recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Биноҳои маъмурии Асунсион
**Асунсион** (Asuncion), шаҳр, пойтахти Парагвай, дар соҳили чапи дарёи Парагвай, дар ҷойи ба он як шудани дарёи Пилкомайо воқеъ аст. Аҳолиаш 507,5 ҳазор нафар (2006). Дар Асунсион 90% халқияти гуарани (дурагаҳои испанию ҳиндиёни Амрико), инчунин аргентиниҳо, бразилиягиҳо, олмониҳо, итолиёиҳо, португалиягиҳо, ҷопониҳо, украинҳо ва русҳо зиндагонӣ мекунанд. Масоҳаташ 117 км2. Роҳи оҳан ва роҳҳои автомобилгард Асунсионро бо Боливия, Бразилия ва Аргентина мепайванданд. Фурудгоҳи байналмилалӣ дорад. Бандари дарёӣ – бандари асосии мамлакат буда, аз он ба Буэнос-Айрес (Аргентина) ва Монтевидео (Уругвай) киштигардӣ сурат мегирад. Асунсион маркази тиҷоратию иқтисодии мамлакат буда, корхонаҳои коркарди маҳсулоти ҷангал ва кишоварзӣ, коргоҳҳои киштисозӣ ва таъмири он, истеҳсоли маҳсулоти гӯштӣ, тамоку, маҳсулоти саноати нассоҷӣ ва хӯрокворӣ дорад. Асунсион дорои донишгоҳи миллӣ (1890), донишгоҳи католикӣ (1960), китобхонаи миллӣ ва бойгонӣ (1869), осорхонаи этнографӣ, осорхонаи миллии саноеи нафиса ва атиқа (1887), боғи ботаникӣ, боғи миллӣ, консерватория, 4 пойгоҳи телеви­зионӣ ва 6 пойгоҳи радиошунавонӣ аст. Дар Асунсион то омадани аврупоиён (соли 1527) мардуми таҳҷоии гуарани сокин буданд. Асунсионро дар шакли қалъаи мудофиавӣ соли 1537 конкистадори испаниявӣ – Хуан де Аполас асос гузоштааст. Он то садаи XVII шаҳри асосии тамоми ноҳияҳои испанинишини музофоти Ла-Плата буд. Аз 15 майи 1811 – пойтахти давлати соҳибистиқлоли Парагвай.

Адабиёт
-------

* Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — 664 с. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.


| Пойтахтҳои Амрикои Ҷанубӣ |
| --- |
| 
Асунсион
Богота
Бразилиа
Буэнос-Айрес
Ҷорҷтаун
Каракас
Кито
Лима
Монтевидео
Парамарибо
Сантяго
Сукре — Ла-Пас
Дигар қаламравиҳо
Грютвикен
Кайенна
Порт-Стэнли
 |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️  Гузариш ба унсури Викидода  Дар шабакаҳои иҷтимоъӣ | 
* Инстаграм

 |
| Вебгоҳҳои мавзӯъӣ | 
* Open Directory Project

 |
| Фарҳангҳо ва донишномаҳо | 
* Большая датская
* Большая каталанская
* Большая норвежская
* Большая российская (старая версия)
* Большая советская (1 изд.)
* Брокгауза и Ефрона
* De Agostini
* Universalis

 |
| 

| Дар феҳристҳои китобшинохтӣ |
| --- |
| 
* BNE: XX451897
* BNF: 11949273m
* GND: 4003330-2
* ISNI: 0000 0001 2308 8111
* J9U: 987007548080205171
* LCCN: n79083328
* NKC: ge1006171
* LIBRIS: khwzxvq32tv73z5, 42gjht6n42mkcqs
* SUDOC: 027356213
* VIAF: 131337374
* WorldCat VIAF: 131337374

 |

 |
**АСФАЛА СОФИЛИН** (арабӣ: **اسفلسافلين**) таъбири қуръонӣ, ки ба маънои поинтарини пастҳо ва аз пастҳо ҳам поинтар аст. Ин таъбир дар Қуръон фақат дар як маврид – дар ояти панҷуми сураи Тин зикр шудааст. Дар ояте қабл аз он Худованд дар бораи офариниши фитрӣ-ҷисмонии инсон хабар дода, ки он дар беҳтарин сурат ва бо зеботарин пайкаре анҷом гирифтааст, вале камоли маънавӣ ва итмоми ҷавҳари инсониро дар вай ба чизи дигаре марбут намуда, ки он ба интихоби дурусти худаш вобастааст ва аз имону амали солеҳ иборат мебошад. Ҳамон гуна ки Ҳақ таъоло бо офариниши инсон худро аҳсан-ул-холиқин хонда, дар бораи халқи инсон низ ҳаминро гуфта, ки онро дар беҳтарин сурат ва бо зеботарин пайкар офарида ва дар тинати вай тамоми зарфиятҳои моддӣ ва пойгоҳи фитрии иртиқои маънавиро ниҳодааст. Агар аз он пой­гоҳи фитрӣ ва тинати илоҳиаш дуруст баҳра гирад, ба баландтарин қулла ва авҷи болоҳо (аъл-ал-иллиййин) мерасад, вале агар аз ҷодаи ҳақ канора гирад ва камолро аз пучиҳо ҷӯё шавад, пас, дар масири зиндагиаш дар фаросӯи пасте қарор гирифта, ба поинтарин дараҷаи пастҳо – асри санг баргаштааст.  

Ҳамин уфти маънавӣ, барҳам хӯрдани таодули равонӣ ва табоҳ гардидани фитрати зебои инсонӣ дар ифодоти равоншиносонаи қуръонӣ ба асри санг таъбир шудааст ва бис­ёре аз муфассирон ибораи асри сангро ба маънои фавқ тафсир кардаанд. Дар порае аз тафсирҳо асри сангро ба маънои дӯзах ва поинтарин табақаи он низ донистаанд, яъне касоне, ки аз имон ва амали солеҳ дурӣ ҷӯянд ва дар куфру маъсият исрор варзанд, рӯзи қиёмат дар пасттарин таба­қоти дӯзах партофта мешаванд. Масалан дар бораи мунофиқон мефармояд: **«Мунофиқон дар поинтарин табақаи оташ ҷой дода мешаванд»** (4:145).

Адабиёт
-------

* Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — 664 с. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.

* А. Боқизода. Тафсири навини Қуръони карим. Лоҳур, 2011.
Корхонаи асфалт
**АСФАЛТУБЕТÓН**, масолеҳи бинокориест аз омехтаи шағал, рег, битум ва хокаи минералӣ. Асфалтубетонро барои рӯйпӯш кардани роҳҳо, майдонҳо, фаршҳои коргоҳҳову анборҳо ва боми биноҳо истифода мебаранд. Асфалтубетон якқабата ва дуқабата мешавад. Ғафсии асфалтубетон якқабата ба 2,5–6 см ва дуқабата ба 7,5–9,5 см баробар аст. Омехтаи асфалтубетон дар се ҳолати ҳароратӣ тайёр карда мешавад: сард (10 оC–40 оС) бо битуми моеъ, гарм (40 оС–80 оС) бо битуми андаке ғализ ва тафсон (140 оС–170 оС) бо битуми ғализ.

Адабиёт
-------

* Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — 664 с. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.

```
/ К. Ҳомидов.
```
**Асъор**, **арз**, **валюта** (итол:  **valuta** — меарзам),

1. воҳиди пулии мамлакат (мас. сомонӣ дар Тоҷикистон, доллари ИМА);
2. навъи пул — тилоӣ, нуқрагӣ, коғазӣ;
3. аломатҳои пулии давлатҳои хориҷӣ, инчунин санадҳои қарзӣ ва пардохтӣ (вексел, чек), ки дар ҳисобу китоби байналмилалӣ истифода мешаванд.

Асъор табдилпазир (конвертатсияшаванда, яъне ба арзи дигар ивазшаванда) ва табдилнопазир (пули маҳдуд, ки танҳо дар ҳудуди мамлакати алоҳида қобили истифода аст) мешаванд. Маҳдудияти арзӣ бо силсилаи тадбирҳои ҳуқуқӣ, иқтисодӣ ва ташкилие, ки амалиётро бо Асъори хориҷӣ ё пули миллӣ (ва ё тило) ба тартиб медароранд, таъмин мегардад. Дороиҳои асъорӣ, ки дар ихтиёри давлат, бонкҳо, ширкатҳои ватанӣ ва байналмилалӣ ҳастанд ва барои муҳосиботу пардохтҳои байнидавлатӣ мавриди истифода қарор мегиранд, захираи асъорӣ ё арзӣ дониста мешаванд.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* Асъор // Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.
Star-Spectroscope дар Расадхонаи Lick соли 1898
**АСТРОСПЕКТРОСКОПЍЯ** (аз **астро…** ва лот. **spectrum** – спектр, **skopeo** – менигарам), соҳаи астрофизика, ки спектр (тайф)-и ҷирмҳои кайҳониро бо мақсади пажӯҳиши табиати физикии Офтоб, ситораҳову сайёраҳо, меҳҳо, моддаи байниситоравӣ ва инчунин ҳаракати онҳоро меомӯзад. Астроспектроскопия ба маънои танги калима як шохаи астрофизикаи амалӣ аст ва ҳаракати ҷирмҳо ё қисмати онҳоро аз рӯйи лағзиши хатҳои тайфи (спектрӣ)-е таҳқиқ мекунад, ки дар асари падидаи Доплер ба миён меоянд. Таҳлили хатҳои тайфии ҷирмҳои кайҳонӣ имкон медиҳад, ки дар бораи рӯйдодҳои гуногуни физикӣ, ҳолатҳои иондоршавии унсурҳои кимиёвӣ дар атмосфераи ситораҳо, дар бораи таркиби кимиёвӣ ва ҳарор. атмосфераи онҳо, дар бораи фишор (масалан, фишори электронӣ)-и онҳо ва ғайра маълумот ба даст оварда шавад. Ҳаракати дохилии миқдори зиёди газҳо ва инчунин гардиши меҳварии Офтоб, ситораҳову сайёраҳо, меҳҳо, галактикаҳо боиси ба миён омадани фарқи суръати шуоӣ дар қисмҳои гуногуни тасвири аёнии онҳо мегардад. Дар мавриди ситораҳо, ки тасвирашон нуқтавӣ мебошад, гардиши меҳварӣ дар он зоҳир мегардад, ки хатҳои спектрӣ васеъ ва аз нигоҳи фотометрӣ камумқ меоянд. Туғёнҳои зиёд дар атмосфераи ситора боиси васеии хатҳои спектрӣ мегардад, бе ин ки шиддати тобиши онҳо ба дараҷаи намоён коҳиш ёбад. Лапишҳои даврии хат­ҳои спектрӣ дар назди қимати миёнаи худ дар спектри ситора далели дуқӯша будани ситора аст (ниг. Ситораҳои дуқӯша).   

Истифодаи астроспектроскопия муайян кардани бисёр ҷиҳатҳои ҳолати унсурҳои кимиёвиро равшан месозад. Чунончи, аз таҳлили шиддати хатҳои спектрӣ ва нимрухи онҳо дар бораи дараҷаҳои иониши атомҳои унсурҳои кимиёвӣ дар атмосфераи ситораҳо, таркиби кимиёвӣ ва ҳарорат дар атмосфераи ситораҳо, фишори он атмосфера (аз ҷумла фишори электронӣ) ва ғайра маълумоти гуногун ба даст овардан мумкин аст. Таҳлили минтақаҳои фурӯбурдҳои молекулавӣ имкон медиҳад, ки ҳарорат ва фишори атмосфераи сайёраҳо ба қадри кофӣ дуруст муайян карда шавад. Истифодаи асбобҳои қутбноккунӣ ҳангоми таҳлили спектрҳои Офтобу ситораҳо барои таҳқиқи майдони магнитии онҳо имкон медиҳад. Таснифи дурусти спектрӣ инчунин барои омӯзиши бисёр муаммоҳои пайдоиш ва таҳаввули ситораҳо, аз ҷумла, барои таснифи спектрии ситораҳои ҷавони ғайрисобит, аномалияи таркиби кимиёии ситораҳо, мушаххас намудани ҷадвали ҳароратии пайдарҳамии ситораҳои диаграммаи Герсшпрунг-Рессел, ҷадвали масофаҳо дар Галактика ва ғайра зарур аст. Солҳои 90 садаи XX ба воситаи спектрографи UAGS-и телескопи қутраш якметраи расадхонаи «Санглох»-и Институти астрофизикаи АИ ҶТ мушоҳидаҳои спектрии зиёда аз 100 ситораи гуногун анҷом дода шудаанд. Дар асоси ин пажӯҳиш таснифи спектрии дученаи миқдории резаситораҳои навъи хуршедӣ, ситораҳои бузург ва абарбузург тартиб дода шудааст.

Адабиёт
-------

* Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — 664 с. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.

```
/ Н. Миниқулов.
```
**АСҲÓБИ ҚАРЯ** (арабӣ: **أصحاب الْقَرْيَة**)‎‎ – мардуми ноҳияе, ки дар Қуръони Карим ба ҳайси яке аз қавмҳои саркаш ва умматҳои ҳалокшудаи пешин зикр гардидаанд. Достони онҳо дар сураи Ёсин дар бештар аз ду «мубин» (36:13–29) омадааст. Аз ин рӯ, дар баъзе ривоятҳо онҳоро асҳоби Ёсин низ мегӯянд. Худованд дар Қуръони карим бо зикри ин достон хостааст намунае аз таҳлилҳои дурусти иҷтимоӣ ва саҳнае аз сарнавишти ҳатмии ақвоми каҷандешро барои ҷомеаи башарӣ пешниҳод намояд ва нухбагони фикрӣ ва коргузорони давлатии миллатҳоро аз пайомадҳои бади рӯёрӯӣ бо паёмҳо ва арзишҳои динӣ барҳазар дорад.

Адабиёт
-------

* Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — 664 с. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.

* ابنهشام. سیرةالنبی. بیروت،۱۹۹۸؛
* الدکتوروهبهالزحیلی. تفسیروسیط. دمشق،۲۰۰۰؛
* المصباحالمنيرفیتهذيبتفسيرابنکثير. الریاض،۲۰۰۲؛
* دائرةالمعارفبزرگاسلامی. تهران،۲۰۰۶؛
* سامیابنعبدالله. اطلستاريخانبياءورسولان. ریاض،۲۰۰۶؛
* تفسیرطبری. جلد۸. القاهرة،۲۰۰۷؛
* آنهطوّاقآخوندیګلشاهی. تفسیرګلشاهی. تهران،۲۰۰۸؛
* الدکتورشوقیابوخليل. اطلسالقراناماکن،اقوام،اعلام،دمشق،۲۰۰۳؛
* مصطفیخرمدل. تفسیرنور. تهران،۲۰۱۱
**Зебо Навераевна Валихоҷаева** (тав. 06. 07. 1945, ш. Самарқанд), муаллими забони олмонӣ. «Аълочии маорифи Тоҷикистон» (1997)

Зиндагинома
-----------

Соли 1969 факултети забонҳои хориҷии Донишгоҳи давлатии Самарқандро хатм кардааст. 
Солҳои 1969–1974 муаллими кафедраи забони олмонии Донишгоҳи давлатии Самарқанд, 1974–1993 муаллим, муаллими калони кафедраи забонҳои хориҷӣ, 1993– 1996 муаллими калони кафедраи забони олмонии Донишгоҳи давлатии омӯзгории Душанбе ба номи Қ. Ҷӯраев, 1996–2000 муаллими калони кафедраи забонҳои хориҷии Донишгоҳи славянии Русияву Тоҷикистон, 2000–2007 мудири кафедраи забони олмонии Донишгоҳи славянии Русияву Тоҷикистон мазкур буд. 
Муаллифи якчанд дастурҳои методӣ оид ба таълими забони олмонӣ аст.

Осор
----

* Практикум по немецкому языку. Методическое пособие по немецкому языку для начинающих, Д. 1998;
* Дидактический материал по самостоятельной работе студентов 1–2 курсов, Д. 2005.

мукофот
-------

Бо нишони сарисинагии «Аълочии маорифи Тоҷикистон» (1997) ва ифтихорномаи Вазорати маорифи Ҷумҳурии Тоҷикистон сарфароз карда шудааст.

Пайвандҳо
---------

* Энсиклопедияи Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи С. Айнӣ
* Кафедра романо-германских языков. Состав кафедры Бойгонӣ шудааст 7 апрели 2017  сол.
**АСҲÓБИ ШИМÓЛ** (арабӣ: **أصحاب الشِّمال** аз асҳоб ва шимол), истилоҳи қуръонист ва нисбат ба онҳое гуфта мешавад, ки дар рӯзи ҳисоб номаи аъмолашон ба дасти чапашон дода мешавад (Қуръон: 69:25–27). Ҳамчунин гурӯҳеро низ номанд, ки номаи аъмолашон аз пушти сарашон ба онҳо дода мешавад. Ин гурӯҳ аз кофирони сархуш, такзибкунандагони рӯзи ҷазо, мухолифони паёмҳои дини Худо ва умуман, аз онҳое иборатанд, ки ба ҳеч арзиши динӣ ва меъёрҳои ахлоқие бовар ва пойбандӣ надоранд. Бо таваҷҷуҳ ба ин тарзи зиндагониашон Қуръон онҳоро дар таъбире асҳоби машъама (нагунбахт) низ номидааст.

Адабиёт
-------

* Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — 664 с. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.

* القرانالکریم. المصباحالمنيرفیتهذيبتفسيرابنکثير. الریاض،۲۰۰۲،
* ابوالفضلبهرامپور. تفسیریکجلدئمبین. قم،۲۰۱۰؛
* مصطفیخرمدل. تفسیرنور. تهران،۲۰۱۱
**АСҲÓБИ ҲИҶР** (арабӣ: **أصحاب الْحِجْر** аз асҳоб ва ҳиҷр – номи маҳал), қавми ҳалокгашта, ки дар Қуръон бо ин ном дар сураи Ҳиҷр пас аз қавми Лут ва асҳоби Айка зикр гардидааст. Онҳо ҳамон қавми Самуд ҳастанд, ки дар ин ҷо бо номи сарзаминашон Ҳиҷр ёд шудаанд ва «Самуд» номи худи қавм аст. Ҳиҷр водиест дар доманаи куҳҳои мадоини Солеҳ, ки ҳанӯз ҳам бо ҳамон ном маъруф аст ва дар фосилаи 22-километрии шимоли шаҳри Уло воқеъ мебошад. Дос­тони Асҳоби Ҳиҷр бо номи қавми Самуд дар Қуръон тавре баён шуда, ки аз нерӯи тавонои ҷисмонӣ ва рушди тамаддуни моддии онҳо ҳикоят мекунад. (Қуръон: 15:80–84).  

Осори бостонии тамаддуни Асҳоби Ҳиҷр ва куҳҳои тарошидаи қавми Самуд ҳанӯз ҳам бо номи «Мадоини Солеҳ» дар сарзамини Ҳиҷр мавҷуданд, ки ҳунари меъморӣ ва тарзи сангтарошии онҳо мавриди таваҷҷуҳи бостоншиносон ва сайёҳон қарор доранд. Ниг. низ Самуд.

Адабиёт
-------

* Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — 664 с. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.

* ابنکثير. قصصالانبياء. المنصورة،۱۹۹۷؛
* مسندالاماماحمد. القاهرة،۱۹۹۷؛
* الدکتوروهبهالزحیلی. تفسیروسیط. دمشق،۲۰۰۰؛
* القرانالکریم. المصباحالمنيرفیتهذيبتفسيرابنکثير. الریاض،۲۰۰۲؛
* الموسوعةالعربيةالعالميةالنسخةالالکترونية. الریاض،۲۰۰۴؛
* صحیحمسلم. بیروت،۲۰۰۵؛
* سیرةالرسول. القاهرة،۲۰۰۵؛
* محمدتقئعثمانی. تکمیلۀفتحالملهم. جلد۱۲. بیروت،۲۰۰۶؛
* مصطفیمراد،صحیحالبخاری. بیروت،۲۰۰۷؛
* شوقیابوخليل. اطلسالقراناماکن،اقوام،اعلام. دمشق،۲۰۰۹؛
* ابوالفضلبهرامپور. تفسیریکجلدئمبین. قم،۲۰۱۰؛

مصطفیخرمدل. تفسیرنور. تهران،\* ۲۰۱۱
**Зунҳебото**, инчунин бо номи *Зунҳебо* маълум аст, шаҳрест, ки дар иёлати Нагаланди Ҳиндустон ҷойгир аст. Дар З. суми-нагаҳо зиндагӣ мекунанд. Он макони бузургтарин калисои баптистӣ дар Осиё, калисои баптистии Зунҳебото Сумӣ мебошад.

Этимология
----------

Калимаи Zünheboto аз калимаҳои сумиӣ *zünhebo*, номи буттаи гулдор *Leucosceptrum* ва *ба* теппаи боло гирифта шудааст. Дар ин минтақа рустании *зюнҳебо* фаровон мерӯяд ва шаҳр дар болои теппаҳои ғафс бунёд шудааст, ки аз ин рӯ, *Зунҳебо-то* ё Зунҳебото ном гирифтаанд. Аз ин рӯ, Зунбеҳото маънои теппаи гулҳои зунҳеборо дорад.

География
---------

Зунҳебото дар шимоли қаторкӯҳҳои Сатоӣ ҷойгир аст. Аз сабаби баландии худ, Зунҳебото як варианти мӯътадили иқлими субтропикии намнокро дорад (Cwa. Зунҳебото зимистонҳои салқин ва тобистонҳои хеле сербориш дорад. Моҳҳои хунуктарин аз моҳи декабр то феврал мебошанд, ки шабнам ба амал меояд ва дар баландтаринҳо баъзан барф меборад. Дар давраи баланди тобистон, аз моҳи июн-август, ҳарорат ба ҳисоби миёна 80–90 °F (27–32 °C) ташкил медиҳад. Боришоти шадид дар фасли тобистон ба амал меояд.

Демография
----------

Тибқи саршумори соли 2011, Зунҳебото 22,633 нафар аҳолӣ дорад. Мардон — 51.7% занҳо 48.23%-ро ташкил медиҳад.

Муассисаҳои таълимй
-------------------

### Мактабҳо дар шаҳри Зунхебото

* Bloomfield Hill School
* Corner Stone Foundation School
* Eden Garden School
* Government Higher Secondary School
* Immanuel Higher Secondary School
* Kids World Montessori
* Little Spring School
* Love Dale Higher Secondary School
* Merry Hill School
* New Era School
* Olympic Higher Secondary School
* Sacred Heart School
* Seven Home School
* Shamrock School
* St. Anthony School
* Step By Step School
* Sunbeam School
* Woodland Higher Secondary School

### Коллеҷҳо

* Коллеҷи давлатии Зунҳебото
* Коллеҷи теологии Нито
* Коллеҷи теологии Андерсон

Эзоҳ
----

1. ↑  Asia's largest church built in Nagaland; new church building set for dedication.  International Business Times. 30 апрели 2017 санҷида шуд.
2. ↑  DISTRICT CENSUS HANDBOOK.  DIRECTORATE OF CENSUS OPERATIONS NAGALAND.
Сохтани астроида
**Астроида** (аз **астро…** ва юн. **eidos** — намуд) — хатти каҷи ҳамворе, ки онро нуқтаи астроидаи давраи радиусаш R/4 ҳангоми дар давраи беҳаракати Ø налағзида ғелидан мекашад. Муодилаи астроида дар силсилаи координатҳои декартӣ ин аст: х2/3+y2/3=R2/3. Муодилаи параметрии он **x= Rcos3t/4**, **y=Rsin3t/4** аст. Астроида чор нуқтаи бозгашт дорад. Дарозии камон ба **ℓ =3/2 Rsin2t/4** ва дарозии хатти каҷ ба 6R баробар асту радиуси каҷӣ **r = 3/2 Rsin2t/2** мебошад.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* Астроида / Т. Ҷӯраев // Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.
**Зебо Гадоева** (1920, ноҳияи Муъминобод, вилояти Кӯлоб — 1998, деҳаи Лағмон ноҳияи Кӯлоб) — пахтакор, Қаҳрамони Меҳнати Сотсиалистӣ (1948).

Солҳои 1936—1970 колхозчӣ, сардори звено ва бригадаи пахтакорӣ буд. Аз соли 1970 нафақагири шахсӣ. Звенои Зебо Гадоева солҳои 1945—1948 ҳосили фаровони пахта гирифтааст. Депутати Шӯрои Олии ҶШС Тоҷикистон (даъватҳои 2 ва 3).

Ордену медалҳо
--------------

Бо ордени Ленин, медалҳо ва грамотаҳои фахрии Раёсати Шӯрои Олии ҶШС Тоҷикистон сарфароз гардидааст.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* Зебо Гадоева // Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.
**Зебоҷон Субҳоновна Бобоева**  (тав. 10.11.1964, ноҳияи Ҷалолиддини Балхӣ) — омӯзгори биология, номзади илмҳои педагогика (2019).

Зиндагинома
-----------

Зебоҷон Субҳоновна Бобоева хатмкардаи Донишгоҳи давлатии Хуҷанд ба номи Бобоҷон Ғафуров (1988). Солҳои 1986 - 1988 Котиби озоди ташкилоти комсомолии ОМКТ №36 шаҳри Панчакент, сардори шуъбаи кор бо донишҷӯён ва «ДОСАФ»-и Донишгоҳи давлатии Хуҷанд ба номи Бобоҷон Ғафуров (1989 - 1991), назоратчии сифати маҳсулот дар КЧП шаҳри Душанбе (1992 - 1996), сардори шуъбаи кадрҳои техникуми кӯҳӣ - геологии ба номи С. Юсупова хамзамон омӯзгори фанни биология, химия дар ш. Душанбе (1996 - 1998), ҷонишини директор оид ба корҳои хоҷагию маъмурии Техникуми кӯҳӣ – геологии ш. Душанбе (1998 – 1999, 2005 - 2008), сардори шуъбаи кадрҳои Омӯзишгоҳи касби Техникии №28 ш. Душанбе (2008 - 2009). Дар Литсейи касбии алоқаи № 5 ш. Душанбе ба ҳайси омӯзгори фанни биология, химия (2009 - 2010), мушовири директор, омӯзгори фанни биология, химия дар Литсейи касби дӯзандагии ш. Душанбе (2010 - 2018) фаъолият намудааст. Аз соли 2018 то ба имрӯз дар вазифаи ассисент ва омӯзгори калони факултети биологияи кафедраи анатомия ва физиологияи Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи С. Айнӣ кор мекунад. Рисолаи илмиро дар мавзуи "Самтбахшии касбии донишҷӯёни донишгоҳҳои омӯзгорӣ барои амалигардонии таълиму тарбияи экологии мактаббачагон» дифоъ намудааст. Бо Ифтихорномаи Вазорати саноат ва энергетикаи Ҷумҳурии Тоҷикистон (19990) ва Ифтихорномаи Вазорати маориф ва илми Ҷумҳурии Тоҷикистон қадр шудааст (2005).

Пайвандҳо
---------

Энсиклопедияи Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи С. Айнӣ
**Зумрат Ҳабибовна Ғайбуллоева** — олим, омӯзгор, номзади илмҳои химия, узви Ассотсиатсияи олимони Аврупо ва Осиё (INTAS), Аълочии маорифи Тоҷикистон дорандаи «Медали тило»-и Созмони умумиҷаҳонии моликияти зеҳнӣ (WIPO) (2021)

Зиндагинома
-----------

Зумрат Ғайбуллоева соли 1981 мактаби миёнаи №53 шаҳри Душанберо бо баҳои аъло хатм намуда ба факултаи механикию технологии Институти политехникии Тоҷикистон (ҳоло Донишгоҳи техникии Тоҷикистон ба номи академик М.С.Осимӣ) дохил шудааст. Аз соли 1986 то ҳол дар Донишгоҳи техникии Тоҷикистон ба номи академик М.С.Осимӣ кору фаъолият менамояд. 
Солҳои 2004-2008 ба ҳайси муовини вазири саноат ва энергетикаи Ҷумҳурии Тоҷикистон, сардори Раёсати муносибатҳои байналмилалии Вазорати саноат ва энергетикаи Ҷумҳурии Тоҷикистон кор карда, айни ҳол дотсенти кафедраи «Технологияи истеҳсолоти химиявӣ» аст.

Фаъолияти илмӣ
--------------

Зумрат Ғайбуллоева соли 1993 соҳиби унвони илмии номзади илмҳои химия гардид. Муаллифи 120 мақолаи илмӣ, 18 ихтироот, 6 петенти ЕвроОсиё, 6 васоити таълимӣ ва 1 монография мебошад. Дастовардҳо: узви Ассотсиатсияи олимони Аврупо ва Осиё (INTAS), Аълочии маорифи Ҷумҳурии Тоҷикистон, дорандаи «Медали тило» барои ихтироот, ҷоизаи умумиҷаҳонии «Илм ва тандурустӣ» (кори илмии беҳтарин дар самти металлургия ва технологияи химиявӣ).

Ҷоизаҳо
-------

23 июли соли 2021 аз ҷониби Созмони умумиҷаҳонии моликияти зеҳнӣ (WIPO) ба Ғайбуллоева Зумрат Ҳабибовна барои кори илмии беҳтарин ва дар амал татбиқ намудани ихтироот, саҳмгузорӣ дар иҷрои ҳадафи чоруми стратегӣ - саноатикунонии босуръати кишвар медали тило тақдим карда шуд.
Созмони умумиҷаҳонии моликияти зеҳнӣ дар Женева ҷойгир буда, зиёда аз 193 давлати ҷаҳон ба он шомил мебошанд.

Эзоҳ
----

1. ↑  Ифтихори мо(тоҷ.). *www.facebook.com*.  www.facebook.com. 24 июли 2021 санҷида шуд.
**Зебопарӣ** (тахал. ҳунарӣ, номи аслиаш Абдурраҳмони Хонанда, с. тав. 1847 Исфара, 1918-1920 Исфара), сароянда, навозандаи тоҷик, зодаи Исфара. Аз овони ҷавонӣ ба мусиқӣ, санъати овозхонӣ, сознавозӣ шӯру шавқ дошта, бештар аз тариқи худомӯзӣ ба олами созу овоз ворид шуд. Дар иҷрои суруду таронаҳои ирфонию мавсимӣ, маросимӣ ном бароварда, дар маъракаю ҷашнҳои мардумони Водии Фарғона, зодгоҳаш овозхонӣ менамуд. Зиндагии вазнин ӯро маҷбур кард муддате ба шаҳрҳои Қӯқанду Андиҷон рафта мардикорӣ намояд. Шабҳо ҳангоми кор суруд мехонда, аз овозии хуши ӯ хони Қӯқанд Худоёрхон (1845-1876) огаҳ шуда, ба надимонаш дастур медиҳад, ба дарбор оранд. Зебопарӣ сурати хуб надошт, аз дидани ӯ хон дар ҳайрат шуда ва нидо мекунад: «Зебопарӣ» будаастку. Аз он замон ӯро «Зебопарӣ» лақаб мекунанд ва номи аслиаш (Абдурраҳмон) аз забони мардум дур меафтад. Зебопарӣ чанд муддат дар дарбори хони Қӯқанд ба сифати мутриб хидмат карда, сониян ба зодгоҳаш бармегардад ва то интиҳои умр дар хидмати ҳамдиёронаш будааст. Дар иҷрои таронаҳои берун аз маҷмӯи «Шашмақом» авҷҳои рангинро истифода менамудааст. Сарояндаю донандагони «Шашмақом» дар фаъолияти хеш аз усули иҷроии (ифодаҳои авҷии) Зебопарӣ бо таҷдиду такмил истифода намудаанд ва ин рӯ қисмати авҷии баъзе аз шохаҳои овозии мақомҳоро бо ин ном («Авҷи Зебопарӣ») номгузорӣ кардаанд. Авҷҳои Зебопариро бисёр устодони мусиқӣ дар иҷрои шохаҳои ҷудогонаи мақомҳо, таснифоти хеш истифода намудаанд.

Адабиёт
-------

Алимбаева К. Ахмедов М. Народные музыканты Ӯзбекистана, Таш. 1959; Таджикская музыка, Душ. 2003; Энсиклопедияи адабиёт ва санъати
тоҷик, ҷ.1, Душ. 1988.

Ҳамчунин нигаред
----------------

* Шашмақом

Сарчашма
--------

1. ↑  Донишномаи Шашмақом./Зери таҳрири Олимов К. Абдувалиев А. Азизӣ Ф. Раҷабов А. Ҳакимов Н. – Душанбе, 2009. - с. 76 ISBN 978-99947-49-13-3
**Зурунг**, **хори зурунг**, **хоргулак** (лот. Ononis arvensis) — рустаниест бисёрсола, мансуби лӯбиёиҳо. 

Тиррешааш дарози чӯбмонанд, мағзаш сафед. Пояаш рост (30-80 см қад мекашад), сершоха, бӯи хосса дорад. Баргаш паиҳам, сабзи сиёҳтоб, дандонадор. Гулаш дуҷинса, 5-баргаи парвонашакл, гулобӣ ё сафеди гулобитоб (дарозиаш 15-20 мм). Хӯшагулаш (дарозиаш то 22 см) сергул, дар бағали баргҳо ҷой гирифтааст. Ғилофакаш гирд ё байзашакли 2-4- тухма; тухмаш мудаввар ё гурдашакл (дарозиаш 3-3,2 ва бараш 2-2,2 мм), дорчинӣ ё бӯртоб (вазни 1000-тоаш 5,5-6,5 г). Қобилияти сабзишашро 2-3 сол нигоҳ медорад. Зурунг моҳҳои июн — июл гул карда, тухмаш июл — сентябр мепазад. Зурунги худрӯй дар минтақаҳои дашт ва бешадашти Қафқоз, Сибири Ғарбӣ ва Шарқӣ дучор меояд. Дар Тоҷикистон бештар дар арчазорҳо ва даштҳои зулзада (трагакант)-зори қ-кӯҳҳои Ҳисору Дарвоз, Тоҷикистони Ҷанубӣ ва Шарқӣ, Помири Ғарбӣ (дар баландии 2000—2700 м аз с. б.) месабзад. Онро дар соҳили рӯд ва киштзорҳо низ метавон дучор омад. Зурунг дар Руссия ва баъзе кишварҳои Аврупо чун рустании доруӣ парвариш карда мешавад. Онро аз тухм рӯёнида зиёд мекунанд. Тухмаш то 2-3 сол қобилияти сабзиш дорад. Барои табобат бештар решаи зурунг истифода мешавад. Онро тирамоҳ аз хок кофта гирифта, шоху навдаи зиёдатиашро мебуранд, сипас шуста дар ҷойи хушк ва шамолрас нигоҳ медоранд. Дар таркиби решаи зурунг гликозидҳо (ононин, оноспин ва ғ.), моддаҳои даббоғӣ, Ca, Mg, Cn, Ti, U ва ғ. мавҷуданд. Аз он нақеъ ва дигар доруҳо тайёр мекунанд. Ҷӯшобаи решаи зурунг барои муолиҷаи бавосир нофеъ аст, гардиши хун ва кори дилро метезонад, хунравиро боздошта, пешобро меронад. Табибони мардумӣ бо он тарбод, бавосир, иллати меъда ва рӯдаҳоро табобат мекунанд; чун доруи арақрон низ маъруф аст. Дар тибби илмӣ нақеи решаи зурунг (1-чумчагӣ рӯзе 2-3 бор) барои муолиҷаи бавосир, боздоштани хунравӣ, мулоим кардани дарун истифода мегардад. Бо ин мақсад 30 г решаи резакардаро дар 1 л об (то нисф шудани он) меҷӯшонанд. Сипас даворо полида, рӯзе 3 бор пеш аз хӯрок (1,5-чумчагӣ) меошоманд (2-4 ҳафта).

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Зурунг / М. Ҳоҷиматов // Замин — Илля. — Д. : СИЭМТ, 2017. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 7). — ISBN 978-99947-33-89-9.
**Зуҳуруддин Бурҳони Танбӯрӣ** (с.тав. 1891, Бухоро, с.ваф.1934 ), мутриб-оҳангсоз. 
Аз намояндагони машҳури мактаби иҷроии Бухоро буда, мусиқиро назди Қорӣ Каромати Дилкаши Танбӯрӣ (1851-1906) омӯхта, аз беҳтарин иҷрокунандагони шохаҳои «мушкилот» – «гардун», «тасниф», «тарҷеъ» буда, муддате дар мактаби мусиқии Шарқи Бухоро (1923-1930) асосҳои мусиқии анъанавиро тадрис намуда, соли 1929 ба Душанбе омада, дар таъсиси дастаҳои ҳунарӣ хидмати шоиста кардааст. Аз с.1929 то 1934 роҳбарии дастаи мутрибони Театри давлатии ба номи Лоҳутиро ба уҳда дошт. З.Б. дар рушди мусиқии мақомӣ, идомаи анъанаҳои асили он нақши муассир дорад. С. 1934 қурбони воқеоти солҳои 30-ӯм шудааст.

Адабиёт
-------

Таджикская музыка, Душанбе, 2003. Ҳакимов Н. Шашмақом дар асри ХХ, Хуҷанд, 2006.

Ҳамчунин нигаред
----------------

* Шашмақом

Сарчашма
--------

1. ↑  Донишномаи Шашмақом./Зери таҳрири Олимов К. Абдувалиев А. Азизӣ Ф. Раҷабов А. Ҳакимов Н. – Душанбе, 2009. - с. 80 ISBN 978-99947-49-13-3
**Ҷумҳурии Шӯравии Сотсиалистии Бессарабия** (**РСС** **Бессарабия;** русӣ: Бессарабская Советская Социалистическая Республика, Бессарабская ССР) – ҷумҳурии шӯравист, ки 11 майи 1919 ҳамчун як қисми мухтори РСФСР таъсис ёфтааст. Шаҳри Одесса пойтахташ гашт.

1 майи соли 1919 ҳукуматҳои РСФСР ва РСС Украина ба ҳукумати Руминия нота фиристода, талаб карданд, ки артиши Руминия аз Бессарабия бароварда шавад. Руминиягиҳо ҷавоб надоданд ва сипас 5 майи соли 1919 дар қаламрави Украина Ҳукумати муваққатии коргару деҳқонони Бессарабия таъсис ёфт (раисаш – Иван Николаевич Криворуков) ва ҷузъу томҳои Артиши Сурх ба соҳили ғарбии Днестр ҳаракат карда, як қатор нуқтаҳои аҳолинишинро ишғол карданд. Аммо сарбозони Руминия, бар хилофи тахминҳои пешакии фармондеҳони шӯравӣ, омодагии хуб дидаанд. Онҳо ҳамлаи Артиши Сурхро бомуваффақият шикаст доданд ва пас онҳоро берун аз Днестр партофтанд. Бо оғози дахолати низомии Лаҳистон ва Фаронса 2 августи 1919, пойтахт ба Тираспол кӯчонида шуд.

Ҷумҳурӣ моҳи сентябри 1919 мавҷудияти худро қатъ кард. Ишғоли Лаҳистон дар минтақа то 29 декабри соли 1920 давом кард.

Ҳамчунин нигаред
----------------

* Ҷанги Шӯравӣ ва Лаҳистон

Пайвандҳо
---------

* Бессарабская Социалистическая Советская Республика
**Ҷурҷис** - намояндаи машҳуртарини сулолаи Бахтишои мактаби тиббии Ганди Шопур буд.

Ҷурҷис соли 755 ба сифати мудири клиникаи мактаби тиббии Ганди Шопур ҳамроҳи шогирдонаш Айс ва Иброҳим ба назди Халифаи бемори Бағдод ал-Мансур хонда шуда, ӯро бомуваффақият муолиҷа кардаанд. Ҷурҷис бо илтимоси халифа чор сол дар Бағдод монда, таҷрибаю дониши худро ба духтурони маҳаллӣ омӯзонд ва аз забони юнонӣ чанд асари тиббиро ба забони арабй тарҷима карда, рисолаи тиббии «Ал-Қиннаш»-ро таълиф кард.
Писари Ҷурҷис Бахтишои II (соли 801 вафот кардааст) табиби асосии халифаи Бағдод ал-Рашид буд, ки вай саломатии худро ба ин табиб пурра бовар мекард ва ӯро таҳтй васояту парастории худ гирифта буд.

Манбаъ
------

1. ↑  Нуралиев Ю. Тибби замони Абӯалӣ ибни Сино. - Душанбе, 1981
**Зуфар Муртазохон Исмоилзода**  - филолог-шарқшинос, вакили Маҷлиси намояндагони Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон даъвати V ва даъвати VI 

Исмоилзода Зуфар Муртазохон 1 январи соли 1964 дар деҳаи Қалъачаи ноҳияи Ғончӣ дар оилаи деҳқон ба дунё омадааст. Маълумоташ олӣ.
Соли 1986 Университети давлатии Тоҷикистон ба номи В. И. Ленин (ҳоло Донишгоҳи миллии Тоҷикистон)–ро бо ихтисоси филолог-шарқшинос ва соли 2002 Донишгоҳи давлатии Хуҷанд ба номи академик Бобоҷон Ғафуровро бо ихтисоси ҳуқуқшинос хатм намудааст.
Фаъолияти кориашро пас аз адои хидмати ҳарбӣ дар Ҷумҳурии Исломии Афғонистон соли 1988 ба ҳайси мудири шуъбаи кор бо хонандагон, ташкилӣ ва кор бо кадрҳои Кумитаи ноҳиявии комсомоли Ғончӣ оғоз бахшидааст. Баъдан дар вазифаҳои дастурдеҳи Кумитаи Марказии комсомоли ҷумҳурӣ оид ба масъалаҳои ҳарбию ватандӯстӣ, котиби якуми Кумитаи комсомоли ноҳияи Ғончӣ, мудири бахши шуъбаи идеологии Мақомоти иҷроияи ҳокимияти давлатии вилояти Суғд, сардори Идораи кор бо ҷавонони вилоят, мудири шуъбаи ташкилӣ ва кор бо кадрҳои дастгоҳи раиси вилоят, роҳбари Маркази аналитикии Мақомоти иҷроияи ҳокимияти давлатии вилояти Суғд, мудири шуъбаи тайёр кардани кадрҳои коргарии Мақомоти иҷроияи ҳокимияти давлатии вилояти Суғд, мудири шуъбаи мактубҳо ва қабули шаҳрвандони Мақомоти иҷроияи ҳокимияти давлатии вилояти Суғд кор кардааст.
Солҳои 2007-2011 раиси шаҳри Табошар (ҳозира Истиқлол) буд. Дорандаи Ифтихорномаи Ҷумҳурии Тоҷикистон, ордени «Ситораи сурх», медалҳои «Барои хидматҳои ҷангӣ», «Барои фидокорӣ» (Ҷумҳурии Исломии Афғонистон), «Ба иштирокчии амалиётҳои ҷангӣ», медали «Ба ҷанговари интернатсионалист», ордени «Барои хидмати шоён»-и Иттифоқи мудофиавии ташкилоти варзишӣ-техникии Иттиҳоди Давлатҳои Мустақил, ордени «Шараф ва мардонагӣ»-и Фонди умумироссиягии шараф ва мардонагии Федератсияи Россия, медали «Шараф» дараҷаи II-и Комиссияи мубориза бо коррупсияи Федератсияи Россия, Корманди шоистаи кооператсияи матлуботи Ҷумҳурии Тоҷикистон, Аълочии маорифи Ҷумҳурии Тоҷикистон, Аълочии фарҳанги Ҷумҳурии Тоҷикистон, инчунин ҷоизаҳои соҳавӣ ва якчанд медалҳои ҷашнӣ мебошад.
Вакили Маҷлиси вакилони халқи вилояти Суғд (даъвати IV) ва вакили Маҷлиси вакилони халқи ноҳияи Ғончӣ (даъвати IV) буд.
Исмоилзода Зуфар Муртазохон соли 2011 раиси ноҳияи Ғончӣ таъйин шуда буд.
1 марти соли 2020 Зуфар Исмоилзода - раиси Комиссияи экологӣ Маҷлиси намояндагони Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон интихоб шудааст.

Ҳамчунин нигаред
----------------

* Вакили Маҷлиси намояндагони Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон

Ҳамчунин нигаред
----------------

* Вакили Маҷлиси намояндагони Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон

Эзоҳ
----

1. ↑  КМИР рӯйхати вакилони тозаинтихоби Маҷлиси намояндагонро чоп кард. 9 марти 2015 санҷида шуд. Баргирифта аз сарчашмаи аввал 4 июли 2015.
2. 1 2  Зуфар Муртазохон Исмоилзода(тоҷ.). *www.parlament.tj*. 20 марти 2020 санҷида шуд. Баргирифта аз сарчашмаи аввал 20 марти 2020.

Сарчашма
--------
Федератсияи Русия аз 88 субектҳо иборат аст, ки 21 онҳо **ҷумҳуриҳо** номида мешаванд:


|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 1. Адигея
2. Ҷумҳурии Алтай
3. Башкортостан
4. Бурятия
5. Доғистон
6. Ингушетия
7. Кабардино-Балкария |  | 8. Калмикия
9. Карачаево-Черкесия
10. Карелия
11. Коми
12. Марий Эл
13. Мордовия
14. Саха (Якутия) |  | 15. Осетияи Шимолӣ — Алания
16. Тотористон
17. Тува
18. Удмуртия
19. Хакасия
20. Чеченистон
21. Чувашия |

Мақоми қонуниасос
-----------------

Ба унвони бахше аз Русия - ҷумҳури умдатан дар он ниҳодҳои миллӣ (ниҳодҳои арзӣ ва давлат ба унвони мухталиф ба сойр матлаб) умуми онҳо мутафовит аст. Ҷумҳуриҳо назар ба дигар манотиқ вилоятҳои федерасиюн, сарқонуни худро қабул менамоянд ва ҳақ доранд забони давлатии худро муайян намоянд. Дигар манотиқ ин ҳақро надоранд (ниг ба моддаи 68 Сарқонуни Федератсияи Русия). Ҳокимияти давлатии алоҳидаи ҷумҳуриҳо ва дигар манотиқи федеролӣ ба расмият шинохта намешавад (моддаи 3 Сарқонуни Федератсияи Русия)
Абхазия дар қисмати шимолу ғарбии Закавказия дар байни дарёҳои Псоу ва Ингур ҷойгир аст, дар ҷанубу ғарб онро Баҳри Сиёҳ мешӯяд. Соҳил, ки дар тӯли зиёда аз 210 км дарозӣ дорад, каме шикофта аст, аксар вақт соҳилҳои васеи сангреза пайдо мешаванд.  Дар шимол он бо Русия, дар шарқ — бо минтақаҳои Гурҷистон, ки мақомоти Гурҷистон таҳти назорат доранд, ҳаммарз аст.

Иқлими Абхозия беназир аст ва бо мавқеи соҳилии он ва мавҷудияти қаторкӯҳҳои баланд муайян карда мешавад.

Дар соҳил, иқлим нами субтропикӣ аст. Ҳарорати миёнаи январ +10 °C. Ҳарорати миёнаи моҳи август аз +26 то +30. Боришоти миёнаи солона тақрибан 1500 мм мебошад.

Минтақаи баландкӯҳ дар кӯҳҳо ба таври возеҳ ифода ёфтааст, ки ин ба фарқиятҳои зиёди иқлими минтақаҳои гуногуни кӯҳӣ оварда мерасонад. Иқлими субтропикӣ дар кӯҳҳо тақрибан ба 400 м мерасад ва барфҳои абадӣ дар баландии 2700-3000 м хобидаанд.

Қисми зиёди қаламрави ҷумҳурӣ (тақрибан 75 %) шохаҳои қаторкӯҳи асосии Кавказро, ки бо шимол бо Абхазия ҳамсарҳад аст , ишғол мекунанд - қаторкӯҳҳои Гагра, Бзибский, Абхоз ва Кодорӣ. Баландтарин нуқтаи қаторкӯҳ - Домбай-Улген (4046 м). Гузарҳои Клухорский (2781 м), Марухский (2739 м) ва дигарон тавассути қаторкӯҳи Майн ба Абхазия мерасанд.

Аз ҷанубу шарқ, пастии Колхида ба Абхазия ворид шуда, тадриҷан танг мешавад. Хатти танги пастхамӣ дар соҳили шимолу ғарби дарёи Кодор тӯл кашидааст. Дар байни кӯҳҳо ва пастиҳо камарбанди доманакӯҳҳо ҷойгир аст. Ғори амиқи карст дар ҷаҳон дар Абхазия - пуфаки Крубер-Вороня (умқи 2080 метр) воқеъ аст, ки дуртар аз Гагра ҷойгир аст. Кӯҳи зебои Мамзишха шаш километр дуртар аз Гагра ҷойгир аст.

Дарёҳо ба ҳавзаи Баҳри Сиёҳ тааллуқ доранд. Аз муҳимтарини онҳо - Кодор (Кудрӣ), Бзиб, Кяласур, Гумиста - серобанд, сергидроэнержиянд (захираҳои гидроэнергетикӣ иқтидори зиёда аз 3,5 млн кВт). Дарёҳо асосан аз борону барф сер мешаванд; обхезии баҳорӣ-тобистонӣ вуҷуд дорад. Кӯлҳои Ритса ва Амткял дар кӯҳҳо ҷойгиранд.

Флораи Абхазия зиёда аз 2000 намуди рустаниро дар бар мегирад. Ҷангалҳо беш аз 55% масоҳати ҷумҳуриро фаро гирифтаанд.

Инчунин нигаред
---------------

* Сайёҳӣ дар Абхазистон

Адабиёт
-------

* Басария С. П. Абхазия в географическом, этнографическом и экономическом отношении. — Сухум: Изд. Наркомпроса ССР Абхазии, 1923.
* Пачулиа В. П. По туристским маршрутам Абхазии. — М.: Профиздат, 1962.
* Кварчия В. Е. Историческая и современная топонимия Абхазии. — Сухум: АбИГИ, 2006.
*Офариниш* (тақр. 1896–1902) асари Ҷеймс Тиссот
**Устураи офариниш** (англ. Creation myth ё Cosmogonic myth), ё **достони офариниш** — ривояте намодин дар як фарҳанг ва дар миёни мардум аст, ки дар бораи оғози ҷаҳон ва чигунаги пайдоиши мардум сухан мегӯяд. Ин устураҳо бештар ба сурати даҳон ба даҳон нақл мегарданд ва шоеътарин шакл устура дар миёни фарҳангҳои мухталифи башарӣ ҳастанд.

Бо вуҷуди набуди пуштвонаи таърихӣ, чунин устураҳое дар миён аъзои як ҷомеа ба унвони ҳақоиқе воло дар назар гирифта мешаванд. Ин устураҳо тақрибан дар тамоми мазоҳиб ба чашм мехӯранд. Бархе вежагиҳо дар миёни устураҳои офариниш муштараканд. Дар ҳамагии ин достонҳо як тарҳи куллӣ ва шахсиятҳое таъсиргузор (худогуна, инсонӣ, ё ҷонвароне, ки дар бештари маворид тавони сухан гуфтан ё тағйири шакли сареъро доранд) вуҷуд доранд ва ҳамагӣ дар гузаштае номушаххас ва мубҳам рух додаанд. Дар тамоми ин достонҳо саъй бар он аст то ба пурсишҳои амиқе, ки он ҷомеъа бо онҳо даст ба гиребон аст, посух дода шавад. Устураҳои офариниш дидгоҳ ва нигариши афроди он ҷомеъаро нисбат ба ҷаҳон нишон медиҳанд ва чаҳорчуби ҳувияти фарҳангии аъзои ҷомеъаро муайян мекунанд.

Эзоҳ
----

1. ↑  An interpretation of the creation narrative from the first book of the Torah (commonly known as the Book of Genesis), painting from the collections Бойгонӣ шудааст 16 апрели 2013  сол. of the Jewish Museum (New York)
2. ↑  Womack, Mari (2005). Symbols and Meaning: A Concise Introduction. AltaMira Press. ISBN 978-0-7591-0322-1  ва en.
3. ↑  Kimball, Charles (۲۰۰۸). «Creation Myths and Sacred Stories". Comparative Religion. The Teaching Company
4. ↑  Encyclopaedia Britannica 2009
5. ↑  Leeming, David A. (۲۰۰۹). Creation Myths of the World (2nd ed.). ABC-CLIO. ISBN 978-1-59884-174-9  ва en.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️  Гузариш ба унсури Викидода  Фарҳангҳо ва донишномаҳо | 
* Брокгауза и Ефрона
* Еврейская Брокгауза и Ефрона
* Britannica (онлайн)

 |
| Дар феҳристҳои китобшинохтӣ | 
* BNF: 11931807b
* GND: 4053163-6
* J9U: 987007531263005171
* LCCN: sh85033823
* NKC: ph126171

 |
Устохона
Азбаски ин калима низ ба маънои як семинари махсус, масалан, истифода бурда мешавад. Семинари забон, семинар дар бораи ҳезум, бозиччаҳо семинар, корҳои семинар дасти, коргоҳи поп, коргоҳи сафоли ва ғайра Аксаран онҳо зери ин семинар каломи бо омӯзиши амалии мушкилоти фаҳмиданд.
Дар семинар ҷойҳои бо воситаҳои мавҷуда ва ё мошинҳои барои истеҳсоли ё таъмири мол гуногун аст.

Семинарҳо имрӯз ғолиб дар қадими ҳунармандон, аз қабили дар дуредгар, сехи фармоишии, Истгоҳи ё дар соҳаи санъат ба мисли дар студияҳои санъати. Дар соҳаи фарҳанг метавонад семинарҳо ҳам фарҳангӣ ва театр.

Оғоз бо даврони инқилоби саноатӣ, семинар метавонад дар як ҳуҷра ё бинои таъмин ки ҳам дар минтақа ва воситаҳои (ё техникаи), ки метавонанд барои истеҳсоли ё таъмири мол истеҳсол талаб карда мешавад. Семинарҳо танҳо ҷойҳои истеҳсолот то пайдоиши саноатикунонии ва рушди корхонаҳои калон буданд. Дар баъзе соҳаҳои саноат аз таъмир, аз қабили локомотив ва ҳавопаймо, амалиёти таъмир доранд семинарҳои махсус ном backshops. Аксарияти таъмир шудаанд, ки дар семинарҳои хурд гузаронида мешавад, ба истиснои он ҷо хадамоти саноатӣ зарур аст.
**«Усул»** (юн. Στοιχεῖα, лот. Elementa) — муҳимтарин асари риёзии Уқлидус, ки дар асри 3 то мелод таълиф шуда, асосҳои математикаи атиқа — ҳандасаи басит, назарияи ададҳо, алгебра, назарияи умумии нисбатҳо ва усули муайян намудани масоҳату ҳаҷмро дарбар мегирад.

Аз 13 китоб иборат аст. Уқлидус дар асари мазкур тараққиёти сесадсолаи математикаи Юнонро ҷамъбаст намудааст, ки он асоси тадқиқоти минбаъдаи илми математика гардид. Баъди Уқлидус математикҳо Гипсикл (асри 2 то мелод) ва Исидор (асри 2 то мелод) ба «Усул»-и Уқлидус китобҳои 14 ва 15-ро илова намудаанд, бинобар ин аксаран асарро 83 15 китоб иборат мегӯянд. Ин асари барҷастаи Уқлидус бо системаи дедуктивӣ, яъне бо усули аксиоматикӣ таълиф шудааст: дар он тасдиқоти аввал бе исбот қабул шуда, боқимонда ҳамаи даъвоҳо — постулатҳо чун хулоса аз ҳамин аксиомаҳо бармеоянд. Китобҳои 1—6 ба планиметрия, 7—10 ба арифметнка ва бузургиҳои ноҳамчен, ки бо ёрии паргор ба хаткаш сохтан мумкин аст, китобҳои 11—15 ба стереометрия оиданд.

«Усул»-и Уқлидус дар замони мо низ асари намунавии илмӣ ба шумор меравад ва ҳоло асоси китобҳои дарсии имрузаро ташкил додааст.

Эзоҳ
----

* Энциклопедияи Советии Тоҷик : [дар 8 ҷ.] / сармуҳаррир  А. С. Сайфуллоев. — Д. : СИЭСТ, 1978—1988.


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️  Гузариш ба унсури Викидода  Фарҳангҳо ва донишномаҳо | 
* Большая каталанская
* Большая российская (старая версия)
* Большая российская (научно-образовательный портал)
* Ларусса
* Britannica (онлайн)
* De Agostini
* Universalis

 |
| 

| Дар феҳристҳои китобшинохтӣ |
| --- |
| 
* BNE: XX2160040, XX5832522
* BNF: 12008440q
* GND: 4266253-9
* J9U: 987007587898705171
* LCCN: n82211109
* NLA: 35785030
* SUDOC: 027773426, 028201221
* VcBA: 492/6792
* VIAF: 308285754, 276194618, 176708206
* WorldCat VIAF: 308285754, 276194618, 176708206

 |

 |
**АСТРОБОТÁНИКА**, гиёҳшиносии кайҳонӣ, фасле дар астробиология, ки набототи мавҷудаи сайёраҳои Манзумаи Офтоб, бахусус Миррихро меомӯзад. Соли 1945 бо ташаббуси Г. А. Тихов роҳандозӣ шудааст. Тасдиқи асосии мавҷудияти рустаниҳо дар Миррих тағйироти мавсимӣ, аз ҷумла обшавии яхи қуллаҳои қутбҳо ва торикшавии баъзе минтақаҳои он мебошад, ки далели инкишофи рустаниҳо буда метавонад. Тафовути хусусиятҳои оптикии минтақаҳои торики ин сайёра аз хусусиятҳои оптикии набототи заминӣ (дар спектр (тайф)-и фурӯбурд мавҷуд набудани хатти хлорофилл, кам будани қобилияти инъикос дар соҳаи сурхи спектр) ҳамчун натиҷаи мутобиқшавии рустаниҳо ба шароити хеле сарди Миррих маънидод карда мешавад. Қисман ин падида то дараҷае дар Замин – дар Помир, Сибири Шимолӣ ва ғайра мушоҳида мешавад. Аммо усулҳои астробиология мавҷудияти рустаниҳоро дар дигар сайёраҳо мустақиман исбот накардаанд.

Адабиёт
-------

* Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — 664 с. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.

* Тихов Г. А. Астроботаника. Москва, 1949.
**«А́стон Ви́лла»** (номи пурра — **Бошгоҳи футболи «Астон Вилла»**, англ. Aston Villa Football Club, талаффузи инглисӣ: ['æstən ˈvɪlə 'futbɔ:l klʌb]) — бошгоҳи футболи инглисӣ аз шаҳри Бирмингҳеми шаҳристони Мидленси Ғарбӣ аст, ки дар Лигбартари Инглистон бозӣ мекунад. Бошгоҳ моҳи ноябри соли 1874 таъсис ёфта, соли 1888 яке аз бошгоҳ-поягузорони Лиги футболи Инглисро ташкил додааст. Соли 1992 низ дар бунёди Лигбартари Инглистон миёни бошгоҳ-поягузорон саҳм дорад. Вилланҳо 7 бор Қаҳрамони Инглистон, 7 маротиба барандаи Ҷоми Инглистон ва 5 маротиба ғолиби Ҷоми Лигаи футболи Инглистон шудаанд. Инчунин дар арсаи Урупо 1 Ҷоми Лигаи Қаҳрамонҳои Урупо, Суперҷоми УЕФА ва 2 Ҷоми Интертоторо соҳиб гаштаанд.

Таърих
------

Ҳайати ҳозира
-------------

Эзоҳ
----


  

Портал:Футбол

Пайвандҳо
---------
**АСҲÓБИ АЪРÓФ** (арабӣ: **أصحاب الأعراف** (аз асҳоб ва аъроф – аърофиён, бошандагони аъроф), дар таъбири қуръонӣ одамоне дар назаранд, ки рӯзи қиёмат муддате дар минтақаи ҳоил – дар миёни биҳишту дӯзах бо номи аъроф боқӣ мемонанд. Ба қавли машҳуре, ки аз Ҳузайфа, Ибни Аббос, Ибни Масъуд ва дигарон ривоят шуда, аспи арабӣ муъминоне ҳастанд, ки некиҳо ва бадиҳояшон бо ҳам баробар буда, ҳасаноташон барои духул ба биҳишт басанда набудааст. Қуръон пас аз зикре дар бораи аҳли биҳишт ва дӯзах ба баёни аъроф ва аспи арабӣ пардохта, ҷойгоҳеро бо ин ном баён медорад, ки болотар аз дӯзахиён ва поинтар аз биҳиштиён аст ва ба тарзе дар миёнаи онҳо воқеъ гардидааст, ки бошандагони он ҳам биҳиштиёнро мебинанду мешунаванд, ҳам дӯзахиёнро асҳоби аъроф мардонеро, ки онҳоро аз симояшон мешиносанд, нидо карда, ба онҳо гӯянд: **«Ҷамъи шумо ва истикборе, ки доштед, ба шумо суде набахшид?! Оё ҳаминҳоянд он касоне, ки қасам хӯрда будед, ки Худо ба онҳо раҳмате намерасонад?! Ба биҳишт дароед, ки (дигар) на хавфе бар шумо бошад ва на шумо (дар он ҷо) ғамгин мешавед!»** (7:46–48)  

  Ҳурони биҳиштиро дӯзах бувад аъроф,   

  Аз дӯзахиён пурс, ки аъроф биҳишт аст. (Ҳофиз)

Мафҳуми аъроф ва тасаввури ҷойгоҳе дар миёни биҳишту дӯзах дар андешаи динӣ ва фароянди эътиқодии ақвоми гузашта низ решаҳои амиқи фарҳангӣ ва таърихӣ дошта, дар фарҳангҳои динии куҳан ва осори ривоятии тамаддунҳои пешин бо тобиш ва муҳтавои хоссе таҷассум ёфтааст. Дар Авесто ва баъзе осори дигари дини зардуштӣ вожаи «майсувона» ва вожаи паҳлавии «ҳамес­тагон» номи ҷойгоҳест дар дунёи дигар, ки ҳар кӣ некиҳо ва бадиҳояш баробар ва ҳамвазн бошанд, ба он ҷо медарояд. Майсувона дар луғат ба маънои «омехта» аст ва он ҷойгоҳ ба он ҷиҳат майсувона номида шуда, ки аъмоли неку бади аҳли он бо ҳам омехта аст ва ҳеч ҷиҳате бар дигаре бартар набуда. Ҳаместагон дар луғат ба маънои «ҳамеша яксон» аст ва ин аз он рӯ буда, ки некиҳо ва бадиҳои аҳли он бо ҳам баробар ва яксонанд. Дар китоби «Минуи хирад» (фасли 6/банди 18, 19) дар бораи ҳамес­тагон омадааст: «Ба ҷуз гармо ва сармо онҳоро ҳеч офати дигаре нест».  

Бар асоси эътиқодоти масеҳиён низ дар миёни биҳиш­ту дӯзах манзили миёнае бо номи «пургаториюс» [Pur­gatorius] ба лотинӣ ва «лимбо» [Limbo] ба англисӣ вуҷуд дорад, ки аввалӣ ба маънои поккунанда ва дуюмӣ ба маънои ҳоил ва барзах аст. Ба андешаи динии онҳо ин ҷой­гоҳ дар миёнаи биҳишту дӯзах воқеъ гардидааст ва касе, ки гуноҳи нобахшудание анҷом дода, вале ҳангоми марг машмули афви Худованд қарор гирифта бошад, ба он ҷо бурда мешавад ва дар ниҳоят пас аз бозхости аъмоли халоиқ ба кори онҳо расидагӣ мешавад ва саранҷом ба биҳишт бурда мешавад.

Адабиёт
-------

* Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — 664 с. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.

* مسندالاماماحمد. القاهرة،۱۹۹۵؛
* ابنسعد. سننپیامبروایاماو. بیروت،۱۹۹۵؛
* ابنهشام. سیرةالنبوی. بیروت،۱۹۹۸؛
* المصباحالمنيرفیتهذيبتفسيرابنکثير. الریاض،۲۰۰۲؛
* الموسوعةالعربيةالعالميةالنسخةالالکترونية. الریاض،۲۰۰۴؛
* الدکتورمصطفیمراد. سیرةالرسول،القاهرة،۲۰۰۵؛
* صحیحمسلم. بیروت،۲۰۰۵؛
* صحیحالبخاری. بیروت،۲۰۰۷؛
* دائرةالمعارفتاریخاسلام. القاهرة،۲۰۰۷
**Асҳоби нор** (ар. أصحاب النَّار‎ — аз асҳоб ва нор — оташ) — ин истилоҳ дар Қуръон бо ду маънӣ истифода шуда, маъ­нои аввали он одамони аз дунё беимонрафтаи дӯзахӣ ва маънои дуюмаш фариштагони дарбони дӯзахро (ояти 31 сураи Муддассир) ифода мекунад. Асҳоби нор ба маънои аввали он хорию нигунбахтии беимонони дӯзахиро ба гунае (асҳоби ҷаҳим, асҳоби саъир, асҳоби машъама ва ғайра) таъкид ва сарзаниш мекунад. Бовар ба ҷазои аъмол дар охират ва эътиқод ба абадияти аҳли шақо дар оташ ҳарчанд дар таълимоти қуръонӣ ба таври мушаххас ва ба дур аз ҳар гуна афкори хурофие баён гардида ва имон ба он аз рукнҳои ақида ба шумор равад ҳам, вале қабули фалсафаи он ба ҳайси фароянди эътиқодӣ ба фар­ҳанги исломӣ маҳдуд намебошад, балки он дар зимни тамоми ақоиди динӣ ва ҳатто дар маҷмӯи эътиқодоти таҳ­рифгаштаи та­маддунҳои бостонӣ муҳимтарин асли ақи­да­тӣ ба шумор меравад. Тибқи маънои дуюми Асҳоби нор Худованд барои дарбонии дӯзах ва тадбири корҳои аҳли он дар рӯзи қиёмат нуздаҳ фариштаи дурушт, сахтгир ва нерумандро гумош­тааст, ки аз фармоишоти ӯ сарпечӣ намекунанд ва ба ҳар чӣ амр шавад, онро анҷом медиҳанд. (Қуръон: 66:6).

Адабиёт
-------

* Асҳоби нор / А. Боқизода // Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.

* الدکتوروهبهالزحیلی. تفسیروسیط. دمشق،۲۰۰۰؛
* المصباحالمنيرفیتهذيبتفسيرابنکثير. الریاض،۲۰۰۲؛
* الموسوعةالعربيةالعالميةالنسخةالالکترونية. الریاض،۲۰۰۴؛
* الدکتورشوقیابوخليل. اطلسالقراناماکن،اقوام،اعلام،دمشق،۲۰۰۳؛
* مصطفیخرمدل. تفسیرنور. تهران،۲۰۱۱.؛
* ابوالفضلبهرامپور. تفسیریکجلدئمبین. قم،۲۰۱۰
**АСҲÓБИ ШАҶАРÁ** (арабӣ: **أصحاب الشَّجَرَة** аз асҳоб ва ша­ҷа­ра – дарахт), саҳобагоне, ки пас аз шаш соли ҳиҷрати Паёмбар (с) дар маконе бо номи Ҳудайбия ба ӯ байъат намудаанд. Ҳудайбия дар фосилаи 22-километрии ғарби Мак­ка, бар сари роҳи пешинаи Ҷадда, воқеъ шудааст. Вақ­­те Муҳаммад (с) соли 628 ҳамроҳи ҳазору чорсад нафар саҳоба роҳи Маккаро бо ҳафтод шутур барои қурбонӣ пеш гирифт ва бар Ҳудайбия сарозер шуд, шутураш хобид. Ҳарчанд онро ба хестан водоштанд, аз ҷояш наҷунбид.  

Он гоҳ Паёмбар (с) бо ёронаш дар Ҳудайбия хайма зад ва ӯ намояндаи худ Усмон ибни Аффонро барои иблоғи мақсади омаданаш ба назди қабилаи Қурайш фиристод. Дар ин асно гурӯҳи синафарае аз ҷавонони Қурайш бе огоҳии сарони худ шабона ба мусулмонон ҳамла намуданд, ки дастаи посдорони шабона бо сардории Муҳаммад ибни Маслама онҳоро дастгир ва ба назди расули Худо (с) овард. Он Ҳазрат (с) бо изҳори ҳусни ният ва ба хотири пешгирӣ аз ҳар гуна амали таҳрикомез онҳоро раҳо кард. Намояндаи расули Худо (с) Усмон ибни Аффон муддате дер кард ва овоза шуд, ки мушрикони Қу­райш ӯро куштаанд. Он ҳазрат (с) мусулмононро ба бай­ъат фаро хонд. Пайғамбари Акрам (с) дар зери дарахте нишаста ва мардум бо ӯ байъат карданд, ки агар ҷанге пеш ояд, ақиб намегарданд (Қуръон: 48:18, 19).  

Бинобар ин, он байъат дар таърих бо номи «байъати ризвон» ва он дарахт бо номи «шаҷараи ризвон» шинохта мешавад ва муъминоне, ки дар он ҷо бо Пайғамбар (с) байъат кардаанд, «асҳоби шаҷара» ва ё «асҳоби байъати ризвон» ном гирифтанд (Қуръон: 48:10).

Адабиёт
-------

* Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — 664 с. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.

* .ابنهشام. سیرةالنبی. بیروت،۱۹۹۸؛
* وهبهالزحیلی. تفسیروسیط. دمشق،۲۰۰۰؛
* المصباحالمنيرفیتهذيبتفسيرابنکثير. الریاض،۲۰۰۲؛
* مصطفیمراد. سیرةالرسول. القاهرة،۲۰۰۵؛
* امیابنعبدالله. اطلستاريخانبياءورسولان. ریاض،۲۰۰۶؛
* شوقیابوخليل. اطلسالقراناماکن،اقوام،اعلام. دمشق،۲۰۰۹؛
* مصطفیخرمدل. تفسیرنور. تهران،۲۰۱۱