз гардидааст. Узви ИК Тоҷикистон аз соли 1959.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Арабов Маматқул Абдуқодирович / Г. Элбаум // А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2021, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️  Гузариш ба унсури Викидода  Вебгоҳҳои мавзӯъӣ | 
* Бонки Иттилоотии Интернетии Филмҳо

 |
**Қанғелӣ** — деҳа дар ҷамоати деҳоти Дӯстмурод Алиеви ноҳияи Файзобод. Аз деҳа то маркази ноҳия 7 км. Аҳолиаш 1122 нафар (2010), тоҷикон. Аз 153 хоҷагӣ иборат аст. Дар деҳа макта-би таҳсилоти миёнаи умумӣ, хонаи саломатӣ, мағозаи хусусии молҳои ниёзи мардум, чойхонаи ҷамъиятӣ, 8 хоҷагии деҳқонӣ фаъолият доранд. Мардуми деҳа ба сабзавоткорӣ, ғаллакорӣ, боғу токдорӣ ва чорводорӣ машғуланд. Заминҳо аз дарёи Элок ва оби чашмаҳо обёрӣ мешаванд.

Пайвандҳо
---------

* ЛАҲЗАҲОИ ХОТИРМОН БАРОИ СОКИНОНИ ДЕҲОТИ ДӮСТМУРОД АЛИЕВ

Эзоҳ
----

1. ↑  ФАЙЗОБОД. Энсиклопедия. Душанбе, 2011. Сарредаксияи илмии Энсиклопедияи Миллии Тоҷик. 392 саҳ.
Ин вожа дигар маъноҳо низ дорад, Балхӣ (мазмунҳо)-ро бубинед.
**Балхӣ** — навъе аз сохтмони гунбазшакл, ки асоси чоркунҷа дорад ва хиштҳо аз кунҷҳо моил чида мешаванд.

Ин сабки меъморӣ шояд аз ихтирооти ҳунармандони Балх бошад, ки балхӣ ном гирифтааст. Тоқҳои балхӣ дар охири садаи XI пайдо шудаанд: Масҷиди Деггарон (Бухоро, садаи XI). Мақбараи Муҳаммади Башоро (Панҷакент, асрҳои 11–12), ҳуҷраҳои Мадрасаи Куҳна (Ҳисор, садаи 18) ва ғ. Тарҳи балхӣ бо усули аз чор кунҷи бино моил чидани хиштҳо сохта мешавад. Нахуст хиштро дар кунҷи бино ба шакли равоқча мечинанд, сипас ба андозаи калон шудани равоқ моилии хиштҳо тадриҷан кам шуда, хиштчинӣ дар поин шакли рост мегирад (расми 1 в) ва ҳар бахш ба сатҳи борики эллипсӣ табдил меёбад. Чор кунҷ дар васати деворҳои хонаҳо шабеҳи арча бо ҳам васл шуда, дар тарҳ ба шакли мураббаъҳо зуҳур мекунанд (расми 1 а). Гоҳе қисми болоии тоқи балхӣ ҳамвор сохта мешавад, ки онро тоқи оинашакл гӯянд. Ин гуна тоқҳо дар мақбараҳои Муҳаммади Башоро ва Ишратхона (Самарқанд, садаи 15) дида мешаванд. Баъзе тоқҳои сарбастаи балхӣ аз чаҳор ё ҳашт рӯяи каҷхатта таркиб ёфтаанд. Намунаи чунин тоқҳо дар корвонсаройҳои Дояхотун (Марв, садаҳои 11–12) сохта шудааст.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Балхӣ / Қ. Ҷӯраев // Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.
**Пётр Данилович Вернидуб**  (1924, деҳаи Усатоваи ноҳияи Беляевски вилояти Одесса — 26.10.1944, Прусияи Шарқӣ) — Қаҳрамони Иттиҳоди Шӯравӣ (1945), лейтенанти хурд.

Дар ибтидои ҶБВ бо оилааш ба пойтахти Тоҷикистон — ш. Сталинобод кӯчонда шуд. Соли 1942 ба сафи Артиши Сурх даъват шуда, дар ҳайати дивизияи тирандозии 144-уми ордени Байрақи Сурхдори Виленск ба ҳайси фармондеҳи взводи артиллерӣ зидди фашистон ҷангидааст. Августи 1944 дар озод намудани ш. Вилнюс иштирок дошт. Дар рафти амалиёт взводи Пётр Данилович Вернидуб 9 танк ва якчанд тӯпҳои худгард, 4 тӯпи зиддитанкӣ, 8 автомашина, 23 нуқтаи оташфишонӣ, 2 взводи аскарони олмониро нобуд карда, даҳҳо нафар гитлерчиро асир гирифт. Бо орденҳои Ленин, Байрақи Сурхи Ҷангӣ, Ҷанги Ватанӣ (дараҷаҳои 1 ва 2) сарфароз гардидааст.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Вернидуб Пётр Данилович / Б. Аҳмадов // Боз — Вичкут. — Д. : СИЭМТ, 2014. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 3). — ISBN 978-99947-33-46-0.


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️  Гузариш ба унсури Викидода  Вебгоҳҳои мавзӯъӣ | 
* Герои страны

 |
| Фарҳангҳо ва донишномаҳо | 
* Современной Украины

 |
**Туҳфаи дӯстон** — асари ахлоқию тарбиявиии Шоҳин, ки онро дар пайравии «Бустон»-и Саъдии Шерозӣ иншо намудааст.

Хануз барвакттар нақшаи асарро тартиб дода буд. «Тухфаи дӯстон» бояд чун асари Саъди аз 10 боб иборат мешуд. Аммо бо сабабҳои зиёди зиндагӣ имконият наёфт, ки маснавиро ба охир расонад. Аз ин 10 боби мукарраршуда, танхо боби нухумаш ба боби нухуми «Бустон» мувофик намеояд. Масалан, дар Саъди боби нухум дар тавба бошад, дар Шохин боби нухум ба сабр бояд бахшида мешуд.

Тухфаи дӯстон асари манзумест, ки Шохин онро мехост дар бораи ахлоқи хамидаи инсони ва сиёсати мамлакатдори таълиф кунад. Аммо ин асар нотамом мондааст. Ба назар мерасад, ки Шохин ҳанӯз асарашро тамом накарда мефаҳмад, ки вазъи мамлакату чамъиятро бо воситаи панду насихат ислох кардан мумкин нест, бинобар ин, асарашро ба охир намерасонад. Шохин танхо мукаддима ва як фасли боби аввали Тухфаи дӯстон-ро навишта тавонисту бас. Аз мазмуни ин фасл бармеояд, ки Шохин баробари ба дарбор наздик шудан, ахлоқу вазъияти амиру одамони вайро фаҳмида, ҷаҳонбини ва фикру акидаи вай дар бораи давлат ва мамлакатдории онвакта дигар мешавад. Вай дар вакти толибилми мадраса буданаш амирро як каси одил ва дарбори уро як чои поки адолатпарвар гумон мекард. Баъди он ки амиру вазир ва ахли дарбори уро ба чашми худ дид, фаҳмид, ки сабабгори бадбахтии чомеа худи хокимони замон будаанд. Маснавии «Тухфаи дӯстон» дар такомули эчоди ва акидаҳои ичтимоии танкидии Шохин як давраи хеле муҳим буд. Ин маснави харчанд нотамом буда, шоир дар он хамаи фикрхояшро гуфта натавониста бошад хам, аммо вай баъд аз ин дар газалҳояш ва махсусан дар «Бадоеуссаноеъ» раванди танкиди ичтимоиро хеле пурзур намуд.

Эзоҳ
----
**Пӯлод Маҳкам** — нависанда. Аз соли 1986 узви Иттифоқи нависандагони Тоҷикистон. Аълочии маорифи Тоҷикистон

Зиндагинома
-----------

Пӯлод Маҳкам 29 майи соли 1940 дар шаҳри Хуҷанд таваллуд ёфтааст. Таҳсили ибтидоиро дар мактаби 8-солаи ба номи И.В.Сталин, миёнаро дар мактаби миёнаи «20-солагии Тоҷикистон» ва мактаби шабонаи коргарҷавонони шаҳр фаро гирифтааст. Соли 1958 вориди Донишкадаи давлатии омӯзгории Ленинобод ба номи С.М.Киров шуда, соли 1963 ба итмом расондааст.
Фаъолияти меҳнатиро аз синни 15-солагӣ сар карда, пас аз хатми донишкада дар Омӯзишгоҳи касбӣ-техникӣ китобдор, дар мактаби 8-солаи №25 ноҳияи Хуҷанд омӯзгор будааст. Солҳои зиёде ба ҳайси мудири кабинети забон ва адабиёти Институти такмили ихтисоси омӯзгорони вилоят, директори Хона-музейи Муҳиддин Аминзода фаъолият доштааст. Солҳои 2002-2005 мушовири шуъбаи вилоятии Иттифоқи нависандагони ҷумҳурӣ будааст.

Эҷодиёт
-------

Нависандае маҳкамбаён буда, дар мактаби устодони насри тоҷик Раҳим Ҷалил ва Фазлиддин Муҳаммадиев сабақ омӯхтааст. Асарҳои ҳаҷвию ривоятияш «Меваи умр», «Нон», «Рӯзҳои гузашта», «Дар соҳили Сир», «Марду лафз» ва ғ. ифшогари муаммоҳои печидаи рӯзгор буда, зимнан, муаллиф танпарастию мансабҷӯйӣ ва дунёбехабарии тойифаеро зери тозиёнаи танқид гирифтааст. Қиссаҳои «Савдои умр» ва «Марги беҳангом» аз рӯзгори ҷавонон ҳикоят карда, онҳоро дар набарди рӯзгор ва талоши ҳақиқату худогоҳӣ таҷассум намудаанд.
Ҳикояҳои «Косаи сафол», «Дӯстам Рӯзиев», «Маҳфуза» ва ғ. ба забонҳои русӣ ва ӯзбекӣ тарҷума шудаанд.

Эзоҳ
----

1. ↑  Пӯлод Маҳкам(тоҷ.). *navisandagan.tj*. 18 июни 2019 санҷида шуд.
**Мавлоно Пояндаи Охунди Ахсиӣ** (форсӣ: مولانا پاینده آخوند أخسئ‎, маъруф ба **Ахсиӣ**; соли таваллуд ва вафот номаълум) — шоири тоҷик (асри 16).

Зиндагинома
-----------

Зодгоҳаш Ахсикати Фарғона. Дар ҷавонӣ ба Самарқанду Тошканд рафта, таҳсил кардааст. Сипас ба Балх рафта, бо яке аз шайхони тасаввуф мавлоно Хоҷа Хиради Ахсикатӣ вохӯрд. Ҳар ду ба Бухоро омадаанд ва дар ин шаҳр хонақоҳе сохта, мардумро ба маслаки худ ҳидоят мекарданд. Тазкиранигор Мутрибии Самарқандӣ бо Ахсиӣ вохӯрда, ҳамсуҳбат шудааст. Вай дар асараш «Тазкират-уш-шуаро» 10 байти қасидаашро дар васфи хонақоҳи Ахсиӣ овардааст.

Намунае аз осор
---------------

Аз осораш ғазалҳо, қасидаҳо ва абёти пароканда боқист, ки бештар мазмуни тасаввуфию ирфонӣ доранд:

Эй зи ишқат ин дили бечора ҳар дам ғарқи хун
В-эй зи дардат гашта аз чашми тарам ҳар дам бурун

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Каримов У. Литературно-исторические источники и основные тенденции таджикской литературы XVI в. Д. 2000;
* مطربئ سمرقندی. تذکرة الشعرأ. تهران،۱۳۷۷ هـ. ش

Сарчашма
--------

* Ахсиӣ Мавлоно Пояндаи Охунд // Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.
Дар Википедия мақолаҳо дар бораи дигар шахсон бо номи Пӯлод мебошанд.
Дар Википедия мақолаҳо дар бораи дигар шахсон бо насаби Абдуллоев мебошанд.

**Пӯлод Абдуллоев** (*Абдуллоев Пӯлод Абдуллоевич*; 1906, қишлоқи Кӯлканд, ноҳияи Исфара – 1983, ҳамон ҷо) — ходими давлатӣ.

Зиндагинома
-----------

Аз оилаи деҳқон. Фаъолияти кориаш аз 12-солагӣ шурӯъ шуд. Соли 1924 ба сафи комсомол дохил шуда, курсҳои мактаби партиявию советӣ ва педагогии Самарқанд (1925 – 26), Университети коммунистии Осиёи Миёна (1932), курсҳои олии сохтмони советии назди КИМ-и СССР (1937), Мактаби олии ташкилотчиёни партиявии назди КМ ВКП (б) (1942 – 43)-ро хатм кардааст. Солҳои 1927 – 28 котиби Комитети комсомолӣ, 1928 – 31 раиси комиҷроияи ноҳияи Исфара, 1933 – 36 ҷонишин, баъд раиси комиҷроияи ноҳияи Ҷиликӯл, соли 1938 котиби Комиҷроияи шаҳри Душанбе, баъд парторги КМ ПК (б) Тоҷикистон, 1938 – 40 раиси Суди олии республика, 1940 – 43 котиби КМ ПК (б) Тоҷикистон, 1943 – 61 вазири назорати давлатии республика ва ҷонишини раиси Комиссияи назорати советии Совети Вазирони ҶШС Тоҷикистон Аз соли 1961 нафақагири шахсӣ.

Мукофоту орденҳо
----------------

Бо орденҳои Ленин, Байрақи Сурхи Меҳнат, 4 ордени «Нишонаи Фахрӣ», медалҳо, Грамотаҳои Фахрии Президиуми Совети Олии ҶШС Тоҷикистон сарфароз гардидааст.

Хотира
------

Дар зодгоҳаш нимпайкара ва кӯчаеро ба ёдбуди Абдуллоев гузоштаанд.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — 608 с. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2021, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.
**Пётр Дми́триевич Гру́шин** (2 [15] январ 1906, Волск, Saratov Governorate[d] — 29 ноябр 1993, Химки, Вилояти Маскав) — олими шӯравӣ, тарроҳи техникаи ҳавонавардӣ ва мушакҳо, академики АИ ИҶШС (1966). Ду карат Қаҳрамони Меҳнати Сотсиалистӣ (1958, 1981).

Зиндагинома
-----------

Хатмкардаи Институти ҳавонавардии Маскав (1932). Солҳои 1934—1940 сардори Бюрои конструктории Институти ҳавонавардии Маскав, роҳбари лоиҳаи ихтирои тайёраҳои ҷангӣ буд. Баъдан дар саноати ҳавонавардӣ фаъолият кардааст. Дар давраи ҶБВ (1941-45) муовини С. А. Лавочкин ва сарвари истеҳсоли тайёраҳои қиркунандаи Ла-5 ва Ла-7, солҳои 1949—1951 аввал декани факултаи тайёрасозӣ ва баъдан ноиби ректори Институти ҳавонавардии Маскав буд. Бо роҳбарии Пётр Грушин 14 намуди мушакҳои идорашавандаи зенитӣ барои неруҳои ҳарбии ҳавоӣ ‒ мушакҳои С-300, «Тор» ва зиддимушакҳои таҷрибавии низоми «А» сохта шуданд. Аз соли 1991 мушовири Бюрои конструктории «Факел» буд.

Ҷоизаҳо
-------

Дорандаи Мукофоти ленинӣ (1963) ва Мукофоти давлатӣ ИҶШС (1963).

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Грушин Пётр Дмитриевич // Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️  Гузариш ба унсури Викидода  Вебгоҳҳои мавзӯъӣ | 
* Герои страны

 |
| Фарҳангҳо ва донишномаҳо | 
* Большая российская (старая версия)

 |
| Дар феҳристҳои китобшинохтӣ | 
* GND: 1160790566
* ISNI: 0000 0003 6110 8499
* LCCN: n2012005820
* VIAF: 222149623
* WorldCat VIAF: 222149623

 |
**Га́ннушкин Пётр Бори́сович** (24 феврал (8 март) 1875 (1875-03-08) — 23 феврали 1933, Маскав) — равонпизишки рус, яке аз асосгузорони консепсияи равонпизишкии хурд (русӣ: малая психиатрия).

Зиндагинома
-----------

Хатмкардаи Донишгоҳи Маскав (1898). Шогирди С. С. Корсаков ва В. П. Сербский. Аз соли 1918 профессори кафедраи асабшиносии Университети давлатии Маскав. Пётр Ганнушкин таълимот дар бораи хислатҳои патологиро таҳия кардааст. Дар китоби «Клиникаи девонафеълон: беҳаракатӣ, серҳаракатӣ ва таснифоти онҳо» одамонро аз рӯйи хислаташон ба гурӯҳҳои сиклоидҳо, нотавонон (астеникҳо), бесуботон, ҷамъиятқимобон, ҷоҳилон ва зергурӯҳҳои рӯҳафтодагон, ошуфтаҳолон, эҳсосию ноустуворон, тундхӯйҳо, васвосиҳо, хаёлбофон, мутаассибон, дурӯғгӯён ҷудо кардааст. Унсурҳои табақабандии ӯ минбаъд дар асарҳои А. Е. Личко истифода шудаанд. Пётр Ганнушкин ба таҳқиқи экспериментали (таҷрибави)-и гипноз низ машғул шудааст. Ӯ ақидаи Ч. Ломброзоро дар бораи «ҷинояткори модарзод» танқид карда, ба ғояҳои психоаналитикӣ таваҷҷуҳ зоҳир намудааст ва муолиҷаи психоаналитикиро дар таҷриба ба кор бурдааст. Ӯ муносибати худро ба психоанализ (усули муолиҷаи иллатҳои рӯҳӣ) дар китоби «Дар бораи психотерапия ва психоанализ» шарҳ додааст. Пётр Ганнушкин ташаббускори рушди ёрии психиатрии ғайрибистарӣ буд. Бо роҳбарии ӯ дар собиқ Иттиҳоди Шӯравӣ диспансерҳои психоневрологӣ — шакли нави ёрии ғайрибистарӣ ба одамони гирифтори бемориҳои рӯҳӣ ташкил карда шуданд. Пётр Ганнушкин муассиси мактаби психиатрии илмӣ аст. Ф. Ф. Детенгоф, С. Т. Жислин, А. Н. Молохов, профессор Я. П. Фрумкин, акад. АИТ ИҶШС О. В. Кербиков, А. О. Эделштейн, Б. Д. Фридман аз ҷумлаи шогирдони ӯянд.

Осор
----

* Избранные труды. М. 1964.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Банщиков В. М. Большой друг больного (к 100-летию со дня рождения П. Б. Ганушкина).//Здоровье, № 3, 1975;
* Герши А. Пётр Ганнушкин П. Б. Ганнушкин. М. 1975.

Сарчашма
--------

* Ганнушкин Пётр Борисович / Н. Шарипов // Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.
**Мавзеъҳои табиат** - кӯлҳо, мамнӯъгоҳҳои табӣи, боғҳои миллӣ, чашмаҳо, обҳои шифобахш, дарёҳо, ҷангалҳо, манзараҳои табиӣ, ҳайвоноти нодир ва ғайраҳо. Мавзеъҳои табиат асосан аз тарафи давлат ва ҳукумат ҳифз карда шуда, ташкилотҳои махсуси давлатӣ, бахусус соҳаи фарҳанг барои истифодаи умум пешкаш намудани мавзеъҳои табии Тоҷикистон шароит муҳайё мекунанд.

Барои танзими раванди ҳифз ва истифодаи мероси табии дар ҷумҳурӣ мамнӯъгоҳҳои табӣи, Боғи миллии Тоҷикистон ва якчанд мавзеъҳои махсус муҳофизатшаванда вуҷуд доранд.

Дар Тоҷикистон ҳоло чунин боғҳои миллӣ ва табиӣ ба монанди:

Боғи миллии Тоҷикистон бо фарогирии баландкӯҳҳои Тавилдара ва Ҷиргатол то баландкӯҳҳои Помир (масоҳаташ - 2,6 млн. га),

Боғи таърихӣ-табиии «Ширкент» (масоҳаташ - 3000.га),

Боғи табиии «Сари Хосор» (масоҳаташ - 3805 га)

Мамнӯъгоҳи «Бешаи палангон» (масоҳаташ - 49700 га),

Мамнӯъгоҳи «Ромит» (масоҳаташ - 16100 га),

Мамнӯъгоҳи «Даштиҷум» (масоҳаташ - 19700 га),

Мамнӯъгоҳи «Зоркӯл» (масоҳаташ - 87700 га).

Мавзеъҳои табиӣ:

Чилдухтарон (кӯҳ),

Искандаркӯл,

Кӯли Сарез,

Гармчашма,

Чилучорчашма,

Ҳафткӯл ва ғайраҳо ба маҷмӯи **мероси табиати Тоҷикистон** дохил мешаванд ва дар ҳифз ва истифодаи мероси табии ҷумҳурӣ мебошанд.

Адабиёт
-------

1. ↑  Қодиров Ф.С. Захираҳои туристӣ: ёдгориҳои фарҳангӣ - таърихӣ ва табии. - Душанбе, 2012, с. 20.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Ин мақолаи нопурра аз ҷуғрофияи Тоҷикистон мебошад.Шумо метавонед бо пурра кардани ин ба Википедия кумак кунед.* |
Мавзолей
Мавзолей
**Мавзолей** (бо забони лотини Mausoleum аз калимаи юнонӣ Mausoleion гирифта шуда маънояш-қабр, сағона), оромгоҳи боҳашамат. Аз мадфани шоҳи Кария-Мавсол (вафоташ миёнаи садаи IV то мелод) ном гирифтааст. Мавзолейҳо аввал дар Руми Бостон ва баъдтар (асрҳои миёна) дар Шарқ низ бо андаке тағйири шаклу мазмун роиҷ гаштанд. Тоҷмаҳал дар шаҳри Аграи Ҳиндустон, Гӯри Мир дар Самарқанд ва ғайра. Дар меъмории ҳозиразамон шакли нави Мавзолей ба вуҷуд омад:ба он минбар илова шуда, вазифаи ҷамъияти гирифт (Мавзолейи Владимир Ильич Ленин дар Москва; Мавзолейи Г. М Димитров дар София; соли 1949, меъморон Г. Овчаров ва Р. Рибаров; Мавзолейи Сухэ-Батор ва Чойбалсан дар Улан-Батор, солҳои 50, меъморон Б. С. Мезенцев, Чимад ва ғайраҳо).