recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Назорати конститутсионии пешакӣ** — яке аз намудҳои назорати конститутсионӣ, ки вақти гузаронидани онро нишон медиҳад. Дар адабиёт баъзан назорати эҳтиётӣ ё пешгирикунанда меноманд. Тафтиши мувофиқат ба Конститутсия то эътибор пайдо кардани чунин санад гузаронида мешавад: агар сухан дар хусуси қонуни парлумон қабулкарда равад, пас то тасдиқи он гузаронида мешавад. Назорати конститутсионии пешакӣ нисбат ба назорати конститутсионии баъдина камтар паҳн гаштааст. Он бештар дар низоми назорати марказонидашуда ба кор меояд: дар низоми назорати конститутсионии омехта камтар татбиқ мегардад. Назорати конститутсионии пешакӣ бештар ба назорати конститутсионии беруна тааллуқ дорад; он берун аз мақомоти санадро қабулкарда ба амал бароварда мешавад. Мисоли хоси назорати конститутсионии пешакӣ таҷрибаи Шӯрои конститутсионии Фаронса дар мавриди санадҳоест, ки парлумон қабул мекунад (қонунҳои органикӣ ва одӣ, дастури палатаҳои парлумон, шартномаҳои байналхалқӣ, ки ҳокимияти иҷроия бастааст ва ба тасдиқ пешниҳод шудаанд). Меъёрҳои конститутсионӣ ва қонунгузорӣ одатан муҳлати пешниҳоди мулоҳизаи мақомоти назорати конститутсиониро оид ба санади ба ӯ додашуда муайян мекунанд, Масалан, мувофиқи м.61 Конститутсияи Фаронса с.1958 барои қабули қарори Шӯрои конститутсионӣ - як моҳ, дар ҳолати таъҷилӣ эълон кардани ҳукумат - муҳлати 8 рӯз муқаррар карда шудааст. Моддаи 278 Конститутсияи Португалия барои қабули қарори Суди конститутсионӣ - 25 рӯз муқаррар кардааст, вале ба Президенти ҷумҳурӣ бо сабаби таъҷилӣ ҳуқуқ дода шудааст, ки онро кӯтоҳ намояд. Назорати конститутсионии пешакӣ якчанд бартарӣ дошта, имкон медиҳад қонунҳое эҷод шаванд, ки конститутсионӣ будани онҳо санҷида шудааст.

Нигаред низ
-----------

Ҳуқуқу озодиҳои конститутсионии инсон ва шаҳрванд

Эзоҳ
----

1. ↑  Фарҳанги истилоҳоти ҳуқуқ / Зери таҳрири Маҳмудов М.А. - Душанбе: ЭР-граф, 2009. - с. 322-323
**Забони ассомӣ** (номи худ অসমিয়া [Асамия]) — забони гурӯҳи ҳиндуориёии оилаи ҳиндуаврупоӣ мебошад. Забони модарии тақрибан 17 миллион нафар ба ҳисоб меравад, ки бисёртар дар иёлати Ассам ва иёлатҳои ҳамсоя зиндагӣ мекунанд. Навиштаҷоти забон дар асоси алифбои банголӣ сохта шудааст. 

Забони асслмӣ ба забонҳои банголӣ ва ориёӣ наздик аст. Ҳар се забон аз магадҳӣ, лаҳҷаи шарқии пракрит гирифта шудаанд. Қадимтарин китобчаҳои мавҷуда бо забони ассамӣ аз асри XIV, дар давраи ҳукмронии шоҳ Дурлабҳнараян сарчашма мегиранд. Забони асслмӣ дар тӯли таърихи мавҷудияти худ зери таъсири забонҳои Тибето-Бирман ва австроосиёӣ қарор гирифтааст.

Фонология
---------

Системаи фонетикии ассомӣ аз ҳашт садонок, даҳ дифтонг ва бисту як ҳамсадо иборат аст.

Мақоми расмӣ
------------

Ассамӣ забони расмии Ассам ва яке аз 23 забони расмии Ҳиндустон эътироф шудааст. Котиботи Ассам бо забони асамӣ фаъолият мекунад.

Низ нигаред
-----------

* Синамои ассомӣ

Ззоҳ
----

1. ↑  Ethnologue — 25 — Dallas, Texas: SIL International, 2022.
2. ↑  Secretariat Administration Department.  assam.gov.in. 1 октябри 2020 санҷида шуд. Баргирифта аз сарчашмаи аввал 20 июни 2018.

Адабиёт
-------

* *Бабакаев В. Д.* Ассамский язык. — М.: Издательство восточной литературы, 1961. — 122 с. — (Языки зарубежного Востока и Африки).

Пайвандҳо
---------

* Assamese language at *Encyclopædia Britannica*
* Axamiyaa Bhaaxaar Moulik Bisar by Mr Devananda Bharali (PDF)
* Candrakānta abhidhāna : Asamiyi sabdara butpatti aru udaharanere Asamiya-Ingraji dui bhashara artha thaka abhidhana. second ed. Guwahati : Guwahati Bisbabidyalaya, 1962.
* A Dictionary in Assamese and English (1867) First Assamese dictionary by Miles Bronson from (books.google.com)
* Assamese proverbs, published 1896
Ҳолати тиббӣШаблон:SHORTDESC:Ҳолати тиббӣ

**Ғулпайкарӣ** (форсӣ: غول‌پیکری‎), **гигантизм** (аз юн.-қад. γίγας юн.-қад. γίγας — «дев, бузургҷусса, азимҷусса») — рушди номуътадили қади одам.

Этиология
---------

гигантизм дар натиҷаи аз меъёр зиёд ҳосил шудани ҳормони рушд, ки қисми пеши *ҳипофиз* хориҷ мекунад, ба вуҷуд меояд. Гигантизм ва қомати баланд аз якдигар фарқ доранд. Волидайни азимҷуссаҳо (гигантҳо), маъмулан, қадбаланд нестанд. Бештар мардон азимҷусса мешаванд. Гигантизм аз 9-10-солагӣ ё аз давраи балоғати ҷинсӣ зоҳир гашта, то интиҳои инкишофи физиологии андомгон (организм) давом мекунад.

Тасвири беморӣ
--------------

Ин қабил одамон гирифтори сардард, бемадорӣ, хастагӣ, дарди дасту по мебошанд. Мушакҳои дар аввал пурқуввати онҳо минбаъд якбора заиф мешаванд; хотира суст, фаъолияти рӯҳӣ номураттаб гашта, кори аъзои таносул, ғадудҳои сипаршакл ва зери меъда халал меёбад. Андоми одами азимҷусса номутаносиб аст; дасту пойҳо (хусусан пойҳо) дароз, сар майда мешавад. Қад ниҳоят дароз (мардҳо зиёда аз 200 см, занҳо — зиёда аз 190 см) аст. Ҳангоми гигантизм узвҳои дохилӣ низ калон мешаванд, мубодилаи моддаҳо тағйир меёбад. Дар мавриди гигантизм дар мардҳо гипогонадизм, дар занҳо аменорея ва бенаслӣ ба вуҷуд меоянд.

Аломати асосӣ барои ташхиси гигантизм қади баланд аст, яъне қаде, ки аз меъёри миёнаи кӯдакони ҳамон синну сол дароз бошад. Дар сурати мушоҳида нашудани тағйироти ҷиддӣ ва нишонаҳои гигантизм, вале баланд будани қади кӯдак, волидайн ва хешу ақрабои ӯ низ мавриди таҳқиқ қарор мегиранд. Агар ҳамаи онҳо болобаланд бошанд, пас чунин кӯдак қадбаланд маҳсуб дониста мешавад (он беморӣ нест ва муолиҷаи махсус намехоҳад). Қади баъзе кӯдакони гирифтори ҷоғар низ баланд аст, вале он ба дараҷаи гигантизм намерасад.

Дармон
------

Усулҳои ҳозираи табобат (истифодаи муштараки доруҳои ҳормонӣ ва рентгенотерапия) дар аксар ҳолатҳо натиҷаи хуб медиҳанд.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Гигантизм / Ш. Анварова // Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.

Пайвандҳо
---------

* Великаны, патология роста // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона : в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — СПб. 1890—1907.
**Маҳмуд Эшназаров** (6 майи 1930, деҳаи Қулоқлитеппа, ноҳияи Регар) — пахтакор, Қаҳрамони Меҳнати Сотсиалистӣ (1948)

Зиндагинома
-----------

Солҳои 1947—1950 колхозчӣ, сардори звенои пахтакории колхози «Москва», 1951—1955 дар сафи Артиши Шӯравӣ буд. Аз соли 1956 сардори бригадаи пахтакории колхозизи ба номи В. И. Ленини ноҳияи Регар. Солҳои 1947—1948 звенои Маҳмуд Эшназаров ҳосили фаровони пахта руёнд.

Ҷоизаҳо
-------

Бо ордени Ленин ва медалҳо қадрдонӣ шудааст.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* Эшназаров Маҳмуд // Ховалинг — Ҷӯяк. — Д. : СИЭСТ, 1988. — (Энциклопедияи Советии Тоҷик : [дар 8 ҷ.] /  сармуҳаррир М. Д. Диноршоев ; 1978—1988, ҷ. 8).
**Михаил Иннокентевич Семёнов** (26.11.1938 – 18.10.2019) – сиёсатмадори рус, вакили Шӯрои Олии ИҶШС (1984 – 1989), узви Шӯрои Федератсияи Русия (1996 – 2001), вакили Хурали Халқии Ҷумҳурии Бурятия, Раиси Хурали Халқии Ҷумҳурии Бурятия (1994— 2002)  .

Зиндагинома
-----------

Михаил Семёнов 26 ноябри соли 1938 дар деҳаи Корсунгайи ноҳияи Нукутски вилояти Иркутск таваллуд шудааст. Бурят аз рӯи миллат  .

Пас аз мактаб ба Донишкадаи кӯҳӣ-металлургии Иркутск дохил шуда, соли 1960 онро бо ихтисоси муҳандиси кӯҳӣ хатм кардааст.

Дар ин самт ӯ ба вилояти Чита рафт ва дар он ҷо муҳандис ва баъд сармуҳандиси кони управленияи кони Дарасуни трести «Забайкалзолото» шуда кор кард.

Соли 1965 барои кор ба Бурятия ба комбинати вольфрам-молибдени Джида рафт. Минбаъд тамоми хаёти Михаил Семёнов бо ҳамин ноҳия вобаста хохад шуд. Прораб, сардори участка, саринженери шахта, саринженери комбинат шуда кор кардааст. Соли 1980 Михаил Семёнов директори комбинат таъин шуд.

Соли 1985 ба вакили Совети Олии СССР даъвати 11 интихоб шудааст. Семёнов дар соли 1988 ҷонишини Раиси Совети Вазирони РАСС Бурят таъин шуд. Аз ҳамин лаҳза фаъолияти сиёсии ӯ оғоз меёбад.

30 июни соли 1994 М.Семёнов аз округи Закаменский вакили Хурали Халқии Ҷумҳурии Бурятия интихоб шуд. Вай депутати ХД ҷБ чор даъват буд. 21 июли соли 1994 дар иҷлосияи нахустини парлумони нав дар интихоботи алтернативӣ раиси Шӯрои халқӣ интихоб шуд.

Дар ин мақом, Семёнов дар соли 1996 узви Шӯрои Федератсияи Русия шуд. Моҳи декабри соли 2001 ӯ ба далели интихоб шудани намояндаи Хурали мардумии Бурятия ба он тибқи тартиби нави ташкили палатаи болоии парлумони Русия аз узвияти Шӯрои Федератсияи Русия истеъфо дод.

5 июли соли 1998 Семёнов бори дуюм вакили Хурали мардумии Ҷумҳурии Бурятия интихоб шуд. 20 июли соли 1998 боз дар интихоботи Раиси Хурали мардумӣ ғолиб баромад. Вай то 23 июни соли 2002 дар ин вазифа мемонад.

10 марти соли 1999 Михаил Семёнов раиси Шӯрои байнипарлумонии мақомоти қонунгузори ҳокимияти давлатии ноҳияи худмухтори Бурятияи Агинский, Ҷумҳурии Бурятия ва Вилояти Мухтори Уст-Ордаи Бурятия интихоб шуд.

Ӯ 18 октябри соли 2019 дар синни 81-солагӣ даргузашт.

Оила
----

* Антонина Анатолевна — зан
* Эндрю - писар
* Юрий - писар
* Марина - духтар

Эзоҳ
----

1. ↑  Семёнов Михаил Иннокентьевич
2. ↑  Семёнов Михаил Иннокентьевич, председатель Народного хурала Республики Бурятия, член совета Федерации. Известные персоны России
**Михаил Владимирович Дегтярев** (зод. 10 июл 1981, Самара) — арбоби давлатӣ, сиёсӣ ва ҷамъиятии Русия. Губернатори кишвари Хабаровск аз 24 сентябри соли 2021. Аз 6 феврали соли 2021 раиси бахши вилояти Хабаровски ЛДПР. Узви Шӯрои давлатии Федератсияи Русия аз 15 ноябри соли 2021. Доктори илмҳои ҳуқуқ (2020).

Вакили Думаи давлатии Маҷлиси Федералии Федератсияи Русия даъватҳои VI ва VII (21 декабри 2011 - 20 июли 2020). Раиси Кумитаи Думаи давлатии Русия оид ба тарбияи ҷисмонӣ, варзиш, сайёҳӣ ва ҷавонон (5 октябри 2016 - 20 июли 2020). Муовини раиси Кумитаи Думаи давлатии Маҷлиси Федералии Федератсияи Русия оид ба илм ва технологияҳои илмталаб даъвати VI (21 декабри 2011 - 5 октябри 2016) .

Узви Шӯрои Олии ЛДПР (2013-2017) ва узви президиуми фраксияи ЛДПР дар Думаи давлатии даъвати VII (2017-2020) .

Устоди варзиш оид ба шамшербозӣ, ғолиби мусобиқаҳои умумироссиягӣ ва байналмилалӣ оид ба шамшербозӣ, чемпиони чандинкаратаи Самара ва вилояти Самара .

Тибқи рӯйхати нашрияҳои нашршуда, ӯ ба фаъолияти илмӣ дар соҳаи технология, иқтисод ва танзими маъмурию ҳуқуқӣ дар соҳаи варзиш машғул буд. Барои ихтироот ва моделҳои муфид патент дорад .

Эзоҳ
----

1. ↑  Инаугурация Губернатора Хабаровского края М.В. Дегтярева (ru-RU). 24 сентябри 2021 санҷида шуд.
2. ↑  Михаил Дегтярев вступил в должность губернатора Хабаровского края. *ТАСС*. 24 сентябри 2021 санҷида шуд.
3. 1 2 3 4  Дегтярёв, Михаил Владимирович // Энциклопедия ТАСС
4. ↑  В ЛДПР создан Президиум фракции Бойгонӣ шудааст 17 феврали 2017  сол. — Официальный сайт политической партии ЛДПР
5. 1 2  Дегтярёв, Михаил Владимирович. *elibrary.ru*. 22 июли 2020 санҷида шуд.(пайванди дастнорас)
**Михаил Израилович Бобоев** (тав. 23.02.1925, ш. Самарқанд — номаълум) — иқтисоддон, номзади илмҳои иқтисодӣ (1966), дотсент (1968).

Зиндагинома
-----------

Соли 1955 факултети ҳуқуқшиносии Донишгоҳи давлатии Тоҷикистон ба номи В. И. Ленинро хатм кардааст. Солҳои 1942–1944 курсанти мактаби ҳарбии ҳавоии ш. Ворошиловград, 1944–1945 курсанти мактаби ҳарбӣ-техникии ҳавоии ш. Кизил-Орда, 1945–1949 техники авиатсионии ш. Сахалин буд. Солҳои 1955–1960 ҳамчун муаллими иқтисоди сиёсии техникуми ш. Сталинобод, 1960–1991 муаллими калон, дотсенти кафедраи иқтисоди сиёсии Донишкадаи давлатии омӯзгории Душанбе ба номи Т.Г. Шевченко кор кардааст. Солҳои 1972–1980 вазифаи мудири кафедраи иқтисоди сиёсии донишкадаи номбурдаро ба уҳда дошт. Муаллифи зиёда аз 40 мақолаҳои илмӣ ва илмию оммавӣ аст. Барои хидматҳояш бо 5 медал, нишонҳои сарисинагии «Аълочии маорифи Тоҷикистон» ва «Барои муваффақиятҳои аъло дар кор» қадрдонӣ карда шудааст.
Тоҷикистонро тарк намудааст.

Пайвандҳо
---------

* Энсиклопедияи Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи С. Айнӣ
*
Офтоби нимашаб (6 июн 0:44, Димоғаи Шимолӣ, Нурвеж).
**Офтоби нимашаб**, **хуршеди нимашаб** (англ. midnight sun) — як падидаи табиъӣ аст, ки дар моҳҳои тобистонӣ дар арзҳои ҷуғрофиёии шимолӣ дар маҳдудаи шимоли Мадори шимолгон ва ҳамчунин дар зимистон дар арзҳои ҷуғрофиёии ҷанубии Мадори ҷанубгон рух медиҳад.

Дар ин рухдоди табиъӣ, Офтоб дар мавзеъи маконии худ дар ҳангоми нимашаб возеҳу ошкор аст. Дар обуҳавои мусоид ва соф, бештари мавқеъҳо Офтоб ба муддати 24 соат ба шакли пайваста дар шимоли Мадори шимолгон ва ҷануби Мадори ҷанубгон, пайдову ҳувайдо аст. Сарзаминҳои наздиктар ба қутб бештар шоҳид ин падида ҳастанд ва бо наздиктар шудан ба қутб, ин падида дар рӯзҳои бештаре рух медиҳад.

Эзоҳ
----



|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️  Гузариш ба унсури Викидода  Фарҳангҳо ва донишномаҳо | 
* Большая датская
* Большая норвежская
* Большая норвежская
* Канадская
* Britannica (онлайн)

 |
**Халифа** (ар. خليفة‎‎ — ноиб, ҷойнишин) — лақаби подшоҳони ислом, ки ноиби Муҳаммади пайғамбар (с) ва пешвои мусулмонон маҳсуб мегаштанд, сардори давлати динию мусулмонӣ ё худ хилофат.

Таърих
------

Дар аҳди аввали ислом ва дар суннӣ сардори ҷамоаи мусулмонӣ баъзе вазифаҳои Муҳаммадро ба уҳда дошт. Ҳар як халифа бояд аз тарафи ҷамоа интихоб мешуд ва ҳаёти онро мувофиқи шариат ба роҳ мемояд. Чаҳор халифаи аввал — Абубакр, Умар, Усмон ва Алиро «Хулафои рошидин» меномидалд. Минбаъд сардори давлати Умавиён, Аббосиён ва Фотимиёнро низ халифа меномидагӣ шуданд.

Аз садаи X сар карда халифа фақат рӯҳонии ҷамоаи мусулмонӣ буд ва амалан ҳокимиятро дар даст надошт. Бо номи халифа сардори баъзе ҷараёнҳои динию ирфонӣ низ (масалан, хориҷия) машҳуранд. Муовини якуми шоҳаншоҳ, ки дар айни ҳол сардори тариқати динӣ дар аҳди Сафавия дар Эрон буд, «Халифатулхулафо» номида мешуд. Сардори баъзе равияҳои дарвешӣ, намояндаи шайхони тариқатро дар дигар шаҳрҳо низ халифа мегӯянд. Як қатор ҷараёнҳои сиёсии мусулмонии муосир (масалан «ихвонулмуслимин») таҷдиди вазифаи халифа ва хилофатро шарти барқарор намудани принсипҳои ҳақиқии исломӣ дар ҳаёти ҷамъият мешуморанд.

Дар равияи суннӣ унвони халифа бо имом ҳаммаъно буд, дар шиа унвони мазкур муродифи худро надорад. Дар садаи XVI салотини турк худро халифа меномиданд. Ин унвон то таназзули Империяи Усмония (соли 1924), вуҷуд дошт.

Нигаред низ
-----------

* Хилофат

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* Энциклопедияи Советии Тоҷик : [дар 8 ҷ.] / сармуҳаррир  А. С. Сайфуллоев. — Д. : СИЭСТ, 1978—1988.


| ⚙️ **Рӯҳоният дар ислом** |
| --- |
| Илоҳиётшиносон | 
Имом | Мавлавӣ | Мулло | Муфассир | Муҳаддис | Олим | Халиф | Хатиб | Ҳофиз | Шайх | Шайх-ул-ислом |
| Фақеҳон | 
Қозӣ | Муҷаддид | Муҷтаҳид | Муфтӣ | Фақеҳ |
| Унвонҳои шиъа | 
Дувоздаҳ имом| Марҷаъу-л-тақлид (феҳрист) | Оятуллоҳ (феҳрист) | Оятуллоҳу-л-азимӣ | Ҳуҷҷату-л-ислом |
| Мартабаҳои тасаввуф | 
Абдол | Аброр | Авлиё | Автод | Аҳёр | Дарвеш | Қутб | Муршид | Мурид | Нуҷабо | Нуқабо | Ориф | Пир | Устоз | Фақир | Эшон
 |
| Дигарон | 
Амирулмуъминин • Домулло • Мавлоно • Муаззин • Муробит • Муҷоҳид • Ноиб • Ноқиб • Охунд • Халифаи рошид • Ҳоҷӣ • Шаҳид
 |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️  Гузариш ба унсури Викидода  Фарҳангҳо ва донишномаҳо | 
* Большая датская
* Большая каталанская
* Большая норвежская
* Большая российская (старая версия)
* Брокгауза и Ефрона
* Кругосвет
* Малый Брокгауза и Ефрона
* Britannica (онлайн)

 |
| Дар феҳристҳои китобшинохтӣ | 
* BNF: 12650190k
* GND: 4203255-6
* J9U: 987007293762005171
* LCCN: sh85018927
* NDL: 00576275

 |
**Пудрати оилавӣ** - як шакли ташкили меҳнат ва музди кор дар хоҷагии қишлоқ буда, ба натиҷаҳои ниҳони кор алоқаманд мебошад. Пудрати оилавӣ дар асоси шартномаи иҷора, ки ба сифати тарафҳои он оила ва хоҷагӣ баромад менамоянд, таъсис дода мешавад. Оилае, ки дар чунин муносибат шомил мегардад, як қатор ҳуқуқу уҳдадориҳоро соҳиб мегардад. Доираи ҳуқуқу уҳдадориҳои тарафҳо бо шартнома маҳдуд карда мешаванд. Мувофиқи ин шартнома оилаи иҷорагир уҳдадор аст, ки маҳсулоти муайянро истеҳсол намуда, ба хоҷагӣ ва ё бо нишондоди хоҷагӣ ба дигар корхона ва шаҳрванд диҳад.

Нигаред низ
-----------

Пудрати коллективӣ

Эзоҳ
----

1. ↑  Фарҳанги истилоҳоти ҳуқуқ / Зери таҳрири Маҳмудов М.А. - Душанбе: ЭР-граф, 2009. - с. 387
**Очил Зоҳидов** (3 октябри 1963, Хуҷанд, ҶШС Тоҷикистон) — файласуф, доктори илмҳои фалсафа, профессор (2005).

Зиндагинома
-----------

Факултаи фалсафаи Донишгоҳи давлатии шаҳри Ростови лаби Донро хатм кардааст (1990). Муаллими кафедраи фалсафаи ДДХ (1990—1992), аспиранти факултаи фалсафаи Донишгоҳи давлатии ш. Ростови лаби Дон (1992—1995), сармуаллим (1996—2001), дотсенти кафедраи фалсафаи маданияти Донишгоҳи давлатии Хуҷанд ба номи академик Бобоҷон Ғафуров (2001—2007).

Осори илмӣ
----------

Муаллифи 20 асари илмӣ ва тадқиқотӣ аст, ки ба мавзӯъҳои назарияи маърифат, мантики диалектики, методологияи илм, таърих ва фарҳанг бахшида шудааст.
Очил Зоҳидов иштироккунандаи конфронсу ҳамоишҳои байналхалқӣ (Душанбе, 2001—2005; Будапешт, 2002; Алмаато, 2003—2006; Киев, 2006; Ню-Йорк, 2004; Вашингтон, 2005; Блумингтон, 2005, Провиденс, 2006; Хуҷанд, 2007) мебошад. Такмили ихтисосро дар донишгоҳи Индиана (ИМА, 2004, 2005, 2006) гузаштааст. Гирандаи идрори бунёди Сорос мебошад.

Осор
----

* Метод восхождения от абстрактного к конкретному в теоретическом познании. - Худжанд: Гос. изд-ство им. Р.Джалила, 1996;
* Принцип актуализма в научной мысли. -Худжанд: Нури маърифат, 2001;
* Принцип актуализма в теоретическом познании. - Худжанд: Нури маърифат, 2002.

Эзоҳ
----

1. ↑
2. ↑  Афзоиши донишгоҳҳои хориҷӣ: манфиат ё хатар? Озодагон  Бойгонӣ шудааст 25 марти 2016  сол.

Пайвандҳо
---------

* ДЕМОКРАТИЯИ ҲАРБИИ ТОҶИКОН ВА КӮЧМАНЧИҲО — ОЧИЛ ЗОҲИДОВ Бойгонӣ шудааст 5 марти 2016  сол.
* ДАВЛАТ ВА МИЛЛАТ: КӢ БА ИН САТҲ РАСИДААСТ? Бойгонӣ шудааст 24 апрели 2018  сол.
**Офтобрӯй** — деҳа дар ҷамоати деҳоти Навгилеми ноҳияи Исфара. Аз Офтобрӯй то маркази ҷамоат 8 км, то маркази ноҳия 10 км. Аҳолиаш 5277 нафар (2017).

Мардум
------

То соли 1977 дар заминҳои хокии худуди хоҷагии ба номи З. Ҳасанов ҷой дошт. Баъди заминҷунбии соли 1977, ки ба манзилгоҳи мардуми деҳа ва иморатҳои маданиву маишиаш осеб расонд, аҳли Офтобрӯйро ба манзилгоҳҳои нав, ба тарафи чапи роҳи мошингарди Исфара-Қӯқанд, ба доманаи кӯҳи Гузлон (Гизолон) кӯчонданд. Аз Навгилем 6 километр масофа дорад. Сокинони Офтобрӯйро дар а. Х1Х тоҷикони шаҳр ва водии Сӯх, ӯзбекони деҳ. Дилкушои Қӯқанд ва қирғизони гурӯҳи қипчоқ, ки минбаъд тоҷик ё узбек шудаанд, ташкил медоданд, ки онҳо дар се маҳалла: ғарбӣ-Қӯргонча, миёна-Исфара ва шарқи Офтобмаҳалла истиқомат доштанд.

Кишоварзони хоҷагии ба номи З. Ҳасанов, дар парваришу истеҳсоли ғалла, сабзавот, пилла, меваи хушк ва тухмиҳо ҳиссагузоранд. Дар О. мактаби таҳсилоти ҳамагонии №13, як кӯдакистон, як мактаби касбӣ (бахши мактаби касбии Навгилем), дармонгоҳ ва сехи дӯредгарӣ мавҷуданд. Заминҳои О. асосан бо воситаи обкашҳо обёрӣ мешаванд. Аҳолӣ аз оби тозаи хатти Чоркӯҳ-Исфара таъмин карда шудааст.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* Тақсимоти маъмурии Ҷумҳурии Тоҷикистон — Д.: СИЭМТ, 2017. — 580 с. — ISBN 978-99947-33-68-2


|  |  |
| --- | --- |
| Тоҷикистон | *Ин мақолаи нопурра аз ҷуғрофияи Тоҷикистон мебошад.Шумо метавонед бо пурра кардани ин ба Википедия кумак кунед.* |


| ⚙️ Flag of Tajikistan Маҳалҳои аҳолинишини ноҳияи Исфара |
| --- |
| Марказ | **Исфара** |  |
| Шаҳракҳо | Нафтобод • Нурафшон • Шӯроб |
| Деҳоти Ворух | Ворух • Майдон • Тидон |
| Деҳоти Кӯлканд | Гулистон • Кӯлканд • Офтобрӯ |
| Деҳоти Лаккон | Даҳана • Лаккон |
| Деҳоти Навгилем | Гумбазӣ • Қӯшдевор • Навгилем • Офтобрӯй • Шӯртанг |
| Деҳоти Сурх | Сароб • Сурх • Чорбоғ |
| Деҳоти Хонобод | Баланд • Заркӯҳ • Зархок • Хонобод • Хушобод • Яккачинор |
| Деҳоти Чилгазӣ | Боғдорӣ • Чилгазӣ • |
| Деҳоти Чоркӯҳ | Сомониён • Хоҷаи Аъло • Чоркӯҳ |
| Деҳоти Зумрад | Зумрадшоҳ • Қалъачаи Мазор • Моҳпарӣ • Чордеҳ • Шаҳрак |
**Рашид Аҳмад ибни Ҳидоят Ахмад Ансории Гангӯҳӣ** (урду: مولانا رشید احمد گنگوہی‎; 20 майи 1829, деҳаи Гангӯҳи Ҳиндустон — 11 августи 1905, ҳамон ҷо) — орифи форсизабони Ҳинд, яке аз донишмандони илми ҳадис.

Зиндагинома
-----------

Силсилаи насабаш аз тарафи падар ба Абуайюби Ансорӣ ва аз ҷониби модаркалонаш ба ёздаҳ пушт ба шайх Абдулқуддуси Гангӯҳӣ мерасад. Дар ҳафтсолагӣ аз падар ятим монд ва дар тарбияи бобояш ба камол расид. Дар шаҳри Карнол аз мавлавӣ Муҳаммадтақӣ забон ва адабиёти форсиро омӯхт. Баъд назди Муҳаммадбахши Ромпурӣ сарфу наҳви забони арабиро хонда, бо тавсияи ӯ соли 1847 барои такмили дониш ба шаҳри Деҳлӣ рафт. Дар Деҳлӣ шогирди мавлоно Мамлукалии Натавӣ (он замон раиси Коллеҷи Деҳлӣ) гардида, назди Шоҳ Абдулғании Муҷаддидӣ илми ҳадисро омӯхт. Аз муфтӣ Садруддин низ сабақ гирифтааст. Дар Гангӯҳ тафсир, ҳадис ва фиқҳро дарс дода, шогирдони бисёре тарбият кард. Садҳо нафар аз ӯ иҷозаи нақли ҳадис гирифтанд.

Рашид Аҳмад Гангӯҳӣ соли 1857 бо Муҳаммадқосими Нонатавӣ — яке аз муассисони Мадрасаи Девбанд дар шӯриши зидди англисҳо бо сарпарастии ҳоҷӣ Имдодуллоҳи Форуқӣ ширкат кард. Барои ин аз тарафи ҳукуматдорони англис ба таъқиб гирифтор шуда, боздошт ва шаш моҳ аз озодӣ маҳрум гардид. Аз Гангӯҳ ба Таҳонабаҳун назди мавлоно Шайх Муҳаммади Таҳонавӣ рафта, байъати маънавӣ кард. Рашид Аҳмад Гангӯҳӣ ҳар чаҳор силсилаи тасаввуфро аз худ намуда, ба авлиёи онҳо байъат карда буд, аммо ба тариқаи чиштияи собирия бештар байъату таълим мекард. Ӯ се бор ба сафари ҳаҷ рафтааст. Соли 1895 нобино гашт ва то лаҳзаҳои охири умр ба ислоҳи ботину тазкияи нафси иродатмандонаш пардохт. Аз дарси ҳадиси ӯ беш аз сесад олими бузург баҳра бурдаанд.

Машҳуртарин шогирдонаш: мавлоно Муҳаммадҳасан (раиси Дорулулуми Девбанд), Шоҳ Абдурраҳими Ромпурӣ, мавлоно Халил Аҳмад (муаллифи «Базлу-л-маҷҳуд» — шарҳи «Сунан»-и Абудовуд) ва ғ. Соҳиби «Тазкирату-р-рашидӣ» осори ӯро понздаҳ адад зикр кардааст. Рисолаи «Анаҳу-ш-шазӣ»-и ӯ (ба забони урду) — оид ба «Сиҳоҳи ситта» ба табъ расидааст. Маҷмӯаи фатво ва номаҳояш низ нашр гардидаанд.

Эзоҳ
----

1. ↑  арабская Википедия (араб.) — 2003.

Адабиёт
-------

* نزهة الخواطر و بهجة المسامع و النواظر- الإعلام بمن فی تاریخ الهند من الأ علام. جلد ٨. بیروت لبنان، ١٤٢٠هـ.

Сарчашма
--------

* Гангӯҳӣ Рашид Аҳмад / Ф. Маҳмадуллоев // Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.
Нишони рахнагарон
**Рахнагар** (форсӣ: رخنه‌گر‎), ё **ҳа́кер** (англ. hacker, аз *to hack* — *рахна кардан, буридан, даст ёфтан*) — касе, ки аз роёна барои дастёбии ғайримуҷоз ба додаҳо ва маъмулан ба қасди тахриб, баҳра мегирад. Ин вожа ибтидо ба маънии корбари ҷиддӣ ва муштоқи роёна ба кор мерафт.

Ворид шудан ба сомона ё шикаст додани муҳосибот, кунҷковӣ дар иттилооти маҳрамона аз хусусиёти як ҳакер аст. Ҳакер барноманависи кунҷковест, ки садамае ворид намекунад ва ҳатто боиси таҳкими интиқолот мешавад. Имрӯза рахнагар бештар дар заминаи роёна ба кор меравад ва барои ишора ба чандин гурӯҳ аз корбарони роёна истифода мегардад. Вижагии муштараки ин гурӯҳҳо дар истифодаи онҳо аз роёна ва имконоти он дар сатҳи болотар аз сатҳи умумӣ ва пуштибонии тавонманди техникии онҳост ва ду дастаанд:

1. Мутахассисони амнияти роёна, ки тавоноии вуруд ба системҳои роёнаӣ ва дар даст гирифтани контроли ононро доранд.
2. Корбарони хонагӣ, ки алоқаманд ба тағйир додани умдаи нармафзор ва сахтафзор роёнаҳошон ҳастанд то битавонанд амалкарди онро беҳбуд бибахшанд ё қобилиятҳои наву пешбининашудае ба он бифзояанд.

Агарчи имрӯза вожаи рахна кардан бештар барои ишора ба афрод гурӯҳ аввал ба кор меравад.

Фарҳанги ҳакерӣ
---------------

Вожаи ҳак соли 1950, замоне, ки ҳанӯз роёна ва фарҳанги диҷитол вуҷуд надошт, тавассути гардонндагони системҳои радиоии омотурӣ ва дар маънои тағйир барои расидан ба амалкарди беҳтар ба кор гирифта шуд.

Бо оғози даврони диҷитол ва ба вижа асри компютер вожаи ҳакер (англ. hacker) низ маънои наве гирифт ва умуман ба як хурдафарҳанг (ҷомеае бо як фарҳанги иштирокӣ) муташаккил аз барноманависону муҳандисони электроникаи озмуда гуфта мешуд, ки бо додани роҳкорҳои нав, уфуқи кор бо роёнаро густариш медоданд. Аъзои ин ҷомеа (ҳакерҳо) нақши басазое дар ба вуҷуд омадан ва ҳамагир шудани бисёре аз падидаҳои даврони интернет доштанд. Падидаҳои чун системъомили Юникс, Юзнет, веб ва ҷунбиши нармафзори озод.

Маъноҳои гуногуни хакер
-----------------------

«Jargon File» чунин шарҳ медиҳад:

**Хакер** (дар аввал — он касе, бо ёрии табар мебел месозад):
1. Одаме, ки тадқиқитоти муфасали системаҳои барномасозиро дӯст медорад, омӯхтани масъалаи баландбардории шароити он.

Намудҳои хакерҳо
----------------

### Ҷиҳатҳои қонуни

* Моддаи 298 КҶ ҶТ. Ғайриқонунӣ даромадан ба [системаи] иттилоотии компьютерӣ.
* Моддаи 301 КҶ ҶТ. Ғайриқонунӣ ба даст овардани иттилооти компьютерӣ.

Этикаи хакерҳо
--------------

### Хакерҳои машҳур

* Линус Торвалдс
* Ларри Уолл
* Ричард Столлмэн
* Ҷефф Раскин
* Эрик Рэймонд
* Крис Касперски
* Роберт Моррис
* Кевин Митник
* Владимир Левин

Боз нигаред
-----------

* Хакерская атака
* Фрикер
* Крякер
* Манифест хакера
* Компьютерный терроризм
* The Hacker's Handbook
* Журнал «Хакер»
* Лайфхакер

Эзоҳ
----

1. ↑  Рахнагар чист? Маънои вожаи рахнагар(тоҷ.). *vazhaju.com*.  Вожаҷӯ. 29 апрели 2019 санҷида шуд.
2. ↑  How To Become A Hacker, Eric Steven Raymond (2001), Thyrsus Enterprises
3. 1 2  Қонун № 35 аз 15.07.04с.

Пайвандҳо
---------

* «хаки» MIT
* Статьи о хакерах и компьютерном андеграунде от обозревателя Сцены mindw0rk’а

Адабиёт
-------

Шаблон:JargonFile
**Офтоб Шивдасонӣ** — яке аз ситорагони машҳури синамои Болливуди Ҳиндустон дар айни ҳол мебошад.

Зиндагинома
-----------

Офтоб Шивдасонӣ 25 июни соли 1978 дар шаҳри Мумбайи Ҳиндустон ба дунё омадааст.
Ӯ коллеҷи тиҷорати шаҳри Мумбайро хатм намудааст. Ӯ ҳанӯз аз замони кӯдакияш дар филмҳо иштирок мекард ва яке аз машҳуртарин ҳунарпешагони хурдсоли давронаш буд. Офтоб дар филмҳои машҳури онвақта "Мистер Индия", "Шоҳаншоҳ" ва "Инсоният" нақш офарида буд. Вале нақши аввалине, ки роҳи Болливудро ба ӯ кушод, иштирок дар филми "Маст" буд. Дар ин филм, ки коргардонаш Рам Гопал Верма буд, Офтоб бо ҳамроҳии ҳунарпеша Урмила Матондкар нақш офарид ва соҳиби ҷоизаи беҳтарин ҳунарманди дебютант гардид. Вале, ба ҳар ҳол, карйераи Офтобро он қадар бомуваффақият гуфтан ҷоиз нест. Ин шояд аз сабаби он бошад, ки Офтоб нақшҳо ва филмҳои ба ӯ пешниҳодшавандаро худаш интихоб мекунад ва аз бозӣ кардан дар нақшҳои ҷиддӣ шарм медорад.

Ба ин нигоҳ накарда, ӯ дар чунин филмҳои машҳур, аз қабили Awara Paagal Deewana (2002), Hungama (2003) ва "Мастӣ" (2004) нақш офарид. Хусусан, филми "Мастӣ" (2004) хеле машҳур гардид. Он дар бораи се рафиқе, ки арӯсонашонро медузданд, ҳикоят мекунад. Офтоб то ҳол чун яке аз ситорагони обрӯманди синамои Ҳинд боқӣ мемонад.

Ҳаёти шахсӣ
-----------

Волидайни Офтоб пайравони динҳои гуногун мебошанд. Модари ӯ мусулмон буда, падараш пайрави дини ҳиндувон мебошад. Худи Офтоб бошад нимсингҳӣ аст. Офтоб бо ҳунарпешаи чех Яна Гупта ишқварзӣ мекунад ва ҳоло кӯшиши ӯро ба дунёи Болливуд ворид кардан дорад. Офтоб Шивдасонӣ яке аз хушрӯйтарин ҳунарпешагони синамои Ҳиндустон мебошад.

Офтоб зебоии табиатро дӯст медорад. Ӯ бештар аз он метарсад, ки наздиконашро аз даст медиҳад. Офтоб дастгирии наздикону аҳли оиларо хеле муҳим мешуморад. Ба ақидаи ӯ, тақдири ҳар як инсон дар дасти худаш мебошад.

Филмҳои офарида
---------------

Пайвандҳо
---------

* Офтоб Шивдасонӣ дар базаи маълумоти синамо
* сайти мухлисони Офтоб Шивдасонӣ ба забони олмонӣ Бойгонӣ шудааст 24 май 2013  сол.
Толори осорхонаи академик Б. Ғафуров
**Раъно Иркаева** - нависандаи ӯзбекзабон, омӯзгор. Аълочии маданияти ҶШС Тоҷикистон (1988). Ҷонишини директори Осорхонаи ба номи академик Бобоҷон Ғафуров, дар шаҳри Ғафуров, вилояти Суғд.

Зиндагинома
-----------

Раъно Файзиевна Иркаева, 1 январи соли 1942 дар ноҳияи Бойсуни вилояти Сурхондарёи Ҷумҳурии Ӯзбекистон таваллуд шудааст. Хатмкардаи факултаи филологияи Донишгоҳи миллии Тоҷикистон Дар солҳои 1966-1976 дар мактабҳои шаҳри Душанбе ба ҳайси омӯзгор кор кардааст. Солҳои 1976-1996 дар китобхонаи ҷумҳуриявии бо номи А. Фирдавсӣ дар Душанбе дар вазифаи мудири шуъбаи матбуоти даврӣ фаъолият дошт.
Аз соли 1996 то имрӯз Раъно Иркаева ҷонишини директори Осорхонаи ба номи академик Бобоҷон Ғафуров мебошад. Раъно Иркаева ҳамроҳи шавҳараш профессор Ҳабибулло Холҷӯраев ташаббускори бунёд кардани Осорхонаи ба номи академик Бобоҷон Ғафуров ва Осорхонаи табиат дар шаҳри Ғафурови, вилояти Суғд мебошад.

Эҷодиёт
-------

* ӯзбакӣ:  *«Бойсуним» (Ғафуров, 2012)*,
* ӯзбакӣ: *«Соғинч сатрлари» (Ғафуров, 2013)*,
* ӯзбакӣ: *«Армон» (Ғафуров, 2014)*,
* ӯзбакӣ: *«Акамни эслаб» (Ғафуров, 2016)*.

Эзоҳ
----

* Ҳабибулло Холҷӯраев, Шариф Нуриддинов. Исписор: Онҳо фарзандони ту ҳастанд. (ба забонҳои тоҷикӣ ва ӯзбекӣ). — Ғафуров-Хуҷанд, 2012. – 956 с.;
* Ёднома//Нашрияи Осорхонаи ҷумҳуриявии академик Б Ғафуров, шумораҳои соли 2015-2016;
* ӯзбакӣ: *Исписор: макаддас замин, улуғлар даргоҳи. - Хужанд, 2011. – 224 с.*;
**Хуршед Эшонқулович Нӯъмонов** – олим, номзади илмҳои ҳуқуқшиносӣ, профессор (2012), генерал-майори милитсия. «Аълочии милитсия» (1980).

Зиндагинома
-----------

Хуршед Эшонқулович Нӯъмонов 6 марти соли 1952 дар Душанбе дар оилаи академик Эшонхон Нӯъмонов ба дунё омадааст. Факултети химияи = УДТ ба номи В.И.Ленин (1974) ва Мактаби олии милитсияи Тошкандро (1991) хатм кардааст. Инспектр, инспектори калони Управленияи ҷустуҷӯи ҷиноии ВКД Тоҷикистон (1974-1980; 1981-1989). Корманди мақомоти Саруправленияи ҷустуҷӯи ВКД Федератсияи Русия ш. Москва (1989-2004 ), корманди Бунгоҳи (Штаби) ВКД Федератсияи Русия, шаҳри Москва (2004-2011). Аз соли 2011 профессори кафедра дар Академияи ВКД Федератсияи Русия шаҳри Москва. Бо зиёда аз 30 орден ва медалҳо, аз ҷумла орденҳои «Ситораи Сурх», «Шуҷоат», «Барои хидмат дар роҳи ватан», медалҳои «Барои диловарӣ дар ҳифзи тартиботи ҷамъиятӣ», «Сарбози интернатсионалист» ва ғ (Федератсияи Русия) мукофотонида шудааст.

Эзоҳ
----

1. ↑  Аслҳо ва наслҳо. — Душанбе,2013, — 184 с. — С. 98. ISBN 978-99947-958-2-6 (тоҷ.)
БАҲÓР (порсӣ:بهار) Меҳрдод (1930, Теҳрон – 13.11.1994, ҳамон ҷо), адабиётшинос, забоншинос, тамаддуншиноси эронӣ.

Зиндагинома
-----------

Писари Маликушшуаро Баҳор. Хатмкардаи Донишгоҳи Теҳрон (1958). Пас аз хатми Донишгоҳи Теҳрон ба Англия рафта, таҳсилу пажӯҳишро дар Мадрасаи мутолиоти шарқӣ ва африқоии Донишгоҳи Лондон идома дод. Баҳор аз айёми ҷавонӣ чун аксари ҷавонони ватандӯсту озодидӯст ва тарафдорони демократия ба сиёсат рӯй овард, узви Ҳизби Тӯда шуд ва ғояҳои сотсиалистию демократиро ташвиқу тарғиб мекард. Барои иштирокаш дар ҳаракатҳои зидди давлат аз Донишгоҳи Теҳрон ба муддати як сол хориҷ гардид. Ду сол дар маҳбас буд. Ҳангоми таҳсил дар Лондон ба ҳаракатҳои сиёсии ҷавонон – донишҷӯёни эронӣ роҳбарӣ мекард. Дар Лондон, инчунин, узви ҳайати таҳририя ва муддате сармуҳаррири маҷаллаи пажӯҳишӣ буд. Солҳои 60 садаи 20 ба Эрон баргашт, ширкатро дар ҳаракатҳои сиёсӣ қатъ кард, роҳи пешгирифтаи Ҳизби Тӯдаро нодуруст арзёбӣ намуда, аз узвияти он хориҷ гардид. Ба сабаби собиқан ширкат доштанаш дар сиёсат ва ҳаракатҳои зидди давлат ба Баҳор иҷозати тадрис дар донишгоҳ дода намешуд. То даврони бознишастагӣ корманди Бонки марказӣ буд ва чун корманди интиқолӣ дар «Бунёди фарҳанги Эрон», «Фарҳангистони адаб ва ҳунар», «Фарҳангистони забон» фаъолият менамуд.

Осор
----

Баҳор аз замони таҳсил дар Донишгоҳи Лондон ба пажӯҳиш оғоз карда, дар соҳаҳои гуногуни илм осори ҷолибе офарид. Баҳор пажӯҳишгари варзида дар шинохти асотири эронӣ, таърих ва фарҳанг мебошад. Китобу рисолаҳои «Асотири эронӣ» (1974), «Пажӯҳиш дар асотири Эрон» (1984), «Сухане чанд дар бораи «Шоҳнома» (1994), «Тахти Ҷамшед», (1994; ҳамроҳи Насруллоҳи Касроиён), «Ҷусторе чанд дар фарҳанги Эрон» (1995) аз нигоштаҳои Баҳор дар ин самти пажӯҳишанд. Самти дигари пажӯҳиши Баҳор омӯзиши забону адабиёти форсии миёнапаҳлавӣ, тарҷумаи осори паҳлавӣ ва таҳияи вожаномаҳои баъзе осори забони форсии миёна мебошад («Вожаномаи Бундаҳиш», паҳлавӣ-форсӣ, 1967; «Вожаномаи Гузидаҳои Зодиспарам», паҳлавӣ-форсӣ, 1973; «Бундаҳиш», 1369 ва ғайра). Якчанд асари дар заминаи достонҳои «Шоҳнома»-и Фирдавсӣ барои наврасон навиштаи Баҳор – «Ҷамшедшоҳ» (1968; дар ин асар аз маводди Авесто низ истифода шудаст), «Баставр» (1979), «Рустам ва деви сафед» (1992), «Рустаму Суҳроб» (1995) интишор ёфтаанд. Баҳор дар асотиршиносӣ пайрави ягон мактабе дар ин соҳаи илм набуд. Ӯ танҳо назариёти асотиршиноси маъруф Мирча Элиад (1901–86)-ро нисбат ба диг. ҷомеътар медонист. Б. андеша дошт, ки асотири Эрон дар пайвастагӣ бо асотири кишварҳо ва халқҳои ҳамҷавор ҳам аз Шарқ ва ҳам аз Ғарб омӯхта шаванд. Дар асарҳояш, ӯ инчунин, назариёти худро дар бораи сохти ҷомеаи эронӣ, таърихи Эрон аз замони бостон то имрӯз иброз доштааст.
Осори: Бундаҳиш. Д. 2006.

Адабиёт
-------

.یاد بهار. یا دنامۀ دکتر مهرداد بهار. تهران، ۱۳۴۶ هـ. ش

* М. Диловаров.

Сарчашма
--------

* Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — 664 с. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.
**Хурёк**, **хирёк**, **хуйрок**, **хуйёк**, **хижрок** (Allium seravsehanicum) — як навъ пиёзи худрӯест, ки чун тарра истеъмол мекунанд; аз рӯи таснифоти гиёҳшинохтӣ гиёҳи пиёзбехи бисёрсолаест аз оилаи пиёзиҳо. 

Пиёзаш мудаввар (бараш 1,5 см), пояаш 20—65 см қад мекашад. Як ё дуто барг дорад. Баргаш нештармонанд (бараш 1—3 см) ё нештаршакли эллипсӣ (бараш то 4— 5,5 см). Хӯшагулаш мудаввар, сергул. Гулаш 6-барга, бунафши гулобитоб. Ғузааш мудаввар (бараш тақр. 4 мм). Моҳҳои июн —июл гул мекунад ва июл — авг. тухм мебандад.

Xурёк фақат дар Осиёи Миёна (ҷануби ғарбии Помиру Олой) мерӯяд. Дар республикаи мо асосан дар қ-кӯҳҳои Зарафшон ва Ҳисору Дарвоз, инчу­нин мавзеъҳои Тоҷикистони Ҷанубӣ (1700—2200 м аз с. б.) нумӯ меёбад. Одатан дар минтақаҳои ҷангалзори гармсер (шибляк) ва паҳнбарг, арчазор, нишебиҳои хокӣ ва регу шавалдор, сояи шаху дарахтон (фаркзор, чормағззор, настаранзор ва ғ.) месабзад.

Барги Хурёкро тару тоза ва хушконида исеъмол мекунанд. Ба мисли дигар навъҳои пиёзи худрӯй (сиёҳалаф, модел, камч, гуши бузак, пиёзи кӯҳӣ, сири кӯҳӣ ва ғ.) маъмул аст. Сабзаи онро давои мушаҳҳӣ ва муқавии узвҳои ҳозима, баргашро сервитамин (махсусан витамини С) меҳисобанд.

Нигаред низ
-----------

* Модел
* Сиёҳалаф

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Хурёк / М. Ҳоҷиматов // Ховалинг — Ҷӯяк. — Д. : СИЭСТ, 1988. — (Энциклопедияи Советии Тоҷик : [дар 8 ҷ.] /  сармуҳаррир М. Д. Диноршоев ; 1978—1988, ҷ. 8).

* Флора СССР, т. 4, Л. 1935;
* Флора Таджикской ССР, т. 2 М.—Л. IMS.
**Меҳринисо Нағзибекова** (зод. 24.06.1955, шаҳри Душанбе) — омӯзгор, забоншиноси тоҷик, доктори илмҳои филологӣ (2000), профессор (2007), академики Академияи илмҳои педагогии Федератсияи Россия (2005).

Зиндагинома
-----------

Соли 1977 Донишгоҳи давлатии шаҳри Горкийро хатм кардааст. Солҳои 1983—1986 дар аспирантураи донишгоҳи номбурда таҳсил намудааст. Солҳои 1977—1986 муаллими кафедраи забони русӣ, 1986—1989 муаллими калони кафедраи умумидонишкадавии забон ва адабиёти руси Донишкадаи давлатии омӯзгории шаҳри Душанбе ба номи Т. Г. Шевченко буд. Солҳои 1989—1993 ҳамчун дотсенти кафедраи забоншиносии умумӣ ва славянии Донишгоҳи давлатии Тоҷикистон ба номи В. И. Ленин, 2000—2002 дотсент, 2002—2007 мудири кафедраи филологияи руси донишгоҳи номбурда кор кардааст. Аз соли 2008 декани факултети забон ва адабиёти руси Донишгоҳи миллии Тоҷикистон мебошад. Муаллифи зиёда аз 140 асару мақолаҳои илмӣ ва илмию методӣ мебошад. Дар таълифотҳояш масъалаҳои типологияи муқоисавии забонҳои русию тоҷикӣ ва методикаи таълими забони русиро баррасӣ кардааст. Дорандаи нишони сарисинагии «Аълочии маорифи Тоҷикистон» (2002) буда, бо ордени «Шараф» дараҷаи 2 (2008), ифтихорномаҳои Вазорати маорифи Ҷумҳурии Тоҷикистон ва Донишгоҳи миллии Тоҷикистон сарфароз гардидааст.

Осор
----

Способы передачи русских глагольно-именных конструкций с объектным значением в таджикском языке, Д. 1999; Проблемы исследования глагольных словосочетаний в русском и таджикском языке, Д. 2002; Способы передачи русских глагольных конструкций с прямым объектом в таджикском языке, Д. 2002; Способы передачи русских глагольных конструкций с косвенным объектом в таджикском языке, Д. 2003; Способы передачи таджикских глагольных конструкций с прямым объектом в русском языке, Д. 2003; Способы передачи таджикских глагольных конструкций с косвенным объектом в русском языке, Д. 2003; Тарҷума ва балоғати сухан, ҷ.1. Д. 2003; Учебное пособие по общей теории перевода, Д. 2003; Луғати тафсирии истилоҳоти тарҷумонӣ (бо ҳаммуаллифӣ), Д. 2005; Назарияи тарҷума (Учебное поссобие), Д. 2005; Русский язык. Учебник для 11 класса общеобразовательных школ с таджикским языком обучения (бо ҳаммуаллифӣ), Д. 2007; Практикум по русской литературе, Д. 2010.

Эзоҳ
----

Пайвандҳо
---------

* Энсиклопедияи Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи С. Айнӣ
Ин вожа дигар маъноҳо низ дорад, Вилоят (мазмунҳо)-ро бубинед.
**Вилоят** (ар. ولاية‎‎) — воҳиди маъмурӣ дар Ҷумҳурии Исломии Афғонистон.

Баъди ташкил ёфтани давлати Дуррониҳо бо сардории Аҳмадшоҳи Дурронӣ (1847) сарзамини идорашавандаи ин давлат ба 4 вилоят: Қандаҳор, Кобул, Сиистон ва Синд тақсим гардида буд. Ҳоло (2014) Афғонистон аз 34 воҳиди маъмурӣ — вилоят иборат мебошад. Раиси ҳукумати иҷроияи вилоят волӣ мебошад, ки аз тарафи сардори давлат таъйин мегардад. Мутобиқи муқаррароти Қонуни асосии Ҷумҳурии Исломии Афғонистон ҳар В. ҳуқуқи интихоби намояндагон (вакилон)-и худро ба мақоми олии қонунгузор (Вулуси ҷирга) ва Луи Ҷирга — мақоми олии намояндагии халқҳои кишвар дорад.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Вилоят / Р. Абдуллоев // Боз — Вичкут. — Д. : СИЭМТ, 2014. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 3). — ISBN 978-99947-33-46-0.
Соати хуршедӣ дар Шаҳри мамнӯъа (Пекин)
**Ишорагар** (форсӣ: اشاره‌گر‎), **гно́мон** (юн.-қад. γνώμων — нишондиҳанда) — абзории қадимии ахтаршиносӣ, ки аз милаи амудии дар пояи уфуқӣ ҷойгиршуда иборат аст.

Аз рӯи дарозӣ ва самти сояи мила баландӣ ва азимути Офтобро муайян кардан мумкин аст. Сояи аз ҳама кӯтоҳтарини мила дар давоми шабонарӯз самти хатти нисфирӯзиро нишон медиҳад. Дар замонҳои қадим бо ёрии Ишорагар тамоюли эклиптикаро нисбат ба экватор ва арзи ҷуғрофии маҳал муайян мекарданд. Тахмин меравад, ки ишорагарро файласуф ва ситорашиноси Юнони Қадим Анаксимандри Милетӣ кашф кардааст.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* Гномон // Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️  Гузариш ба унсури Викидода  Фарҳангҳо ва донишномаҳо | 
* Большая датская
* Большая норвежская
* Большая российская (старая версия)
* Большая российская (научно-образовательный портал)
* Большая советская (1 изд.)
* Брокгауза и Ефрона
* Малый Брокгауза и Ефрона
* Britannica (онлайн)

 |
«**Виқояту-р-ривоя фи масоили-л-ҳидоя**» (ар. وقاية الرواية في مسائل الهداية‎, маъруф ба «**ал-Виқоя**») — асари имом Бурҳонушшариъа Маҳмуд ибни Садрушшариъа Аҳмади Маҳбубӣ (фавт тақр. 1275 м.) ба забони арабӣ дар фиқҳи ҳанафӣ.

«ал-Виқоя» мухтасари китоби «ал-Ҳидоя»-и Бурҳонуддини Марғинонӣ буда, тамоми масъалаҳои асосии фиқҳи ҳанафиро ба таври феҳриствор аз ғайри шарҳу эзоҳ ва овардани далелу бурҳон дар бар мегирад. Аз муқаддима дар сабаби таълиф, 55 китоб ва ҳар китобе аз бобҳову фаслҳо иборат буда, ҳамаи бобҳои фиқҳро аз таҳорат сар карда, то хунсо фаро гирифтааст. Муаллиф ин мухтасарро барои наберааш ҳамчун китоби дарсии ибтидоӣ ва барои дар ҳофиза ҳар чи хубтар нигоҳ доштани матолиби асосии фиқҳӣ таълиф кардааст.

Дар давраҳои охир асосан се китоб аз машҳуртарини матнҳо дар фиқҳи ҳанафӣ эътироф шудааст ва дар истилоҳи фуқаҳо мурод аз «матнҳои сегона» ҳамин се китоб мебошад: 1) «ал-Виқоя»; 2) «Канзу-д-дақоиқ»-и Ҳофизуддини Насафӣ (фавт 710ҳ./1310 м.); 3) «Мухтасар»-и Қудурӣ (фавт 428ҳ./ 1037 м.). Аз ин миён «ал-Виқоя» беш аз ҳама мавриди эътимоди фуқаҳо, муҳаққиқон ва толибилмон қарор гирифта, шарҳу ҳошияҳо ва таълиқоти зиёде бар он таълиф шудааст. Бино ба маълумоти Лакҳнавӣ, ин китоб дорои зиёда аз 20 шарҳ ва беш аз 43 ҳошияву таълиқот мебошад. Аввалин шореҳ, муҳаққиқ ва тарғибгари ин китоб набераи худи муаллиф Убайдуллоҳ ибни Масъуд буда, дар асоси он ду китоби маъруфи худ — «Мухтасару-л-Виқоя» ва «Шарҳу-л-Виқоя»-ро таълиф кардааст, ки ҳар ду аз замони таълиф то имрўз ҳамчун китоби дарсии фиқҳи ҳанафӣ — яке дар сатҳи ибтидоӣ ва дигарӣ дар сатҳи мутавассит, маъруфу машҳуранд. Матни «ал-Виқоя» ба забони туркӣ тарҷума ва ба назм дароварда шудааст. Як нусхаи хаттии комил, қадимӣ ва хеле хуби «ал-Виқоя», ки соли 1385 м китобат шудааст, дар Захираи дастнависҳои шарқии АИ Ҷумҳурии Тоҷикистон зери рақами 1148 маҳфуз аст.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Виқояту-р-ривоя фи масоили-л-ҳидоя / С. Шаҳобуддинов // Боз — Вичкут. — Д. : СИЭМТ, 2014. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 3). — ISBN 978-99947-33-46-0.
**Вйетнамиҳо** — мардуме, ки аксарияти аҳолии Вйетнамро ташкил медиҳанд. Теъдоди умумии вӣетнамиҳо дар ҷаҳон ҳудуди 75 миллион буда, аз ин миқдор беш аз 70 миллионашон дар Вйетнам, боқимонда дар ИМА (1,2 млн), Камбоҷа (600 ҳазор) Фаронса (302 ҳазор), Австралия (174 ҳазор) Таиланд (103 ҳазор), Лаос (94 ҳазор), Олмон (83 ҳазор) Малайзия (83 ҳазор), Хитой (30 ҳазор), Русия (26,2 ҳазор) умр ба сар мебаранд. Забонашон вӣетнамӣ ва хатташон лотиниасос аст. Аксари эътиқодмандон пайрави динҳои буддоӣ (равияи маҳалии буддоия бо таъсири унсурҳои таълимоти даосизм ва конфутсия), масеҳӣ (мазҳаби католикӣ ва протестантӣ) ва боварҳои қадимии суннатӣ мебошанд.

Асли баромади вӣетнамиҳо аз қавми вет буда, дар ҳазорсолаи якуми то м. дар ҳавзаҳои дарёи Ситсзян (музофоти Чжесяни Хитой) то водиҳои дарёи Сурх (Вйетнами Шимолӣ) сукунат доштанд. Лакветҳо ҳамчун аҷдоди бевоситаи вӣетнамиҳо дар миёни қавми ветҳо гурӯҳи этникии нисбатан ташаккулёфта маҳсуб шуда, дар асрҳои 4–3 то м. асоси иттиҳоди қабилавии Ванлангро ташкил медоданд, ки соли 267 то м. аз ҷониби қабилаи тейа пароканда карда шуд. Бо вуҷуди он ки қабилаи тейа дар ҳудуди Вйетнами Шимолӣ давлати Аулакро таъсис дода буд, тадриҷан дар байни лакветҳо омезиш ёфт. Лакветҳо баъди барҳам додани давлати Аулак (соли 207) ҳамчун халқият ташаккул ёфта, давлатеро бо номи Намвет ташкил доданд, ки ахиран аз ҷониби империяи Хан соли 111 барҳам дода шуд. Вйетнамиҳо муддати зиёд зери таъсири арзишҳои фарҳангии Хитой қарор доштанд ва ниҳоят аз садаи X соҳибихтиёр шуданд. Қисми зиёди вӣетнамиҳо дар шаҳрҳо зиндагӣ карда, дар корхонаҳои саноатӣ ва соҳаи хидматрасонӣ фаъолият мекунанд. Дар байни вӣетнамиҳо ҳунарҳои анъанавии оҳангарӣ, кулолӣ, бофандагӣ, кандакории чӯб ривоҷ доранд. Маҳсулоти асосии хӯроквории вӣетнамиҳо биринҷ, сабзавот ва моҳӣ буда, танҳо дар рӯзҳои ид гӯшт истеъмол мекунанд. Деҳаҳои аҳолинишини вӣетнамиҳо дорои тарҳи меъмории якқади кӯчавӣ буда, дар наздикии роҳ ва соҳилҳои дарё бунёд шудаанд. Дар маркази деҳа хонаи ҷамъиятӣ (дин) ва майдони ҷаласагоҳи халқӣ воқеанд. Дар миёни вӣетнамиҳо бештар театри анъанавӣ (тео) ва мусиқии драмавӣ (тоунг) ривоҷ доранд. Вйетнамиҳо идҳои асосии худ – Тет (Соли нав) ва Тет чунг тхуро (иди тирамоҳ, ки ба кӯдакон нисбат дорад) бо баргузории маросими аспдавонӣ ва хурӯсҷанг пешвоз мегиранд.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Народы Юго–Восточной Азии. М. 1964;
* دایرةالمعارف دانش بشر. جلد ۲ ، 2011.ر

Сарчашма
--------

* Вйетнамиҳо / Қ. Расулиён // Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.
**Маҳмадӣ Мирзоалиев** — ҳунарманди Театри давлатии академии драмавии ба номи А. Лоҳутӣ, Ҳунарпешаи хизматнишондодаи ҶШС Тоҷикистон.

Зиндагинома
-----------

Маҳмадӣ Мирзоалиев 29-уми августи соли 1949 дар деҳаи Симиганҷи шаҳри Ваҳдат таваллуд шуда, соли 1966 мактаби миёнаро дар деҳаи хеш ба итмом мерасонад.

Соли 1967 ба шаҳри Душанбе барои амалӣ намудани орзуҳояш омада, дар Театри давлатии академии драмавии ба номи Абулқосим Лоҳутӣ ба ҳайси коргари саҳна фаъолияти худро оғоз мекунад. Ҳамон сол ба факултети санъати Донишкадаи давлатии фарҳанг ва санъати Тоҷикистон дохил шуда, соли 1972 онро бомуваффақият хатм менамояд. Аллакай дар давраи донишҷӯӣ фаъолияти худро ба ҳайси актёр дар театр оғоз намуда, то ба имрӯз дар онҷо ҳунарнамоӣ мекунад.

Эзоҳ
----

Шаблон:Шахс-нопурра
**Маҳмадқул Бобоевич Каримов**  (27 январи соли 1964, ноҳияи Панҷакент, Вилояти Суғд), кимиёгар, доктори илмҳои кимиё (1999, Душанбе), профессор (2001, Москва), Аълочии маорифи Тоҷикистон (2002)

Зиндагинома
-----------

Хатмкардаи Донишгоҳи давлатии Тоҷикистон ба номи В. И. Ленин (1986). Ходими илмии қисми илми (1986-1987), ассистент (1992-1995), дотсенти кафедраи пайвастҳои калонмолекулӣ ва технологияи кимиёи Донишгоҳи миллии Тоҷикистон (1995 – 1996). Ҷонишини проректор оид ба илм (1997-2002). Сардори идораи татбиқи таҳияҳои илмии ДДМТ (2002–2004). Мудири кафедраи пайвастҳои калонмолекулӣ ва технологияи кимиёи Донишгоҳи миллии Тоҷикистон (2004-2008). Каримов М.Б. моҳи марти соли 1994 рисолаи номзадӣ ва моҳи майи соли 1999 рисолаи докториро дифоъ кардааст. Соли 2000 ӯ профессори кафедраи пайвастҳои калонмолекулӣ ва технологияи кимиёи Донишгоҳи миллии Тоҷикистон интихоб гардид. Аз декабри соли 2008 то соли 2013 муовини ректор оид ба илми Донишгоҳи миллии Тоҷикистон. Аз 15 июни соли 2013 ректори Донишгоҳи давлатии Данғара. Сипас директори Филиали Донишгоҳи миллии тадқиқотии технологии МИСиС дар шаҳри Душанбе таъйин шудааст.

Осори илмӣ
----------

Муаллифи 12 китоби дарсӣ (бо забони давлатӣ), 10 монография, 6 воситаи таълимӣ, 35 барномаҳои таълимӣ ва бештар аз 600 мақолаҳои илмӣ ва илмию оммавӣ мебошад.

Ҷоизаҳо
-------

* Ҷоизаи ҷумҳуриявии ҷамъияти кимиёгарон ба номи Д.И.Менделеев (1992)
* Ҷоизаи Исмоили Сомонӣ барои олимони ҷавон (1998)
* Ҷоизаи Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон дар соҳаи маориф (2012)

Эзоҳ
----

1. ↑  Ректори Донишгоҳи давлатии Данғара. 10 июни 2016 санҷида шуд. Баргирифта аз сарчашмаи аввал 6 сентябри 2016.

* Энcиклопедияи олимони Донишгоҳи давлатии миллии Тоҷикистон. - Душанбе, 2008.- C.167

Пайвандҳои беруна
-----------------

* Таъиноти кадрӣ - ХОВАР Бойгонӣ шудааст 21 июли 2014  сол.
**Торонто** (англ. Toronto [təˈrɒntoʊ], маҳаллӣ [təˈrɒnoʊ], [ˈtrɒnoʊ], [-nə]) — калонтарин шаҳр дар Канада, маркази маъмурии музофоти Онтарио. Аҳолӣ — 2 731 571 нафар. (2016); дар якҷоягӣ бо шаҳрҳои Миссисога, Брамптон, Мархэм ва ғайра, он як минтақаи метрополитени Торонтои Бузургро бо 5 млн 928 ҳазор аҳолӣ ташкил медиҳад.

Торонто як қисми наъли тилоӣ, як минтақаи сераҳолӣ дар канори ғарбии кӯли Онтарио бо аҳолии тақрибан 7 миллион нафар аст, мебошад. Тақрибан сеяки аҳолии Канада дар радиуси 500 км аз Торонто зиндагӣ мекунанд. Тақрибан шашяки тамоми ҷойҳои корӣ дар Канада дар ҳудуди шаҳр ҳастанд.

Шаҳри Торонто ҳамчун "муҳаррики иқтисодӣ"-и Канада низ маъруф аст, яке аз минтақаҳои пешқадами метрополия дар ҷаҳон маҳсуб мешавад ва ҳам дар минтақа ва ҳам дар сатҳи миллӣ ва байналмилалӣ вазни бузург дорад. Дар *рейтинги солонаи Global Liveability* маҷаллаи The Economist, ки сифати умумии ҳаётро арзёбӣ мекунад, Торонто дар байни 140 шаҳр —иштирокчиёни рейтинг дар ҷаҳон ҷои чорумро ишғол мекунад .

Дафтари асосии Конгресси ҷаҳонии украинҳо дар Торонто ҷойгир аст. Моҳи июни соли 2010 дар Торонто ҷаласаи сарони давлат ва ҳукуматҳои G20 баргузор шуд.

Аҳолӣ
-----

Торонто яке аз калонтарин шаҳрҳои бисёрфарҳангӣ дар ҷаҳон аст. Тибқи барӯйхатгирии соли 2006, 47% сокинони Торонто берун аз Канада таваллуд шудаанд. 9,6% аз шумораи умумии муҳоҷироне, ки дар ин шаҳр зиндагӣ мекунанд аз Ҳиндустон, 8,2% — аз Чин, 5,6% — аз Италия ва Филиппин, – 2,5% аз собиқ СССР мебошанд. Торонто макони бузургтарин ҷамъияти мусалмонон дар Канада аст — 424 000 нафар мусалмон .

Торонто аксар вақт шаҳре номида мешавад, ки дорои гуногунии фарҳангҳо мебошад — тақрибан нисфи сокинон аз дигар кишварҳо муҳоҷират кардаанд. Шаҳр дар айни замон макони маъмултарин барои муҳоҷирон дар Канада мебошад. Хусусияти фарқкунандаи Торонто анъанаи муқарраршудаи дастгирии фарҳангҳо ва урфу одатҳои миллии аҳолии муҳоҷир мебошад. Ҳамин тариқ, дар муқоиса бо бисёр шаҳрҳои дигар, ки шумораи зиёди муҳоҷирон доранд, ассимилятсияи фарҳангӣ чандон возеҳ нест. Ҳамзамон, сермиллати Торонто як падидаи нисбатан нав аст; дар солҳои 1950-ум, шаҳр яке аз ҳамҷинстарин мегаполисҳо дар Амрикои Шимолӣ бо бартарии бечунучарои муҳоҷирони англисзабон аз ҷазираҳои Бритониё буд.

Эзоҳ
----

1. ↑
2. ↑  Global liveability has improved for the first time in a decade.  The Economist. 28 Декабри 2017 санҷида шуд.
3. ↑  Statistics Canada
4. ↑  В Канаде и Великобритании наступил расцвет ислама(пайванди дастнорас — *таърих*). 19 май 2013 санҷида шуд. Баргирифта аз сарчашмаи аввал 20 май 2013.
5. ↑  A city of unmatched diversity. *The Toronto Star*(пайванди дастнорас — *таърих*) (5 Декабри 2007). 9 октябри 2017 санҷида шуд. Баргирифта аз сарчашмаи аввал 16 октябри 2008.