recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Фёдоров Игор Геннадевич** (таваллуд 26 сентябри 1964) — роҳбари маъмурияти Округи Мухтори Ненетс аз 24 феврали 2009 то 22 феврали 2014.

Аз моҳи ноябри соли 2010, номҳои "Губернатори Округи Мухтори Ненетс "ва "Роҳбари маъмурияти Округи Мухтори Ненетс" баробармаъноанд  .

Зиндагинома
-----------

26 сентябри соли 1964 дар деҳаи Лешуконское вилояти Архангелск таваллуд шудааст.

### Таҳсил ва кор

Донишкадаи давлатии муҳандисии ҷангали Архангелскро бо ихтисоси «Таъмини барқи корхонаҳои саноатӣ, шаҳрҳо ва кишоварзӣ» хатм кардааст.

Аз соли 1995 дар ҶСК «Архенерго» дар вазифаҳои гуногун кор карда, аз соли 1997 то соли 2005 дар вазифаи сардори филиали байниноҳиявии филиали «Энергосбыт»-и ҶСК «Архэнерго» кор кардааст.

Моҳи июли соли 2014 роҳбарии Корхонаи воҳиди давлатии «Комплекси сӯзишворию энергетикии Санкт-Петербург» 

### Фаъолияти сиёсӣ

Моҳи майи соли 2005 ӯ ба вазифаи муовини раиси шаҳр оид ба хоҷагии коммуналӣ ба шаҳрдории Архангелск гузашт.

Аз октябри соли 2005 то сентябри соли 2008 — Директори иҷроияи ҶСК "Архэнерго".

Аз сентябри соли 2008 — муовини губернатори вилояти Архангелск оид ба комплекси сӯзишворию энергетикӣ ва хоҷагии манзилию коммуналӣ[ru].

Моҳи июли соли 2008 Игор Федоров ва ҳамсараш мавриди ҳамла қарор гирифтанд. Дар даромадгоҳи як бинои истиқоматӣ бо арматура аз ҷониби ду мард ҳамсаронро латукӯб кардаанд. Ҳарду ҳамлагар боздошт шуданд  .

16 феврали соли 2009 пас аз истеъфои ихтиёрии Валерий Потапенко бо фармони раисиҷумҳури Русия Дмитрий Медведев иҷрокунандаи вазифаи роҳбари маъмурияти Округи Мухтори Ненетс , аз 24 феврали ҳамон сол - Сардори Раёсати (Роҳбари Маъмурияти) Округи автономии Ненетс.

 
Аз 5 июли соли 2011 то 4 январи соли 2012 - узви Президиуми Шӯрои давлатии Федератсияи Русия   .

22 феврали соли 2014 бо сабаби ба охир расидани муҳлати ваколаташ  мақоми волиро тарк кард.

Эзоҳ
----

1. ↑  Устав Ненецкого автономного округа Статья 7
2. ↑  Бывший губернатор Ненецкого автономного округа Игорь Фёдоров возглавит ГУП «ТЭК СПБ»
3. ↑  Энергетика избили из-за политики?
4. ↑  Дмитрий Медведев подписал Указ «О досрочном прекращении полномочий главы администрации [[Ненецкий автономный округ|Ненецкого автономного округа]]»(пайванди дастнорас — *таърих*). 8 августи 2012 санҷида шуд. Баргирифта аз сарчашмаи аввал 19 феврали 2009.
5. ↑  Распоряжение Президента Российской Федерации от 05.07.2011 г. № 461-рп «О президиуме Государственного совета Российской Федерации»
6. ↑  Распоряжение Президента Российской Федерации от 04.01.2012 г. № 6-рп «О президиуме Государственного совета Российской Федерации»
7. ↑  Игорь Кошин назначен временно исполняющим обязанности губернатора Ненецкого автономного округа.  kremlin.ru (22 феврали 2014). 22 феврали 2014 санҷида шуд.
**Болоҳавз** — ансамбли меъморӣ дар қисми ғарбии Арки Бухоро, ки аз масҷид, манора ва ҳавз иборат аст.

Қадимтарин қисмати ансамбли меъморӣ ҳавзи ҳаштгӯшаи бо тахтасангҳо рӯкашшуда аст, ки дар қисми марказии он воқеъ мебошад. Ин ҳавз яке аз ҳавзҳои сершумори Бухоро буд, ки то фарорасии даврони шӯравӣ аҳолиро бо оби ошомиданӣ таъмин мекард. Номи ансамбли меъморӣ аз номи ҳамин ҳавз гирифта шудааст. Дар оби ҳавз акси манора ва айвонро бо қаторсутунҳояш равшан дидан мумкин аст. Дар ибтидои асри 18 (1712) дар қисми ғарбии ҳавз масҷиди муҳташаме сохта шуд, ки масоҳати тарҳи бинои он 11,5 м² аст. Масҷид толори калони гунбаздор, ҳуҷраҳо ва аз се тарафаш айвони дуқабата дорад, сақфаш чӯбини кандакоришуда аст. Ин масҷид аз зеботарин масҷидхои Бухоро мебошад. Айвони масҷид дорои 20 сутуни баланди кандакорӣ буда, соли 1917 сохта шудааст. Худи ҳамон сол дар қисмати ҷанубии майдон, байни ҳавз ва айвон аз хишти пухта манорае сохтанд, ки ба Манораи калон монандӣ дорад. Баъдтар ду мадрасаи хурди якошёна низ ба ансамбл дар ҷануб ва шарқ илова гардид. Ансамбл бо усули кошикорӣ, гачкорӣ, мунаббаткорӣ ва кандакорӣ оро ёфтааст. Агар аз тарафи майдони Регистон ба ансамбл назар афканем, манзараи масҷид, ҳавлӣ, манораи хурд ва ҳавз ба кас таассуроти аҷибе мебахшад.

Эзоҳ
----

1. 1 2  archINFORM (нем.) — 1994.

Адабиёт
-------

* Болоҳавз // Боз — Вичкут. — Д. : СИЭМТ, 2014. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 3). — ISBN 978-99947-33-46-0.
**Макс Ге́рман Гла́кман** (баъзан **Глюкман**; англ. Max Herman Gluckman; 26 январ 1911 ё 1911, Йоҳаннесбург, устони Тронсфол[d] — 13 апрел 1975 ё 1975, Уршалим) — инсоншиноси иҷтимоии бритониёӣ, африқошинос; узви Академияи Британиё (1968).

Зиндагинома
-----------

Дар оилаи яҳудие, ки аз империяи Русия ба Африқои Ҷанубӣ муҳоҷират карда буд, таваллуд шудааст. Дар Донишгоҳи Витватерсранд (Африқои Ҷанубӣ; 1928-34) ва Оксфорд (1934-36) таҳсил намуда, илмҳои ҳуқуқ ва антропологияро омӯхт. Соли 1938 дар мавзӯи «Нақши маросимҳои динӣ дар нигаҳдошти тартиботи иҷтимоӣ дар байни халқҳои банту» рисолаи докторӣ ҳимоя кард. Аз соли 1939 дар Институти ба номи Родс ва Ливингстон фаъолият менамуд (солҳои 1941—1947 директор). Дар Манчестер Мактаби антропологияи иҷтимоӣ ташкил кард. Ақидаҳои илмии Макс Глакман таҳти таъсири ғояҳои Дюркгейм ва Радклифф-Браун ташаккул ёфтааст. Макс Глакман зимни таҳлили маросими сарнагунсозии коҳин-шоҳ, ки халқҳои африқоӣ баргузор мекарданд, ба хулосае расид, ки шаклҳои ба маросим табдилёфтаи низоъҳо яке аз механизмҳои муҳимтарини нигаҳдошти суботи иҷтимоӣ дар ҷомеаи қабилавӣ мебошад (бар хилофи ҷомеаи индустрӣ, ки дар он вазифаи нигаҳдошти суботи сиёсиро ҳуқуқи расмӣ анҷом медиҳад). Таҳқиқоти ӯ оид ба нақши низоъ дар ҳаёти иҷтимоии ҷамъияти анъанавӣ маъруф аст. Макс Глакман низоъро падидаи комилан муқаррарӣ ва ҳатто то андозае солими ҳаёти ҷомеа, тавъам бо нигаҳдошти тартиботи иҷтимоӣ арзёбӣ кардааст. Аз нигоҳи ӯ, дохилшавии низоъҳо ба сохтори муносибатҳои ҷамъиятӣ дар муддати тӯлонӣ ба такрористеҳсоли ҳамраъйии ҷамъиятӣ боис мегардад.

Эзоҳ
----

1. 1 2 3 4  *Bibliothèque nationale de France* идентификатор BNF (фр.): платформаи додаҳои боз — 2011.
2. 1 2 3 4  Encyclopædia Britannica (ингл.)
3. 1 2 3 4  Энциклопедия Брокгауз (нем.) / Hrsg.: Bibliographisches Institut & F. A. Brockhaus, Wissen Media Verlag
4. 1 2 3 4
5. 1 2

Адабиёт
-------

* Терешкович П. В. Глакман // Новейший философский словарь : Энциклопедия. Минск, 1998.
* Глакман Макс // Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️  Гузариш ба унсури Викидода  Фарҳангҳо ва донишномаҳо | 
* Большая каталанская
* Большая норвежская
* Большая российская (старая версия)
* Большая российская (научно-образовательный портал)
* Britannica (онлайн)
* De Agostini
* Universalis
* Оксфордский биографический

 |
| 

| Дар феҳристҳои китобшинохтӣ |
| --- |
| 
* BNE: XX1033030
* BNF: 12284701p
* CONOR: 123429987
* GND: 119188406
* ISNI: 0000 0001 0881 8104
* J9U: 987007261712205171
* LCCN: n79039632
* NKC: jn20000601903, xx0266306
* NTA: 068441649
* NUKAT: n99007272
* LIBRIS: b8nqqt3v2lmhgmr
* SUDOC: 031677193
* VIAF: 27128876
* WorldCat VIAF: 27128876

 |

 |
**Доббатуларз** (ар. دابة الأرض‎ – мавҷудоти олам, ҷонвари замин), **Доббатуссоат** — дар ривоятҳои исломӣ ҳайвони азимҷуссаест, ки дар охирзамон пеш ва ё пас аз тулӯи Офтоб аз тарафи офтобшин мебарояд ва пас аз хурӯҷи Яъҷуҷ ва Маъҷуҷ севвумин аломати пеш аз қиёмат мебошад.

Тавсифот дар сарчашмаҳои тафсирӣ ва ҳадисӣ
------------------------------------------

Дар манбаъҳои тафсирӣ ва ҳадисӣ тавсифоти мухталифе аз Доббатуларз, авзоъ ва аҳволи зуҳур, замон ва макони пайдоиш ва шаклу шамоили он омадааст. Доббатуларз мавҷуде ғайриинсонӣ, бо думи гӯсфанд, сина ва поҳои шутур, сари говмеш, чашмони хук, гӯшҳои фил, шохҳои гавазн, ранги бабр, паҳлуҳои гурбаву гов ва сурати инсон тасвир шудааст. Фосилаи миёни пойҳояш 12 ва ҳар як қадамаш 60 газ будааст. Макони зуҳури Доббатуларз Масҷидулҳаром, кӯҳи Сафо, водиҳои Тиҳома, байни Сафо ва Марва, масҷиди Кӯфа ё шаҳри Тоиф дониста шудааст. Дар афсонае Доббатуларз ҳамон море аст, ки дар даруни Каъба буд ва ҳангоме Қурайш қасди навсозии бинои Каъбаро доштанд, уқобе онро дар гӯристони Ҳаҷун андохт ва замин онро фурӯ бурд. Доббатуларз ҳамон ҷонваре будааст, ки аз замин берун омада, бо мардум бо забони арабӣ сухан мегӯяд ва касеро аз вай гурез нест; асои Мусо ва ангуштарии Сулаймонро бо худ ҳамроҳ дорад, бар пешонаи муъминон муҳре мениҳад ва бар он «ҳаза муъмин» навишта мешавад, бар чеҳраи кофирон низ нишоне мегузорад ва дар он «ҳаза кофир» навишта мешавад. Пас аз он мардум якдигарро на ба ном, балки «муъмин» ва «кофир» садо мекунанд.

Адабиёт
-------

* Боқизода А. Имоми Аъзам бузургмарде дар таърихи башарият. Д. 2009;
* Боқизода А. Имом Абуҳанифа дар бораи арзишҳои эътиқодии ислом. Д. 2013;
* *Али-заде, А. А.* [Даббат аль-Арз Даббат аль-ард] : [арх. 1 октября 2011] // Исламский энциклопедический словарь. — М. : Ансар, 2007.
* Manouchehri, Faramarz Haj and Abbas, Najam, "Dābbat al-Arḍ", in: Encyclopaedia Islamica, Editors-in-Chief: Wilferd Madelung and, Farhad Daftary.
* دائرة المعارف فارسی. تهران، 1387 ش.؛
* دهخدا علی اکبر. لغت نامه. جلد 7. تهران، 1998.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* Дирҳам — Замин. — Д. : СИЭМТ, 2017. — 664 с. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 6). — ISBN 978-99947-33-69-9.
Нишони Тахти Поп
 Попи Рим Франциск (13 марти соли 2013 таъйин шудааст)
**Поп** (лот. papa, аз юн. πάππας *pappas*,[1] "падар"),[2] — руҳониёни институти дини ва сиёсии католикҳо буда Попи Римро ҳам чун сардори ҳамаи калисоҳои католикии дар ҷаҳон бударо дарбар мегирад. Дар калисои католики, Поп, ҳамчун сарвари Тахти Муқаддас ба шумор меравад ва маркази он дар давлати истиқлоли Ватикан қарор дорад.

Унвон
-----

1. Сарвар ва подшоҳи Тахти Муқаддас.
2. Сарвари намоёни калисои католики ва сарвари олитарини ӯ.
3. Подшоҳи шаҳр ва давлати Ватикан

Ҳукми Поп
---------

Ҳукми Поп дар калисо — аз рӯи нуқтаи назари ҳуқуқ, дар калисои католики мансаби олитарин ба шумор меравад ва ҳукми ӯ на фақат ба одамони дар ин дин буда, балки дар кулли калисоҳои католикие, ки дар ҷаҳон вуҷуд доранд, ҷори мегардад.

Ҳукмронии истиқлол
------------------

Поп — сарвари давлати истиқлоли Ватикан мебошад.

Сарчашма
--------

* Официальный сайт Святого престола (the Holy See) (ит.) (фр.)
* Личные гербы пап римских(рус.)
* Институт Папства // Лекция А.В. Юдина в проекте ПостНаука (28.02.2013)(рус.)

1. ↑  American Heritage Dictionary of the English Language.  Education.yahoo.com. 11 августи 2010 санҷида шуд. Баргирифта аз сарчашмаи аввал 6 июни 2011.
2. ↑  Liddell and Scott.  Oxford University Press. 18 феврали 2013 санҷида шуд.
**Болодарӣ** — ҷузви деворҳои чиниши дастӣ, ки дар болои ҷойҳои дару тиреза гузошта мешавад.

Болодарӣ чӯбӣ ва оҳанубетонӣ мешавад. Болодарии чӯбӣ дар болои ду паҳлударӣ васл мегардад. Баъзан дар меҳмонхонаҳо ё дигар иморатҳои ҷамъиятӣ болодарӣ бо паҳлударӣ якҷоя кандакорӣ карда мешавад, ки хеле зебост (мас. дарҳои Мадрасаи Улуғбек дар шаҳри Самарқанд). Ба сифати болодарӣ болоракҳои оҳанубетонии тайёрро истифода мебаранд ё онҳоро аз оҳану бетони яклухт дар мавқеи ҷойгиршавӣ тайёр мекунанд. болодариҳо худбардор ва борбардор мешаванд. болодарии худбардор танҳо вазни худ ва вазни девори дар болояш ҷойгирбударо мебардорад ва дар болои деворҳои худбардор ва ғайриборбардор гузошта мешавад. Болодарии борбардор мувофиқан дар деворҳои борбардор гузошта шуда, ғайр аз вазнҳои номбурда вазнҳои конструксияҳои ошёнпӯш ва унсурҳои дигари биноро қабул мекунад.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Болодарӣ / К. Ҳомидов // Боз — Вичкут. — Д. : СИЭМТ, 2014. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 3). — ISBN 978-99947-33-46-0.
**Гаусс** — воҳиди индуксияи магнитӣ дар системаи воҳидҳои сантиметр-грамм-сония СГС (системаҳои Гаусс ва сантиметр-грамм-сония-метр СГСМ). 

Ба шарафи олими олмонӣ Карл Фридрих Гаусс номида шудааст. Ишорааш Гс (Gs). 1 Гаусс ба индуксияи майдони магнитии якҷинсае баробар аст, ки дар он ба ноқили мустақими яксантиметрии нисбат ба вектори индуксияи майдон амудӣ ҷойгиршуда (ҳангоми аз он ҷорӣ будани ҷараёни баробар ба 1 воҳиди ҷараёни СГСМ) қувваи баробар ба 1 дин таъсир мерасонад. Гауссро инчунин индуксияи магнитие шумурдан мумкин аст, ки ҳангоми он аз буриши масоҳаташ 1 см2 (ки ба самти хатҳои индуксия амудӣ мебошад) сели магнитии 1 максвелл мегузарад. Таносуби байни воҳидҳои индуксияи магнитӣ дар системаҳои воҳидҳои СГС ва системаи воҳидҳои байналмилалӣ СИ чунин аст: 1 Гс=104 Тл. Дар амалия воҳиди килогаусс (1000 Гс)-ро низ истифода мебаранд.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* Гаусс // Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️  Гузариш ба унсури Викидода  Фарҳангҳо ва донишномаҳо | 
* Большая норвежская
* Большая российская (старая версия)
* Большая российская (научно-образовательный портал)
* Britannica (онлайн)

 |
**Гаҷиев Хонлар Ҷаводович** (27.11.1903, шаҳри Шӯша, Озарбойҷон – 1969, Боку) — ҷарроҳ, доктори илмҳои тиб (1948), профессор (1947), Ходими хизматнишондодаи илми ҶШС Тоҷикстон (1951).

Зиндагинома
-----------

Соли 1927 факултаи тиббии Университети давлатии Осиёи Миёна (Тошканд)-ро хатм карда, ба Тоҷикистон омадааст. Духтури бунгоҳи тиббии ноҳияи Ховалинг ва беморхонаи ҷумҳуриявӣ (1927–30), ассистент ва дотсенти Институти тиббии Боку (1930–38), мудири яке аз беморхонаҳои Маскав (1939–41), духтури ҳарбӣ дар набардгоҳи ҶБВ (1941–45). Баъди поёни ҷанг ба Тоҷикистон баргашта, аз соли 1945 то 1961 мудири кафедраи ҷарроҳии госпиталии Институти давлатии тиббии Тоҷикистон буд. Аз соли 1961 дар Институти давлатии тиббии Боку кор кардааст. Солҳои 1947–61 сарҷарроҳи Вазорати тандурустии Тоҷикистон буд. Перомуни бемориҳои ҷоғар, санги масона, амалиёти ҷарроҳӣ 60 таълифот дорад.

Осор
----

* Хирургия малярийной спленомегалии. Сталинабад, 1950;
* К хирургии зоба в Таджикистане. Сталинабад, 1952;
* Эхинококк легкого. Сталинабад, 1954.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* Гаҷиев Хонлар Ҷаводович // Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.
**Гашти соат** — тағйири ислоҳ даровардан ба соат дар воҳиди вақт. 

Вобаста ба интихоби ин воҳид гашти соат шабонарӯзӣ, соатӣ, лаҳзавӣ ва ғ. мешавад. Ҳангоми манфӣ будани гашт соат пеш рафта, дар вақти мусбат будан торафт бештар қафо мемонад. Бузургии гашти соат ба танзимсозии кори соат вобаста бошад ҳам, сифати соатро муайян намекунад. гашти соат аз таъсири омилҳои гуногун, мас. ҳарорат, майдони магнитӣ, фишори атмосферӣ, шитоби афтиши озод, ларзиш ва лапиш (вибратсия, навасон), механизм ва тамоюли соат, инчунин аз дараҷаи тофти пружинаи соат (ё болоравии порсанги он) ва ғ. тағйир меёбад.

Нигаред низ
-----------

* Соат

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* Гашти соат // Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.
Султони Усмонӣ Сулаймони I
**Султон** (ар. سلطان‎ аз ором. שולטנא *šulṭānā* — қудрат) — баландтарин унвони ҳоким дар давлатҳои исломӣ, дорои якчанд маъноҳои таърихӣ. Агар давлатро султон идора кунад, пас ба ҷои калимаи давлат калимаи Салтанат истифода мешавад.

Этимология
----------

Дар Қуръон калимаи "султон" мафҳуми абстрактии қудратро ифода мекунад; ин маънои асрҳои аввали исломро дошт. Баъдтар, ин мафҳум баръакси имом, мақомоти динӣ, намояндаи ягонаи қудрати дунявиро нишон додан гирифт. Ба ин маъно ин калимаро, аз афташ, аввалин бор Муҳаммад Табарӣ дар робита ба Муваффақ, бародари халифаи Ал-Мутаммид (достон дар бораи рӯйдодҳои с. 262 /875-876) истифода бурдааст.

Таърихан ба унвони Аврупо - Император мувофиқат мекунад (мисол, Салтанати Усмонӣ Империяи Усмонӣ), қудрати як ҳокимро — болои якчанд давлат ифода мекунад.

Эзоҳ
----

* Султан — Русская Википедия



|  |  |
| --- | --- |
| Таърих | *Ин мақолаи нопурра аз таърих мебошад.Шумо метавонед бо пурра кардани ин ба Википедия кумак кунед.* |
**Ҷамолуддини Гелӣ** (форсӣ: جمال‌الدین گیلی‎; ? — 1253, Қазвин) — ориф, шайхи маъруфи тариқати кубравия.

Зиндагинома
-----------

Аз зиндагии Ҷамолуддини Гелӣ ҳамин қадар маълум аст, ки ӯ ҳамасри ҳафтумин ҳокими исмоилияи Аламут Алоуддин Муҳаммад писари Ҷалолуддин Ҳасан (1221-55) буд. Ҳокими мазкур ба ӯ иродату ихлоси тамом дошт ва ҳамасола маблағи 500 динор зари сурх ҳамчун назр ба ӯ мефиристод. Ҷамолуддини Гелӣ муддате дар Хоразм дар ҳалқаи муридони Наҷмуддини Кубро буд; дар зумраи 12 муриди барҷастаи шайхи мазкур даромада, яке аз халифагони вай ва аз ҷониби ӯ мулаққаб ба «Айнуззамон» гашт. Баъди ҳуҷуми Чингизхон ба Хоразм Наҷмуддини Кубро худ дар Хоразм монда, ба муридонаш рухсат дод, то шаҳрро тарк кунанд. Ҷамолуддини Гелӣ ба Қазвин рафта, то охири умр дар он ҷо ба иршоди муридон машғул шуд ва дар ҳамон ҷо даргузашт. Ҳангоми ҳамлаи муғулҳо ба Қазвин дар соли 1244 мардум ба хонақоҳи Ҷамолуддини Гелӣ паноҳ оварданд. Зоҳиран, Ҷамолуддини Гелӣ ба арабӣ ва форсӣ шеър мегуфтааст, аммо дар манбаъҳо танҳо 2 байти арабӣ аз ӯ нақл шудааст. Дар «Таърихи гузида», «Тарҷумаи „Маҷолису-н-нафоис" ва „Муншаот"» таълифоти манзум ва мансуре ба вай нисбат дода шудааст.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Мавлоно Нуриддин Абдурраҳмони Ҷомӣ. Нафаҳоту-л-унс мин ҳазароти-л-қудс. Д. 2013;
* حمدالله مستوفی. تاریخ گزیده. تهران، ١٣٣٩ ه. ش.؛
* خواندمیر غیاث الدین. حبیب السیر. تهران، ١٣٥٢ ه. ش.؛
* میرخواند محمد. روضة الصفا. تهران، ١٣٣٩ ه. ش.؛
* نوایی علیشیر. مجالس النفائس. تهران، ١٣٦٣ ه. ش.؛
* صفا ذبیح الله. تاریخ ادبیات در ایران. تهران، ١٣٦٦ ه. ش.؛
* دائرة المعارف بزرگ اسلامی. جلد ١٨. تهران، ١٣٨٩ ه. ش

Сарчашма
--------

* Гелӣ Ҷамолуддин / С. Маҳмадуллоҳ // Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.
**Гаудапада** (тахминан дар ҳудуди байни асрҳои 7-8 зистааст) — мутафаккири Ҳинд, муаллифи нахустин тафсири муназзами адвайта-веданта. 

Устоди Говинда, ки Шанкара дар назди ӯ таълим гирифта буд, ба шумор меравад. Асари асосии Гаудапада «Мандукя-карика» аз 4 фасл иборат аст. Фасли аввал фарогири баёни мухтасари матни Упанишада буда, дар он 4 ҳолати шуур шарҳ дода шудааст. Дар фасли дуввум роҷеъ ба воқеият надоштани ашёе, ки дар хоб эҳсос мешаванд ва дар қиёс бо ин мавҳум будани ҳамаи ашёе, ки дар бедорӣ дарк мешаванд, сухан меравад. Гаудапада ба шабоҳати куллии ҳолатҳои бедорӣ ва хоббинӣ исрор меварзад. Фасли севвум аз баёни мавқеи муайян ва равшани Адвайта: Воқеияти ягона будани Атман-Браҳман ва хаёл будани ғайри он иборат аст. Гаудапада ба омӯзиши аҷата-вада, яъне, таълимоти тавлиднашавандагӣ пардохтааст. Дар фасли чаҳорум Гаудапада ба баёни воситаҳое пардохтааст, ки тибқи андешаи ӯ, бо ёрии онҳо метавон ва бояд аз хаёли дугонагӣ раҳоӣ ёфт. Дар ин китоб Гаудапада ҳамчунин муҳимтарин мавзӯъҳои адвайта-веданта: айнияти атман ва браҳман, майя, ҳикмат (ҷняна) ҳамчун омили раҳоӣ, донистанашаванда будани зоти мутлақ ва ғ.-ро мавриди таҳлил қарор додааст. Бисёр андешаҳои Гаудапада ба таълимоти буддоӣ монандӣ дошта, буддоия (хусусан мантиқи манфии мадҳямика) ба ӯ таъсири зиёд расондааст.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Радхакришнан С. Индийская философия /Перевод с английского. Т. 2. М. 1957;
* Философский энциклопедический словарь. М. 1989;
* Исаева Н. В. Слово, творящее мир. От ранней веданты к кашмирскому шиваизму: Гаудапада, Бхартрихари, Абхинавагупта. М. 1996;
* Mahadevan T. M. P. Gaudapada; a study in early advaita. Madras, 1954.

Сарчашма
--------

* Гаудапада // Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.
**Адо** **Султонхон**, **Султонхоҷа**и Самарқандӣ (? – 1834 / 1835) — шоири тоҷик.

Зиндагинома
-----------

Ҳаёт ва фаъолияти Султонхон Адо бештар дар Самарқанд гузаштааст. Маълумоти ибтидоиро дар зодгоҳаш Истаравшан назди падар гирифта, дар мадрасаи Кӯкалтоши Бухоро таҳсилро идома додааст. Баъди хатми таҳсил аз Бухоро ба зодгоҳаш баргашта дар доираи адабии Истаравшан фаъолона ширкат варзидааст. Адо ба хидмати амирони Хӯқанд Умархон (ҳукмронӣ 1808 – 1922) ва писараш Муҳаммадалихон (1828) дохил шуда, ба мартабаи маликушшуароӣ расид. Барои ҳалли масъалаҳои сатҳи давлатӣ ба амир Умархон ёрӣ мерасонд. Соли 1828 Амир Насруллоҳ (ҳукмронӣ 1827 – 1960) Адоро аз Хӯқанд ба Бухоро даъват карда, ба ӯ унвони шайхулисломро дод. Адо соҳиби 3 девон аст, ки яке дар Ганҷинаи дастхатҳои Институти забон, адабиёт, шарқшиносӣ ва мероси хаттии Академияи Илмҳои Ҷумҳурии Тоҷикистон ва дуюму сеюм дар Институти шарқшиносии Академияи Илмҳои Ҷумҳурии Ӯзбекистон маҳфузанд. Адо дар тамоми анвои шеър табъозмоӣ карда, бо ду забон – тоҷикӣ ва ӯзбекӣ шеър гуфтааст. Ғазалиёташ ишқӣ, қасидаҳояш мадҳиянд. Адо ба баъзе ғазалҳои устодони назми форс-тоҷик мухаммас, назира ва ё ҷавоб гуфтааст. Адо инчунин дар назираи «Гулзори Ирам»-и Мушфиқӣ достони «Нола ва афғон»-ро (иборат аз 312 байт) навиштааст. Дар достони мазкур 25 аъзои маҳбуба (аз кафи по то гардану ғабғаб, лаб, рӯ даҳон, чашму абру, кокулу гесӯ ва ғайра) бо санъати ташхис моҳирона тавсир шудаанд. Умуман, забони ашъори Адо содаву равон ва аз ҷиҳати бадеият баланд аст, вале дар баъзе шеърҳои ба сабки ҳиндӣ, дар тақлиди Бедил нигошташуда мушкилписандиҳо ба назар мерасанд. Намунае аз абёти Адо:

Хушо ринде, ки баъд аз мурданаш меросгири ӯ,
Ба ғайр аз пои тобуту асо чизе намегирад.
* + -

Бар сари турбати ман оиву шармандашавам,
Ҷон надорам, ки нисори қадамат мекардам.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Фазлии Намангонӣ, Маҷмӯат-уш-шуаро, Тошканд, 1902.
* Қорӣ Раҳматуллоҳи Возеҳ, Тӯҳфат-ул-аҳбоб фӣ тазкират-ул-асҳоб, Д. 1977;
* Муҳаммад Ҳакимхон, Мунтахаб-ут-таворих (ба чоп ҳозиркунанда, А. Мухторов, дар 2 ҷилд), Д. 1983.

Сарчашма
--------

* А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — 608 с. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2021, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.
**Гори́лла** (лот. Gorilla) — бузургтарин маймуни одамшакл. Мансуби қатори приматҳост.

Тавсифот
--------

Қади наринааш то 175 см, қулочаш то 260 см, даври қафаси синааш 152 см, вазнаш 135—180 (дар шароити сунъӣ — то 300) кг; модинааш хурдтар аст (вазнаш 75-110 кг). Ҳаҷми косахонаи сараш 500—600 см3 (баъзан то 752 см3), мағзи сараш ба мағзи сари одам шабоҳат дорад. Пашмаш сиёҳ, фарқи сараш дорчинӣ, тахтапушташ хокистаррангорилла Сараш калон, устухони тоқи абрӯяш барҷаста, ҷуссааш бузургу пурқувват; дастонаш нисбат ба пойҳояш дарозтаранд. Бинобар дар замин зиндагӣ кардан, бисёр аломатҳои горилла ба одам монанд шудаанд. Адади хромосомаҳояш — 48. Горилла дар Африқои Экваторӣ маскун буда, се зернамуд дорад: гориллаи даштии ғарбӣ, гориллаи кӯҳӣ ва гориллаи даштӣ. Гориллаҳо дар ҷангалзори тропикӣ ва кӯҳӣ гурӯҳ-гурӯҳ (5-30-сарӣ) зиндагӣ мекунанд; сардори ҳар гурӯҳ гориллаи нарина аст. Асосан дар замин ҳаёт ба сар барад ҳам, гоҳо ба дарахт мебарояд. Горилла қоматашро рост карда мисли одам метавонад бо ду пой гардад, вале маъмулан, бо чаҳор пой роҳ меравад. Ғизои горилла меваҳои гуногун, бамбук, чормағз, ҳашарот ва ғ. аст. Модинааш дар 10-12, наринааш дар 11-13-солагӣ болиғ мешавад. Дар ҳар 3-5 сол як бача (вазнаш 2 кг) мезояд. Даври ҳамлаш 250—290 шаборӯз. Горилла дар озодӣ 25-30 сол умр мебинад. Дар натиҷаи бераҳмона нест кардан саршумори гориллаҳо кам мондааст, бинобар ин ҳимоя карда мешаванд. Дар шароити сунъӣ худро бад ҳис мекунад.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* Горилла / А. Саидов // Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️  Гузариш ба унсури Викидода  Фарҳангҳо ва донишномаҳо | 
* Большая датская
* Большая норвежская
* Большая российская (старая версия)
* Брокгауза и Ефрона
* Кругосвет
* Малый Брокгауза и Ефрона
* Britannica (онлайн)
* Britannica (онлайн)
* Treccani
* Universalis

 |
| Орояшиносӣ | 
* EOL
* Fossilworks
* GBIF
* iNaturalist
* NCBI
* IRMNG
* ITIS TSN

 |
| Дар феҳристҳои китобшинохтӣ | 
* GND: 4157923-9
* J9U: 987007536029005171
* LCCN: sh85055955, sh2014000044
* NDL: 00562550
* NKC: ph378917

 |
**Партия** (мусиқӣ) — сароиш, навозиш (лот. part – ҷузъ, қисм), ҷузъи таркибии асари мусиқиест, ки ба ягон овози алоҳида супорида мешавад, ҳамчунин ба гурӯҳи овозҳои якхела ё созҳо. «партия» номида мешавад, мас. амалиёти нақши ягон нафар иҷрокунандагони опера (партияҳои Мадан, Содиқ, Нигина дар операҳои ҳамном ва ғайра).

**Партия** (мусиқӣ) — дар квартети торӣ партияи скрипкаи 1-ум, скрипкаи 2-юм, алт, виолончелро аз ҳамдигар фарқ мекунанд; дар оркестри симфонӣ - партияҳои созҳои алоҳида ё гурӯҳиро (мас. партияи скрипкаҳои 1-ум, виолончелҳо ва ғайра), дар оркестри созҳои миллӣ - рубобро аз чанг, найро аз ғижак ва ғ.

Истилоҳи «партия» барои муайян сохтани фосилаҳои шакли соната (партияи асосӣ, партияи ғайриасосӣ) низ истифода бурда мешавад.

Эзоҳ
----

1. ↑  Обидпур Ҷ. Луғатномаи тафсирии мусиқӣ / зери назари Б.Қобилова. – Душанбе: Аржанг, 2019. – С.296. – 480 с. ISBN 978-999-47-43-90-2(тоҷ.)

|  |  |
| --- | --- |
|  | Феҳристи маъноҳои калима ё ибора бо пайвандҳо ба мақолаҳои дахлдор.Агар шумо ба инҷо аз матни мақолаи дигари Википедия равона шудед, лутфан, баргардед ва пайвандро дақиқ созед, то вай пайванди лозимаро нишон диҳад. |
**Мирзоқул Бозоров** (1907, деҳаи Заркӯҳ, ноҳияи Исфара — 14 майи 1974, ҳамон ҷо) — пахтакор, Қаҳрамони Меҳнати Сотсиалистӣ (1957), Устоди пахтаи ҶШС Тоҷикистон (1947).

Зиндагинома
-----------

Солҳои 1930-1934 колхозчии колхози ба номи Сюрупа, 1934-64 раиси колхоззҳои «Болшевик», «Пахтакор», «Коммунизм» ва ба номи Свердлови ноҳияи Исфара буд. Аз соли 1964 нафақагири шахсӣ. Депутати Шӯрои Олии ҶШС Тоҷикистон (даъвати 5).

Ордену медалҳо
--------------

Бо 2 ордени Ленин, ордени Байрақи Сурхи Меҳнат ва медалҳо (аз ҷумла медалҳои тило ва нуқраи НКХХ СССР) сарфароз гардидааст.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Бозоров Мирзоқул // Боз — Вичкут. — Д. : СИЭМТ, 2014. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 3). — ISBN 978-99947-33-46-0.
**Мирмуншӣ Ашрафхон** машҳур ба лақаби **Муҳаммадасғар** (вафоташ тақрибан солҳои 1565/66) — хаттот ва хушнависи ҳиндустонӣ (асри XVI). Дар ҳафт навъи хат маҳорат дошт, шеърро хуб мегуфт ва иншо хуб мекард. Лақаби «Ашрафхон»-ро ба ӯ подшоҳи Ҳиндустон Акбар додааст. Дар «Табақоти Акбарӣ», «Тазкираи хушнависон»-и Ғуломмуҳаммади Ҳафтқаламӣ ва «Миръоту-л-олам» таърихи вафоташ солҳои 1565/66 сабт шудааст. Аз осори ӯ чизе дастрас нашуд.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* هفتقلمیغلاممحمد. تذکرۀخوشنويسان/باهتماممحمدهدايتحسينی. کلکته،۱۹۱۰؛
* مهدیبيانی. احوالواثارخوشنويسان. تهران،۱۳۴۵

Сарчашма
--------

* Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — 664 с. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.
**Ҷамшед Саидзода** (*Саидов Ҷамшед Ҳамроқулович*; 10 апрели 1966, ноҳияи Мосвка) — ходими ҳизбӣ ва давлатӣ, доктори илмҳои техникӣ, профессор. Вакили Маҷлиси намояндагони Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон даъвати V

Зиндагинома
-----------

Ҷамшед Саидов 10 апрели соли 1966 дар ноҳияи Мир Сайид Алии Ҳамадонӣ, дар оилаи омӯзгор таваллуд шудааст. Соли 1983 мактаби таҳсилоти миёнаи умумии № 5-и ноҳияи Мир Сайид Алии Ҳамадониро бо медали тило ва соли 1990 факултети «Сохтмони саноатӣ ва гражданӣ»-и Донишкадаи политехникии Тоҷикистон (ҳоло Донишгоҳи техникии Тоҷикистон ба номи академик М. С. Осимӣ)-ро бомуваффақият хатм намудааст. Фаъолияти кориаш соли 1990 ба ҳайси инженери корҳои илмӣ дар Донишгоҳи техникии Тоҷикистон ба номи академик М. С. Осимӣ оғоз ёфта, аз соли 1991 то соли 2004 дар донишгоҳи мазкур ассистент, муаллими калон ва дотсенти кафедраҳои «Технология ва ташкили истеҳсолоти сохтмон» ва «Истеҳсоли маводҳо, технология ва ташкили сохтмон», раиси иттифоқи касабаи донишҷӯён, ноиби ректори донишгоҳ оид ба корҳои тарбиявӣ буд. Аз соли 2004 то соли 2007 дар вазифаҳои раиси Кумитаи иҷроияи Ҳизби халқии демократии Тоҷикистон (ҲХДТ) дар ноҳияи Исмоили Сомонӣ ва раиси Кумитаи иҷроияи ҲХДТ дар шаҳри Душанбе кор кардааст. Тайи солҳои 2007—2009 директори Маркази танзими Лоиҳаи обтаъминкунии шаҳри Душанбе ва солҳои 2009—2010 муовини Раиси шаҳри Душанбе буд.

Аз моҳи майи соли 2010 то имрӯз дар вазифаи раиси Кумитаи иҷроияи ҲХДТ дар шаҳри Душанбе фаъолият менамояд. Доктори илмҳои техникӣ мебошад.

Бо Ифтихорномаи Ҷумҳурии Тоҷикистон сарфароз гардидааст. Бо мукофоти соҳавии «Аълочии маориф ва илми Ҷумҳурии Тоҷикистон» ва Ифтихорномаи Ҳизби халқии демократии Тоҷикистон қадрдонӣ шудааст.

Оиладор, соҳиби шаш фарзанд мебошад.

Эзоҳ
----

1. ↑  КМИР рӯйхати вакилони тозаинтихоби Маҷлиси намояндагонро чоп кард. 8 марти 2015 санҷида шуд. Баргирифта аз сарчашмаи аввал 4 июли 2015.
2. ↑  *Абдулмаҷид МУРОДОВ.* Барои вакил будан сазовор ва арзанда аст(тоҷ.).  Садои мардум — нашрияи Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон. 18 августи 2021 санҷида шуд.

Пайвандҳо
---------

* КОМИССИЯИ МАРКАЗИИ ИНТИХОБОТ ВА РАЪЙПУРСИИ ҶУМҲУРИИ ТОҶИКИСТОН Бойгонӣ шудааст 6 апрели 2015  сол.
**Пайвастҷоғҳо** (лот. Tetraodontiformes) — як қатори моҳиҳои устухондорро гӯянд, ки устухонҳои ҷоғи боло (mxjo бо ҳамдигар пайваст шудаанд (номашон низ аз ҳамин ҷост); дарозии танашон аз 4 сантиметр (хол­ларитедҳо) то 2,5 метр ва зиёдтар (моҳмоҳӣ) мешавад.

Таснифот
--------

Қариб 100 намуди пайвастҷоғҳо, ки ба 11 оила муттаҳид меша­ванд, маълум буда, онҳо дар обҳои тропикӣ ва субтропикии ҳамаи уқёнусҳо зиндагӣ мекунанд. Ғизои асосии пайвастҷоғҳо ҷонварони бемуҳраи қаъри уқёнусҳо ва баъзан обсабзҳо мебошанд. Бисёр намудҳои пайвастҷоғҳо заҳрноканд, зеро таркиби баъзе узвҳояшон моддаи заҳрнок — тетродотоксин до­ранд.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* Энциклопедияи Советии Тоҷик : [дар 8 ҷ.] / сармуҳаррир  А. С. Сайфуллоев. — Д. : СИЭСТ, 1978—1988.
**Ҷамоати шаҳраки Адрасмон** 26 марти соли 1941 таъсис дода шуда, аз маркази шаҳр дар масофаи 60 километр ҷойгир шудааст. Ин шаҳраки калонтарини Қайроққум буда, беш аз 13,6 ҳазор нафар аҳолӣ дар он истиқомат мекунанд. Дар шаҳрак комбинати маъданбарории Адрасмон ва Идораи шахтасозӣ фаъолият доранд. Иқтидори яксолаи комбинат коркарди 500 ҳазор тонна маъдан ва истеҳсоли 10 ҳазор тонна консентрати қурғошиму нуқраро ташкил медиҳад. Дар мавзеи тобеи шаҳраки Адрасмон – деҳаи Қаромазор бештар аз 90 элементи таблитсаи Менделеев ёфта шуда, қаторкӯҳи Қурамаро дар ин макон «Урали тоҷикон» низ номидаанд..

Ҷуғрофия
--------

Табиат
------

Саноат
------

Мардум
------

Эзоҳ
----

1. ↑  Ҷамоати шаҳраки Адрасмон. 20 январи 2014 санҷида шуд. Баргирифта аз сарчашмаи аввал 4 марти 2016.

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Ин мақолаи нопурра аз ҷуғрофияи Тоҷикистон мебошад.Шумо метавонед бо пурра кардани ин ба Википедия кумак кунед.* |
**Сергей Викторович Скрипал** (зод. 23 июн 1951, Калининград[d]) — ҷосуси низомии шӯравӣ, рӯс ва бритониёӣ, то соли 1999 корманди ГРУ, полковник. Дар соли 2006, барои хиёнат ба давлати Россия ҳамчун ҷосус ба манфиати хидматрасониҳои махсуси Британияи Кабир аз рутбаи ҳарбиаш маҳрум гардонида шуд. Аз соли 2010, баъди иваз намудани ҷосусон байни Россия ва ИМА, дар Британияи Кабир шаҳрвандиро соҳиб шуда зиндагӣ мекунад, шаҳрвандии Россияро низ дорад.

4 марти соли 2018 дар шаҳри Солсбери, Скрипал ва духтараш Юлия, гирифтори беҳушкунии маводи заҳровар гаштанд. Ба ақидаи Ҳукумати Британияи Кабир (хуҷҷатҳои исботпазири аз тарафи Британияи Кабир пешниход нашудааст), дар ин кор Россия шарик аст, аммо роҳбарияти Россия ҳама гунаҳкорсозиҳоро рад мекунад. Ин ҳодиса ба моҷарои калони байналхалқи табдил ёфт, ки дар натиҷа зиёда аз 30 кишварҳо ва ташкилотҳо сафирони Россияро хориҷ карданд.

Эзоҳ
----

1. ↑  Russian spy: May to announce measures against Russia(пайванди дастнорас — *таърих*).  Би-би-си (14 марти 2018). 14 марти 2018 санҷида шуд.
2. ↑  Джонсон: у Великобритании есть доказательства разработки "Новичка" в России Путина(пайванди дастнорас — *таърих*).  Newsru.com (18 марти 2018). 18 марти 2018 санҷида шуд.
**Парчами Афғонистон** — матоъи сафед дар таносуби 1:2 буда, дар рӯи он калимаи шаҳодат навишта шудааст. Ин парчам амалан 15 августи 2021 пас аз суқути Кобул ва контроли Афғонистон тавассути Толибон ба тасвиб расид. Пеш аз ин, дар солҳои 1997—2001, ин парчам қаблан ба унвони парчами давлатӣ мавриди истифода қарор мегирифт.

Афғонистон дорои 25 парчам аз замони таъсиси хонадони Ҳутак дар соли 1709 будааст. Танҳо дар қарни бистум, Афғонистон аз 18 парчами миллӣ убур кард, бештар аз ҳар кишвари дигаре дар он давра аст.

Эзоҳ
----

1. ↑  Талибы подняли флаг над президентским дворцом в Кабуле(пайванди дастнорас — *таърих*).  Коммерсантъ.
**Партитура** (итол. *partitura* - тақсим намудан) — якҷоя ба нота навиштани асари мусиқии бисёровоза барои оркестр, хор ё ансамбли камеравӣ, ки овозҳои алоҳидаи хор ё созҳо сатр ба сатр дар як варақ ҷой дода мешаванд. Дар Партитураҳои ҳозира тартиби ҷойгиршавии овозҳо муайян аст: дар Партитураҳои хорӣ аз боло овозҳои занона (сопрано, алт), аз поён овозҳои мардона (тенор, бас) ҷойгир шудаанд; дар оркестри симфонӣ бошад бо гурӯҳҳо: аз боло ба поён созҳои нафасии чӯбин, нафасии мисин, зарбӣ ва торӣ ҷойгир мебошанд; агар дар асари оркестри симфонӣ солистҳо ё хор ҳамроҳ карда шаванд, партияи онҳо аз болои партияҳои созҳои торӣ ҷой дода мешаванд (чунин тарз дар партитураҳои операвӣ низ қобили қабул аст). Дар Партитураҳои барои дигар ҳайатҳо (оркестри эстрадӣ, оркестри нафасӣ, оркестри созҳои халқӣ) одатан ҳамон қоидаҳо (принсип) ба кор бурда мешаванд: дар боло партияҳои созҳои регистри баланддор, аз поён – созҳо бо регистри паст навишта мешаванд.

Нигаред
-------

* оркестри симфонӣ

Эзоҳ
----

1. ↑   Обидпур Ҷ. Луғатномаи тафсирии мусиқӣ / зери назари Б.Қобилова. – Душанбе: Аржанг, 2019. – С.296. – 480 с. ISBN 978-999-47-43-90-2(тоҷ.)
**«Падари сарватманд падари фақир»** (англ. *Rich Dad Poor Dad*) — китобест, ки соли 1997 аз ҷониби Роберт Кийосаки ва Шэрон Лехтер[en] навишта шудааст. Китоб дар бораи аҳамияти саводнокии молиявӣ, истиқлоли иқтисодӣ ва эҷоди сарват тавассути сармоягузорӣ ба дороиҳо, сармоягузорӣ ба амволи ғайриманқул, оғоз ва соҳиб шудан ба тиҷорат ва такмил додани иктишофи молиявии шумо (IQ-и молиявӣ) сӯҳбат мекунад. 

«*Падари сарватманд*» — падари дӯсти ӯст, ки тавассути соҳибкорӣ ва сармоягузории оқилона сарват ҷамъ кардааст, дар ҳоле ки "падари камбағал" гӯё падари худи Кийосаки аст, ки ба гуфтаи ӯ, тамоми умр заҳмат кашидааст, аммо аз ин рӯ, ҳеҷ амнияти молӣ надошт.

Эзоҳ
----
Оташгоҳи Боку дар рустои Сӯрохонӣ. Болои даромадгоҳ як болохона вуҷуд дорад.
**Болохона** (форсӣ: بالاخانه‎‎) — дар ҳунари меъморӣ хонае, ки дар болои бинои асосӣ сохта мешавад. Дар Осиёи Марказӣ болохонаро дар болои дарвозахона низ месозанд. Болохона айвондор ва беайвон мешавад. Таъйиноти ҳар ду навъи он дар фасли гармо барҳаво шудани иқоматгоҳ аст. болохона аслан дар биноҳои иқоматӣ, вале гоҳе дар биноҳои фарҳангию маъмурӣ низ (аз ҷумла мадрасаи Носирия дар Табрез, девони шоҳӣ дар Ғазна, нақорахона дар Бухоро ва ғ.) сохта мешуд. Болохонаро ҳамчун анбори хоҷагӣ низ истифода мебаранд. Нигар низ Хона.

Эзоҳ
----

1. ↑  Азербайджан // Большая российская энциклопедия : [в 35 т.] / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.

Адабиёт
-------

* Болохона // Боз — Вичкут. — Д. : СИЭМТ, 2014. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 3). — ISBN 978-99947-33-46-0.
Пайкараи Абӯалӣ Сино
Муҷассамаҳои А. Сино, А Рӯдакӣ ва А. Фирдавсӣ дар бинои Иттфоқи нависандагони Тоҷикистон, ш. Душанбе
**Пайкараи Абӯалӣ Сино** - ба яке аз бузургтарин донишмандон ва пизишкони асри XI, дар майдони ба номи Абӯалӣ ибни Синои шаҳри Душанбе.

Яке аз маҷмааҳои меъморӣ-фарҳангии шаҳри Душанбе.

Таърих
------

Пайкараи Абӯалӣ Сино дар майдони ба номи Абӯалӣ ибни Синои шаҳри Душанбе дар хиёбони И. Сомонӣ ноҳияи Синои шаҳри Душанбе ҷойгир шудааст. Рӯ ба рӯи майдон, хиёбони С. Шерозӣ тӯл кашидааст. Муаллифи пайкара ҳайкалтароши Озарбойҷон Умар Ҳасан оғли Елдаров  ва меъморони тоҷик Р. Каримов ва А. Агаронов мебошанд.

Намуд
-----

Пайкараи Абӯалӣ Сино дар Душанбе аз фулузоти биринҷӣ сохта шудааст ва дар болои таҳкурсии баланд гузошта шудааст. Дар қисми поёни таҳкурсӣ номи лотинии донишманд Avicena навишта шудааст. Дар саҳни майдон фаввора ва 5 ҷилди асари машҳурӣ Сино "Ал-қонун фи-тиб" аз гранити сиёҳ ҷойгир карда шудааст. Аз қафои пайкара ҷойи истироҳати тамошобинон зери дарахтони сояафкан сохта шудааст. Дар гардиши роҳи хёбони И.Сомонӣ гулгашти зебое мавҷуд аст.. 
Ин гӯшаи шаҳри Душанбе, ҷойи зиёрати навхонадорон, меҳмонон ва сайёҳон гардидааст.

Эзоҳ
----

1. ↑  Площі і пам'ятники столиці (Душанбе) Бойгонӣ шудааст 26 апрели 2011  сол. на www.naison.tj (сайт Найсон-груп) Бойгонӣ шудааст 15 июли 2010  сол. (рус.)
2. ↑  Омар Гасан огли Ельдаров (рус.) на Офіційний веб-сайт Національної академії наук Азербайджану Бойгонӣ шудааст 3 январи 2012  сол.
3. ↑  Пам'ятник Абу Алі ібн Сіно (Авіценна) (в Душанбе) на *www.dushanbehotels.ru* Бойгонӣ шудааст 19 марти 2018  сол. (рус.)
4. ↑  Душанбе (Таджикистан) на *www.igras.ru* Бойгонӣ шудааст 20 августи 2011  сол. (рус.)

Пайвандҳо
---------

* Пам'ятник Абу Алі ібн Сіно (Авіценна) (в Душанбе) на *www.dushanbehotels.ru* Бойгонӣ шудааст 19 марти 2018  сол. (рус.)
* *площа ім. Абуалі ібн Сіно* // Площі і пам'ятники столиці (Душанбе) Бойгонӣ шудааст 26 апрели 2011  сол. на www.naison.tj (сайт Найсон-груп) Бойгонӣ шудааст 15 июли 2010  сол. (рус.)
**Юсуф Азизӣ** (соли таваллуд ва вафот номаълум), шоир, донишманд, адиби форс-тоҷик (асри 15). Дар шаҳри Ҳирот зиндагӣ ва эҷод кардааст. Мувофиқи маълумоти тазкираҳо девони ашъор ва рисолаҳои илмӣ доштааст. Аз ӯ рисолае бо номи «Арӯзи Юсуфӣ» мондааст, ки як нусхааш дар Шуъбаи санктпетербургии Институти шарқшиносии АИ Россия маҳфуз аст. Азизӣ дар таълифи ин рисола ба осори гузаштагон оид ба арӯз танқидан нигариста, кӯшидааст рисолаи содаву оммафаҳм таълиф намояд. Намунаҳо аз осораш – ғазалҳову қитъаҳо, абёти пароканда дар баёзу тазкираҳо омадаанд.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — 608 с. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2021, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.
Парчами Белгород
Парчами феълӣ 22 июли соли 1999 бо қарори Шӯрои вакилони халқи шаҳри Белгород № 321 тасдиқ шуда, соли 2002 ба Феҳристи давлатии гералдикии Федератсияи Русия бо рақами 978 ворид карда шудааст.

Тавсиф
------

Дар парчами шаҳри Белгород, дар рахти кабуд, ки дар поён рахи сафед дорад, шери зард дар пои ақиб истода, дар болои он уқоби сафед парвоз мекунад, тасвир ёфтааст. Рамзҳои шаҳр зиёда аз 300 сол доранд ва дар замони ҳукмронии Пётри I пайдо шудаанд. Подшоҳи рус ба шарафи пирӯзӣ бар шведҳо дар ҷанги Полтава (1709) ба мардуми Белгород нишон тақдим намуд. Дар соли 1712 нишон дар байрақи полки Белгород, ки душманро торумор карда буд, тасвир ёфта, дар соли 1727 рамзи губернияи навташкил гардид.

Пайвандҳо
---------

1. ↑  Решение Белгородского городского Совета депутатов от 22.07.1999 № 321 «О внесении изменений в решение городского Совета депутатов от 18 июня 1999 года № 279 „Об утверждении Положения о флаге города Белгорода"» Бойгонӣ шудааст 14 феврали 2019  сол.
2. ↑
**Рустам Боқиевич Аҳадов** (Тав. 10.01.1958, ш. Душанбе) — садобардор, продюсери филм. Узви ИК СССР (1988). Фарзанди Аҳадов Бокиҷон (ниг. кит. 1). Хатмкардаи мак. миёнаи № 4 ш. Душанбе (1976). Дар факултаи тарбияи ҷисмонии ИПД ба номи Т.Г. Шевченко (ҳоло – ДДОТ ба номи С.Айнӣ) таҳсил кардааст (1976–1981). Ассисенти садобардор, садобардори киностудияи «Тоҷикфилм» (1982–1995). Дар ин муддат дар офаридани филмҳои зерини бадеӣ ва мустанад садобардор будааст: «Ба дӯстон хиёнат намекунанд» (1984), «Валодат» (1984), «Қатораи иловагӣ ба роҳи дуюм меояд» (1985), «Дарвеши ланг» (1987), «Устод» (1987), «Савт» (1987), «Бут» (1988), «Бародар» (1990), «Кош ба кош» (1993), «Ввысь» («Иртифоъ», Россия, 1999), «Подмосковная элегия» («Муноҷоти Москва», Россия, 2002), «Шик» («Кашанг», Россия–Олмон– Швейсария, 2003) ва ғ. Соли 1995 бинобар вокеаҳои маълум ба Русия кӯчидааст. Дар киностудияи «Мосфилм» ва киноширкати «АРСИ–филм» продюсери филмҳои «Требуется няня» («Доя лозим», 2005), «Ничего личного» («Азхудгузаштанҳо», 2007), «Сынок» («Писарҷон», 2009) ва ғ. будааст.

Пайвандҳо
---------

* Рустам Ахадов, Российские продюсеры
* Рустам Боқиевич Аҳадов

Эзоҳ
----

1. ↑  Аз асл ба насл. — Душанбе, 2019. — 215 с. (тоҷ.). ISBN 978-99947-958-2-6
**Никоҳи беэътибор** - мувофиқи моддаи 28-31 КО ҶТ агар никоҳ бе розигии никоҳшавандагон ё яке аз онҳо, вайрон кардани синну соли никоҳӣ, принсипи якканикоҳӣ, байни аҷдоду авлод, бародарону хоҳарони ҳамтана, байни ба фарзандӣ қабулкардагон ва қабулшудагон, байни шахсоне, ки ақаллан яке аз онҳоро суд бо сабаби касалии рӯҳӣ ё сустақлӣ ғайри қобили амал эътироф кардааст, байни шахсоне, ки суд яке аз онҳоро бо сабаби сӯиистифодаи нӯшокиҳои спиртӣ ё маводи нашъадор дорои қобилияти маҳдуди амал эътироф намудааст, баста шуда бошад, бо роҳи судӣ беэътибор дониста мешавад. Дар мавридҳое, ки зану шавҳар ё яке аз онҳо никоҳро бе нияти барпо кардани оила баста бошанд ҳам (никоҳи қалбакӣ), мумкин аст никоҳи онҳо беэътибор ҳисоб карда шавад. Иштирокчиёни чунин «никоҳ», одатан, бо мақсади ғаразнок никоҳро истифода мебаранд. Никоҳе, ки бо роҳи маҷбурӣ ё фиреб ба вуҷуд омадааст, бо аризаи шахси ҷабрдида ё прокурор беэътибор эътироф карда шуданаш мумкин аст. Фиреб додани як шахс маънои қасдан гумроҳ кардани шахси дигарро дорад. Фиреб барои он истифода бурда мешавад, ки аз тарафи дигар ба бастани никоҳ водор сохта шавад, ба ӯ дар бораи шартҳои никоҳ, ки барои тарафи фиребхӯрда муҳиманд, тасаввуроти нодуруст ҳосил шавад. Фиреб метавонад ҳам аз тарафи яке аз ҳамсарони оянда, ҳам аз тарафи шахси сеюм сар занад, ки ин нақшро аксар вақт волидон ё шахсони наздики тарафи манфиатдор иҷро менамоянд ва онҳо ба ҳамин мақсад забон як мекунанд. Моҳияти фиреб аксар вақт аз он иборат аст, ки дар бораи мавҷуд будан ё набудани вазъиятҳои гуногун изҳороти бардурӯғ дода мешавад ва ин вазъиятҳо барои беэътибор донистани никоҳ нақши муҳим мебозанд. Никоҳи бо роҳи маҷбуркунӣ басташуда ҳам беэътибор аст. Беэътибор эътироф карда шудани никоҳе, ки ба он шахси ба синни никоҳӣ нарасида даромадааст, ба шарте мумкин аст, ки агар онро манфиати шахси то синни никоҳӣ нарасида талаб намояд. Дар ин ҳолат барои беэътибор ҳисоб кардани никоҳ падару модар, васӣ ва парастори шахси ноболиғ, инчунин мақомоти васояту парасторӣ ё прокурор ҳуқуқи муроҷиат карданро доранд. Бояд гуфт, ки дар баъзе ҳолатҳо никоҳ бо шахси ба синни никоҳӣ нарасида дар натиҷаи хунукназарӣ ё сӯиистеъмол аз мансаб аз ҷониби коркунони САҲШ ва ҷамоатҳои деҳот ё шаҳрак ба қайд гирифта мешавад. Аз эҳтимол дур нест, ки баъзан худи никоҳшавандагон бо роҳҳои қалбакӣ синну солро дар шиноснома ё дигар ҳуҷҷатҳо дигар мекунанд. Дар ин мавридҳо ақди никоҳ бояд беэътибор дониста шавад. Вайрон кардани принсипи якканикоҳӣ (моногамия) яке аз асосҳои васеъ паҳн шудани беэътибор ҳисоб кардани никоҳ ба шумор меравад. Принсипи якканикоҳӣ вайроншуда ҳисобида мешавад, сарфи назар аз он ки шахс ҳангоми бастани ақди никоҳ аз зиддиқонунӣ будани амали худ воқиф аст ё не. Чунон ки қайд намуда будем, барои вайрон кардани принсипи якканикоҳӣ шахсони гунаҳкор ба ҷавобгарии ҷиноятӣ кашида мешаванд.

Нигаред низ
-----------

Никоҳ

Эзоҳ
----

1. ↑  Фарҳанги истилоҳоти ҳуқуқ / Зери таҳрири Маҳмудов М.А. - Душанбе: ЭР-граф, 2009. - с. 346-347
**Садтумонӣ**, **гули кофар**, **гули маҷаҳ**, **саллагул**, **пио́н** (лот. Paeónia) — ҷинси гиёҳҳои бисёрсола ё буттаҳои қадпасти ҳамешасабзест аз оилаи маҷаҳиҳо (Paconiaceae).

Тавсифоти гиёҳшиносӣ
--------------------

Барги пармованди чок-чок ё себарга, гули калон-калону (бараш 6—12 см) серопулбарг (гули намудҳои худрӯл Садтумонӣ 5—8-барга)-и зард, сафед, сурх, гулобӣ ва тухми сиёҳи ҷилодор, меваи «баргак» дорад. Дар дунё 35— 47 намуди Садтумонӣ (ноҳияҳои мӯътадил ва кӯҳсори Евросиё, инчунин 2 намуд дар Америкаи Шимолӣ) месабзад. Дар СССР (Қисми аврупоӣ, Кавказ, Сибир, Шарқи Дур, Осиёи Миёна) қариб 20 ва аз ҷумла дар Тоҷикистон 1 намуди Садтумонӣ — гули мачоҳ (Paeonia intermedia) мерӯяд.

Садтумонӣ гули маъмул аст. Аз он (*Paeonia lactiflora*) навъҳои гуногуни боғиро рӯёнидаанд. Навъҳои боғии Садтумонӣ гулҳои базеб буда, боғу чорбоғ, хиёбону гулгаштҳоро оро медиҳанд. Чанд намуди Садтумонӣ (*Paeonia suffruxicosa*, *Paeonia iutea*, *Paeonia delavay*i, ва ғайра)-ро дар Боғи ботаникии Институти ботаникаи АФ ҶШС Тоҷикистон мепарваранд. Баъзе намудҳои садтумонӣ — *Paeonia intermedia*, *Paeonia officinale*, *Paeonia anomaia* шифобахшанд.

Эзоҳ
----

1. ↑  Маълумот дар бораи ҷинси *Paeonia* дар пойгоҳи маълумотҳои *Index Nominum Genericorum* Ассотсиатсияи байналмилалии табақабандии растаниҳо (IAPT).(англ.)

Адабиёт
-------

* Краснова Н. С. Пионы, М. 1971;
* Флора Таджикской ССР, т. 4, Л. 1973.

Сарчашма
--------

* Энциклопедияи Советии Тоҷик : [дар 8 ҷ.] / сармуҳаррир  А. С. Сайфуллоев. — Д. : СИЭСТ, 1978—1988.
**Садриддин Яминович Абдурахимов** — географ, геолог, доктори илмҳои геология ва минералогия (2003), профессор (2005). Аълочии маорифи Тоҷикистон (1990).

Ҳолнома
-------

Садриддин Яминович Абдураҳимов - 10 марти соли 1945, дар деҳаи Мулломири ноҳияи Ашт ба дунё омадааст. Омӯзишгоҳи омӯзгории шаҳри Панҷакент(1962) ва ДДОЛ ба номи С.М.Кировро хатм кардааст (1971). Омӯзгори синфҳои ибтидоӣ (1962-63), лаборант (1969-71), муаллими кафедраи география (1971-73), муҳаққиқ-коромӯзи факултаи геология (1973-74), аспиранти факултаи геологияи ДДМ ба номи М.В.Ломоносов (1974-77), дотсенти кафедраи география (1978-79), мудири кафедраи заминшиносӣ ва геология (1979-84), ходими калони илмии факултаи геологияи ДДМ ба номи М.В.Ломоносов (1984-85), мудири кафедраи заминшиносӣ ва ҳифзи табиат (1986-90), мудири кафедраи геоэкология (1990-96), ноибдекани таълими факултаи фанҳои табиӣ (1996-2005), мудири кафедраи географияи табиии ДДОЛ ба номи С.М.Киров (аз с.2005). Тадқиқоти илмии А. ба омӯзиши конҳои маъдан, сангҳои ороишӣ, проблемаҳои табиӣ ва техногении Тоҷикистон бахшида шудаанд. Муаллифи зиёда аз 60 асари илмӣ, иштироккунандаи як катор конфронсу симпозиумҳои байналхалқи (Боку, 1974; Маскав, 1975, 1976, 1977, 1984, 1985, 1987, 1988, 1990; Полша, 1980; Терскол, 1989; Намангон, 1990; Бишкек, 1991; Перм, 2003).

Ҷоизаҳо
-------

* медали 20-солагии ғалаба дар Ҷанги Бузурги Ватанӣ (1965).

Осори илмӣ
----------

* Взаимодействие человека с природными ресурсами в эпоху Саманидов в Таджикистане. - Худжанд: Ношир, 1999;
* Геоэкологические проблемы техногенеза на территории Северного Таджикистана. - Пермь: Изд. ПГУ, 2003 ва диг.

Пайвандҳои беруна
-----------------

* Донишгоҳи давлатии Хуҷанд ба номи академик Бобоҷон Ғафуров
**Даврон Зиёев** (10 октябри 1917, Самарқанд — ?) — ҷуғрофиёдони тоҷик, номзади илмҳои география (1974), дотсент.

Зиндагинома
-----------

Солҳои 1932—1935 муаллими мактаби ибтидоии ш. Ленинобод, 1935—1936 шунавандаи курси тайёрии Донишкадаи омӯзгории ш. Сталинобод, 1936—1940 донишҷӯи факултети географияи Донишкадаи давлатии омӯзгории ш. Сталинобод ба номи Т. Г. Шевченко буд. Солҳои 1940—1943 ба ҳайси муаллим, 1943—1948 муаллими калони кафедраи географияи Донишкадаи давлатии омӯзгории ш. Душанбе ба номи Т. Г. Шевченко кор кардааст. Солҳои 1948—1956 муовини директори мактаби ҷумҳуриявии ҳизби коммунистӣ оид ба таълим, 1956—1991 муаллими калон, дотсенти кафедраи заминшиносии умумӣ ва геологияи Донишкадаи давлатии омӯзгории ш. Душанбе ба номи Т. Г. Шевченко буд. Соли 1991 баъди ба нафақа баромадан якчанд муддат фаъолияти омӯзгорияшро ҳамчун ҳамкор дар донишгоҳи омӯзгорӣ давом додааст. Муаллифи якчанд мақолаҳои илмӣ ва илмию методӣ мебошад. Бо унвони фахрии «Муаллими хизматнишондодаи мактаби ҶШС Тоҷикистон» (1968), ордени «Нишони фахрӣ», якчанд медалҳо, ифтихорномаҳои Президиуми Шӯрои Олии ҶШС Тоҷикистон ва Вазорати маорифи ҷумҳурӣ мукофотонида шудааст.

Эзоҳ
----

Пайвандҳо
---------

* Энсиклопедияи Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи С. Айнӣ
**Идораи нотариалӣ** - мақомотест, ки дар шаҳру ноҳияҳои ҷумҳурӣ амалиёти нотариалӣ (тасдиқи аҳдҳо, мураттаб сохтани ҳуқуқҳои меросӣ ва ғайра) ба ҷо оварда, аз ҳисоби буҷети ҷумҳурӣ фаъолият мекунад. Идораҳои нотариалӣ аз ҷониби Вазорати адлияи ҶТ таъсис ва барҳам дода мешаванд. Тибқи м.12 Қонуни ҶТ «Оид ба нотариати давлатӣ» аз 15.05.1997 № 412 ба ҳайси нотариуси давлатӣ шаҳрванде метавонад кор кунад, ки маълумоти олии ҳуқуқӣ дошта, аз коромӯзӣ дар идораи давлатии нотариалӣ камаш 1 сол гузашта, имтиҳони тахассусиро супорида бошад. Ба нотариуси давлатӣ ба ҷуз корҳои илмӣ, эҷодӣ ва омӯзгорӣ ба дигар навъи фаъолият шуғл варзидан манъ аст.

Нигаред низ
-----------

* Ҳуқуқ

Эзоҳ
----

1. ↑  Фарҳанги истилоҳоти ҳуқуқ / Зери таҳрири Маҳмудов М.А. - Душанбе: ЭР-граф, 2009. - с. 174