recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Гармония** (юн. harmonia — алоқа, мавзунӣ, мутаносиби, ҳамоҳангӣ), рабти мавзун ва мувофиқати ҷузъҳои дохиливу берунии асари мусиқӣ:

1)Як соҳаи асосии воситаҳои ифода дар мусиқиест, ки ба муттаҳидии қонунии ладҳо (пардаҳо) дар шакли ҳамовозӣ, ба алоқаи байни ҳамовозиҳо ва ҳаракати мавзуни пайдарпайи онҳо асос ёфтааст. Шакли асосии ҳамовозӣ аккорд ва навъҳои он — консонанс ва диссонанс мебошад. Асоси ҳамовозиро муносибату мувофиқати овозу ладҳо (пардаҳо) ташкил медиҳад. Ҳамовозӣ дар ҷараёни харакати садоҳо дар мусиқии бисёровоз (гомофония, полифония) ба вуҷуд меояд. Дар ин гуна мусиқӣ (одатан ба овозҳои болоӣ) ҷӯрии гармонии овозҳои дигар ҳамроҳӣ мекунад. Дар ниҳоди ҳар як оҳанг имкони чунин ҳамовозӣ вуҷуд дорад ва ҳамовозӣ (гармонизатсия) ба ҳамин асос ёфтааст.

2)Номи доираи аккордҳо ва ё ҳамовозиҳои фасеҳу ифоданок, ки ба ягон асари мусиқӣ ё асари як композитор хос аст (мас. Гармонияи гуворо, Гармонияи дағал, Гармонияи классикӣ, Гармонияи Скрябин ва ғайра).

3)Як қисми назарияи мусиқӣ, таълимот оид ба сохти дурусту мутаносиби ҳамовозиҳо дар илми композитсия.

4)Курси таълимӣ барои хонандагони коллеҷҳо ва донишҷӯёни мактабҳои олии мусиқӣ.

5)Дар санъати меъморӣ ва тасвирӣ таносуби мавзун ва рабти комили ҳамаи унсурҳои мусаввара ё тарҳи бино (аз рӯйи шаклу андоза, ранг, мақом ва ғайра).

Гармония воситаи асосии шаклофаринист. Муҳимтарин воситаи зуҳуроти муваққатии Гармония дар асари мусиқӣ ҳаракати овоз мебошад. Гармония мусиқиро мукаммал, ҷараёни мусиқиро пурқувват карда, ба он нафосати зиёде мебахшад.

Таърих
------

Мавҳуми илмии Гармония дар замонҳои қадим (асрҳои 6-4 то м.) ба Аристоксен, Фисоғурас (Пифагор) ва дигарон маълум буд. Ташаккули Гармонияи бисёровоз дар асрҳои IX—X муҳимтарин давраи таҳаввули тафаккури мусиқии Аврупо мебошад. Дар асри XIV барои Гармонияи бисёровозаи классикӣ замина муҳаё гардид. Гармония дар асрҳои XVII—XIX равнақ ёфт. Муаллифони машҳуртарин рисолаву таҳқиқот оид ба Гармония дар аврупо: У.Одингтон (1316), Ҷ. Сарлино (1558), М. Марсенн (1637), Н. П. Делетский (1680), Ж. Д. Рамо (1726), Х. Руман (1893), Х. Шеккер (1906), Б. Л. Яворский (1908), Ю. Н. Холопов (1988).

Гармонияро композиторони тоҷик дар мусақияшон васеъ истифода бурдаанд. Беҳтарин асарҳои композиторони тоҷик Гармония ва фосилаҳои ба мардуми Шарқ хосро таҷассум кардаанд. Омӯзиши Гармонияи оҳанг дар курси Гармония дар муассисаҳои таълимии мусиқӣ дарс дода мешавад.

Эзоҳ
----

1. ↑  Обидпур Ҷ. Луғатномаи тафсирии мусиқӣ / зери назари Б.Қобилова. — Душанбе: Аржанг, 2019. — С.95. — 480 с. ISBN 978-999-47-43-90-2(тоҷ.)
**Саттор Субҳонов** (*Субҳонов Сатторхон Соҳибович*; зод. 2 сентябр 1952, Сомониён) — ҷарроҳи ҷоғу рӯй, номзади илмҳои тиб (1987), дотсент (1994), ҷарроҳи тахассуси дараҷаи олӣ, Аълочии тандурустии Ҷумҳурии Тоҷикистон (2005). Профессори фахрии Донишгоҳи давлатии тиббии Тоҷикистон (2019).

Зиндагинома
-----------

Хатмкардаи факултаи стоматологияи Донишкадаи тиббии ба номи Н. И. Пирогови шаҳри Одесса (1975). Ординатор ва мудири шӯъбаи стоматологияи Беморхонаи клиникии шаҳрии № 5 (1975—1978), ординатори клиникӣ (1979—1980) ва ассистенти кафедраи ҷарроҳии стоматологии ДДТТ (1980—1983), аспиранти Пажӯҳишгоҳи марказии стоматологии шаҳри Маскав (1983—1986), ассистенти кафедраи ҷарроҳии стоматологӣ (1986—1989), ассистент ва дотсенти кафедраи стоматологияи кӯдакон (1989—1998), мудири кафедраи ҷарроҳии ҷоғу рӯй ва стоматологияи кӯдакон (аз с. 1998), ҳамчунин декани факултаи стоматологии ДДТТ (2000—2003), сардори идораи захираҳои кадрӣ ва илми дастгоҳи марказии Вазорати тандурустии ҶТ (2003—2005), декани факултаи стоматологияи ДДТТ (2005—2009), сардори Маркази бозомӯзӣ ва такмили ихтисос (2009).

Дар ташкил намудани Маркази ҷумҳуриявии табобати нақси модарзодӣ ва ғайримодарзодии ҷоғу рӯи кӯдакон ва наврасон, ки минбаъд ба шӯъбаи ҷарроҳии ҷоғу рӯи кӯдакон ва наврасони Беморхонаи клиникии ҷумҳуриявии № 3 (ҳоло Маркази миллии тиббии ҶТ) табдил дода шуд, саҳми арзанда гузоштааст. Бо ташаббуси Сатторхон Субҳонов ҳамчунин дар беморхонаи мазкур Маркази ҷарроҳии ҷоғу рӯи калонсолон таъсис ёфт. Иштирокчии анҷуману конфронсҳои байналмилалӣ оид ба таҳсилоти олии тиббӣ дар шаҳрҳои Москва, Санкт-Петербург, Каунас, Остона, Бишкек. Солҳои 1976 ва 1978 дар шаҳрҳои Ленинград ва Москва такмили ихтисос кардааст. Узви раёсат ва Шӯрои олимони ДДТТ, узви ҳайати мушовараи Вазорати тандурустии ҶТ буд. Муовини раиси Ассотсиатсияи стоматологҳои ҶТ (аз 2006) ва раиси Шӯрои олимони факултаҳои стоматологӣ, фармасевтӣ ва ҳифзи тандурустии ҷамъиятии ДДТТ (аз 2008).

Хонавода
--------

Сатторхон Субҳонов соҳиби як духтар — Гулнора (зод. 1980) ва як писар — Мубориз (зод. 1990) мебошад.

Фаъолияти илмӣ
--------------

Муаллифи зиёда аз 90 таълифоти илмӣ, 6 тавсияи методӣ ва 22 пешниҳоди навоварӣ. Таҳти роҳбарии ӯ 3 нафар рисолаи номзадӣ дифоъ намудааст.

Эзоҳ
----

1. ↑  С.С. Субҳонов ва О. Хусаинов - профессорони фахрии донишгоҳ. *tajmedun.tj*. 14 май 2022 санҷида шуд. Баргирифта аз сарчашмаи аввал 22 сентябри 2021.

Сарчашма
--------

* Донишгоҳи давлатии тиббии Тоҷикистон. Энсиклопедия. — Д.: СИЭМТ, 2009. — С. 484. — 575 с. — ISBN 978-99947-33-22-4.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️  Гузариш ба унсури Викидода  Вебгоҳҳои мавзӯъӣ | 
* Scopus

 |
| Дар феҳристҳои китобшинохтӣ | 
* eLibrary.ru: 1042057

 |
**Ало** — кӯл дар Тоҷикистон, қаторкӯҳи Зарафшон, дар саргаҳи деҳаи Зиндон (шохоби дарёи Киштут ҳавзаи дарёи Зарафшон). Масоҳаташ 0,32 км². Аз соли 1918 дар натиҷаи кандашавии кӯҳ ва банд шудани водии деҳаи Зиндон пайдо шудааст. Манбаи об пирях ва барфҳои доимӣ мебошад. Аз назди кӯл аз водии дарёи Киштӯд ба Искандаркӯл пайроҳаи сайёдон мегузарад. Топоними Ало ба гурӯҳи гидронимҳо мансуб буда, аз нигоҳи баромад мутааллиқи забони тоҷикӣ аст ва маънояш дар баланди воқеъ будани чизе аст.

Нигаред низ
-----------

* Ҳафткӯл
* Марғзор (кӯл)

Эзоҳ
----

1. ↑  Ҳомидов Д. Р. Таҳқиқи забоншиносии гидронимҳои мавзеъҳои таърихии тоҷикнишин/Рисолаи докт. илми филол. — Душанбе, 2018. — С. 122. — 470 с.(тоҷ.)

|  |  |
| --- | --- |
| Тоҷикистон | *Ин мақолаи нопурра аз ҷуғрофияи Тоҷикистон мебошад.Шумо метавонед бо пурра кардани ин ба Википедия кумак кунед.* |
|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
|

**Аломатҳои ҷинсӣ** — маҷмӯи аломатҳое, ки мансубияти ҷинсии организмро муайян месозанд.

Аломатҳои ҷинсӣ якумин, дуюмин (биологӣ) ва сеюмин (гендерӣ) мешаванд. Аломатҳои ҷинсии якумин ва дуюмин ирсӣ буда, сохтори онҳо ҳанӯз дар ҳуҷайратухми бордор ниҳода шудааст. Инкишофи баъдии аломатҳои ҷинсӣ бо иштироки гормонҳо рух медиҳад. Аломатҳои ҷинсии сеюмин тафовутҳои равонӣ ва иҷтимоию фарҳангиро дар назар доранд. Масалан, дар Шотландия либоси миллии мардҳо килт (юбка) аст, ҳол он ки дар дигар кишварҳо он як ҷузъи либоси занона мебошад.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* Аломатҳои ҷинсӣ // А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2021, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.
«**Ёдгори Зарирон**» — рисолаи ҳамосӣ ва мазҳабии кӯтоҳе аст дар асл ба забони портӣ ва зоҳиран насри тавъам бо шеър будааст, чун дар хилоли он, вожагон, таркибот ва сохторҳои портиро метавон дид, аммо ба сурати кунунӣ он ба хатт ва забони порсиг аст. Ин матн, ки дар соли 500 мелодӣ ё каме дертар навишта шудааст, қадимитарин достони паҳлавонӣ аст, ки ба забонҳои эронӣ боқӣ мондааст. Матн дорои 114 банд матни аслӣ ва 7 банди поённавишт аст, ки сафаҳоти 1 то 17 маҷмӯъаи мутуни паҳлавиро ба худ ихтисос додааст. Ин матн дар баъзе аз дастнависҳо «Шоҳномаи Гуштосп» низ номида шудааст.

Эзоҳ
----

1. ↑  آموزگار، ژاله (۱۳۹۲). یادگار زریران. تهران: معین. صص. ۶. شابک ۹۷۸-۹۶۴-۱۶۵-۰۹۰-۴.
**Ёвонсӯ** — дарёчаест, ки аз қаламрави ноҳияҳои тобеи ҷумҳурӣ ва вилояти Хатлони Тоҷикистон мегузарад. Сохили рости дарёи Вахш мебошад. Бузургтарин шохобҳо Ишмасой, Норинсӯ, Даҳанасӯ, Меркесӯ, Қайнарбулоқ мебошанд. Дар поёноб дарёро Шурдарё меноманд. 

Дарозӣ - 102 км. Масоҳати обанбор 1190 км² мебошад. Шумораи шохобҳои дарозиашон камтар аз 10 км, ки дар ҳавзаи Ёвансӯ ҷойгиранд, 66 адад, дарозии умумии онҳо 147 км мебошад. Баландии миёнавазни обкашӣ 1400 м. Коэффитсиенти ҷараёни дохили солона 0,04 мебошад. Моҳе, ки даври аз ҳама калонро мегирад, апрел аст. 3% ҷараёни солона дар давраи аз июл то сентябр рост меояд. Намуди ғизогирӣ - барфу борон. Дар соҳили дарё маҳалҳои аҳолинишин - Чорроҳа, Қуймот, Ҳасанӣ, Чароғчӣ, Оҳуҷар, Озодӣ, Ёвон, Чоргул, Тағойобод ва Озодии Шарқ ҷойгиранд.
.

Эзоҳ
----

1. ↑  *Озодагон* — Ғарқшавии 9 шаҳрванд дар як рӯз ва ҳушдори ВКД Бойгонӣ шудааст 24 июли 2018  сол.(тоҷ.)

Пайвандҳо
---------
**Ёдгориҳои манқул** – ёдгориҳое мебошанд, ки аз ҷое ба ҷое кӯчонидан мумкин нест.

Ба ёдгориҳои манқул дохил мешаванд: лавозимоти рӯзгор, аслиҳа, сарулибос, нақшу нигори ороишӣ, маснуоти заргарӣ, кулолгарӣ, оҳангарӣ, боқимондаҳои ашё ва лавозимоти дар натиҷаи ковишҳои бостонӣ ошкоргардида ва ғайраҳо. Ин ёдгориҳо бояд аҳамияти таърихӣ, илмӣ, фарҳангӣ ва эстетикӣ дошта бошанд.

Ёдгориҳои манқул асосан дар осорхонаҳо, намоишгоҳҳо ҳифз гардида, тавассути экспозитсияҳо ба маърази тамошо гузошта мешаванд. Бо истифода аз ёдгориҳои манқул намоишҳои сайёр дар таълимгоҳҳо, муассисаҳои фарҳанг, корхонаву ташкилотҳо ташкил намудан мумкин аст.

Нигаред
-------

* Ёдгориҳoи ҷамъиятӣ
* Ёдгориҳои бостонӣ,
* Ёдгориҳои хусусӣ,
* Ёдгориҳои ғайриманқул,
* Ёдгориҳои маҳаллӣ,
* Ёдгориҳои меъморӣ,
* Ёдгориҳои таъриху фарҳангва диг.

Адабиёт
-------

1. ↑  Қодиров Ф.С. Захираҳои туристӣ: ёдгориҳои фарҳангӣ - таърихӣ ва табии. - Душанбе, 2012, с. 20.
**Аломатҳои топографӣ** — аломатҳои шартии хаританависӣ, ки тарҳ, андоза, мавқеъ, алоқамандии фазоиву мантиқии объектҳои маҳал, инчунин баъзе тавсифоти миқдорию сифатии онҳоро ифода мекунанд. Аломатҳои топографӣ аслӣ ва нисбӣ буда, ба гурӯҳҳои зерин ҷудо мешаванд: биноҳо, роҳҳои ҳамл (интиқоли лӯлаҳои газ, нефт, об ва ғайра) ва нақлиётӣ (роҳҳои автомобилгард, роҳҳои оҳан), киштзор, рустанӣ, хок (замин). Истифодаи аломатҳои топографӣ дар ҳама мавридҳои нақшабардорӣ ҳатмист. Аломатҳои топографӣ аз қисми графикӣ (тасвирӣ) бо нақша ва тавзеҳи он бо матн иборатанд.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — 608 с. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2021, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.
**Шаҳмар Аҳмадов** (*Аҳмадов Шаҳмар Абдулӯғлӣ*; 3.4.1935, шаҳри Хуҷанд — 12.11.1987, ҳамон ҷо) — доктори илмҳои физика ва математика (1978) — Аълочии маорифи Тоҷикистон.

Зиндагинома
-----------

Баъди хатми ИДПЛ ба номи С. М. Киров (1955) ба аспирантураи Донишгоҳи давлатии Озарбойҷон фиристода шуд (1960-63). Аҳмадов пас аз хатми аспирантура дар соҳаи муодилаҳои дифференсиалӣ рисолаи номзадӣ дифоъ кард. Сипас дар вазифаҳои муаллим, муаллими калон (1964-72) — дотсент, мудири кафедраи математикаи олӣ (1972) — мудири кафедраи таҳлили риёзӣ ва назарияи функсияҳои ИДПЛ ба номи С. М. Киров (аз соли 1975 то охири умр) фаъолият дошт. Аҳмадов бори аввал дар назди донишкада мактаби физикон ва риёзидонони ҷавонро ташкил кард, ки барои тарбияи олимони ҷавон мусоидат намуд. Аҳмадов дар соҳаи назарияи функсияи умумикардашуда ва назарияи операторҳои дифференсиалӣ, ки дар физикаи муосир васеъ татбиқ мешаванд, таҳқиқот анҷом додааст. Ӯ оид ба масъалаҳои гузориш ва масъалаҳои физикаи математикӣ дар соҳаи функсияҳои умумишуда, назарияи масъалаҳои канорӣ, аз ҷумла масъалаҳои Гурса, Коши, муодилаҳои сустгиперболии функсияҳои умумикардашудаи тартибашон беохир низ таҳқиқот анҷом дода, зиёда аз 20 асари илмӣ таълиф намудааст. Натиҷаҳои таҳқиқоти ӯ дар ҳудуди ИҶШС ва хориҷа маълум гашта, асарҳояш дар нашрияҳои ватанӣ ва хориҷӣ ба табъ расидаанд.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — 664 с. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.
**Ҷеймӣ Бартлетт** (тав. 9 июли 1966 дар Майденҳед, Беркшир, Англия, Подшоҳии Муттаҳида — дарг. 23 майи 2022)  — ҳунарманди Африқои Ҷанубӣ буд. Вай дар байни солҳои 2007 ва 2019 барои тамошобинони васеи миллӣ барои *нақшаш Дэвид Ҷенаро* дар силсилаи телевизионии *Rhythm City* маъруф буд.

Ҳаёт
----

Барлетт 9 июли соли 1966 дар Майденхед таваллуд шудааст.  Вай дар Донишгоҳи Кейптаун дар бахши сухан ва драма таҳсил кардааст. Ӯ инчунин бо Питер Бридҷмонт дар Мактаби нақшофарии Театри Крисалис дарсҳои нақшофарӣ гирифтааст. Ӯ бо ҳунарпешаи Африқои Ҷанубӣ Камилла Валдман издивоҷ карда буд. Ҳарду як писар доранд.  Дар театри Маркет-Театр ба ҳайси актёри саҳна кор кардааст. Ӯ инчунин дар намоишномаҳо дар Ҷашнвораи санъати Grahamstaun ва дар намоишномаи театрии Швейтсария *The Fire Raisers* иштирок дошт.

Аз солҳои 1980-ум ӯ дар филмҳои *амрикоӣ нақшҳои дуюмдараҷаро* *ба* *ӯҳда* *гирифт.* Соли 1999 ӯ дар баробари Шон Бин дар филми *Браво Ду сифр - паси душман нақш бозид*. Дар соли 2004 дар филми телевизионии *12 рӯзи даҳшат* дар нақши *Майкл Шлейсер* дида шуд. Ӯ ҳамчунин дар ҳамон сол дар филми *"Ганги сурх - Ҳақиқат ба озодӣ мебарад* "бо нақши *Дирк Ҳендрикс* яке аз нақшҳои асосии филмро ба ӯҳда гирифт. Дар соли 2007 ӯ дар филми *триллери* "Турф" ҳамчун шикорчӣ *Кроуфорд* нақш бозид. Вай дар силсилаи телевизионии *Rhythm City* байни солҳои 2007 ва 2019 дар 3078 эпизод нақши асосии марди *Дэвид Ҷенароро* тасвир кардааст. Нақши занро Пам Эндрюс тасвир кардааст. То соли 2019, ин силсилафилм бо дигар аъзоёни асосии ҳунарманд идома ёфт. Дар соли 2013 ӯ дар филмбардории тарҷумаи ҳоли Нелсон Мандела *Мандела - Роҳи дароз ба сӯи озодӣ* кор кардааст. Кори у дар кино ва телевизион ду ҳазор спектаклро дарбар мегирад.

Бартлет дар ҷоизаҳои филм ва телевизиони Африқои Ҷанубӣ се ҷоиза гирифт ва дар ҷоизаҳои NTVA Avanti дар соли 2001 соҳиби ҷоиза шуд.

Ҷейми Барлетт рӯзи 23 майи соли 2022 дар синни 55-солагӣ даргузашт.

Филмнома
--------

* 1987: *American Ninja 2: The Confrontation)*
* 1988: *Big Game)*
* 1988: *Hold My Hand, I’m Dying)*
* 1989: In the Name of Blood
* 1989: Screen Two (силсилафилм, қисми 7x06)
* 1990: The Sandgrass People
* 1990: The Avenger
* 1990: American Fighter 4
* 1991: Sweet 'n Short
* 1996: Warhead
* 1996: Homeland (силсилафилм)
* 1997: Ernest in Afrika
* 1998: The Sexy Girls
* 1999: Bravo Two Zero
* 2003: *Beyond Borders*
* 2004: 12 Days of Terror (силсилафилм)
* 2004: Red Dust
* 2004: Swansong for Charlie
* 2006: Avenger (силсилафилм)
* 2007: Prey
* 2007–2019: Rhythm City (силсилафилм, 3078 қисм)
* 2010: *White Lion*
* 2013: *Mandela: Long Walk to Freedom*
* 2013: Nothing for Mahala

Эзоҳ
----

1. ↑
2. 1 2  IMDb: Biografie Jamie Bartlett, abgerufen am 10. Dezember 2021.
3. ↑  TVSA article on personal life, abgerufen am 10. Dezember 2021. (Englisch)
**Антрахинон** — як навъ пайвасти органикӣ. Кристаллҳои зарди равшан ҳосил мекунад; ҳарорати гудозишаш 286°С, ҳарорати ҷӯшиш — 382°С; дар нитробензол, анилин ва толуоли гарм нағз ва дар бисёр ҳалкунандаҳои дигар бад ҳал мешавад. 

Антрахинонро аввалин бор химики франсавӣ О. Лоран соли 1840 дар натиҷаи таъсири кислотаи нитрат ба антратсен ҳосил кардааст. Дар саноат ба сифати оксидкунанда бихромат ва кислотаи сулфатро истифода мебаранд. Антрахинон дикетони ароматист. Онро дар натиҷаи таъсири ҳамдигарии ангидриди кислотаи фталат ва бензол дар иштироки хлориди алюминийи беоб низ ҳосил кардан мумкин аст. Антрахинон барои истеҳсоли рангубори антрахинонӣ ашёи хом мебошад.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Антрахинон // А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2021, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.

Шаблон:Organic-compound-stub

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️  Гузариш ба унсури Викидода  Фарҳангҳо ва донишномаҳо | 
* Большая каталанская
* Большая норвежская
* Большая российская (старая версия)
* Кирилла и Мефодия

 |
| Дар феҳристҳои китобшинохтӣ | 
* GND: 4142630-7

 |
**Ану́бис** (**Инпу**) — яке аз худоҳои миллии Мисри Қадим.

Дар Мисри Қади Анубис худои фавтидагон, нигоҳдорандаи дахма ва мадфуншудагон ҳисоб меёфт. Мумиёро барои нигоҳдории фиръавнҳо гӯё маҳз бо ёрии Анубис месохтаанд. Дар таърихи дини мисриёни қадим маҷмӯаи навиштаҷоте бо номи «Китоби фавтидагон» аҳамияти хосае дошт, ки баъди марг бо ҳамроҳии фавтида дар қабр мегузоштанд. «Китоби фавтидагон» аз чанд қисмати гуногун иборат буда, дар он сурудҳои охиратӣ ва роҳҳои мумиёкунӣ дар охират дарҷ ёфта буданд. Дар яке аз бобҳои «Китоби фавтидагон» навишта шуда буд, ки рӯҳи фавтида дар охират дар ҳузури қозигии Анубис худро сафед карда мегуфт, ки «Ман чизе маҳкумкунандаи худоёнро содир накардаам. Ман мусоидат накардаам, ки хоҷаам ғуломашро биранҷонад. Ман ӯро маҷбур накардаам, ки гурусна нигоҳ дорад. Ман ашки касеро нарехтаам. Ман касеро қатл накардаам». Ҳамчунин як боб дар бораи саёҳати фавтида дар киштии тилоии худои олии миллату давлати мисриёни қадим — Ра сабт шуда буд. Баъди марг гуноҳ ва савоби фавтида дар шоҳидии Анубис баркашида мешуд.

Эзоҳ
----

1. ↑  Кто такой : Анубис дар YouTube

Адабиёт
-------

* Анубис / А. Комилӣ // А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2021, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.
Шермард — яке аз кӯҳантарин ҳайкали машҳур. 40 ҳазор сол
**Антропоморфи́зм** (фр. anthropomorphisme аз юн. ανθρωπος — инсон, μορφή — намуд, симо, шакл) — мушобиҳа ба ҳодисаҳои табиат ва мавҷудоти хаёлӣ нисбат додани сифатҳои инсонӣ.

Ҷаҳонбинӣ
---------

Антропоморфизм шакли ибтидоии ҷаҳонбинӣ мебошад ва бештар дар тасаввурот дар бораи Худоҳо мушоҳида мешавад. Инсони ибтидоӣ ва дар ҷамъиятҳои синфӣ аз маълумот маҳрум ва таҳти истисмор монда, бинобар содалавҳӣ ва нафаҳмидани моҳияти аслии падидаҳои табиат ва ҷамъият сабаби онҳоро ба мавҷудоти бофтаи хаёлаш, ки онҳоро дар шакли инсони пурқудрат ва фавқуттабиӣ тасаввур мекард, мутааллиқ медонист. Ҳиндиён, мисриён, бобулиён, юнониён, суриёниҳои қадим худоҳоро дар шаклҳои мушобеҳ ба одам тасаввур менамуданд. Фарқи худоҳои юнони бостонӣ аз инсон дар ин буд, ки онҳо беҳад пурқудрат ва фанонопазир буданд. Юнониҳои бостон худоҳои худро ҳамчун мардон ва занони зебову мавзун муҷассам мекарданд. Антропоморфизм дар динҳои буддоӣ ва масеҳият бештар назаррас буда, дар динҳои яҳудӣ ва ислом ба мушобаҳа нисбатан камтар роҳ додаанд.

Баъзе антропоморфизмро ба дини ислом низ хос медонанд ва истинод бар ин доранд, ки дар Қуръон омадааст Худо дорои даст аст, мебинад ва мешунавад ва ғайра Муфассирони ислом ақидаҳои ба Худои таъоло нисбат додани даст, чашм, рӯй ва ғайраро, ки дар Қуръон омадааст, ба он тавре, ки ба тассавуроти одӣ ва сатҳӣ хос аст, рад мекунанд. Ҳамзамон бо инкишофи илму тамаддун ва ошкортар шудани сустиҳои дин ва хилофи ақл будани усули он назариётчиёни мазҳабҳои мухталиф кӯшидаанд, то ки динҳоро аз хислатҳои мушобиҳан дурушт озод намоянд. Дар натиҷа кӯшишҳои талқини ваҳдоният, яъне ягона будани Худо ривоҷ ёфта, таълимоти динию фалсафӣ (теизм, худосозӣ) ба вуҷуд омаданд. Антропоморфизм хоси фолклор низ мебошад.

Афсона
------

Дар афсонаҳо, сурудҳо, чистонҳо ба ашё ва ҳодисаҳо хислатҳои инсонӣ дода шудаанд, вале аз мушобиҳаи динӣ бо хусусияти ба зиндагӣ наздиктар буданашон фарқ доранд. Антропоморфизм ба баъзе мафҳумҳои илмӣ (қувва, энергия, кор) низ хос аст, вале онҳо ифодакунандаи воқеияти объективӣ мебошанд. Пешрафти илм ва кашфи моҳияту сабаби воқеият ва падидаҳои олами модӣ ҷаҳонбинии илмиро тавсеа дода, боиси маҳдудияти антропоморфизм мегардад.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Антропоморфизм / К. Олимов // А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2021, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️  Гузариш ба унсури Викидода  Вебгоҳҳои мавзӯъӣ | 
* Giant Bomb

 |
| Фарҳангҳо ва донишномаҳо | 
* Большая датская
* Большая каталанская
* Большая каталанская
* Большая каталанская
* Большая каталанская
* Большая китайская
* Большая норвежская
* Большая российская (старая версия)
* Большая советская (1 изд.)
* Брокгауза и Ефрона
* Еврейская Брокгауза и Ефрона
* Иронико
* Краткая еврейская
* Кругосвет
* Малый Брокгауза и Ефрона
* Православная богословская
* Catholic (1997—…)
* Treccani
* Universalis

 |
| Дар феҳристҳои китобшинохтӣ | 
* BNF: 11979211p
* GND: 4133539-9
* J9U: 987007295603005171
* LCCN: sh85005591
* NKC: ph118533

 |
**Антропоген** (аз юн.-қад. ανθρωπος, одам ва γένος — пайдоиш) — номи давраи чорумини эраи кайнозой, давраи навтарини таърихи геологияи Замин, ки ҳоло ҳам идома дорад. 

Синни давраи антропогенро аз 600 ҳазор то 1 млн сол, баъзан то 2 — 3 млн сол ҳисоб мекунанд. Истилоҳи антропогенро соли 1922 геологи рус А. П. Павлов дар он асос тавсия намуд, ки таърихи пайдоиш ва ташаккули одам ба ин давра алоқаманд аст. Хусусияти асосии антропоген сардшавии умумии иқлими рӯи Замин мебошад. Дар ин муддат сармои қаҳратун борҳо такрор ёфта, қисми зиёди материкҳои Нимкураи Шимолӣ якчанд маротиба яхпӯш шудаанд. Дар қисми экватории Замин иқлим сусттар тағйир ёфта, муҳити хушкӣ ба ҳозира қариб мувофиқ буд. Дар давраи антропоген ҳаракатҳои шадиди тектоникии қишри замин рӯй додаанд, ки онҳо махсусан дар минтақаҳои чиндори алпии Евросиё, ноҳияҳои атрофи Уқёнуси Ором, системаҳои кӯҳии Осиёи Марказӣ, инчунин ҷан. қисми осиёгии Федератсияи Русия равшан зоҳир шудаанд. Дар ибтидои давраи антропоген дар ноҳияҳои чиндори номбурда вулқонизм назар ба ҳозира пуршиддат зоҳир шудааст.

Нигаред низ
-----------

* Давраи чорумини кайнозой

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Антропоген // А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2021, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️  Гузариш ба унсури Викидода  Фарҳангҳо ва донишномаҳо | 
* Большая датская
* Большая каталанская
* Большая каталанская
* Большая норвежская
* Большая российская (старая версия)
* Britannica (онлайн)
* Universalis
* Современной Украины

 |
| 

| Дар феҳристҳои китобшинохтӣ |
| --- |
| 
* BNF: 119349018
* GND: 4048009-4
* J9U: 987007560759505171
* LCCN: sh85097144
* NDL: 00561220
* NKC: ph134738

 |

 |
**Григо́л Григо́лович Абаши́дзе** (гурҷӣ: გრიგოლ გრიგოლის ძე აბაშიძე; 19 июл (1 август)-и 1914, Чиатура, Гурҷистон — 29 июли 1994, Тифлис, Гурҷистон) — шоир ва нависандаи гурҷӣ, академики АИ ҶШС Гурҷистон (1979). Қаҳрамони Меҳнати Сотсиалистӣ (1974). Котиби якуми Садорати ИН Гурҷистон (1967—1981).

Зиндагинома
-----------

Григол Абашидзе 19 июл (1 август)-и соли 1914 дар шаҳри Чиатура ба дунё омадааст. Соли 1931 мактаби миёнаро дар Тифлис хатм кардааст. Дар соли 1936 факултети филологияи Донишгоҳи давлатии Ттифлисро хатм намудааст. Шеърҳояш аз соли 1934 чоп мешаванд.

Фаъолияти эҷодӣ
---------------

Асарҳои Абашидзе ба таърихи қадими Гурҷистон ва ҳаёти бунёдкоронаи имрӯзаи он бахшида шудаанд. Қаҳрамонҳои асарҳои ӯ («Ҳамеша дар либоси ҷангӣ», 1938; «Диди Свенски», 1939) меҳнаткашону родмардонанд. Маҳорати эҷодии Абашидзе хусусан дар солҳои Ҷанги Бузурги Ватанӣ (1941—1945) сайқал ёфт. («Душманон», «Мусобиқаи танкҳо», 1941; «Байрақҳо»; достони «Кавкази мағлубиятнопазир», 1943) ва ғайра Абашидзе барои асарҳои «Дар сарҳади ҷанубӣ» (1949) ва «Ленин дар Самгори» (1950), сазовори Мукофоти давлатии СССР гардидааст (1951). Абашидзе муаллифи достони драмавии «Қиссаи тифлисиҳои нахустин» (1959) ва «Саёҳат дар се айём» (1961), маҷмӯаи «Тоқи заррин» (1966) мебошад. ӯ «Чӯҷачаи хурдӣ» (1943), «Парасту дар Рустави» (1950) барин асарҳои бачагона низ таълиф кардааст.

Абашидзе яке аз муаллифони (ҳамроҳи А. В. Абашели) матни Суруди Миллии ҶШС Гурҷистон мебошад. Ба тоҷикӣ қариб 50 шеър ва як қатор ҳикояҳои ӯ тарҷума гардидаанд, ки «Ленин дар Самгорӣ», ҳикояи «Сабақи бераҳмӣ» аз ҳамин ҷумлаанд. Иштирокчии Рӯзҳои адабиёти шӯравӣ дар Тоҷикистон (1981).

Осор
----

* Избранная лирика, М. 1985.

Эзоҳ
----

1. 1 2  *Мирианашвили А. М.* Абашидзе Григол Григорьевич // Большая советская энциклопедия (рус.): [в 30 т.] / под ред. А. М. Прохоров — 3-е изд. — М.: Советская энциклопедия, 1969. — Т. 1 : А — Ангоб. — С. 12—13.

Сарчашма
--------

* Абашидзе Григол // А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2021, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️  Гузариш ба унсури Викидода  Вебгоҳҳои мавзӯъӣ | 
* Герои страны
* Discogs
* MusicBrainz

 |
| Фарҳангҳо ва донишномаҳо | 
* Биографический Грузии
* Большая российская (старая версия)
* Большая украинская
* Краткая литературная
* Литовская универсальная
* Хорватская
* Современной Украины

 |
| Таборшиносӣ ва некрополистика | 
* Find a Grave

 |
| 

| Дар феҳристҳои китобшинохтӣ |
| --- |
| 
* CONOR: 58570083
* GND: 119159449
* ISNI: 0000 0001 1497 2941
* J9U: 987007257328405171
* LCCN: n80156512
* NKC: jn19990210002
* NTA: 073218898
* NUKAT: n95002838
* SUDOC: 121626725
* VIAF: 116098379
* WorldCat VIAF: 116098379

 |

 |
**Алоуддини Қазвинӣ** (*Алӣ ибни Ҳусайн ибни Алоуддин Қазвинии Ҳилолӣ*; таваллуд ва вафот номаълум) — муаррихи форс-тоҷик (асри 14).

Зиндагинома
-----------

Муаллифи китоби маъруфи таърихии «Миноҳиҷ-ут-толибин фӣ маориф-ис-содиқин» (Роҳнамоиҳои толибон дар шинохти содиқон), ки соли 1377 таълиф гардида ба Шоҳшуҷоъ тақдим шудааст.

Китоб ба таърихи Ислом бахшида шуда, аз се қисм иборат мебошад: қисми аввал дар офариниши олам; қисми дуюм – таърихи паёмбари Ислом ва хулафо; қисми сеюм – таърихи мулуки Ислом (Умавиён, Аббосиён, Бувайҳиён, Сомониён, Ғазнавиён, Ғуриён, Салҷуқиён, Хоразмшоҳиён)-ро фаро гирифтааст. Бахши хеле боарзиши китоб таърихи Шоҳшуҷоъ аст, ки дар он воқеаҳои садаи XIII-и Шерозро муфассалан баён кардааст.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — 608 с. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2021, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.
**Ширгоҳ** ( форсӣ: شيرگاه‎  ; ҳамчунин ба забони румӣ чун **Shīrgāh** ва **Shīr Gāh)** — шаҳр ва маркази Шаҳристони Саводкӯҳи Шимолӣ дар устони Мозандарон, воқеъ дар Эрон аст. Дар саршумории соли 2006, аҳолии он 8529 нафар, дар 2269 оила будааст. 

Ширгоҳ яке аз чаҳор шаҳр дар Шаҳристони Саводкӯҳи Шимолӣ аст. Он дар ҷануб бо Зираб, дар шимол бо Қоимшаҳр ва дар ғарб бо Бобул (Мозандарон) ҳаммарз аст. Он 8000 нафар ва дар деҳоти атрофаш 3000 нафар аҳолӣ дорад.

Аз ин шаҳр роҳе, ки Теҳронро бо Қоимшаҳр мепайвандад, инчунин роҳи оҳан аз Теҳрон ба шимол мегузарад.

Таърихи Ширгоҳ
--------------

Дар бораи Ширгоҳ ва омӯзишҳои таърихии он ривоятҳои шасони бисёр нақлшудааанд ҷамъ карда шудаанд, вале таҳқиқоти таърихӣ ба даст наомадаанд. 

Кӯшиш карда шуд, ки аз ҳама шахсони ваколатдор ҳикояҳо гиранд ва қабули як маротиба беасосро пешгирӣ кунанд.

Хорхун ё Ширгоҳ
---------------

То он ҷое, ки мо медонем, ки номи пешини *Ширгоҳ Хархун буд,* ки доир ба он се достон мавҷуд аст.

Дар якумаш гуфта мешавад, ки ҷангалҳои он бисёр буттаҳои хор доштанд, вақте ки чӯбкашон ва деҳқонон ба байни ҷангалҳо мерафтанд, пӯсташон бурида хун *мерехт,* бинобар ин *Хорхун* аз ду калимаи хурд иборат аст; *Хор* ва *Хун*.

Дар дуввум, як ҳикояте омадааст, ки хеле пеш аз ҳукмрони шаҳр шери қавӣ ва тавоно доштааст. Вай гуфтааст, ки *агар ягон ҳайвони дигар шери маро занад, ба соҳиби он тӯҳфаи арзанда хоҳад дод*. Деҳқони солхӯрда ва донишманд медонист, ки вақте гов хашмгин шавад ва ба ҳайвонҳои ҳатто қавитар ҳамла мекунад. Пас, ӯ ба қасри ҳоким рафт ва изҳор дошт, ки "Ман гове дорам, ки шерро зада метавонад". Ва аз ҳоким хоҳиш кард, ки шерашро ба майдони шаҳр барад.

Тамоми мардум дар гирди майдон ҷамъ омада, ҳайрон шуданд.

Аммо, говеро, ки гӯсолаи навзод дошт ва шери ваҳшатноку тавоноро ба майдон бурданд. Деҳқон фармуд, ки гӯсоларо дар ҷои наздики шер ва гов банданд. Шер хеле гурусна буд ва вақте ки шер ба гӯсола ҳамла кард, гов чунон ба ғазаб омад, ки вай шерро дар зарбаи аввал кушт. Аз ин рӯ онро *Шергов номиданд*. Баъдтар онро *Ширгоҳ номиданд*, зеро онро ба хубӣ талаффуз намекарданд.

Аммо якеи дигар мегӯяд, ки азбаски говҳо шири зиёд медиҳанд, онро *Ширгоҳ* меномиданд, ки маънои *Шир* ба маънои *шир* (ба лаҳҷа) ва *Гоҳ*  ба маънои *ҷой* аст.

Сарчашмаҳо
----------

* Шумораи аҳолии шаҳрҳои Эрон

Эзоҳ
----



| ⚙️ Ширгоҳ |
| --- |
| Парчами Эрон | 
* Аббособод
* Бобул
* Бобулсар
* Беҳшаҳр
* Гулугоҳ
* Калебар
* Қоимшаҳр
* Маҳмудобод
* Навшаҳр
* Нико
* Нур
* Омул
* Ромсар
* Саводкӯҳ
* Симурғ
* Сорӣ
* Сурак
* Туникобун
* Чолӯс
* Ҷӯйбор
* Ширгоҳ

 |
**Профессор** (лот. professor — омӯзгор) — унвони илмӣ ва вазифаи хидматии омӯзгорӣ дар муассисаи олии касбии таълимӣ ё, ки ходими илмӣ дар пажӯҳишгоҳи (институти) илмӣ-тадқиқотӣ мебошад. Унвон бори аввал дар асри XVI дар донишгоҳи Оксфорд мавриди истифода қарор гирифтааст.

Дар Тоҷикистон
--------------

Мувофиқи санадҳои меъёри-ҳуқуқии соҳаи таҳсилоти олии касби дар Тоҷикистон, дар макотиби олӣ унвонҳои илмии профессор ва дотсент муқаррар карда мешавад.
Унвони илмии профессор ба шахсе дода мешавад, ки маъмулан дараҷаи илмии доктори илм дошта, дар соҳаи таҳсилоти олии касбӣ ва таҳсилоти касбии баъд аз муассисаи олии таълимӣ корҳои омӯзгорӣ, илмӣ ва методӣ мебарад.

Донистаниҳои ҷолиб
------------------

Дар Испания (исп. Profesor), Португалия, Франсия (фр. Professeur) ва Америкаи Лотинӣ вожаи *«профессор»* — нисбати ҳамаи омӯзгорони мактаб, донишкада, мактаби техникӣ, омӯзишгоҳи касбӣ-техникӣ, коллеҷу донишгоҳҳо истифода мебаранд. «Профессор» инчунин, номгузории омӯзгори мактаби ибтидоӣ ва миёна аст. Аммо, агар ӯ дар донишгоҳ дарс диҳад, омӯзгорро *«профессори донишгоҳ»* меноманд. Мудири кафедраро — *«профессори кафедра»*. Дар Испания ва Португалия омӯзгорони донишгоҳро танҳо *«профессор»* ном мебаранд.

Эзоҳ
----

1. ↑  Профессор — Большой Энциклопедический словарь. 2000.
2. ↑  Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон Дар бораи таҳсилоти олии касбӣ ва таҳсилоти касбии баъд аз муассисаи олии таълимӣМоддаи 28/2. Унвонҳои илмӣ
3. ↑  Профессор — Википедиаи русӣ

| Унвон ва дараҷаи илмӣ |
| --- |
| Бакалавр · Магистр · Номзади илм · Доктори илм · Дотсент · Профессор · Академик |
«**Пандномаи Бузургмеҳр**» (форсӣ: پندنامه بزرگمهر‎) — асари адабиёти паҳлавӣ, ки аз пандҳои вазири машҳури Сосониён Бузургмеҳр фароҳам омадааст.

Суолҳои шоҳи сосонӣ Анушервон ва ҷавобҳои Бузургмеҳр композитсияи асарро ташкил додаанд. Дар суолу ҷавобҳо аз хусуси бартарии хирад ва илму дониш, некию накӯкорӣ, тарзи дурусти давлатдорӣ ва боз як қатор масъалаҳои муҳимми ҳаёт ва зиндагӣ басо шавқангез сухан меравад.

«Пандномаи Бузургмеҳр» на танҳо бо мазмуни ба­ланди худ, балки бо услуби ақиб ва мухтасарбаёниаш низ ҷолиби дидқат аст. Махсусан посухҳои Бузург­меҳр ва андешаҳои ӯ бо суханони пурмағзу ҳакимона нигориш ёфтаанд. «Пандномаи Бузургмеҳр»-ро Фирдавсӣ дар «Шоҳнома» ба назм даровардааст.

Матни паҳлавии «Пандномаи Бузургмеҳр»-ро якҷоя бо тарҷумаи аингилисии он ва «Пандномаи Зардушт» соли 1885 дастур Баҳромҷӣ Сантана (яке аз порсиёни Ҳинд) бо унвони умумии «Ганҷи шойгон» нашр кардааст. «Пандномаи Бузургмеҳр» ба забони имрӯзаи форсӣ низ тарҷума ва нашр шудааст.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* Энциклопедияи Советии Тоҷик : [дар 8 ҷ.] / сармуҳаррир  А. С. Сайфуллоев. — Д. : СИЭСТ, 1978—1988.
Коркарди майдони картошка бо ҳашаркушҳо дар трактори ХТЗ-7 
**Ҳашаракуш**, **Инсектофунгитсидҳо** (аз лот. insectum – ҳаша­рот, fungus – занбӯруғ ва caedo – мекушам) — маводи кимиёвӣ, ки барои куштани ҳашароти зараровар пешбинӣ шудаанд. Онҳо барои мубориза бар зидди зараррасонҳо истифода мешаванд. И. маҷмӯи заҳрҳои омехта буда, ба инсектитсидҳо ва фунгитсидҳо ҷудо мешаванд.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Инсектофунгитсидҳо // Илм — Исҳоқ. — Д. : СИЭМТ, 2011—2020. — С. 230. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021).

Нигаред низ
-----------

* Алафкушҳо
* Занбӯруғкушҳо
* Офаткушҳо

Пайвандҳо
---------

* Инсектициды | Химическая энциклопедия.
* Инсектициды: список препаратов(рус.). *FloralWorld*. 29 октябри 2017 санҷида шуд.
«**Гиря**» — суруд ва оҳанги маъмули бостонӣ ва мавсимию маросимии тоҷикон, ки савти лирикии ҳузнангез дорад.

«Гиря» аз ҷиҳати алҳон ва сохти пардавиаш ба шуъбаи дуввуми мақоми «Сегоҳ»-и «Шашмақом» рост омада, чун мавзӯи алоҳида ба таркиби он дохил шудааст ва дар таркиби шуъбаи дуввуми «Сегоҳ»-у дар амалияи иҷроии мақомҳо бо номҳои «Гиря» ва «Савти Гиря» амал дорад. «Гиря» дар таълифоти мусиқии назарии асрҳои 12-17 ба ҳайси шоха ва гӯшаи савтиву овозӣ дар таркиби мақомҳо ёдрас нашудааст, аммо эҷодкорон дар робита ба ин ё он муносибат таснифоте дар ин лаҳн сохтаанд. Ин суруд дар асрҳои миёна дар заминаи сурудҳои мотамию маросимии мардумӣ ба вуҷуд омада, ҳузну андуҳро ифода мекард. Минбаъд чун асари ҷудогона маъмул гардида, асрҳои 18-19 ба силсилаи «Шашмақом» ворид гардидааст. «Гиря» аз ҷиҳати сохту таркиби оҳангӣ ба се қисм ҷудо мешавад. Қисми аввал худи асли оҳанги «Гиря» буда, аз рӯи зарбу усул ба усулу авзони «Чапандоз» шабеҳ аст ва бар усули машҳури «ланг» бо зарби 3/8+3/4 иҷро мешавад. Шохаи дуввум «Савти Гиря» ном дошта, ба оҳанги «Талқинча» монанд аст. Шохаи севвуми он «Уфари Гиря» аст, ки бо зарби шӯх иҷро мегардад. То ворид шудан ба «Шашмақом» матни «Гиря» аз шеърҳои динӣ иборат буд, ки дар сӯгвориҳо мехонданд.

«Гиря» дар «Шашмақом» бо ғазали Афзал Махдуми Пирмастӣ омадааст, ки матлаи он чунин аст:

> Арақ бо рӯи ӯ хушбӯ – гул аст он , хуш гулоб аст ин,  
> 
> Чӣ мӯю холи дилҷӯ? Сунбул аст он, мушки ноб аст ин.  
> 
> Сари мижгонашу ҷон – ин нишон, он тири ҷонфарсо,  
> 
> Рухи рахшонашу дил – синасӯз аст он, кабоб аст ин.
> 
> 

Сарояндаи хушилҳон Ҷӯрабек Муродов «Гиря»-ро бар ғазали Ахавони Солис месарояд, ки матлаъаш ин аст:

> Ҳамин аз ғам натанҳо чашми хунполои ман гиряд,  
> 
> Ки ҳамчун нахли боронхӯрда сар то пои ман гиряд.
> 
>

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Ражабов И. Мақомлар масаласига доир. Тошкент, 1963;
* Шашмаком/ Составители: Б. Файзуллаев, Ш. Сахибов, Ф. Шаҳобов. М. 1950—1964;
* Энсиклопедияи адабиёт ва санъати тоҷик. Ҷ. 1. Д. 1988; Ҳакимов Н. Шашмақом дар қарни XX. Х. 2006;
* Донишномаи Шашмақом. Д. 2009;
* Муҳаммади Наршахӣ. Таърихи Бухоро. Д. 2012;
* رضاقلی خان هدایت. مجمع الفصحا. چاث سنگئ ١۸۹٧؛
* محمد علئ امام ششتری. شعرو موسیقی و سازو آواز در ادبیات فارسی. تهران،١۳۴۶ هـ. ش.؛
* مهدئ برکشلی. شرح ردیف موسیقئ ایران. تهران، ١۳۴۶ هـ. ش.؛
* محمد معین. فرهنگ معین. تهران، ١۳۴۸ هـ. ش.؛
* نصرت اللاه هدادی٬ فرهنگنامۀ موسیقئ ایران، تهران،١۳٧۶ هـ. ش؛
* مهدئ ستایشگر، واژه نامۀ موسیقئ ایرانزمین. جلد 1. تهران٬ ١۳۸١.هـ. ش.ر

Сарчашма
--------

* Гиря / А. Раҷабов // Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.
**Гиройҳо** (қирим. Geraylar, كرايلر‎) — сулолаи хонҳои тотори Қрим, ки насабашон ба авлоди Ҷуҷӣ — писари калонии Чингиз мерасид.

Мутобиқи фарзияи В. В. Бартолд, гиройҳо аз калимаи муғулии гарай баромада, маънояш иззатманд, арзанда ва комилҳуқуқ мебошад ва чун рутба тақр. ба мансаби атолиқи хонҳои Бухоро мутобиқат мекунад. Аз охири асри 14 мавқеи намояндагони сулолаи гиройҳо дар Қрим устувор шуда, ҳамчун дастнишони хонҳои Урдуи Тилоӣ ин мулкро идора мекарданд. Солҳои 1440 асосгузори сулола Ҳоҷӣ Герай (фавт 1466) хонии Қримро бунёд гузошт. Хонии Қрим дар замони ҳукуматдории Менглӣ Герай (1467—1515) муддате соҳибихтиёр шуда, музофоти атрофи Қрим тобеъ ва Боғчасарой пойтахташ қарор ёфт. Баъди ишғоли ҷануби Қрим аз ҷониби туркҳои Усмонӣ (соли 1478) хонии Қрим таҳти нуфузи онҳо қарор гирифта, гиройҳо бо ризояти султонҳои турк ба тахт менишастанд. Дар замони ҳукмронии Муҳаммад Герайи I (1515-23) муттаҳидкунии қавмҳои тотори ҳудудҳои Урдаи Тилоӣ вусъат ёфта, хонии Қазон (соли 1521) ва хонии Аштархон (соли 1522-23) муддате ба мулкҳои зертобеи гиройҳо табдил ёфтанд. Дар аҳди Ислом Герайи II (1584-88) номи хон баробари номи султонҳои Усмонӣ дар хутба зикр шуда, дар сикка зарб меёфт. Дар замони ҳукмронии Давлат Герайи II (1551-77) ва Ғозӣ Герайи II (1588—1607) гиройҳо таҳти ҳимояти туркҳои Усмонӣ ҳудудҳои хониро дар шимол то Маскав ва дар шарқ то Волга ва канораҳои баҳри Хазар вусъат доданд. Баъди лашкаркашиҳои Русия ба самти Поволже (соли 1551) хонии Қазон аз тобеияти гиройҳо хориҷ шуд. Дар асрҳои 16-17 гиройҳо ба мулкҳои рус, украин, поляк ва молдаванҳо борҳо ҳуҷумҳои харобиовар анҷом доданд. Чандин хони гиройҳо дар ҷангҳои империяи Усмонӣ бо Русия, Эрон ва Австрия бо пуштибонии туркҳо дар муҳорибаҳо ширкат варзиданд. Дар охири асри 17 бо устуворшавии мавқеи Русия дар Поволже, қисмати шимолии баҳри Сиёҳ, Хазар ва шикасти Туркия дар ҷанги зидди Русия (1768-74) хонии Қрим таҳти нуфузи Русия гузашт. Ҳукуматдории гиройҳо баъди аз тахт даст кашидани Шогин Герай (соли 1783) амалан дар Қрим барҳам хӯрда, намояндагони дигари сулола ба Туркия, Қафқоз ва кишварҳои Аврупо муҳоҷират намуданд.

Эзоҳ
----

1. ↑  Qırım tarihı. E. Çubarovnıñ muarrirliginen. Aqmescit. Tezis. 2009 /История Крыма. Под ред. Э. Чубарова. Симферополь. Тезис. 2009/ ISBN 978-966-470-016-7

Адабиёт
-------

* Бартольд В. В. Сочинения. Т. 5. М. 1968;
* Хорошкевич А. Л. Русь и Крым. М. 2001;
* Смирнов В. Д. Крымское ханство под верховенством Отоманской Порты. Т. 2. М. 2005.

Сарчашма
--------

* Герайҳо / Б. Абдураҳмонов // Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.
**Глазов** — шаҳрест дар Русия, маркази маъмурии ноҳияи Глазови Ҷумҳурии Удмурдистон. 180 км шимолтари шаҳри Ижевск, дар соҳили дарёи Чепса (шохоби дарёи Вятка) воқеъ гардидааст.

Истгоҳи роҳи оҳании Киров — Перм. Аҳолиаш 94,6 ҳазор нафар (2015). Соли 1780 бунёд шудааст. Дар асри 19 маҳалли бадарғаи маҳбусони сиёсӣ буд. Дар панҷсолаи пеш аз ҷанг ва солҳои ҶБВ дар Глазов саноат тараққӣ кард. Глазов и имрӯза маркази филиззкорӣ (металлургия)-и ранга мебошад; сабика ва ғурӯшаи калсий, хӯлаи магнию калсий, сихи сирконий, уран истеҳсол мекунанд. Мошинасозӣ ва коркарди филиззот, истеҳсоли масолеҳи бинокорӣ, шиша, сафолӣ, соҳаҳои саноати коркарди чӯб, сабук ва хӯрокворӣ тараққӣ кардаанд. Институти педагогӣ ва осорхонаи кишваршиносӣ дорад.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* Глазов // Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.

  



|  |  |
| --- | --- |
| Русия | *Ин мақолаи нопурра аз ҷуғрофияи Русия мебошад.Шумо метавонед бо пурра кардани ин ба Википедия кумак кунед.* |
**Гис**, **Гит**, **Кис**, **Ҷис** - шаҳри қадимӣ дар 5–6 фарсангии шимолу ғарби Гурганҷ, ки дар соҳили чапи яке аз шохаҳои дарёи Ому қарор дошт. 

Дар осори таърихии арабизабон бо номҳои Ҷит, Ҷис ва Қис ёд мешавад. Ибни Фазлон аввалин таърихнигорест, ки зимни сафараш ба Гурганҷ (соли 921) аз Гис ёд кардааст. Мақдисӣ Гисро ҳамчун як шаҳри бузурги хуросонии Хоразм, дорои рустоҳое дар биёбон ва марзи муҳкам дар канори сарзамини ғузҳо тавсиф намудааст. Ба қавли Ибни Ҳавқал, Г. деҳе дар панҷ фарсангии Гурганҷ ва ягона ободӣ дар пои кӯҳ буд, ки марзҳои шимолиаш ба Мазминия мерасид. Таърихнигор Г. Лестренҷ Гисро ҳамчун як шаҳри бузурги соҳили чапи Ҷайҳун зикр кардааст, ки эҳтимол бар асари ҳамлаҳои муғул ва тохтутози Темур хароб шуда, ба ҷояш шаҳри Вазир бино шуда бошад. Вале В. В. Бартолд назарияи бунёд шудани ш. Вазирро ба ҷои Гис рад карда, онро ҳамчун маркази тиҷоратӣ дар самти чапи Гурганҷ медонад. Ба қавли Я. Г. Ғуломов, шояд Гис дар мавзеи харобаҳои ш. Пулҷой ва 30 км ғарби шаҳраки Хованд (Буғрохон) қарор дошт. Шаҳри Гис пас аз тохтутози муғул ва тағйир ёфтани масири дарёи Ому аз рушду равнақ бозмонд. Вамбери зимни сафараш ба Мовароуннаҳр шаҳри ҳокимнишини мустақилеро бо номи Кит ё Қит дар дуфарсангии соҳили чапи Ҷайҳун ёд кардааст, ки баъзе таърихнигорон онро бо шаҳри Гис як медонанд.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Гулямов Я. Г. История орошения Хорезма. Ташкент, 1957;
* В. В. Бартолд. Сочинения. Т. 3. М. 1965.
* لسترنج. جغرافیای تاریخی سرزمینهای خلافت شرقی./ ترجمة محمود عرفان. تهران، ۱۳۷۳ش.؛
* مهدی سیدی. فرهنگ جغرافیای تاریخی ترکمنستان. تهران، ۱۳۸۳ ش.ر

Сарчашма
--------

* Гис / С. Ҳусайнов // Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.
**Гирландойо** (Ghirlandaio, аслан Томаззо Бигорди, di Tommaso Bigordi) — хонадони мусаввирони итолиёӣ, ки асрҳои 15-16 дар Флоренсия зиндагиву кор кардаанд. Бузургтарин намояндаи маъруфи ин хонадон Доменико Гирландойо аз устодони деворнигории муҳташами Эҳёи аввал (мактаби флоренсиягӣ) буд. Рассомон Давид, Бенедетто ва Ридолфо низ аз ин хонадон буданд ва маъруфият доштанд.

* Доменико Гирландайо (1449—1494) — рассом.
	+ Ридолфо Гирландайо (1483—1561) — писараш.
		- Микеле ди Ридолфо Гирландайо — писараш.
* Давид Гирландайо (1452—1525) — бародари хурдии Доменико.
* Бенедетто Гирландайо (1458—1497) — бародари хурдии Доменико.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* Гирландойо // Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.
**Ғижжаки контрабас** — дар оркестри созҳои халқӣ ҷойи чорумро ишғол менамояд.

Соли 1943 дар Консерваторияи давлатии шаҳри Тошканд лабораторияи илмию таҷрибавӣ таъсис ёфт ва як зумра устоҳо бо роҳбарии А. И. Петросян ба такмилу таҷдиди созҳои халқӣ шурӯъ карданд. Маҳз бо ташаббуси онҳо созҳои халқӣ ба гурӯҳҳои мустақил ҷудо карда шуданд. Гурӯҳи ғижжакҳо дар асоси квинтети оркестри симфонӣ такмил дода, бо бисёр нишонаҳо (ҷӯр, номгӯи торҳо, диапазон, иҷрои штрихҳо ва ғайра) ба онҳо монанд шудаанд. Баъдтар ғижжаки алт, ғижжаки бас ва ғижжаки контрабас пайдо гаштанд. Гурӯҳи ғижжакҳоро дар партитураи оркестрӣ аз ҳама охир ҷойгир мекунанд. Тартиби ҷойгиршавии ғижжакҳо чунин аст: ғижжакҳои якум ва дуюм (онҳоро ғижжаки прима мегӯянд), ғижжаки алт, ғижжаки бас ва ғижжаки контрабас.

Ғижжаки контрабас с-ҳои 50-уми садаи XX ихтироъ шудааст. Танааш нисбат ба ғижжаки бас ду баробар калонтар, дастааш дарози ғафс. Онро асосан рост истода менавозанд. Дар байни гурӯҳи ғижжакҳо ҷойи охирро ишғол менамоянд ва овозҳои регистри аз ҳама пасти гурӯҳи ғижжакиҳоро иҷро мекунад. Нотааш дар калидҳои бас, тенор ва скрипка сабт шуда, аз навишташ як октава паст садо мебарорад. Ғижжаки контрабас чор тор дошта, бо фосилаи кварта ҷӯр мешавад: тори якум «сол»-и октаваи хурд, тори дуюм «ре»-и октаваи хурд, тори сеюм «ля»-и октаваи калон, тори чорум «ми»-и октаваи калон. Диапазонаш аз нотаи «ми»-и октаваи калон то «ми»-и октаваи якумро дар бар мегирад. Ғижжаки контрабас дар оркестр асосан вазифаи поягузории овозҳои басиро иҷро мекунад.

Адабиёт
-------

* Вызго Т. С. Музыкальные инструменты Средней Азии //Исторические очерки, М. 1980;
* Петросян А. И. Инструментовидение// Узбекские народные инструменты, Т. 1980;
* Ҷумъаев Ҳ. Охунов Ҷ. Дарси ғижак, Д. 1983.

Адабиёт
-------

* Энциклопедияи Советии Тоҷик : [дар 8 ҷ.] / сармуҳаррир  А. С. Сайфуллоев. — Д. : СИЭСТ, 1978—1988.
**Ғижжаки кӯҳистонӣ** - ғижжаки кӯҳистонии дутора, косахонааш чоркунҷа.

Тоҷикон бештар ду навъи ғижжакро истифода мебурданд: 

* ғижжаки кӯҳистонии косахонааш чоркунҷа.
* ғижжаки косахонааш доирашакл.

Мутрибони халқӣ бештар ғижжаки кӯҳистонии дутораро истифода мекунанд. Ғижжаки кӯҳистонии косахонааш чоркунҷа ба фосилаи кварта ҷӯр шуда, ду ё баъзан се тор дорад. Тори якум «ре»-и октаваи дуюм, тори дуюм «ля»-и октаваи якум ва тори сеюм «ми»-и (дар баъзе созҳо дучор меояд) октаваи якум ном доранд. Мутрибоне, ки тори сеюмро истифода мебаранд, онро баъзан бо нотаи «ре»-и октаваи якум низ ҷӯр мекунанд. Ғижжаки кӯҳистонӣ аз косахона (чӯбин, тунукагин, баъзан аз кадуҳои махсус тарошида мешавад), сутун, даста, торҳо, хараки поёнӣ ва болоӣ (остона), гӯшакхона ва гӯшакҳо иборат аст. Дарозии умумиаш-55 – 60 см. Дастаи ғижжаки кӯҳистонӣ доирашакл буда, диапазонаш аз нотаи «ми» - и октаваи якум (баъзан «ре») то «ре»-и октаваи сеюмро дар бар мегирад.

Адабиёт
-------

Вызго Т. С. Музыкальные инструменты Средней Азии //Исторические очерки, М. 1980; 
Петросян А. И. Инструментовидение// Узбекские народные инструменты, Т. 1980; Ҷумъаев Ҳ. Охунов Ҷ. Дарси ғижак, Д. 1983.

Адабиёт
-------

* Энциклопедияи Советии Тоҷик : [дар 8 ҷ.] / сармуҳаррир  А. С. Сайфуллоев. — Д. : СИЭСТ, 1978—1988.
**Гулдон** — зарфест барои гузоштан ва парвардани гулу рустаниҳо (бештар рустаниҳои ороишӣ).

Гулдонро аз сафол, булӯр, биринҷ, мис, нуқра, пластика ва ғайра месозанд. Гулдонҳои аз булӯр, мис, нуқра сохташуда аз берун наққошиҳои гуногун доранд. Онҳоро дар манзилҳои шахсӣ ва утоқҳои корӣ танҳо барои гузоштани шохаҳои гулу рустаниҳои зебои боғӣ ва маснӯӣ ба кор мебаранд. Гулдонҳои сафолӣ, чӯбӣ, пластикӣ ва филиззӣ маъмултарин василаи кишту парвариши рустаниҳои боғӣ, бахусус, рустаниҳои ороишӣ мебошанд. Қутри даҳанаи чунин Гулдонҳо маъмулан 25-40 см, баландиашон 6-10 см аст. Дар таги Гулдонҳо барои берун рафтани оби зиёдатӣ чанд сӯрохи заҳкаш мавҷуд аст, ки ҳангоми бо хок пур кардани Гулдон рӯи онҳоро бо сафолпора ё сангреза пӯшонидан лозим аст, то ин ки оби аз Гулдон беруншаванда хоки даруни Гулдонро шуста набарад.

Гулдонсозӣ аз ҳунарҳои қадимии тоҷикон аст. Косибони тоҷик дар сохтани навъҳои гуногуни Гулдон шуҳрат доштаанд. Аз сафол ва булӯр сохтани Гулдон аз замонҳои қадим дар шаҳрҳои Самарқанду Бухоро, Балху Хуҷанд, Ҳулбуку Панҷакент расм будааст. Гулдон, ғайр аз ин, дар девори биноҳои сарою мақбараҳо, масҷиду мадрасаҳо (Масҷиди ҷомеи Шаҳрисабз, асрҳои 15-16, Мадрасаи Абдулазизхон, Бухоро, асри 17) ва бар рӯи санги қабрҳо акс меёфт. Дар санъати ороишу амалии асрҳои 18-19 Гулдонҳо бо нақшҳои ислимӣ ва гиреҳ, гулҳои лолаву сияҳгӯш ва ҳар гуна парандагон дар сақфу девори меҳмонхонаву масҷидҳои Истаравшан, Хуҷанд, Исфара ва ғайра наққошию кандакорӣ шудаанд. Тасвири Гулдон имрӯз низ дар амали устоҳои мардумӣ мақом дорад.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Гулдон // Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.
**Гулбоғи ба номи В. Куйбишев** — дар ноҳияи Шоҳмансури шаҳри Душанбе, дар қисмати ҷануби пойтахт дар байни майдони ба номи С. Айнӣ ва вокзали шаҳрии роҳи оҳан воқеъ аст.

Тавсиф
------

Гулбоғи ба номи В. Куйбишев ба муносибати бино ёфтани ҳайкали В.В. Куйбишев (ходими давлатӣ ва ҳизбии даврони шӯравӣ, ки дар сохтумони ҳокимияти шӯравӣ дар Осиёи Миёна саҳм гузоштааст ва ба Душанбе соли 1934 ташриф овардааст) назди майдони вокзали шаҳрии роҳи оҳан бунёд гардидааст. Гулбоғ дорои гулгашт, дарахту гулбута ва курсиву фаввора мебошад. Дарозии он – 400 м ва бараш 50 м. аст. Гулбоғ ҷойи фароғат ва истироҳати сокинони Душанбе шудааст.

Пайвандҳо
---------

Манобеъ
-------

*Мамаджанова С. Мукимов Р.* Архитектура и градостроительство Душанбе (история, теория и практика). — Д. 2008. — С. 285. (рус.)

| ⚙️  Боғҳои Душанбе |
| --- |
| Боғҳои фароғатӣ | Боғи кӯдакон • Боғи Парчами Миллӣ • Боғи Пойтахт • Боғи Айнӣ • Боғи Шоҳмансур |  |
| Боғҳои табиӣ ва истироҳатӣ | Боғи Ғалаба • Боғи ботаникӣ • Боғи Рӯдакӣ |
| Гулбоғҳо ва гулгаштҳо | Гулбоғи В. Куйбышев • Гулбоғи «Бӯстон» • Гулбоғи А. Мироненко  • Гулгашти Раҷабовҳо |
| дигарҳо | Боғи «Делфин» • Боғи ҳайвонот • Боғи Лучоб |
«**ал-Ваҷизу фӣ-л-фурӯъ**» (ар. الوجيز فی الفروع‎), «**ал-Ваҷиз**» — яке аз китобҳои муътабар ва асосӣ дар фиқҳи шофеӣ буда, ба қавли имом Нававӣ яке аз панҷ китоби дар мазҳаби шофеӣ машҳур ва аз ҳама беш мутолаашаванда мебошад; таълифи Муҳаммади Ғаззолӣ.

Китоб ба забони арабӣ таълиф шуда, фуқаҳои шофеӣ дар замонҳои гуногун бар он шарҳҳои зиёде навиштаанд, ки адади онҳо ба қавли фақеҳи шофеӣ ас-Силфонӣ ба ҳафтод мерасидааст. Ҳамчунин чанд шакли мухтасари он низ мавҷуд будааст. Имом Абдулазиз ибни Аҳмади Дайрӣ (фавт 1295 м.) ва Мусо ибни Алии Розӣ (фавт 1330 м.) матни «ал-Ваҷиз»-ро ба назм даровардаанд. Мақому манзалати «Ваҷиз» дар назди шофеиҳо ба андозае баланд будааст, ки баъзеҳо гуфтаанд: «Агар Ғаззолӣ пайғамбар мебуд, ба таҳқиқ, муъҷизаи ӯ ҳамин китоби „Ваҷиз" мебуд».

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* ал-Ваҷизу фӣ-л-фурӯъ / С. Шаҳобуддинов // Боз — Вичкут. — Д. : СИЭМТ, 2014. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 3). — ISBN 978-99947-33-46-0.