**Собир Султон** — шоири тоҷик, узви Иттифоқи нависандагон ва журналистони Иттиҳоди Шӯравӣ ва Тоҷикистон. Арбоби ҳунари Тоҷикистон.

Зиндагинома
-----------

Собир Султон 9 майи соли 1934 дар оилаи деҳқони асили деҳаи хушманзараи Шавкати Поёни ноҳияи Айнӣ, вилояти Суғд дида ба олам кушодааст.
Вай маълумоти ибтидоиро дар мактаби зодгоҳаш гирифта, сипас таҳсилро бо мурури замон (солҳои 1943—1949) дар мактаби даҳсолаи тоҷикии рақами 15-и шаҳри Самарқанд идома медиҳад. Соли 1949 боз ба зодгоҳаш омада, як сол ба корҳои хоҷагӣ шуғл меварзад. Барои идомаи таҳсил соли 1950 ба шаҳри Душанбе меояд. Бо амри тақдир се сол дар мактаб-интернати давлатии мардонаи рақами 10-и пойхтахт таҳсил менамояд. Дар ин ҷо аз омӯзгорони асилу донишманд сабақ омӯхта, дониши хешро такмилу сайқал медиҳад.

Таҳсили сесола ҳам дар ин ҷо ба сомон мерасаду ӯ бо «Но-маи камол» як сол дар мактаби 7-солаи қитъаи ба номи Киро-ви хоҷагии Максим Горкийи ноҳияи Қӯрғонтеппа ҳамчун мудири қисми илмӣ ва омӯзгор адои хидмат менамояд. Пас соли 1954 ба шаҳри Душанбе омада, ба факултаи таъриху фи-лологияи Донишкадаи олии омӯзгории ба номи Т. Г. Шев-ченко (ҳозир Донишгоҳи Давлатии омӯзгории ба номи Сад-риддин Айнӣ) дохил мешавад.
Ба ҳамин тариқ, чаҳор соли расо дар ин ҷо аз омӯзгорони хирадманд Холиқ Мирзозода, Носирҷон Маъсумӣ, Воҳид Асрорӣ, Тилло Пӯлодӣ, Муҳаммадӣ Исматуллоев, Абдуғанӣ Эшонҷонов, Яҳё Исёев, Баён Раҳимов ва дигарон сабақ омӯхта, аз ганҷинаи илму фунун бархурдор мегардад.

Акнун ӯ бо як олам умеду орзу ғаввоси баҳри илму дониш шуда, ба иншои шеъру суруд мепардозад. Бо ин ният аз осори шуарои классики тоҷику форс устод Рӯдакию Фирдавсӣ, Саъдию Ҳофиз, Умари Хайёму Носири Хисрав, Низомии Ганҷавию Хусрави Деҳлавӣ, Мирзо Бедилу Абдураҳмони Ҷомӣ, Ҳилолию, Камоли Хуҷандӣ, Шамсиддин Шоҳину, Нақибхон Туғрал, Абулқосим Лоҳутию Мирзо Турсунзода ва ғайра пайваста сабақ меомӯзад.
Намунаҳои ашъори шоир тадриҷан дар саҳифаҳои рӯзно-маю маҷаллаҳои ҷумҳуриявии «Тоҷикистони Советӣ», «Муа-ллимон», «Маориф ва маданият», «Адабиёт ва санъат», «Комсомоли Тоҷикистон», «Садои мардум», «Чархи гардун», «Омӯзгор», «Паёми Душанбе», «Ҷаҳони паём», «Ҳақиқати Ӯзбекистон», маҷаллаҳои «Чашма», «Машъал», «Фирӯза», «Хорпуштак» ва «Садои Шарқ» то имрӯз мунташир мегар-данд.

Собир Султон пас аз хатми донишгоҳи мазкур соли 1958 панҷ сол дар рӯзномаи «Комсомоли Тоҷикистон» бенуқсон адои хидмат карда, таҷрибаи рӯзноманигории худро такмилу сайқал медиҳад.
Соли 1963 ӯро сармуҳаррири идораи барномаҳои мусиқии радиои Тоҷикистон, ромишгари тавоно, устоди «Шашмақом» Фазлиддин Шаҳобов ба кор даъват менамояд.
Шоир дар давоми 50 соли кориаш дар радиои Тоҷикистон бо оҳангсозони маъруф Шоҳназар Соҳибов, Зиёдулло Шаҳидӣ, Фазлиддин Шаҳобов, Нерё Аминов Амон Ҳамда-мов, Дамир Дӯстмуҳаммадов, Фаттоҳ Одина, Саид Ҳамроев, сарояндагони мумтоз Ҳанифа Мавлонова, Барно Исҳоқова, Аҳмад Бобоқулов, Боймуҳаммад Ниёзов, Ҷӯрабек Муродов, Ҷӯрабек Набиев, Нӯъмон Тоштемиров, Карим Қосимов, Одина Ҳошимов, Ҳусейн Насриддинов, Зафар Нозимов, Нуқра Раҳматова, Нигина Рауфова, Муслима Боқиева Абдул-лои Султон ва амсоли инҳо ҳамкории эҷодӣ менамояд. Зиёда аз ҳафтод суруду тарона бар матни ӯ дар «Хазинаи тилоӣ» — и радиои Тоҷикистон маҳфуз аст. Суруди машҳури «Водии Ҳисор ман», ки матнаш аз Собир Султон ва оҳангаш аз чангнавози мумтоз Турсун Eлмасов аст, қариб 15 ҳофиз меса-рояд. Суруди мазкур аз соли 1961 то имрӯз дар иҷрои ҳунар-мандони асил Барно Исҳоқова, Мастона Эргашева, Саодат Умарова, Асаддуло Атоуллоев, Ҳусейн Насриддинов, Ко-милҷон Ғаниев, Шамсиддин Муҳиддинов ва амсоли инҳо хе-ле машҳур шуда, чун яшти водии Ҳисори зарнисор садо медиҳад. Оҳангсози бомаҳорат Амирбек Мӯсоев 50 сурудро бар матни ин шоири таронасаро аз нав ба адвор гирифта, аз тариқи нашриёти «Адиб» интишор кардааст.

Сарманшаи илҳоми ин эҷодкори маъруф табиати пуртаро-вату манзараҳои рангини кӯҳсор, оби софи чашмасорони сарду булӯрин, хониши паррандагони хушилҳон ва боғзоро-ни сабзу пурфайзу самарбахши Тоҷикистони офтобист. Ӯ ҳусни табиатро бад-ин сон тасвир менамояд:

Табиат туҳфаи парвардигор аст,  

Сафобахшу шукӯҳи рӯзгор аст.  

Вуҷудаш обу сангу хоку кӯҳ аст,  

Макони бешаҳои пуршукӯҳ аст.  

Табиат манбаи ризқ асту рӯзист,  

Арӯсаш ҷавҳари оламфурӯзист.  

Табиат худ аҷаб наққоши олист,  

Ба инсон мӯъҷизоти лоязолист.  

Касе, ки меҳри беандоза дорад,  

Табиатро азизу тоза дорад.

Шоири ватанхоҳу дилогоҳ Собир Султон дар чакидаҳои хомааш таъкид менамояд, ки меҳри Ватан табиатан аз гаҳво-ра, аз деҳаву зодгоҳ оғоз мешавад, касе ки ба қадри ҳар кафи хоки поку ҳар қатра оби ноби зодгоҳаш ба хубӣ мерасад, вай, алҳақ, тамоми шаҳру рустои Тоҷикистонро чун мардумаки дида дӯст дошта метавонад. Ба ин абёти ӯ таваҷҷуҳ фармоед:

Зодгоҳам-шавкату шонам туӣ,  

Қуввати дил, нури чашмонам туӣ.  

Дар лаби рӯди Зарафшони азиз,  

Хонаи уммеду армонам туӣ.  

Дар бари ту хуни нофам рехтаст,  

Бо гили поки Ватан омехтаст.

Ба ҳамин тариқ, аз соли 1956 то имрӯз чакидаҳои хомаи шоир Собир Султон тараннумсози меҳри Ватан, диёри кӯҳсори Тоҷикистон, васфи сулҳу дӯстӣ, иқболу истиқлол, ваҳдату амният, меҳнату фароғат, ишқу муҳаббати дилдодагон, ҳусну малоҳати табиати зебою пуртароват, меҳру вафо, сидқу сафо мебошад.

Нахустин маҷмӯаи ашъори ӯ «Субҳи умед» соли 1973 ба табъ мерасад. Ва баъдан дигар китобҳояш бо номи «Чӯпонба-ча» (1978, барои бачаҳо), «Таронаи дил» (1983), «Ошёни меҳр» (1986), «Кӯи мурод» (1992), «Паёми хуршед» (2003), «Гулҳои ҳаёт» (2004, барои бачаҳо), «Гулрези ғазал» (2004) ва «Парвози суруд» (2009)дастраси мухлисони шеъру суруд гар-дидаанд. Ғайр аз ин шоир таҳти унвони «Садои Зарафшон» гулчини ашъорашро ба ҳуруфоти форсию кириллӣ, манзумаи «Қиссаи Мансури Ҳаллоҷ» ва китоби «Меҳрномаи Са-марқанд»-ро мураттаб сохтааст, ки аз ашъори шоирони тоҷи-ку ӯзбек бар васфи шаҳри Самарқанди бостонист. Сазад, ки ин китобҳо рӯзе низ рӯи чоп оянд.

Собир Султон 50 соли умри бобаракати хешро сарфи кори радиои Ҷумҳурии Тоҷикистон карда, дар тарғибу ташвиқи ашъори ноби шуарои классику муосири тоҷик ва мусиқии асили миллат саҳми босазо гузоштааст. Маҳз бо заҳмату та-шаббуси ӯ ҳазорҳо суруд бо матну оҳанги солиму фораму рӯҳбахши шуарои классик ва муосири тоҷик дар иҷрои хофи-зон дар радиою телевизион ба навор сабт карда шудааст.
E мефармояд:

Тамоми умри худро сарфи кори радио кардам,  

Ҳадис аз минбари боэътибори радио кардам.  

Намудам гуфтугӯ бо мардуми меҳнатқарини хеш,  

Дилу ойини худро ҳамшиори радио кардам…

Ин адиби ширинсухан соҳиби малакаю маҳорати хуби тарҷумонист. Як силсила тарҷумаҳои ӯ таввассути маҷмӯаҳои дастҷамъии назми русу украин, ӯзбеку озар, қазоқу қирғиз ва турману молдав интишор шудаанд.
Шоир аз соли 1994 ба нафақа баромада бошад ҳам, то ҳол дар Кумитаи телевизион ва радиои назди Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон ҳамкорӣ карда, шеъру таронаю достон менависад.
Аз талъату таровати арӯси шеър нуру зиё гирифта, аз бӯи атрогини гулзори назми ниёгон пайваста нафас мекашад, на-фас бо ҳавас мекашад. Собир Султон бо камоли ифтихор аз ҳунари волои хеш чунин арзи матлаб менамояд:

Ман шоираму шеър бувад пешаи ман,  

Фарде накунад шубҳа аз андешаи ман.  

Ман ҳамчу ниҳол сар кашам то Хуршед,  

То даҳ қабати замин равад решаи ман.

Эзоҳ
----