Вилоятҳои Туркманистон: 1. Ахал 2.Балкан 3.Дашоғуз 4. Лебап 5. Марий

Қонунгузорӣ
-----------

Сохти муосири маъмурию ҳудудии Туркманистонро қонун "Дар бораи тартиби ҳалли масъалаҳои сохтори маъмурию ҳудудии Туркманистон, таъйин кардани номҳо ва тағйири номи корхонаҳо, ташкилотҳо, муассисаҳо ва дигар объектҳои давлатӣ", ки 18 апрели соли 2009 қабул шудааст, муайян мекунад. Қонун ба муқаррароти Конститутсияи 2008 Туркманистон асос ёфта, сохтори маъмурию ҳудудии кишвар, тартиби ташкил ва барҳам додани воҳидҳои маъмурию ҳудудӣ, таъйин ва тағир додани номҳо ва тағирот дар марзҳои онҳоро муайян мекунад. Тибқи ин қонун, масъалаҳои сохтори маъмурию ҳудудиро Маҷлиси Туркманистон бо пешниҳоди Кабинети Вазирони Туркманистон ҳал мекунад.

Сохтор
------

Тибқи Қонуни 18 апрели соли 2009 маҳалҳои аҳолинишини Туркманистон ба шаҳрӣ (шаҳрҳо ва рустоҳо) ва деҳотӣ (деҳот) тақсим карда мешаванд. Дар Туркманистон (маълумот то 1 октябри соли 2018) 51 шаҳре, ки ба се категорияи маъмурӣ мансубанд, 62 деҳа ва 1717 деҳа вуҷуд дорад .

Аз ҷиҳати маъмурӣ, Туркманистон аз вилоятҳо, этрапҳо, генгешликҳо ва маҳалҳои аҳолинишини панҷ категорияи маъмурӣ иборат аст (маълумот то 1 октябри соли 2018):

* вилоятҳо (5);
* шаҳрҳое, ки ҳуқуқи вилоят доранд (шаҳрҳое, ки шумораи аҳолиашон аз 500 ҳазор нафар зиёд аст; дар асл танҳо Ашқобод );
* этрапҳо (43 дар вилоятҳо ва 6 дар шаҳрҳо);
* шаҳрҳои дорои ҳуқуқи этрап (шаҳрҳое, ки шумораи аҳолиашон аз 30 ҳазор нафар зиёд аст; 11 шаҳр мавҷуд аст);
* шаҳрҳо дар этрап (ин категория метавонад шаҳракҳои аҳолиро аз 8 ҳазор нафар зиёд дохил кунад, инчунин шаҳракҳои умедбахши шумораи камтартари аҳолиро дар бар гирад, ки дар он корхонаҳои саноатӣ ҷойгиранд, хоҷагии манзилию коммуналӣ рушд ёбад, шабакаи муассисаҳои иҷтимоӣ-фарҳангӣ ва ташкилотҳои савдо ва хонавода мавҷуданд ; дар ин категория 39 шаҳр мавҷуд аст);
* шаҳракҳои русто (ба ин категория деҳаҳои дорои шумораи аҳолӣ аз 2 ҳазор нафар зиёдтар, инчунин деҳаҳои умедбахши аҳолии камтар, ки ба сатҳи муайяни ободонӣ расидаанд, ки дар ҳудуди он корхонаҳо ва ташкилотҳо ҷойгиранд, истгоҳҳои роҳи оҳан, иншооти гидротехникӣ, санаторияҳо ва дигар муассисаҳои тиббӣ дохил мешаванд дохил аст; дар Туркманистон 62 русто мавҷуд аст);
* генгешликҳо (504; генгешлик аз ҳудуди як ё якчанд деҳа ташкил карда мешавад);
* деҳаҳо (ин категория шаҳракҳоеро дар бар мегирад, ки шумораи аҳолиашон аз 50 нафар зиёдтар аст ва аҳолии доимӣ хосанд; дар Туркманистон 1717 деҳа мавҷуд аст).

| № | Номирусӣ | Номитуркманӣ | Маркази-маъмурӣ | Аҳолӣ,наф. (2005) | Масоҳат,км² | Зичии аҳолӣ,наф./км² | Миқдориноҳияҳо(этрапҳо) | Миқдоришаҳрҳо | Миқдоришаҳракҳои деҳот | Миқдоригенгеш-ликҳо | Миқдоримаҳаллаҳоиаҳолинишинидеҳотӣ |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 1 | Ашқобод | Aşgabatşäheri |  | 871 500 | 470 | 1854,26 | 4(ноҳияҳоишаҳр) | 1 | - | - | - |
| 2 | Вилояти Аҳал | Ahalwelaýaty | Аннау | 939 700 | 97 160 | 9,67 | 7 | 8 | 10 | 89 | 235 |
| 3 | Вилояти Балкан | Balkanwelaýaty | Балканабат | 553 500 | 139 270 | 3,97 | 6(боз 2-то дар ш. Туркманбошӣ) | 10 | 13 | 33 | 112 |
| 4 | Вилояти Дашогуз | Daşoguzwelaýaty | Дашогуз | 1 370 400 | 73 430 | 18,66 | 9 | 9 | 1 | 134 | 612 |
| 5 | Вилояти Лебап | Lebapwelaýaty | Туркменабат | 1 334 500 | 93 730 | 14,24 | 10 | 15 | 24 | 105 | 429 |
| 6 | Вилояти Марв | Marywelaýaty | Мары | 1 480 400 | 87 150 | 16,99 | 11 | 8 | 14 | 143 | 329 |
|  | Дар умум |  |  | 6 550 000 | 491 210 | 13,33 | 43(боз6-то дар шаҳрҳо) | 51 | 62 | 504 | 1717 |

Таърих
------

### Давраи Шӯравӣ

Моликияти Осиёи Миёнаи Русия дар ибтидои асри ХХ
Дар соли 1917 қаламрави Туркманистони муосир қисми минтақаи Закаспий (пойтахт Асхобод ) ва аморати Бухоро буд. Соли 1919 Республикаи Советии Федеративии Туркистон бо марказаш дар Тошканд ташкил ёфт, ки қисми зиёди Туркманистонро дар бар мегирифт. Худи Туркманистон, ҳамчун як воҳиди маъмурии ҷудогона, дар соли 1921 дар шакли минтақаи Туркманистон тақсим карда шуд. Пас аз барҳам хӯрдани ҶХШ-и Бухоро дар соли 1924, минтақаҳои ғарбии он бо вилояти Туркманистон дар ҳайати ҶШС Туркманистон ҳамроҳ карда шуданд.

ҶШС Туркманистон аслан ба ноҳияҳо тақсим мешуд: Керкин, Ленин (баъдтар - Чорҷӯй), Марв, Полторатский (баъдтар - Ашқобод) ва Ташауз. Дар соли 1939 тақсимоти минтақавӣ ҷорӣ карда шуд:

* Вилояти Ашқобод
* Вилояти Красноводск
* Вилояти Марям
* Минтақаи Ташауз
* Вилояти Чарҷоу

Соли 1943 аз як қисми минтақаи Чарҷоу вилояти Керкин ташкил карда шуд, ки он то соли 1947 вуҷуд дошт. Худи ҳамон сол вилояти Красноводск барҳам дода шуд, ноҳияҳо ба вилояти Ашқобод дода шуданд.

Дар соли 1952 вилояти Красноводск барқарор карда шуд, аммо дар соли 1955 он дубора барҳам дода шуд ва ноҳияҳо дубора ба вилояти Ашқобод гузаштанд.

Дар соли 1959 вилояти Ашқобод барҳам дода шуд. Ноҳияҳои Кировский, Серахский ва Теженский ба вилояти Марий, ноҳияҳои боқимонда ба тобеи мустақими ҷумҳурӣ гузаштанд.

Дар соли 1963 вилоятҳои Мари, Ташауз ва Чарҷоу барҳам дода шуданд, баъзе ноҳияҳо барҳам дода шуданд, ноҳияҳои боқимондаи вилоятҳо ба тобеияти мустақими ҷумҳуриявӣ гузаронида шуданд. Ҳамин тариқ, аз соли 1963 инҷониб Туркманистон танҳо аз минтақаҳои тобеи ҷумҳурӣ иборат буд.

Дар соли 1970 вилоятҳо Марий, Ташауз ва Чарҷоу барқарор карда мешуданд.

Соли 1973 вилоятҳои Ашқобод ва Красноводск низ барқарор карда шуданд, минтақаҳои тобеи ҷумҳурӣ аз байн рафтанд.

Соли 1988 вилоятҳои Ашқобод ва Красноводск дубора барҳам дода шуданд.

Соли 1991 дар қаламрави собиқ вилояти Красноводск вилояти Балкан бо маркази он дар Небит-Даг ташкил карда шуд.

### Давраи пасошӯравӣ

Дар соли 1992, дар қаламрави собиқ вилояти Ашқобод, вилояти Ахал бо пойтахти он аввал дар Ашқобод ва баъдтар дар Аннау, пас аз оғози лоиҳаи Рухобод, дар Рухобод. Вилоятҳои Балкан ва Марий мутаносибан ба вилоятҳои Балкан ва Марв иваз карда шуданд. Вилояти Ташауз вилояти Дашогуз, Чарҷоу - Лебап мешаванд. Шаҳри Ашқобод воҳиди маъмурии ҷудогона аст.

Вилоятҳо ба этрапҳо (ноҳияҳо) ва шаҳрҳои дорои ҳуқуқи этрап тақсим карда мешаванд, ки ба ҳар кадоми онҳо як ҳаким сарварӣ мекунад. Ба этрапҳо шаҳрҳои тобеи маҳаллӣ, шаҳракҳо ва генгешликҳо (иборат аз як ё якчанд деҳа) дохил мешаванд.

Пайвандҳо
---------

* Мухтасар дар бораи Туркманистон Бойгонӣ шудааст 3 апрели 2010  сол.
* Варақаи боздид аз Туркманистон

Эзоҳ
----

1. ↑  Закон Туркменистана от 18 апреля 2009 года «О порядке решения вопросов административно-территориального устройства Туркменистана, присвоения наименований и переименования государственных предприятий, организаций, учреждений и других объектов»
2. ↑  Административно-территориальное деление Туркменистана. 26 сентябри 2020 санҷида шуд. Баргирифта аз сарчашмаи аввал 6 январи 2020.