recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Гонадаҳо** (аз юн. gone – тавлидкунанда, gonao – тавлид мекунам), **ғадудҳои ҷинсӣ** - аъзои одаму ҳайвонот, ки ҳуҷайраҳои ҷинсӣ (тухм ва нутфа) ҳосил мекунанд. 

Гонадаҳо нарина – нутфадон, модина – тухмдон ва омехта – хунсо (гермафродит; мас. шуллук, баъзе ҳашароти буғумдор, нармбаданҳои шикампой ва ғ.) мешаванд. Г. дар ҷанини ҳайвоноти муҳрадор дар ду паҳлуи масориқаи тахтапушт дар шакли чинҳои ҷинсӣ падид меоянд. Дар чинҳои ҷинсӣ ҳуҷайраҳои аввалини таносулӣ ҷойгузин шуда, аз мезонефрос танобаки ҳуҷайраҳои мезенхимавӣ ташаккул меёбад. Эпителияи Г. шакли устувонаро гирифта, ҳуҷайраҳои он ба ҳуҷайраҳои ҷинсӣ мубаддал мешаванд. Чинҳои ҷинсӣ дар моҳиҳо ба дарозии ҷавфи бадан ҳосил шуда, пурра ба Г. табдил меёбанд. Чинҳои ҷинсӣ дар обхокиҳо низ ҳамин тавр сурат мегиранд, вале фақат қисми васатии онҳо ба Г. мубаддал мешавад. Дар хазандаҳо, парандаҳо ва ширхорҳо чинҳои ҷинсӣ танҳо дар сатҳи паҳлуии қисми пеши мезонефрос, ки рӯ ҷониби масориқа дорад, ба вуҷуд меоянд. Ҳуҷайраҳои ҷинсӣ дар Г. меафзоянд, рушд меёбанд ва ба воя мерасанд. Рушди ҳуҷайраҳои ҷинсӣ дар Г. зери таъсири ҳормонҳои гонадотропии ҳипофиз ва кумаки ҳуҷайраҳои махсуси тағзиявӣ ба вуқӯъ мепайвандад. Дар ҷараёни рушди Г. ҷинс давраи тақсимотро паси сар карда, ба нарина ва модина ҷудо мешавад. Тухмдонҳо асосан аз қишр ва хоя (нутфадон) аз мағзи Г. ташаккул меёбанд. Шакли тухмдони ҳайвонот гуногун аст, мас. дар лӯндакирмҳо ва ҳашарот – найчашакл, дар парандаҳо – хӯшамонанд, дар ширхорҳо – мудаввар ва ғ. Дар ҳайвоноти дараҷаи олӣ Г. ҳамчунин ғадуди тарашшӯҳи дохилӣ буда, ба хун ҳормони ҷинсӣ хориҷ мекунанд. Нигар низ Узвҳои таносул.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* Гонадаҳо // Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.
**Зиё Абдулло** — шоир, узви Иттифоқи нависандагони Тоҷикистон (1984)

Зиндагинома
-----------

**Зиё Абдулло** (Абдуллоев Зиёдулло) 10 ноябри соли 1948 дар деҳаи Хишткӯпруки ноҳияи Қубодиён зода шуда, шаҳодатномаи маълумоти миёнаро (1966) дар ҳамон ҷой гирифтааст. Маълумоти олии омӯзгориро соли 1971 дар Душанбе соҳиб шудааст. Солҳои 1971—1976 муаллими мактабҳои зодгоҳаш будааст. Дар ин миён соле хидмати аскарӣ карда, солҳои 1976—1977 дар рӯзномаи «Комсомоли Тоҷикистон», 1977—1983 дар маҷаллаи «Садои Шарқ», 1983—1991 дар Дафтари тарғиби адабиёти Иттифоқи нависандагони Тоҷикистон, 1991—2007 дар рӯзномаи «Ҷумҳурият» фаъолият бурдааст. Ду сол (1989—1990) дар рухсатии озоди эҷодӣ будааст. Аз соли 2007 корманди нашриёти «Адиб» аст. Офаридаҳояш аз соли 1970 дар васоити ахбори умум ва маҷмӯаҳои дастҷамъии «Шоир» (Мадрас, 1982), «Литературная газета» (Маскав, 1984), «Истоки» (Маскав,1986), «Сузирия» (Киев, 1987) ба забонҳои русӣ, белорусӣ, инглисӣ, олмонӣ, булғорӣ, чехӣ, арманӣ, ӯзбекӣ, туркманӣ тарҷума ва нашрияву маҷаллаҳои гуногуни Эрону Афғонистон чоп шудаанд. Соли 1982 дар Конфаронси адибони ҷавони шӯравӣ Лвов, соли 1984 дар Машварати адибони ҷавони шӯравӣ (Маскав) иштирок кардааст. Дар ин машварат китоби ашъорашро барои чоп дар Маскав пешниҳод кардаанд, ки соли 1988 бо номи «Единою болью» (нашриёти «Молодая гвардия») ба табъ расидааст. Соли 1986 дар Душанбе, соли 1988 дар Маскав дар Симпозиуми адибони ҷавони мамлакатҳои сотсиалистӣ иштирок ва суханронӣ намудааст.

Эҷодиёт
-------

Гулчини ашъору достонҳояш дар авроқи маҷмӯаҳои «Кафи хок» (1982), «Дарё» (1985), «Фурӯғ» (1990), «Тысяча родников» (дар ҳаммуаллифӣ; Маскав, 1998), «Лоластон» (се достон, 2003), «Лонаи урёни арвоҳ» (романи манзум, 2003), «Бодгиреҳ» (2006) ва «Ҷоми Симурғ» (2008) ба чоп расидаанд. Достони «Коргар»-аш ба забони русӣ тарҷума ва дар алоҳидагӣ (1989) чоп шудааст. Муаллифи ҳафт достони устуравӣ-таърихӣ-фалсафӣ — «Коргар» (1979—1984), «Фариштаҳои орзу» (1983—1988), "Дар ҳошияи «мухаммаси „Зери теғ"-и Мушфиқӣ» (1984—1989), «Лоластон» (1996), «Таҷовузи нур» (1997), «Аноҳиди пиндор» (2002) ва «Гули нур» (2011) мебошад. Ашъори алоҳидаи Р.Бёрнс, В.Маяковский, П.Неруда, А.Нетто, Момансоно, В.Коротич, Е.Евтушенко, Д.Сэдэв, китоби шоири русизабони белорус Юрий Сапожков «Нуқтаи бебозгашт» ва чанд шоири дигари белорус, украин, ӯзбек, туркман ва ғ. пйесаи «Суқрот ва…»-и Э.Радзинский, рисолаи Бобоҷон Ғафуров ва Николай Прохоров «Тоҷикон ва талошҳои таърихии онон барои озодии Ватан» (ҳамроҳи И.Қосимзода)-ро тарҷума ва ҳамагонӣ кардааст. Силсилаи мақолаҳои илмии иҷтимоӣ ва фалсафияш мӯҷиби баҳсу муҳокимарониҳои хосу ом гардидаанд. Чордаҳ суҳбати иҷтимоӣ-илмиаш бо чордаҳ олими намоёни ҷумҳурӣ сазовори Ҷоизаи ба номи Абулқосим Лоҳутӣ гардидаанд.

Ҷоизаҳо
-------

* Ҷоизаи ба номи Абулқосим Лоҳутӣ;
* Аълочии фарҳанг ва матбуоти Тоҷикистон;
* Ифтихорномаи Шӯрои Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон (1994);
* Медали «Хидмати шоиста» (1998).

Эзоҳ
----

1. ↑  Адибони Тоҷикистон (маълумотномаи мухтасари шарҳиҳолӣ)./Таҳия ва танзими Асрори Сомонӣ ва Маҷид Салим. — Душанбе, «Адиб», 2014, — с. 18 ISBN 978-99947-2-379-9
Зичии аҳолии Замин (ҷадвали хаттӣ, соли 1994)
Зичии аҳолии мамлакатҳо.
**Зичии аҳолӣ** — шумораи одамон ба воҳиди масоҳат мебошад.

Ҷойҳои зичтарини рӯи ҷаҳон инҳоянд: (нафар дар километри квадратӣ):

* Аомин (Макао) — 17684
* Монако — 16620
* Сингапур — 6389
* Ҳонконг — 6317
* Гибралтар — 4289
* Сектори Ғаз — 3823
* Ватикан — 2093
* Малта — 1261
* Ҷазираҳои Бермуд — 1226
* Ҷазираҳои Малдив — 1163

Мамлакатҳои сераҳолии рӯи ҷаҳон инҳоянд: (нафар дар километри квадратӣ): 

* Бангладеш — 1002
* Тайван — 636
* Кореяи Ҷанубӣ — 491
* Пуэрто-Рико — 430
* Соҳили ғарбии дарёи Урдон — 407
* Ҳолландия — 395
* Лубнон — 367
* Белгия — 339
* Япония — 337
* Ҳиндустон — 328

Ҷои аз ҳама камаҳолии рӯи ҷаҳон дар Нунавут аст — 0,01 наф.дар км².

Пайвандҳо
---------

Ҳисобкунаки аҳолии ҷаҳон (экстраполятсия). Аз рӯи маълумотҳои маркази демографияи ИМА.

Харитаи зичии аҳолии рӯи Замин (дар асоси маълумотҳои соли 1994)


|  |  |
| --- | --- |
| Ҷаҳон | *Ин мақолаи нопурра аз ҷуғрофияи Ҷаҳон мебошад.Шумо метавонед бо пурра кардани ин ба Википедия кумак кунед.* |
витамини Д
Витамин Д (калсийферол) дар организм ба моддаи гармонмонанд мубаддал шуда, дар ҷараёни намакҳои калсий ва фосфор иштирок мекунад. Ба витамини Д хусусан кӯдакони то 3-4 сола (аз норасоии витамини Д дар организми кӯдак рахит ташаккул меёбад), занони ҳомила бештар эҳтиёҷ доранд. Витамини Д одатан дар пӯсти одам аз таъсири нурҳои ултрабунафш ҳосил мешавад. Витамини Д-ро аз равғани ҷигари баъзе моҳиҳо мегиранд. Витамини Д дар равғани маска ва зардии тухм, равғани моҳӣ катар аст, дар маҳсулоти рустанигӣ тамоман нест.
Ба витамини Д талаботи одамони калонсол зиёд нест, аммо кофӣ набудани рӯшноии рӯз (кор дар зери замин, сокинони шимол ва ғайра) эҳтиёҷро ба ин витамин зиёд мекунад. Доруи витаминдорро фақат зери назорати духтур истеъмол бояд кард.

Адабиёт
-------

* Марри Р. Греннер Д. Мейес П. Родуэлл В. Биохимия человека. — Мир, 1993. — Т. 2. — 415 с.
* Хоббс К. Хаас Э. Витамины для «чайников». — М.:: Диалектика, 2005. — 352 с.
**Биёбони калони Виктория** (англ. Great Victoria Desert) — биёбони регзор дар Чануби Австралия, байни 26° ва 30° арзи ҷанубӣ Масоҳати 300000 км2.

Аз шарқ ба ғарб, аз қаторкуҳи Стюарт то ҳамвории Кӯлҳои Шӯр, ба масофаи 1200 км тӯл кашидааст. Бараш то 550 км. Баландиаш аз с. б. ба ҳисоби миёна 150—300 м. Ба релйефи он қатортеппаҳои регии баландиашон 10-30 м хоссанд. Қатортеппаҳоро хорбуттаҳои Спинифекс аз кӯчидан нигоҳ медоранд. Дар байни теппаҳо ақоқиё ва эвкалиптҳои резапоя мерӯянд. Боришоти солона — 125—250 мм. Биёбон беоб ва мушкилгузар аст. Онро соли 1875 нахустин бор муҳаққиқи англис Э. Ҷайлс тай карда, ба шарафи шоҳбонуи ҳамонвақтаи Британияи Кабир Виктория ном гузоштааст. Аҳолии муқимиаш хеле кам аст.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* Биёбони калони Виктория // Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️  Гузариш ба унсури Викидода  Фарҳангҳо ва донишномаҳо | 
* Большая российская (старая версия)
* Большая советская (1 изд.)
* Britannica (онлайн)
* De Agostini

 |
| Дар феҳристҳои китобшинохтӣ | 
* J9U: 987007542365405171
* LCCN: sh2004001456
* VIAF: 315529901
* WorldCat VIAF: 315529901

 |

  

Шаблон:Australia-geo-stub
**Витаминшифоӣ** — бо мақсади муолиҷа истифода бурдани витаминҳо. Витаминшифоӣ ҳангоми баъзе бемориҳои узвҳои дарунӣ, пӯст, иллати асабия ва ғ. инчунин бо мақсади қонеъ гардонидани эҳтиёҷи андомгон ба витамин, зимни ҳомилагӣ, ширмаконӣ ва ғ. муфид аст. Дар сурати дар андомгон тамоман набудан (авитаминоз) ё нарасидани витаминҳо (гиповитаминоз) витаминшифоӣ табобати асосӣ маҳсуб мешавад. Истифодаи аз ҳад зиёди витаминҳо ҷоиз нест. Миқдори муайяни витамине, ки духтур таъйин кардааст, бояд қатъӣ риоя карда шавад.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Витаминшифоӣ // Боз — Вичкут. — Д. : СИЭМТ, 2014. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 3). — ISBN 978-99947-33-46-0.


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️  Гузариш ба унсури Викидода  Фарҳангҳо ва донишномаҳо | 
* Большая российская (старая версия)

 |
**Соз** — сози тории мусиқиест, ки дар байни халқҳои Осиёи Миёна, Қазоқистон, Қафқоз, Афғонистон, Эрону, Туркия ва ғ. мавриди истеъмол аст. Соз косаи мурутшакл дошта, аз чӯби тут ва дигар дарахтони сахтчӯб сохта мешавад. Ба думбура шабеҳ аст, вале бузургтару дастааш борик. Дарозии созро 70-80 см тахмин мекунанд. Пардаҳои он насбӣ ва торҳояш филиззӣ мебошанду нисбати якдигар бо кварта ё баъзан квинта ҷӯр мешаванд. Бо мизроб, дар баъзе мавзеъҳо бо нохун менавозанд. Соз се навъ дорад, ки асосан яккахонҳо истифода мебаранд. Баъзан созро дар ансамбл ва оркестри созӣ ба кор мебаранд.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Раҳимов И. Соз // Энциклопедияи адабиёт ва санъати тоҷик Ҷ.З — Душанбе,2004
* Энциклопедияи Советии Тоҷик : [дар 8 ҷ.] / сармуҳаррир  А. С. Сайфуллоев. — Д. : СИЭСТ, 1978—1988.
**Содиқ Нуруллоев** – сарояндаи Театри давлатии академии опера ва балети ба номи Садриддин Айнӣ Ҳунарпешаи хизматнишондодаи Тоҷикистон (2011), мудири кафедраи Консерваторияи миллии Тоҷикистон ба номи Т. Сатторов

Зиндагинома
-----------

омӯзишгоҳи мусиқии ш.Хуҷанд ва Донишкадаи давлатии санъати Тоҷикистон ба номи М. Турсунзодаро (1991) хатм карда аз соли 1991 овозхони (сарояндаи) Театри давлатии академии опера ва балети ба номи Садриддин Айнӣ аст.

Эҷодиёт
-------

Ӯ овози форам ва дорои маҳорати сарояндагӣ ва маданияти баланд дошта дар саҳнаи театр якчанд нақшҳои (образ) ҷолиб офаридааст. Махсусан маҳорати сарояндагиаш дар овозхонии операвии асарҳои классикии миллӣ, рус ва хориҷӣ хеле хуб садо медиҳад. Дар 40 спектаклҳои операвӣ нақш оваридааст. Бо консертҳои хеш баромад доимо баромад мекунад.

Мукофот
-------

* Ҷоизаи озмуни байналмилалии сарояндагон дар ш.Шимкент, Қазоқистон,
* медали "Барои меҳнати шоиста",
* Аълочии фарҳанги Тоҷикистон,
* Ифтихорномаҳои соҳавӣ қадр карда шудааст.
*

Пайвандҳо
---------

1. ↑  Cомонаи театр
**Воқеанигорӣ**, **публисистика** (русӣ: Публицистика) — тарзи иттилоотии рӯзноманигорӣ, ки ягон ҳодисаву воқеаро фавран бо ҷузъиёти заруриаш возеҳан пешкаши муштариён мегардонад ва шоҳиди он худи воқеанигор аст.

Маҳз воқеанигор маҷмӯи иттилоотро гирдоварӣ мекунад, ки боиси шавқоварӣ ва рангорангии матолиби рӯзномаҳо, оҷонсиҳои иттилоотӣ, намоишҳои телевизионӣ, гуфторҳои радиоӣ ва блокҳои интернетӣ мегарданд.

Воқеанигор иттилоъро бештар аз се манбаъ гирдоварӣ мекунад:

1. асноду ҳуҷҷат ва сабту забт;
2. мусоҳиба.
3. мушоҳидаи шахсӣ.

Адибони маъруфи ҷаҳон, монанди Ч. Диккенс, В. Гиляровский, М. Колсов, В. Песков ва дигарон фаъолияти худро чун воқеанигор оғоз карда, ба комёбиҳои назаррас ноил гардидаанд. Дар расонаҳои хабарии Тоҷикистон воқеанигорӣ аз солҳои 30 садаи XX аз обёрии водии Вахш, бунёди иншооту корхонаҳои азими саноатӣ, кандани наҳрҳои Ҳисору Фарғона, сохтмони роҳҳои мошинагарди Душанбе – Хуҷанд, Душанбе – Хоруғ оғоз гардида, минбаъд вобаста ба бунёди НБО-и Норак, маҷмӯи корхонаҳои азими саноатии ҷануби Тоҷикистон, бавижа корхонаҳои бузурги 3-ди алюминийи Тоҷикистон, 3аводи нуриҳои нитрогендори Вахш густариш ёфт.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Усмонов И. Давронов Д. Таърихи журналистикаи тоҷик. Д. 2008;
* Усмонов И. Назарияи публитсистика. Д. 2009.

Сарчашма
--------

* Воқеанигорӣ / П. Гулмуродзода // Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.
**Во́тум** (лот. votum — ирода, раъй) — қарор, райъе, ки тавассути овоздиҳӣ қабул шуда, дар таҷрибаи сиёсии давлатҳо тартиби изҳори боварӣ ё нобоварӣ ба фаъолияти ҳукумат ё вазирро ифода мекунад.

Ҳадафи асосии вотум дарёфти роҳу воситаҳои таъмини ҳамкорӣ байни ҳукумат ва парламент мебошад. Вотуми боварӣ дар низоми идоракунии демократӣ овоздиҳии парламентиест, ки намояндагони палатаи поёнӣ мавқеашонро нисбат ба самтҳои асосии сиёсат, лоиҳаҳои қонуни ҳукумат ё вазир изҳор менамоянд. Вотуми боварӣ метавонад бо ташаббуси ҳукумат ё гурӯҳи намояндагон дар парламент гузошта шавад. Дар шароити дар парламент аксариятро ташкил додани ҷонибдорони ҳукумат вотуми боварӣ ҳосил мешавад. Дар мамлакатҳои узви Иттиҳоди Британия – Англия, Канада, Австралия ва Зеландияи Нав пешниҳодҳои мухолифин оид ба лоиҳаҳои қонунҳо ва буҷа метавонад боис гардад, ки масъалаи вотуми боварӣ баъди баррасӣ ба овоздиҳӣ гузошта шавад Дар бундестаг (парламент)-и Олмон танҳо «вотуми нобоварии конструктивӣ» маъмул аст, ки натиҷаи он метавонад интихоби канслери нав тавассути тарафдории аксарият гардад. Канслер ҳуқуқ дорад дар дилхоҳ маврид дар бораи дарёфти вотуми боварӣ дар парламент масъала ба миён гузорад. Дар ҳолати нобоварии бундестаг ба канслер, агар бундестаг канслери навро интихоб карда натавонад, Президенти Олмон бо пешниҳоди канслер баъди 21 рӯз онро пароканда менамояд. Мувофиқи моддаи 49 Конститутсияи Фаронса ҳукумат барои дарёфти вотуми боварӣ метавонад доир кардани овоздиҳиро дар мавриди барномаҳои ҳукуматӣ ва масъалаҳои умумимиллӣ дар Маҷлиси миллӣ (парламент) талаб намояд. Вотуми боварӣ дар Фаронса бо ду мақсад баргузор карда мешавад:

1. Дар оғози ба сари қудрат омадан неруҳои сиёсӣ боварӣ ҳосил намоянд, ки барномаи нави ҳукуматро ҷиҳати татбиқи минбаъда аксарият ҷонибдорӣ мекунад.
2. Дастгирии ҳукумат дар мавриди сар задани ҳолатҳои фавқулода ва ё руйдодҳои муҳимми сиёсӣ. Вотуми нобоварӣ дар таҷрибаи кишварҳо изҳори нобоварии парламентӣ ба барнома ва ташаббуси сиёсӣ, ё лоиҳаи қонуни ҳукумат ва ё вазир мебошад. Дар сурати ба даст наомадани вотуми боварӣ ҳукумат ба истеъфо рафта, парламент пароканда мегардад ва интихоботи умумӣ баргузор карда мешавад.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* Вотум / Г. Зокиров // Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️  Гузариш ба унсури Викидода  Фарҳангҳо ва донишномаҳо | 
* Большая датская
* Britannica (онлайн)
* Universalis

 |
| Дар феҳристҳои китобшинохтӣ | 
* BNF: 120984699
* GND: 4170155-0
* J9U: 987007531397605171
* LCCN: sh85092121

 |
**Гулзори Ирам**, **Боғи Ирам**, **Гулистони Ирам**, **Бӯстони Ирам**, **Ирами Шаддод**, **Ирамазоталимод** (Қуръон, сураи Фаҷр, ояи 7) — яке аз образҳои маъмулӣ ва серистифода дар адабиёти форс-тоҷик, ки маъниҳои мармузи боғи мусаффо, манзили роҳатафзо, кишвари ободон, биҳишти мавъуд ва мазҳари тамомияту камоли зебоиро ифода мекунад. Ин образ аз қиссаву ривоятҳои таърихӣ, динӣ ва адабии мардуми соминажод маншаъ гирифтааст.

Ривоят
------

Мутобиқи қиссаву ривоятҳои мазкур Боғи Ирам — Боғ ё боғшаҳр, ҳисоре будааст, ки малике бо номи Шаддод ибни Од дар Арабистони Ҷанубӣ байни шаҳрҳои Санъо ва Ҳазармавт, ё дар Димишқ, дар баъзе манбаъҳо Яман низ гуфтаанд, бино карда буд. Масоҳати Боғи Ирам 12 х 12 фарсанг, иртифои девораш 300 газ будааст. Шаддод барои эъмори ин боғ мардумро 500 сол кор фармудааст. Дару деворҳо, хонаҳои ин ҳисор қасрҳои дохили он ҳама бо симу зар, ёқуту зумуррад, ҷавоҳирот ва ғ. музайян гардида буданд; наҳрҳои гуворову дарахтони боровар дошт. Сохтмони Боғи Ирам ба охир расид, вале Шаддод ба он ворид нагардида вафот кард. Баъд аз ин Боғи Ирам аз назарҳо ғоиб шуд ва баъзан гӯё ба чашми баъзеҳо дар биёбон аён мегаштааст. Дар қиссаву ривоёт, достонҳои мардуми эронинажод Вари Ҷамкард, шаҳри ободкардаи Сиёвуш (Сиёвушгард), қасри дар зери кӯҳ сохтаи Афросиёб ҳаммонанди Боғи Ирам мебошанд. Дар ин навъ боғҳо, ҳисорҳо, шаҳрҳо орзуву омоли мардум оид ба кишвари хаёлии ободу зебо, минтақаҳои баробариву бародарӣ ва ғайра ифода ёфтааст.

Дар адбиёт
----------

Ба сабили талмеҳ суханварони форсизабон дар ашъорашон ба Боғи Ирам ишора кардаанд:

> Аз абр андаромад ба ҳангоми ғам,  
> 
> Ҷаҳон шуд ба кирдори Боғи Ирам.
> 
> 
> Абулқосим Фирдавсӣ
> 
> 

> Роғ ба боғ андарун чун алам андар алам,   
> 
> Боғ ба роғ андарун чун Ирам андар Ирам. 
> 
> 
> Фаррухии Сиистонӣ
> 
> 

> Ганҷи дониш доим аз баҳри дилат пургавҳар аст,   
> 
> Боғи табъи аҳли фазлат гашт чун Боғи Ирам. 
> 
> 
> Масъуди Саъди Салмон
> 
> 

> Сӯйи мо дорад хиром он рашки Гулзори Ирам,   
> 
> Гулшани моро бувад имрӯз баргу бор сурх. 
> 
> 
> Туғрали Аҳрорӣ
> 
>

Адабиёт
-------

* Фарҳанги забони тоҷикӣ. Ҷ. 1. М. 1969

Сарчашма
--------

* Боғи Ирам / А. Афсаҳзод, А. Раҳмонфар // Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.
**Муҳаммад ибни Умари Саҳмӣ**, маъруф ба **ал-Воқидӣ** (ар. الواقدي‎; 747, Мадина, — 823, Бағдод) — муаррих ва сиранигори машҳури ислом.

Зиндагинома
-----------

Дар ибтидо ба тиҷорати гандум машғул буд ва баъди аз даст додани сармояаш соли 797 ба Бағдод омад ва бо Яҳё ибни Холиди Бармакӣ робитаи дӯстӣ барқарор кард. Яҳё Воқидӣ-ро ба халифа Ҳорунаррашид наздик гардонд. Пас аз мулозамати кӯтоҳе халифа мансаби қозии Бағдодро ба ӯ вогузор кард, ки то рӯзи вафоташ бар он боқӣ монд.

Воқидӣ дар бораи зиндагии Паёмбар (с) ва аҳди хилофати рошидӣ маълумоти фаровон дошт. Шогирдаш Саъд ибни Манеъ, маъруф ба Котиби Воқидӣ, тақр. нисфи ривоёти «Табақот»-и худро аз ӯ нақл кардааст. Маълумоти таърихии Воқидӣ сарчашмаи умдаи таълифоти муаррихони баъдӣ, ба монанди Ибни Исҳоқ, Калбӣ, Табарӣ, Ибни Касири Димишқӣ ва дигарон будааст. Осори зиёде дар риштаи таърих ба Воқидӣ нисбат дода шудааст. Аз ҷумла, «ал-Мағозӣ-н-набавия», «Фатҳу Ифриқия» (дар ду ҷилд), «Фатҳу-л-Аҷам», «Фатҳу Миср ва-л-Искандария», «Ахбору Макка», «ат-Табақот», «Футуҳу-л-Ироқ», «Футуҳу-ш-Шом», «ат-Таърих ва-л-мағозӣ ва-л-мабъас», «ат-Таъриху-л-кабир», «ас-Сира», «Тафсиру-л-Қуръон» ва ғ. Аз аксари онҳо танҳо номашон дар маъхазҳо боқӣ мондааст.

Воқидӣ тамоми даромадҳои молии худро ба мустамандон мебахшид ва ба хариди китоб сарф мекард. Ҳангоми интиқол аз шарқи Бағдод ба ғарби он саду бист шутур бори китобаш буд, вале ҳангоме вафот кард, аз моли худаш кафание наёфтанд ва кафанвориашро Маъмун фиристод. Ба қавли Ибни Надим, Воқидӣ ду бардае дошт, ки шабу рӯз ба нусхабардории китобҳояш машғул буданд ва ба ҳангоми вафот шашсад кӯлвор китоб аз худ бар ҷой гузошта, ки ҳар кӯлвореро ду марди тавоно бармедоштанд («ал-Феҳрист», ҷ. 1. саҳ. 111).

Воқидӣ яке аз муассисон ва поягузорони таърихи катбии ислом ба равиши табақот ва солнома замонбандишуда (ҳавлиёт) мебошад. Аксари асҳоби ҷарҳу таъдил Воқидӣ-ро дар ривояти ҳадис заиф ва матрук донистаанд.

Эзоҳ
----

1. 1 2  *Bibliothèque nationale de France* идентификатор BNF (фр.): платформаи додаҳои боз — 2011.
2. 1 2  Encyclopædia Britannica (ингл.)
3. ↑  *Deutsche Nationalbibliothek, Staatsbibliothek zu Berlin, Bayerische Staatsbibliothek, Österreichische Nationalbibliothek* Record #102372179 // Общий нормативный контроль (GND) (нем.) — 2012—2016.

Адабиёт
-------

* محمد بن اسحاق المعروف بابن النديم وابي اسحاق الوراق. الفهرست في اخبار العلماء المصنفين من القدماء والمحدثين واسماء كتبهم. تهران، ۱۹۷۱؛
* كتاب المغازي للواقدي. تحقيق مارسدن جونس. بيروت، ۱۹۸۴

Сарчашма
--------

* Воқидӣ / А. Боқизода // Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.
**Воҳиби Бухороӣ** (форсӣ: واهب بخارائ‎) — шоири тоҷик (асри 17).

Зиндагинома
-----------

Мувофиқи маълумоти «Тазкирату-ш-шуаро»-и Малеҳои Самарқандӣ дар сиккахонаи ҳукмрони давраш хидмат мекард ва дар мавзӯъҳои ишқӣ ба забони содаву равон шеър ҳам мегуфт. Аз девонаш иттилое нест. Намунаҳои сурудаҳояш ба тавассути тазкираҳо боқӣ мондаанд. Абёти зерин аз ӯянд:

> Мову Маҷнун ду ҷигаргӯшаи аз як ҷигарем,   
> 
> Дар ҷунун ҳар ду назарёфтаи як назарем.   
> 
> Рафт аз пеши назар ёру хабардор накард,   
> 
> Магар аз рафтани умри гузарон бехабарем?!   
> 
>  \*\*\*  
> 
> Аз он, Воҳиб, ба ёди зулфи ӯ ҳар шом мепечам,   
> 
> Ки таъсири дигар дорад дуо дар пардаи шабҳо. 
> 
>

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* ملیحای سمرقندی. مذاکر الاصحاب یا تذکرة الشعرأ. دوشنبه، 1380 هـ. ش

Сарчашма
--------

* Воҳиби Бухороӣ / М. Диловаров // Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.
**Абуҷаъфар Умар ибни Исҳоқ Вошии Лоҳурӣ** (форсӣ: واشی لاهوری‎) — шоири форс-тоҷик (асри 12).

Зиндагинома
-----------

Дар тазкираҳо аз «Лубобу-л-албоб»-и Авфии Бухороӣ (асри 13) гирифта, то ба «Маҷмаъу-л-фусаҳо»-и Ризоқулихони Ҳидоят (асри 19) номаш омадааст ва чун шоиру донишманд, сарояндаи қасоиди маснӯъ (ороста бо санъатҳои бадеии гуногун) тавсиф шудааст. Абёти зерин намунае аз шеъри ӯянд:

> Дӯш дар савдои дилбар будаам,  
> 
> Бо лаби хушку рухи тар будаам.  
> 
> Дар хумори абҳари махмури ӯ,  
> 
> Дида боз аз ғам чу абҳар будаам.  
> 
> В-аз нами чашму тафи дил ҳар замон,  
> 
> Гӯӣ андар обу озар будаам. 
> 
>

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* محمد عو فی. لباب الاباب. تهران،1331 هـ.ش.
* رضا قلی خا ن هدا یت. مجمع الفصحا. جلد اول. تهران، 1336هـ. ش.ر

Сарчашма
--------

* Вошии Лоҳурӣ / Ш. Муҳаммадиев // Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.
**Хушвахт Салим Шарифзода** - Сардори раёсати тандурустии шаҳри Душанбе (аз 12 январи соли 2017)

Зиндагинома
-----------

Шарифзода Хушвахт Салим 2 октябри соли 1963 дар Ҷумҳурии Тоҷикистон таваллуд шудааст, миллаташ тоҷик, маълумоташ олӣ. Номзади илми тиб.
Соли 1986 Донишгоҳи давлатии тиббии Тоҷикистон ба номи Абӯалӣ ибни Синоро бо ихтисоси духтури кӯдакон хатм намудааст.
Соли 1986 дар Беморхонаи клиникии шаҳрии бемориҳои сироятӣ ҳамчун духтур – интерн фаъолияташро оғоз намудааст.
Солҳои 1987-2015 ба ҳайси духтури кӯдаконаи Беморхонаи қитъавии Кангурти ноҳияи Темурмалик, мудири шуъбаи бемориҳои кӯдакона ва муовини сардухтури қисми санитарӣ - тиббии «Тоҷиктекстил», муовини директори Маркази саломатии шаҳрии № 7 ва директори Маркази саломатии шаҳрии №10-и шаҳри Душанбе кор кардааст.
Аз моҳи майи соли 2015 то 12 январи соли 2017 дар вазифаи Директори Корхонаи воҳиди давлатии «Маркази миллии ташхисию табобат ва таълимӣ» фаъолият кардааст.
12 январи соли 2017 Сардори раёсати тандурустии шаҳри Душанбе таъйин гардид.

Эзоҳ
----

1. ↑  Тағйироти кадрӣ дар ҳайати роҳбарии мақомоти иҷроияи маҳаллии ҳокимияти давлатӣ дар шаҳри Душанбе
**Зиё Қоризода** (форсӣ: ضیا قاری‌زاده‎; 1922, Кобул — 13 январ 2008, Конодо) — шоир, овозхон ва оҳангсози аҳли Афғонистон.

Зиндагинома
-----------

Аҳмадзиё Қоризода дар соли 1301 (1922) хуршедӣ, дар шаҳри куҳнаи Кобул зода шуд. Падараш Қори Дӯстмуҳаммадхон, аз фаъолони неҳзати фарҳангии Афғонистон дар давраи шоҳ Амонуллоҳхон буд ва бо суқути ҳукумати амонӣ дар Кобул тирборон шуд. Зиё Қоризода, пас аз хатми мактаби амонӣ дар ҳамон мактаб ба шуғл муаллимӣ пардохт. Вай афзӯн бар муаллимӣ, вазоиф ҳам дар арсаи матбуот ва фарҳанги Афғонистонро бар ӯҳда доштааст.

Оҳангу мусиқӣ
-------------

Зиё Қоризода оҳангҳои худро дар Родиюи Афғонистон ба номи мустаъори «Кабутар» забт мекард ва ҳамчунин барои иддаи зиёде аз овозхонони дигар оҳанг ва тасниф месохт. Таснифҳои ӯро устод Сароҳанг «Оҳиста биру», устод Раҳимбахш «шона дудаста мезанад…», Ношинос «Маро дар зиндагӣ аз оризуҳо нест ҷуз номе» ва Аҳмад Зоҳир «Аз ғамат ай нозанин» хондаанд. Худ низ 24 оҳанг дар бойгонии родию бар ҷой ниҳод.

Оҳангҳои «Мушки тоза меборад, абри баҳмани Кобул», «Диламро сарбасар савдо гирифта» ва «Чаман чироғон аст, ҳай ҳай гулакам» аз ҷумлаи осор баёдмондании Зиё Қоризода ба шумор мераванд.

Мероси адабӣ
------------

Мероси адабии Зиё Қоризода хеле бой ва рангин буда маҷмӯаҳои ашъори ӯ: «Найнавоз» (1949), «Паёми бохабар ва забони табиат» (1958), «Ашъори нав» (1958), «Ҳадаф» (1959), «Озодагон» (1961), «Мунтахаби ашъор» (1964) ва ғайра аз шуҳрат ва эътибори ӯ дар Афғонистон шаҳодат медиҳанд.

> Биё, ки якдилу якрангу ҳамзабон бошем,  
> 
> Барои ваҳдати ин қавм ҷонфишон бошем…  
> 
> Биё, ки мамлакат аз мо вифоқ металабад,  
> 
> Биё, ки муттафиқу шоду тавъамон бошем.
> 
>

Эзоҳ
----

1. ↑  ضیا قاریزاده، شاعر و آوازخوان افغان درگذشت. *www.bbc.com*.  BBCPersian.com. 10 ноябри 2022 санҷида шуд.
2. ↑  Таърихи адабиёти ҷаҳон. Зиё Қоризода (1922 - 1989). *old.kmt.tj*.  Китобхонаи миллии Тоҷикистон. 10 ноябри 2022 санҷида шуд.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️  Гузариш ба унсури Викидода  Дар феҳристҳои китобшинохтӣ | 
* ISNI: 0000 0000 2179 1332
* LCCN: n79101013
* VIAF: 67745323
* WorldCat VIAF: 67745323

 |
**Муҳаббатов Хушнуд Қурбонович** ( тав. 17.11.1971, ноҳияи Ҳамадонӣ), физик, номзади илмҳои техникӣ (2006), дотсент (2008).

Зиндагинома
-----------

Солҳои 1989–1994 дар факултети физикаи Донишгоҳи давлатии ш. Қурғонтеппа ба номи Носири Хусрав таҳсил кардааст. Солҳои 1990–1994 лаборант, 1994–1995 лаборанти калон, 1995–1997 ассистент, 1997–1998 муаллими калони кафедраи физикаи умумии донишгоҳи номбурда, 1999– 2001 аспиранти шуъбаи рӯзона, 2002–2004 муаллими калони кафедраи физикаи назариявӣ ва кафедраи физикаи экперименталӣ, 2004–2005 муовини декани факултети физика оид ба тарбия, 2005–2006 муаллими калони кафедраи физикаи эксперименталӣ, 2007–2008 муаллими калони кафедраи физикаи назариявӣ ва эксперименталии Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи С. Айнӣ, 2008 сармутахассиси шуъбаи аттестатсия, аккредитатсия ва иҷозатномадиҳии муассисаҳои олӣ ва баъдидипломии Хадамоти давлатии назорат дар соҳаи маорифи Ҷумҳурии Тоҷикистон, 2008–2009 мудир ва дотсенти кафедраи физикаи назариявӣ ва эксперименталии донишгоҳи омӯзгорӣ буд. Аз соли 2009 декани факултети физика ва дотсенти кафедраи физикаи назариявӣ ва эксперименталии донишгоҳи омӯзгорӣ аст. Оид ба хосиятҳои гармофизикии маъданҳои ба гармо тобовар кори илмӣ бурдааст. Муаллифи якчанд корҳои илмӣ ва илмию методӣ мебошад.

Пайвандҳо
---------

* Энсиклопедияи Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи С. Айнӣ
*
**Ришод Нурӣ Гунтекин** (25.11.1889, Истанбул — 7.2.1956, Лондон) — нависанда, драматург, тарҷумон ва адабиётшиноси турк.

Зиндагинома
-----------

Дар ташаккули шахсияти ӯ падараш (пизишки низомӣ ва донандаи забонҳои форсию арабию фаронсавӣ) нақши муассир доштааст. Хатмкардаи факултаи адабиёти Донишгоҳи Истанбул (1912). Дар чанд мактаби Истанбул аз адабиёту забони туркӣ ва фалсафа дарс додааст. Сипас (солҳои 1933-43) намояндаи парлумон, бозраси Вазорати омӯзишу парвариши миллӣ (1947), ройзани фарҳангӣ дар Порис ва ҳамзамон намояндаи ҳукумати Туркия дар ЮНЕСКО (1950) буд. Ришод Нурӣ Гунтекин дар поёни Ҷанги якуми ҷаҳонӣ бо тахаллуси Ҷамол Неъмат вориди саҳнаи адабиёт шуда, як силсила ҳикоёт ва нахустин повесташро бо номи «Дӯсти дерина» (1917) таълиф намуд. Дар нахустин асарҳояш («Дӯсти дерина»; «Ханҷар», 1918; «Гули харобаҳо», 1918; намоишномаҳои «Қаҳрамони воқеӣ», 1918; «Сангпора», 1926 ва ғ.) норасоиҳои маъмули ҷамъияташро фош сохтааст. Ришод Нурӣ Гунтекин дар адабиёти турк бори нахуст тавассути роману повестҳояш шаҳрҳои музофотӣ, аз ҷумла Анталия ва рустоҳои дурафтодаи кишварашро воқеъгароёнаву ба сурати ҷомеъ ба тасвир кашид. Чунончи, дар романи машҳури ӯ «Чаманоро» («Çalıkuşu», 1922, баргардони тоҷикӣ — 1965, соли 1966 аз рӯи он филме бардошта шуд) сарнавишти муаллимаи ҷавоне дар Анталия қаламдод шудааст. Ришод Нурӣ Гунтекин ҳамчунин ба мавзӯъҳои ҳассоси мушкилоти хонавода, равобити шахсиятҳову ҷомеа даст зада, рӯҳониёнро фошу маҳкум мекунад. Дар романи «Шаби сабз» (1928) Ришод Нурӣ Гунтекин муборизаҳои миллию озодихоҳии мардуми туркро бозтоб кардааст. Бархе аз асарҳои ӯ дар рӯҳияи сентименталистӣ офарида шудаанд. Осори Ришод Нурӣ Гунтекин дар 24 ҷилд мураттабу чоп гардидааст (1958-61); ӯ муаллифи 19 роман, 7 маҷмӯаи ҳикояҳо, даҳҳо намоишномаву осори тарҷумашуда мебошад. Аз ҷумла китобе дорад бо номи «Лев Толстой, ҳаёт ва эҷодиёти ӯ» (1933).

Эзоҳ
----

1. ↑  Encyclopædia Britannica (ингл.)
2. ↑  Энциклопедия Брокгауз (нем.) / Hrsg.: Bibliographisches Institut & F. A. Brockhaus, Wissen Media Verlag
3. ↑
4. ↑
5. ↑  *Bibliothèque nationale de France* идентификатор BNF (фр.): платформаи додаҳои боз — 2011.

Адабиёт
-------

* Гунтекин Ришод Нурӣ // Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.

* Энциклопедияи советии тоҷик. Ҷ. 2. Д. 1980;
* Алькаева Л. О. Очерки по истории турецкой литературы 1908—1939 гРишод Нурӣ Гунтекин М. 1959.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️  Гузариш ба унсури Викидода  Вебгоҳҳои мавзӯъӣ | 
* Бонки Иттилоотии Интернетии Филмҳо

 |
| Фарҳангҳо ва донишномаҳо | 
* Литовская универсальная
* Britannica (онлайн)
* Treccani

 |
| 

| Дар феҳристҳои китобшинохтӣ |
| --- |
| 
* BIBSYS: 7037304
* BNF: 12055294d
* CONOR: 245879651
* GND: 118962302
* ISNI: 0000 0001 1568 4837
* J9U: 987007279065505171
* LCCN: n50081747
* LNB: 000125696
* NKC: ola2003172209, jn20011211244
* NTA: 070984360
* NUKAT: n2010164933
* SUDOC: 078623383
* VcBA: 495/307270
* VIAF: 44318557, 84082978
* WorldCat VIAF: 44318557, 84082978

 |

 |
**Хушқадам Қамариддинов** — пизишк, олим, профессор, Корманди шоистаи Ҷумҳурии Тоҷикистон. Барандаи ҷоизаи ба номи Е.Н. Павловский.

Зиндагинома
-----------

Хушқадам Қамардинов 26 майи соли 1933 дар ноҳияи Ишкошими ВАБК, дар оилаи колхозчӣ таваллуд шудааст. Соли 1958 факултети муолиҷавии Институти тиббии Тоҷикистонро (ҳоло Донишгоҳи тиббии Тоҷикистон) хатм кард. Солҳои 1958-1960 ҷонишини сардухтури беморхонаи райони Ишкошим кор кардааст. Аълочии нигаҳдории тандурустии СССР 1968.
Солҳои 1964-1978 ассистент, 1978-1980 доцент ва аз соли 1980 мудири кафедраи бемориҳои сироятии Институти тиббии Тоҷикистон. Соли 1985 инфексионисти шӯравӣ, доктори илмҳои тиб, соли 1986 профессор.Раиси Ҷамъияти илмии инфексионистони ҶШС Тоҷикистон (аз соли 1981) ва Саринфексионисти Вазорати нигаҳдории тандурустии республика (аз 1985).

Фаъолияти илмӣ
--------------

Қамардинов муаллифи бештар аз 70 асару мақолаҳои илмист, ки ба масъалаи паразитология, инчунин паҳншавӣ, ҷараён ва роҳҳои муолиҷаи бемориҳои сироятӣ оиданд.
Хушқадам Қамардинов паҳншавӣ ва усулҳои муолиҷаи фастиолёз (яке аз намудҳои киҷҷаи ҷигар)- ро муфассал тадқиқ кард.

Хизматҳои Қамардинов Х.Қ. бо нишони Аълочии нигаҳдории тандурустии ИҶШС, нишони Аълочии неруҳои сарҳадии ИҶШС (дараҷаи I ва II), Корманди шоистаи Ҷумҳурии Тоҷикистон қадр шудааст. Барандаи ҷоизаи ба номи Е.Н. Павловский буд.

Осор
----

* Клиника опасных инфекционных болезней. – Душанбе,2007. – 198 с.
* 
* Бемориҳои сироятӣ / Х.К. Қамариддинов, Э. Р. Раҳмонов, А.Аҳмадов. – Душанбе,2000. – 184 с.
* 
* Озмоишҳо (санҷишҳо) барои назорати донишҷўён дар дарсҳои амали аз фани бемориҳои сирояткунанда / Қамариддинов, Х.К. Тошов, М.К. – Душанбе: Наҷот. – 1993. – 69 с.
* 
* Советская медицина в борьбе с инфекционными заболеваниями. – Душанбе: Знание, 1980. – 20 с
* 
* Фасциолез человека в Таджикистане: Автореферат. – М.1984. – 28 с.

Эзоҳ
----

1. ↑  Ёде аз профессор Хушқадам Қамариддинов(тоҷ.). *kmt.tj*. 3 марти 2019 санҷида шуд. Баргирифта аз сарчашмаи аввал 6 марти 2019.
**Зиёратгоҳҳои Ҳисор** - мазорҳои ноҳияи Ҳисор, хеле зиёд ба назар мерасанд, ки мардум чун макони муқаддас арҷ мегузоранд ва ба пойдорию нигоҳбиниашон таваҷҷуҳ доштанду доранд. Тибқи иттилооти мавҷуда, муаррихин мазорҳоро ба се гурӯҳ раддабандӣ намудаанд: 

* а) мазорҳое, ки дар ҳақиқат ҷасади бузургворе дар он вуҷуд дорад;
* б) мазор — қадамҷойҳо;
* в) мазори файзи осор.

Дар тақсимбандии мазорҳо, инчунин чашмамазорон, дарахтмазорон ва сангмазорон низ аз навъҳои қисматбандӣ аст. 

Мафҳуми *«мазор»* чуноне дар луғати муътабаре қайд гардидааст, ҷоест, ки зиёрат мешавад ва макони парастиш мебошад. Вожаи «мазор», пеш аз ҳама, чун амал, яъне «зиёрат кардан», «ҷоеро зиёрат кардан» тафсир шуда, баъдан чун макон, зиёратгоҳ, зиёратҷой, марқад, оромгоҳ, қабристон, қадамҷой, дафнгоҳ маънидод мешавад. Одамон баъди зиёрати мазорҳо худро некбахту тавоно ва фараҳманду саодатманд ҳис менамоянд. Аз ин бармеояд, ки мазорҳо на танҳо макони солимгардонӣ, балки ҷойи пок намудани ҷисму рӯҳи инсон мебошад. Дар боби «Тариқати зиёрати Ҳазрати Хоҷа Каъбулахбор наввараллоҳу марқадаҳу» дар китоби Маноқиби Хоҷа Каъбулахбор» чунин омадааст: «Ривоят мекунанд Имом Ҷаъфар аз Расул
салаллоҳу алайҳи ва саллам, ки рӯзе Ҷаъфар дар равзаи он ҳазрат нишаста буданд, ки овозе аз равзаи он ҳазрат ба гӯши мубораки эшон расид, ки гуфт: -"Ҳар он бандаи некбахту саодатманд, ки зиёрат кунад қабри мутаббараки эшонро дар умри худ як бор, ончунон бошад, ки аз модар нав таваллуд шуда бошад".

Мазорҳои водии Ҳисор
--------------------

1. Мақбараи Хоҷа Махдуми Аъзам,
2. Мазори Мавлоно Холмуҳаммад (Халифаи Шаҳид),
3. Мазори домулло Муҳаммадшариф,
4. Қадамҷойи Ҳазрати Алӣ,
5. Хоҷа Конбобо ё Кони намак,
6. Мазори Лангар-ато,
7. Мазори домулло Абдуназар,
8. Мазори «Шаҳиди Шифо»,
9. Мазори Амир Тоҳир,
10. Мазори Хоҷа Сангвоти Валӣ,
11. Мазори Бобо Сӯфӣ ва Гаҳворасанг,
12. Кӯшкаки Мазор,
13. Мазори «Озах» ва «Тӯғдона»,
14. Мазори Карсанг,
15. Мазори «Лашкар»,
16. Мазори Чангоби Қоқ,
17. Мазори «Бибисангин»,
18. Мазори Эшонбобо,
19. Мазори Хоҷа Чилтани Валӣ,
20. Арчамазор (Шарра),
21. Мазори Биҳ (Бий),
22. Мазорҳои деҳаи Ноҷӣ,
23. Мазори Бобои дӯсти Худо,
24. Мазори Чилтан,
25. Мазори Хоҷамастон,
26. Мазорҳои деҳаи Дурбат,
27. Мазори Ҳазрати Турдишайх,
28. Мазори домулло Ҷӯрақул,
29. Мазори Мавлоно Фатҳуллохоҷаи Чустӣ
30. Мазори Такяи Бобои Валӣ,
31. Чашмамазори Хоҷа Гули Бодом,
32. Мазори Имоми Молики Аждар,
33. Мазори Ҳазрати Хоҷа Абдурраҳмони Бузургвор,
34. Санги «Чилдухтарон»,
35. Мазори «Тӯдаи Кабутак»,
36. Тахти Сулаймон,
37. Мазори Очилдӣ Халифабобо,
38. Мазори Савда,
39. Мазорҳои деҳаи Сайёд,
40. «Шутурсанги дукафон»,
41. Мазори Хоҷатӯғ
42. Мазори Гаҳворасанги бибӣ Фотимаю бибӣ Заҳро

Адабиёт
-------

Юсуф Қодиров, Абдуҳалим Самадов. Зиёратгоҳҳои Ҳисор. - Душанбе:«Ирфон», 2011.

Пайнавиштҳо
-----------

1. ↑  Донишномаи Ҳисор.-Душанбе: "Ирфон", 2015, - с. 256-258
**Зиёдулло Нуриддинов** (тав. 02.07.1940, деҳаи Косатароши болои ноҳияи Варзоб) олим, физикдон, номзади илмҳои техникӣ (1989), дотсент (2005).

Зиндагинома
-----------

Солҳои 1960–1965 дар факултети физикаи Донишкадаи давлатии омӯзгории ш. Душанбе ба номи Т. Г. Шевченко таҳсил кардааст. Соли 1965 муаллими мактаби миёнаи № 14 ноҳияи Ваҳдат, 1965–1966 афсари Артиши Шӯравӣ, 1966–1969 ассистенти кафедраи физикаи умумии донишкадаи омӯзгории пойтахт, 1969–1970 коромӯзи кафедраи физикаи умумӣ ва астрономияи Донишгоҳи давлатии омӯзгории Озарбойҷон, 1970–1974 аспирант, 1974–1976 ассистент, 1976–1998 муаллими калони кафедраи физикаи умумии Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи Қ. Ҷӯраев, 1998–2005 директори литсейи ноҳияи Ҳисор буд. Солҳои 2005–2009 ҳамчун дотсенти кафедраи физикаи назариявӣ ва эксперименталии Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи Садриддин Айнӣ кор кардааст. Аз соли 2009 мудир ва дотсенти кафедраи номбурда мебошад. Муаллифи якчанд корҳои илмӣ ва илмию методӣ аст. Бо нишони сарисинагии «Аълочии маорифи халқи Тоҷикистон» (1990) сарфароз шудааст.

Пайвандҳо
---------

* Энсиклопедияи Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи С. Айнӣ
*
Ҳолати тиббӣШаблон:SHORTDESC:Ҳолати тиббӣ

**Галактоземия** — бемории ирсӣ, ки дар натиҷаи ихтилоли мубодилаи моддаҳо ва ба глюкоза табдил наёфтани галактоза падид меояд. 

Галактоза, ки ҳамроҳи ғизо аз қанди шир — лактоза ба андомгон ворид мешавад, дучори табодул мегардад, вале вокуниш (реаксия) бинобар нақси ирсии ферменти асосӣ нотамом мемонад. Ихтилоли таҷзияи галактоза (нигар Карбогидратҳо) боиси дар хун ҷамъ омадани маҳсули мубодилаи он гашта, силсилаи асабҳои марказӣ, ҷигар, гурдаҳо ва зуҷоҷияи чашмро заҳролуд месозад. Дар ин гуна ҳолатҳо мумкин аст ҳипогликемия низ рух диҳад. Галактоземия се навъ дорад: муқаррарӣ, норасоии галактокиназаҳо ва эпимеразаҳо. Галактоземияи муқаррарӣ бисёр дучор меояд. Нишонаҳои он баъди чанд рӯзи таваллуди тифл зоҳир мегарданд. Чунин кӯдак калон ба дунё меояд. Дар ҳолати вазнин будани беморӣ тифл қай мекунад, аз истеъмоли шир шикамрав мешавад; ҳамчунин аломатҳои зардпарвин, калон шудани ҷигар, катаракта мушоҳида мешаванд. Ҳангоми сабук будани беморӣ кӯдак ширро ҳазм карда наметавонад, аз сина рӯ мегардонад.

Бо мақсади пешгирӣ ва муолиҷаи галактоземия миқдори галактозаро дар пешобу хун муайян мекунанд. Галактоземия дар таркиби пешоб бо усули хроматография муайян карда мешавад. Ба кӯдаки бемор ба ивази шир омехтаҳои ғизоӣ, хӯрокҳои ширии бе лактоза (соявал, нутрамиген, энпити белактоза) ва шавлаҳои гӯштию сабзавотӣ додан лозим аст. Норасоии галактокиназаҳо бо аломатҳои катаракта падид меояд. Нишонаҳои норасоии эпимеразаҳо ба галактоземияи муқаррарӣ монанд мебошанд.

Дар сурати саривақт муолиҷа накардан кӯдаки бемор баъди чанд моҳ мефавтад. Барои кӯдаконе, ки муолиҷаи дуруст ёфтаанду парҳез мекунанд, галактоземия некфарҷом аст.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Ивановская Т. Е. Леонова Л. В. Патологическая анатомия болезней плода и ребенка. М. 1989.

Сарчашма
--------

* Галактоземия // Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️  Гузариш ба унсури Викидода  Фарҳангҳо ва донишномаҳо | 
* Большая датская
* Большая китайская
* Britannica (онлайн)

 |
| Дар феҳристҳои китобшинохтӣ | 
* J9U: 987007555659305171
* LCCN: sh85052749
* LNB: 000307456
* NDL: 00562245

 |
**Меъморӣ** — санъати лоиҳакашӣ ва сохтмони биноҳо ва иншоот (боз нигар комплексҳо). Меъморӣ муҳити ҳастие, ки барои кор ва зиндагонии мардум зарур аст, меофарад, ки он мувофиқи имкониятҳои техникӣ ва зарурияти маънавии ҳозиразамон мебошад.

Тоҷ-Маҳал дар Ҳиндустон
Меъморӣ гуфта намуди зоҳирии бино ва дигар иншоот, чи алоҳида ва чи якҷоя, низ дар назар доранд.

Корҳои меъмори ҳамчун нишони фарҳанг ва сиёсати халқ, ҳамчун санъаткорӣ қабул мешаванд. Тамаддуни ҷаҳони аз рӯи дастовардҳои меъморӣ низ баҳо дода мешавад. Меъмори имконияти амали гаштани фаъолияти ҳаёти ҷомеа медиҳад ва баробари ин, раванди онро муайян месозад. Вале меъморӣ мувофиқи имконият ва зарурияти мардум амалӣ мегардад

Этимологияи "меъморӣ"
---------------------

Меъмор
------

Меъморӣ ҳамчун санъат
---------------------


| **Меъморӣ** |
| --- |

| ⚙️ Самтҳои илмӣ |
| --- |
| 
Гуманитарӣ
Табиӣ
Ҷамъиятӣ
Бунёдӣ
Техникӣ
Дақиқ
 |
| Мутолиоти илм |


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Ин мақолаи нопурра аз меъморӣ мебошад.Шумо метавонед бо пурра кардани ин ба Википедия кумак кунед.* |

Меъморӣ
**Мелникова Таисия Гавриловна** (тав. 8. 05. 1925, деҳаи Ивановаи ҶШС Қирғизистон – ваф. маълум нест) — биолог, доктори илмҳои биология (1979), профессор (1981).

Зиндагинома
-----------

Соли 1946 факултети табиатшиносии Донишгоҳи ш. Фрунзеро (Бишкек) бо ихтисоси муаллими биология хатм намудааст. Солҳои 1946–1950 ходими хурди илмӣ дар шуъбаи паразитологияи Институти биологияи АИ Қирғизистон буд. Солҳои 1950–1954 оид ба муфтхӯрҳои ҳайвоноти мамнӯъгоҳи давлатии Қрим тадқиқот бурда, соли 1953 дар Институти зоологияи АИ ИҶШС дар ш. Ленинград рисолаи номзадиашро дифоъ намудааст. Солҳои 1954–1959 ҳамчун муаллими калон ва дотсенти кафедраи зоологияи Донишгоҳи давлатии Тоҷикистон ба номи В.И.Ленин, 1959–1962 ходими калони илмии Институти зоология ва паразитологяи АИ Тоҷикистон, 1962–2001 дотсент ва профессори кафедраи зоологияи Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи Қ. Ҷӯраев фаъолият намудааст. Ҳамчунон солҳои 1980–1984 вазифаи мудири кафедраи зоологияи донишгоҳи омӯзгориро ба уҳда дошт. Муаллифи зиёда аз 105 мақолаҳои илмӣ ва илмию методӣ, дастурҳои таълимиву методӣ, аз он ҷумла «Муфтхӯрони ҳайвоноти Тоҷикистон» (1982), «Проблемаи систематикӣ дар таҳлили муфтхӯрони хуки осиёимиёнагӣ» (1982), «Дастури методӣ аз зоологияи бесутунмуҳра барои таҷрибаи саҳроӣ» (1987) мебошад. Мавзӯи тадқиқотҳои ӯро кирмҳои муфтхӯри хуки ёбоӣ дар минтақаҳои гуногуни Тоҷикистон ташкил медиҳад.

Пайвандҳо
---------

* Энсиклопедияи Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи С. Айнӣ
*
**Галванотехника** — соҳаи электрокимиёи амалӣ, ки равандҳои таҳшинонии электролитии филиззҳоро дар сатҳи маҳсулоти филиззӣ ва ғайрифилиззӣ дар бар мегирад.

Раванди галванотехника ба кристаллбандии филиззҳо ҳангоми гузаштани ҷараёни электрии доимӣ аз маҳлулҳои обии намакҳои онҳо асос ёфтааст. Ионҳои мусбат заряднокшудаи филизз бо электронҳо пайваст шуда, дар сатҳи маҳсулоти рӯйпӯшшаванда (дар галваностепия) ё дар рӯйи қолабҳои махсус, ба ном матритсаҳо (дар галванопластика) дар шакли филиззи холис таҳшин мешаванд. Асосҳои раванди галванотехникаро Б. С. Якоби кашф намудааст. Равандҳои галванотехникаро барои бо филизз рӯйпӯш кардани сатҳи маҳсулот, ба даст овардани нусхаҳои саҳеҳи филиззӣ, мас. қолибҳои чопӣ, муҳрҳои гуногун ва ғ. истифода мебаранд.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* Галванотехника // Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.
**Тазкираи Шуарои Хуҷанд** - Китобест аз профессори зиндаёд Абдулманнон Насриддини Хуҷандӣ. Дар ҳаҷми 512 саҳифа соле пеш дар Хуҷанд ба нашр расидааст.
Марҳум Абдулманнон Насриддин аз ҷумлаи маъруфтарин пажуҳишгарони осори адабиёти классикии тоҷик буд, ки хеле бармаҳал дида аз олам баст.

«Тазкираи шуарои Хуҷанд»-и Абдуманнон Насриддинов муҳимтарин ва ҷомеътарин таълифест, ки дар заминаи маърифати суханварони Хуҷанд ба қалам омадааст. Китоб дар шинохти мақоми донишмандони тоҷик дар ташаккули илму адаби ҷаҳонӣ, таҳаввули назму насри форси тоҷикӣ, мероси нодири илмӣ- адабӣ, заминаҳои илмӣ дар таълифи таърихи ҷомеи адабиёт ва фавоиди дигар манбаи хеле арзишманд мебошад. 
Китоб барои адабиётшиносон, муҳаққиқони таъриху фарҳанги миллӣ ва ҳамаи дилбастагони маърифат нукоти тозаву омўхтаниро арза медорад.
Профессор Абдуманнон Насриддинов муаллифи 25 монография, аз қабили "Шарҳнигорӣ дар адабиёти форсу тоҷик", "Донишмандон ва сухансароёни Хуҷанд", "Достонҳо аз "Бӯстон"-и Саъдӣ", "Шарҳи "Гулистон"-и Саъдӣ", Фарҳанги тафсилии "Шамс-ул- луғот", Фарҳанги мушкилоти адабиёт, "Сухани фаришта", "Сеҳри мубин" ва беш аз 500 мақолаю рисолаҳои илмӣ буда, яке аз маъруфтарин адабиётшиносон ва муҳаққиқони адабиёти класскии тоҷик ба шумор меравад.
Созмони фарҳанг ва иртибототи исломии Эрон ба профессор Абдулманнон Насриддин ҳамроҳ бо ду тани дигар аз устодони барҷастаи забон ва адабиёти форсӣ дар саросари ҷаҳон, ҷоизаи "Чеҳраи боризи забон ва адабиёти форсӣ"-ро эъто карда буд.
Доктори илмҳои филологӣ, профессор Замира Ғаффорова дар хотироташ менависад, ки "соли 2003 аз ҷониби Абдулманнон Насриддин китобе бо номи "Донишмандон ва сухансароёни Хуҷанд" рӯи чоп омад, ки дертар бо номи "Тазкираи шоирони Хуҷанд" ду маротиба ба хатти форсӣ дарҶумҳурии Исломии Эрон чоп шуд, ки воқеан ин дастоварди беназире дар шинохти ҳавзаи адабии Хуҷанд дар қаламрави таърих маҳсуб меёбад".

Сарчашма
--------

1. ↑  нусхаи бойгонӣ. 9 августи 2021 санҷида шуд. Баргирифта аз сарчашмаи аввал 1 Декабри 2020.
**Ҷанги шаҳрвандии Русия** (русӣ: Гражданская война в России; 7 ноябри 1917— 25 октябри 1922 / 16 июли 1923) — як силсила задухӯрдҳои мусаллаҳона байни гурӯҳҳои гуногуни сиёсӣ, этникӣ, иҷтимоӣ ва сохторҳои давлатӣ дар қаламрави Ҷумҳурии Русия, пас аз таъсиси ҳукумати болшевикон дар ш. Петроград ва Москва дар октябри соли 1917.

Ҷанги шаҳрвандӣ натиҷаи бӯҳрони инқилобие буд, ки дар аввали асри 20 дар империяи Русия , ки бо инқилоби солҳои 1905-1907 оғоз шуда, дар давраи Ҷанги Якуми Ҷаҳонӣ шиддат гирифт ва боиси суқути монархия, вайроншавӣ, тақсимоти амиқи иҷтимоӣ, миллӣ, сиёсӣ, иқтисодӣ ва идеологии ҷомеаи Русия гардид. Апогеи ин тақсимот  ҷанги шадид дар миқёси миллӣ байни қувваҳои мусаллаҳи режими шӯравӣ, ҳаракати сафедҳо (Белое движение) ва ҳаракатҳои миллӣ барои истиқлолият бо иштироки Қувваҳои марказӣ ва Антанта буд.

Ҷанги шаҳрвандӣ бо барқарор намудани ҳокимияти Советӣ дар қисми зиёди қаламрави собиқ империяи Россия, аз тарафи Хукумати Советй ба расмият шинохтани истиклолияти Финляндия, Лаҳистон, Эстония, Латвия, Литва, инчунин барпо намудани Ҷумҳуриҳои Шӯравии Русия, Украина, Белорус ва Закавказие ба анҷом расид, ки 30 декабри соли 1922 дар бораи ташкил ёфтани СССР созишнома ба имзо расониданд. Тибқи ҳисобҳои гуногун, аз 10 то 17 миллион нафар фавтиданд; дар натиҷаи ҷанг қариб 2 миллион нафар мамлакатро тарк карданд.

Эзоҳ
----

1. ↑  *Данилин А. Б. Евсеева Е. Н. Карпенко С. В.* Гражданская война в России (1917—1922) // Новый исторический вестник : Журнал. — М.: Издательство Ипполитова, 2000. — № 1. — ISSN 2072-9286.
2. ↑  «Гражданская война в России» в БРЭ. 28 октябри 2021 санҷида шуд. Баргирифта аз сарчашмаи аввал 24 марти 2021.

Пайвандҳои берунӣ
-----------------

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️  Гузариш ба унсури Викидода  Фарҳангҳо ва донишномаҳо | 
* Башкирская
* Большая датская
* Большая китайская
* Большая российская (старая версия)
* Большая российская (научно-образовательный портал)
* Кругосвет
* Ларусса
* Britannica (онлайн)
* The YIVO Encyclopedia

 |
| Дар феҳристҳои китобшинохтӣ | 
* BNF: 11939739m
* NKC: ph238386

 |
**Ҷанги Оқсӯ —** ҷангест, ки соли 717 дар байни арабҳои Хилофати Умайя ва ҳампаймонҳои онҳо аз Тургеш ва Империяи Тибет аз як тараф ва нерӯҳои сулолаи Тани Чин аз тарафи дигар сурат гирифтааст. Арабҳо бо дастгирии тургешҳо Оқсӯ ва Учтурфони минтақаи Синсзянро муҳосира карданд. Қӯшунҳои Тан ба арабҳо ҳамла карданд ва мағлуб карданд ва онҳоро маҷбур карданд, ки ақибнишинӣ кунанд .

Замина
------

Соли 715 бо ёрии арабҳо ихшид — ҳокими водии Фарғона сарнагун карда шуд ва ҳокими нав Алутар дар тахт қомат рост кард. Ихшиди сарнагуншуда зери сарпарастии Чин ба Кучу (протекторати чинии Анси) гурехт. Чиниҳо барои кумак ба ихшид 10 000 сарбозро таҳти фармони Чжан Сяосун ба Фарғона фиристоданд. Вай нерӯҳои Алутар ва лашкари ишғолгари арабро дар Намангон шикаст дод ва ихшидро ба тахт баргардонд .

Ҷанг
----

Соли 717 арабҳо якҷоя бо ҳаммаслакони худ аз Тургеш ва Тибет ду шаҳри ноҳияи Оқсӯро, ки зери протекторати Чин буд, муҳосира карданд. Фармондеҳи гарнизонҳои Чин дар Осиёи Миёна Тан Тсзяхуэй ба муқобили онҳо ду лашкар фиристод: яке иборат аз силоҳҳои пиёда бо сарварии худи Тсзяхуэй ва дуввумӣ аз саворони карлук бо сарварии Ашина Син. Дар натиҷаи ҷанг артиши араб мағлуб шуд ва маҷбур шуд, ки ақибнишинӣ кунад. Бисёре аз ҷанговарони араб дастгир шуданд, аммо баъдтар пас аз он ки Хилофат барои бозгашташон бо тило фидя пардохт кард, озод карда шуданд.

Натиҷа
------

Дар натиҷаи ҷанг, арабҳо аз Мовароуннаҳри Шимолӣ ронда шуданд. Тургешҳо зери протекторати чинҳо қарор гирифтанд ва баъдан ба арабҳо дар Фарғона ҳамла карданд. Императори Чин барои садоқати худ ба кагани тургешӣ Сулук унвони императорӣ дод ва ӯро бо шаҳри Сӯёб қадрдонӣ кард. Бо дастгирии Чин тургешҳо ба қаламрави арабҳо мунтазам ҳамлаҳо оғоз намуда, дар ниҳоят, баргардонидани назорати тамоми Фарғонаро, ба истиснои чанд қалъа, таъмин карданд.

Эзоҳ
----

1. 1 2  Bai, Shouyi et al. (2003). *A History of Chinese Muslim (Vol.2)*. Beijing: Zhonghua Book Company. ISBN 7-101-02890-X. pp. 235—236
2. ↑  Zongzheng, Xue (1992), p. 596—597,669