recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Муҳаммадамин Аршад** (с. тав. ва ваф. номаълум) — шоири тоҷик.

Зиндагинома
-----------

Дар Самарқанд ба дунё омада, дар ҳамин ҷо таҳсил карда ба камол расидааст. Тазкиранигор Малеҳои Самарқандӣ, ки ҳангоми 25-солагии Аршад ба вай муошират доштааст, мегӯяд, ки «чун шеъри худ банду басти шоирона дорад». Падараш ба зарробӣ (сикказании пули филиззӣ) шуғл меварзид, вале Аршад аз ин ҳунар бебаҳра будааст. Бештар ба шеъру адаб таваҷҷӯҳ дошт. Дар муаммогӯӣ, кушодани сирри «Шабистони нукот» (асари Фаттоҳии Нишопурӣ) устод буд. Инчунин дар бадоҳатан гуфтани шеър, нигориши ашъори ҳаҷвӣ, моддаи таърих маҳорат доштааст. Дар шеърҳояш, ки ба сабки ҳиндӣ нигошта шудаанд, таваҷҷӯҳаш ба шоироне аз қабили Қосими Девона, Мирзо Ҷалоли Асир ба назар мерасад. Аз девонаш иттилое нест. Намунаҳои ашъораш ба воситаи тазкираҳову баёзҳо (мас. дар «Музакиру-л-асҳоб»-и Малеҳои Самарқандӣ 150 байт) то замони мо расидаанд.

Абёти зерин аз ӯст:

> Қади шамшоди туро банда шавам,  
> 
> Сарви озоди туро банда шавам,  
> 
> Рангаш андоза бувад, бӯяш ноз,  
> 
> Гули эҷоди туро банда шавам.  
> 
> Дод аз бас ба ту таълим ҷафо,  
> 
> Хӯи устоди туро банда шавам.  
> 
> Роми андешаи ошиқ нашавад,  
> 
> Шӯхии ёди туро банда шавам.
> 
>

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Аршад Муҳаммадамин / М. Диловаров // Боз — Вичкут. — Д. : СИЭМТ, 2014. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2023, ҷ. 3). — ISBN 978-99947-33-46-0.
**Муҳиддин Олимпур** (2 марти 1945, деҳаи Шамтуч, ноҳияи Айнӣ, вилояти Ленинобод, ҶШС Тоҷикистон — 13 декабри 1995, Душанбе, Тоҷикистон) — рӯзноманигор, аккоси маъруфи тоҷик.

Зиндагинома
-----------

Муҳиддин Олимпур 2 марти соли 1946 дар деҳаи Шамтучи ноҳияи Айнии вилояти Ленинобод ба дунё омадааст. Дар солҳои гуногун дар нашрияҳои «Комсомоли Тоҷикистон», «Адабиёт ва санъат» (1983), ҳамзамон ба ҳайси тарҷумон дар Афғонистон, мудири бахш дар оҷонси давлатии иттилоотии ТоҷикТА (имрӯза "Ховар")(1970-1979)  ва сар аз соли 1990 то замони кушта шудан ба ҳайси мудири бахши душанбегии радиои ВВС фаъолият кардааст. Муаллифи силсилаи барномаҳои радио ва телевизионӣ ва ду китоб, барандаи Ҷоизаи Иттиҳоди журналистони Тоҷикистон ба номи Лоҳутӣ мебошад.

Куштор
------

Муҳиддин Олимпур 13 декабри соли 1995 дар шаҳри Душанбе аз тарафи афроди мусаллаҳ ба қатл расид.

### Қотилон

Суди Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон соли 2003 сокинони шаҳри Ваҳдат Адҳам Тоиров ва Назрибек Давлатовро ба қатли Муҳиддин Олимпур гунаҳкор дониста, аз озодӣ маҳрум карда буд. Вобаста ба ҳамин ҷиноят соли 2007 шаҳрванди дигари Тоҷикистон Аслам Усмонов ба муҳлати 15 сол аз озодӣ маҳрум шуд. Насрулло Шарифов баъди куштори Олимпур ба Русия фирор карда буд. Мақомоти муҳофизи қонуни Русия ӯро дар шаҳри Санкт-Петербург барои талаю тороҷ ба муҳлати 7 сол ҳабс карда буданд. Баъдан мувофиқи дархости Прокуратураи генералии Тоҷикистон Насрулло Шарифов ба мақомоти дахлдори ҷумҳурӣ супорида, равонаи зиндон шуд.

Эҷодиёт
-------

* Мухиддин Олимпур. Хочу быть фотографом (Для среднего и старшего школьного возраста). — Душанбе: Адиб, 1989. — 91 с.
* Муҳиддин Олимпур. Раҳнамои суратгир. Душанбе: Адиб, 1989(пайванди дастнорас).
* Тӯшаи чашм.

Эзоҳ
----

1. ↑  Ёде аз Муҳиддин Олимпур Бойгонӣ шудааст 5 марти 2018  сол. // «Фараж» — 9 марти 2013
2. ↑  Нигоҳи дигар аз чашмаки дурбини Муҳиддин Олимпур // Радиои Аврупои Озод / Радиои Озодӣ — 13 декабри 2012
3. ↑  Оғози намоишгоҳи аксҳои Муҳиддин Олимпур дар Душанбе(пайванди дастнорас) // «Навид.tj» — 13 декабри 2012

Пайвандҳо
---------

* Habib Borjian, "ʿĀLEMPUR, Moḥyi-al-Din," Encyclopædia Iranica, online edition, 2012, available at(англ.). *www.www.iranicaonline.org*. 16 сентябри 2019 санҷида шуд.
* 23 соли бебаҳор(пайванди дастнорас)

Сарчашма
--------

* Муҳиддин Олимпур. *Академияи Чандрасонаии Тоҷик*.  tajikmultimedia.org. 4 октябри 2017 санҷида шуд. Баргирифта аз сарчашмаи аввал 16 Декабри 2017.
**Ғиёсуддин Қутбуддинович Мироҷов** — доктори илми тиб (1982), профессор (2008). Академик (2001). Арбоби шоистаи илм ва техникаи Тоҷикистон (1999).
Дорандаи Ҷоизаи ба номи Е.Н.Павловскийи АИ ҶТ (2003).

Зиндагинома
-----------

Ғиёсуддин Қутбуддинович Мироҷов Донишгоҳи давлатии тиббии Тоҷикистон ба номи Абӯалӣ ибни Синоро ба поён расондааст (1968), ихтисос – «гастроэнтерология.
Самтҳои асосии фаъолияти илмӣ: гастроэнтерология, бемориҳои дарунӣ.
Ходими калони илмӣ, муовини директори Институти гастроэнтерологияи АИ ҶШС Тоҷикистон (1972-1995). Сардори Раёсати илм ва муассисаҳои илмии Вазорати тандурустии Ҷумҳурии Тоҷикистон (1995-2000). Директори Институти гастроэнтерологияи АИ Ҷумҳурии Тоҷикистон (2000-2009). Академик-котиби Шуъбаи илмҳои биология ва тибби АИ Ҷумҳурии Тоҷикистон (2001-2005). Президенти Академияи илмҳои тиббии назди Вазорати тандурустии Ҷумҳурии Тоҷикистон (2009 - 2011), директори Институти гастроэнтерологияи Академияи илмҳои тиббии назди Вазорати тандурустии Ҷумҳурии Тоҷикистон (2009 – то имрӯз).

Ҷоизаҳо
-------

* Арбоби шоистаи илм ва техникаи Тоҷикистон (1999).
* Дорандаи Ҷоизаи ба номи Е.Н.Павловскийи АИ ҶТ (2003).

Эзоҳ
----

1. ↑  Академияи илмҳои Ҷумҳурии Тоҷикистон. Ҳайати шахсӣ. – Душанбе: Дониш, 2011. - 216 с
2. ↑  [  Бойгонӣ шудааст 23 сентябри 2015  сол. Отделение биологических и медицинских наук]

Пайвандҳои беруна
-----------------

* Аъзои пайвасти Академияи илмҳои Ҷумҳурии Тоҷикистон. Ҳайати шахсӣ. Бойгонӣ шудааст 18 сентябри 2017  сол.
**Боис** (ар. باعث‎ — сабаб, мӯҷиб) — номи яке аз баҳрҳоест, ки арӯзиёни форс-тоҷик Баҳромии Сарахсӣ ва Бузурҷмеҳри Қоинӣ баъди Халил ибни Аҳмад ихтироъ кардаанд.

Сабаби боис ном гирифтани ин баҳр он аст, ки доираи Мунғалата аз он оғоз ёфта, бо он ба охир мерасад. Рукнҳои асосии боисро аз ҷузви якуми рукни аввали доираи Мунғалата (нигар Доираҳои арӯз) — мафоӣлун /V — — -/ ҷудо кардаанд. Агар аз ҷузъи аввали рукни якуми доира, яъне аз «ма» /V/ сар кунем, мафоӣлун /V — — -/, фоилатун /- V — -/, мустафъилун / — — V -/ ба вуҷуд меояд, ки вазни як мисраъ шеъри баҳри боиси мусаддаси солимро ташкил медиҳад. Дар ҳар се рукни боис сабаби хафиф /-/ нисбат ба ватади маҷмӯъ /V -/ ва ватади мафруқ /- V/ зиёдтар аст. Дар ин рукнҳо фосила иштирок надорад. Вазни солими боис аз ҷумлаи авзони сақили арӯз ҳисоб меёбад, зеро ҳиҷоҳои дарози он нисбат ба ҳиҷоҳои кӯтоҳаш бештар аст. Боис рукни махсус надошта, дар натиҷаи омезиши рукни асосии баҳри Ҳазаҷ рукни асосии баҳри Рамал ва рукни солими мустафъилун /- — V -/ сохта шудааст. Шакли солимаш мусаддас буда, шаклҳои мусамману мураббаъу мусанно надорад. Боис камистеъмол аст.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Боис / У. Тоиров // Боз — Вичкут. — Д. : СИЭМТ, 2014. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2023, ҷ. 3). — ISBN 978-99947-33-46-0.
*Мақолаи асосӣ*: *Донишгоҳи давлатии Хуҷанд ба номи академик Бобоҷон Ғафуров*
**Факултети геоэкология ва туризм** — яке аз факултаҳои ДДХ ба номи академик Б. Ғафуров мебошад. Таъсиёби - соли 2010. Соли 2010 факултети фанҳои табии ба факултетҳои «Биология ва химия» ва «География- экология» ҷудо шуданд.

Таърихи таъсис ва соҳаи фаъолият
--------------------------------

Бо қарори Шӯрои олимони Донишгоҳ аз 26.11.2010 ва фармони ректори ДДХ ба номи академик Б. Ғафуров, аз 17.12.2010 факултети география-экология таъсис дода шуд.

Сароғоз сарварии факултет ба зиммаи доктори илмҳои геология ва минералогия, профессор Абдураҳимов С.Я. вогузор шуда буд. Алҳол бошад, номзади илмҳои педагогика, Музаффар Абдухолиқзода сарварии факултетро ба ӯҳда дорад.

Мақсади таъсиси факултет омӯхтан ва тайёр кардани мутахассисони соҳаи омӯзиши сарватхои табиӣ, муҳити зист, ландшафти табиию техногенӣ, рушди хоҷагии халқ, вазъи демографӣ ташкили туризми дохилӣ ва байналмилалӣ мебошад. Дар факултет 4 кафедра амал мекунад: географияи табиӣ (мудири кафедра дотсент Ғуфронов М.С.), географияи иқтисодӣ ва демография (мудири кафедра дотсент Иброҳимов Э.), экология ва ҳифзи табиат (мудири кафедра дотсент Собиров М.С.), геоэкология ва методикаи таълими он (мудири кафедра дотсент Ғуфронов Д.Н.). Факултет аз рӯи ихтисосҳои зерин мутахассисонро тайёр мекунад: география, география-демография, география ва ҳифзи табиат, геоэкология, экология, агроэкология, географияи сайёҳӣ ва менеҷменти сайёҳат, метеорология ва климатология. Факултети геоэкология бо донишгоҳҳо ва марказҳои бонуфузи илмии ватаниву хориҷӣ ҳамкориҳои пурсамар дорад.
Дар заминаи истифодабарии технологияи муосир солҳои охир такмили таҳқиқотҳои саҳроӣ, экспедитсияҳо ва корҳои илмӣ - фармоишии инноватсионӣ - экологии устодон ва шогирдони факултет, ҳамгироии пажӯҳишгоҳҳои илмии ватаниву хориҷӣ бо кафедраҳо ба назар мерасад.

Барои тайёр кардани мутахассисон дар факултет устодони варзида Абдураҳимов С.Я. Раҳимов А.И. Камолиддинов С. Очилова Ф.Ҳ. Зайнутдинов А.А. Ҳайдаров М.Д. Турдиев Т.М. Аминов М.Ҳ. Саидова Д.Н. Иброҳимов Э.Ҳ. Муинова З.М. Амонова З.Ғ. ва дигарон заҳмат мекашанд. Дар баробари ин лабораторияи «Омӯзиши офатҳои табиӣ ва техногенӣ» амал мекунад, ки дар он донишҷӯёну аспирантон, унвонҷӯёну устодон корҳои илмӣ – тадқиқотӣ мебаранд. Устодони факултет ҳар сол экспедитсияҳои илмии худро дар қаторкӯҳҳои Қурама, Туркистон, Зарафшон, Ҳисор, Дарвоз, Помир, пиряхҳои Зарафшону Федченко, кӯлҳои Искандаркӯлу Сарез, Яшилкӯлу Музкӯл ва минтақаҳои муҳофизаткунандаи Бешаи Палангон, Ромит, Даштиҷум ва Боғи Миллӣ мегузаронанд.

Дастпарварони факулта
---------------------

Пайвандҳо
---------

* Факултети геоэкология ва туризм
Ин вожа дигар маъноҳо низ дорад, Ватан (мазмунҳо)-ро бубинед.
**Вата́н** (ар. وطن‎ – зодгоҳ, ҷойи камолот) — диёр, ме­ҳан, кишвар, мамлакат ва сарзамине, ки кас дар он таваллуд шудааст, маконе, ки хуни нофаш рехтааст (киноя). Кишваре, ки бо сарватҳои табиӣ, аҳолӣ, сохти ҷамъиятӣ ва давлатӣ, хусусиятҳои забон, фарҳанг, ойин, урфу одат ба соҳибватанон таърихан тааллуқ дорад. Берун аз ватан рафтаро «мусофир», «муҳоҷир» ва «ғариб» мегӯянд.

Мафҳуми Ватан
-------------

Дар гузашта мазмун ва мундариҷаи мафҳуми ватан танг буда, масъа­лаҳои иҷтимоӣ, сиёсӣ ва ғайраро дар бар намегирифт. Баъди Инқилоби Октябри соли 1917 маънои Ватан ва ва­тан­дорӣ барои тоҷикон ва дигар миллатҳо, ки дар қаламрави собиқ ИҶШС зиндагӣ мекарданд, мазмуни нав гирифт. Мафҳу­ми Ватан васеъ шуда, тамоми ҳудуди со­биқ ИҶШС-ро фаро мегирифт, ғояҳои дӯстии тамоми миллатҳои ин иттиҳодро ифода менамуд. Баъди барҳам хӯрдани ИҶШС ва соҳиби истиқлоли давлатӣ гардидани кишварҳои узви он мафҳу­ми ватан ба қисми ҷудо­наша­вандаи шуури миллии ҳар як со­ҳибватанон табдил ёфт. Ҳисси ватанпарварӣ тадриҷан рушд намуд. Дар давраи муосир Ватан барои тоҷи­кон ва ҳар соҳиб­ва­тан дар радифи модар (Модар–Ватан) яке аз муқаддас­тарин арзиш фаҳ­мида мешавад. Ҷумҳурии Тоҷикистон барои тамоми тоҷикони дунё ватани аҷдо­дӣ мебошад. Афкори ватандӯстӣ ва ватанияҳо қариб дар тамоми осори фозилон, шоирон ва адибони классику муосири тоҷик мавҷуд аст. Мавзӯъ ва мазмуни эҷодиёти иддае аз шоиронро васфи Ватан ташкил медиҳад.

Ҳамчунин нигаред
----------------

* Ватания

Эзоҳ
----

1. ↑  Фарҳанги тафсирии забони тоҷикӣ. Ҷ. 1. Д. 2008;
2. ↑  Боз — Вичкут. — Д. : СИЭМТ, 2014. — 676 с. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] / сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 3). — ISBN 978-99947-33-46-0.

Адабиёт
-------

* Фарҳанги тафсирии забони тоҷикӣ. Ҷ. 1. Д. 2008;
* Эмомалӣ Раҳмон. Тоҷикон дар ойинаи таърих. Аз Ориён то Сомониён. Кит. 1, Д. 2009;
* دهخدا. لغت نا مه. جلد ٣. تهران، ١٣٧٧ هـ. ش

Сарчашма
--------

* Боз — Вичкут. — Д. : СИЭМТ, 2014. — 676 с. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2023, ҷ. 3). — ISBN 978-99947-33-46-0.
*Мақолаи асосӣ*: *Донишгоҳи давлатии Хуҷанд ба номи академик Бобоҷон Ғафуров*
 **Факултаи забонҳои хориҷӣ яке аз факултаҳои Донишгоҳи Давлатии Хуҷанд ба номи академик Бобоҷон Ғафуров** мебошад. Таъсиёби - соли 1956.

Таърихи таъсис ва соҳаи фаъолият
--------------------------------

Моҳи августи соли 1950 25 нафар донишҷӯён аз рӯи ихтисоси «Забони англисӣ» ба факултаи таъриху филология қабул карда мешавандва дар таркиби ин факулта шуъбаи забони хориҷӣ таъсис меёбад. Аввалин омӯзгорони ин шуъба Н.А.Алексеева, М.Б. Морозовская, А.С.Пенусянс, В.А.Фертея, В.М.Иванова (Храмова), А.Зокиров ва дигарон буданд. Ин омӯзгорон ба кафедраи забонҳои хориҷӣ, ки соли 1941 чун кафедраи байни факултаӣ таъсис ёфтааст, шомил буданд. Дар ташаккулу инкишофи ин кафедра Н.А.Алексеева ва А.С.Панусянс ва В.М.Иванова (Храмова) саҳми калон гузоштаанд. А.С.Панусянс аз моҳи сентябри соли 1952 то моҳи августи соли 1953 мудири кафедра будааст. Аз моҳи ноябри соли 1953 то моҳи августи соли 1957 хатмкардаи Донишкадаи давлатии омӯзгории забонҳои хориҷӣ Москав В.М.Иванова (Храмова) ба ин кафедра роҳбарӣ карда, дар рушдунумӯи он меҳнати зиёде кардааст.
Аз соли 1954 ба шуъбаи забонҳои хориҷӣ А.Н.Соловёва, Д.М.Шпринберг, А.М. Михайлов ва дигарон аз Москва, Одесса ва Тошкент ба кор омаданд ва солҳои дароз дар такомул ва пешравии ҷараёни таълим саҳми босазо гузоштаанд.

Бо сабаби васеъ шудани шуъба моҳи январи соли 1956 онро ба факултаи мустақил табдил доданд. Аввалин декани он А.Зокиров таъйин шудааст. Аз моҳи июни соли 1957 роҳбарии ин факулта бар дӯши Д.М.Шпринберг вогузор карда шудааст бо танаффуси кӯтоҳмуддат ба факулта то соли 1987 роҳбарӣ карда омадааст.
Факулта дар давоми ин солҳо аз рӯи даҳ ихтисос кадрҳо тайёр карда омадааст: омӯзгори забони англисӣ, омӯзгори забони англисӣ ва олмонӣ, омӯзгори забони олмонӣ, омӯзгори забонҳои англисию арабӣ, омӯзгори забони англисӣ ва модарӣ, омӯзгори забони англисӣ (олмонӣ) ва педагог, бакалавр-филологи забони англисӣ (олмонӣ), омӯзгори забони англисӣ (олмонӣ)-тарҷумон, бакалавр-тарҷумон, забоншинос- тарҷумони англисӣ-тоҷикӣ.

Таҳсил гоҳо чор сола ва гоҳо панҷсола бо се забон (тоҷикӣ, ӯзбекӣ ва русӣ) ҷараён гирифтааст.

Дастпарварони факулта
---------------------

Деканҳои факулта
----------------

* Матлуба Азимова
* Муаттар Зикриёева

Пайвандҳо
---------

* Донишгоҳи давлатии Хуҷанд ба номи академик Бобоҷон Ғафуров(пайванди дастнорас)

Эзоҳ
----

1. ↑  Муаттар Зикриёева иттиҳоми ташкили фоҳишахонаро рад мекунад
**Саида Файзалиева** (*Файзалиева Саида Ашӯровна*; тав. 3 майи 1963, Душанбе) — раққоса ва ровии телевизиюни тоҷик, Ҳунарпешаи шоистаи Тоҷикистон (1987).

Зиндагинома
-----------

Соли 1991 факултаи таърихи Университети давлатии Тоҷикистон ва соли 2013 Донишкадаи давлатии фарҳанг ва санъати Тоҷикистонро ба итмом расондааст. Ба ансамбли рақсии «Зебо»-и Кумитаи телевизион ва радиои ҷумҳурӣ аз аввали таъсисаш (1978) ворид шуд ва ба зудӣ гули сари сабати он гардид. Солҳои 1991—1994 роҳбари бадеӣ ва сарбалетмейстери ансамбли рақсии «Ҷаҳоноро», 1994—2000 роҳбари бадеӣ ва сарбалетмейстери ансамбли давлатии рақсии «Лола», 2000—2004 сармуҳаррири идораи барномаҳои «Субҳ»-и ТВТ буд. Аз соли 2010 муаллимаи кафедраи хореографияи ДДСТ ба номи М. Турсунзода мебошад.

Ҳунари рақс
-----------

Ҳунари рақсро интихоб карда, изтироб, ҳаяҷон ва шодии дилашро бо он баён месохт, дар саҳна худро даруни олами афсонаҳои ширин медид. Чун дар ҳавои суруде мерақсид, ҷилваю ҳаракатҳои ҷаззобаш ба ҳар авҷу фарори оҳанг мутаносиб меафтоданд. Бо иҷрои «Мижгонсияҳ», «Завқи ҷавонӣ», «Боди сабо», «Чоргоҳ», «Рафтем аз ин боғ», «Навои ғижжак», «Сабзинаранг», «Чак-чаки борон», «Майда-майда мерақсӣ», «Насими кӯҳсор», «Эй санам», «Нилуфар» барин рақсҳо собит сохт, ки рақс зебоист, хурӯш ва туғёни дил аст. Дар рақсҳои умумӣ низ гӯё тамоми риштаҳоро ба худ тобеъ намуда, ба онҳо ҷозибияти махсус мебахшид.

Ба Афғонистон, Ҳиндустон, Покистон, Эрон, Туркия, Тунис, Ҷопон, Русия, Испания, Олмон, Фаронса ва дигар кишварҳо сафарҳои ҳунарӣ анҷом додаст.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Арбобони фарҳанги тоҷик. Донишнома / Муаллиф-мураттиб Ёрмуҳаммади Сучонӣ. — Душанбе, 2016. — 863 с.
**Ибни Балхӣ** (форсӣ: ابن بلخی‎; фавт пас аз 511 қ.) — муаррихи эронии нимаи аввали қарни 6 ҳиҷрии қамарӣ, нависандаи китоби «Форснома» аст, ки байни солҳои 498 то 511 ҳ. қ навишта шудааст. Номи ӯ номаълум аст ва нахустин бор Ҳамидуллоҳ Муставфӣ вайро бо ин ном (Ибни Балхӣ) зикр мекунад. Ибни Балхӣ худ дар «Форснома» менависад балхинажод аст, вале дар Форс бузург шудааст. Аз вай ҷуз «Форснома» асари дигаре ба даст наомадааст, лек худи навиштааст, ки бар он буд то китоби таърихи дигаре аз замони паёмбари ислом то даврони худи вай бнависад.

Эзоҳ
----

1. 1 2  Record #11947550 // VIAF(бис.) — [Dublin, Ohio]: OCLC, 2003.
2. 1 2   (ингл.)
3. ↑  NUKAT — 2002.
4. ↑  EBN AL-BALḴĪ – Encyclopaedia Iranica. *iranicaonline.org*. 6 апрели 2021 санҷида шуд.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️  Гузариш ба унсури Викидода  Фарҳангҳо ва донишномаҳо | 
* Ислама (3 изд.)

 |
| 

| Дар феҳристҳои китобшинохтӣ |
| --- |
| 
* GND: 124051049
* ISNI: 0000000071011998
* J9U: 987007295172505171
* LCCN: no99087531
* NTA: 180900617
* NUKAT: n2013064668
* LIBRIS: mkz11g5533nbcw2
* SUDOC: 070496129
* VcBA: 495/69870
* VIAF: 11947550
* WorldCat VIAF: 11947550

 |

 |
**Каманд**, **таноб**, **ресмон**, **арғамчин** — банд ва дом барои зинда гирифтани сайд (дар шикор) ё душман (дар ҷанг). Аз таноб ё чарм сохта мешавад ва нӯгаш ҳалқа­ давак дорад. Камандандоз каманд­ро ба сӯи шахс ё ҷонвари гурезпо партофта, ҳалқаро ба даври баданаш меандозад ва ба тарафи худ кашида, танг мекунад. Ҷондори гирифтор аз ҳаракат бозмонда, ба асорат меафтад. Камандро дар
ҷангҳои қадим барои асир гирифтани душман ва дар шикор истифода мебурданд.
Ҳангоми муҳосираи шаҳру қалъаҳо ба нӯги Каманд чангаки филиззӣ ва чанд шохаро насб карда, онро ба самти кунгу­раву девори қалъаҳо мепартофтанд ва тавассути он худро ба боло мерасонданд. Баъзан дармуҳосира будагон низ
барои аз девори қалъаҳо поин омадан ин усулро истифода мебурданд. Ҳоло камандро барои зинда гирифтани ҳайвонот -
асп, гавазн ва амсоли ин истифода мебаранд. Камандандозӣ тамрину таҷрибаи бисёрро талаб мекунад ва ковбойҳои амрикоӣ дар истифодаи он маҳорат доранд.
Каманд дар адабиёти классикӣ, бахусус дар «Шоҳнома»,
зиёд вомехӯрад:

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| « | Ҳаме тохт Суҳроб чун пили маст, 
Каманде ба бозу камоне ба даст. Фирдавсӣ | » |

Маҷозан ба маънои хами зулф ва гесу истифода шудааст:

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| « | Гар бипечам дар каманди зулфи ту, 
Чун каманд аз шарми рух печон машав. Хоқонӣ | » |

Ба маънии воҳиди ченаки дарозӣ ё саъю кӯшиши бе­
фоида кардан низ истифода шудааст:

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| « | Дарозову паҳнои он даҳ каманд, 
Ба гирд андараш тоқҳои баланд. | » |

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

Каманд // Исҳоқ — Кашиш. — Д. : СИЭМТ, 2020. — С. 320. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2023, ҷ. 9). — ISBN 978-99975-68-17-5.
**Басенҷӣ** — яке аз қадимтарин зотҳои саг, ки тақрибан 5000 сол пеш дар минтақаи Африқои Марказӣ пайдо шудааст. Ҷолибаш ин, ки ин зоти саг аккос намезанад, балки танҳо садоҳои ба Басенҷӣ хосро медиҳад, ба монанди ғурриш, аммо онҳо танҳо ҳангоми ба ҳаяҷон омаданашон ба гӯш мерасанд. Хусусан пас аз давраи гузариш, дар синни яксолагӣ, қобилияти сурудхониро ба тариқи Тирол (йодел) инкишоф медиҳанд. Инчунин як хусусияти ин сагҳо дар он аст, ки узвҳои пешонӣ ва думи зич чингшуда доранд. Сагҳои ин зот бӯйи бад намекунанд ва аксар вақт худро бо панҷаҳои худ, монанди гурба мешӯянд. Ин зоти саг гипоаллергенӣ ҳисобида мешавад.

Басенҷӣ

Хусусиятҳои Басенҷӣ
-------------------

* Баландӣ — нарина 43 см, модина 40 см.
* Вазн — нарина 11 кг, модина 9,5 кг.
* Рангҳои Басенҷӣ — 4 навъи ранг ба зоти саги Басенҷӣ вуҷуд дорад: сурх бо сафед; сиёҳ бо сафед; сиёҳи амиқ бо зарди сурх, бо аломатҳои боло аз чашм, дар рӯй ва устухонҳои рухсор; рахҳои сиёҳ дар заминаи сурх.

Хислатҳои Басенҷӣ
-----------------

Басенҷӣ саги доно ва кунҷкоб аст, хислати ҷолиб ва бисёрҷанба дорад. Ба худ боварӣ дошта бошад ҳам вай ором аст, одатан худро ҳамчун ҳайвони меҳрубон аммо на он қадар осон, муаррифӣ мекунад. Басенҷӣ барои соҳибони худ азиз, вафодор ва итоаткор аст, аммо то чи андоза ҳассос аст ва муносибати дағалона метавонад ӯро тарсонад ва ё саркаш кунад. Басенҷӣ саги ҳушёр аст ва хуб ғамхорӣ мекунад, қарорҳои мустақил мебарорад. Машғулият бо Басенҷӣ бениҳоят муҳим аст, то саги оқил худро бароҳат ҳис кунад.

Эзоҳ
----

1. ↑
2. ↑
**Заранҷарӣ**, **Имодуддин Шамсулаимма Умар ибни Бакр ибни Муҳаммад ибни Алӣ** (? — 1188) — фақеҳ ва донишманди форс-тоҷик.

Зиндагинома
-----------

Абулало ал-Фаразӣ дар ҳаққи вай гуфтааст: «Ӯ Нуъмони сонии замони худ мебошад». Заранҷарӣ дар назди падараш Бакри Заранҷарӣ таълиму тарбия гирифта, ба камол расидааст ва охирин касе будааст, ки донишҳои аз падар андӯхтаро ривоят мекардааст. Фақеҳ Ҷамолуддин Убайдуллоҳи Маҳбубӣ ва Шамсулаимма Муҳаммад ибни Абдуссаттор ал-Кардарӣ аз шогирдони номдори Заранҷарӣ мебошанд.

Таълифот
--------

Аз таълифоти ӯ китоби «Адабу-л-қозӣ» дар баёни одобу русуми қозигӣ маъруф буда, ба забони арабӣ таълиф шудааст.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Заранҷарӣ / С. Шаҳобуддинов // Боз — Вичкут. — Д. : СИЭМТ, 2014. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2023, ҷ. 3). — ISBN 978-99947-33-46-0.
**Камолуддини Ҷамол** (1075, Марв — 1118, Марв) — овозхон, барбатӣ, хаттот ва шоири форс-тоҷик.

Зиндагинома
-----------

Зодаи Марв ва бинобар ба ахбори манобеи хаттӣ дар зодгоҳаш фавтидааст. Аз овони ҷавонӣ ба сознавозӣ, омӯзиши асосҳои назарии мусиқӣ пардохта, бинобар ба ахбори «Лубобу-л-албоб…» (Муҳаммад Авфии Бухороӣ) «дар сознавозӣ ва овозхонӣ аъҷуби даҳр ва нодири Мовароуннаҳр». Муддате дар дарбори хонҳои салҷуқӣ Барқиёруқ (1094—1104) чун хаттот ва ромишвар хидмат кардааст. Низо-мии Арӯзии Самарқандӣ («Чаҳор мақола») ҳам ӯро аз нобиғони мусиқӣ (барбатӣ) дониста, дар мусиқии илмӣ (дар илми назарӣ вуқуфи тамом дошта) ба таълифоти мусиқии Уқлидус, Форобӣ, Ибни Сино тавзеҳоти ҷолибе ҳам доштааст.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Донишномаи Шашмақом./Зери таҳрири Олимов К. Абдувалиев А. Азизӣ Ф. Раҷабов А. Ҳакимов Н. — Душанбе, 2009. — с. 94 ISBN 978-99947-49-13-3
«**Тарҷумону-л-балоға**» - асари Муҳаммад ибни Умари Родуёнӣ, ки солҳои 80-уми асри 11 таълиф шудааст.

Қадимтарин асарест дар бораи санъатҳои бадеӣ, ки то имрӯз боқӣ мондааст. Манбаи он асари Марғийонӣ «Маҳосину-л-калом» (ба забони арабӣ) буд. Муаллиф истилоҳоти доир ба санъатҳои бадеиро ба забони форсии дарӣ гардонда, онҳоро бо гуфтори устодони шеъри форсӣ тасдиқ менамояд. Бо ин роҳ Родуёнӣ санъатҳои шеъри форсӣ-тоҷикиро тадқиқ карда, анвои онро муайян намуд. Аз ин ҷиҳат «Тарҷумону-л-балоға» барои таърихи поэтикаи шеъри тоҷикӣ қимати баланд дорад. Инчунин муаллиф зимни шарҳи санъатҳои бадеӣ оид ба қонуниятҳои гуногуни шеъри форсӣ-тоҷикӣ мулоҳизаҳои судманди назарӣ баён кардааст. Дар «Тарҷумону-л-балоға» 22 санъати шеърӣ шарҳ ёфтааст, ки ҳар яке аз онҳо фасли алоҳидаи китобро ташкил додаанд. Дар «Тарҷумону-л-балоға» аввал тарҷумаи истилоҳ ба забони форсӣ, пас таъриф ва ниҳоят мулоҳизаҳои назарии муаллиф баён гардидааст. «Тарҷумону-л-балоға» манбаи гаронбаҳои адабист, ки барои омӯхтани эҷодиёти шоирон ва хусусиятҳои шеъри асрҳои 10—11 мадади калон мерасонад. Дар «Тарҷумону-л-балоғат зиёда аз 45 шоир номбар шудаанд, ки ному насаб ва намунаи шеъри қисме аз онҳо танҳо ба василаи ҳамин китоб маълум гардид. «Тарҷумону-л-балоға» дар инкишофи баъдинаи тадқиқи санъатҳои бадей роли муайян бозид. Аз ҷумла, асари Рашидуддини Ватвот «Ҳадоиқу-с-сеҳр фӣ дақоиқи шеър» (асри 12) дар ҷавоби он таълиф ёфтааст. «Тарҷумону-л-балоға» соли 1949 аа тарафи донишманди турк — Аҳмади Оташ бо муқаддимаи муфассале ба табъ расид. Бори дуюм соли 1961 дар Теҳрон нашр шудааст.

Адабиёт
-------

* Тарҷумону-л-балоғат / Х. Шарифов // Сақофӣ — Ховалинг. — Д. : СИЭСТ, 1987. — (Энциклопедияи Советии Тоҷик : [дар 8 ҷ.] /  сармуҳаррир М. Д. Диноршоев ; 1978—1988, ҷ. 7).
|  |
| --- |
| Унсури холии Викидода |

**«Ашиату-л-ламаот»** (ар. اشعة اللمعات‎ — тобишҳои равшаниҳо) — асари Абдулҳақ ибни Сайфуддин Деҳлавии Бухории муҳаддис (вафот 1442) — ки тарҷума ва шарҳи форсии китоби «Миликоту-л-масобеҳ» дар ҳадис мебошад. «Маликоту-л-масобеҳ»-ро Валиуддин Муҳаммад ибни Абдуллоҳ Хатиби Табрезӣ (ваф. ҳудуди 1340) дар асоси китоби «Масобеҳу-с-сунна»-и имом Бағавӣ (вафот 1116) соли 1336̸37 тартиб додааст. Ин маҷмӯа аз 6294 ҳадис иборат буда, аксарияти ҳадисҳои саҳеҳ ва ҳасани «Сиҳоҳи ситта» ва як миқдори дигар аз «Муснад»-и имом Аҳмад, Доримӣ, Байҳақӣ ва дигар дар он ворид карда шудааст.

Тарҷума ва шарҳи Абдулҳаққи Деҳлавӣ яке аз беҳтарин ва саҳеҳтарин тарҷума ва шарҳи ин ҳадисҳо ба забони форсӣ маҳсуб мешавад. Муаллиф пеш аз тарҷума ва шарҳи худ як муқаддимаи муфассал дар баёни истилоҳоти илми ҳадис овардааст, ки он дар ҳақиқат як рисолаи мустақил ва хеле хуб дар ҳадисшиносӣ ба забони форсист. Абулҳаққи Деҳлавӣ дар поёни муқаддимаи худ тарҷумаи ҳоли ҳамаи он имомонеро овардааст, ки аз онҳо дар ин маҷмӯа ҳадис оварда шудааст ва ё ба илми ҳадис алоқамандӣ доранд, аз қабили: Бухорӣ, Муслим, Молик, Шофеъӣ, Аҳмад ибни Ҳанбал, Абудовуди Сиҷистонӣ, Тирмизӣ, Насоӣ, Ибни Моҷа, Доримии Самарқандӣ, Абулҳасани Доруқутнӣ, Байҳақӣ, Абулҳасани Разин, Нававӣ ва Ибни Ҷавзӣ.

Шарҳ аз чаҳор ҷилд иборат аст: ҷилди 1 аз китоби имон то китоби ҷаноиз; ҷилди 2 аз китоби закот то китоби маносик; ҷилди 3 аз китоби буюъ (тиҷорат) то китоби руъё; ҷилди 4 аз китоби адаб то китоби фитан (фитнаҳо). «Ашиату-л-ламоат» дар Ҳиндустон борҳо ба шакли чопи сангӣ нашр шудааст.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* شیخ عبدالحق محدث دهلوی. أشعة اللمعات. جلدهای۱-۴. لکهنو، ۱۸۹۴

Сарчашма
--------

* Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — 664 с. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2023, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.
**Георгий Алексеевич Арендаренко** (Шаблони холии {{ВД-Дебоча}} ) — мардумшиноси рус, тадқиқотчии Аморати Бухоро, генерал-майор.

Зиндагинома
-----------

Корпуси кадетии Полтава ва Омӯзишгоҳи якуми ҳарбии Павловро хатм карда, с. 1865 ба батареяи тирандозии Оренбург фиристода мешавад. Нимаи дуюми с-ҳои 60 а. 19 «юришҳои Туркистон» оғоз гардиданд ва дар натиҷа Осиёи Миёна ба Россия ҳамроҳ шуд. А. дар фатҳи қалъаи ӯротеппа (1866) иштирок намуда, чун сардори даста дар Кӯҳистони Мастчоҳ (1875 — 76) ҷангидааст. Пас аз муҳорибаҳо А. ба корҳои маъмурӣ ҷалб гардида, ёвари раиси ӯротеппа (1866 — 67), узви комиссияи ташкилии Авлиёато (Ҷанбул; 1868), раиси суди Ҷиззах, Перовск ва уезди Туркистон (1869 — 74) буд. Муддате дар рутбаи штабс-капитан сардории туманҳои кӯҳии округи Зарафшонро ба ӯҳда дошт. Минбаъд сардори шӯъбаи Самарқандии генерал-губернатории Туркистон (1887 — 90), сардори уезди Марв (1890 — 99), генерали округи ҳарбии Туркистон (1899—1901), губернатори ҳарбии вил. Фарғона (1901 — 04) буд. А. дар раванди хизмати давлатӣ ба гӯшаю канори Аморати Бухоро сафар карда, урфу одат, анъана ва забонҳои аҳолии маҳаллиро хуб омӯхт. ӯ маълумоти фаровони мардумшиносӣ, оморӣ ва иқтисодиро оид ба манотиқи мухталифи Бухорои Шарқӣ, аз ҷумла бекигарии Ҳисор, Кӯлоб, Балҷувон, Дарвозу Қаротегин гирд оварда, мунтазам дар нашрияҳои «Туркестанские ведомости», «Восточное обозрение», «Военный сборник» ва ғ. ба табъ расондааст. Соли 1889 маълумотро ҷамъ намуда китоберо бо унвони «Досуги в Туркистане» ба табъ расонд, ки дорои маълумоти арзишманд оид ба навоҳии Тоҷикистон мебошад.

Ҷоизаҳо
-------

Бо чандин орденҳои русӣ, инчунин ордени тиллоии «Нишони доруссалтанаи Бухорои Шариф» (дараҷаи 1) қадр гардидааст.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Арендаренко Георгий Алексеевич / М. Холов // А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2023, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.
**Дӯстмурод Уроқов** () - иқтисоддони тоҷик, доктори илми иқтисод, профессор, Арбоби илм ва техникаи Тоҷикистон (1998).

Зиндагинома
-----------

Дӯстмурод Уроқов соли 1942 ба дунё омадааст.

Таълифот
--------

Дӯстмурод Уроқов дар баробари таълифи осори илмӣ ва фаъолияти пурсамар дар соҳаи иқтисод ба эҷоди асарҳои бадеӣ низ рағбат дошт. Дар феҳрасти асарҳои бадеияш "Муҳофиз", "Қиссаҳои марғуби зиндагӣ", "Овора", "Диёри файзбори ман", "Меҳрона" ва ғайра зикр шудаанд.

Даргузашт
---------

Дӯстмурод Уроқов дар таърихи 17 январи соли 2021 дар шаҳри Душанбе дар синни 78-солагӣ даргузашт.

1. ↑  *Sputnik Тоҷикистон.* Даргузашти Дӯстмурод Уроқов, иқтисодшиносу адиби тоҷик-акс(тоҷ.). *Sputnik Тоҷикистон* (17 январи 2021). 3 январи 2024 санҷида шуд.
**Арзанова** (пешина *Зулмобод*) — деҳа дар ҷамоати деҳоти Ҷавонони ноҳияи Файзобод. Аз деҳа то маркази ноҳия 2 км; роҳ худравгард. Аҳолиаш 865 нафар (2010), тоҷикон.

Иқтисод
-------

Кӯдакони деҳа дар мактаби таҳсилоти миёнаи умумии деҳаи Сари Чинор мехонанд. Дар деҳа мағозаҳои молҳои ниёзи мардум, чойхона, нуқтаҳои хидматрасонии маишӣ, 2 хоҷагии деҳқонии инфиродӣ фаъолият доранд. Соҳаҳои асосии хоҷагӣ: боғдорӣ, сабзавоткорӣ. Заминҳо аз дарёчаҳои Намадмолон ва Кӯлобиён обёрӣ мешаванд.

Пайвандҳо
---------

Эзоҳ
----

1. ↑  ФАЙЗОБОД. Энсиклопедия. Душанбе, 2011. Сарредаксияи илмии Энсиклопедияи Миллии Тоҷик. 392 саҳ.

Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] / сармуҳаррир  А. Қурбонов. — Д. : СИЭМТ, 2011—2023.
**Бадахшӣ** بدخشی Мавлоно Муҳаммад (соли таваллуд ва вафот номаълум) — шоири форс-тоҷик (асри 15). Дар Бадахшон савод бароварда, пас таҳсилашро дар Ҳирот давом додааст. Дар Ҳирот бо Навоӣ ва Ҷомӣ шинос шуда, аз суҳбати онҳо файзёб гардидааст. Б. дар фанни муаммо ва гуфтани таърих моҳир будааст. Ин рубоӣ аз ӯст:

Эй наргиси ту зи айни мастӣ дар хоб
В-эй абруи ту қиблаи ҷонро меҳроб.
Дар ҷом ту рӯи хеш бинӣ, гӯӣ
Оинаи барги гул шуда бодаи ноб.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Ҳабибов А. Ганҷи Бадахшон. Д. 1972.

Сарчашма
--------

* Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — 664 с. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.
**Файзалӣ Аминов** (*Аминов Файзалӣ Азимович*; зод. 15 апрели 1958, деҳаи Элок, ноҳияи Файзобод) - омӯзгор, ҷанговари интернатсионалист.

Зиндагинома
-----------

Файзалӣ Аминов 15 апрели соли 1958 дар деҳаи Элоки ноҳияи Файзобод ба дунё омадааст. Солҳои 1975 –76 дар ҳайати отряди зиддижолаи ш. Орҷоникидзеобод кор кардааст. Соли 1981 факултети таърихи Университети давлатии Тоҷикитонро хатм кард. Солҳои 1981 – 82 ассистенти кафедраи атеизми илмии ҳамин донишгоҳ буд. Солҳои 1982 – 85 дар Ҷумҳурии Демократии Афғонистон ифои вазифа намудааст. Баъд фаъолияти меҳнатиашро дар заводи пахтаи ноҳияи Оҷоникидзеобод идома дод. Солҳои 1988 – 92 дар рӯзномаи «Меҳнати коммунистӣ»- и ноҳияи Файзобод кор кардааст. Аз соли 1992 муаллим ва баъд муаллими калони кафедраи умумидонишгоҳии фалсафаи Донишгоҳи миллии Тоҷикистон мебошад. Муаллифи воситаи таълимии «Ҷараёнҳои фалсафаи Ғарб», китобҳои «Фалсафа» (Маҷмӯи саволҳои тестӣ, 2009), «Таълимоти Маркс дар ҳикмати дигаргуниҳои замони муосир» (2011), «Фалсафаи ирратсионалӣ: Артур Шопенгаузер, Фридрих Нитсше» (2011), ҳаммуаллифи «Барномаи таълимӣ» (соли 2002 , аз фанни фалсафа) буда, дар таҳияву навиштани «Барномаи таълимӣ»-и нави мутобиқи стандарти ҳозираи муассисаҳои таҳсилоти олӣ (аз фанни фалсафа) саҳм гузоштааст. Дар 5 соли охир 25 мақолаю тезисҳо ба табъ расонд. Рисолаи илмиаш дар мавзӯи «Проблемаи қобилиятҳои инсонӣ дар доираи назарияи фаъолият» дар арафаи ҳимоя қарор дорад. Аминов Ф. таҷрибаи хуби педагогӣ дошта , шогирдонаш пайи ҳам дар олимпиадаҳои умумиҷумҳуриявии донишҷӯёни мактабҳои олӣ ҷойҳои аввалро ишғол менамоянд. Соли 2011 шогирди ӯ, донишҷӯи факултети физикаи Донишгоҳи миллии Тоҷикистон Ризои Баҳромзод дар олимпиадаи умумиҷумҳуриявӣ «Ба шарафи 20-солагии Истиқлолияти давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон» сазовори ҷойи аввал гардид ва беҳтарин иштирокчии олимпиада эътироф шуд. Ҳамчун ҷанговари интернатсионалист бо медалҳои «Иштирокчии муҳорибаҳои ҷангӣ», «20-солагии баровардани қӯшунҳо аз Афғонистон» ва ду медали Ҷумҳурии Афғонистон сарфароз гардидааст.

Эзоҳ
----

1. ↑  ФАЙЗОБОД. Энсиклопедия. — Д. 2011. СИЭМТ, — 392 саҳ. — ISBN 978-99947-33-48-4
**Истадой Муҳаммадҷонова** (21 феврали 1953, Конибодом — 8 августи 2021) — ҳунарпешаи театр, овозхони тоҷик. Хунарпешаи шоистаи Тоҷикистон (1987).

Зиндагинома
-----------

Аз оилаи ҳунарманд, духтари ҳунарманд Мухаммадчон Мавлонов. Мактаби миёаи раками 4 ва Институти омузкории шаҳри Ленинобод гоибона хатм намудааст(1969). Фаъолияти кориаш соли 1969 дар театри мусиқӣ драмавии шаҳри Конибодом огоз ёфт. Накшаҳои офарида ва сурудҳои дилангезаш ба кабли мухлисонаш зуд рох ёфтаанд. Тулии фаъолият беш аз 50 нақш офаридааст. Накшаҳои Норгул(аз спектакли «Ошуби рӯзгор»-и А Сидки), Рисолатпари (аз «Тошболтаи ошик»-и Х Гулом), муаллима Шахноза (аз «Муаллим»-и Ашуркулов), Зарина (аз «Зафар ва Заррина»-и Сю Саидмуродов), Нурхон (аз «Нурхон»-и К. Яшин) ва дигар нақшахоро басо чолиби табии бозидааст. У дар дар саҳна хам нақш меофарид хам суруд мехонд. Дар чодаи овозхони низ ба комёбиҳои назаррас соҳиб шудааст. Хусусан сурудҳои классики дар ичрои ӯ хеле форам садо медихад. Барои хидматҳояш бо ифтихорномаи Вазорати фарҳанги Тоҷикистон ва нишони «Аълочии Фарханги Тоҷикистон» такдир шудааст.

Нақшҳои театрӣ
--------------

Ӯ дар умум беш аз 50 нақш офаридааст.

* Намоиш :*«Нурхон»*; нақши *Нурхон*
* Намоиш : *«Тошболтаи ошиқ»*; нақши *Рисолатпарӣ*
* Намоиш :*«Зафар ва Заррина»*; нақши *Зарина*
* Намоиш :*«Модар -Ватан»*; нақши *Модар*
* Намоиш :*«Ваҳваҳабонувон»*; нақши *Сардори Ваҳваҳабонувон*
* Намоиш :*«Модар ман зан мегирам»*; нақши *Санавбар*

Даргузашт
---------

Истадой Мамадҷонова 8 августи соли 2021, дар синни 68 солагӣ аз олам даргузаштааст.

Эзоҳ
----

1. ↑  Истатой Мамадҷонова. 9 августи 2021 санҷида шуд. Баргирифта аз сарчашмаи аввал 9 августи 2021.
2. ↑  БО ФИҒОНУ ВОВАЙЛО ХАБАР МЕДИҲЕМ, КИ МОДАРИ ТЕАТРИ КОНИБОДОМ АЗ ОЛАМ РАФТ…
**Сартоҷ Азиз** (англ. Sartaj Aziz) — арбоби давлатии Покистон.

Зиндагинома
-----------

7 феврали 1929 дар шаҳри Мардан дар музофоти Шимолу Ғарбии Сарҳади Ҳиндустони Бритониё таваллуд шуда, соли 1949 Донишгоҳи Панҷобро хатм кардааст. Соли 1962 таҳсилро дар Донишгоҳи Ҳарвард (ИМА) идома дод ва дар он ҷо дараҷаи магистрро дар соҳаи идоракунии давлатӣ (рушди иқтисодӣ) гирифт.

Соли 1950 ба хидмати давлатӣ дохил шуд, дар вазифаҳои гуногун кор кард ва то соли 1967 ба сатҳи муовини котиби Комиссияи банақшагирии иқтисодӣ расид. Азиз яке аз иқтисодчиёни асосии нақшаҳои панҷсолаи сеюм ва чоруми Покистон буд.

Соли 1971 ӯ дар Созмони Милали Муттаҳид ба мансаби байналмилалӣ шурӯъ намуда, дар Шуъбаи озуқаворӣ ва кишоварзӣ (1971-75), Шӯрои ҷаҳонии озуқаворӣ (1975-77) ва Фонди Байналмилалии Рушди Кишоварзӣ (1978-84) вазифаҳо ишғол кард. Азиз дар як қатор конфронсҳои байналмилалӣ ширкат варзида, иштирокчии фаъоли муколамаи Шимол-Ҷануб ва Ҷануб-Ҷануб буд.

Азиз Сартоҷ фаъолияти сиёсии худро моҳи апрели соли 1984 пас аз бозгашт ба Покистон оғоз кард ва ба Девони Вазирони Федералӣ ҳамчун вазири давлатии озуқаворӣ, кишоварзӣ ва кооперативҳо пайваст. Вай соли 1985 сенатор аз Хайбар-Пахтунхва интихоб шуд ва моҳи марти соли 1988 ба муҳлати шаш сол ба сенати Покистон баргашт. Пас аз он вай моҳи марти соли 1994 ба ҳайси узви Сенат аз Хайбар Пахтунхва барои шаш соли дигар интихоб шуд.

Сартоҷ Азиз моҳи октябри соли 1985 ёрдамчии махсуси сарвазир, моҳи январи соли 1986 вазири давлатии озуқаворӣ ва кишоварзӣ ва моҳи июни соли 1988 вазири федералии озуқаворӣ, кишоварзӣ ва рушди деҳот таъйин карда шуд. Вай аз моҳи августи соли 1990 то моҳи июли соли 1993 ҳамчун вазири федералии молия, банақшагирӣ ва иқтисод кор кардааст.

Дар моҳи июли соли 1993, Сартоҷ Азиз дабири кулли Лигаи мусалмонони Покистон (N) таъйин шуд. Аз соли 1998 то 1999 вазири корҳои хориҷии Покистон буд.

Пайвандҳо
---------

* Сартоҷ Азиз(англ.) )
* Рӯйхати расмии вазирони корҳои хориҷии Покистон(англ.) )
**Ғаффор Мирзоев** (*Мирзоев Ғаффор Ҷабборович*; 18 январи 1964, ноҳияи Ванҷ, ВАКБ, ҶШС Тоҷикистон) — файласуфи тоҷик, доктори илмҳои фалсафа (2020).

Зиндагинома
-----------

Ғаффор Мирзоев 18 январи соли 1964 дар ноҳияи Ванҷи Вилояти Мухтори Кӯҳистони Бадахшон дар Тоҷикистон ба дунё омадааст. Дар соли 1989 шуъбаи забон ва адабиёти арабии факултаи шарқшиносии Донишгоҳи давлатии Тоҷикистонро бо ихтисоси забонҳои шарқ ва адабиёт хатм кардааст.

Фаъолияти корӣ
--------------

Пас аз хатми донишгоҳ ба сифати тарҷумони забони арабӣ аввал дар Ҷумҳурии Арабии Сурия ва сипас дар Ҷумҳурии Ироқ ифои вазифа намудааст. Аз соли 1992 то соли 1996 дар шуъбаи аспирантураи Институти фалсафа ва ҳуқуқи АИ ҶТ таҳсил намудааст. Баъди он дар Шуъбаи таърих ва фалсафаи дини Институти фалсафа, сиёсатшиносӣ ва ҳуқуқи АИ ҶТ чун ходими илмӣ кор карда, ҳамзамон аз соли 1996 то соли 1999 дар кафедраи фалсафаи Донишгоҳи давлатии тиббии Тоҷикистон ба номи Абӯалӣ ибни Сино аз фанни таърихи фалсафа, фалсафаи иҷтимоӣ ва фалсафаи тибб ба ҳайси омӯзгор фаъолият намудааст.

Феълан Ғаффор Мирзоев дар Институти фалсафа, сиёсатшиносӣ ва ҳуқуқи Академияи миллии илмҳои Тоҷикистон дар вазифаи мудири шуъбаи масъалаҳои фалсафии дин фаъолият намуда, инчунин дар кафедраи «Фанҳои ҷомеашиносӣ»-и Донишгоҳи давлатии тиббии Тоҷикистон аз фанни фалсафа ба донишҷӯён дарс мегӯяд.

Фаъолияти илмӣ
--------------

Ғаффор Мирзоев дар соли 2009 рисолаи номзадияшро дар мавзӯи «Ислом дар матни шуури иҷтимоии мардуми тоҷик (гузашта ва имрӯза)» ва дар соли 2020 рисолаи докторияшро дар мавзӯи «Консепсияҳои ислоҳотхоҳӣ ва ҳаракатҳои навсозӣ дар ислом (таҳлили фалсафӣ-интиқодӣ)» ҳимоя намуда, феълан дар самтҳои мухталифи соҳаи фалсафа, масоили назарии ҷомеашиносии дин ва фалсафаву диншиносӣ таҳқиқот мебарад. Инчунин, таълифоти ӯ ба мисли «Вижагиҳои ташаккул ва таҳаввули тафаккури динии тоҷикон», «Омӯзаҳои ислоҳотхоҳӣ дар ислом ва мушкилоти онҳо», «Таърихи динҳо» ва ғайра ва боз мақолаҳои зиёдаш ба чоп расидаанд, ки дар онҳо муаллиф масоили гуногуни иҷтимову фалсафӣ ва фалсафиву диншиносиро таҳқик намудааст.

Пажӯҳишҳои илмӣ
---------------

Доираи масоили мавриди таҳқиқоту пажӯҳишҳои илмии Ғаффор Мирзоев асосан масъалаҳои назариявии фалсафиву иҷтимоиро дар бар гирифтааст, ки муҳимтарини ин масъалаҳо — соҳаи маънавии ҳаёти иҷтимоӣ, фалсафаи бунёдии дин, сотсиологияи дин, масъалаҳои давлати дунявӣ, коркарди назарияи исломшиносии муосир, таносуби миллият ва диният, масъалаи маориф, масоили ислоҳи шуури динӣ ва танзими маросимҳои динию миллӣ дар Тоҷикистон мебошанд.

Осор
----

* Ислом дар матни шуури иҷтимоии мардуми тоҷик (гузашта ва имрӯза). — Душанбе, 2009. — 152 с.
* Вижагиҳои ташаккул ва таҳаввули тафаккури динии тоҷикон. — Душанбе: «Дониш», 2011. — 122 с.
* Таърихи динҳо (Китоби дарсӣ барои донишҷӯёни макотиби олӣ ва аспирантону увонҷӯён). — Душанбе: «Дониш», 2014. — 375 с. (ҳаммуаллифӣ)

Эзоҳ
----

1. ↑  Шуъбаи масъалаҳои фалсафии дин. *ifppanrt.tj*. 1 Декабри 2020 санҷида шуд. Баргирифта аз сарчашмаи аввал 25 ноябри 2020.
2. ↑  *Мирзоев, Гаффор Джабборович.* Ислам в контексте общественного сознания таджиков: история и современность. *Научная электронная библиотека disserCat* (2009).
|  |
| --- |
| Унсури Викидода мавҷуд нест |

«**Таърихи Афзал**» (номи пуррааш «**Бадоеъу-з-замон фӣ вақоеъи Кирмон**») - асари таърихии адиб ва муаррихи асрҳои 12—13 форс-тоҷик Афзали Кирмонӣ, ки солҳои 1208—16 ба забони тоҷикӣ таълиф кардааст.

Ҳодиса ва воқеаҳои муҳими сиёсӣ, тарихи мухггасари Кирмон аз давраи пешазисломӣ то замони муаллиф (то соли 1215), тасвири ҷуғрофии Кирмон ва биноҳои маъмурии он аз мавзӯъҳои асосии «Таърихи Афзал» мебошад. Муаллиф аз ҳама бештар ба таърихи ҳукмронии сулолаи Салҷуқия, ҳуҷумҳои Саъд ибни Зангӣ ва Муҳаммади Хоразмшоҳ ба Кирмон аҳамият медиҳад. «Таърихи Афзал» барои омӯхтанм таърихи Осиёи Миёнаи пеш аз истилои араб, таърихи ҳукмронии сулолаҳои Саффориён, Ғазнавиён, Атобакони Форс ва Хоразмшоҳиён сарчашмаи муфид аст, зеро муаллиф дар он воқеа ва ҳодисаҳои таърихиеро ҷой додааст, ки ё онҳоро худ дидааст ё аз маъхазҳои мӯътабаре гирифтааст.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Таърихи Кирмон // Сақофӣ — Ховалинг. — Д. : СИЭСТ, 1987. — (Энциклопедияи Советии Тоҷик : [дар 8 ҷ.] /  сармуҳаррир М. Д. Диноршоев ; 1978—1988, ҷ. 7).
**Додхост**, **арзнома**, **петитсия** (лот. petitio — дархост) — шакли дастаҷамъии муроҷиати шаҳрвандон ба мақомоти салоҳиятдори давлатӣ ё худ идораи маҳаллӣ дар хусуси қабули санади ҳуқуқӣ, ё қарор (чун қоида, бо якҷоя пешниҳод кардани лоиҳа), ё ки дида баромадани масъалаи мазкур дар маҷлиси мақомот.

Арзнома бояд шумораи муайяни имзои шаҳрвандон бо нишондоди ҷойи истиқомати онҳоро (мумкин аст боз маълумоти дигар ҳам пешниҳод гарданд) дар бар гирад. Имзогузории чунин шумораи шаҳрвандон ба арзнома мақомоти салоҳиятдорро водор месозад, ки ҳарчанд ба таклифҳои лоиҳа розӣ набошад ҳам, масъалаи гузошташударо ҳаллу фасл намояд. Ҳуқуқ ба пешниҳоди арзнома дар қонунгузории конститутсионӣ танзим ёфтааст. Ҳуқуқи якҷоя бо дигарон ба мақомоти давлатӣ муроҷиат кардани шаҳрванд дар моддаи 31 Конститутсияи Ҷумҳурии Тоҷикистон пешбинӣ шудааст. Конститутсияи бархе аз мамлакатҳо барои баъзе шахсони дар хизмати давлатӣ буда фақат ҳуқуқи муроҷиати фардиро кафолат додааст.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Арзнома // А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2023, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.
Аломати мусикӣ
**Мусиқӣ** (юн. musike, аз musa – муза, олиҳа) — як навъ санъат, инъикоси воқеият бо тасвири бадеии садоҳо; яке аз шаклҳои ғояҳои ҷамъиятӣ мебошад. Мусиқӣ дорои қувваи бевоситаи тавонои таъсирбахши маънавӣ мебошад. Мусиқӣ дар тӯли таърихи башарият нақши ҷамъиятӣ – ғоявӣ, маданӣ – тарбиявӣ ва ташкилкунандагиро бозидааст ва мебозад. Мусиқии ҳар як халқ дорои хусусиятҳои миллӣ мебошад. Мусиқии халқӣ бо такмилдиҳии эҷодиёти бисёр наслҳо ба зинаи баланди бадеии баркамол ноил гардидааст; дар алоқаи зич бо мусиқии халқӣ, мусиқии касбӣ эҷодиёти композиторон рушд меёбад. Воситаҳои таҷҷасумёбии образ дар мусиқӣ садоҳои мусиқӣ мебошанд. Асоси мусиқӣ -ин хушнавоӣ (мелодия) аст. Бо шумораи муҳимтарин воситаҳои ифодаи мусиқӣ тааллуқ доранд: лад, ритм, метр, гармония, инструментовка. Мусиқӣ бо нота қайд ва навишта мешавад ва мавриди иҷро намудани мусиқӣ қабул карда мешавад. Бо тарзу усули иҷрошавӣ мусиқӣ ба 2 соҳаи асосӣ тақсим мешавад: созӣ (ниг. Созҳои мусиқӣ) ва вокалӣ (ниг. Сурудхонӣ). Мусиқӣ метавонад яковоза (монодия) ва бисёровоза (полифонӣ, гомофонӣ) бошад. Мусиқӣ бо назм (Мусиқии вокалӣ), рақс, театр (опера, балет, Мусиқӣ дар намоишномаҳои драмавӣ) ва санъати кино пайваст карда мешавад.

Нигаред
-------

* Мусиқии бачагона
* Мусиқии вокалӣ
* Мусиқии камеравӣ
* Мусиқии нафасӣ
* Мусиқии муфарраҳ
* Мусиқии рақсӣ
* Мусиқии созӣ
* Мусиқии симфонӣ
* Мусиқии театрӣ
* Мусиқии ҳарбӣ
* Мусиқии электронӣ
* Мусиқишиносӣ
* Акустикаи мусиқӣ

Эзоҳ
----

1. ↑    Обидпур Ҷ. Луғатномаи тафсирии мусиқӣ / зери назари Б.Қобилова. – Душанбе: Аржанг, 2019. – С. 239-240 – 480 с. ISBN 978-999-47-43-90-2 (тоҷ.)
**Табаристон** (форсӣ: تبرستان‎) **Тапурия,** **Тапуристон** ё **Тапурон** (дар порсии миёна: ) ба бахше аз заминҳои байни кӯҳҳои Албурз ва баҳри Мозандарон гуфта мешавад. Номи "Табаристон" арабишудаи калимаи "Тапуристон" (форсӣ: تپورستان‎) буда, ки номи қабилаи Тапуриҳо, яке аз қабилаҳои эронии замони бостон будааст, ки дар ҷануби баҳри Мозандарон зиндагӣ мекард ва пас аз ислом Табарӣ ном гирифтаанд. Дар бораи пайдоиши номи Табаристон, ғайр аз қабилаи Тапур, фарзияҳои дигаре низ вуҷуд доранд ва вожаҳои мушобеҳ дар забонҳои мухталиф вуҷуд доранд.

Эзоҳ
----

1. ↑  قزوینی، زکریا بن محمد (۱۴۱۲). آثار البلاد و اخبار العباد (به عربی). ج. ۱. دار صادر بیروت. ص. ۸۷۸.
2. ↑  قزوینی، زکریا بن محمد (۱۳۷۳). آثار البلاد و اخبار العباد. ترجمهٔ جهانگیر میرزا قاجار. به کوشش میرهاشم محدث. مؤسسه انتشارات امیر کبیر. ص. ۲۷۲.
|  |
| --- |
| Унсури Викидода мавҷуд нест |

**«Ахлоқи Муҳташимӣ»** (ар. اَخلاقِ مُحتَشَمی‎) — асари Насируддини Тусӣ доир ба ахлоқ.

Он ба забони форсӣ дар 40 боб навишта шудааст. «Ахлоқи Муҳташимӣ» бо услуби «Ахлоқи Носирӣ»-ст. Муаллиф дар «Ахлоқи Муҳташимӣ» аввал оёти муносиберо аз Қуръони маҷид оварда, баъд ҳадисҳои набавӣ ва гуфтаҳои муносибе аз бузургонро ҷой дода, сипас назароти худро иброз медорад. Дар «Ахлоқи Муҳташимӣ» орову афкор ва суханони ҳакимонаи бузургони Эрону Юнон борҳо бамаврид зикр шудаанд.

Ба ақидаи баъзе муҳаққиқон «Ахлоқи Муҳташимӣ» замоне нигошта шудааст, ки муаллиф бо фирқаи исмоилия, бахусус бо яке аз бузургони он Носируддин Абулфатҳ Абдурраҳим ибни Абимансур – раис ва муҳташими Қаҳистон робита доштааст. Аз тарафи дигар Носируддин ба унвони шахси кариму фозил ва донишпарвару фазлдӯст маъруф будааст. Илова бар ин Мирзоҳасанхони муҳташим-ус-сал­тана, ки дар садаи XX зистааст, асаре бо номи «Ахлоқи Муҳташимӣ» дорад, ки соли 1314 ҳ. ш. ба табъ расидааст. Дар баъзе манбаъҳо фақат асари «Муҳташим-ус-салтана» ва дар баъзеи дигар асари Хоҷа (Носируддин) зикр шудааст.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* محمد علی طبری. زبدةالاثار. تهران، ۱۳۷۲

Сарчашма
--------

* Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — 664 с. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2023, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.
Бозори Меҳргон (Пойтахт 90)
«**Меҳргон»** (пештар «Пойтахт 90») — бозори озуқаворӣ дар шаҳри Душанбе буда, моҳи сентябри соли 2014 ба истифода дода шудааст. Масоҳати умумии бозор тақрибан 30 ҳазор метри мураббаъро ташкил медиҳад. Бозорро ширкати сохтмонии «Строй комплекс» ба маблағи ҳудуди 40 миллион доллари амрикоӣ бунёд кардааст.

Дар робита ба тахриби бозори Путовский («Баракат») дар маркази пойтахти Тоҷикистон ва барҳам додани бозори дигари ғизоии «Шоҳмансур» дар охири соли 2017 дар асоси Нақшаи генералии тасдиқшудаи азнавсозии Душанбе, бозори Меҳргон дар канори шарқии шаҳри Душанбе сохта шудааст. Масоҳати умумии бинои бозор тақрибан 10 ҳазор метри мураббаъро ташкил медиҳад. Бино аз 3 ошёна иборат аст. Дар ошёнаи якум асосан мева, кулча, лӯбиё, гӯшт, чака, ҳанут ва меваҳои хушк мефурӯшанд. Дар ошёнаҳои дуюм ва сеюм дӯконҳои либосфурӯшӣ, қаҳвахонаҳо ва салонҳои хидматрасонӣ, аз ҷумла хадамоти молиявӣ, алоқаҳо ҷойгиранд. Дарвозаҳои бино, ки аз чӯби кандакорӣ сохта шудаанд, дарун бо сутунҳои сафеди тиллоранг оро дода шудаанд.

Нигористон
----------

* 
* 
* 
* 
* 
*

Эзоҳ
----

1. ↑  Рынок Мехргон в Душанбе – современный базар(рус.). *life.ansor.info*.  ansor.info (2022). 4 ноябри 2022 санҷида шуд.
2. ↑  Самый пафосный рынок Средней Азии - Мехргон(рус.). *dzen.ru*.  dzen.ru/media (21 октябри 2019). 4 ноябри 2022 санҷида шуд.
**Муҳаббат Сатторӣ** (зод. 1 январ 1967, ноҳияи Фархор) — ҳунарпешаи театр ва коргардони филм. Аълочии кинематографияи Тоҷикистон.

Зиндагинома
-----------

Муҳаббат Сатторӣ соли 1988 Донишкадаи давлатии санъати ба номи М. Турсунзодаро хатм карда, дар Театри давлатии академӣ- драмавии ба номи Лоҳутӣ ҳунар озмуда, дар чандин намоишнома нақши хурду калон бозидааст.

Ӯ яке аз коргардонҳои «Тоҷикфилм» ва директори ширкати филмбардории «Суҳайл-Синамо» мебошад.

Филмҳо
------

### Коргардонӣ

* 2007 — «Пайванди шикаста»
* 2008 — «Падруду пайғом»
* 2009 — «Афсонаи хоб»
* 2011 — «Заррандуд»
* 2014 — «Як ҷаҳон аз ману ту»
* 2016 — «Маро бубахш» (соли 2016)
* 2019 — «Кохи нур»
* 2019 — «90 соли кинои тоҷик»
* 2019 — «Рақси зиндагӣ»

### Таҳиякунандагӣ

* 2017 — «Бархез модар»

Ҷоизаҳо
-------

Аълочии фарҳанги Тоҷикистон, Аълочии телевизион ва радиои Тоҷикистон ва Аълочии кинематографияи Тоҷикистон буда, ҳамчунин Корманди шоистаи Тоҷикистон аст.

Эзоҳ
----

1. ↑  Арбобони фарҳанги тоҷик. Донишнома / Муаллиф-мураттиб Ёрмуҳаммади Сучонӣ. — Душанбе, 2016. — 863 с.
2. ↑  ДУРАХШИ "СИТОРАИ НОАЁН" ДАР САМОИ СИНАМО. *javonon.tj*. 9 ноябри 2022 санҷида шуд.

Эзоҳ
----



|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️  Гузариш ба унсури Викидода  Вебгоҳҳои мавзӯъӣ | 
* Бонки Иттилоотии Интернетии Филмҳо
* Кинопоиск

 |
**Йӯҷиҳо** — қабилаҳои бодиянишин, ки тақрибан солҳои 140 то мелод ҳукумати Подшоҳии юнонии Бохтарро сарнагун карданд.

Таърих
------

Дар бораи таърихи қадимтарини йӯҷиҳо (қарни З нимаи якуми қарни2 то м.) танҳо Чжан Тсян, ки тақрибан соли 128 то мелод ба Осиёи Миёна сафар кардааст, маълумот медиҳад. Мувофиқи маълумоти ӯ йӯҷиҳо сараввал дар наздикиҳои сарҳади Муғулистон кӯчигӣ карда, бо хуннҳо ҷангу чидол доштанд. Тақрибан солҳои 170 то мело хуннҳо йӯҷиҳоро торумор карданд, баъд йӯҷиҳо ҷойҳои худро тарк намуданд. Қисми зиёди йӯҷиҳо аз Ҳафтрӯд гузашта, саикоиҳоро аз ин ҷо танг карда бароварданд ва сипас аз водии Фарғона гузашта ба заминҳои Байнаннаҳрайн омаданд, як қисми йӯҷиҳо бошанд, дар Туркистони Шарқӣ маскан гирифтанд. Бисёр муҳаққиқон йӯҷиҳоро қабилаҳои бодиянишини эронизабон меҳисобанд, вале ин иддао алҳол баҳсталаб мебошад.

Пуштаҳои қарнҳои 2-1 то мелод, ки археологҳо дар водии Зарафшон, дар ҷануби Точикистон (дар водии Бешкент) ва дар ҷануби шарқии Туркманистон кашф кардаанд, ба замони йӯҷиҳо мансубанд. Тангаҳои нуқрагин ва мисини охири қарни2 то мелод ва ибтидои қарни 1 мелодӣ Бохтар, Хоразм ва Суғд аз қабили тангаҳои пешвоёни баъзе қабилаҳо ё иттифоқи қабилавиии йӯҷиҳо буданд.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Йӯҷиҳо / Б. Я. Ставиский // Ирландия — Лениннома. — Д. : СИЭСТ, 1981. — С. 159. — (Энциклопедияи Советии Тоҷик : [дар 8 ҷ.] /  сармуҳаррир А. С. Сайфуллоев ; 1978—1988, ҷ. 3).