recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Алиқул Алиев** — ходими давлатӣ ва сиёсии даврони Иттиҳоди Шӯравӣ дар ҶШС Тоҷикистон.

Зиндагинома
-----------

Соли 1914 дар деҳаи Чорбоғи Ноҳияи Ӯротеппа таваллуд шудааст. Узви ҲКИШ аз соли 1939.

Аз соли 1929 - дар корҳои хоҷагидорӣ, иҷтимоӣ ва сиёсӣ. Солҳои 1929 - 1946 - коргари хоҷагӣ, донишҷӯи курсҳои муҳосибот, муҳосиби ноҳияи Чорбоғи ноҳияи Ӯротеппа, котиби Шӯрои (Совети) деҳаи Чорбоғи ноҳияи Ӯротеппа, муовин, мудири шуъбаи маорифи халқи кумитаи иҷроияи Шӯрои вакилони меҳнаткашони вилояти Кӯлоб, мудири бахш, мудири шуъбаи ташкилии Кумитаи вилоятии ҲК Тоҷикистон Котиби якуми Кумитаи ноҳияи Ховалинги Ҳизби Коммунистии (большевикҳои) Тоҷикистон, раиси Кумитаи иҷроияи Шӯрои вакилони меҳнаткашони вилояти Кӯлоб, вазири молияи ҶШС Тоҷикистон, муовини раиси Госплани Совети Вазирони ҶШС Тоҷикистон.

Ӯ вакили Шӯрои Олии ҶШС Тоҷикистон даъвати 2-7-ум интихоб шуда буд.

Алиқул Алиев пас аз соли 1974 даргузаштааст.

Ҷоизаҳо
-------

Дорандаи орденҳои 

* "Нишони Фахрӣ",
* "Байрақи Сурхи Меҳнат",
* "Ҷанги Ватанӣ дараҷаи II"

Пайвандҳо
---------
**Алиқул Кабирович Тураев** (23 майи 1937, деҳаи Булён, ноҳияи Данғара — 25 октябри 1997, Душанбе) — зистшинос, номзади илмҳои биология (1974), дотсент (1977).

Зиндагинома
-----------

Солҳои 1957—1962 дар факултети табиатшиносию географияи Донишкадаи давлатии омӯзгории ш. Душанбе ба номи Т. Г. Шевченко таҳсил намудааст. Солҳои 1959—1960 раиси Шӯрои донишҷӯён, 1961—1962 котиби ташкилоти комсомолӣ, 1962—1963 котиби ташкилоти ҳизби комунистии факултети биология, 1963—1967 муаллими факултети биологияи Донишкадаи давлатии омӯзгории ш. Душанбе ба номи Т. Г. Шевченко буд. Солҳои 1967—1971 дар аспирантураи донишкадаи омӯзгорӣ таҳсил намудааст. Солҳои 1990—1994 вазифаи мудири кафедраи зоология, 1994—1997 декани факултети биология ва химияи Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи Садриддин Айнӣ буд. Муаллифи зиёда аз 60 корҳои илмию тадқиқотӣ ва илмию методӣ, аз ҷумла «Хояндагони Ҳисору Қаротегин» (1997), дастурҳои таълимӣ оид ба корҳои лабораторӣ аз зоологияи сутунмуҳрадорон (бо ҳаммуаллифӣ) мебошад. Оид ба экология ва паҳншавии хояндаҳои Тоҷикистон дар мисоли ҷайра корҳои илмиву тадқиқотӣ ба анҷом расонидааст. Бо ифтихорномҳои КМ комсомоли Тоҷикистон (1976) ва Вазорати маорифи ҶШС Тоҷикистон (1989) сарфароз шудааст.

Эзоҳ
----

Пайвандҳо
---------

* Энсиклопедияи Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи С. Айнӣ
**Алкилонӣ** — ба пайвастҳои гуногуни химиявӣ дохил намудани гурӯҳи алкилҳо. Алкилониро ба воситаи алкилгалогенидҳо (масалан, C2H5CI), эфирҳои кислотаҳои ноорганикӣ [масалан, диметилсулфат (СНзО)2СO2], олефинҳо (масалан, этилен) ва ғайра мегузаронанд. Алкилонии аммиак, аминҳо ва гидразин ба тавассути алкилгалогенидҳо, диалкилсулфатҳо ва намаки онҳо сурат мегирад. Ҳангоми алкилонии аммиак (ё аминҳо) бо алкилгалогенидҳо (реаксияи Гофман) аввал алкилгалогенид аз ҳисоби ҷуфти электронҳои озоди нитроген пайваст ва сипас гид рогенгалогенид бо аммиаки (ё амини) барзиёд ҷудо мешавад. Зимни ин реаксия аминҳо ва гидразинҳои якумин, дуюмин, сеюминро ҳосил кардан мумкин аст. Алкилонии бензол бо алкилгалогенидҳо дар якҷоягии АIСIз-и беоб (реаксияи Фриди-Крафтс) гузаронда мешавад. Реаксияи мазкур имкон медиҳад, ки ҳамаи атомҳои гидроген дар ҳалқаи бензолӣ пайиҳам ба гурӯҳи алкил иваз карда шаванд. Дар байни реаксияҳои пайвастшавии олефинҳо реаксияи дароз кардани силсилаи карбонӣ мақоми махсус дорад. Мисоли он алкилонии олефинҳо бо парафин дар якҷоягии кислотаи фосфат ё сулфат мебошад. Бо ин роҳ изооктан ҳосил мекунанд, ки сӯзишвории адади октаниаш баланд маҳсуб меёбад. Карбогидридҳои алифатии шоханок зери таъсири агентҳое, ки изомеризатсия мегарданд, бо олефинҳо пайваст шуда, бензин (бензини алкилонида) ҳосил мекунанд. Чунин реаксия бо изобутан дар иштироки кислотаи сулфати 98%-а ҷараён мегирад. Дар натиҷа ғайр аз изооктан чанд изомери дигар (ҳарорати ҷӯшиш 108 – 116°С), ки адади октаниашон ба 100 наздик аст, ҳосил мешаванд. Алкилонӣ дар техника барои ба даст овардани сӯзишвории адади октаниашон баланд (октан, изооктан ва ғайра), аминҳо (якумин, дуюмин, сеюмин ва ғайра), гомологҳои бензол (этилбензол) ва ғайра истифода мегардад.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Kappep П. Kypc органической химии, Jl. 1962;
* Несмеянов А. H. Несмеянов Н. A. Начало органической химии, M. 1969;
* Пет ров A. А. Органическая химия, M. 1981.

Сарчашма
--------

* А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — 608 с. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2021, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.
**Чэн Сюанго́** (чинии сода: 陈全国, пинйин: *Chén Quánguó*, тав. ноябри 1955 (1955), музоф. Ҳэнан) — ходими давлатии чинӣ, губернатори музофоти (вилояти) Ҳэбэй (2009—2011), раиси кумитаҳои ҳизбии ҲКЧ-и ноҳияи автономии Тибет (аз августи 2011 то августи 2016) ва ноҳияи автономии Синсзян-Уйғур (аз 2016). Аъзои КМ ҲКХ (2012, номзад аз 2007).

Узви ҲКХ аз феврали соли 1976, узви Кумитаи марказии ҲКХ даъвати 18 (номзад ба даъвати 17).

Зиндагинома
-----------

Факултаи иқтисодии Донишгоҳи Чжэнчжоу, бакалаври иқтисоди сиёсиро хатм кардааст. Ӯ дараҷаи магистрро дар Мактаби тиҷорат ва идоракунии Донишгоҳи Вуҳон гирифта, дар он ҷо дар солҳои 1995-97 таҳсил кардааст.

Солҳои 1988-96 дар вазифаҳои роҳбарӣ дар кори ҳизб дар музофоти Ҳенан (Хитои марказӣ) кор кардааст.

Солҳои 1996-98 ҷонишини раиси комитети партиявии Лоҳэ.

Солҳои 1998—2001 муовини губернатори музофоти Ҳенан, солҳои 2003—2009 муовини раиси кумитаи ҳизбии ҲК музофоти Ҳенани ҶМЧ.

Солҳои 2009—2011 губернатори музофоти Ҳебей, муовини раиси кумитаи ҳизбии вилоятии ҲКХ.

Аз моҳи августи соли 2011, раиси Кумитаи ҳизби коммунистии вилояти мухтори Тибет.

Аз моҳи августи соли 2016 — раиси кумитаи ҳизбии ҲКХ ноҳияи мухтори Синтзян-Уйғур.

Чэни Оҳанин аввалин роҳбар дар таърихи Чин буд, ки ба уҳда доштани роҳбарии ҳам Тибет ва ҳам Синсзян супурда шуд. Чунин «вайрон кардани қоидаҳо» тасодуфӣ нест. Барои Си Ҷинпин ором кардани Шинҷян дар пеш аз анҷумани ҳизб ниҳоят муҳим буд, ки дар он тасмим гирифта шуд, ки Хитой мустақилона ҳукмронӣ кунад ё мисли солҳои қаблӣ, гаравгонии системаи роҳбарии дастаҷамъӣ бошад. Барои ҳалли ин мушкилот, ҳама воситаҳо хуб буданд.

Саркӯбӣ
-------

Маҷаллаи ҷопонии Nikkei Asian Review ӯро гунаҳкоркард, ки ӯ пас аз таъйин шудани раиси кумитаи марказии ҲК Синсзян, саркӯбиро бар зидди ӯйғурҳо, қазоқҳо ва дигар миллатҳо оғоз намуд.

Эзоҳ
----

1. ↑
2. ↑  Чэнь Цюаньго избран председателем правительства северо-китайской провинции Хэбэй, *Синьхуа*, Жэньминь жибао (18 январи 2010). Бойгонӣ шудааст 4 марти 2016  сол. Проверено 9 сентябри 2013.
3. ↑  Чэнь Цюаньго назначен секретарем комитета КПК Тибетского автономного района, *Синьхуа*, Жэньминь жибао (26 августи 2011). Бойгонӣ шудааст 4 марти 2016  сол. Проверено 9 сентябри 2013.
4. ↑  *Зуенко, Иван*. Перегибы Шелкового пути: как Китай решает уйгурский вопрос(рус.), *Carnegie Moscow Center*. Проверено 24 апрели 2018.
5. ↑  Процесс по делу Сайрагуль Сауытбай называют «головной болью» для Казахстана

Адабиёт
-------

* Вебсайти расмии музофоти Хебей(англ.) )
* Чин vitae Бойгонӣ шудааст 8 Декабри 2013  сол.(англ.) )
* 

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Пешгузашта:**Ху Чунхуа** | **Губернатори муз. Хэбэй**2009-2011 | Ҷонишин:**en:Zhang Qingwei** |
| Пешгузашта:**Чжан Синли** | **Раиси кумитаи ҳизбии ҲК ноҳияи мухтори Тибет**аз августи 2011 | Ҷонишин:***дар вазифа*** |
**Шабакаи Байналмилалии Славянӣ** (русӣ: Международный Славянский Канал, инглисӣ: Slavonic Channel International) — шабакаи телевизионӣ аст.

Шабака кӯшиш ба он дорад, ки ба тамоми мардуми славяни олам ва ҷомеаи чаҳонӣ дар бораи ҷабҳаҳои гуногуни ҳаёт ва фаъолияти славянҳо, таърихи нодири славянӣ, анъанаҳои ғанӣ, фарҳанг, дастовардҳо ва ҳиссаи арзандаи славянҳо ба рушди тамаддуни ҷаҳонӣ иттилоот пешниҳод намояд.

Хабаррасонӣ
-----------

«Шабакаи Байналмилалии Славянӣ» («Slavonic Channel International») аз 12 сентябри соли 2008 дар қаламрави Украина аз тариқи моҳвораҳо (Sirius-4 Satellite 5° East Frequency 12075 MHz (H) Symbol Rate: 27,5 Msymb/s FEC 3/4 & Astra-2 Satellite 31,5° East Frequency 12090 MHz (H) Vertical Symbol Rate: 27,5 Msymb/s FEC 9/10) пахш мешавад. SCI шабонарӯзӣ фаъолият карда дар ҳудуди аҳолиаш 1 миллиарду 202 миллион нафар паҳн мегардад. Барномаҳо (бори нахуст аз қаламрави Украина) бо чор забон: русӣ, украинӣ, англисӣ ва забони кишвари истеҳсолкунандаи онҳо пахш мешаванд. Минбаъд шабака дар як вақт ба забонҳои кишварҳои славянӣ, инчунин ба забонҳои фаронсавӣ, олмонӣ, испанӣ, арабӣ ва хитоӣ садо хоҳад дод.

Таърих
------

Таҷрибаи нахустини пахши барномаҳои телевизионӣ аз тариқи моҳвораҳо дар ҳудуди собиқ шӯравӣ маҳз пахши «Шабакаи Байналмилалии Славянӣ» аз қаламрави Украина ба шумор меравад. Пахши таҷрибавӣ аз 14 декабри соли 1994 то 15 майи соли 1995 анҷом дода шуда буд. Муаллифони лоиҳа: Иваненко Владимир Александрович ва Иваненко Валерия Владимировна.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Мащенко И. Г. Телевидение в Украине. Ҷилди якум «Телевидение de facto». — Николаев, 1998. — 341 с.

Истинод
-------

Сомонаи шабакаи телевизионӣ Бойгонӣ шудааст 13 марти 2010  сол.
**Резина** (лот. resina — зифт), вулканизат, маҳсулоти эластикиест, ки дар натиҷаи вулканизатсияи каучук ҳосил мешавад. Дар саноат резинаро аз омехтаи резиние ҳосил мекунанд, ки ба ғайр аз каучук ва моддаҳои вулканизатсиякунанда боз пластификатор, стабилизатор, пуркунанда ва диг. моддаҳои зарурӣ дорад.

Вобаста ба шароити истифода резина якчанд хел мешавад: резинаҳои таъйиноти умумӣ, гармибардор, хунукитобовар, ба таъсири равған, бензин, кислотаю ишқорҳо ва радиатсия устувор. Резинаҳои ноқили электрӣ ва диэлектрӣ низ мавҷуданд.

Саноати истеҳсоли резина барои бисёр соҳаҳои хоҷагии халқ деталу ҷиҳознои гуногун месозад. Резина ягона материалест, ки барои сохтани резинаи чархи (шинаи) мошину трактор истифода мешавад. Аа резина лентаҳои конвейерӣ, тасмаҳои техникӣ, дастпӯшак, пойафзол ва диг. ашёҳо тайёр мекунанд. Инчунин аз резина изолятсияи симҳои электр, рӯйпӯшҳои эластикии электргузарон, клапанҳои дил, найчаҳои хунгузароиӣ, деталҳои аппаратҳои наркоздиҳӣ ва ғайраҳо месозанд. Дар ҷаҳон соле зиёда аз 20 млн т. резина истеҳсол мешавад; 50%-и он барои истеҳсоли резиначархи автомобил ва 22%-аш барои тайёр кардани маснуоти техникии резинӣ сарф мегардад.

* Энциклопедияи Советии Тоҷик : [дар 8 ҷ.] / сармуҳаррир  А. С. Сайфуллоев. — Д. : СИЭСТ, 1978—1988.
Ҳолати тиббӣШаблон:SHORTDESC:Ҳолати тиббӣ

**Вагинизм** (аз лот. vagina – маҳбил), колпоспаза, вулвиза — ташаннуҷи мушакҳои даромадгоҳи маҳбил ва умқи кос, ки ҳангоми ҷимоъ ё ташхиси гинекологӣ рух медиҳад. Сабабҳои Вагинизм: хусусиёти шахсии баъзе занон (ҳассосияти баланд, эҳтиросоти ноустувор); муносибати дағалонаи мардҳо вақти мубошарат ва ё баръакс. Роҳҳои муолиҷаи Вагинизм – истифодаи воситаҳои умумии тақвиятбахш, равоншифоӣ ва гипноз.

Нигаред
-------

* Вагинози бактериявӣ
* Вагиноскопия

Сарчашма
--------

* Вагинизм // Боз — Вичкут. — Д. : СИЭМТ, 2014. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 3). — ISBN 978-99947-33-46-0.
**Ваготомия** — як навъ амали ҷарроҳист, ки ҳангоми он асаби гумроҳ дар зер ё забари диафрагма бурида мешаванд. Ҳангоми муолиҷаи захми меъда ва рӯдаи дувоздаҳангушта (бо мақсади кам кардани тарашшуҳи кислотаи хлорид ва пепсин дар он) беморонро Ваготомия мекунанд. Баъди қатъ кардани асаби гумроҳ миқдори туршии меъда коҳиш ва захм шифо меёбад. Дар баъзе ҳолатҳо Ваготомия ҳамчун усули иловагии ҷарроҳӣ ҳангоми муолиҷаи бемориҳои сурхрӯда (бо мақсади кам кардани таъсири кислота ба он) низ истифода мегардад. Ваготомия ҳоло кам кор фармуда мешавад.

Сарчашма
--------

* Ваготомия // Боз — Вичкут. — Д. : СИЭМТ, 2014. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 3). — ISBN 978-99947-33-46-0.
**Ва-Банк** (фаронс. va banque) — меъёри пулии бозигаре, ки ҳангоми бозии қарта тамоми пули дар бозӣ гузошташударо ихтиёрдорӣ менамояд. Дар ин ҳолат бозигарони боқимонда ду роҳро интихоб мекунанд, ё маблағи эълоннамудаи гузошташударо мегузоранд ва ё аз бозӣ даст кашида, қартаи худро мекушоянд. Бо назардошти ин ҳолат дар бисёр мавридҳо барои ба кори хафнок сар кардан истилоҳи «ва-банк рафтан» ё «ва-банк бозӣ кардан» истифода мешавад. Ва-Банк амалиётест, ки хавфу хатари бисёре дар он дучор меоянд. Дар бозии покер ин ҳолат бо номи «all in» ёдовар мешавад. Истилоҳи Ва-Банк бештар дар марказҳои дилхушӣ ва маркази бозиҳои компютерӣ истифода мегардад. PokerStars дар айни замон бо як созишномаи нав бо Eldorado Resorts, ки як ширкати қиморбоз дар Рино, Невада мебошад, кор мекунад.Гузарондани баробар ба маблағи пул дар бонк (бо феълҳои бозии кортӣ). рафта ҳама. Навозед, ҳама гузоред.

Эзоҳҳо
------

1. ↑  PokerStars. Баргирифта аз сарчашмаи аввал 7 Декабри 2019.
2. ↑  Луғати тафсирии забони русӣ. Д.Н. Ушаков.

Адабиёт
-------

* Ашӯров Н. Лаълбеков И. Мушкилоти пулӣ, қарз ва бонк. Д. 2002.

Сарчашма
--------

* Ва-Банк // Боз — Вичкут. — Д. : СИЭМТ, 2014. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 3). — ISBN 978-99947-33-46-0.
**Бозии ҳамзамон** — мусобиқаи шатранҷи оммавӣ, ки дар он нафаре ҳамзамон бо чандин нафари дигар бозӣ мекунад.

Дар ин намуд бозиҳо, тибқи қоида, бозигари касбии сатҳи баланд ҳатман бо муҳраҳои сафед бо гурӯҳи бозигарони ҳаваскор ба рақобат мепардозад. Тақр. тамоми чемпионҳои ҷаҳон маҳорати худро дар ин бозӣ намоиш додаанд. Бозии ҳамзамон аз тадбирҳои муассирест, ки ба воситаи он машғулиятҳои маърифатӣ ба монанди шатранҷ тарғиб мешавад. Чунин бозиҳо барои шатранҷбозони ғайрикасбӣ амалан имкони ягонаеанд, ки ба таври мустақим бо рақиби касбии сатҳи баланд қувва озмоянд. Ин дар ҳолест, ки бозигари касбӣ нерӯи хешро то андозае дар баробари рақибони зиёд коҳиш медиҳад ва барои бозигари хуб умеде ба пирӯзӣ фароҳам меояд. Дар навбати худ бозигари касбӣ аз чунин мусобиқа имкони пайдо кардани дастмузд меёбад (ширкат барои ҳавасмандони ин мусобиқа, чун қоида, маблағ мехоҳад).

Таърихи шатранҷ собиқ чемпионҳои ҷаҳон — Х. Капабланка, А. Алёхин ва М. Талро аз истеъдодҳои бузурги бозии ҳамзамон мешуморад. Дастовардҳои устодон дар бозии ҳамзамон бо мурури замон афзун мешавад. Чунончи, то нимаи аввали асри 20 рекорди шумораи дидорҳо дар ин мусобиқаҳо андаке бештар аз 100 буд, аммо гроссмейстери эронӣ Эҳсони Қоиммақомӣ 8 феврали 2011 дар Теҳрон тавонист ҳамзамон бо 604 нафар рақобат ва рекордшиканӣ кунад. Ин мусобиқа 25 соату 5 дақ. тӯл кашид ва Қоиммақомӣ дар 580 дидор пирӯз шуд, 8 бозии дигар мусовӣ ва танҳо дар 16 бозӣ бохт. Дар бозии ҳамзамон боз як рекорди дигар дар Китоби рекордҳои Гиннес сабт шудааст, ки он устоди шатранҷбоз Жужа Полгари маҷористонист. Полгар дар зарфи 16 соат тавонист 1136 дидорро анҷом диҳад ва нишондоди замонии ӯ бо ин теъдод рақибон дар олами шатранҷ бесобиқа аст.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Бозии ҳамзамон // Боз — Вичкут. — Д. : СИЭМТ, 2014. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 3). — ISBN 978-99947-33-46-0.
**Бозон** (аз насаби физикии ҳинд — Шатендранат Бозе), **бозе-зарра** — зарраи қимати спинаш бутун (0, 1, 2,).

бозонҳо бар хилофи фермионҳо ба омори Бозе-Эйнштейн итоат мекунанд, ки мувофиқи он шумораи дилхоҳи зарраҳои яксон дар як ҳолати квантӣ қарор мегиранд. бозонҳо бунёдӣ ва таркибӣ мешаванд. бозонҳои бунёдӣ кванти майдонҳои калибрӣ ҳастанд, ки бо ёрии онҳо фермионҳои бунёдӣ (лептонҳо, кваркҳо) дар модели стандартӣ таъсири мутақобила мекунанд. Ба чунин бозонҳо фотонҳо (таъсири мутақобилаи электромагнитӣ), глюонҳо (таъсири мутақобилаи пурзӯр), W± ва Z-бозонҳо (таъсири мутақобилаи суст) мансубанд. Ба бозонҳои бунёдӣ гравитон ва бозони Ҳиггс низ тааллуқ доранд, ки мавҷудияти онҳо пешгӯӣ шудааст, вале то ҳол дар таҷриба ошкор нагардидаанд. Ба бозонҳои таркибӣ ҳолатҳои алоқаманди дукваркии зиёд мансубанд, ки мезонҳо номида мешаванд. Мисоли дигари бозонҳо ҳастаҳои шумораи нуклонҳояшон (протонҳо ва нейтронҳо) ҷуфт мебошад.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Бозон / М. Холов // Боз — Вичкут. — Д. : СИЭМТ, 2014. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 3). — ISBN 978-99947-33-46-0.


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️  Гузариш ба унсури Викидода  Фарҳангҳо ва донишномаҳо | 
* Большая датская
* Большая китайская
* Большая норвежская
* Большая российская (старая версия)
* Britannica (онлайн)
* Treccani
* Universalis

 |
| Дар феҳристҳои китобшинохтӣ | 
* BNF: 121385414
* GND: 4146396-1
* J9U: 987007283829805171
* LCCN: sh85015918
* SUDOC: 029843839

 |
Ин вожа дигар маъноҳо низ дорад, Ҳуқуқэҷодкунӣ (мазмунҳо)-ро бубинед.
 **Қонунэҷодкунӣ (парлумон)**, **Ҳуқуқэҷодкунӣ**  — фаъолияти мақоми ваколатдоршуда (одатан парлумон) оид ба баровардани қонунҳои нав, дохил кардани тағйироту иловаҳо ба қонунҳои амалкунанда ва бекор кардани қонунҳо мувофиқи расму қоидаҳои қонунгузории дар ҳар як мамлакат муқарраршуда.

Мақоми қонунгузор дар Ҷумҳурии Тоҷикистон - Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон мебошад, ки аз ду маҷлис иборат аст: 
Маҷлиси миллӣ ва Маҷлиси намояндагон. 
Қонунҳоро Маҷлиси намояндагон қабул менамояд ва онҳоро барои ҷонибдорӣ ба Маҷлиси миллӣ мефиристад. Маҷлиси миллӣ қонуни қабулнамудаи Маҷлиси намояндагонро (ба истиснои қонунҳо дар бораи афв ва буҷет) ҷонибдорӣ намуда, онро ба Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон барои имзо мефиристад ва ё дар сурати дастгирӣ наёфтани қонун онро барои баррасии такрорӣ бо пешниҳоду эродҳои худ ба Маҷлиси намояндагон бармегардонад.

Вобаста ба аҳамияти қонунҳо аксари онҳо дар ду мутолиа қабул мегарданд, лоиҳаи қонунҳо ба муҳокимаи умум пешниҳод карда мешаванд, мавриди экспертизаи ҳуқуқӣ, забонӣ, молиявию иқтисодӣ ва махсуси илмӣ қарор мегиранд.

Нигаред низ
-----------

* Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон

Эзоҳ
----

1. ↑  Фарҳанги истилоҳоти ҳуқуқ / Зери таҳрири Маҳмудов М.А. - Душанбе: ЭР-граф, 2009. - с. 258-259
**Ҳуқуқи хун** - яке аз усулҳои соҳиб шудан ба шаҳрвандӣ аз рӯи асоси таваллудшавӣ мебошад. Мувофиқи усули хун кӯдаке, ки волидайнаш то рӯзи таваллуди ӯ дар шаҳрвандии Тоҷикистон қарор доштанд, сарфи назар аз макони таваллудаш шаҳрванди Тоҷикистон ба ҳисоб меравад. Инчунин
кӯдаке, ки яке аз волидайнаш то лаҳзаи тавлиди ӯ шаҳрванди Тоҷикистон буда, волиди дигараш шахси бешаҳрванд ва ё номаълум бошад, новобаста аз макони таваллуд шаҳрванди Ҷумҳурии Тоҷикистон шуморида мешавад. Дар мавриди муқаррар кардани падари кӯдаке, ки модараш шахси бешаҳрванд буда, падараш шаҳрванди Тоҷикистон дониста мешавад, агар синнаш ба 14-солагӣ нарасида бошад, сарфи назар аз макони таваллудаш шаҳрванди Тоҷикистон мегардад.

Нигаред низ
-----------

Ҳуқуқи хок

Эзоҳ
----

1. ↑  Фарҳанги истилоҳоти ҳуқуқ / Зери таҳрири Маҳмудов М.А. - Душанбе: ЭР-граф, 2009. - с. 530
**Ҳуқуқшиносии таҳлилӣ** – равияи (назарияи) қадимтарин ва то ҳол эътирофшудаи назария ва амалияи ҳуқуқӣ аст, ки дар доираи он донишҳои ҳуқуқӣ тавассути усулу воситаҳои таҳлилӣ ҳосил мешаванд. Мафҳуму категорияҳои ҳуқуқӣ («муносибатҳои ҳуқуқӣ», ҳуқуқэҷодкунӣ», «сарчашмаҳои ҳуқуқ», «татбиқи ҳукуқ», «санади меъёрӣ-ҳуқуқӣ», «конститутсия» ва г.), ки дар ҳуқуқшиносии таҳлилӣ пешбарӣ шудаанд, дар ҷараёни таҳкили матии қонунҳо, қарорҳои судӣ, амалияи судӣ, дигар санадҳои татбиқи ҳуқуқ ва ҳуқуқгатбнқсозӣ, парвандаҳои ҳуқуқӣ ва дигар ҳолатҳон ҳаёти ҳуқуқӣ ҳосил мепшванд. Ҳуқуқшиносии таҳлилӣ арифметикаи илми ҳуқуқшиносӣ, таҳкурсии донишҳои
ҳуқуқист. Мафҳуму хулосаҳои он дар фаъолияти ҳуқуқэҷодкунӣ ва ҳуқуқтатбиқсозӣ васеъ истифода мешаванд.

Нигаред низ
-----------

* Ҳуқуқ

Эзоҳ
----

1. ↑  Фарҳанги истилоҳоти ҳуқуқ / Зери таҳрири Маҳмудов М.А. - Душанбе: ЭР-граф, 2009. - с. 536
Ин вожа дигар маъноҳо низ дорад, Ҳуқуқу озодиҳо (мазмунҳо)-ро бубинед.
**Ҳуқуқу озодиҳои сиёсӣ** - дар низоми ҳуқуқу озодиҳои инсон ва шаҳрванд ҳуқуқу озодиҳои сиёсӣ мавқеи махсус доранд. Нисбат ба гурӯҳҳои дигари ҳуқуқу озодиҳо, ҳуқуқу озодиҳои сиёсӣ асосан барои шаҳрвандони ҷумҳурӣ таъйин гардидаанд. Барои субъекти аксари ҳуқуқу озодиҳои сиёсӣ гардидан тааллуқ доштан ба шаҳрвандии Тоҷикистон яке аз омилҳои асосӣ мебошад. Масалан, аз панҷ моддаи Конститутсия, ки ҳуқуқу озодиҳои сиёсиро муқаррар менамоянд, фақат яке аз онҳо (м.ЗО) барои шахс таъйин гардидааст. Ин ҳолат аз он шаҳодат медиҳад, ки ин гурӯҳи ҳуқуқу озодиҳои асосӣ бо сохтори давлатӣ, ташкили мақомоти давлатӣ, вазъи ҳуқуқии инсон, моҳияти идораи давлатӣ ва сохтори ҷомеа алоқаманд аст. Ҳуқуқу озодиҳои сиёсии шаҳрванд ҳамчун ҳуқуқу озодиҳои фардӣ қисми таркибии вазъи ҳуқуқии инсон ва шаҳрванд мебошад.
Хусусияти хоси давлати демократӣ муқаррар кардани низоми ҳуқуқу озодиҳои сиёсие мебошад, ки инггироки шаҳрвандонро дар ҳаёти сиёсии ҷомеа ва давлат таъмин менамояд.

Нигаред низ
-----------

* Ҳуқуқу озодиҳои фарҳангӣ
* Ҳуқуқу озодиҳои шахсӣ

Эзоҳ
----

1. ↑  Фарҳанги истилоҳоти ҳуқуқ / Зери таҳрири Маҳмудов М.А. - Душанбе: ЭР-граф, 2009. - С. 534
**Чандрабҳан Бараҳмони Лоҳурӣ** (1575, Лоҳур — 1662 ё 1677, Банорас) — шоир ва нависандаи форсизабони Ҳиндустон.

Зиндагинома
-----------

Дар оилаи бараҳман Даҳрам Дос, ки аз соҳибмансабони дарбори ҳукмронони Лоҳур буд, ба дунё омадааст. Аз улуми мутадовилаи замонаш баҳравар гардида, забони ҳиндиву санскритро хуб медонист. Бо ёрии вазир Афзалхон ба хидмати Шоҳиҷаҳон (ҳукмр. 1628-57) роҳ ёфта, дар охири умраш хидмати дарборро тарк гуфт ва дар шаҳри Банорас ба узлат нишаставу дар ҳамон ҷой даргузашт.

Эҷодиёт
-------

Ба забони форсӣ аз Бараҳмони Лоҳурӣ девони ашъор (342 ғазал, 36 рубоӣ, маснавиҳои кӯтоҳи ахлоқӣ), «Чаҳор чаман» (асари мансури таърихӣ), «Гулдастаи Чаҳор чаман», «Муншаот» (номаҳо ба шоҳону давлатмардони давр), «Туҳфату-л-вузаро», «Корнома», «Маҷмуату-л-фуқаро», «Руқаъот», «Туғрои Шоҳиҷаҳон подшоҳ», «Иншои Ҳафт гулшан», «Муколимоти Дорошукӯҳ», «Рисола» (тазкирае дар бораи шоирони аҳди Акбар то муосирони муаллиф) ва ғ. боқӣ мондаанд. Баъзе ғазалҳои Бараҳмони Лоҳурӣ дар баёзи Мирзо Абдулқодири Бедил ва баёзи Соиби Табрезӣ (1603—1677) мундариҷ гардидаанд. Дар байни осори Бараҳмони Лоҳурӣ «Чаҳор чаман» аҳаммияти вижае дошта, дар асар оид ба Шоҳиҷаҳон, мулку шаҳрҳои қаламрави ӯ ва шарҳи ҳоли худаш маълумоти муфассал сабт намудааст. Ҳамчунин, дар ин асар номаҳои муаллиф ба Шоҳиҷаҳон ва дарбориёни ӯ, андешаҳояш дар бораи дин, ахлоқ, тасаввуф (ирфон) ва ғ. фароҳам омадаанд. Аксари ғазалҳояш аз панҷ байт иборатанд. Аз санъатҳои бадеии ташбеҳ, истиора, маҷоз ва ғ. устодона истифода кардааст.

### Хаттотӣ

Бараҳмони Лоҳурӣ аз нозукиҳои ҳунари хаттотӣ, махсусан, иншои настаълиқу шикаста хуб огоҳ буд. Тазкиранависони муосираш, монанди Мунири Лоҳурӣ, ба эҷодиёти Бараҳмони Лоҳурӣ баҳои баланд дода, ӯро «Саҳбон»-у «Ҳассон» (шоирони машҳури араб)-и замон, «Маликушуарои Шоҳиҷаҳон» гуфтаанд. Дар осори Бараҳмони Лоҳурӣ таъсири «Гулистон»-и Саъдии Шерозӣ бештар эҳсос мешавад.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* آفتاب أصغر. تاریخنویسئ فارسی در هند و پاکستان. لاهور، ۱۹۶۷؛
* صفا ذبیح الله. تاریخ ادبیات در ایران. ج.۵. بخش ۲. تهران، ۱۳۶۴؛
* دانشنامۀ جهان اسلام. ج.۳. تهران، ۱۳۷۸ هـ. ش

Сарчашма
========

* Бараҳмони Лоҳурӣ / Ш. Муҳаммадиев // Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.
**Чандра Шекхар Сингҳ** (ҳиндӣ चन्द्रशेखर सिंह; 1927-2007) - арбоби давлатии Ҳиндустон, сарвазири Ҳиндустон аз 10 ноябри 1990 то 21 июни 1991.

Зиндагинома
-----------

Чандра Шекхар як пешвои намоёни сотсиалистҳо буд. Вай соли 1964 ба Конгресси миллии Ҳинд (ИНК) дохил шуд (аз чап дар 1975, дар солхои 1977—1988 аъзои ҳизби Ҷаната, дар солҳои 1988—1990 аъзои Ҷаната Дал). Аз соли 1962 то соли 1967 аъзои Шӯрои Иёлатҳои Ҳиндустон буд. Соли 1967 вай аввалин шуда ба Лок Сабҳа (парлумон) дохил шуд. Вай хамчун аъзои Конгресси миллии Хинд (КМҲ) Индира Гандиро барои фаъолияти вай сахт танқид кард. Дар соли 1975 ин боиси тақсимшавӣ дар Конгресси миллии Хинд (КМҲ) гардид. Ӯ дар замони вазъияти фавқулода боздошт ва ба зиндон фиристода шуд.

Баъди лағви вазъи фавқулода ӯ раиси Ҳизби халқӣ шуд. Дар интихоботи парлумон Ҳизби халқӣ натиҷаи мусбат гирифт, хукумати коалициониро бо сардории Морарҷи Десаӣ ташкил дод. Дар соли 1988 ҳизби ӯ, ки бо номи Ҷаната Дал аз нав ташкил шуд, бо ҳизбҳои дигар муттаҳид шуда, таҳти роҳбарии Вишванат Пратап Сингҳ ҳукумат таъсис дод. Бо дастгирии Конгресс, ки ба он Раҷив Гандӣ сарварӣ мекард, вай Вишванат Пратап Сингҳро ба истеъфо баровард.

10 ноябри соли 1990 Сарвазири Ҳиндустон шуд. Конгресси миллии Хинд (КМҲ) тасмим гирифт, ки дастгирии беруниро ба ҳукуматаш густариш диҳад, то интихоботи пеш аз вақтро пешгирӣ кунад. Муносибатҳо зуд бад шуданд, зеро Конгресс ӯро дар ҷосусӣ ба Раҷив Гандӣ айбдор кард. Конгресс парлумонро бойкот кард ва 6 марти соли 1991 Чандра Шекхар истеъфои худро эълон кард. Вай то интихоботи навбатӣ сарвазир буд.
Баъд аз сарвазир интихоб шудани Нарасимха Рао обрӯи сиёсии вай хеле коҳиш ёфт, гарчанде ки вай то вафоташ бори дигар вакили Лок Сабҳа интихоб шуд.

Эзоҳ
----

1. ↑  Encyclopædia Britannica (ингл.)
2. ↑  Munzinger Personen (нем.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️  Гузариш ба унсури Викидода  Фарҳангҳо ва донишномаҳо | 
* Britannica (онлайн)
* Notable Names Database
* Universalis

 |
| 

| Дар феҳристҳои китобшинохтӣ |
| --- |
| 
* BNF: 14594544d
* GND: 125845448
* GTAA: 153293
* ISNI: 0000 0000 8410 3154
* LCCN: n82148933
* SUDOC: 092686370
* VIAF: 113008127
* WorldCat VIAF: 113008127

 |

 |

| ⚙️ Сарвазирони Ҳиндустон |
| --- |
|  | 
* Ҷавоҳирлаъл Нерӯ
* Гулзорилол Нанда
* Лаъл Баҳодур Шастрӣ
* Индира Гандӣ
* Морарҷи Десаӣ
* Чоудхарӣ Чаран Сингҳ
* Раҷив Гандӣ
* Вишванат Пратап Сингҳ
* Чандра Шекхар Сингҳ
* Нарасимха Рао
* Деве Говда
* Индер Кумар Гуҷрол
* Атал Биҳари Ваҷпоӣ
* Манмоҳан Сингҳ
* Нарендра Модӣ

 |  |
**Бозиҳои дидактикӣ** — бозиҳое, ки махсус барои амалӣ гардондани ҳадафҳои таълими кӯдакони синни томактабӣ ва хурди мактабӣ муқаррар шудаанд.

Онҳо қобилияти эҳсос намудани шакл, андоза, ранг, ҷойгиршавии ашё дар фазо, мушоҳидакорӣ, диққат, хотира, тафаккур, малакаи ҳисобкунӣ, нутқ, тасаввурот оид ба муҳити беруна ва дигар хусусиятҳои равонии бачагонро инкишоф медиҳанд. Бозиҳои дидактикӣ дар тарбияи маънавию ахлоқии кӯдакон низ аҳаммияти бузург доранд. Бозиҳои дидактикӣ ба воситаи коғазчаҳои ранга, картон, қутичаҳои расму ҳарфдор, лото, манорачаҳои чӯбӣ ва ғайра сурат мегиранд. Онҳо дар кӯдакон эҳсоси коллективизм, мустақилӣ, ҳадафмандӣ, рафтор мувофиқи меъёрҳои ҷамъиятӣ ва ғайраро бедор менамоянд.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Бозиҳои дидактикӣ / Х. Раҳимов // Боз — Вичкут. — Д. : СИЭМТ, 2014. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 3). — ISBN 978-99947-33-46-0.

* Вожаномаи тафсирии истилоҳоти психологӣ ва педагогӣ. Д. 2008.
**Бозгул Додхудоева** (*Додхудоева Бозгул Додхудоевна*; зод. 10 апрели 1939, вилояти Шуғнон, ВАКБ, ҶШС Тоҷикистон, ИҶШС) — омӯзгор ва сиёсатмадори тоҷик, вазири маорифи Тоҷикистон (1992—1994), муовини сарвазири Тоҷикистон (1994—1999).

Зиндагинома
-----------

Бозгул Додхудоев 10 апрели соли 1939 дар деҳаи Поршинови ноҳияи Шуғнони ВМКБ ба дунё омадааст. Пас аз хатми мактаби миёна Омӯзишгоҳи педагогии шаҳри Кӯлобро ба итмом мерасонад. Сипас факултаи таъриху филологияи Донишгоҳи педагогии шаҳри Душанберо хатм мекунад.

Корнома
-------

Аввал муаллим баъдан ҷонишини директор ва панҷ соли дигар директори мактаби рақами 38-и шаҳри Душанбе шуда, кор кардааст. Баъдан мудири маорифи ноҳияи Марказии шаҳри Душанбе, ҷонишини раиси ҳукумати ҳамин ноҳия, мудири маорифи шаҳри Душанбе ва аз соли 1976 то соли 1988 12 сол муовини вазири маорифи ҷумҳурӣ шуда кор мекунад. Аз соли 1988 то 1992 боз ба ҳайси мудири маорифи шаҳр фаъолият кардааст. 

Аз соли 1992 то соли 1994 вазири маориф, аз соли 1994 то 2000 муовини сарвазири Ҷумҳури Тоҷикистон будааст.

Феълан раҳбари Маркази таълимии бонувони «Сарвар» дар шаҳри Душанбе мебошад.

Ҷоизаҳо
-------

* Ордени «Шараф» (ИҶШС)
* Медали «Ба муносибати 100-солагии рӯзи таваллуди Владимир Илич Ленин»
* Медали «Мубориз барои сулҳ»
* Ордени «Шараф» (ҶТ)
* Медал ба ифтихори «20-солагии Истиқлоли Ҷумҳурии Тотҷикистон»
* Корманди шоистаи Тоҷикистон
* Аълочии маорифи ИҶШС
* Аълочии маориф Тоҷикистон

Эзоҳ
----

1. ↑  *Султони Ҳамад.* Бозгул Додхудоева: «Занон ҳомиёни сулҳу ваҳдатанд». *www.ruzgor.tj*.  Рӯзгор (8 августи 2009). 9 апрели 2021 санҷида шуд. Баргирифта аз сарчашмаи аввал 20 феврали 2020.
**Бозиҳои панҷуми Осиёи Марказӣ** — мусобиқаи варзишии байналмилалӣ байни давлатҳои Осиёи Марказӣ. Бозиҳо аз 14 то 20 октябри 2003 дар шаҳрҳои Душанбе ва Турсунзода баргузор гардид.

Навъҳои варзиш
--------------

Ба барномаи Бозиҳо чунин навъҳои варзиш дохил карда шуда буд:

* баскетбол (мардон, занон)
* волейбол (мардон)
* кӯраш
* куштӣ (озод, юнонӣ-румӣ)
* муштзанӣ
* таэквандо
* теннис
* тирандозӣ
* ҷуду

Натиҷаҳои Бозӣ
--------------

|  Место  |  Кишвар  | Тило | Нуқра | Биринҷӣ | Ҳамагӣ |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 1 |  Қазоқистон | 48 | 32 | 31 | 111 |
| 2 |  Ӯзбекистон | 36 | 35 | 20 | 91 |
| 3 |  Тоҷикистон | 18 | 22 | 17 | 57 |
| 4 |  Қирғизистон | 5 | 14 | 42 | 61 |
| 5 |  Туркманистон | 0 | 5 | 17 | 22 |

Ғолибони Бозӣ
-------------

Ғолибони Бозиҳо аз Тоҷикистон инҳо буданд: К. Коробко, Л. Рубаева, С. Хозратова (таэквандо-ВТФ), Ш. Достиев, Х. Ҷӯраев (муштзанӣ), Юсуф Абдусаломов, Ш. Алиев (куштии озод), М. Тӯйчиев (куштии юнонӣ-румӣ), Парвиз Собиров, Расул Боқиев, Ш. Бозоров (ҷуду), М. Бобоев, И. Фозилов, Д. Назруллоев (тэквандо-ВТФ), Д. Назаров, С. Стаканов (варзиши сабук), М. Яҳёев, С. Макашин (теннис). Ғолибони Бозиҳо бо мошинаҳои сабукрав (мардҳо) ва хонаи иқоматӣ дар шаҳри Душанбе (бонувон) қадрдонӣ шуданд.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Бозиҳои панҷуми Осиёи Марказӣ / А. Бобоҷонов // Боз — Вичкут. — Д. : СИЭМТ, 2014. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 3). — ISBN 978-99947-33-46-0.

Пайвандҳо
---------

* Игры-2003 на сайте Олимпийского совета Азии
* Игры-2003 на сайте НОК Казахстана
Раъйпурсии умумихалқӣ дар Тоҷикистон оид ба қабули Конститутсияи нави Ҷумҳурии Тоҷикистон 6 ноябри соли 1994 баргузор гардид, ки дар таърихи Тоҷикистони соҳибистиқлол аввалин раъйпурсӣ гардид. Раъйпурсӣ дар пасманзараи идомаи ҷанги шаҳрвандӣ дар кишвар, ки моҳи майи соли 1992 оғоз шуда, танҳо дар моҳи июни соли 1997 ба поён расид, сурат гирифт. Дар натиҷаи раъйпурсӣ Конститутсияи комилан нави Ҷумҳурии Тоҷикистон қабул карда шуд, вай ба ҷойи Конститутсияи ҶШС Тоҷикистон (соли 1978) иваз гардид.

Замина
------

Пас аз эълони истиқлолияти давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон аз ИҶШС 9 сентябри соли 1991 Конститутсияи ҶШС Тоҷикистон, ки 14 апрели соли 1978 аз ҷониби Шӯрои Олии ҶШС Тоҷикистон қабул шуда буд, дар ҷумҳурӣ амалашро давом дод. Моҳи майи соли 1992 дар ҷумҳурӣ миёни ҳукумати кунунии коммунистӣ ва навкоммунистии ҷумҳурӣ, Ҷабҳаи халқии Тоҷикистон аз як тараф ва аз тарафи дигар, Иттиҳоди мухолифини тоҷик, ки ба ҳайати ҳизбу ҳаракатҳо ва нерӯҳои исломӣ, демократӣ ва миллатгаро шомил буданд, дар кишвар ҷанги шаҳрвандӣ оғоз шуд. Ҳукумати феълии коммунистӣ ва навкоммунистӣ ва ҳам Иттиҳоди мухолифини тоҷик тарафдори қабули Конститутсияи комилан нав буданд, вале ҳар як ҷониб лоиҳаҳои Конститутсияи нави хешро дошт.

Натиҷаҳои раъйпурсӣ
-------------------

Сарфи назар аз он ки қисми зиёди аҳолии ҷумҳурӣ (гурезагон) дар натиҷаи ҷанг ба Русия, Ӯзбекистон, Афғонистон ва дигар кишварҳо кӯч бастанд, тибқи маълумоти расмии КМИР дар раъйпурсӣ иштироки рекордии овоздиҳандагон 94,40 % ташкил дод. Ин арқомро бархе аз нозирони хориҷӣ ва ҳамчунин намояндагони Иттиҳоди мухолифини тоҷик зери суол гузоштанд. Мувофиқи маълумоти расмй 95.70 % овоздиҳандагон ба тарафдории қабули Конститутсияи нави Тоҷикистони соҳибистиқлол овоз доданд ва 4,28 % шаҳрвандон ба муқобили он овоз доданд. Худи ҳамон рӯз раъйпурсӣ баргузоршуда эълон шуд.  Конститутсияи нав бо 90% овозҳо дастгирӣ ёфт. 

Нуқтаҳои асосии Конститутсияи нави Тоҷикистони соҳибистиқлол: ҷорӣ намудани ҳокимияти президентӣ, парлумони якпалатагӣ, давлати дунявӣ эълон шудани Тоҷикистон ва манъи таъсис ва сабти номи ҳизбҳои сиёсии динӣ, ӯҳдадории риояи қонунгузории миллӣ, раъйпурсии конститутсионӣ барои ворид намудани тағйироту иловаҳои оянда ба Конститутсия.

Натиҷаҳо
--------

| натиҷаҳо | овозҳо |  % |
| --- | --- | --- |
| Барои қабули конститутсияи нав | 2,352,554 | 95,72 |
| Ба муқобили қабули конститутсияи нав | 105.300 | 4.28 |
| **Шумораи умумии овозҳои эътиборнок** | **2,535,437** | **94.4** |
| Бюллетенҳои беэътибор/вайроншуда | 77.583 | 2.89 |
| **Шумораи умумии овозҳо** | **2,685,724** | **100** |
| Манбаъ: Демократияи мустақим |

Эзоҳ
----

1. ↑  Nohlen, D, Grotz, F & Hartmann, C (2001) *Elections in Asia: A data handbook, Volume I*, p462 ISBN 0-19-924958-X
2. ↑  Nohlen, D, Grotz, F & Hartmann, C (2001) *Elections in Asia: A data handbook, Volume I*, p464 ISBN 0-19-924958-X

| ⚙️ Парчами Тоҷикистон Интихобот ва ҳамапурсиҳо дар Тоҷикистон |
| --- |
| Интихоботи президентӣ | 
* 1990
* 1991
* 1994
* 1999
* 2006
* 2013
* 2020

 |
| Интихоботи порлумонӣ | 
* 1990
* 1995
* 2000
* 2005
* 2010
* 2015
* 2020

 |
| Ҳамапурсиҳо | 
* 1991
* 1994
* 1999
* 2003
* 2016

 |
**Бозе-газ**, **гази Бозе**, **Бозе-гази идеалӣ** (ба шарафи Шатендранат Бозе номида шудааст) — гази шабеҳи гази идеалии классикии спинаш пурра.

Бозе аз бозонҳо — зарраҳое, ки байни худ таъсири мутақобила надоранд ва ба омори Бозе-Эйнштейн тобеанд, иборат мебошад. Ба ин гурӯҳи зарраҳо гази фотонӣ ва газҳои квазизаррагӣ тааллуқ доранд. Ш. Бозе барои гази фотонҳо механикаи омориро таҳия намуд. А. Эйнштейн онро такмил намуда, барои тавсифи зарраҳои вазнин истифода бурд. Ӯ инчунин ба хулосае омад, ки гази идеалии бозонҳо бар хилофи гази идеалии классикӣ дар ҳароратҳои паст бояд ба ҳолати конденсат табдил шавад

Нигаред низ
-----------

* Конденсати Бозе-Эйнштейн.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Бозе-газ // Боз — Вичкут. — Д. : СИЭМТ, 2014. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 3). — ISBN 978-99947-33-46-0.


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️  Гузариш ба унсури Викидода  Фарҳангҳо ва донишномаҳо | 
* Большая российская (старая версия)

 |
| Дар феҳристҳои китобшинохтӣ | 
* BNF: 12274149t
* J9U: 987007283093005171
* LCCN: sh85015900

 |
**Бозии чашмбаста**, **бозии нодид** — як навъ бозиест дар шатранҷ, ки бозикун (ба танҳоӣ ё якҷо бо рақиб) бидуни он ки ба тахтаи шатранҷ нигарад, ҳаракати муҳраҳоро (бо такя бар нерӯи ҳофиза) эълом медорад.

Аз афроде, ки бори нахуст бо чашми баста шатранҷ бозидааст, Саййид ибни Ҷубайд (фавт 714) ёдоварӣ шудааст. Дар Аврупо бозии чашмбаста нахустин бор соли 1265 ёдовар мешавад. Алоуддин Алӣ-аш-Шатранҷӣ, яке аз донишмандон ва адибони дарбори Темури Курагон (1336—1405), ки дар империяи ӯ устоди беназири шатранҷ буд, чашмбаста бо 4 нафар шатранҷ мебозид. Филидор — устоди фаронсавӣ (асри 18) бо се нафар, Пол Марфии амрикоӣ (асри 19) бо 10 нафар устодони мумтоз зӯрозмоӣ кардааст.

Рекордҳои бозии чашмбаста дар асри 20 чандин бор тағйир хӯрд. Соли 1902 Гарри Пилсбери (ИМА) дар Маскав дар баробари 22 рақиб бо чашми баста бозӣ кард, ки ин рақобат бо натиҷаи як бохту се мусовӣ ва 17 пирӯзӣ ба нафъи Пилсбери анҷом ёфт. Пас аз 2 сол В. Острагискийи рус бо 23 шатранҷбоз маҳорат санҷид. Ҳамин тариқ, гроссмейстерҳо Рети, Брейер, Алёхин, Калтановский ва Найдорф дидори ҳамзамон бо чашми бастаро то 45 тахта боло бурданд. Соли 1960 Янош Флеш (Маҷористон) бо 52 нафар бозии чашмбаста орост, ки ҳама корозмудаву касбӣ буданд. Флеш танҳо дар се дидор бохт ва дар 18-тои дигар ба мусовӣ расида, 31 бозиро бурд. Темур Гараев, гроссмейстери тоторитабори амрикоӣ соли 2016 бо 48 тахта бозии чашми баста доир намуд ва ин дидори вай дар китоби Рекордҳои Гиннес сабт ёфтааст.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Бозии чашмбаста // Боз — Вичкут. — Д. : СИЭМТ, 2014. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 3). — ISBN 978-99947-33-46-0.
**Тағойназари Бақо** — шоир, узви Иттифоқи нависандагони Тоҷикистон (2009)

Зиндагинома
-----------

Тағойназари Бақо 17 феврали соли 1955 дар деҳаи Олучадараи ноҳияи Данғара таваллуд ёфтааст. Соли 1971 мактаби миёнаи деҳаи Пушингро ба поён расондааст. Соли 1976 факултаи филологияи Донишкадаи давлатии омузгории Кӯлоб ба номи Абӯабдуллоҳ Рӯдакиро хатм кардааст. Баъди хатми донишкада машғули фаъолияти омӯзгорӣ будааст. Аз соли 2007 дар ШҲСК «Барқи тоҷик» кор мекунад.

Эҷодиёт
-------

Ашъораш дар маҷмӯаҳои «Чашмаи сангӣ» (1999), «Суруди сапедадам» (2002) ва «Шабдизи ғурур» (2005) ба чоп расидаанд. Аз соли 2009 узви Иттифоқи нависандагони Тоҷикистон аст.

Сарчашма
--------

1. ↑  Адибони Тоҷикистон (маълумотномаи мухтасари шарҳиҳолӣ)./Таҳия ва танзими Асрори Сомонӣ ва Маҷид Салим. – Душанбе, «Адиб», 2014, – с. 53 ISBN 978-99947-2-379-9
**Бибӣ Фотима**, **Бибӣ Зуҳро**, **Заҳро** — қаҳрамони нақлу ривоятҳо ва устураҳои тоҷикист, ки маншаи он духтари пайғамбари ислом Муҳаммад (с) Фотима мебошад.

Бибӣ Фотима дар қиссаву ривоятҳои мардумӣ ҳаммонанди занҳои тоҷик ҳалиму меҳрубон, покдоман ва заҳматкаш тасвир шудааст. Ӯ монанди кадбонуҳои тоҷик хислату рафтор дорад: ҷомашӯӣ мекунад, хамир карда нон мепазад. Аз маводди ҷамъовардаи мардумшиносон бармеояд, ки Бибӣ Фотима байни мардуми тоҷик илоҳае будааст, ки пеш аз шурӯъ ба ягон кор – бофандагӣ, ширдӯшӣ ва равғани маска гирифтан, маросими ордбезон барои тӯй ва ғ. номи ӯро мегирифтанд ва аз ӯ мадад мехостанд. Масалан, занон ҳангоми ширдӯшӣ ё ордбезон ибораи «Дасти ман не, дасти Бибӣ Фотимаи Зуҳро»-ро ба забон меоранд.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* Бибӣ Фотима / Д. Раҳимов // Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.
**Рашит Абдурашидов** (1935, Қӯрғонтеппа — рассоми тоҷик.

Зиндагинома
-----------

Хатмкардаи Омӯзишгоҳи ҷумҳуриявии рассомии шаҳри Душанбе (1958). Шогирди Г. А. Кузмин ва В. М. Боборикин. Фаъолияти рассомиаш аз соли 1960 оғоз гардида, асарҳои аввалинаш нисбатан содаву одӣ ва бештар ба тасвири манзара бахшида шудаанд («Манзараи баҳор», «Дар гулгашти Театри тобистона», «Рӯзи офтобӣ», ҳар се — 1960). Пас аз сафари эҷодӣ ба шаҳру деҳоти ҷумҳурӣ мазмуни мусаввараҳои Абдурашитов бой ва рангин гашта, доираи тасвираш низ тавсеа меёбад. Минбаъд қаҳрамонони мусаввараҳои ӯ кӯҳканҳо, нефтчиён, пахтакорон, чӯпонон ва коргарони одӣ қарор мегиранд. Ҷустуҷӯи қаҳрамонон аз ҷӯшу хурӯши зиндагӣ ва тасвири боварибахши табиат ба мусаввараҳои рассом драматизми хос бахшида, боиси воқеиву табиӣ баромадани асарҳояш гардидаанд. Дар мусаввараҳои «Мастчоҳиён» (1969, аз силсилаи «Фотеҳони замини Дилварзин») рассом чаҳор нафар деҳотиро тасвир намудааст, ки кӯхсорро тарк карда, дар водӣ ба шуғли наву тарзи зиндагии нав пардохтаанд. Иттиҳоди мардум, иртиботи ботинӣ ва ягонагии рӯҳии онҳо зимни меҳнати якҷоя асоси мавзӯи мусаввараҳои «Фотеҳони замини навкорам» (1969), «Духтарон аз Панҷ» (1969), «Сӯҳбат» (1971) ва ғайра гардидаанд

Мусаввараҳо
-----------

Рассом низоми зиндагиро дар меҳнат мебинад ва зимни фаъолияту зиндагии синфи коргар як силсила мусаввараҳои лирикиву таърихӣ ва маишӣ офаридааст: «Бетонрезон» (1970), «Бофандаҳо» (1972), «Эҷодкорон» (1972), «Тракторчӣ» (197), «Дар бригадаи Иванов. Алюминийи Регар» (1975) "Дар корхонаи рехтагарии «Тоҷикгидроагрегат» (1981), «Вахшстрой», «Дар оянда» (1984). Дар мусаввараҳои ба НБО-и Норак бахшидааш мардонагию матонат, қаҳрамонию фидокорӣ ва дӯстию бародарии мардуми советиро тасвир намудааст: «Шоми Норак» (1975), «Шахпаймои монтажчӣ» (1977), «Ҷавонон аз Тутқавул» (1978), «Шанбегӣ дар Норак» (1978), «Навои хайрбодӣ бо Норак» (1983) ва ғайра Ҷустуҷӯҳои эҷодии солҳои охири Абдурашитов, дарки файласуфонаи олам, эҳсоси шоиронаи зиндагӣ, ҷилваи тафаккур василаҳои ба вуҷуд омадани як силсила асарҳои мураккаби рангинмавзӯю гуногунсохт гардиданд: «Қалъаи Сурх», «Буддо» (1981), «Муколамасри Портрети Артисти халқии ҶШС Тоҷикистон Ҳошим Гадоев дар роли Гамлет», триптихи «Аз сурудҳои солҳои ҷанг» (1985) ва ғайра Абдурашитов дар давоми фаъолияти эҷодиаш (то соли 1986) бештар аз 150 асари рассомӣ ва зиёда аз 90 асари рассомии сиёҳқаламӣ офаридааст. Абдурашитов иштирокчии бисёр намоишҳои асарҳои рассомони Ҷумҳурии Тоҷикистон, Иттифоқи Советӣ ва хориҷа мебошад.

Мукофотҳо
=========

Дорандаи Мукофоти комсомоли ленинӣ (1972). Ба Руминия (1972), РДГ (1975, 1977), Афғонистон (1977), Непал (1979) ва Италия (1980) сафари ҳунарӣ кардааст. Бо Грамотаи Фахрии Президиуми Совети Олии ҶШС Тоҷикистон сарфароз гардидааст. Узви ИР Тоҷикистон аз соли 1970.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — 608 с. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2021, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.
**Павел Фёдорович Батитский** (укр. Павло Федорович Батицький; 27 июн 1910, Харкив — 17 феврал 1984, Маскав) — ходими ҳарбии шӯравӣ, Маршали Иттиҳоди Шӯравӣ (1968). Қаҳрамони Иттиҳоди Шӯравӣ (1965).

Зиндагинома
-----------

Аз соли 1929 дар хидмати ҳарбӣ. Хатмкардаи мактаби аскарони савора (1929), Академияи ҳарбии ба номи М. В. Фрунзе (1938), Академияи олии ҳарбӣ (1948). То ҶБВ фармондеҳи эскадрон, коргари Ситоди генералӣ ва сардори ситоди бригада ва дивизия буд. Дар солҳои ҶБВ (1941-45) сардори ситоди дивизияи моторикунонида, фармондеҳи собиқ дивизияи тирандозии Ҷабҳаи Шимолу Ғарбӣ (1941-43), аз соли 1943 фармондеҳи корпусҳои тирандозии 73-юм ва 128-уми Воронеж, Степной, 1-ум ва 2-юми Украина, 1-ум ва 3-юми Белоруссия буд ва дар озод кардани Украина, Молдавия, Белоруссия ширкат намуд. Марти 1944 корпуси 128-ум, ки фармондеҳаш Батиский буд, яке аз аввалинҳо шуда сарҳадди Руминияро убур кард. Дар марҳалаи хотимавӣ корпуси Батиский дар торумор кардани лашкари фашистони олмонӣ дар Полша, гирифтани Берлин ва озод намудани Прага фаъолона иштирок намуд. Солҳои 1948-50 сардори ситоди минтақавии мудофиа аз ҳуҷуми ҳавоӣ (МҲҲ), баъд сардори Сарситоди ҚҲҲ ва ҷонишини 1-уми сарфармондеҳи ҚҲҲ (1950-53), ҷонишини 1-уми фармондеҳи Округи ҳарбии Маскав (1953-54).

Солҳои 1954-65 фармондеҳи қувваҳои МҲҲ-и Округи ҳарбии Маскав, 1965-66 ҷонишини 1-уми сардори Сарситоди ҚМ ИҶШС, 1966-78 сарфармондеҳи қувваҳои МҲҲ, ҷонишини вазири мудофиаи ИҶШС, ҳамзамон фармондеҳи қувваҳои МҲҲ-и Қувваҳои ҳарбии муттаҳида, ҷонишини сарфармондеҳи Қувваҳои ҳарбии муттаҳидаи давлатҳои ширкаткунандаи Шартномаи Варшава. Дар баланд бардоштани тайёрии ҳарбии қувваҳои МҲҲ, бо системаҳои навтарини зенитию ракетӣ ва авиатсияи қиркунанда таҷҳизонидани он саҳми арзанда гузошт. Депутати Шӯроии Олии ИҶШС (даъватҳои 6-9). Бо 3 ордени Ленин, ордени Револютсияи Октябр, 5 ордени Байрақи Сурх, ордени Суворов (дараҷаи 2), ордени Кутузов (дара¬ҷаи 1 ва 2) ва диг. ордену медалҳо сарфароз гардидааст.

Эзоҳ
----

1. 1 2 3 4

Адабиёт
-------

* Батя. К 90-летию с дня рождения Маршала Советского Союза П. Батицкого//Армейский сборник. М. 2000, № 6;
* Новая российская энциклопедия. Т. II. М. 2005.

Сарчашма
--------

* Батиский Павел Фёдорович // Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️  Гузариш ба унсури Викидода  Вебгоҳҳои мавзӯъӣ | 
* Герои страны

 |
| Фарҳангҳо ва донишномаҳо | 
* Большая российская (старая версия)
* Современной Украины

 |
| Таборшиносӣ ва некрополистика | 
* Find a Grave

 |
Дар Википедия мақолаҳо дар бораи дигар шахсон бо номи Алишер мебошанд.
Дар Википедия мақолаҳо дар бораи дигар шахсон бо насаби Абдуллоев мебошанд.

**Алишер Абдуллоев** (тав. 23.05.1951, шаҳри Исфара) — риёзидон ва файласуф, номзади илмҳои фалсафа (1988). Узви вобаста (1991), академики Академияи кайҳоннавардии ба номи К. Э. Сиалковский (1996), узви вобастаи Академияи байналмилалии ноосфера (1999). ИДПЛ (1973).
Омӯзгори кафедраи фалсафаи ИДПЛ (1973—1980), корманди ЗГМИ (1980—1982), муаллими ҷамъиятшиносии омӯзишгоҳи мусиқии Ленинобод (1982—1983), муаллими калони филиали Хуҷандии ИПТ (1982—1991), аспиранти Институти педагогии шаҳри Москва (1985—1988), директори Институти ноосфераи назди АИX СССР (1993—1995), ҷонишини директори китобхонаи ба номи Тошхӯҷа Асирӣ (1995—2000), директори Маркази фарҳанги Шарқ ш. Москва (2001—2002) ва аз с. 2002 ноиби ректори Донишгоҳи муосири башарии Русия ва Тоҷикистон.
Муаллифи 9 рисола ва 56 мақолаҳои илмӣ аст, ки дар Русия, Молдавия, Венгрия, Булғория, Фаронса, Юнон интишор шудаанд.


|  |  |
| --- | --- |
| Арасту | *Ин мақолаи нопурра дар бораи файласуфе мебошад.Шумо метавонед бо пурра кардани ин ба Википедия кумак кунед.* |

Эзоҳ
----

1. ↑
**Алиҷубби Нойӣ** (? - Марв – 1567 – 80) — оҳангсоз ва машшоқи тоҷику форс.

Зиндагинома
-----------

Алиҷубби Нойӣ аз ҷавонӣ ба шеъру мусиқӣ шавқи зиёд дошта, баробари ин пешаи косибиро аз худ менамояд. Ӯ дар хаттотию китобат, ороишу тазҳиб низ ном бароварда, бино ба эътирофи муаррих Соммирзо («Тӯҳфаи Сомӣ») чандин девони классикони адабиёти тоҷику форсро китобату ороиш додааст. Алиҷубби Нойӣ асосан аз даромади касби чоҳканӣ таъмини маишат мекардааст.

Алиҷубби Нойӣ мусаннифи асарҳои зиёди мусиқӣ ба мақомҳои «Рост» ва «Ҳусайнӣ» будааст (дар тазмини асари Алии Кормал). Оҳанги «Пешрави Ҳисор» аз ҷумлаи таснифоти маъмули ӯст. Ин асари ӯ бо номи «Пешрави Хоҷа Чортории найгир» низ маъмул аст. Алиҷубби Нойӣ дар санъати навозандагию сарояндагӣ низ шуҳрат дошта, бо бисёр мусиқишиносон дар иҷрою дарки таркиботи илмии мусиқӣ мунозираҳо мекардааст. Ӯ махсусан дар навохтани созҳои чортор маҳорати баланд доштааст. Алиҷубби Нойӣ муддате дар Бухоро зиста, бо Мираки Маҷрӯҳи Чангӣ ва Кавкабии Бухороӣ аз наздик шинос мешавад ва аз онҳо нозукиҳои мақомҳоро меомӯзад. Ӯ дар тазмини зарбу авзони мақомҳо низ асарҳои тоза эҷод намудааст. Алиҷубби Нойӣ инчунин табъи баланди шоирӣ дошта, ғазалро некӯ мегуфтааст.

Адабиёт
-------

* Раҷабов А. Афкори мусиқии тоҷик дар асрҳои XII – XV. — Д. 1989;
* Раҷабов А. Мусиқии тоҷикон ва анъанаҳои таърихии он дар садаҳои XVI - XVII. — Д. 2007.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — 608 с. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2021, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.
**Алиқулбеки Ҷаббодор**, номи пуррааш **Алимуҳаммад Алибекибни Абдулбеки Наққошбошӣибни Алиқулбеки Фарангӣ** ? – 1779, Мозандарон) — мусаввир ва минётуранигори эронӣ (нимаи дуввуми садаи XVII ва ибтидои садаи XVIII).

Зиндагинома
-----------

Бинобар дар дарбори шоҳ хидмат карданаш, лақаби «**Ҷаббодор**»-ро гирифтааст. Мувофиқи маълумоти тазкираи «Оташкада»- и Лутфалибеки Исфаҳонӣ Алиқулбеки Ҷаббодор дар Исфаҳон таваллуд ёфта, дар овони ҷавонӣ дар дарбори Сулаймоншоҳ (ҳукмрони 1666 – 1694) хидмат кардааст. Ҳаёт ва зиндагии Алиқулбеки Ҷаббодор ба замони ҳукмронии шоҳи сафавӣ Таҳмосб (1722 – 1732) ва Нодиршоҳи Афшор (ҳукмронӣ 1736 – 1747) рост меояд.

Ба аксари асарҳояш «Ғуломзодаи қадим Алиқули Ҷаббодор» имзо мондааст. Алиқулбеки Ҷаббодор сабки санъати тасвирии асримиёнагии Шарқро идома дода, дар эҷодиёташ аз услуби минётуранигории мамалакатҳои Европа (Италия, Франсия, Нидерландия ва ғайра) истифода бурдааст. Хусусан, нусхаи тасвири «Портрети шоҳзодаи Фаронса»- и Филипп де Шампан (тахминан 1650), «Ду хонум ва маҳрам» (Қазвин, 1974), се мусаввараи Сулаймоншоҳ (Қазвин, 1674), «Авлиё», «Шоҳ ва дарбориён», «Шикоркунии шоҳ», «Савора», «Шоҳин» ва ғайра, ки ба қалами Алиқулбеки Ҷаббодор мутталлиқанд, дар таърихи рушд ва инкишофи ҳунари нигорандагии кишварҳои Шарқ, бахусус Эрон мавқеи хос доранд. Яке аз минётураҳои машҳури Алиқулбеки Ҷаббодор «Чӯпонписар ва чӯпонзанон» дар Намоишгоҳи байналмилалӣ (Нию-Ёрк, 1920) ба намоиш гузошта шудааст. Теъдоди зиёди осори ҳунарии Алиқулбеки Ҷаббодор дар музейҳо ва китобхонаҳои Россия, ИМА, Англия ва Эрон нигаҳдорӣ мешаванд.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — 608 с. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2021, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.
**Вагиноскопия** (аз лот. vagina – маҳбил ва scopia – муоина) — яке аз усулҳои муоинаи маҳбил. Вагиноскопия ба воситаи асбоби махсус – вагиноскоп иҷро карда шуда, барои ташхиси бемориҳои аъзои таносули занҳо, омос, берун овардани полип, ҷисмҳои бегона ва ғ. муҳим аст. Вагиноскопия ба дӯшизагӣ зарар надорад, аз ин лиҳоз онро метавон барои муоинаи духтарон низ истифода кард. Вагиноскопия усули дақиқи ташхису муолиҷаи бемориҳои гарданаи бачадон ва маҳбил мебошад.

Нигаред
-------

* Вагинози бактериявӣ
* Вагинизм

Сарчашма
--------

* Вагиноскопия // Боз — Вичкут. — Д. : СИЭМТ, 2014. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 3). — ISBN 978-99947-33-46-0.