recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Галантерея** (фр. galanterie — ҳалимӣ, хушмуомилагӣ), **чарчинворӣ** — номи умумии тиҷоратии ашёи гуногуни ороишӣ ва рӯзгор, аз қабили тугма, дастпӯшак, галстук, тӯр, гарданбанд, шона ришта, оина ва ғайра. 

Маҳсулоти галантериявӣ ба молҳои саноатӣ мансуб буда, андозаи хурд доранд ва барои истифодаи умум пешбинӣ шудаанд. Маҳсулоти чарчинвориро аз нах, пластмасса, чарм, филиззот, чӯб, шиша ва ғ. истеҳсол карда, дар мағозаҳои махсус ба фурӯш мебароранд.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* Галантерея / Ф. Мирбобоев // Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.
**Оқсукон** — кӯл дар ноҳияи Ашти вилояти Суғди Ҷумҳурии Тоҷикистон. Дар соҳили рости дарёи Сир дар доманаи кӯҳи Қизилқар воқеъ аст. Масоҳаташ 8,8 км², дарозияш 5 км, бараш то 2,5 км, чуқуриаш қариб 1м аст. Баҳорон кӯл аз обҳои барфу борон пур мешавад, тобистон обаш дар натиҷаи бухоршавии зиёд хушк мешавад. Лое, ки дар зери намак ҷамъ шудааст, шифобахш аст. Соли 1951 дар назди кӯл табобатхона кушода шуд. Аз лойи Оқсукон шифохонаи Хуҷанд, Хоҷаобигарм, Обигарм, Тошканд, Фарғона, Чорбоғ истифода мебаранд. 
Оқсукон ягона кӯли шифобахши серистеъмол дар Тоҷикистон буда, байни нишебиҳои пасткӯҳҳои Суффатоғ, Оқбел, Қизилҷар ва Шумтоғ дар баландии 450 м аз сатҳи баҳр, дар ноҳияи Ашти вилояти Суғд воқеъ аст. Он аз маркази ноҳияи Ашт – Шайдон дар фосилаи 22 км, обанбори Қайроққум 15 км ва аз шаҳри Хуҷанд 82 км ҷойгир мебошад. Оқсукон аз ғарб ба шарқ 13 км тӯл кашида, паҳниаш 0,5-2 км, умқаш 0,7 м ва майдони сатҳаш ба 8,8 километри мураббаъ мерасад. Соҳили ҷанубии кӯл байзашакл, шимолиаш аз халиҷҳои хурду нимҷазираҳо иборат аст.

Нигаред низ
-----------

* Помир
* Қарокӯл
* Зоркӯл

Эзоҳ
----

1. ↑  Ҳомидов Д. Р. Таҳқиқи забоншиносии гидронимҳои мавзеъҳои таърихии тоҷикнишин/Рисолаи докт. илми филол. — Душанбе, 2018. — С. 127. — 470 с. (тоҷ.)
2. ↑  ОҚСУКОН САРВАТИ БЕҲАМТОИ ТАБИИСТ

|  |  |
| --- | --- |
| Тоҷикистон | *Ин мақолаи нопурра аз ҷуғрофияи Тоҷикистон мебошад.Шумо метавонед бо пурра кардани ин ба Википедия кумак кунед.* |
**Галаҷазираи Бисмарк** (англ. Bismarck Archipelago) (пешина — Новая Британия) — як гурӯҳи ҷазираҳои Уқёнуси Ором.

Ҷуғрофиё
--------

Қисми ҳудуди таҳти васояти СММ будаи Гвинеяи Нав. Аз ду ҷазираи калон (Британияи Нав ва Ирландияи Нав), ҷазираҳои Адмиралтейство ва якчанд ҷазираи хурд иборат аст. Масоҳаташ — 49 700 км². Аҳолӣ — 480 ҳазор нафар (2010), асосан маланезиҳову папуасҳо. 

Ҷазираҳои бузургаш кӯҳсор (баландии ҷазираи Британияи Нав то 2300 м); ҷазираҳои хурдаш — вулканӣ ё марҷонӣ. Вулканҳои амалкунанда мавҷуданд. Бешаҳояш истивоии намнок. Дарахтони норҷил, банан мерӯянд; найшакар, тамоку ва пахта парвариш карда мешавад. Моҳидорӣ ва ҷамъоварии марворид ривоҷ ёфтааст. Маҳалҳои бузургтарини аҳолинишин ва бандарҳояш: Рабаул, Кавиенг, Лоренгау.

Таърих
------

Галаҷазираи Бисмаркро соли 1916 ҳолландиҳо кашф кардаанд. Соли 1884 ба шарафи ходими давлатии Олмон Отто фон Бисмарк номида шудааст.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* Бисмарк // Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.
|  |
| --- |
| ← **ноябр** → |
| Дш | Сш | Чш | Пш | Ҷм | Шн | Яш |
|   | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 |
| 7 | 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13 |
| 14 | 15 | 16 | 17 | 18 | 19 | 20 |
| 21 | 22 | 23 | 24 | 25 | 26 | 27 |
| 28 | 29 | 30 |   |   |   |   |
| с. 2022 |

**24 ноябр** — 328-умин рӯзи сол (329-умин дар солҳои кабиса) дар тақвими григорӣ.
То поёни сол 37 рӯз боқӣ мемонад.

Ҷашнҳо
------

*Бознигаред: Гурӯҳ:Ҷашнҳои 24 ноябр*

### Миллӣ

* Тоҷикистон — Рӯзи парчами давлатии Тоҷикистон
* Русия — Рӯзи морж
* ИМА — Рӯзи дӯстон (зодрӯзи Дейл Карнегӣ)
* Туркия — Рӯзи омӯзгор

### Динӣ

Рӯйдодҳо
--------

*Бознигаред: Гурӯҳ:Рӯйдодҳои 24 ноябр*

Зодрӯзҳо
--------

*Бознигаред: Гурӯҳ:Зодагони 24 ноябр*

Даргузаштҳо
-----------

*Бознигаред: Гурӯҳ:Даргузаштагони 24 ноябр*

Тақвими мардумӣ
---------------

Қавс (23 Ноябр — 21 Декабр) яке аз бурҷҳои дувоздаҳгона аст ва баробар бо моҳи Озар дар тақвими Эронӣ аст.

ҚавсҚавс

Нигаред низ
-----------

|  |
| --- |
| **Дарахти гурӯҳҳо** *(боб):*
  24 ноябр |

Эзоҳ
----

1. ↑  (рус.)Всемирный фонд дикой природы (WWF) Бойгонӣ шудааст 23 ноябри 2015  сол.
2. ↑  День учителя в Турции — 24 ноября(пайванди дастнорас)

Пайвандҳо
---------

* Бойгонӣ шудааст 26 ноябри 2018  сол.
* 
* bbc.on this day 24.11

Эзоҳ
----
**Подмодда**, **антимодда**— материяест, ки аз подзарраҳо иборат мебошад. 

Дар антимодда ядрои атом бар хилофи модда аз антипротонҳо ва антипозитронҳо иборат буда, ба ҷойи электронҳо дар лифофаи онҳо позитронҳо ҷойгир мешаванд; масалан, антиатоми гидроген аз антипротон ва позитрон иборат мебошад. Зарядҳои барионӣ ва лептонии антимодда манфианд. Қувваҳои ядроӣ, ки устувории ядроҳои атомиро ифода мекунанд, инчунин қувваҳои электромагнитӣ ва мубодилавӣ, ки ба туфайли онҳо шаклҳои ҷойгиршавии устувори электронҳо дар атомҳо ва молекулаҳо мавҷуданд, барои антимодда ва модда якхела мебошанд. Аз зарраҳои антимодда маҷмӯъҳои ҳамон навъе, ки аз зарраҳои модда сохта мешаванд, ба вуҷуд оварда мешаванд. Антимоддаро дар суръатфизоҳо ба вуҷуд овардан ё дар шуоъҳои кайҳонӣ мушоҳида кардан мумкин аст. Соли 1965 физикони америкоӣ бо роҳи таҷриба дар суръатфизо нахустин антиядро — антидейтрон (ҳолати вобастаи антипротон ва антинейтрон)-ро ҳосил карданд; чанде пас ядрои антигелий (1969) ва антитритий (1974, дар Русия) ба қайд гирифта шуданд. Ҳангоми бархӯрд бо моддаи мӯътадил маҳвшавии антизарраҳои антимоддаро ташкилдиҳанда бо зарраҳои модда ба вуҷуд меояд, аз ин рӯ, дар олами моро фарогирифта, ки аз модда иборат аст, антимодда мавҷуд нест. Аммо дар Кайҳон мавҷуд будани соҳаҳои аз модда дур, ки пурра аз антимодда иборат мебошанд, имконпазир аст. Ин соҳаҳоро антиолам меноманд. Ба илм то ҳанӯз мавҷудияти аниқи антиолам маълум нест.

Нигаред низ
-----------

* Антиолам

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* Антимодда // А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2021, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️  Гузариш ба унсури Викидода  Фарҳангҳо ва донишномаҳо | 
* Большая норвежская
* Большая российская (старая версия)
* Кругосвет
* Britannica (онлайн)
* Universalis
* Universalis

 |
| Дар феҳристҳои китобшинохтӣ | 
* BNF: 119428816
* GND: 4142686-1
* J9U: 987007295570205171
* LCCN: sh85005698
* NKC: ph118498

 |
**Даф** - сози мусиқии зарбӣ. Даф бо шаклу андоза ва номҳои гуногун дар саросари олам маълуму машҳур буда, дар ҳама ҷо тавассути ангуштон ва кафи даст навохта мешавад. Даф асосан аз чанбар, пӯст, зангӯлаҳо, ҳалқаҳову шилшилаҳои филизӣ иборат буда, аслан панҷ навъ аст: Дафи зангӣ, маҳзар, мураббаъ, дурӯя ва дойра.

**Дафи маҳзар** навъи дафест, ки на занг дораду на ҳалқа ва дар байни мардуми Осиёи Миёна ҳоло истифода мешавад.

Адабиёт
-------

* Энциклопедияи Советии Тоҷик : [дар 8 ҷ.] / сармуҳаррир  А. С. Сайфуллоев. — Д. : СИЭСТ, 1978—1988.

Ҳамчунин нигаред
----------------

* Созҳои зарбӣ

Эзоҳ
----
**Дахлнопазирии вакилони халқ** - яке аз кафолатҳои муҳими ҳуқуқи вакили халқ буда, онро аз ҳар гуна таҳдиду маҳдудиятҳои беасос ҳифз менамояд. Ҳуқуқи дахлнопазирй, пеш аз ҳама, дар Конститутсияи Ҷумҳурии Тоҷикистон (моддаи 51) ва дигар қонунҳо муқаррар шудааст. Вакили халқро ҳабс кардан, дастгир кардан, маҷбуран овардан, кофтуков кардан мумкин нест, ба истиснои дасггир шуданаш дар ҷои содир намудаи ҷиноят. Вакили халқии Маҷлиси маҳаллии ҳокимияти давлатиро бе розигии Маҷлиси вакилони халқи дахлдор ба ҷавобгарии
ҷиноӣ кашидан, ҳабс кардан ва ё ҷазои маъмурӣ ба тариқи судӣ додан мумкин нест.

Нигаред низ
-----------

* Ҳуқуқ

Эзоҳ
----

1. ↑  Фарҳанги истилоҳоти ҳуқуқ / Зери таҳрири Маҳмудов М.А. - Душанбе: ЭР-граф, 2009. - с. 149
**Дастури Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон** — маҷмӯи меъёрҳои ҳуқуқие, ки тарзи ташкили фаъолияти ҳукумат, тартиби ворид намуданн масъалаҳо ба баррасии ҳукумат, тайер кардан ва гузаронидани Маҷлисҳои ҳукумат, барасмиятдарорӣ, фиристодан, нашр намудан ва эътибор пайдо кардани санадҳои ҳукумат, ташкил намудани комиссияҳо ва гурӯҳҳои кории ҳукумат, назорати иҷрои санадҳои қабулкардаи ҳукумат аз болои фаъолияти вазоратҳо, кумитаҳои давлатӣ, идораҳо ва ҳокимияти иҷроия дар маҳалҳоро ба танзим медарорад.

Нигаред низ
-----------

* Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон

Эзоҳ
----

1. ↑  Фарҳанги истилоҳоти ҳуқуқ / Зери таҳрири Маҳмудов М. А. — Душанбе: ЭР-граф, 2009. — с. 147
|  |
| --- |
| ← **ноябр** → |
| Дш | Сш | Чш | Пш | Ҷм | Шн | Яш |
|   | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 |
| 7 | 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13 |
| 14 | 15 | 16 | 17 | 18 | 19 | 20 |
| 21 | 22 | 23 | 24 | 25 | 26 | 27 |
| 28 | 29 | 30 |   |   |   |   |
| с. 2022 |

**23 ноябр** — 327-умин рӯзи сол (328-умин дар солҳои кабиса) дар тақвими григорӣ.
То поёни сол 38 рӯз боқӣ мемонад.

Ҷашнҳо
------

*Бознигаред: Гурӯҳ:Ҷашнҳои 23 ноябр*

### Миллӣ

### Динӣ

Рӯйдодҳо
--------

*Бознигаред: Гурӯҳ:Рӯйдодҳои 23 ноябр*

Зодрӯзҳо
--------

*Бознигаред: Гурӯҳ:Зодагони 23 ноябр*

* 1968 — Ҳaмид Ҳacанӣ, олим ва муҳаққиқи эронӣ.

Даргузаштҳо
-----------

*Бознигаред: Гурӯҳ:Даргузаштагони 23 ноябр*

Тақвими мардумӣ
---------------

Қавс (23 Ноябр - 21 Декабр) яке аз бурҷҳои дувоздаҳгона аст ва баробар бо моҳи Озар дар тақвими Эронӣ аст.

ҚавсҚавс

Ҳамчунин нигаред
----------------

|  |
| --- |
| **Дарахти гурӯҳҳо** *(боб):*
  23 ноябр |

Пайвандҳо
---------

* Бойгонӣ шудааст 28 ноябри 2018  сол.
* 
* Наука, 23.11
* cyclowiki 23.11
* bbc.on this day 23.11

Эзоҳ
----
**Варзиши сегона** ё **триатлон** (фр. triathlon) ё **мусобиқоти сегона** — як варзиши таркибӣ аст, ки ширкаткунандагон дар он бо анҷоми се марҳалаи истиқоматӣ бо якдигар рақобат мекунанд. Мароҳили мусобиқа шомили шино, дучархасаворӣ ва дав ҳастанд. Масофати ҳар яке аз ин марҳалаҳо баста ба навъи мусобиқа тағйир мекунад. Сегона аз соли 2000 дар ҳар ду бахш мардон ва занон вориди барнома мусобиқоти олимпӣ шудааст. Чанд масофати аслии мусобиқоти байналмилалии сегона баргузор мешавад иборатанд аз:

* масофати суръатӣ: 750 метр шино, 20 километр дучархасаворӣ, 5 километр дав
* масофати стандарт ё олимпӣ: 1,5 километр шино, 40 километр дучархасаворӣ, 10 километр дав
* масофати тӯлонӣ: 1,9 километр шино, 90 километр дучархасаворӣ, 21,1 километр дав

Таърих
------

Нахустин мусобиқаи сегона дар соли 1921 дар кишвари Фаронса бо номи мусобиқаи се варзиш баргузор шуд, ки дар он варзишкорон масофати 7 километрро рикоб заданд, 5 километрро давиданд ва дар интиҳо 300 метрро шино карданд. Дар аввалин давраи мусобиқоти ин варзиш танҳо 15 нафар ширкат карданд, ки 12 нафар муваффақ шуданд ба хатти поён бирасанд. Имрӯза беш аз 30 ҳазор нафар, ҳар сол дар саросари ҷаҳон дар ин мусобиқот ширкат мекунанд.

Эзоҳ
----



|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️  Гузариш ба унсури Викидода  Фарҳангҳо ва донишномаҳо | 
* Большая датская
* Большая каталанская
* Большая норвежская
* Большая российская (старая версия)
* Канадская
* Спортивная каталанская
* Britannica (онлайн)
* Universalis

 |
| Дар феҳристҳои китобшинохтӣ | 
* GND: 4124327-4
* J9U: 987007548774505171
* LCCN: sh85137414
* NDL: 00576532
* NKC: ph126740

 |
**Вартаи сафад**, **сафедчола** (англ. White hole) — объекти физикии хаёлӣ дар Коинот, ки ба ҳудуди он ворид шудан ғайримумкин аст. Вартаи сафед зиддияти муваққатии вартаи сиёҳ мебошад. Агар аз дохили вартаи сиёҳ баромадан номумкин бошад, ба дохили вартаи сафед даромада намешавад. Лекин худи он моддаро тавлид карда, ба кайҳон мепартояд. Тибқи назария вартаи сафед ҳангоми баромадани моддаи вартаи сиёҳ аз «уфуқи рӯйдод», ки дар замони дигар қарор дорад, метавонад пайдо шавад. Ҳоло дар илм объекти физикие, ки онро дақиқан вартаи сафед шумурдан мумкин бошад, инчунин механизми назариявии пайдоиш ва усулҳои ҷустуҷӯи онҳо маълум нест. Мунаҷҷимони исроилӣ Алон Реттер ва Шломо Хеллер фарз мекунанд, ки ҳодисаи ғамма-афканиши ғайримуқаррарии GRB 060614, ки соли 2006 рӯй дода буд, вартаи сафед аст. То ҳол ҳеч тасдиқи мавҷудияти чунин объектҳо мавҷуд нест. Нишондодҳои ин афканиш чунон ғайримуқаррарӣ буданд, ки олимон манбаи онро маънидод карда натавонистанд. Ба ақидаи А. Реттер ва Ш. Хеллер онҳо маҳз таркиши вартаи сафедро ба қайд гирифтаанд. Азбаски механизм ва оқибатҳои коҳиши лаҳзавии вартаи сафед ба «Таркиши бузург» монандӣ дошта, фақат чанд карат хурдтар аст, олимон ин ҳодисаро «Таркиши Хурд» (Small Bang) номидаанд. Агар ин фарзия дуруст бошад, он гоҳ сабаби дар ҷойи GRB 060614 ягон ситораи навтаринро пайдо накардани олимон равшан мегардад.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* Вартаи сафед // Боз — Вичкут. — Д. : СИЭМТ, 2014. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 3). — ISBN 978-99947-33-46-0.
**Варшедз** — кӯл дар Помири Ғарбӣ, яъне дар Вилояти Мухтори Кӯҳистони Бадахшон аст. Дар нишебаи шимоли қаторкӯҳи Шуғнон, дар баландии 4798 м аз сатҳи баҳр воқеъ аст. Масоҳаташ 0,36 км² буда, тӯлаш 1260 м, бараш 280 м, чуқурии кӯл ба ҳисоби миёна 27 м, ҷойи аз ҳама чуқуриаш 66 м аст. Обаш зулол аст. Ба кӯл якчанд дарёчаҳо рехта, аз он дарёи Варшедз (шохоби чапи Ғунд) ҷорӣ мешавад.

Номи ҷуғрофии Варшедз аз нигоҳи сохт мураккаб буда, аз ҷузъҳои *var- боло,* 125 баландӣ ва *šedz аз šit, šet,* ба забони авестоӣ *«ҷо, хона, ҷойгоҳ, макони зист»* аз як тараф, аз тарафи дигар ҷузъи *šit, šet*, ба язғуломӣ *šad* «сел», «сангзор» иртибот дошта мешаванд. Пас маънои луғавии ин гидроним сангзори боло, селгузар аст ё ҷойи сангзори боло, мавзеи селгузар мебошад.

Нигаред низ
-----------

* Пайрон (кӯл)

Эзоҳ
----

1. ↑  Ҳомидов Д. Р. Таҳқиқи забоншиносии гидронимҳои мавзеъҳои таърихии тоҷикнишин/Рисолаи докт. илми филол. — Душанбе, 2018. — С. 126. — 470 с.(тоҷ.)

|  |  |
| --- | --- |
| Тоҷикистон | *Ин мақолаи нопурра аз ҷуғрофияи Тоҷикистон мебошад.Шумо метавонед бо пурра кардани ин ба Википедия кумак кунед.* |
Дастгоҳи гардиши хуни инсон.
**Варид**, сиёҳраг, вена — раге, ки хунро аз узву бофтаҳо ба дил интиқол медиҳад. Варидҳои даври калони гардиши хун аз узву андомҳои бадан хуни аз оксиди карбон, маҳсули мубодилаи моддаҳо, ҳормони ғадудҳои усораи дохилӣ ва ғайра серро гирифта, ба даҳлези рости дил равона месозанд. Варидҳои даври хурди гардиши хун хунеро, ки дар шушҳо сероксиген гаштааст, ба даҳлези чапи дил интиқол медиҳанд.

Силсилаи варидҳо
----------------

Тавассути силсилаи варидҳои даромадгоҳи ҷигар моддаҳои ғизоие, ки дар роҳи меъдаву рӯдаҳо ҷабида шудаанд, ба даври умумии гардиши хун ворид мегарданд. Силсилаи варидҳо аз шабакаи мӯйраг (капилляр)-ҳо ибтидо мегирад. Дар ин ҷо варидчаҳо ташаккул меёбанд, ки минбаъд дар натиҷаи омезишу якҷо шудани онҳо варидҳо ба вуҷуд меоянд. Девораи варид нисбат ба девораи шараён (артерия) нафису нарм буда, мушакҳояш суст рушд ёфтаанд; дар варид фишори хун хеле кам, дар варидҳои калон аз фишори атмосферӣ пасттар аст. Барои гардиши хун дар варидҳо ҳаракати қафаси сина (ҳангоми нафас кашидан) ва диафрагма, дар варидҳои амиқи дасту по кашиш ёфтани мушакҳо ёрӣ мерасонанд. Даричаҳои варид, ки ба самти ҷараёни хун ҷойгир мебошанд, хунро фақат ба дил роҳ медиҳанд. Дар девораи баъзе варидҳои калон (масалан, варидҳои холии боло ва поин, вариди даромадгоҳи ҷигар ва ғайра) нӯги торҳои сершумори асаб мавҷуданд, ки гардиши хунро танзим менамоянд.

Флебология
----------

Варид бештар дучори бемориҳои илтиҳобӣ мешавад. Сохтор, фаъолият ва ташхису муолиҷаи бемориҳои варид мавзӯи омӯзиши флебология аст.

Нигаред
-------

* Дил
* Гардиши хун

Эзоҳ
----

1. ↑  Энсиклопедияи Миллии Тоҷик, Ҷилди 3. БОЗ-ВИЧКУТ – Душанбе: Сарредаксияи илмии Энсиклопедияи Миллии Тоҷик, 2014, - с.493-492

Адабиёт
-------

* Абдурахмонов Ф. А. Кровеносные сосуды брюшины. Д. 1973;
* Абдурахмонов Ф. А. Анатомияи одам. Ҷ. 1–2. Д. 1995, 1998;
* Абдурахмонов Ф. А. Краткий атлас анатомии человека. Д. 2000.

Сарчашма
--------

* Боз — Вичкут. — Д. : СИЭМТ, 2014. — 676 с. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 3). — ISBN 978-99947-33-46-0.
**Васарға** — навъи ангури миёна ва дерпазак.
Селексияи халқӣ. Бештар дар вилояти Суғд, водии Ҳисор,
инчунин дар вил — ҳои Самарқанд, Бухоро, водии Фарғона,
Қашқадарёи Ӯзбекистон ва баъзе ноҳияҳои Туркманистон (Чорҷӯй) паҳн
шудааст. Хелҳои сафед ва сиёҳ дорад. Рушди токаш
миёна, 27 — 35 % — и навдаҳояш ҳосилдеҳ. Баргаш 5 -
парра, мудаввар, сабзи баланд (дарозиаш 17 см, бараш
18см), гулаш як ва дуҷинса, хӯшааш миёна ва калон
(дарозиаш 13 — 26 см, бараш 7 — 22см), мудаввар, зичиаш
миёна, 240 — 350 г. Донааш миёна ва калон (қутраш аз
17 то 22мм), сершира, ширин, пӯсташ тунуки шаффоф
ва ғафси доғдор, 2 — 4 тухм (вазни 100 — тоаш 3,8 -
5,6г) дорад. Баъди пухтан зарди қаҳраборанг ва сиёҳи
бунафштоб, 20 — 23 % қанд ва 5 — 7 % туршӣ дорад.
В. гармидӯст ва серҳосил, дар нишебӣ ва заминҳои
лалмии офтобрӯя нағз месабзад. Даври нашъунамояш
140—200 рӯз. Май гул карда, авг — дек мепазад. Ба
ҳисоби миёна 110—200 с/га ҳосил медиҳад. Асосан
барои тархӯрӣ ва май истифода мекунанд. Васарға асосан аз
ҷел ва баргпечонаки хӯшаи ток зарар мебинад.

Эзоҳ
----

1. ↑  Донишномаи Ҳисор. — Душанбе: «Ирфон», 2015, — С. 191

Адабиёт
-------

* Раҷабов А. Маълумотномаи токпарвар. — Д. 1986;
* Ампелография СССР. Малораспространенные сорта винограда, т. 1. — М. 1963;
* Кисилев Н. А. Винодельческие районы и вина Таджикистана. — М. 1967;
* Кирилов И. Ф.(ва диг.). Виноградарство Таджикистана. — Д. 1969.
**Мунҷ**, ё **Мунч** (лот. Vicia sativa) — гиёҳи як ё дусолаест аз оилаи лӯбиёиҳо.

Тавсифоти гиёҳшиносӣ
--------------------

|  |
| --- |
|  |
| Мунҷ. Тасвири гиёҳшинохтӣ аз китоби О. В. Томе «*Flora von Deutschland, Österreich und der Schweiz*», 1885 |

Баландиаш 20—100 сантиметр; пояи асо­сан рости сершохча, барги мураккаб (дарозиаш 4—10 сантиметр), ки аз 3—8 ҷуфт баргча иборат аст, гули гу ногунранг, ғилофаки 4—12-тухма, тухми гуногунранг (ашҳабия сабзча, дорчинӣ, сиёҳтоб ва ғайра) дорад.

Моҳҳои апрел—июн гулу мева мекунад.

Густариш
--------

Мунҷ дар Аврупо, кишварҳои баҳри Миёназамин, Осиёи Хурд ва кишварҳои собиқ Шӯравӣ (Қисми Аврупоӣ, Кавказ, Сибири Ғарбӣ ва Шарқӣ, Шарқи Дур, Осиёи Миёна) паҳн шудааст. Мунҷи худрӯй дар Тоҷикистон асосан дар алафзори нимсаванн ва ҷангали гармсер (шиблак), инчунин ҳамчун алафи бегона дар киштзори гандум, ҷав, ҷавдар, наск (500—1800 метр аз соҳили баҳр мерӯяд. Асо­сан дар қаторкӯҳҳои Ҳисору Дарвоз, ноҳияҳои Тоҷикистони Ҷанубӣ, Шарқӣ ва Помири Ғарбӣ паҳн шу­дааст.

Корбурд
-------

Мунҷ хӯроки хуби чорвост. Онро дар хоки сернам мекоранд. Одатан, бо рустаниҳои дигар омехта кишт мекунанд. Махсусан бо хӯшадорҳо хушхӯр мешавад. Хошоки мунҷ серғизо аст. Мунҷ дар давраи гулшукуфт 1,4% қанди ҳалшаванда, 26,6% протеин, 22,2% сафеда, 5,3% равған ва ғайра дорад. 100 килограмм алафи хушки мунҷ 20,1 килограмм протеини ҳозим дошта, 80,6 воҳиди хӯрокӣ аст. Аз ҷиҳати серғизоӣ ба себаргаи сурх наздик аст.

Эзоҳ
----

1. ↑  Об условности указания класса двудольных в качестве вышестоящего таксона для описываемой в данной статье группы растений см. раздел «Системы APG» статьи «Двудольные».

Адабиёт
-------

* Қосимов Ҷ. Қ. ва дигар, Зироатҳои Тоҷикистон. Душанбе, 1975;
* Флора Таджикской Советской Социалистической Республики, том 5, Ленинград, 1978.

Сарчашма
--------

* Энциклопедияи Советии Тоҷик : [дар 8 ҷ.] / сармуҳаррир  А. С. Сайфуллоев. — Д. : СИЭСТ, 1978—1988.
**Эркин Раҳматуллоев** (10 май,1953 Исфара) — сиёсатмадор, дипломат, собиқ мушовири давлатии Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон оид ба сиёсати хориҷӣ.

Зиндагинома
-----------

Соли 1974 шуъбаи англисӣ-арабии факултаи забонҳои шарқи Донишгоҳи давлатии Тоҷикистонро хатм кардааст.
Фаъолияти кориашро аз соли 1974 оғоз менамояд ва то соли 1976 ҳамчун муаллими мактаби миёна кор мекунад. Соли 1977 ба сифати тарҷумони гурӯҳи мутахассисон, тарҷумон-мушовири шуъбаи иқтисоди Сафорати Иттиҳоди Шӯравӣ дар Ҷумҳурии арабии Миср фаъолият менамояд.
Солҳои 1980—1986 чун корманди масъули дастгоҳи Шӯрои вазирони Тоҷикистон кор карда, аз соли 1986 то 1990 ҳамчун мушовири асосии (муовини вазир) Вазорати корҳои хориҷии Тоҷикистон фаъолият кардааст. Соли 1988 курси такмилии Академияи дипломатии Вазорати корҳои хориҷии Иттиҳоди Шӯравиро хатм мекунад. Солҳои 1990—1992 муовини вазири корҳои хориҷии Тоҷикистон ва аз соли 1992 то соли 2001 муовини аввали вазири корҳои хориҷии Тоҷикистон буд. 14 августи соли 2001 мушовири давлатии Президенти Тоҷикистон оид ба сиёсати хориҷӣ таъйин гардид ва дар ин вазифа кор карда истодааст. Донандаи забонҳои англисӣ, арабӣ, русӣ, форсӣ ва ӯзбекӣ аст.
Соҳиби дараҷаи дипломатии Сафири фавқулодда ва мухтор аст.

Ҷоизаҳо
-------

Дорандаи ордени «Шараф» дараҷаи 1 ва як қатор орденҳову мукофотҳои давлативу хориҷӣ аст.

Эзоҳ
----

1. ↑  Эркин Раҳматуллоев(пайванди дастнорас)
**Муфассир** (англ. Interpreter) — барномаи компютериест, ки дастурҳои навишташудаи дар забони барноманависиро иҷро мекунад. Бо вуҷуди ин ки тафсир кардан ва тарҷума кардан, ду василаи аслӣ ҳастанд, ки аз тариқи онҳо забонҳои барноманависӣ иҷро мешаванд, ду мақулаи комилан муҷаззо нестанд. Яке аз далелҳо ин аст, ки аксари системҳои муфассир бархе аз корҳои тарҷумаро анҷом медиҳанд. Як муфассир метавонад барномае бошад, ки: 

1. Мустақиман коди манбаъро иҷро мекунад.
2. Коди манбаъро ба як робити миёнҷии муносиб табдил мекунад ва билофосила онро иҷро мекунад.
3. Аз он кумак гирифта мешавад то кодҳои омода ба иҷроӣ, ки тавассути мутарҷим, ки қисмате аз системи мфассир аст, сохта шударо иҷро кунад.

Эзоҳ
----

1. ↑  efficient intermediate representation
Дар Википедия мақолаҳо дар бораи дигар шахсон бо номи Мухтор мебошанд.
Дар Википедия мақолаҳо дар бораи дигар шахсон бо насаби Абдуллоев мебошанд.

**Мухтор Абдуллоев** - сармуҳаррири рӯзномаи «Ҳақиқати Суғд». Аълочии матбуот ва фарҳанги Ҷумҳурии Тоҷикистон. Узви Иттифоқи журналистони Тоҷикистон.

Зиндагинома
-----------

Мухтор Шокирович Абдуллоев 18 январ и соли 1967 дар Ҷамоати деҳоти Ворухи шаҳри Исфара таваллуд ёфтааст.
Соли 1991 Донишгоҳи давлатии Санкт-Петербург (Ленинград)-и Федератсияи Россияро бо ихтисоси рӯзноманигор хатм намудааст. 
Ӯ солҳои 1991 -1999 ба ҳайси хабарнигор, мудири шуъбаи рӯзномаи вилоятии «Ҳақиқати Суғд», солҳои 1999 -2010 хабарнигори махсуси нашрияи Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон рӯзномаи «Садои мардум» дар вилояти Суғд, солҳои 2010-2014 дар вазифаи роҳбарии Хадамоти матбуоти Раиси вилояти Суғд, мудири шуъбаи иттилоотию таҳлилии дастгоҳи Раиси вилояти Суғд, мудири бахши котиботи Раиси вилояти Суғд фаъолият намудааст.

Мухтор Абдуллоев узви Иттифоқи журналистони Тоҷикистон буда, муаллифи китобҳои «Лолаи хуршед», «Атияи умр» ва «Рӯ ба рӯ бо мардум» мебошад.

Бо қарори Раиси вилояти Суғд аз 10 ноябри соли 2014 Мухтор Шокирович Абдуллоев сармуҳаррири рӯзномаи вилоятии «Ҳақиқати Суғд» таъйин гардид.

Ҷоизаҳо
-------

* Аълочии матбуот ва фарҳанги Ҷумҳурии Тоҷикистон.

Сарчашма
--------

1. ↑  Донишномаи Ҳисор. - Душанбе: "Ирфон", 2015, - с. 78
**Карим Факӯр** (форсӣ: کریم فکور‎; 24 феврал 1926, Машҳад — 26 август 1996) — ҳуқуқдон, шоир, таронасаро ва рӯзноманигори эронӣ.

Зиндагинома
-----------

Карими Факӯр дар Машҳад дар соли 1304 дар хонаводаи адабпарвар ба дунё омадааст. Фориғуттаҳсили Донишгоҳи Теҳрон дар риштаи ҳуқуқ бо дараҷаи лисонс буд.

Вай беш аз 700 тарона суруд, ки теъдод зиёде аз онҳо тавассути хонандаҳои маъруфи он даврон дар родиюи Эрон иҷро шуданд. Ҳамчунин тарҷумаи ашъори бархе филмҳои музикол аз ҷумла «Ашкҳо ва лабхандҳо» тавассути вай сурат гирифтааст. Ҳамчунин вай дар кори оҳангсозӣ ва нависандагӣ даст дошт, ки дар ин замина ҳам осоре аз вай ба ҷой мондааст. Ҳамчунин шеъри «Илоҳаи ноз» ва шеъри «Ғавғои ситорагон», ки ба «Авҷи осмон» низ машҳур аст аз сурудаҳои ӯст.

Таронаҳо
--------

Илоҳаи ноз

> Боз  
> 
> Эй илоҳаи ноз  
> 
> Бо дил ман бисоз  
> 
> К-ин ғами ҷонгудоз  
> 
> Биравад зи барам  
> 
> Гар  
> 
> Дили ман наёсуд  
> 
> Аз гуноҳи ту буд  
> 
> Биё то зи сар  
> 
> Гунаҳат гузарам  
> 
> Боз  
> 
> Мекунам дасти ёрӣ ба сӯят дароз  
> 
> Биё то ғами худро бо розу ниёз  
> 
> Зи хотир бибарам  
> 
> Гар  
> 
> Накунад тири хашмат диламро ҳадаф  
> 
> Бахудо ҳамчун мурғи пуршӯру шаъаф  
> 
> Ба сӯят бипарам  
> 
> Онки ӯ ба ғамат дил бандад чун ман кист  
> 
> Нози ту беш аз ин баҳри чист  
> 
> Ту илоҳаи нозӣ, дар базмам бинишин  
> 
> Ман туро вафодорам, биё, ки ҷуз ин  
> 
> Набошад ҳунарам  
> 
> Ин ҳама бевафоӣ надорад самар  
> 
> Бахудо агар аз ман нагирӣ хабар  
> 
> Наёбӣ асарам
> 
>

Эзоҳ
----

1. ↑  بیوگرافی کریم فکور حقوقدان، شاعر و روزنامه‌نگار ایرانی(форсӣ). *saednews.com* (28 октябри 2021). 9 Декабри 2022 санҷида шуд.
2. ↑  آشنایی با کریم فکور. *www.beytoote.com*. 9 Декабри 2022 санҷида шуд.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️  Гузариш ба унсури Викидода  Вебгоҳҳои мавзӯъӣ | 
* Discogs

 |
**Карел Врба** (чехӣ Karel Vrba ; 10 ноябр 1845, Катловӣ[d] — 7 декабр 1922, New Town[d]) — олим-минералшинос ва ходими давлатии Чехия; ӯ ректори Донишгоҳи Чарлз буд.

Зиндагинома
-----------

10 ноябри соли 1845 дар шаҳри Клатовӣ таваллуд шудааст.

Дар ибтидо, ӯ дар гимназияи Клатови таҳсил карда, сипас дар Донишгоҳи Чарлз дар Прага илмҳои табиӣ хондааст. Соли 1868 ӯ ассистент дар минералогия, баъд дотсент шуд. Аз соли 1880 ҳамчун профессори доимии минералогияи Донишгоҳи Черновсӣ (ҳоло Донишгоҳи Миллии Черновсӣ ба номи Юрий Федкович), ва аз соли 1881 дар Донишгоҳи Прага кор кардааст. Дар соли 1881, Карел Врба инчунин директори Институти Минералогияи Прага ва мудири коллексияҳои минералогӣ ва петрографии Осорхонаи онвақтаи Чехия (ҳоло Музеи Миллии Прага) шуд.

Дар соли 1888 Врба декани факултаи философия шуд ва дар соли таҳсили 1895/1896 вазифаи ректори Донишгоҳи Чарлзро иҷро кард.

Карел Врба муаллифи бисёр тадқиқотҳои экспертӣ дар соҳаи минералогия ва петрография мебошад. Вай 450 модели кристаллҳои картон истеҳсол кард, ки дар таълими минералогия дар тамоми ҷаҳон истифода мешаванд. Соли 1908 вай полископи оинаи кристаллиро (чехӣ Kysstalový zrcadlový polyskop), ки он ҳам дар таълим истифода мешуд, сохтааст.

Соли 1916 ба нафақа баромад.

Вай 7 декабри соли 1922 дар Прага вафот кард.

Эзоҳ
----

1. 1 2 3 4 5 6
2. 1 2 3 4 5 6  Архив изобразительного искусства — 2003.
3. 1 2 3 4  Archiv hl. m. Prahy, Matrika zemřelých u sv. Petra na Poříčí, sign. PE Z15a, s. 150 — Ҷ. PE Z15a. — С. 150.

Адабиёт
-------

* Аъзои хориҷии Академияи Илмҳои Россия дар асрҳои 18-21: геология ва истихроҷи маъдан. / Анс. Муҳаррир I. Г. Малахова. М.: GC RAS, 2012.-- 504 саҳ. ISBN 978-5-904509-08-8 (почтаи электронӣ. версия).

Пайвандҳои берунӣ
-----------------

* Карел Врба (1845—1922)
* Nekrolog v deníku Národní listy

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️  Гузариш ба унсури Викидода  Фарҳангҳо ва донишномаҳо | 
* Австрийский биографический
* Брокгауза и Ефрона

 |
| 

| Дар феҳристҳои китобшинохтӣ |
| --- |
| 
* GND: 13803267X
* ISNI: 0000 0001 0993 3884
* LCCN: no2016084975
* NKC: jk01150974
* NUKAT: n2009125938
* VIAF: 83964434
* WorldCat VIAF: 83964434

 |

 |
**Карим Қодиров** (*Қодиров Карим Собирович*; зод. 5 марти 1940, ноҳияи Муъминобод, вилояти Кӯлоб, ҶШС Тоҷикистон) — таърихшинос, доктори илмҳои таърих, узви Иттифоқи журналистони Тоҷикистон.

Зиндагинома
-----------

Техникуми полиграфии Рига (1960) ва факултаи таърихи Донишгоҳи давлатии Ленинобод (1971) хатм кардааст.

Ношир ва директори матбаъаи ноҳияи Ҳисор, мудири матбааи КМ ПК Тоҷикистон, директори генералии ҶС «Боржома/Упаковка» шуда кор кардааст.

Аз 27 майи соли 2001—2005 вакили Маҷлиси намояндагон (интихоботи миёндавраӣ) аз ҳавзаи 4-уми ноҳияи Сино. Аз ҷониби ҲКТ пешбарӣ шуда, аз ҷониби ҲХДТ дастгирӣ шудааст. (Номзад аз ҲДТ ва ҲНИТ А.Соҳибназаров пирӯз шуд).

Узви фраксияи Ҳизби коммунисти Тоҷикистон дар Маҷлиси намояндагон. Котиби якуми ккумитиаҳи ҳизбии ноҳияи Сино.

Муовини раиси Кумитаи Маҷлиси намояндагони Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон оид ба сохтмони давлатӣ ва худидоракунии маҳаллӣ.

Ҷоизаҳо
-------

* Корманди хидматнишондодаи саноати ҶШС Точикистон
* Аълочии матбуоти Тоҷикистон.

Эзоҳ
----

1. ↑  КОДИРОВ Карим Собирович. *centrasia.org*.  ЦентрАзия. 5 марти 2022 санҷида шуд.
**Луноход-1** (Аппарат 8ЕЛ № 203) — якумин дар ҷаҳон асбоби худгарди сайёрагард, бо муваффақият дар дигар ҷирмҳои осмонӣ ба кор шурӯъ кард. Вайро аз рӯзи 17 ноябр соли 1970 то 14 сентябри соли 1971 ба Моҳ расониданд. Ба силсилаи бо фосила идорашавандаи худгарди аппарати «Луноход» ба иттифоқи советӣ тааллуқ дорад, ки барои мушоҳида намудани Моҳ (лоиҳаи E-8) ихтироъ карда буд. Дар Моҳ ёздаҳ рӯзи моҳӣ (10,5 моҳи заминӣ ) кор карда, 10 540 м роҳ гаштааст.

Таърих
------

Асбоб
-----

Акс:Lunohod-2draw.jpgСхема устройства "Лунохода-1"
### YfСхема устройства лунохода

1 - герметический приборный отсек;
2 - иллюминаторы телекамер;
3 - оптический уголковый отражатель;
4 - остронаправленная антенна;
5 - привод остронаправленной антенны;
6 - малонаправленная антенна;
7 - радиатор-охладитель;
8 - солнечная батарея;
9 - изотопный источник тепловой энергии;
10 - девятое колесо;
11 - штыревая антенна;
12 - прибор для определения физико-механических свойств грунта;
13 - телефотокамеры;
14 - блок колес шасси.

Ҳамчунин нигаред
----------------

**Луноходҳо**

* Луноход-2
* Ровер луноходи дунафараи амрикоӣ

**Марсоходҳо ва аппаратҳои сардиҳӣ**

* Pathfinder — соли 1997 дар Марс кор карда буд.
* Mars Polar Lander
* Spirit
* Opportunity

Пайвандҳо
---------

* «35 лет Луноход-1» Бойгонӣ шудааст 27 сентябри 2007  сол.

Адабиётҳо
---------

* *Виноградов А. П. Анисов К. С. Мастаков В. И. Иванов О. Г.* . — Наука, 1971. — 128 с.
* . — Наука, 1978. — 183 с.
**Шуҳрат Ашӯров** (*Шуҳрат Абдулвоҷидович Ашӯров*; 25 апрели 1978, Душанбе) — иқтисоддон, номзади илмҳои иқтисод (2004).

Зиндагинома
-----------

Шуҳрат Абдулвоҷидович Ашӯров факултаи иқтисодиёти кишоварзии Донишгоҳи аграрии Тоҷикистон ба номи Ш. Шоҳтемурро хатм кардааст (1999). Аспирант, инспектори калони Донишгоҳи аграрии Тоҷикистон (2000—2004). Дар мавзӯи «Формирование и проблемы совершенствования системы управления в рыночных структурах аграрного сектора Республики Таджикистан» рисолаи номз. дифоъ кардааст (2004). Минбаъд дотсенти каф. назарияи иқтисод (2004-07), декани факултаи кор бо донишҷӯёни хориҷӣ (2007—2008), мудири шуъбаи равобити байналмилалии Донишгоҳи аграрии Тоҷикистон шуда кор кардааст (2008-17). Аз соли 2018 мудири кафедраи назарияи иқтисоди Донишгоҳи аграрии Тоҷикистон. Муаллифи 30 таълифоти илмӣ, аз ҷумла дастури таълимӣ-методӣ.

Эзоҳ
----

1. ↑  Аз асл ба насл. — Душанбе, 2019. — 215 с.(тоҷ.). ISBN 978-99947-958-2-6
**Манижа Масъудовна Муллоҷонова** (01.12.1972, Душанбе) — пизишки педиатр, омӯзгор. Номз. илми тиб (2005). Раиси Шӯрои олимони ҷавони ДДТТ.

Зиндагинома
-----------

Манижа Масъудовна Муллоҷонова дар факултаи педиатрияи Донишгоҳи давлатии тиббии Тоҷикистон ба номи Абӯалӣ Ибни Сино таҳсил кардааст (1989–1996). Аз соли 1996 то имрӯз – корм. хурди илмии Лабораторияи вирусологияи ИТИ-и тибби профилактикӣ ҶТ. Соли 2005 дар мавзӯи «Эпидемиологические и иммунологические аспекты токсоплазмоза в Республике Таджикистан» рисолаи номзади дифоъ кардааст. Зиёда аз 70 мақолаи илмӣ ва якчанд тавсияи методикӣ, аз ҷумла «Арбовирусные инфекции в Республике Таджикистан» ва ғ. ба қаламаш тааллуқ дорад.

Эзоҳ
----

1. ↑  Аз асл ба насл. — Душанбе, 2019. — 215 с. (тоҷ.). ISBN 978-99947-958-2-6
**Санадҳои конститутсионӣ** - Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон санадҳои конститутсионӣ қабул мекунад. Дар низоми қонунгузории Ҷумҳурии Тоҷикистон баъд аз Конститутсия қонунҳои конститутсионӣ меистанд. Қонунҳои конститутсионӣ оид ба масъалаҳое қабул мешаванд, ки Конститутсия муайян намудааст. Қонунҳои конститутсионӣ бо тарафдории на камтар аз се ду ҳиссаи шумораи умумии вакилони Маҷлиси намояндагон қабул мегарданд ва Маҷлиси миллӣ бо тарафдории на камтар аз се ду ҳиссаи аъзои худ ҷонибдорӣ мекунад (моддаи 61 Конститутсияи ҶТ). Тафсири Конститутсияро Маҷлиси Олӣ тибқи тартиби мазкур баррасӣ намуда, дар шакли Қонуни конститутсионӣ қабул менамояд.

Нигаред низ
-----------

Санадҳо

Эзоҳ
----

1. ↑  Фарҳанги истилоҳоти ҳуқуқ / Зери таҳрири Маҳмудов М.А. - Душанбе: ЭР-граф, 2009. - с. 410 - 411
**Бадахшӣ** بدخشی Сангмуҳаммад (соли таваллуд ва вафот номаълум) — таърихнавис ва шоири тоҷик (асри 18).

Зиндагинома
-----------

Оид ба аҳволи зиндагии Б. маълумоти кофӣ дастрас нест, вале аз баъзе ишораҳояш дар китоби таълифнамудаи ӯ «Таърихи Бадахшон» маълум мешавад, ки дар соли 1796/97 — соли чоруми ҳукмр. Муҳаммадшоҳ ба Файзобод (пойтахти вақти Бадахшон) омада, дар дарбори ӯ ба гурӯҳи «аҳли қалам» пайваст. Дар ин ҷо ба вазифаи мирзоӣ таъйин гардида, дар шеър низ «Мирзо» тахаллус мекард.

…Ки ӯ мир шуд, ман шудам мирзо,
Бувад хуш Худоят, Муҳаммад ризо.
Дар соли 16-уми ҳукмр. Муҳаммадшоҳ (1808) Б. навиштани солномаи сулолавии «Таърихи Бадахшон»-ро ба итмом расондааст. «Таърихи Бадахшон» ғайр аз баёни салтанати амирони Бадахшон (асосан сулолаи Ёрбек), ҳамчунин, баъзе давраҳои ҳаёти маданӣ ва адабии ин диёрро низ фаро мегирад ва ба андешаи профессор А. Н. Болдирев ягона асари хаттиест, ки дар асоси асноди таърихӣ ва ривоёти маҳаллӣ таълиф гардидааст. Ин асар маъмулан байни аҳли адаб бо номи «Таърихи Бадахшони Фазлалибеки Сурхафсар» машҳур аст, зеро қисмати дуюми онро муаллифи сонӣ навиштааст: «…Ва бандаи камтарин муаллифи сонӣ — Мирзо Фазлбек Ҳоҷии Сурхафсар ба қадри ҳунари беҳунарии худ аз ҷойи расиду мавқуфгузошти муаллифи аввал ибтидо карда, татиммаи ӯро ба татиммаи худ ба такмил расонда…».

Осор
----

* Таърихи Бадахшон (шуъбаи ленинградии дастхатҳои китобхонаи Институти шарқшиносии АИ Россия). № В 2311.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Таърихи Бадахшон. Д. 2007;
* Ҳабибов А. Ганҷи Бадахшон. Д. 1972;
* Ишкошим. Китоби раҳнамо. Д. 2011.
* Ҳ. Пирумшоев. Ванҷ. Д. 2003;
* Дарвоз. Д. 2011.

Сарчашма
--------

* Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — 664 с. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.
Бандар дар Боку, с.1890
**Бандàр** (форсӣ: بندر‎ — аслаш **бундар**, яъне ҷойе, ки бору буна дар он ниҳанд) — маконе, ки тоҷирон ва қофила дар он бисёр оянду раванд. Канори дарёву баҳр, ҳавзҳои бузурги киштигард, ки ҷойи бастани киштӣ ва таъмири он буда ҳамчунин ҳар шаҳре, ки бар соҳили он воқеъ бошад.

Бандарҳо ду навъанд: баҳрӣ ва дарёӣ. бандаргоҳҳо аз замони қадим вуҷуд доштанд. Нахуст фақат барои эмин доштани киштӣ аз туғёни мавҷи баҳру дарёҳо дар димоғаҳо ва резишгоҳҳои дарёҳо ба вуҷуд омада, баъдан бар асари тараққии тиҷорат ва баҳрнавардӣ сохтмони бандаргоҳҳо хеле авҷ гирифтанд. Ҳанӯз соли 3400 пеш аз милод бандари баҳрии шаҳри Месар дар ҷазираи Крит ва ду бандари бузурги шаҳрҳои Сидон ва Тир дар соҳилҳои Баҳри Миёназамин маълум будаанд. Карфаген ҳам бандари калоне доштааст. Минбаъд дар аксари кишварҳои наздисоҳилӣ бандарҳо арзи ҳастӣ кардаанд.

Бандаргоҳҳои муосири баҳрӣ аслан ду навъанд: мардумӣ-шаҳрвандӣ (тиҷоратӣ, моҳигирӣ ва ғайра) ва ҳарбӣ-низомӣ.

Бандарҳои тиҷоратӣ макони бору амволи содиротию воридотӣ мебошанд ва чунин бандарҳо дар навбати худ боз ба бандарҳои бору амволи умумӣ ва махсусгардондашуда (аз қабили бандарҳои чӯбкашонӣ, ангишт, нафт, мусофирбар ва амсоли инҳо) тақсим мегарданд. бандарҳои ҳарбӣ-низомӣ аслан барои пойгоҳҳои низомии Қувваҳои мусаллаҳи ҳарбӣ-баҳрӣ таъйин шудаанд.

Мувофиқи вазифа ва аҳаммияти худ бандарҳо ҷаҳонӣ (марказҳои тиҷорати ҷаҳонӣ, ки тариқи уқёнус бо қораҳо доду гирифти молиро анҷом медиҳанд), байналмилалӣ (доду ситади борро бо мамолики ҷудогона анҷом медиҳанд) ва маҳаллӣ (дохиликишварӣ) мешаванд.

Бандарҳои дарёӣ низ мисли бандарҳои баҳрӣ барои равнақу ривоҷи тиҷорат ва соир иртиботот бо дохилу хориҷи кишвар аҳаммияти бузург доранд.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Большая советская энциклопедия. Т. 20. М. 1978;
* لغت نامه دهخدا. تهران، 1360؛
* دکتر محمد معن. فرهنگ فارسی. جلد 1، تهران، 1370.

Сарчашма
--------

* Бандар // Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.
**Бандкашӣ** — яке аз бозиҳои варзишии бачагонаи тоҷик, ки маъмулан дар ҷашни Наврӯз ва иду маъракаҳои мардумӣ барпо мешавад.

Қоидаҳо
-------

Мусобиқаи бандкашӣ дар майдончаи ҳамвор ташкил шуда, барои он арғамчини ғафси дарозиаш 8-10 м истифода мешавад. Иштирокчиён 4-6 нафарӣ ба ду даста ҷудо шуда, аз ду тарафи хат дар майдон ҷойгир мешаванд. Кадом дастае, ки ҳарифонро кашида аз хат гузаронад, ғолиб дониста мешавад. Дар саросари кишвар фаъол аст.

Эзоҳ
----

1. ↑  Феҳристи миллии фаҳанги ғайримоддӣ /Natioal list of intangible cultural hertage/ Пажӯшиҳгоҳи илмӣ-тадқиқотии фарҳанг ва иттилооти Вазорати фарҳанги ҶТ – Душанбе: «Аржанг» 2016, – С. 175

Адабиёт
-------

* Донишномаи фарҳанги мардуми тоҷик. Ҷ.1. Д. 2015.

Ҳамчунин нигаред
----------------

* Бозиҳои миллӣ ва мардумии тоҷикон
* Бодбаракбозӣ

Манобеъ
-------


|  |  |
| --- | --- |
| Таърих | *Ин мақолаи нопурра аз таърих мебошад.Шумо метавонед бо пурра кардани ин ба Википедия кумак кунед.* |
**Наталя Искандаровна Ҷамолова** (зод. 9 феврали 1960, ноҳияи Тоҷикобод) — таърихшинос, номзади илмҳои таърих (1990), дотсент (2000).

Зиндагинома
-----------

Соли 1982 факултети таърихи Донишгоҳи давлатии Тоҷикистон ба номи В. И. Ленинро хатм намудааст. Солҳои 1983—1987 аспиранти донишгоҳи номбурда, 1988—1986 муаллим, муаллими калон, и.в. мудири кафедраи таърихи Ватан, муовини декани факултети таърихи Донишкадаи давлатии омӯзгории шаҳри Душанбе ба номи Т. Г. Шевченко оид ба корҳои илмӣ буд. Солҳои 1986—2000 ба ҳайси муовини директори Маркази тадқиқоти сиёсии назди КМ ҲКТ кор кардааст. Аз соли 2000 то 2014 ҳамчун дотсенти кафедраи таърихи умумӣ ва декани факултети таърих ва муносибатҳои байналхалқии Донишгоҳи славянии Русияву Тоҷикистон кор кардааст. Аз соли 2014 ҳамчун аввал ба ҳайси дотсент сипас декани Филиали Донишгоҳи давлатии Маскав дар Душанбе фаъолият мебарад. Муаллифи зиёда аз 30 мақолаҳои илмӣ, илмию методӣ аст, ки дар онҳо масъалаҳои таърихи халқи тоҷик ва ташаккулёбии давлатдории халқҳои Осиёи Марказӣ мавриди баррасӣ қарор гирифтааст.

Осор
----

* Образование Таджикской ССР, Д. 2004;
* Они были первыми (бо ҳаммуаллифӣ), Д. 2003;
* Книга памяти (бо ҳаммуаллифӣ), Д. 2005.

Эзоҳ
----

Пайвандҳо
---------

* Энсиклопедияи Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи С. Айнӣ
**Холид ибни Валид ал-Маҳзумӣ** (ар. خالد بن الوليد المخزومي‎; 592, Макка — 642, Мадина ё Ҳумс) — яке аз саҳобагони паёмбар Муҳаммад (с) аст, ки лақаби Сайфуллоҳро (ар. سيف‌الله‎) гирифтааст.

Зиндагинома
-----------

Холид ибни Валид аз шаҳри Макка, аз қабилаи Қурайш аст. Дар аввал ӯ мухолифи пайғамбар Муҳаммад буд ва дар соли 625 дар набарди назди Уҳуд мусалмононро мағлуб кард. Пеш аз бастани сулҳи Худайбӣ, ӯ яке аз фармондеҳони отрядҳои ҳарбии Макка буд. Дар соли 7 ҳиҷрӣ, ӯ дини исломро қабул кард ва як фармондеҳи муҳими паёмбар Муҳаммад шуд, ки лақаби «шамшери Аллоҳ» -ро гирифт.
Дар соли 8-уми ҳиҷрӣ, Холид, бори аввал дар артиши мусалмонон, дар набарди Мут бо Византия ширкат варзид. Дар ин ҷанг фармондеҳони мусалмон кушта шуданд ва ӯ фармонро ба даст гирифт. Ба шарофати тактикаи набарди дуруст интихобкардаи ӯ, мусалмонон тавонистанд аз мағлубият эмин бошанд ва ба таври муқаррарӣ ақибнишинӣ кунанд.
Холид 43 ҷангро ҷангидааст. Ин генерал дар таърих яке аз камтаринҳоест, ки дар ҷанг мағлуб нашудааст. Маъруф бо пирӯзӣ дар ҷанги ҳалкунандаи Ямама ва найрангҳои дар ҷангҳои ал-Валоҷ ва Ярмук истифодашуда. Вай ҳеч гоҳ нишастан дар дифоъро дӯст намедошт, вай зарбаи аввалро афзалтар донист ва душманро ба ҳайрат овард. Қӯшунҳои ӯ ҳамеша бо ҳаракат, дағалӣ ва нотарсӣ фарқ мекарданд.
Солҳои 632—633 Холид ибни Валид роҳи қабилаҳои саркашро, ки халифа Абӯбакр сар карда буд, ба итмом расонд ва Мусайлима ва ҳамаи ҳаммаслакони ӯро нест кард. Сипас бо Форс ва Византия ҷангид.
Фармондеҳ дар шаҳри Ҳумси Сурия дафн карда шуд. Дар болои ҷои дафнаш масҷиди бузурги боҳашамат сохта шуда буд, ки номаш бо номи ӯ гузошта шудааст. Ҳангоми амалиётҳои ҷангӣ дар қаламрави шаҳри куҳнаи Ҳумс, ки тақрибан ду сол аз ҷониби нерӯҳои мусаллаҳи Сурия аз ҷониби оппозисиюн баргузор гардид, масҷид як қатор зарари ҷиддӣ, вале на фоҷиабор гирифт.
Як моҳ пас аз хуруҷи нерӯҳои мусаллаҳи оппозисиюн аз маҳаллаҳои шаҳри куҳна, ки дар ихтиёри онҳост, вазири моликияти ҷомеаи мусалмонони Сурия эълом дошт, ки аз президенти Сурия Башор Асад фармон гирифтааст, ки ҳарчи зудтар масҷиди таърихии Холид ибни Валид дар шаҳри Ҳумсро барқарор кунад.

Эзоҳ
----

1. 1 2  *Али-заде А.* Халид ибн Валид (рус.) // *Исламский энциклопедический словарь* — М.: Ансар, 2007. — ISBN 978-5-98443-025-8
2. ↑  Халид (рус.) // *Энциклопедический словарь* — СПб.: Брокгауз — Ефрон, 1903. — Т. XXXVII. — С. 9.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️  Гузариш ба унсури Викидода  Фарҳангҳо ва донишномаҳо | 
* Большая датская
* Большая норвежская
* Брокгауза и Ефрона
* Ислама (1 изд.)
* Ислама (2 изд.)
* Исламский энциклопедический
* Итальянская
* Ларусса
* Литовская универсальная
* Britannica (онлайн)
* De Agostini
* TDV İslam Ansiklopedisi
* Treccani

 |
| 

| Дар феҳристҳои китобшинохтӣ |
| --- |
| 
* GND: 118896083
* ISNI: 0000 0000 8976 3792
* J9U: 987007313421605171
* LCCN: n81039007
* LIBRIS: xv8bdb0g0qj9djn
* SUDOC: 074538977
* VIAF: 37714684
* WorldCat VIAF: 37714684

 |

 |
**Ғуломов Хол Сафарович** (15 июли 1929 ноҳияи Данғара, вилояти Кӯлоб, ҶШС Тоҷикистон — 20 июли 2017, шаҳри Твер, Русия) — ходими фарҳанг. Корманди хидматнишондодаи маданияти ҶШС Тоҷикистон (1964).

Зиндагинома
-----------

Хатмкардаи Техникуми маданӣ-равшаннамоии Куктош (ҳоло Коллеҷи фарҳанги Ҷумҳурии Тоҷикистон ба номи П. Буйдоқов; 1949), Институти давлатии китобхонашиносии Маскав (ҳоло Институти давлатии фарҳанги Маскав; 1953). Фаъолияти кориашро дар наврасӣ аз к-зи «Ситораи Сурх»-и шӯрои деҳоти Ёхсуи н. Данғара оғоз кардааст. Табелчии колхозизи «НКВД»-и шаҳри Норак (1944-46), муовини сардор (1953-57), сардори раёсати муассисаҳои маданиву маърифатии Вазорати маданияти ҶШС Тоҷикистон (1957-64), директори Театри давлатии академии драмаи ба номи А. Лоҳутӣ (1964-67), Осорхонаи муттаҳидаи ҷумҳуриявии таъриху кишваршиносӣ ва санъати тасвирии Тоҷикистон ба номи К. Беҳзод (1967-89). Аз соли 1989 дар нафақа буд. Дар эҳё, таъсис ва сохтмони театрҳо, хонаҳои маданият, китобхонаҳои пойтахт ва шаҳру навоҳии ҷумҳурӣ бевосита ширкат кардааст.

Ба шеъру шоирӣ низ шуғл варзида (аз 1950), бо тахаллуси «Рамзӣ» ва «Ниҳонӣ» шеър мегуфт. Намунаи ашъораш аз солҳои 70 садаи XX дар матбуоти даврӣ («Маориф ва маданият», «Ҷавонони Тоҷикистон») чоп шудаанд. Доираи мавзӯъҳои ашъораш меҳру садоқат ба ватан, ваҳдат, муҳаббат ва ғ-ро дар бар мегиранд. Яке аз шеърҳояшро («Соҳили дарё хуш аст») Иброҳим Кобулиев оҳанг баста, сурудааст. Дар ҳайати Театри давлатии академии драмаи ба номи А. Лоҳутӣ ба Афғонистон (1964), Ӯзбекистон (1966) сафари ҳунарӣ кардааст. Депутати Шӯрои депутатҳои халқи шаҳри Душанбе (1965).

Ҷоизаву медалҳо
---------------

Аълочии маданияти ИҶШС (1964). Бо Грамотаҳои Фахрии Президиуми Шӯрои Олии ҶШС Тоҷикистон (1954, 1957, 1960, 1963), Шӯрои Олии ҶШС Туркманистон (1959), Грамотаи Фахрии КМ ҲК ҶШС Ӯзбекистон (1966), медалҳои «Барои наҷоти ғарқшаванда» (1959), «Барои меҳнати шоён. Ба муносибати 100-солагии рӯзи таваллуди В. И. Ленин» (1970), «Барои меҳнати шоиста», «Ветерани меҳнат» ва чандин ифтихорномаи ҷумҳуриҳои шӯравӣ сарфароз гардидаст.

Осор
----

* Шукуфаҳои умедбахш. Д.1973;
* Боли ишқ. Д. 2009, 2010.
**Бурҳон Тӯраев** (1909, гузари Гӯри мири шаҳри Самарқанд — 3 июни 1989, Душанбе) — ҳунарпеша ва сароянда. Ҳунарпешаи хизматнишондодаи ҶШС Тоҷикистон (1939).
Курси нӯҳмоҳаи муаллимтайёркунии Самарқандро хатм намудааст (1929). Актёри театри драмаи ба номи Ҳамза Ҳакимзодаи шаҳри Тошканд (1929—1930), Театри давлатии ӯзбекии «Ленин йӯли»-и шаҳри Самарқанд (1931—1932), Театри халқии ш. Панҷакент (1933-35), ҳунарпеша ва сарояндаи Театри давлатии академии опера ва балети ба номи Садриддин Айнӣ (1936—1959).

Эҷодиёт
-------

Бурҳон Тӯраев дар саҳнаи Театри давлатии академии опера ва балети ба номи Садриддин Айнӣ якчанд симоҳои барҷаста офаридааст: Султонбек («Аршин мололан»-и Ӯ. Ҳоҷибеков, 1938), Иброҳим («Гулсара»-и К. Яшин ва М. Муҳаммадов, 1938), Бобои осиёбон («Лола»-и Сергей Баласанян ва С. Ю. Урбах, 1939) ва ғ. Аввалин иҷрокунандаи нақши Восеъ дар нахустин операи тоҷ. — «Шӯриши восеъ»-и Сергей Баласанян(1939), Кова («Коваи оҳангар»-и Сергей Баласанян, 1941), Қароботур, Бурҳон («Тоҳир ва Зӯҳро», «Арӯс»-и Александр Степанович Ленский, 1944,1946), Заретский («Евгений Онегин»-и П. И. Чайковский, 1946). Синига «Кармен»-и Ж. Бизе, 1948), Акрам («Пӯлод ва Гулрӯ»-и Шарофиддин Сайфиддинов, 1957) ва ғ.

Дар ду балет низ нақшҳои асосиро бо услуби пантомима бозидааст: Гирей («Фаввораи Боғчасарой»-и Б. Асафйев, 1945) ва Командор («Лауренсия»-и А. А. Крейн, 1952).

Эзоҳ
----

1. ↑  Аслҳо ва наслҳо. — Душанбе,2013. — С.123.

Пайвандҳо
---------

* Cомонаи Театри давлатии академии опера ва балети ба номи Садриддин Айнӣ
**Бурёбофӣ** (порсӣ:  بریابافی ) – як навъ ҳунари анъанавии мардумӣ мебошад, ки то ба имрӯз дар баъзе навоҳии кишвар боқӣ мондааст. Устои ин ҳунарро *бурёбоф (ҳасирбоф)* меноманд. Бурё аз поячӯби шикастаи най бофта мешавад. Поячӯби хушки найро аз найзор ба андозаи 180 см – 2 м даравида, баргҳои онро ҷудо карда, бо асбоби кордмонанд найчӯбро ба ду парра ҷудо мекунанд. Сипас онро бо кӯба кӯфта, мешикананд. Дар натиҷа пораҳои дарозрӯяи тунук ҳосил мешавад, ки онро ба тарзи панҷара мебофанд. Канораҳои бӯрёро бо миқрози махсус бурида, росткунҷа менамоянд. Андозаи бурё маъмулан 1 м ба 1,5 м, баъзан андаке калон ё хурдтар аз ин мешавад.

Бурё дар гузашта яке аз ашёи муҳими рӯзгор буд, ки онро ба фарши хона барои нам накашидани гилем, қолину палос аз таги онҳо паҳн мекарданд. Ҳангоми бомпӯшӣ дар хонаҳои анъанавии деҳот низ бурёро истифода мебаранд. Бурёро ба болои васса тунук хобонида, аз болояш андова мекунанд, ё хок мерезанд. Дар гузашта бурёро ҳамчун гилем низ истифода мебурданд. Дар деҳаҳо ҳоло ҳам бурёро дар хонаҳои суннатӣ истифода мебаранд.

Адабиёт
-------

* Ершов Н.Н. Домашныие промыслы и ремесла // Таджики Каратегина и Дарваза. – Душанбе, Вып. 1, 1966;
* Ершов Н.Н. Каратаг и его ремесла. – Душанбе, 1984.
* Турсунов Н. Из истории городского ремесла северного Таджикистана (Ткацкие промысли Ходжента и его пригородов в конце XIX – начале XX вв.). – Душанбе, 1974

Нигаред низ
-----------

* Бурё

Эзоҳ
----

1. ↑  Д. Раҳимов. Касбу ҳунарҳои анъанавии тоҷикон. – Душанбе, 2014. – С. 25 - 26.
2. 1 2  Бурёбофӣ/Д. Раҳимов. Донишномаи фарҳанги мардуми тоҷик. Ҷилди I (А-М).– Душанбе, 2015. – 668 с. (тоҷ.) ISBN 978-99947-33-79-8
**Баҳобозор** ё **Бурсҳои авроқи баҳодор** - бозори расмӣ ва созмонёфтаи сармоя аст ки дар он харид ва фуруши саҳоми ширкатҳо ва авроқи баҳодор таҳти завабит, қавонин ва муққарароти хосе анҷом мешаванд. Таъйини қиммати саҳом дар бурс, бар асоси ариза ва тақозо сурат мегирад. Дар бурси авроқи баҳодор, як сармоягузор метавонад бо сармояи ҳарчанд кӯчаки худ, дар ширкатҳои пазируфташуда дар бурс сармоягузорӣ намояд. Сармоягузорони бурс барои харид ва фуруши саҳом мебоист ин корро аз тариқаи ширкатҳои коргузори бурс анҷом диҳанд.

Ҷусторҳои вобаста
-----------------

* Бурс
* Бурси коло
* Ширкати коргузории бурс

Бозорҳои бурс
-------------

* Бурси авроқи баҳодори Теҳрон
* НАЗДАК
* Бозори бурси Ню Йорк
* Бурси авроқи баҳодори Тайван
* Форекс

Манобеъ
-------

* Ҳиссагузии Википедиа, «بورس اوراق بهادار (Бурси авроқи баҳодор)», Википедияи форсӣ, донишномаи озод (Мушоҳида дар 05 Июн 2011).