recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Девонаи Гулханӣ** (?, Ҳирот — 1345, Бағдод) — мусиқидон, навозанда, хонанда, шоир ва хаттоти форс-тоҷик.

Зиндагинома
-----------

Мусиқӣ ва шеъру хаттотиро дар зодгоҳаш омӯхт. Барои фарогирии ҳунар ба Бағдод рафта, назди Сафиуддин Абӯлмӯъмини Урмавӣ (1230—1292) сознавозӣ, хаттотӣ ва асосҳои назари ҳунарҳои бадеиро омӯхт. Муддати зиёд дар дарбори Ҳалокухон (1217—1265), Абоқахон (1234—1284) ба сифати мутриб, хаттот хидмат кардааст. Зимни ин барои маишати рӯзгор шабҳо дар гаробаҳо гулхан меафрӯхт ва аз ин рӯ тахаллуси «Гулханӣ»-ро интихоб карда, ғазалу қитъаҳои хуб мегуфт. Дар жанру шаклҳои шеърию мусиқӣ («савт», «амал», «навбат», «кор» ва ғайра), ба ашъори худ ва муосиронаш асарҳои марғуб офарида-аст. Махсусан, асарҳои «Пешрави Гулханӣ», «Амали Гулханӣ», «Амали Дебоча», ки дар таз-мини мақомҳои «Рост», «Наво», «Бузург» (бар усулҳои «Барафшон», «Сақил», «Шодиёна») дар ҳаёти мусиқӣ шуҳрат доштаанд. Девонаи Гулханӣ ки табъи баланд, дониши назарӣ дар мусиқии форсӣ дошт, асосҳои шеъри форсиро хуб медонист, Урмавӣ дар эҷоди рисолаҳои «Китобу-л-адвор», «Рисо-лат-уш-Шарафия», таснифоти овозии мусиқиаш аз қӯмакҳои эҷодиаш баҳравар шудааст.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Донишномаи Шашмақом. / Зери таҳрири Олимов К. Абдувалиев А. Азизӣ Ф. Раҷабов А. Ҳакимов Н. — Душанбе, 2009. — С. 61 — 60. - ISBN 978-99947-49-13-3.
**Шамсуддин Муҳаммад ибни Носири Сиҷзӣ** (қарни XII) — шоир ва нависандаи форс-тоҷик.

Зиндагинома
-----------

Асарҳои манзуму мансур (насри маснӯъ) доштааст, ки яке аз онҳо рисолаи тасаввуфии «Маҷмаъу-л-баҳрайн» мебошад. Ғазалу қасидаҳо ва рубоиҳояш дар тазкираҳо (мас. «Лубобу-л-албоб»-и Авфӣ) омадаанд. Абёти зер аз ӯст:

> Як саҳар бар дили мо боди сабое бифирист,  
> 
> Дардмандем аз щаҷри ту, давое бифирист.  
> 
> Гар сазовори гули равзаи васли ту наем,  
> 
> Охир аз боғи ҷафоҳот гиёе бифирист…
> 
>

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Шамсуддин // Ховалинг — Ҷӯяк. — Д. : СИЭСТ, 1988. — (Энциклопедияи Советии Тоҷик : [дар 8 ҷ.] /  сармуҳаррир М. Д. Диноршоев ; 1978—1988, ҷ. 8).
**Аршӣ** (қарни XVI) — шоири форс-тоҷик.

Зиндагинома
-----------

Мувофиқи маълумоти тазкиранигорон Мутрибӣ («Тазкирату-ш-шуаро») ва Хоҷа Ҳасани Нисорӣ («Музаккиру-л-аҳбоб») Аршӣ дар Бухорову Самарқанд таҳсил карда, улуми расмии даврро аз худ намуд. Дар айёми таҳсил ба шеър гуфтан оғоз кард. Дар анвои гуногун шеър мегуфт. Дар ибтидо «Субҳӣ», баъдан ба маслиҳати Хоҷа Ҳасани Нисорӣ «Аршӣ» тахаллус гирифт. Дар ин хусус вай гуфтааст:

> Шоҳаншаҳи иқлими сухан Хоҷа Ҳасан,   
> 
> Сад шукр, ки оқибат саги хешаш хонд.   
> 
> Гуфтам, ки: «Шаҳо, тахаллусам «Фаршӣ» неҳ»,   
> 
> Аз «Фарш» фаро гирифту бар «Арш» ниҳод.
> 
> 

Аз осори Аршӣ куллиёти ашъор, як девон ва як маснавӣ боқӣ мондааст. Нусхаи дастнависи куллиёти Аршӣ дар шаҳри Банкипур (Ҳиндустон), як нусхаи девону маснавиаш дар Институти забон, адабиёт, шарқшиносӣ ва мероси хаттии ба номи Абуабдуллоҳи Рӯдакии АИ ҶТ маҳфузанд. Ғазали зерин (ҷавоб ба ғазали Мӯҳташами Кошонӣ) намунае аз шеъри Аршӣ мебошад:

> То фикандӣ, моҳи ман, аз орази гулгунниқоб,   
> 
> Рафт сабр аз чарху нур аз моҳу тоб аз офтоб.   
> 
> Аз ҳуҷуми ноз мижгони ту ҳоҳад шуд ба ҳашр,   
> 
> Халқ нолону малак ҳайрону ҳақ дар изтироб…   
> 
> Орзу дорам, ки молам рӯи худ, эй шаҳсавор,   
> 
> Гоҳ бар наълу гаҳе бар рахшу гоҳе бар рикоб.   
> 
> Аз фироқи лаълу зулфу оташин рухсори ту,   
> 
> Шуд ҷигар хунобу дил дар печутобу тан кабоб.   
> 
> Хонд Аршӣ тоза ашъореву мутриб дар Ироқ,   
> 
> Муҳташам мадҳушу Майлӣ масту Ваҳшӣ шуд хароб.
> 
>

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Боз — Вичкут. — Д. : СИЭМТ, 2014. — 676 с. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2023, ҷ. 3). — ISBN 978-99947-33-46-0.
ГорелкаГармкунак (Горелка)
**Гармкунак**, **грелка** — василаест барои гарм кардани ҷой ё узви бадан.

Зери таъсири гармӣ дар ҷойе, ки гармкунак гузошта шудааст, гардиши хун беҳтар ва дард кам мешавад. Рафъи дард на танҳо ба ҳарорат, балки аз муддати истифодаи гармкунак низ вобаста аст. Гармкунакҳо аз рӯйи андоза, гунҷоиш, шакл ва тариқи муолиҷа гуногун мешаванд.

Гармкунаки резинӣ халтаро мемонад. Онро бо оби гарм пур мекунанд. Гунҷоишаш то 3 л аст. Барои истифода хеле мувофиқ мебошад. Сараввал аз се ду ҳиссаи гармкунакро бо об пур карда, ҳавои дохили онро боэҳтиёт мебароранд. Сипас даҳанакро хуб мебанданд ва гармкунакро бо дастмол печонида, ба ҷойи зарурӣ мегузоранд. Гармкунаки беҳад гармро аввал рӯйи кампал, баъди каме хунук шудан рӯйи ҷойпӯш ва сипас ба бадан гузоштан лозим аст. Пеш аз истифодаи гармкунак барои насӯхтан ё доғ пайдо накардан ба пӯст вазелин ё марҳам мемоланд. Гармкунакро бояд бо тавсияи духтур истифода кард. Ҳангоми дарди шадиди шикам (мас. аппендитсит, холетсистит ва ғайра), лат ёфтан, иллати пӯст, сирояти захм ва омосҳои бадфарҷом истифодаи гармкунак мамнӯъ аст. Ба гармкунак оби хунук низ пур мекунанд. Истифодаи он барои илоҷи рагкашии мушак, латхӯрӣ, хуномос (ҳематома) нафъ дорад.
гармкунаки барқӣ гармии хушк дошта, иқтидораш 40 Вт аст. Онро ба шакли кампал, миёнбанд, намадмӯза ва гиребон истеҳсол ва бо матоъи махсуси барқногузар ҷилд мекунанд. Ҳарорати чунин гармкунакро танзим кардан мумкин аст. Гармкунаки барқиро барои табобати радикулит, невралгия, неврит, артрит, миозит ва ғ. истифода мебаранд.

Гармкунаки кимиёӣ ба обу барқ ниёз надорад. Онро бо андаке ғиҷим кардан метавон ба кор даровард. Дохили гармкунаки кимиёӣ бо оҳаки ношукуфта, оҳанреза, намак ва ғ. пур карда шудааст. Аз ҳисоби вокуниши дохилии онҳо гармӣ (то 70-80°С) ҳосил мешавад.

Дар мавриди зарурат шишаҳои пластикии даҳонашон маҳкамро низ метавон чун гармкунак истифода кард. Гоҳе барои гарм кардани узви бадан рег ё тухми тафсондаи баъзе рустаниҳоро ба кор мебаранд. Онҳоро дар халтача гирифта ба ҷойи дардманд мегузоранд. Сӯистифода аз чунин гармкунак оқибати ногувор дорад.
Нигар низ Гармишифоӣ.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* Гармкунак // Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2023, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.
**Мулломир** (форсӣ: ملامیر‎) — деҳаест тобеъи ҷамоати шаҳраки Шайдони ноҳияи Ашт. Аз Мулломир то маркази ҷамоат 24 км, то маркази ноҳия 24 км. Аҳолиаш 2381 нафар (2020), тоҷикон.

Иқтисод ва иҷтимоъ
------------------

Дар деҳа мактаб, чойхона, китобхона, клуб, бунгоҳи тиббӣ, 2 мағоза, сартарошхона, 2 толори варзишӣ, масҷид ва дигар биноҳои маъмурӣ вуҷуд доранд. Деҳа аз чаҳор маҳалла иборат аст: Қалъа, Сомон, Ҷавонон ва Навобод.

Шуғли асосии аҳолии деҳа боғпарварӣ, деҳқонӣ ва чорводорӣ мебошад. Заминҳо аз сойи Надок ва якчанд сойҳои хурду чашмаҳо обёрӣ мешаванд.
Профессор, доктори илмҳои таърих Абдувалӣ Қушматов, профессор, доктори илмҳои геология ва минералогия Садриддин Абдураҳимов, энергетики хизматнишондодаи Тоҷикистон Абдусамӣ Абдувоҳидов, шоир ва рӯзноманигор Ҳамза ибни Ямин зодаи ҳамин деҳаанд.

Мавзеъи ҷангалии Надок дар тарафи шимолии деҳа воқеъ аст.

Маҳаллаҳои Мулломир
-------------------

|  |
| --- |
| **Маҳаллаҳои деҳаи Мулломир** |
| Маҳалла | Аҳолӣ |
| Қалъа |  |
| Навобод |  |
| Сомон |  |
| Ҷавонон |  |
|

Таърих
------

Ба қавли куҳансолони деҳаи Мулломир дар роҳи корвонгузар (як шохаи Шоҳроҳи Абрешим) қарор дошт ва дар деҳа 16 адад корвонсарой вуҷуд дошт. Роҳе, ки аз тариқи деҳа мегузашт, водии Фарғонаро бо шаҳри Тошканд мепайваст. Деҳаи Мулломир тахминан аз соли 1798 то соли 1876 ба Хонии Хӯқанд тобеъ буд.

Афроди шинохта
--------------

Шоирон ва рӯзноманигорон Ҳамза ибни Ямин, Ёқубҷон Охонов; Устодони Донишгоҳи давлатии Хуҷанд доктори илмҳои геология ва минералогия Садриддин Абдураҳимов; Энергетики хизматнишондодаи ҶШС Тоҷикистон Абдусамӣ Абдувоҳидов; Устодони ДМТ доктори илмҳои таърих, профессор Абдувалӣ Қушматов.

Аксҳои деҳаи Мулломир
---------------------

* ДеҳаДеҳа
* Маҳаллаи СомонМаҳаллаи Сомон
* "Деҳа аз баландӣ""Деҳа аз баландӣ"

Эзоҳ
----

Ҳамчунин нигаред
----------------

* Надок

Сарчашма
--------

* Тақсимоти маъмурии Ҷумҳурии Тоҷикистон — Д.: СИЭМТ, 2017. — 580 с. — ISBN 978-99947-33-68-2

Пайвандҳо
---------

* Сомонаи «Паёми кӯҳсор»


|  |  |
| --- | --- |
| Тоҷикистон | *Ин мақолаи нопурра аз ҷуғрофияи Тоҷикистон мебошад.Шумо метавонед бо пурра кардани ин ба Википедия кумак кунед.* |


| ⚙️ Flag of Tajikistan Маҳалҳои аҳолинишини ноҳияи Ашт |
| --- |
| Марказ | **Шайдон** |  |
| Шаҳраки Шайдон | Даҳана • Кулиҳоҷа • Мулломир |
| Деҳоти Ашт | Ашти Боло • Ашти Поён • Бобохайр • Дӯстӣ • Обиашт • Пискокат |
| Деҳоти Ифтихор | Аксинҷот • Каттасарқамиш • Қирққудуқ • Сарсабз • Ҷигда • Янгиқишлоқ |
| Деҳоти Меҳробод | Бахмал • Долона • Ертула • Қалъача • Чоҳи Исфаҳон • Работ • Хуҷистон |
| Деҳоти Ориён | Гулистон • Косагул • Қалам • Лабидарё • Наврӯз • Пахтакор • Сарвак • Сарваки Нав • Соҳили Сир • Ҷарбулоқ • Шаҳринав • Янгиобод |
| Деҳоти Ошоба | Ғарвонсой • Ғудос • Душанбеқишлоқ • Марҳамат • Ошоба • Себистон • Шивар • Эгамбердӣ Ҳоҷамбердиев |
| Деҳоти Понғоз | Бободархон • Понғоз • Понғози Боло • Сангбурон • Саро • Хиштхона |
| Деҳоти Пунук | Даҳанаи Боло • Дашт • Навбунёд • Навобод • Пунук • Сарипул • Сариҳавз • Чароғон |
| Деҳоти Шодоба | Гулшан • Қаҳрамон • Урмонтол |
Turkish pillow
* **Ҳунари тайёр кардан, дӯхтан ва оро додани тагсарӣ/ болишт/лӯла**

Дар рӯзгори тоҷикон навъҳои гуногуни тагсарӣ ҷой дорад. Шаклан онҳо чоркунҷаву росткунҷа мешаванд. Як навъи болишт лӯлашакл аст. Тагсарӣ/болишт/лӯла барои хоб истифода бурда мешаваду дар вақти истироҳат дар болои кӯрпача нишаста, онро таги даст мегиранд ё ба пушт монда ба девор такя мекунанд. Тагсарӣ/болишт/лӯла дар ҳар хонадон ҳаст. Эҳтиёҷ ба тагсарӣ/болишт/лӯла дар рӯзгори тоҷикон хеле бузург аст. Дар бисоти арӯс ҷой доштани миқдори муайяни тагсарӣ/болишт/лӯла ҳатмист. Болиштҳои арӯсӣ аз рӯи ороиш ҳам фарқ мекунанд: гулдӯзӣ, қӯроқ, зардӯзӣ ва дигар. Тагсарӣ/болишт/лӯла бо пахтаандозӣ, ороиши намуди беруна, намуди матоъ фарқ мекунанд.

1. ↑  Тагсарӣ. 14 июли 2016 санҷида шуд. Баргирифта аз сарчашмаи аввал 21 феврали 2017.
**ЛУҚО** لوقا (ибрӣ ар. לוקא‎, юнонӣ Λουκᾶς, русӣ Лука; фавт 84, Фива, Юнон) – муаллифи саввумин Инҷил ва китоби «Корномаи ҳавориён», пизишки юнонӣ ё сурёнӣ, ки дар Антиохия мезист; дар масеҳият дар шумори ҳафтод тан аз шогирдони Исо муқаддас дониста мешавад. Бо китобҳои муқаддаси яҳудӣ ошноии хуб дошт, фалсафаи юнонӣ, илми пизишкӣ ва ҳунари тасвириро омӯхта буд. Луқо аз ёрони Исо ва шоҳидони зиндагии заминии ӯ набуд. Аз рӯи анъана, бо Луқо шахсияти инҷилӣ – яке аз равандагон ба Эммаус (Инҷили Луқо, 24:13–35) айният дода мешавад, аммо ин бо маълумоти худи китоб (1:2) мутобиқат надорад. Эҳтимол, Луқо ҳангоми сафари таблиғии дуввуми Павели ҳаворӣ ба масеҳият гаравида, аз ҳамкорони наздиктарини ӯ гардидааст (Колоссиён, 4:14; Филимон, 24:2; Тимофей, 4:10). Луқо овозаи Исои Масеҳро шунида, ба Фаластин омад ва таълимоти ӯро пазируфт. Аз рӯи ривояти калисоӣ, баъди шаҳодати Павели ҳаворӣ дар Рим Луқо он ҷоро тарк кард ва ба қасди таблиғ ба Ахайя, Либия, Миср ва Фиваида ба сафар баромад. Барои таблиғи Инҷил дар ш. Фива ба дор кашида шуд. 
Луқо тимсолҳои «Модархудо бо Кӯдак», ҳавориён Петр ва Павелро нигошт ва нахустин пайкарнигор гардид. Инҷилро солҳои 62–63 дар Рим зери роҳбарии Павели ҳаворӣ ва китоби «Корномаи ҳавориён»-ро низ, ки идомаи Инҷилҳои чоргона аст, ҳамон солҳо дар ҳамон ҷо навишт. Дар Инҷили Луқо ишорае ба муаллифи китоб нашуда, вале номи ӯ, бар асоси ривояти калисоӣ, бори нахуст дар папируси фарогири матни он (навиштаи байни солҳои 175–225) сабт шудааст. Бештари донишмандон таърихи эҷоди Инҷили Луқоро солҳои 70–80-уми асри 1 гуфта, пажӯҳишгарон бар ин назаранд, ки он на дар Фаластин, балки дар Антиохия ва ё яке аз вилоятҳои Юнон (Ахайя, Беотия) ба забони юнонӣ навишта шудааст. То Замони Нав нуқтаи назаре роиҷ буд, ки Инҷили Луқо пас аз Инҷилҳои Матто ва Марқус бо истифода аз маводди онҳо таълиф шудааст. Алҳол назарияи ба ном «ду маъхаз» нуфузи бештар дорад, ки аз рӯи он, Луқо ҳангоми навиштани асари худ аз Инҷили Марқус (ё матни то замони мо нарасидаи Нахустинҷили Марқус) ва ба ном «маъхази Q» истифода кардааст.
Рӯзҳои ёдбуди Луқо аз рӯи тақвими Калисои православии рус: 22-юми апрел (5-уми май), 18(31)-уми октябр, 4(17)-уми январ–дар Калисои ҷомеъи 70 расул; дар Калисои католикии римӣ: 18-уми октябр.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Зуҳр // Энсиклопедияи Миллии Тоҷик. — Д. : СИЭМТ, 2011—2023. — С. Китоби Муқаддас. Аҳди Қадим ва Аҳди Ҷадид. Стокголм, 1999; Кассиан (Безобразов). Христос и первое христианское поколение. М. 2006.. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2023).
**Ҳунарпешаи хидматнишондодаи ҶШС Тоҷикистон** (ё ин ки «Артисти хизматнишондодаи РСС Тоҷикистон») — унвони фахрии кормандони санъат ва маданият, ки бо Укази Президиуми Совети Олии ҶШС Тоҷикистон 28 марти 1939 таъсис ёфтааст. Мувофиқи низомнома ин унвон ба артистон, актёру коргардонҳои театру кино, дирижёрон, оҳангсозону мутрибон, кормандони эҷодии сирк ва намояндагони дигар бахшҳои фарҳанг, ки бо маҳорати баланд ва фаъолияти пурсамари эҷодиашон ба рушди санъати ҷумҳурӣ мусоидат намудаанд, эҳдо мегардид.

Нигаред низ
-----------

* Феҳристи Ҳунарпешаҳои хизматнишондодаи ҶШС Тоҷикистон
* Ҳунарпешаи шоистаи Тоҷикистон

Эзоҳ
----

1. ↑  Энсиклопедияи советии тоҷик, Ҷилди 1.(А — Гавҳар) — Душанбе,1978, — с. 246.
**Бӯстон Сулаймонова** — деҳа дар ҷамоати деҳоти Иттифоқи ноҳияи Абдураҳмони Ҷомӣ. Аз Бӯстон Сулаймонова то маркази ҷамоат ва ноҳия 1 км. Аҳолиаш 2335 нафар (2017), тоҷикон.

Таърих

Мувофиқи иттилои сокини деҳа Ҳомид Амиров аҳолии деҳа солҳои 1948 аз водии Рашт, Ромит ва Бадахшон муҳоҷир шуда, дар ҳайати колхози Миронович кор кардаанд. Бураков Кишвар ва Неъмонов Амир яке аз аввалин сарварони бригадаи колхози мазкур будаанд. Деҳа ба ифтихори аввалин бригадирзан ва мудири боғча – Бӯстон Сулаймонова, ки то солҳои 1960 дар колхози Озарбойҷони ноҳияи Куйбишев (ҳозира Абдурраҳмони Ҷомӣ) фаъолият кардааст (аз соли 1970), номгузорӣ шудааст. Дар деҳаи мазкур нимпайкараи ӯ гузошта шудааст.

Иқтисод
-------

Мактаби таҳсилоти миёнаи умумӣ, бунгоҳи тиббӣ, китобхона, клуб, 5 нуқтаи савдои хусусӣ дорад. Соҳаҳои асосии хоҷагӣ: сабзавоткорӣ, пахтакорӣ ва боғдорӣ. Заминҳо аз наҳри Аскари Шоҳ обёрӣ мешаванд.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* Феҳристи номи маҳалҳои Тоҷикистон — Д.: СИЭМТ, 2013. — 332 с. — ISBN 978-99947-33-54-5
* Бӯстон Сулаймонова // Боз — Вичкут. — Д. : СИЭМТ, 2014. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2023, ҷ. 3). — ISBN 978-99947-33-46-0.



|  |  |
| --- | --- |
| Тоҷикистон | *Ин мақолаи нопурра аз ҷуғрофияи Тоҷикистон мебошад.Шумо метавонед бо пурра кардани ин ба Википедия кумак кунед.* |
Афзалуддин Садри Турка**(أفضلالدین صدر ترکه) Хоҷа Афзалуддин Муҳаммади Турка (соли таваллуд номаълум — 1446, Исфаҳон) — шоири форс-тоҷик, яке аз намояндагони маъруфи тасаввуф. Писари Абуҳомиди Турка. Дар назди падараш улуми мутадовилаи даврро омӯхт ва чун шахси таҳсилкардаву донишманд шуҳратманд гардида буд. Афзалуддин қурбони фитнаву задухӯрдҳои байниҳамдигари Шоҳрух ва писараш Абусаид Мирзо (ҳукмронони темурӣ) гардид. Абусаид ба Исфаҳон ҳуҷум кард ва мехост онро ба даст бигирад. Падараш, ки аз кори писар норозӣ буд, ба Исфаҳон омад. Абусаид Мирзо гурехт. Шоҳрух якчанд нафареро, ки ба дарбори ҳокими шаҳр қаробат доштанд, аз ҷумла, Афзалудинро ба асирӣ гирифт ва ба Сова бурда, ба дор кашид. Аз Афзалудин ба ғайр аз ашъори дар анвои гуногуни назм сурудааш, инчунин тарҷумаи китоби Абулфатҳ Муҳаммад ибни Абулкарими Шаҳристонӣ (1086—1153) «Ал-милал ва-н-ниҳал», ки дар тарҷума онро «Танқеҳу-л-адилат ва-л-илал фӣ тарҷамат китоб ал-милал ва-н-ниҳал» ном додааст, боқӣ мондааст.**

Адабиёт
-------

* Худжанд [Энциклопедия]. Д. 1999

Сарчашма
--------

* Афзалуддин Садри Турка // Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2023, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.
**Мирзосаид Абдулло́ев** (номи аслиаш **Сергей**, номи падараш **Константин**, 1882, Оренбург — 1928, Душанбе) — яке аз муборизони фаъоли пойдор ва мустаҳкам намудани Ҳокимияти Советӣ дар Тоҷикистон.

Зиндагинома
-----------

Аз оилаи коргари русоли Баъди вафоти падараш ба Тошкент омада, ба дастаи сайёри дорбозону масхарабозон ҳамроҳ шуд. Бо ҳамин гурӯҳ ба Ҳисор омад. Аз ҳамон вақт номи Саидро гирифт. Ба ғайр аз забони модарӣ (русӣ) забонҳои тоҷикӣ ва ӯзбекиро хуб медонист, бинобар ин дар мактаби маҳаллӣ зуд хати арабиро аз худ кард. Минбаъд тарҷумон ва мирзои беки Ҳисор ва аз амалдорони Душанбе буд. Аз ин рӯ то инқилоб дар байни мардум бо номҳои Мирзо Муҳаммад Саид ва Саиди тилмоч машҳур буд. Январи 1913 ба балвои рӯҳониёни Ҳисор зид баромада, ба деҳаи Дастгираки Ёвон бадарға шуд. Ба Душанбе баргашта, ба духтари ҳунарманди маҳаллӣ Абдуллои читгар хонадор шуд (аз ҳамин вақт Абдуллоев). Баъди инқирози аморати Бухоро ва ба Ҳисор омадани экспедитсияи ҳарбию сиёсӣ Абдуллоев раиси Комитети револютсионии Душанбе (1921 — 23) буд. Дар ин вазифа ӯ дар тарғиби ғояҳои инқилобӣ, барҳам задани боқимондаҳои феодалӣ, ба амал овардани ислоҳоти аграрӣ ба манфиати деҳқонони меҳнаткаш корҳои бисёреро ба анҷом расонд. 18 июли 1922, баъди аз дастаи Анварпошшо озод карда шудани Душанбе, Абдуллоев раиси Комиссияи фавқулодаи диктаторӣ оид ба ташкили Комитети револютсионии вилояти Душанбе таъйин шуд, минбаъд — узви комиссияи диктаторӣ — сардори комитети револютсионӣ, узви комиссияи таъмини хӯрокворӣ барои Армияи Сурх, узви Комиссия оид ба муборизаи зидди босмачигӣ дар полки 10-уми савора буд. Солҳои 1924 — 25 раиси Суди халқии вилояти Душанбе, дар як вақт сардори Управленияи милитсияи Бухорои Шарқӣ. Дар охирҳои умраш Абдуллоев дар шуъбаи махсуси корпуси 13-уми тирандозӣ хидмат карда, дар барҳам додани босмачигӣ ва мустаҳкам намудани Ҳокимияти Советӣ фаъолона иштирок дошт.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* Абдуллоев Мирзосаид // А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2023, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.
**Криштиа́ну Рона́лду душ Са́нтуш Аве́йру** (португалӣ: Cristiano Ronaldo dos Santos Aveiro; 5 феврали соли 1985, Фуншал, Портуғол) — футболбози портуғолӣ, сарвони бошгоҳи «Ан-Наср» ва тими миллии Портуғол. Дорандаи 5 тӯби тиллоӣ.

Аввалин футболбозест, ки дар Лигабартари Инглистон, Ла Лигаи Испониё ва Силсилаи А-и Итолиё унвони қаҳрамониро соҳиб шудааст. Ӯ аз тарафи федеросиюни футболи Портуғол дар таърихи Портуғол ҳамчун беҳтарин футболбоз эътироф шуд. Дар таърихи бошгоҳи «Реал Мадрид» ва тими миллии Портуғол мақоми голзани беҳтаринро дорад.

Роналду беҳтарин бозигари ҷавон дар Чемпионати футболи Урупо 2004 дониста шуд. Қаҳрамони лигабартари Инглистон дар мавсими 2006/2007, (беҳтарин бозигар, беҳтарин бозингари ҷавон) – 2007/2008, (беҳтарин бозигар) – 2008/2009. Дорандаи «Кафши тиллоӣ» дар солҳои 2008, 2011, 2014 ва 2015. Соли 2008 аз рӯи интихоби УЕФА беҳтарин футболбози сол дар футболи бошгоҳии УЕФА ва Лигаи қаҳрамонҳо дониста шудааст, соҳиби «Тӯби тиллоӣ (France Football)» ҳамчун футболбози беҳтарини ҷаҳон ва мукофоти «Бозингари сол, ФИФА» гардидааст. Соли 2015 се карат дорандаи «Тӯби тиллоӣ (France Football)», ҳамчун футболисти беҳтарини ҷаҳон дар соли 2014 дониста шудааст.

Зиндагинома
-----------

Криштиа́ну Роналду 5 феврали соли 1985, (Фуншал) дар Мадейра, Португалия ба дунё омадааст. Номи дуюми Криштиану ҳангоми таваллуд (фарзанди чорум дар оила) *Роналду*, аз рӯи интихоби падараш, ба муносибати номи президенти ИМА Роналд Рейган, гузошта шудааст.

Падари Роналду соли 2005 аз ҳисоби нушокиҳои спиртӣ вафот кард. Роналду чахор фарзанд дорад.

Маснади бошгоҳӣ
---------------

Мунтахаби миллӣ
---------------

Ҷоизаҳо
-------

Пайвандҳо
---------



|  |  |
| --- | --- |
| Тӯби футбол | *Ин мақолаи нопурра дар бораи бозингари футбол мебошад.Шумо метавонед бо пурра кардани ин ба Википедия кумак кунед.* |

Эзоҳ
----

1. 1 2  Cristiano Ronaldo | Web Oficial | Portugal Seleção
2. ↑  Криштиану Роналду
**Қайиндӣ** (қирғ. *Кайыңды* , шакли **Қайинда** низ истифода мешавад) — шаҳр дар вилояти Чуйи Қирғизистон, маркази маъмурии ноҳияи Панфилов.

Шаҳрак соли 1914 ҳангоми сохтмони хатти роҳи оҳан таъсис дода шудааст. Истгоҳ сохта шуд, корҳои омодагӣ гузаронида шуданд, аммо бинобар рӯйдодҳои инқилобии соли 1917, сохтмони роҳ танҳо соли 1923 оғоз ёфт. Соли 2012 шаҳраки навъи шаҳрии Кайиндӣ мақоми шаҳрро ба даст овард .

Он дар 77 км ғарби Бишкек дар наздикии шоҳроҳи M39 Алма-Ата—Тирмиз ҷойгир аст. Истгоҳи роҳи оҳани ҳамном дар хатти Бишкек - Чалдовар. Назорати сарҳадӣ (гузаргоҳи назоратӣ) "Қайинди-роҳи оҳан" дар марз бо Қазоқистон, ки дартар дар 19 километр ҷойгир аст.

Дар ин шаҳр корхонаи шакари ҶСШК Қайиндӣ-Кант, ки соли 1963 ба истифода дода шудааст ва ҶСК Заводи кабели Қайнди (собиқ Киргизкабел), ки соли 1960 кушода шудааст, ҷойгир аст. Ба ғайр аз муассисаҳои таълимӣ, як мактаби ноҳиявии рассомии бачагона низ ҳаст.

Ном
---

Тарҷума аз қирғизӣ "каинди" маънои "фаровон бо тӯсҳо"-ро дорад.

Эзоҳ
----

1. ↑  Перепись населения Киргизии 2009 года
2. ↑  Сайт администрации города Каинда. 28 феврали 2021 санҷида шуд. Баргирифта аз сарчашмаи аввал 17 сентябри 2019.
3. ↑  Жогорку Кенеш одобрил законопроект, предусматривающий преобразование 19 ПГТ в села и города. 28 феврали 2021 санҷида шуд. Баргирифта аз сарчашмаи аввал 28 марти 2013.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️  Гузариш ба унсури Викидода  Фарҳангҳо ва донишномаҳо | 
* Большая каталанская

 |

| ⚙️ Шаҳрҳои Қирғизистон |
| --- |
|  | Шаҳрҳо | 
* Бишкек
* Балиқчӣ
* Ботканд
* Исфана
* Қайинди
* Қанд
* Қадамҷой
* Қаро-Болта
* Қаро-Кӯл
* Қаро-Кӯл (маркази Ҷалол-Обод)
* Қаро-Сув
* Қизил-Кия
* Қучқор-Ота
* Майлув-Су
* Норин
* Навкат
* Сулукта
* Талас
* Тош-Кумур
* Тахмоқ
* Тоқтуғул
* Узканд
* Ӯш
* Ҳайдаркон
* Чолпон-Ота
* Ҷалол-Обод

 |  |
**Саидбухорӣ Маҷидов** (15 августи 1952, ноҳияи Восеъ — 31 июли 2014, Душанбе) — арбоби фарҳангӣ, Корманди шоистаи маданияти Тоҷикистон (1994).

Зиндагинома
-----------

Соли 1974 Донишкадаи давлатии санъати ба номи М. Турсунзодаро хатм намуда, ба сифати маъмури Театри халқии ноҳияи Ҳамадонӣ (1974—1975), роҳбари бадеӣ ва директори Хонаи маданият (1975—1978), мудири шӯъбаи фарҳанги ҳамин ноҳия (1978—1995), сардори идораи фарҳанги вилояти Хатлон (1995—2003), директори Театри давлатии лӯхтаки шаҳри Душанбе ва сарвари ансамбли давлатии рақсии «Лола» (2003—2012) кор кардааст. Аз соли 2012 то поёни умр директори Филармонияи давлатии Тоҷикистон ба номи Шариф Ҷӯраев буд.

Эзоҳ
----
**Масҷиди Абдуллоҳхон** — ёдгории меъмории мансуб ба садаи XVI, масҷиди ҷомеи деҳаи Навгилеми ноҳияи Исфара. Масҷид дар замони хони Шайбонӣ Абдуллоҳхон (1557—1599) соли 1585 сохта шудааст. Соли 1909 дар саҳни ҳавлии масҷид аз хишти пухта Саид Алибой ном шахс манорае бунёд намуд.
Масҷиди Абдуллоҳхон гунбаздор аст. Дарозии бино 20,2 м, мавзеи марказии он 10,47 м, қанотҳо 15, 15 — 18,65 м, баландии равоқ 9м-ро ташкил медиҳад. Меҳроби паҷтаркаи масҷид ҳошияҳои музайян ва бурҷҳои гаҷкорӣ дорад. Тоқи қисми шарқӣ чун роҳрав истифода шуда, пештоқро бо бинои марказии гунбаздор мепайваст. Гунбази куррашакл болои устувонаи на он қадар баланд бунёд ёфтааст. Масҷид намотоқи умқӣ дошта, бари он 10,7 м аст ва дорои нақшу нигори рангаву катибаҳои кӯфӣ ва хиштҳои зебо мебошад. Тоқи намо дар ҳошияҳояш ба усули «гиреҳ» оро дода шудааст. Нақшҳои ҳамаи қисмҳои чӯби шифт ва сарсутунҳо рангҳои сурх, сабз ва кабуд доранд.
Тибқи шаҳодати калонсолон дар мадраса мударрисон Домулло Мирабдулло, Мулло Маҳмудхӯҷа, Мулло Соҳиб, Мирзоабдулло, Муҳаммадҷони Махдум ва мутаваллиҳо Мулло Поччохӯҷа, Мулло Нуруллохӯҷа ба таълиму тадриси толибилмон пардохтаанд.
Ёдгорӣ дар муҳофизати давлат қарор дорад. Ба истиқболи 1100-солагии давлати Сомониён Масҷид ҳамчун иншооти ҷашнӣ пурра таъмиру тармим ва эҳё гардид.

Эзоҳ
----

1. ↑  Саҳифаи асосӣ/Муассисаи давлатии "Пажӯҳишгоҳи илмӣ тадқиқотии фарҳанг ва иттилоот". 14 марти 2015 санҷида шуд. Баргирифта аз сарчашмаи аввал 21 апрели 2016.

* Энциклопедияи Советии Тоҷик : [дар 8 ҷ.] / сармуҳаррир  А. С. Сайфуллоев. — Д. : СИЭСТ, 1978—1988.



|  |  |
| --- | --- |
| Аллоҳ | *Ин мақолаи ба Ислом алоқаманд нопурра аст. Шумо метавонед бо пурра кардани он ба Википедиа кӯмак кунед.* |



|  |  |
| --- | --- |
|  | *Ин мақола дар бораи масҷид ва ё ҷойҳои Исломӣ нопурра мебошад. Шубо метавонед ба Википедиа бо пурра кардани он кӯмак расонед*. |
**Ҳавошиносӣ** ва ё **Метеорология** — илм дар бораи таркиб ва хосиятҳои муҳит ва раванди ҳодисаҳои табии дар он.
Дар бисёр давлатҳои ҷаҳон ҳавошиносиро физикаи муҳит меноманд, ки ба маънои ҳозираи он бисёртар мувофиқ аст. Қисми зиёди ҳавошиносон бо моделсозии обу ҳаво, иқлим ва ташхиси муҳит (бо истифода аз дастгоҳҳои гуногун)машғуланд. Дигарон дар корхонаҳои давлатӣ ва ҳарбӣ, ширкатҳои хусусӣ кор карда, маълумот барои обу ҳаво ба авиатсия, баҳргардон, хоҷагии деҳот, сохтмон пешниҳод намуда, инчунин тавассути радои ва оинаи нилгун онро паҳн менамоянд.

Таърихи илм
-----------

Гумболдт кори Хосе де Акоста-ро оид ба ташхис дар соҳаи ҳавошиносӣ ва физика баланд баҳо дода барои кашфиётҳои зиёдаш ӯро ба унвони "Асосгузори геофизика" арзёби намуд. Дар "Таърих"-и ӯ (с. 1590) бори аввал барои хамгашти изотермии хатҳо ва тақсимоти гармӣ вобаста аз арз, дар бораи рафти гардиш ва ҳодисаҳои табии, ба мисли: фарқияти иқлим, фаъолияти кӯҳҳои оташфишон, заминҷунбӣ, намудҳои бод ва сабабҳои пайдошавии онҳо, фикру мулоҳизаҳо пешниҳод гаштаанд. Пас аз кашфиёти маду ҷазр аз тарафи Нютон, Акоста табиати онҳоро, ки бо моновабат ва ҳамбастагии фазаҳои Моҳ вобаста аст, шарҳ дод. Ӯ низ бори аввал сунами, ки баландиаш 25 м буду то 10 км ба рӯи хушки паҳн гашт, рӯи қалам овард.

### Таърихи ҳавошиносӣ дар Тоҷикистон

Бахшҳои ҳавошиносӣ
------------------

* Иқлимшиносӣ
* Ҳавошиносии динамикӣ (азхуд намудани механизмҳои равандҳои муҳитӣ)
* Ҳавошиносии физикӣ (коркарди усулҳои ташхиси радиолокатсиони ва коинотии ҳодисаҳои муҳит)
* Ҳавошиносии синотикӣ (илм дар бораи қонунияти тағироти обу ҳаво).

Мавзӯҳои тадқиқот
-----------------

* протсесҳои физики, химиёвӣ дар обу ҳаво
* таркиби муҳит
* сохти обу ҳаво
* реҷаҳои гармии обу ҳаво
* гардиши нами дар обу ҳаво
* гардиши умумии обу ҳаво
* майдонҳои электрикӣ
* ҳодисаҳои оптикӣ ва акустикӣ
* сиклон
* антисиклон
* бод
* ҷабҳаи муҳит
* иқлим
* обу ҳаво
* абр

Васоити техникӣ
---------------

* Маркази ҳавошиносӣ
* Мили ҳавошиносӣ
* Мушаки ҳавошиносӣ
* Мили кардани фосилавии Замин

Боз нигаред
-----------

* Обу ҳаво
* Микро ҳавошиносӣ
* Таъсири фаъол ба равандҳои гидроҳавошиносӣ

Пайвандҳо
---------

* Ҳавошиносӣ ва иқлимшиносӣ бо забони русӣ — мақола дар «Кругосвет»
* Торнамои Маркази илми ва тадқиқотии гидроҳавошиносии Федератсияи Рус
* Луғати ҳавошиносии Донишкадаи ҷуғрофияи Академияи Улуми Русия
**Ҳоҷӣ Ҳусайн Мӯсозода** (зод. 10 июни 1955, деҳаи Ростровут, ноҳияи Ғончӣ) — донишманди ислом, шоир, номзади илмҳои филология (2004), сархатиби масҷиди Шайх Муслиҳиддин ва муовини раиси Шӯрои уламои Маркази исломии Ҷумҳурии Тоҷикистон.

Зиндагинома
-----------

Ҳоҷӣ Ҳусайн Мӯсозода 10 июни соли 1955 дар деҳаи Ростровути ноҳияи Ғончӣ ба дунё омадааст. Баъди хатми мактаби миёна соли 1973 ба мадрасаи «Мири Араб»-и Бухоро дохил шуда, онро соли 1978 бомуваффақият хатм намудааст. Баъдан тайи солҳои 1978—1990 вазифаи сархатиби масҷиди ҷомеи «Ғулакандоз»-и ноҳияи ба номи Ҷаббор Расуловро адо кардааст. Солҳои 1990—1992 дар факултаи улуми қуръонии Донишгоҳи байналмилалии исломии Либиё таҳсили илм кардааст.

Ҳоҷӣ Ҳусайн Мӯсозода дар ибтидои соли 1993 сархатиби масоҷиди вилояти Ленинобод интихоб шуда, аз соли 1994 ҳамчун сархатиби масҷиди Шайх Муслиҳиддин ва ҳамзамон ноиби муфтии мусалмонони Тоҷикистон адои вазифа кардааст. ӯ аз моҳи майи соли 1997 инҷониб Раиси Шӯрои уламои вилояти Суғд, сархатиби масҷиди Шайх Муслиҳиддин ва дар як вақт муовини Раиси Шӯрои уламои Маркази исломии Ҷумҳурии Тоҷикистон интихоб шуда, то кунун дар ин мақом адои вазифа мекунад.

Таълифот
--------

Солҳои 1993—2012 беш аз 100 мақолаи ӯ дар матбуот чоп шуда, зиёда аз 300 барномаю суҳбатҳояш дар мавзӯъҳои гуногуни динӣ ва панду ахлоқӣ дар телевизион манзури мардуми шарифи Тоҷикистон шудаанд.

Ҳашт китоби ӯ таҳти унвонҳои «Гавҳари имон мафурӯш» (1997), «Бунёди оила дар ислом» (1998), «Сию се суҳбати судманд» (2001), «Ҳазрати бузургвор» (2001), «Маъхаз-ул-маъонӣ аз оёти қуръонӣ» (2004), «Ҳаҷнома» (2007), «Табйин-ул-ҳақоиқ» (2008), «Анвор-ул-мактубот» (2009), «Мазҳаб ва соҳибмазҳаб» (2011) бо теъдоди умумии 8000 нусха интишор ёфтааст.

Фаъолияти илмӣ
--------------

Ҳоҷӣ Ҳусайн Мӯсозода соли 2004 дар заминаи китобаш «Маъхазу-л-маъонӣ аз оёти қуръонӣ» дар мавзӯи «Усули истифодаи оёт ва қиссаҳои қуръонӣ дар „Маснавии маънавӣ"-и Ҷалолиддини Румӣ» рисолаи илмиро барои дарёфти дараҷаи илмии номзади улуми филологӣ дифоъ намудааст. Китоби ӯ таҳти унвони «Илм дар тасаввуф» таҳқиқоти наве дар пажӯҳиши тасаввуфшиносӣ ба шумор меояд.

Сафарҳо
-------

Ҳоҷӣ Ҳусайн Мӯсозода тӯли фаъолияти беш аз сисолаи хеш ба бисёр мамолики Шарқу Ғарб, аз ҷумла Арабистони Саудӣ, Эрон, Кувайт, Урдун, Сурия, Туркия, Миср, Либиё, Алҷазоир, Фаластин, Имороти Муттаҳидаи Арабӣ, Кипр, Италия, Нигерия, Мали, Мавритания, Малайзия, Уганда, Сенегал сафарҳои хидматӣ анҷом додааст.

Эзоҳ
----

1. ↑  Аъзои Шӯрои уламои Маркази исломӣ — Маркази Исломии Ҷумҳурии Тоҷикистон. *shuroiulamo.tj*. 9 феврали 2024 санҷида шуд.
2. ↑  *Мусозода Хочи Хусайн.* Способы использования аятов и сказаний Корана в "Месневи маънави" Джалолиддина Руми : автореферат дис. ... кандидата филологических наук : 10.01.03(рус.). *search.rsl.ru*.  Search RSL. 9 феврали 2024 санҷида шуд.
**Лутфия Айнӣ** ( 13 майи соли 1934, шаҳри Самарқанд - ваф.7 майи соли 2015, шаҳри Душанбе ) — олим, санъатшинос, Ходими шоистаи ҳунари Тоҷикистон (1991). Духтари нависанда ва арбоби фарҳанги тоҷик Садриддин Айнӣ.

Зиндагинома
-----------

Хатмкардаи факултети санъатшиносии Донишгоҳи давлатии Москва ба номи М. В. Ломоносов (1955). Ходими илмии Осорхонаи миллии Тоҷикистон ба номи Камолиддини Беҳзод ва Институти таърих, бостоншиносӣ ва мардумшиносии ба номи Аҳмади Дониши АИ Ҷумҳурии Тоҷикистон буд. Муаллифи асарҳои бисёр дар бораи санъати классикии Шарқи Миёна (меъморӣ, суратгарии миниатюрӣ, ҳунармандӣ) ва санъати муосири Тоҷикистон. Асарҳои Лутфия ба бисёр забонҳои хориҷӣ нашр шудаанд. Аз соли 1964 узви ИР Тоҷикистон. Духтари хурдии устод Садриддин Айнӣ — асосгузори адабиёти навини тоҷик ва Қаҳрамони Тоҷикистон рӯзи 7 майи соли 2015, дар синни 81-солагӣ дар шаҳри Душанбе аз дунё даргузашт.

Осор
----

* Искусство Таджикской ССР, Л. 1972;
* Искусство Средней Азии эпохи Авиценны, Д. 1980;
* Туренко К. Мастер книжной графики, Д. 1985;
* Изобразительное искусство Таджикской ССР, М. 1986;
* Сабзали Шарипов, Д. 1998;
* Художники Турции и Таджикистана, Д. – Анкара, 2009.

Эзоҳ
----

1. ↑  Лутфия Айнӣ, духтари устод Садриддин Айнӣ даргузашт

Сарчашма
--------

* А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — 608 с. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2023, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.
**Бобоқосим** (форсӣ: آرامگاه باباقاسم‎‎) — мақбара, зиёратгоҳ дар Исфаҳон.

Қабри Муҳаммад Бобоқосими Исфаҳонӣ, орифи садаи XIV. Соли 1324/25 яке аз муридонаш ба номи Хоҷа Саййидуддин Сулаймон ибни Шарифуддин Абиҳасан ибни Толути Домғонӣ барои вай мадрасае бино кард, ки бо номи «Имомия» низ шуҳрат дорад. Бобоқосим баъди вафоташ дар наздикии ҳамин мадраса дафн шуд ва ҳамон шогирдаш с. 1340/41 хонае бар мазори Бобоқосим бино кард, ки аз ёдгорҳои пурарзиши Эрон ба ҳисоб меравад. Бино дар рӯйи як чаҳоргӯшае қарор дорад ва пӯшиши дохили он ба сурати гунбади нимкуравӣ аст. Дар сақфи хиштии мақбара тарҳи ситораи ҳаштпари бузурге дида мешавад, ки 8 ситораи хурдро дар маркази гунбад дар бар гирифтааст. Намои берунии гунбад аз ҳарами 8-тарка иборат аст, ки ба рӯйи як гардании ҳаштгӯша қарор гирифтааст. Дар намои мақбара таркибе аз хишткорӣ ва кошикорӣ ба кор рафтааст. Катибаи болои дарро соли 1644 Муҳаммадризо Имомӣ дар давраи сафавиён бо хатти сулс навишта, номи Оқо Замонро, ки дар таъмири гунбад ширкат намуда буд, зикр кардааст. Намои иморат кошикорӣ шудааст. Чанд катиба дар намои деворҳои дохилӣ ва берунии мақбара вуҷуд дорад, ки таърихи бино ва номи усторо зикр кардаанд. Аз нуктаҳои ҷолиби таваҷҷуҳ дар ин бино, ки аз осори пешин фарқ дорад, истифодаи ранги сиёҳ дар канори рангҳои сафед ва обии равшан ва лоҷвардию қаҳварангӣ мебошад.

Эзоҳ
----

1. 1 2 3   — 2017.
2. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10
3. 1 2 3 4 5 6 7 8 9
4. 1 2 3 4 5 6 7 8

Адабиёт
-------

* دونالد نیوتن ویلبر، معماری اسلامی ایران در دورۀ ایلخانان، ترجمۀ عبدالله فریار، تهران، ۱۳۶۵ ش؛
* آندره گدار، و دیگران، آثار ایران، ترجمۀ ابوالحسن سروقد مقدّم، تهران، ۱۳۶۵ – ۱۳۶۸؛
* لطف اللههنرفر، گنجینۀ آثار تاریخی اصفهان، اصفهان،۱۳۴۴، ش.

Сарчашма
--------

* Бобоқосим // Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2023, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.
**Абдулмӯъмини Ҳофиз** (порсӣ:  عبدالمؤمن حافظ ; 1367, Самарқанд — 1440, ҳамонҷо) — Хонанда, навозанда ва оҳангсози форс-тоҷик, аз намояндагони машҳури мактаби мусиқии Самарқанд дар замони Темуриён.

Зиндагинома
-----------

Бино ба ахбори манобеъи хаттӣ (Давлатшоҳи Самарқандӣ «Тазкирату-ш-шуъаро», Шарафуддини Яздӣ «Зафарнома») аз аҳли Самарқанд буда, аз Хоҷа Абдулқодири Гӯянда (Абдулқодири Мароғӣ) асосҳои назарӣ ва амалии шеъру мусиқӣ ва иҷроиро омӯхтааст. Абдулмӯъмини Ҳофиз ду бор ҳамроҳи устодаш Абдулқодири Мароғӣ ба Бағдод рафта (фирорӣ), муддати кӯтоҳе дар дарбори Султон Аҳмади Ҷалоирӣ ба сифати ҳофиз ва котиб (хатти хеле хуб доштааст) хидмат намуда, табъи баланди шеъргӯӣ ва ҳаззолӣ дошта ва Темуру наздиконашро масхара менамудааст.

Эҷодиёт
-------

Аз иҷрогарони хеле машҳури асарҳои «Амали гесӯ», «Амали Бӯстон», «Амали Хористон»-и Хоҷа Абдулқо-дир буда, дар ҳаёти мусиқии Самарқанд, Ҳирот, Бағдод шуҳрати зиёд доштааст. Абдулмӯъмини Ҳофиз дар ҷараёни иҷро аз авҷҳои хеле мураккаби овозхонӣ истифода менамуда ва ӯро «Ҳофизи зилхон», «Ҳофизи авҷӣ» ҳам меномиданд. Ғазалро некӯ мегуфта ва ба ғазалҳои Саъдӣ тазминҳо бастааст.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Донишномаи Шашмақом / Зери таҳрири Олимов К. Абдувалиев А. Азизӣ Ф. Раҷабов А. Ҳакимов Н. — Душанбе, 2009. — С. 12-13. — ISBN 978-99947-49-13-3</ref>
**Заробиддин Қосимӣ** (*Сироҷов Заровудин Қосимович*; зод. 4 ноябри 1967, ҶШС Тоҷикистон) — давлатмард ва сафири тоҷик, Фиристодаи фавқулода ва мухтори дараҷаи II. Котиби матбуоти Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон (аз 2024).

Зиндагинома
-----------

Заробиддин Қосимӣ 4 ноябри соли 1967 дар ноҳияи Данғара ба дунё омадааст. Солҳои 1974—1984 дар мактаби миёна, солҳои 1984—1991 дар шуъбаи забони арабии факултаи Забонҳои шарқи Донишгоҳи миллии Тоҷикистон таҳсил ва дар солҳои 1986—1988 дар Қувваҳои Мусаллаҳи ИҶШС хидмати ҳарбӣ кардааст.

### Хонавода

Оиладор ва падари шаш фарзанд.

Корнома
-------

Заробиддин Қосимӣ солзли 1991—1992 муаллими забонҳои арабию форсӣ ва забону адабиёти тоҷик дар мактаби таҳсилоти ҳамагонии рақами 48 шаҳри Душанбе, 1992—1993  ходими хурди илмии Пажӯҳишгоҳи ҳуқуқ ва фалсафаи шарқи Академияи илмҳои Тоҷикистон, 1993—1996 — нозир ва нозири калони Маркази матбуоти Вазорати корҳои дохилии ҶТ, 1996—2005 сардори Маркази матбуоти Вазорати мудофиа ва котиби матбуотии вазири мудофиаи Тоҷикистон, 2005—2015 машваратчии калони Хадамоти матбуоти Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон, мушовири Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон ва муовини роҳбари Хадамоти матбуоти Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон, 2015—2016 директори Агентии миллии иттилоотии Тоҷикистон «Ховар»-и назди Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон, 2016—2020 сафири фавқулода ва мухтори Ҷумҳурии Тоҷикистон дар Подшоҳии Арабистони Саудӣ, 2020—2024 сафири фавқулода ва мухтори Ҷумҳурии Тоҷикистон дар Ҷумҳурии Арабии Миср буд.

Аз 29 январи соли 2024 Котиби матбуоти Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон таъйин шудааст.

Эзоҳ
----

1. 1 2 3  Амри Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон дар бораи Қосимӣ З.. *www.president.tj*.  Президенти Тоҷикистон (29 Январ 2024). 29 Январ 2024 санҷида шуд.
2. ↑  Қосимӣ Заробиддин.  Сафорати Ҷумҳурии Тоҷикистон дар Ҷумҳурии Арабии Миср.
3. ↑  Фармони Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон дар бораи аз вазифаи Сафири Фавқулодда ва Мухтори Ҷумҳурии Тоҷикистон дар Ҷумҳурии Арабии Миср озод намудани Қосимӣ Заробиддин. *www.president.tj*.  Президенти Тоҷикистон (29 Январ 2024). 29 Январ 2024 санҷида шуд.
|  |
| --- |
| Унсури Викидода мавҷуд нест |

**«Асрору-т-тавҳид»** (ар. اسرارالتوحيد‎, номи пуррааш **«Асрору-т-тавҳид фӣ мақомоти-ш-шайх Абусаид»**) — асарест, ки онро писари абераи Абусаид Абулхайри Маҳнаӣ Муҳаммад ибни Мунаввар тартиб дода, дар он суханони Абусаиди Абулхайр, мулоқоту сафар ва кору зиндагии ӯро дар асоси ёддоштҳо, ривояту ҳикоятҳои муридон ва хешу таборон, инчунин ровиён ҷамъ овардааст.

Ба забони форсӣ навишта шуда, аз ду боб ва ҳар боб аз се фасл иборат мебошад. Дар боби аввал мураттиб дар бораи зиндагии Абусаиди Абулхайр маълумоти бисёреро гирд оварда, ҳикоятҳои фаровонеро дар бораи каромоти ӯ нақл намудааст ва гуфтаҳои Абусаиди Абулхайрро ҷамъоварӣ кардааст. Боби дуюми «Асрору-т-тавҳид» роҷеъ ба давраҳои зиндагии Абусаиди Абулхайр ҳикоят мекунад. Дар ҳамин боб охирин васиятҳои ӯ ва силсилаи каромоташ оварда шудаанд. Зимни тасвири масъалаҳои мазкур мураттиб баъзе масъалаҳои ахлоқӣ, тасаввуфӣ ва маърифати ирфониро баррасӣ намудааст. Аз «Асрору-т-тавҳид» маълум мешавад, ки Абусаиди Абулхайр дар инкишофу равнақи тасаввуфи Хуросон мақоми намоён доштааст. «Асрору-т-тавҳид» барои ошноӣ бо тарҷумаи ҳолу афкори Абусаиди Абулхайр манбаи ягона ва муҳим ба шумор меравад. Забони асар хеле салису равон ва содаву мафҳум аст. Аз ин рӯ, онро ҳамчун маъхази боарзише барои таҳқиқу омӯзиши таърихи забони форсӣ истифода намудан мумкин аст. «Асрору-т-тавҳид» аҳаммияти таърихӣ низ дорад. Мураттиб дар он оид ба вазъи сиёсии замон, харобкориҳои бераҳмонаи яке аз қабилаҳои бодиянишини турк — ғузҳо маълумоти фаровон овардааст. «Асрору-т-тавҳид»-ро бори аввал шарқшиноси машҳури рус В. А. Жуковский аз рӯи нусхаи дастнависи Музейи Британия ва китобхонаи Петербург бо муқаддимаи нисбатан муфассал соли 1899 дар Петербург ба табъ расонд. Дар асоси ин нусха баъдан дар Эрон он се маротиба чоп шуд. «Асрору-т-тавҳид» барои муайян намудани мақоми Абусаиди Абулхайр дар афкори ирфонӣ манбаи муҳим мебошад.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Асрор-ут-тавҳид / К. Олимов // Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2023, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.

* Олимов К. Баррасиҳо дар тасаввуф. Душанбе, 1998.
Iranischer Dichter, Liedermacher und Anwalt.Iranischer Dichter, Liedermacher und Anwalt.
**Баҳодури Ягона** (форсӣ: بهادر یگانه‎, мутахаллис ба **Ягона**; 1922, Қазвин, Эрон — 1984, Теҳрон, Эрон) — шоир, таронасаро ва ҳуқуқдони эронӣ аст.

Ӯ аз чеҳраҳои мусиқии Эрон аст, ки бо халқи таронаҳое бебадал саҳм басазое дар шукуфоии мусиқии суннатии эронӣ дорад. Таснифҳои хотираангез ва зебои «Расвои замона» ва «Рози дил» аз ҷумла шоҳкорҳои таронасароии ӯст, ки хонандагони бисёре токунун аз он илҳом гирифтаанд.

Зиндагинома
-----------

Баҳодури Ягона пас аз поён расондани таҳсилоти миёна дар вазорати кишвар истихдом шуд ва бо идомаи таҳсил аз Донишкадаи ҳуқуқ фориғуттаҳсил гардид. Вай пас аз чанде ба адабиёт алоқаманд шуд ва то мадраки дуктур пеш рафт.

Ягона дар устондории устони Форс солиёне машғул ба хидмат шуд то ин, ки дар соли 1343 аз Шероз ба Теҳрон раҳсипор шуд ва бо таронасароӣ ба ҳамкории Шӯрои мусиқии родию ва барномаи родиюии «Гулҳо» пардохт, ин фаъолият то поёни давраи паҳлавӣ дар соли 1357 идома ёфт.

Филми «Духтари фолгир» ба коргардони Сирус Ҷарроҳзода ва бо бозиии Сирус Шондирмунӣ, бо филмноманависии Баҳодури Ягона буд, ки дар соли 1351 нотамом монд ва ҳаргиз пахш нашуд.

Ӯ муқаддимае низ бар девони Алӣ Уштурӣ мутахаллис ба «Фарҳод» нигоштааст.

Устод Баҳодури Ягона соли 1984 дар 62 солагӣ дар Теҳрон дида аз ҷаҳон фурӯ баст.

Осор
----

Аксар таронаҳои Баҳодури Ягона машҳур ва хосс ҳастанд ва ҷузви осори мондагор ва бартари мусиқии килоссики Эрон ба шумор меоянд, ки тавассути хонандагони саршиноси он даврон бо оҳангсозии Ҳумоюни Хуррам, Анушервон Рӯҳонӣ, Атоуллоҳи Хуррам, Асадуллоҳи Малик, Ҷавод Лашкарӣ, Аҳмад Зоҳир ва дигарон иҷро шуданд.

### Расвои замона

Таснифи «Расвои замона» яке аз маъруфтарин таронаҳои вай мебошад, ки Илоҳа бо иҷрои он ба родию роҳ ёфт ва боиси машҳур шудани ин хонанда ва таронасароии он гардид. Ин тарона токунун тавассути хонандагони дигар чун Марзия, Ҳоида, Маҳастӣ, Шакило, Ҷаҳон, Муҳаммадризо Шаҷариён, Бобаки Родманиш ва дигарон бозхонӣ шудааст. Дар соли 1392 Алиризо Қурбонӣ дар олбуме бо номи «Расвои замона» иҷрое ба ёдмондании дигар аз ин таснифи зебо мунташир кард.

### Рози дил

Матни таснифи «Рози дил», ки дар дастгоҳи Ҳумоюн, бо мояи овоз ё биёти Исфаҳон ва оҳангсозии Ҳумоюни Хуррам навохта шуд ва аввалин бор тавассути Илоҳа иҷро гардид ва сипас бо садои Ҳоида ва ҳамчунин Алиризо Қурбонӣ бозхонӣ шудааст:

«Эрони ман», «Ҷаҳони гузарон», «Лолаву гул», «Мавҷи оташ», «Ҷудоӣ», «Сароб», ва ғайра аз дигар осори мондагори Баҳодури Ягона ҳастанд, ки тавассути Илоҳа, Маҳастӣ, Шаҳлои Саршор, Парвин, Насрин, Эраҷ ва дигарон иҷро шудаанд.

Эзоҳ
----

1. ↑  *راسخون.* بهادر یگانه(форсӣ). *راسخون*. 4 июли 2018 санҷида шуд. Баргирифта аз сарчашмаи аввал 7 июли 2018.
2. ↑  *filcin.com.* بیوگرافی کامل بهادر یگانه | فیلسین(форсӣ). *filcin.com*. 4 июли 2018 санҷида шуд.(пайванди дастнорас)

Пайвандҳо
---------

* آپارات — رسوای زمانه منم — اثر زنده یاد استاد همایون خرم
* بیتوته — سرم دادی و سامانم ندادی (بهادر یگانه)
**Сайфиддин Исроилов** (тав. 10.04.1948, ноҳияи Мӯминобод) — риёзидон, номзади илмҳои физика-математика (1982), дотсент (1984).

Зиндагинома
-----------

Соли 1969 Донишкадаи давлатии омӯзгории шаҳри Кӯлобро хатм кардааст. Солҳои 1969–1970 муаллими кафедраи математикаи олӣ ва ҳисоббарорӣ, 1971–1975 муаллими калони кафедраи алгебра ва назарияи ададҳои донишкадаи номбурда, 1975–1980 коромӯз ва аспиранти Донишкадаи давлатии омӯзгории шаҳри Ленинград ба номи А.И. Гертсен, 1980–1998 муаллими калон ва дотсенти кафедраи алгебра ва назарияи ададҳои Донишгоҳи давлатии Кӯлоб ба номи Абӯабдулоҳ Рӯдакӣ буд. Аз соли 1998 дотсенти кафедраи алгебра ва назарияи ададҳои Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи С. Айнӣ ва аз соли 2008 декани факултети математикаи Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи Садриддин Айнӣ. Ҳамзамон солҳои 1982–1987, 1992–1998 вазифаи мудири кафедраи алгебра ва назарияи ададҳои донишгоҳи омӯзгорӣ, 1998–2005 вазифаи директори литсейи назди донишгоҳи омӯзгориро ба уҳда дошт. Оид ба тавзеҳи нимгурӯҳҳои тартибнок нисбат ба предикатҳо ва дигар масъалаҳои муҳими соҳаи математика кори илмӣ бурдааст. Муаллифи зиёда аз 70 таълифоти илмӣ, аз ҷумла як китоби дарсӣ, якчанд дастурҳои таълимиву методӣ, мақолаву фишурдаҳои илмӣ ва илмию методӣ мебошад. Дар конференсия ва симпозиумҳои ҷумҳуриявӣ, умумииттифоқӣ ва байналхалқӣ (Ленинград, Москва, Красноярск, Новосибирск, Кишинев, Лвов, Барнаул, Душанбе, Саратов) бо маърӯзаҳо баромад кардааст. Бо нишони сарисинагии «Аълочии маорифи Тоҷикистон», медали «Хидмати шоиста» (2002) ва ифтихорномаи Вазорати маорифи Ҷумҳурии Тоҷикистон мукофотонида шудааст.

Осор
----

* Корҳои мустақилонаи донишҷӯён, Кӯлоб, 1993;
* Машқҳо аз геометрияи аналитикӣ (бо ҳаммуаллифӣ), Д. 1999.

Пайвандҳо
---------

* Энсиклопедияи Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи С. Айнӣ
*
**Шуҳрат Каримов** (тав. 29.04.1983, н. Мӯминобод) — муаллими забони англисӣ, номзади илмҳои филологӣ (2014).

Зиндагинома
-----------

Шуҳрат Каримов солҳои 2001–2006 дар факултети забонҳои хориҷии Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи С. Айнӣ таҳсил кардааст. Аз соли 2006 то соли 2015 ассистенти кафедраи забони англисӣ ва типологияи муқоисавӣ, методисти шуъбаи ғоибона, коргузор, ҷонишини декан оид ба илм ва аз соли 2015 инҷониб мудири кафедраи услубшиносӣ ва назарияи тарҷумаи Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи С. Айнӣ мебошад. Рисолаи номзадиро дар мавзуи «Таҳлили сохторӣсемантикии истилоҳоти соҳаи ҳавопаймоӣ дар забонҳои тоҷикӣ ва англисӣ» дифоъ намудааст. Муаллифи 2 луғат (луғати истилоҳоти ҳавопаймоӣ дар забонҳои тоҷикӣ-англисӣ-русӣ, луғати синонимҳои забони англисӣ бо тоҷикӣ ва русӣ), 3 дастури таълимӣ, 3 монография ва зиёда аз 35 мақолаи илмӣ-тадқиқотӣ мебошад.

Осор
----

* Луғати тоҷикӣ ба англисӣ ва англисӣ ба тоҷикӣ (вожаҳои соҳаи ҳавопаймоӣ). Д. 2012;
* Вожаҳои ҳаммаънои англисӣ ба русӣ, тоҷикӣ ва истифодаи онҳо. Д. 2015;
* Авиационные термины в таджикском и английском языках. Д.. 2015;
* A course in theoretical phonetics. Д. 2016;
* A course of Modern English Lexicology. Д. ,2017;
* Лексикологияи забони англисӣ / Комплекси таълимӣ-методӣ. Д. 2018;
* Забони англисӣ // Китоби дарсӣ барои мактабҳои олӣ. Д. 2019.

Пайвандҳо
---------

Энсиклопедияи Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи С. Айнӣ

Эзоҳ
----
**Абдулло́ҳ Таббо́хи Ҳиравӣ** (форсӣ: عبدالله طباخ هروی‎), мулаққаб ба **«Ошпаз»**; ? — 1475) — котиб, хаттот, наққош ва шоири форс-тоҷик.

Зиндагинома
-----------

Абдуллоҳи Таббох дар шаҳри Ҳирот ба дунё омада, дар зодгоҳаш ва Самарқанду Машҳад касби камол кардааст. Дар замони ҳукмронии Шоҳрух Мирзо (1409—1447) хаттоти китобхонаи Темуриён буд. Шогирди устод Ҷаъфари Табрезӣ. Бо фармони Шохрух Мирзо солҳои 1425—1426 оромгоҳи Хоҷа Абдуллоҳи Ансориро бо хати хеле зебо ва мақбулаш оро додааст. Абдуллоҳи Таббох дар ороиши бисёре аз сохтмонҳо ва биноҳои давлатии Темуриёни Ҳирот фаъолона ширкат намудааст. Баъд аз вафоти султони Ҳирот Бойсунқур Мирзо дар хидмати писари ӯ Алоуддавла буд. Улуғбек Алоуддавларо шикаст дода, хаттотону мусаввирони моҳирро ба Самарқанд овард, ки дар байни онҳо Абдуллоҳи Таббох низ буд. Абдуллоҳи Таббох дар ороиши як зумра биноҳои Самарқанд иштирок намудааст. Ӯ солҳои 60 садаи XV аз Самарқанд ба Ҳирот баргашта, дар дарбори султон Ҳусайни Бойқаро ба сифати хаттот хидмат кард. Дар ин давра чандин биноҳои Машҳад ва Ҳиротро бо хати хуб ва зебои худ ороиш дод, ки ёдгориҳои меъмории Козоргоҳ (дар Ҳирот) ва «Оғочабегим» (дар Машҳад) аз ҷумлаи онҳоанд.

Абдуллоҳи Таббох дар ҳунари ороиши китоб («афшон» ва «барафшон») низ аз нодирони замони худ будааст.

Осори боқимонда
---------------

Аз Абдуллоҳи Таббох 45 нусхаи бо хати зебо китобатшудаи Қуръон боқӣ мондааст. Як нусхаи дастнависи Абдуллоҳи Таббох ва Содиқбегӣ Афшор дар Истанбул маҳфуз аст, ки доир ба хаттотон ва мусаввирони он давр маълумот медиҳад. Теъдоди зиёди китобати Абдуллоҳи Таббох то замони мо расидааст, ки аз ҳунар ва истеъдоди баланди ӯ шаҳодат медиҳанд.

Эзоҳ
----

1. ↑  عبدالله طباخ هروی. *rasekhoon.net*. 13 апрели 2024 санҷида шуд.

Адабиёт
-------

* Абдуллоҳи Таббох // А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2023, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.
Фурӯшанда ба ҳангоми кор
**Рӯзи ҷаҳонии ҳуқуқи истеъмолкунанда** (англ. World Consumer Rights Day) — дар 15 март ҷашн гирифта мешавад. Аввалин бор дар соли 1983 ҷашн гирифта шуд.

Таърих
------

Рӯзи ҷаҳонии ҳуқуқи истеъмолкунанда ва муштарӣ, аввалин бор дар соли 1960 анҷом шуд, ки ҳадаф он ҳам таъмини амният ва ризояти муштарӣ буд. Чунин рӯзе барои пардохта шудани бештар ба ҳаққ муштарӣ дар моркети ҷаҳонӣ номгузорӣ шуд. Раисиҷумҳур Ҷон Кенеддӣ дар таърихи 15 марти 1962 як конресс, таърифи худашро аз ҳаққи муштарӣ баён кард. Ӯ ҳамчунин ҳамаи муштариён ҷаҳонро барои гирифтани ҳаққшон ҳақдор донист ва эълом кард, ки амал кардан ба чунин чизе бояд фаротар аз калимоти рӯйи коғаз бошад ва ҳама бояд ба он амал кунанд. Аз он замон ба баъд 15 март ҳарсола ба унвони Рӯзи ҷаҳонии ҳуқуқи масрафкунанда гиромӣ дошта мешавад.

Эзоҳ
----

1. ↑  Текст выступления Дж. Ф. Кеннеди на английском языке(пайванди дастнорас — *таърих*). 15 марти 2022 санҷида шуд. Баргирифта аз сарчашмаи аввал 14 сентябри 2018.
2. ↑  Перевод текста выступления Дж. Ф. Кеннеди на сайте Качество.ru. 15 марти 2022 санҷида шуд. Баргирифта аз сарчашмаи аввал 2 май 2020.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️  Гузариш ба унсури Викидода  Тасвир, видео ва садо | 
* YouTube

 |