recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Карим Аҳмадов** (*Аҳмадов Карим Юсуфович*; 1917, Хуҷанд — 2009, Душанбе) — физиолог, доктори илмҳои тиб (1967), профессор (1968).

Зиндагинома
-----------

Институти давлатии тиббии Тошкандро хатм кардааст (1941). Ширкаткунандаи ҶБВ (1941-45), духтури калони полкҳои савораи 267 ва 219-уми дивизияи кавалерии 104-уми Тоҷикистон, полки кавалерии гвардияи 56-уми дивизияи кавалерии гвардиявии 14-ум, майори хидмати тиббӣ. Дар муҳорибаҳо аз Сталинград то Элба ширкат дошт. Ассистент (1947-59), дотсент (1959-67) ва мудири кафедраи физиологияи эътидолии Институти давлатии тиббии Тоҷикистон ба номи Абуалӣ ибни Сино (1967-82). Солҳои 1953-57 вазири тандурустии Тоҷикистон буд. Муаллифи зиёда аз 90 асару мақолаи илмӣ. Доир ба мавзӯи «Нафаскашӣ ва танзими он дар шароити гипоксияи баландкӯҳ» рисолаи докторӣ ҳимоя кардааст. Аҳмадов солҳои дароз раиси Ҷамъияти физиологҳои Ҷумҳурии Тоҷикистон буд. Депутати Шӯрои Олии ҶШС Тоҷикистон (даъвати 4). Бо 8 орден ва медалҳо сарфароз гардидааст.

Осор
----

* Дыхание человека при высокогорной гипоксии. Д. 1971.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — 664 с. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.
Як чакраи об
**Об** – манбаи ҳаёт мебошад.

Сифати об
---------

Обу ободонӣ гуфтаанд. Дар ҳақиқат об неъмати ҳаётан муҳим барои ҳар як мамлакат ва сокинони он мебошад. Одамон аз замони қадим инҷониб тақдири худро бо об вобаста кардаанд. Маҳз аз давраҳои қадимтарин одамон дар соҳилҳои бузурги дарёҳои Нил, Сиру Омӯ, Миссисипӣ, Волга, Рейну Дунай, Гангу Брахмапутра мезистанд, барои ризқу рӯзии худ кишту кор мекарданд.Агар ба таьрихи муборизаи халқҳо нигарем барои ба даст овардани об чи андоза пурфоҷиа ва мураккаб будааст. Ба лӯлаҳои махсус аз Хитой ба Гонконг об бурдаанд. Бо оби овардашуда аксар ноҳияҳои Африқои Шимолӣ ва нимҷазираи Арабистон зиндагӣ мекунанд. Норасоии обро имрӯз аз се як ҳиссаи аҳолии сайёра ҳис мекунад.
Дар Тоҷикистон тақрибан 1300 кӯл бо масоҳати умумии 705км.кв мавҷуд аст. Кӯлҳои бузург асосан дар Помир мавҷуданд. 73% кӯлҳои Тоҷикистон дар кӯҳҳои Помиру Олой дар баландии аз 3500то 5000м. аз сатҳи баҳр ҷойгир шудаанд.

Оби тоза
--------

Оби тоза шарти асосии ҳаёт ва ҷузъи таркибии тамоми унсурҳои биосфераи сайёра мебошад. Ҷойгиршавии оби ширин дар табиат нобаробар аст. Беш аз 2 миллиард нафар одамон имрӯзҳо камбудии шадиди ин неьмати худододро эҳсос мекунанд. Бо баробари рушди муносибатҳои демографӣ ин масьала торафт мураккабтар мегардад. Таваҷҷуҳи ҷомеаи чаҳониро ба муҳим будани ин масьала ба назар гирифта шудааст. Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон Эмомалӣ Раҳмон қайд мекунад: "Ҳамагон бояд фаҳманд, ки арзишмандии об на камтар аз арзишмандии нафт, газ ва дигар навъҳои сӯзишвориву манбаьҳои энергия барои ояндаи босуботи кишвар ва минтақа мебошад".

Дар Ҷумҳурии Тоҷикистон 55,4 фоизи ҷараёни миёнаи бисёрсолаи дарёҳои ҳавзаи баҳри Арал ташаккул меёбад. Аз ин рӯ, арзишмандии истифодаи оби ошомиданиро ба эьтибор гирифта Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон аз 1 декабри соли 2001 "Дар бораи тасдиқи Консепсияи истифодаи самаранок ва ҳифзи захираҳои об дар Ҷумҳурии Тоҷикистон "қарор қабул кард. Обро минерали нодиртарини захираҳои табии арзёбӣ намудаанд. Ягон ҷизи дигар обро иваз карда наметавонад. Аз миқдори умумии об 96,5% дар уқёнусу баҳрҳо мавҷуд аст. Оби ширини ошомиданӣ дар яхҳои Антарктида ва Арктика, дар минтақаҳои яхбандии доими ва пиряхҳои кӯхӣ ба миқдори 2,53% маҳфузанд.Шукрона аз он, ки дар диёри азизи мо ин мӯьҷизаи нодир бештар ба назар мерасад.Ва бояд гуфт, ки Тоҷикистони маҳбуби мо дорои дарёҳои обаш зулол ва дармонбахш аст, ки диққати чаҳониён ба он нигаронида шудааст. 
Имрӯз, ки мо дар остонаи асри XXI қарор дорем, аз ин сабаб ҳар яки моро зарур аст, ки ба ҳифз кардани оби тоза ва сарсабзу хуррам гаштани диёри офтобиамон камари ҳиммат бандем ё чи хеле, ки дар ҳуҷҷатҳои ҳифзи табиат омадааст :" Фарзанди инсон, ки худ зодаи табиат аст, фақат дар ҳолати доштани меҳру муҳаббат ба табиат метавонад ватанпарвар бошад".

Нигаред
-------

* Ях

Пайвандҳо
---------

 
Анбори Википедиа дар бораи ин мавзӯъ гурӯҳ дорад:
***Об***
**Муъминобод [Mu’minābād]** — номи обанбор дар ноҳияи Муъминободи вилояти Хатлони Ҷумҳурии Тоҷикистон мебошад. Обанбори Муъминобод обро ба воситаи канал аз дарёи Сурхак мегирад. Оби обанбор барои обёрии заминҳои обчакорию зироати хӯроки чорвои ноҳияи Муъминобод ва минтақаи Кӯлоби вилояти Хатлон сарф мешаванд.

Нигаред низ
-----------

* Обанбори Норак
* Баҳри тоҷик

Эзоҳ
----

1. ↑  Ҳомидов Д.Р. Таҳқиқи забоншиносии гидронимҳои мавзеъҳои таърихии тоҷикнишин/Рисолаи докт. илми филол. — Душанбе, 2018. — С. 134. — 470 с. (тоҷ.)

|  |  |
| --- | --- |
| Тоҷикистон | *Ин мақолаи нопурра аз ҷуғрофияи Тоҷикистон мебошад.Шумо метавонед бо пурра кардани ин ба Википедия кумак кунед.* |
**Нӯъмон Бобоев** (19 октябри 1917, деҳаи Пӯлодон, ноҳияи Конибодом — 1984) — риёзидон, номзади илмҳои физика ва математика (1968).

Зиндагинома
-----------

Соли 1938 факултети физика ва математикаи Донишкадаи омӯзгории ш. Сталинободро хатм кардааст. Солҳои 1935—1936 дар техникуми тиббӣ, 1936—1937 дар курси марксизм-ленинизм аз фанҳои физика ва математика дарс гуфтааст. Солҳои 1941—1945 дар сафҳои Артиши Шӯравӣ хидмат карда, дар Ҷанги Бузурги Ватанӣ иштирок дошт. Солҳои 1945—1947 мудири шуъбаи маорифи ноҳияи Конибодом, 1947—1948 котиби дуюми ҳизби коммунистии ноҳияи Конибодом, 1949—1951 котиби ташкилоти ибтидоии коммунистии комбинати маҳсулоттайёркунии ноҳияи мазкур буд. Аз соли 1951 ҳамчун муаллими математикаи элементарӣ дар Донишкадаи давлатии омӯзгории Душанбе ба номи Т. Г. Шевченко кор кардааст. Ҳамзамон пас аз ҳимояи рисолаи номзадияш дар Донишкадаи политехники Тоҷикистон дотсенти кафедраи математикаи олӣ буд. Муаллифи 10 мақолаи илмию методӣ ва ҳаммуаллифӣ як дастури методӣ аст. Оид ба такомули математика ва маърифати математикӣ тавассути инкишофи астраномия дар Шарқи Миёна ва Наздик дар асрҳои XV—XVIII кори илмӣ анҷом додааст. Бо нишони сарисинагии «Аълочии маорифи халқи Тоҷикистон» ва ифтихорномаҳои Президиуми Шӯрои Олии ҶШС Тоҷикистон сарфароз карда шудааст.

Осор
----

* Корҳои контролӣ аз математикаи элементарӣ (бо ҳаммуаллифӣ), Д. 1964.

Эзоҳ
----

Пайвандҳо
---------

* Энсиклопедияи Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи С. Айнӣ
**Барчасп** (англ. shortcut — миёнбур, роҳи кӯтоҳ), **ярлик** — файли хурди компютер, ки ба ягон объект, барнома ё фармон ишора намуда, ҳомили маълумоти иловагӣ мебошад.

Одатан барчаспҳо дар «Мизи корӣ»-и компютер барои зуд кушодани ҷузъгиру ҳуҷҷатҳо ва ба кор даровардани барномаҳо сохта мешаванд. Андозаи файли барчаспҳо, одатан, аз даҳҳо то садҳо байтро ташкил медиҳад. Барои ҳар як объект бо номҳои гуногун якчанд барчасп сохтан мумкин аст. Аз ин рӯ, барчаспҳоро нишондиҳандаи суроғаи объект низ меноманд. Бо нест кардани барчаспҳо худи объект нест нашуда, танҳо нишондиҳандаи суроғаи он нест карда мешавад. Барчасп дар хотираи компютер ҷойи бисёрро ишғол намекунанд ва истифодаи онҳо нисбат ба нишонаи объектҳо самараноктар аст. Барои фарқи барчасп аз нишонаи объект дар кунҷи чапи қисми пойинии он аломати тирча мегузоранд.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Барчасп / И. Шамсов // Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.
**Бартанг** — дарё дар минтақаи Помир (ВМКБ), шохоби рости дарёи Панҷ. Болообаш дарёи Оқсу (то дарёи Оқбайтал), миёнаобаш дар Мурғоб (то дарёи Ғудара) ном дошта, баъди ба он ҳамроҳ шудани дарёи Мурғоб номи Бартангро мегирад. Дарозии дарёҳои Бартанг – Мурғоб – Оқсу 528 км (худи дарёи Бартанг 126 км). Масоҳ. ҳавзааш 24700 км2. Шохобҳои бузургаш: Сулистиқ, Оқбайтал, Пшарти Ғарбӣ, Катта-Марҷанай, Лангар, Ғудара. Дарёи Бартанг дар водии амиқ тамоми Помирро аз Шарқ ба Ғарб бурида мегузарад. Манбааш – барфу пиряхҳо. Давраи серобиаш аз охири апрели то нимаи ноябр аст. Сарфи миёнаи оби солона дар резишгоҳ 129 м3/с зиёдтаринаш – 624 м3/с: зимистон 65–75 м3/с Дар Бартанг 2 НБО бунёд шудааст (дар Мурғоб ва Хуҷанд – деҳа дар ноҳияи Рӯшон).

Сарчашма
--------

* + Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — 664 с. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.
«**Барқи Тоҷик**» — ширкати саҳҳомии холдингии кушода (ШСХК).

Таърихи таъсис
--------------

Яке аз калонтарин ширкатҳои энергетикии Тоҷикистон, ки июли 1992 дар заминаи Саруправленияи энергетика ва электрикунонии назди Шӯрои Вазирони ҶШС Тоҷикистон («Тоҷикглавэнерго») таъсис ёфтааст. То с. 2001 Ширкати давлатии саҳҳомии холдингии «Барқи Тоҷик» ном дошт. Соли 2001 ба ШСХК «Барқи Тоҷик» табдили ном кард. 25 окт. 2000 Вазорати энергетикаи ҶТ таъсис ёфт ва 19 январи 2004 ШСХК «Барқи Тоҷик» ба дастгоҳи марказии Вазорати энергетика шомил карда шуд. Марти 2006 Дастгоҳи марказии ШСХК «Барқи Тоҷик» аз Дастгоҳи марказии Вазорати энергетика бароварда шуд ва боз мустақил гардид. Ширкат асосан истеҳсол, интиқол, таҳвил, тақсимот, азнавтабдилдиҳӣ ва фурӯши барқу гармиро ба амал мебарорад. «Барқи Тоҷик» ба мақомоти марбутаи давлатӣ дар бораи коркард ва такмили самтҳои зерин пешниҳодҳо менамояд:

* оид ба қоидаҳо, стандартҳо, меъёрҳо барои таъминоти бехатарии истеҳсолот, интиқол, таҳвил, тақсимот ва фурӯши барқу гармӣ, захираҳо ва маҳсулоти энергетикӣ;
* оид ба сиёсати нарх, тариф, сиёсати инвеститсионӣ, иҷтимоӣ ва илмию техникӣ дар энергетика;
* оид ба тартиби иҷозатномадиҳӣ барои амалӣ намудани фаъолият дар соҳаи энергетика ва ғ. ШСХК «Барқи Тоҷик» дар асоси ҷорӣ кардани технологияи пешқадам барои афзудани самаранокии фаъолият чораҳо андешида, ҷараёни рушди бемайлони эҳтиёҷот ва дархост ба нерӯи барқу гармиро меомӯзад.

Сохтор
------

11 ҷамъияти саҳҳомӣ, корхонаҳои давлатӣ, ташкилотҳо ва муассисаҳои барқии пойхтахт ва ноҳияҳои ҷумҳурӣ (Истаравшан, Панҷакент, Кӯлоб, Турсунзода, Ёвон, Данғара, Исфара) тобеи ШСХК «Барқи Тоҷик» мебошанд.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* Барқи Тоҷик / Н. Ёдгорӣ // Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.

Пайвандҳо
---------

* barqitojik.tj — вебгоҳи расмии Барқи Тоҷик
* Саҳифаи расмии Барқи Тоҷик дар шабакаи иҷтимоии Facebook
Ин вожа дигар маъноҳо низ дорад, Гулзор (мазмунҳо)-ро бубинед.
**Гулзор** (форсӣ: گلزار‎) — як навъи хатти арабӣ.

Гулзорро муаллифи рисолаи хаттотии «Ашколи хутути исломия» Муҳаммад Ҳусайн Ҳоҷии Балҷувонӣ (нимаи дуввуми асри 19-ибтидои асри 20) эҷод кардааст. Аввалин бор бо ин хат Муҳаммадҳусайн пештоқи мадрасаи Турсунҷонро дар Бухоро оро додааст. Хатти Гулзор ба устодони санъати хаттотии Бухоро писанд омад ва баъд дар ороиши чандин меҳмонхонаву масҷиди дигар аз он истифода шудааст. Гулзор бо ҳарфҳои калони пурнақшу нигори гулзормонанд навишта мешавад, ки ба ҳамин сабаб номи Гулзорро гирифтааст.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Гулзор // Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.
**Гулбутта** — як навъи настаран.

Кормандони Институти боғу токдории АИКТ Скороход С. Т. ва Шамурадова С. Б. рӯёнидаанд. Поя ва шоху навдаи камхор дорад. Мевааш байзашакли дарозрӯя, вазнаш 2,5-2,7 гулбутта Ниҳолаш соли дуввуми шинондан самар меорад. Ниҳолҳои 5-6-солааш ҳосили бештар медиҳанд. Аз ҳар буттаи он 6-7 кг ҳосил гирифтан мумкин аст. гулбуттаро аз рӯи тартиби 4×2 м (дар ҳар га 1250 бех) мешинонанд. Дар хоҷагиҳои пешқадам аз ҳар га гулбуттазор то 75-87 сентнер мева ба даст меоранд. Давраи нашви гулбутта нисбатан тӯлонист (аз даҳаи севвуми апрел то охири май). Мевааш охири сентябр — аввали август пухта мерасад. Дар ҷумҳурӣ гулбуттаро аз соли 2009 мепарваранд. Аз ҳашароти зараррасон зиён намебинад.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Гулбутта / С. Шамурадова // Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.

* Шамурадова С. Б. Скороход С. Т. Ореҳотворка Майра — опасный вредитель шиповника//Матер. науч. конфер. к 60-летию Таджикского Национального Университета. Д. 2009;
* Ахмадов Х. М. Скороход С. Т. Шамурадова С. Б. Биоэкологические особенности местных форм и сортов малооколученного шиповника в Таджикистане//Докл. ТАСН № 4 (30). Д. 2011.
**Ширин Набиева** (зод. 20 апрели 1997) — варзишгар (таэквондо), Устоди варзиши дараҷаи байналмилалӣ. Ғолиби Чемпионати Осиё (2012), ҷоизадори Чемпионати ҷаҳон дар Эстония (2012), ғолиби Чемпионати Осиё дар Непал (2014), Чемпиони Ҷумҳурии Тоҷикистон аз соли 2009 то 2013. Ғолиби Чемпионати ҷаҳон байни бонувони наврас, (Душанбе, 2014; се медали тило).

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Муҳаммадраҳимова Шаҳло // Донишномаи Душанбе. — Д.: СИЭМТ, 2016. — С. 451. — 732 с. — ISBN 978-99947-33-89-7.

Пайвандҳо
---------

* *Cайфиддин КАРАЕВ.* Золотой сезон таджиской таэквондистки Ширин Набиевой. *asiaplustj.info*.  ASIA-Plus (29 январи 2015). 8 феврали 2023 санҷида шуд.
**«Ал-Ҷавдия»** (арабӣ: الجوديه) — («Некӣ ва нек шудан»), асари тиббии Абуалӣ ибни Сино.

Маълумотнома
------------

Солҳои 1005 – 10 ба забони форсӣ таълиф шудааст. Дар муқаддимаи рисола омада: «…Бидон, ки ҷамеи иллатҳо аз хӯрдани бисёру гуфтани бисёр ва хуфтани бисёру муҷомиати бисёр падид ояд. Аз хӯрдани бисёр меъда табоҳ шавад, ҷигар заиф шавад, дарди шикаму гурда падид ояд, ногувориш ва бодҳои зишту тухма ва сустии аъзо бувад. Аз хоби бисёр зардии рӯй ва гаронии тан бошад, мағз тиҳӣ гардад, чашм биомосад, савдо ғолиб шавад. Аз бисёр гуфтан дарди сар ва шақиқа бувад ва ҳарорати сафро ва зиёдатии ранҷ ва ба охири умр иллатҳои саъб ориз гардад. Аз муҷомиат кардани бисёр гурда заиф шавад, тан лоғар гардад, чашм торик ва мағз хушк шавад ва лаззати шаҳват дарнаёбад, рӯяш зуд сафед шавад, пӯсти бадан дурушт гардад».
«Алҷабр-ва-л-муқобала» аз 8 боб иборат буда, илоҷи баъзе бемориҳои чашм (пурхунӣ, тухмак, илтиҳоб ва об рафтани чашм, шабкӯрӣ, рехтани мижа), дандону даҳон (дард ва хунравии дандон, бӯи нофорам ва об рафтан аз даҳон ва ғайра), меъда, рафъи қай, кирми меъда, қуланҷ, дарди нофу зиҳор, калаф, таб, хориши андом, моргазида, мӯйрезӣ, берун омадани мақъад, дармони бавосир, омос, дарди хоя, сустии қувваи боҳ, истисқо, қатъ ва ифроти ҳайзи занон, нозоӣ, сусткамарӣ, камширии пистон, усулҳои маҳв намудан ва ё хӯсондани ҳашарот (магас, кайк, мӯрча ва ғайра), ҷонварҳои газанда (мор, каждум) ва лавозимоти пардози бадан сухан меравад. Муаллиф барои табобати бемориҳои номбурда ҳар гуна наботот ва меваю сабзавот, моддаҳои ғизоӣ, химиявӣ ва органикиро тавсия медиҳад.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — 608 с. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2021, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.
**Шосафар Зулфиёрович Акобиров** (тав. 3. 05. 1968, деҳаи Камчаки ноҳияи Дарвоз) — иқтисоддон, номзади илмҳои иқтисодӣ (2007).

Зиндагинома
-----------

Солҳои 1989–1995 дар факултети географияи Донишкадаи давлатии омӯзгории Душанбе ба номи Қ. Ҷӯраевтаҳсил карда, онро бо дипломи аъло хатм намудааст. Солҳои 1986–1988 дар сафҳои Артиши Шӯравӣ хидмат кардааст. Солҳои 1996–1999 аспирант ва муаллими кафедраи географияи умумии донишгоҳи омӯзгорӣ буд. Аз соли 1999 то имрӯз ҳамчун ассистент, муаллими калон ва мудири кафедраи географияи умумии Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи Садриддин Айнӣ кор мекунад. Солҳои 2000–2005 вазифаи муовини декани факултети география оид ба тарбияро ба уҳда дошт. Муаллифи зиёда аз 28 мақолаи илмӣ, брошюраҳо ва китобҳои дарсӣ мебошад. Дар тадқиқотҳои худ масъалаҳои ташкили ҳудудии истеҳсолоти кишоварзӣ ва самҳои рушди онро дар Тоҷикистон баррасӣ кардааст.

Осор
----

* Природные ресурсы верхного течения реки Амударьи: вопросы охрана и рационального использования, Д. 2002.
* Территориальная организация сельскохозяйственного производства (на материалах Республики Таджикистан), Д. 2007;
*

Пайвандҳо
---------

* Энсиклопедияи Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи С. Айнӣ
*
**Шарл Гролло** (фр. Charles Grolleau; 1867 — 1940) — шоир ва тарҷумони фаронсавӣ (асри 19).

Яке аз нахустин мутарҷимони рубоиёти Умари Хайём ба забони фаронсавӣ. Тарҷумаҳояш бо номи «Рубоиёти Умари Хайём» соли 1902 дар Порис чоп шудаанд, ки дар китоб 158 рубоӣ мавҷуд аст. Шарл Гролло рубоиҳои Хайёмро аз рӯи нусхаи дастнависи дар асрҳои миёна китобатшуда тарҷума кардааст. Дар муқаддимаи китоби батабърасондааш андешаҳояшро оид ба шахсияти Умари Хайём, мазмуну мундариҷаи рубоиёти ӯ иброз доштааст. Шарл Гролло тавонистааст мазмуни рубоиҳои Хайёмро хеле хубу дақиқ ба хонанда пешниҳод намояд.

Эзоҳ
----

1. 1 2

Адабиёт
-------

* Гролло Шарл // Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.

* Шокир Мухтор. Андешаҳо дар атрофи Хайём.//Садои Шарқ. 1981, № 10;
* Шокир Мухтор. Адабиёти тоҷик дар Франция. Д. 1985;
* Шокир Мухтор. Мақолот. Д. 2001.
Хазина дар Булғористон ёфта шуда
**Ёдгориҳои бостонӣ** — иборат аз бозёфтҳои бостонӣ ба монанди тангаҳо, аслиҳа, лавозимоти рӯзгор, олоти меҳнат, сарулибос, созҳои миллии мусиқӣ, аксҳо, катибаҳо, санъати ороишию амалӣ ва ғайра мебошанд. Инчунин ба ёдгориҳои бостонӣ нақшу нигори ороишӣ, маснуоти заргарӣ, кулолгарӣ, оҳангарӣ, боқимондаҳои ашё ва лавозимоти дар натиҷаи ковишҳои бостонӣ ошкоргардида ва ғайраҳо дохил мешаванд. Ин ёдгориҳо бояд аҳамияти таърихӣ, илмӣ, фарҳангӣ ва эстетикӣ дошта бошанд.

Ёдгориҳои бостонӣ асосан дар осорхонаҳо, намоишгоҳҳо ҳифз гардида тавассути экспозитсияҳо ба маърази тамошо гузошта мешаванд. Бо истифода аз ёдгориҳои бостонӣ намоишҳои сайёр дар таълимгоҳҳо, муассисаҳои фарҳанг, корхонаву ташкилотҳо ташкил намудан мумкин аст.

Нигаред низ
-----------

* Феҳристи мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО дар Тоҷикистон

Адабиёт
-------

1. ↑  Қодиров Ф. С. Захираҳои туристӣ: ёдгориҳои фарҳангӣ — таърихӣ ва табии. — Душанбе,2012. — С. 20.
**Ну́қта** (**"."**) — аломати китобатӣ, ки дар навишт дар бисёри забонҳои ҷаҳон истифода мешавад.

Истифодабарӣ дар забони тоҷикӣ
------------------------------

Дар забони тоҷикӣ нуқта барои:

* тамом кардани ҷумла:
	+ *Модарам нон пухт.*
* кутоҳ кардани калимаҳо:
	+ *ш.* — шаҳр
	+ *п.а.м* — пеш аз мелод
	+ *А. С. Пушкин* — Александр Пушкин

истифода мешавад.
Нуқтаро чун дигар аломатҳои китобат бо дигар аломатҳо ҷудо мекунанд.

Пайдоиш дар забони тоҷикӣ
-------------------------

Нуқта чун дигар аломатҳо ва ҳарфҳо ба забони тоҷикӣ аз забони русӣ омад.

Забонҳои Ҷанубу-шарқи Осиё
--------------------------

Дар забони чинӣ ва ҷопонӣ, барои ҷудо кардани ҷумлаҳо доирача истифода мешавад: «。» (U+3002 «Ideographic Full Stop»).

Дар Деванагарӣ, ки ҳиндӣ, санскрит, маратхӣ ва дигар забонҳо дохил мешаванд, аз ба ҷойи нуқта хати рост («।») истифода мешавад (U+0964 «Devanagari Danda»).

Дар урду  — («۔») (U+06D4).

Истифодабарӣ дар СО ва дигар барномарезиҳо
------------------------------------------

Нигаред
-------

* Аломати баён
* Аломати савол
* Дунуқта

Пайвандҳо
---------
**Адабиёти космографӣ** — як намуди махсуси адабиёти илмии оммавист, ки ибтидои асрҳои миёна ба вуҷуд омадааст. Адабиёти космографӣ бо истилоҳи «аҷоибот» низ маълум буда, дар он бештар тасаввуроти ибтидоии инсон дар бораи оламу одам ва рӯйдодҳои аҷоиби табиат инъикос гардидааст. Дар адабиёти космографӣ, тибқи ақидаи муаллифонаш, бояд зуҳуроти тамоми воқеаҳои табиат дар алоқаи диалектикӣ бо кайҳон (макрокосм) ва инсон (микрокосм) ба таври илмию бадеӣ тасвир мешуд. Аввалин намунаи чунин асар ба қалами шоири форс-тоҷик Абулмуайиди Балхӣ тааллуқ дорад. Асари ӯ «Аҷоиб-ул-булдон» ном дошта, баъзе порчаҳояш имрӯз боқист. Асари дигар «Китоб-ул-аҷоиб»-и Ибни Фақеҳ мебошад, ки то ҳол дастрас нашудааст. Дар адабиёти араб Ибни Русто (асри 9) ва Ҷоҳиз (вафот 869) чунин асарҳо навиштаанд. Дар адабиёти космографӣ тасвири сирф илмии сатҳи замин ва олами набототу ҳайвонот мушоҳида намешавад. Адабиёти космографӣ, баробари маълумоти адабиёти таърихию ҷуғрофӣ ва этнографӣ, ситорашиносӣ (илми нуҷум), табиатшиносӣ ва тибби амалиро, ки ба таҷрибаи олимони давраҳои гуногуни Шарқ ва сарчашмаҳои ҳиндию юнонӣ ва эронию арабӣ асос ёфтаанд, дар бар мегирад. Илова бар ин дар адабиёти космографӣ аксар мавридҳо аҷоиботи баҳру бар ба ривояту мушоҳидоти норавшан асос ёфта бошанд ҳам, руйдодҳо асоси воқеӣ низ доранд. Маълумоти таърихию хуҷҷатӣ дар адабиёти космографӣ бо афсонаю ривоятҳои халқӣ омехта шудаанд. Асарҳои космографӣ, маъмулан, бо харитаҳои географии шаҳру манзараҳои табиат, тасвири қасру қалъаҳо, бутхонаҳо, инчунин бо минётураҳое, ки дар онҳо акси одамон, ҳайвонот ва рустаниҳо кашида шудаанд, зинат меёфтаанд. Адабиёти космографӣ аз рӯи мазмуну мундариҷа ба асарҳои ҷуғрофӣ («Аҷоиб-ул-арз», «Аҷоиб-ул-баҳр», «Аҷоиб-ул-Ҳинд»), биологӣ («Аҷоиб-ул-ҳайвонот»), дидактикӣ («Аҷоибнома», «Аҷоиб-ул-ҳикоёт»), динӣ («Аҷоиб-ут-таҷвид», «Аҷоиб-ул-қисас»), умумӣ (аз қабили «Аҷоиб-ул махлуқот ва ғароиб-ул-мавҷудот») ва ғайра тақсим мешавад. Ин адабиёт дар Хуросон ва Мовароуннаҳр ба вуҷуд омада, тараққӣ кард ва баъд дар миёнаи садаи XII, хусусан дар мамлакатҳои Шарқи Наздик ва Миёна машҳур гардид. Баъдтар асарҳои космографӣ аз форсӣ ба забонҳои туркӣ, арманӣ, гурҷӣ, забонҳои қадими славянӣ тарҷума шуданд. Дар асрҳои 13 – 14 адабиёти космографии Шарқ дар Европаи Ғарбӣ низ муқаллидон пайдо кард. Осори онҳо бо истилоҳи лотинӣ «mirabilia» («аҷоибот») маъруф гардид. Адабиёти космографӣ дар садаи XIX мавқеи худро гум кард.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — 608 с. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2021, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.
**«Адабиёти советӣ»** — маҷаллаи адабии мусаввари яҳудиёни тоҷикзабони Осиёи Марказӣ, нашрияи Кумитаи халқии маориф (Наркомпрос) ва ИН Ӯзбекистон. Солҳои 1931 – 41 дар Тошканд ба забони тоҷикӣ ба табъ мерасид. Дар ҳайати таҳририяи он М. Аминов, Анқабой, Ю. Кӯраев (муҳаррир), М. Бачаев(Муҳиб) шомил буданд. Дар маҷалла оид ба дигаргуниҳои сиёсӣ, иҷтимоию иқтисодӣ ва навигариҳои фарҳангиву адабӣ мақолаҳо дарҷ мегардиданд. Маҷалла дорои саҳифаҳои назм, наср, танқиди адабӣ, библиография буд. Дар саҳифаҳои маҷалла намунаҳо аз эҷодиёти адибони маъруф С. Айнӣ, А. Лоҳутӣ, А. С. Пушкин, А. П. Чехов, А. М. Горкий, В. Маяковский ва дигарон ба табъ мерасиданд. Нигоштаҳои навқаламон, махсусан, аъзои маҳфили адабии «Маърифат» (роҳбар С. Айнӣ) дар саҳифаҳои «адабиёти советӣ» чоп мешуданд. Оид ба зиндагӣ ва эҷодиёти нависандаи фарансавӣ Э. Золя маълумот дода шуда, як ҳикояаш чоп шудааст. Дар «адабиёти советӣ» (1941, № 5) хабари муфассал оид ба Даҳаи адабиёт ва санъати тоҷик дар Москва (апрели 1941), истиқболи хуши тамошобинон, операҳои «Коваи оҳангар», «Шӯриши Восеъ», драмаҳои «Отелло»-и Шекспир ва «Калтакдорони сурх»-и С. Улуғзода чоп шуда буд.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* «Адабиёти советӣ» // А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2021, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.
**Виндҳук** (африкаанс *Windhoek*) — шаҳр, пойтахти Намибия, маркази маъмурӣ ва фарҳангиву иқтисодии вилояти Кхомас.

Виндҳук дар баландии 1650 м аз с. б. дар маркази Намибия ҷойгир аст. Масоҳаташ 645 км2. Аҳолиаш 334,6 ҳазор нафар (2012). Роҳоҳан, роҳҳои мошингард ва фурудгоҳи байналмилалӣ дорад.

Таърих
------

Виндҳукро соли 1840 доҳӣ (сарвар)-и яке аз қабилаҳо Й. Африкаанер бунёдгузорӣ кардааст. Баъди соли 1861 дар натиҷаи даргириҳои қавмии қабилаҳои нама ва гереро шаҳр комилан хароб гардид. Аз 1884 тобеъи ҳукумати Олмон, аз 1890 маркази маъмурии мустамликаи Олмон дар Африқои Ҷанубу Ғарбӣ буд. Дар солҳои Ҷанги якуми ҷаҳон (1914—1918) аз тарафи лашкариёни Иттиҳоди Африқои Ҷанубӣ истило гардид.

Иқтисод
-------

Дар Виндҳук саноати хӯрокворӣ (шаробпазӣ, маҳсулоти гӯштӣ), васлкунии автомобил, собунпазӣ, дӯзандагӣ, мебелсозӣ тараққӣ кардааст. Маркази савдои чарм (пӯст)-и гӯсфанд аст. Виндҳук калисои ҷомеъ (1910), бинои Парламент (қасри Тинтенпаласт, 1914), Китобхонаи миллӣ (аввали асри 20), Донишкадаи меъморӣ (1952), Донишгоҳи миллии Намибия, Осорхонаи давлатии Намибия, театри миллӣ, боғи ҳайвонот, варзишгоҳи футбол, мамнуъгоҳи Даан-Вилюн, осоишгоҳи Вон-Бач, муолиҷагоҳи дорои обҳои маъдании Гросс-Бармен ва боғи ботаникӣ дорад. Дар канори шаҳр қалъаи бо услуби меъмории готикаи нави олмонии охири асри 19 ва аввали асри 20 бунёдшуда боқӣ мондааст.

Эзоҳ
----

1. ↑  archINFORM (нем.) — 1994.

Адабиёт
-------

* Виндҳук // Боз — Вичкут. — Д. : СИЭМТ, 2014. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 3). — ISBN 978-99947-33-46-0.


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️  Гузариш ба унсури Викидода  Вебгоҳҳои мавзӯъӣ | 
* Open Directory Project

 |
| Фарҳангҳо ва донишномаҳо | 
* Большая датская
* Большая каталанская
* Большая норвежская
* Большая российская (старая версия)
* Britannica (онлайн)
* Universalis

 |
| 

| Дар феҳристҳои китобшинохтӣ |
| --- |
| 
* BNF: 14549030h
* GND: 4079332-1
* J9U: 987007564543405171
* LCCN: n81062586
* NKC: ge612716
* VIAF: 159456107
* WorldCat VIAF: 159456107

 |

 |

  


| Пойтахтҳои Африқо |
| --- |
| Абуҷа | Аддис-Абеба | Аккра | Алҷазоир | Антананариву | Асмэра | Бамако | Бангӣ | Банҷул | Бисау | Браззавил | Буҷумбура | Виктория | Виндхук | Габороне | Дакар | Ҷибутӣ | Додома | Қоҳира | Кампала | Кигалӣ | Киншаса | Конакри | Либревил | Лилонгве | Ломе | Луанда | Лусака | Масеру | Малабо | Мапуту | Мбабане | Могадишо | Монровия | Моронӣ | Найробӣ | Нҷамена | Ниамей | Нуакшот | Порт-Луи | Порто-Ново | Прая | Претория | Рабат | Сан-Томе | Таробулус-ал-Ғарб | Тунис | Уагадугу | Фритаун | Хараре | Хартум | Ямусукро | Яунде |
Ҳолати тиббӣШаблон:SHORTDESC:Ҳолати тиббӣ

**Бабезиозы** (лот. Babesiosis) — як навъ касалии сироятии ҳайвонот.

Ангезандаҳо
-----------

Ангезандаи бабезиоз содатаринҳо (аз ҷинси Babesia) мебошанд. Онҳо дар эритроситҳо (лундачаҳои сурх)-и хун зиндагӣ карда, ба воситаи канаҳои касалигузарон паҳн мегарданд. Аломати асосии бабезиоз камхунӣ ва пешоби хунолуд аст. Ба бабезиоз чорвои калону майда, архар, муфлон гирифтор мешаванд. Ангезандаҳои бабезиози чорвои калон Вabesia diver­gens ва Вabesia colchica, ангезандаи бабезиози чорвои майда Вabesia ovis мебошанд. Дар Тоҷикистон аз ангезандаҳои бабезиози чорвои калон Вabesia colchica дучор меояд. Дар табиат ангезандаҳои бабезиози чорвои калон ва майда бисёр вақт якҷо вомехӯранд. Шакли ангезандаҳои бабезиоз лунда, баъзан нокмонанд мешавад. Дар як эритросит, одатан, 1-2 (баъзан зиёдтар) ангезандаи бабезиоз зиндагӣ мекунанд. Дар Тоҷикистон бабезиоз дар водиҳо, ки барои инкишофи канаҳо шароити мусоид мавҷуд аст, ба назар мерасад. Бабезиози чорвои калонро канаҳои Boophilus calcaratus ва бабезиози чорвои майдаро канаҳои Der­macentor marginatus, Rhipicephalus bursa, Rh. turani­cum, Ixodes persulcatus, Alveonasus lahorensis интиқол медиҳанд. Ангезандаи бабезиоз дар хун паҳн шуда, организми ҳайвонро заҳролуд менамояд. Ҳангоми бабезиоз гардиши хун ва мубодилаи моддаҳо халал ёфта, гурда, ҷигар, дил, шуш, сипурз ва диг. узвҳо иллат пайдо мекунанд. Давраи ниҳонии бабезиоз 8-15, дар аснои сироят ёфтани хун 7-21 шаборӯз аст. Дар охири давраи ниҳонӣ ҳарор. бадани ҳайвон то 41°С баланд шуда, он 3-4 (баъзан 5-10) шаборӯз давом мекунад. Ҳайвони касал беҳолу бемадор, камшир, беиштиҳо, кори аъзои ҳозимааш вайрон мешавад. Баъди 3-4 рӯзи касалӣ пешоб хунолуд ва миқдори эритросит­ҳою гемоглобин дар таркиби хун 1,5-2 маротиба кам мешавад. Касалӣ 3-8 шаборӯз давом карда, баъзан дар натиҷаи муолиҷаи нодуруст 50%-и ҳайвонот нобуд мегарданд. Ба бабезиоз хусусан ҷавонаҳо бештар гирифтор мешаванд.

Аломатҳо
--------

Дар асоси аломатҳои болинӣ (клиникӣ), хусусан рӯзҳои аввали касалӣ, ташхис кардани бабезиоз душвор аст. Бо заррабин санҷидани хун метавонад натиҷаи дуруст надиҳад. Бинобар ин, санҷиши хунро рӯзҳои дигари касалӣ ҳам бояд давом дод. Аломат, усули ташхис, муолиҷа ва пешгирии бабезиози чорвои калону майда як сон аст.

Муолиҷа
-------

Истифодаи доруҳои махсус — трипофлавин (3-4 мг/кг), азидин ё беринил (5 мг/1 кг), акаприн, амидокарб, имизол. Дар як вақт доруҳои дил ва мусҳилро низ истифода мебаранд. Парҳез кунондан ва бисёр об додани ҳайвонот аҳаммияти зиёд дорад.

Пешгирӣ
-------

Маҳв кардани канаҳои ҳайвонот (масалан, бо хлорофос) ва чарогоҳ (бо роҳи обёрӣ намудан, нест кардани хояндаҳо ва ғайра).

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Пироплазмиды крупного рогатого скота и их переносчики в Таджикистане. Душанбе, 1971.

Сарчашма
--------

* Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — 664 с. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.

  



|  |  |
| --- | --- |
| Пизишкӣ | *Ин мақолаи нопурра аз пизишкӣ мебошад.Шумо метавонед бо пурра кардани ин ба Википедия кумак кунед.* |
**Баxтак** дар афсонаҳо ва бовари омиёнаи Эрони ҳоми мавҷуди таxайюли аск ки шабҳо қасди xафа кардани афрод дар xоб ро дорад. Барxи манобеъ нез баxтак ро бо кобус ҳаммаъни донистаанд. албата баxтак бо кобӯс ҳам маъно нест, баxтак мавҷуди номаръи аст, ки шаб ҳингом бар бадани инсон мусаллат мешавад ва тамами бадан ро дар иxтиёр гирифта ва қуфл мекунад, дарин ҳолат инсон фақат низорагари нотавонӣи худ аст. тарси бедуни далил вуҷуди инсон ро дар бар мегирад ва инсон тавони кучиктарин вокуниши нисбат ба ин тарс надорад. дар барxи боварҳои қадими муътақиданд ки баxтак руйи синаи афрод менешинад ва тамоми вуҷуди онҳоро фалаҷ мекунад. шояд тарси инсони гирфтор ин мавҷуд нез ба далили ин аст, ки ҳузури онро бар руйи xуд ҳис мекуанд вали неметавонад онро бебинад. бархи диагар бар ин боваранд ки баxтак дар даруни инсон нуфуз мекунад ва бадан ро дар иxтиёр мегирад. истилҳои "баxтак руйи зиндагиаш уфтода" нез аз инҷо вориди адабиёти Форсӣ шудааст.

Ҳамчинин Шомлӯ мегуяд ки баxтак мавҷуди афсонаи аст, ки авом, иҳсоси сангинеро ки гоҳи авқот ба шаxси ки тоқбоз xобида даст медаҳад ро ба василаи он тавҷиҳ мекунанд.

Дар луғатнома
-------------

ҳолате иxтиноқ ва сангини ки гоҳи дар xоб ба инсон даст медаҳад, руъёи ваҳшатноки тавъам бо иҳсоси xафақон ва сангинии бадан ки инсон ро аз xоб мепаронад. баxтак ба шиклҳои зир ҳам гуфта шумаанд:

خفتک، خفتو، برفنجک، درفنجک و فرنجک و فدرنجک و برغفج و برخفج و خفج و فرهانج و کرنجو و سکاچه

Дар афсонаҳо
------------

Баxтак ё Ференҷнак, ба ақидаи авом, канизи Искандар буд. Ҳингоми ки калоқ ба мушки муҳтавӣи оби ҳаёт ки Эскандар бо xуд аз зуламот овардабуд менқор зад ва онро дарид ба оби ҳаёт бар замин риxт, ин каниз би деранг мушти аз он обро бардошта ва нушид ва Эскандар ки саxт xашмгин шудабуд бо шамшир бинӣи ӯро ро бурид ва Ференҷак бо гил баройи худ бини соxт. Ференҷак ба далили нушидани он об умри ҷовдона ёфт ва чун каси ро ба пушт хуфта бебинад бар синаи у меҷаҳад ва агар дар он ҳол xуфта бидор шувад ва даст дар бинӣи у андозад аз тарси онки биниаш канда шавад ганҷи аз ганҷҳои Эскандар ро ки мешеносад ба у хоҳад дод то даст аз бинии у бардорад. баxтак ки ба сабаби ҳамин афсона бини гили ва бини xамири нез хонда мешавад ба бовар мардум зири дираxтҳо ва дар ҷангалҳо ва боғҳо мегардад. Зоҳиран ин бовар аз ноогоҳӣи авон ба C02 ки шабҳо аз гиёҳон мутусоъид мешавад ва касеро ки дар ҷангал ё зири дираxт xуфта бошад xафа мекунад падид омадааст.

Забонҳои дигар
--------------

Дар забони Олмонӣ нез ин номҳо маъруфанд.

* Намуна: *Mahr – Schrätel – Alb – Alf*
* *Es lag mir wie ein Alp auf der Brust*
	+ Маънӣ: Мисли баxтак(бо сангинӣи ҷусса руи чизи уфтодан.

Намунаҳои аз корбурди баxтак
----------------------------

Чинон ба сони баxтак фуру гирифт маро // ки буд мурданам осону дам задан душвор(Муxторӣи ғазнави)

Манбаъҳо
--------

1. 1 2  Китоби куча(کتاب کوچه), Шомлӯ, Аҳмад ва Ойдо саркисиён, ҷилди чаҳорум, сафҳаи 843.
2. ↑  Фарҳанги Амид(فرهنگ عمید)
3. ↑  Lex. der sprichwörtlichen Redensarten - L. Röhrich
**Ёдгориҳои ғайриманқул** – ёдгориҳое мебошанд, ки аз ҷое ба ҷое кӯчонида намешаванд.

Ба ёдгориҳои ғайриманқул чунин намуди ёдгориҳо дохил мешаванд:

- Объектҳо, мавзеъҳои хотиравӣ, ансамблҳои меъморӣ - ба монанди маҷмааҳои меъмории – Қалъаи Ҳисор, Маҷмааи меъмории Сомониён (Душанбе), Қасри шоҳони Ҳулбук ва ғайраҳо.

- Мавзеъҳои табиӣ - ба монанди Чилдухтарон, Чилучорчашма, Гармчашма, кӯлҳо, дарёҳо ва ғайра, ки аҳамияти таърихӣ, илмӣ, фарҳангӣ ва эстетикӣ доранд.

Ин гуна ёдгориҳо аз тарафи давлат дар шакли мамнӯъгоҳҳои таърихӣ – фарҳангӣ, мамнӯъгоҳ – осорхона, маҷмааи табиӣ-фарҳангӣ ҳифз карда мешаванд.

Нигаред
-------

* Ёдгориҳoи ҷамъиятӣ
* Ёдгориҳои бостонӣ,
* Ёдгориҳои хусусӣ,
* Ёдгориҳои манқул,
* Ёдгориҳои маҳаллӣ,
* Ёдгориҳои меъморӣ,
* Ёдгориҳои таъриху фарҳангва диг

Адабиёт
-------

1. ↑  Қодиров Ф.С. Захираҳои туристӣ: ёдгориҳои фарҳангӣ - таърихӣ ва табии. - Душанбе, 2012, с. 20.
**Турдӣ Бобоева** (31.07.1918, деҳаи Янгиқишлоқи деҳшӯрои Гулхании ноҳияи Ҷаббор Расулов – 2004) — пахтакор. Қаҳрамони Меҳнати Сотсиалистӣ (1948).

Зиндагинома
-----------

Солҳои 1935—1957 колхозчӣ ва сардори звенои пахтакории хоҷагии «Москва»-и ноҳияи Ҷаббор Расулов буд. Звенои Турдӣ Бобоева ҳосили фаровони пахта рӯёндааст.

Ордену медалҳо
--------------

Бо орденҳои Ленин, Байрақи Сурхи Меҳнат, медалҳо сарфароз гардидааст.

Эзоҳ
----

1. ↑  31 июл Бойгонӣ шудааст 21 феврали 2020  сол. Июли соли 2018

Сарчашма
--------

* Бобоева Турдӣ // А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2021, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.

* Бабаева Турды, Герои страны
**Перл Бак**, дар тифлӣ **Сайденстрикер** (англ. Pearl Sydenstricker Buck; номи хитойӣ 赛珍珠, *Sài Zhēnzhū*; 26 июни 1892 — 6 марти 1973) — нависандаи амрикоӣ, барандаи Ҷоизаи Нобел дар бахши адабиёт (1938). Духтари мубаллиғи дин дар Хитой.

Зиндагинома
-----------

Наврасӣ ва ҷавониашро дар Хитой гузарондааст. Солҳои 1925–30 дар донишгоҳҳои Хитой аз таърихи адабиёти англисӣ дарс гуфтааст.

Эҷодиёт
-------

Романи нахустинаш «Боди шарқӣ, боди ғарбӣ» (1929)-ст. Донишу маърифаташ дар соҳаи адабиёт ва фолклори классикии Хитой имкон доданд, ки дар романи сегонаи «Хонаи замин»: («Замин», 1931, Мукофоти Пулитсер, 1936; «Фарзандон», 1932, «Хонаи таракашуда», 1935) ғояи адаму эҳёи табиатро ифода намояд. Мунаққидон романи «Замин»-ро «қиссаи зиндагии инсон» номидаанд. Тарҷумаи ҳоли падару модарашро дар асарҳои «Бадарға» (1936) ва «Фариштаи мубориз» (1936) нақл кардааст. Баъди муҳоҷират ба ИМА эҷоди асарҳоро дар бораи Хитой идома дод («Фарзандон»,1932, «Модар»,1934). Дар солҳои Ҷанги дувуми ҷаҳонӣ очерку рисолаҳои зиддифашистӣ, аз ҷумла, оид ба дӯстии Амрикову Шӯравӣ («Гуфтугӯ дар бораи Россия»,1945) навиштааст. Романҳои иҷтимоӣ-маишӣ ва «оилавӣ»-и Б. аз ҳаёти амрикоиён дар солҳои 50 садаи XX бо тахаллуси «И. Седҷ» ба табъ расидаанд. Дар романи «Ба субҳ амр бикунед» (1959) олимони амрикоие муаррифӣ шудаанд, ки маҷбуран силоҳи ҳастаӣ сохта, ин амали худро ба таври гуногун арзёбӣ менамоянд.

Дар рисолаҳои таърихӣ-публитсистии «Халқи Ҷопон» (1968), «Хитой аз назари ман» (1970), «Хитой дар гузаш-та ва имрӯз» (1972) «Шарқу Ғарб» (1975) масоили зиндагии мардуми ватани хеш ва ҳамсояҳо, баробарҳуқуқии зангиҳо, барҳам додани мустамликадориро мавриди баррасӣ қарор додааст.

Ҷоизаҳо
-------

Бо Мукофоти нобелӣ сарфароз гардонида шудааст (1938).

Эзоҳ
----

1. ↑  Краткая литературная энциклопедия (рус.) — М.: Советская энциклопедия, 1962. — Т. 1.
2. 1 2 3  *Bibliothèque nationale de France* идентификатор BNF (фр.): платформаи додаҳои боз — 2011.
3. 1 2  Encyclopædia Britannica (ингл.)
4. ↑  Internet Broadway Database (ингл.) — 2000.
5. ↑  LIBRIS — 2012.

Адабиёт
-------

* Эйшискина Н. Мирный ли атом? // ж. Иностранная литература. №6,1960.

Сарчашма
--------

* Бак Перл // Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.

**Lua error in Модул:External\_links at line 153: attempt to call field 'getWikidataRefHtml' (a nil value).**
**Лод** (ибр. לוֹד‎ ар. 'اَلْلُدّْ‎ дар гузашта **Лидда**, **Георгиополис**, **Диосполис) —** шаҳрест дар Исроил, ки дар 20 км ҷанубу шарқи Тел-Авив ҷойгир аст. Маркази саноати миллии фазонавардӣ; бузургтарин фурудгоҳи кишвар ба номи Дэвид Бен-Гурион дар наздикии он ҷойгир аст.

Таърих
------

Номи шаҳри Лод (Люд) бори аввал дар навиштаҷоти Карнак аз замони Тутмоси III зикр шудааст. Аз асри 5 то милод Лидда маркази асосии омӯзиши яҳудиён буд. Дар Аҳди Ҷадид ин шаҳр на як бору ду бор омадааст. Дар ҷанги дуввуми яҳудиён, онро румиён гирифта, ҳамчун яке аз марказҳои муқовимати яҳудиён нобуд карданд. *Дар ҷои Лиддаи қадим мустамлика* бо номи юнонии Δι бσπολι «(« шаҳри худоён ») ба вуҷуд омад. Боварӣ ба он аст, ки Георгийи Ғалаба зиндагӣ мекард ва дар он ҷо дафн карда шудааст. Ба хотираи ин, пеш аз истилои араб, Лоди муосир бо номи Георгиополис ("шаҳри Георгий") маъруф буд.

Халифа Сулаймон соли 716 маркази Фаластини арабро аз Лидда ба Рамла, ки худи ӯ таъсис додааст, кӯчонид. Дар солҳои 1099-1191, Лидда яке аз марказҳои сенаторҳои Рамла ва давлати салибдорон буд, ки Лиддаро "шаҳри Георгий" номиданд. Сайёҳ Бинёмин Тюделӣ дар соли 1170 дар Лидда танҳо як яҳудиро ёфт. Пас аз ҳамроҳ шудан ба Исроил дар соли 1948, аҳолии араб шаҳрро монд, аммо ҳоло фоизи арабҳо дар байни сокинони шаҳр аз ҳисоби миёнаи ҷумҳурӣ зиёдтар аст[*сарчашма оварда нашудааст 3534 рӯз*]
.

Қисми назарраси аҳолии шаҳрро нерӯҳои дифоъи Исроил дар соли 1948, дар давоми ҷанги Яҳуду-Арабии солҳои 1948-1949 маҷрубан аз хонаҳояшон пеш карда шуданд .

Аҳолӣ
-----

Тибқи маълумоти Бюрои омори марказии Исроил аҳолӣ дар аввали с. 2020 77 223 нафарро ташкил дод.

Манзараҳо
---------

Ҷозибаи асосӣ қабри эҳтимолии Ҷорҷ Виктория мебошад, ки бар асри 6 бо базилика сохта шудааст. Баъдтар салибдорон дар болои харобаҳои он калисо сохтанд, ки он пас аз харобшавии зиёд танҳо дар соли 1870 барқарор карда шуд. Инчунин ду масҷиди қадимӣ, ҳаммомҳо ва корвонсарой маҳфузанд.

Шаҳрҳои бародарӣ
----------------

* Гурҷистон Самтредиа, Гурҷистон
* Руминия Пятра-Нямцтс, Руминия

Галерея
-------

* Харобаҳои калисои Ҷорҷ ва Масҷид дар соли 1486. Гирифтани тавсифи сафари Конрад Грюненберг
* Фарши мозаикии антиқа
* Пули Байбарси асримиёнагӣ
* Калисои St. Ҷорҷ

Эзоҳ
----

1. ↑  Алек Д. Эпштейн, Израиль и проблема палестинских беженцев: история и политика, 2005 г.   

По утверждению недавно скончавшегося израильского историка Мордеҳая Лахава (Mordechai Lahav), «если бы не это восстание, жители не были бы изгнаны ни из Лода, ни уж тем более из Рамле»[192], и подобный вывод представляется вполне оправданным. Факт состоит в том, что в те же самые дни в Верхней и Западной Галилее израильская армия захватила город Назарет и ещё тридцать семь деревень, но большинство их жителей остались в местах своего проживания. 
Правда, заслуга в этом принадлежит командиру 7-й танковой бригады Бену Дункельману, отказавшемуся выполнить приказ о депортации палестинского населения Назарета вопреки условиям капитуляции
**Муродбоқӣ Бекназаров** (09.01.1953, ноҳияи Фориши вилояти Самарқанд) — пизишк. «Аълочии нигаҳдории тандурустии СССР», «Аълочии тандурустии Тоҷикистон». Узви Шӯрои ҳамоҳангсозии мубориза бар зидди СПИД дар ИДМ, Федератсияи Русия, Раиси Прав. мубориза бар зидди бемории СПИД дар Осиёи Марказӣ, дорандаи Ҷоизаи байналмилалии «Ҷонатан Ман».

Зиндагинома
-----------

Муродбоқӣ Бекназаров дар Омӯзигоҳи тиббии Душанбе (1970–73) ва дар шуъбаи шабонаи УДТ ба номи В.И. Ленин таҳсил кардааст (1980–86). Фаъолияти кориаш аз соли 1973 оғоз ёфтааст: ёвари духтури санитарӣ, энтомологи Стансияи санитарӣ ва эпидемиологии ҷум.-явии Вазорати нигаҳдории тандурустии Тоҷикистон (1973–86). С. 1986 ба кори шуъбаи маор. илм ва тандурустии Ком. назорати халқӣ гузаштааст. С. 1992–2003 ба ҳайси дир. Маркази ҷум.-явии пешгирӣ ва мубориза бар зидди СПИД-и Вазорати тандурустии Тоҷикистон, с. 2003–2006 ҳамчун роҳбари Лоиҳаи грантҳо оид ба мубориза бар зидди бемориҳои СПИД, сил ва вараҷаи Барномаи рушди СММ ва с. 2006–08 ба сифати мутах. Барномаи минтақавии Осиёи Марказии Бонки Ҷаҳонӣ оид ба пешгирии бемории СПИД фаъолият кардааст. Аз с. 2008 – кот. масъули Ком. миллии ҳамоҳангсозии мубориза бар зидди бемориҳои ВИЧ//СПИД, сил ва вараҷаи назди Ҳук. ҶТ. Бо ҷидду ҷаҳди ӯ ба ҶТ барои пешгирӣ ва мубориза бар зидди бемориҳ ои СПИД, сил ва вараҷа ба маблағи зиёда аз 180 млн. доллар аз ҳисоби Хазинаи Умумиҷаҳонӣ ба тариқи грантҳои ройгон ёрдампулӣ ворид гардидааст.

Ҷоизаҳо
-------

* «Аълочии нигаҳдории тандурустии СССР»,
* «Аълочии тандурустии Тоҷикистон»,
* дорандаи Ҷоизаи байналмилалии «Ҷонатан Ман»,
* Ифтихорномаи Ваз. тандурустии Тоҷ ва Ифтихорномаи «Лоиҳаи барномаи минтақавӣ дар Осиёи Марказӣ оид ба пешгирии бемории СПИД».

Эзоҳ
----

1. ↑  Аз асл ба насл. — Душанбе, 2019. — 215 с. (тоҷ.). ISBN 978-99947-958-2-6
**Мурғи султонӣ**, **сесарка** (лот. Numididae) — оилаи паррандаҳои мурғмонанд. Дарозии баданаш 30—75 сантиметр, калонҷусса, пойҳояш бақувват, cap ва қисми гарданаш бепар, параш сиёҳ ё хокистарранги чипор. 4 ҷинс ва 7 гунаи мурғи  султонӣ маълум аст.

Густариш
--------

Дар Африқо, ҷануби Саҳрои Кабир ва ҷазираи Мадагаскар маскунанд; эҳтимол ба Арабистони Ҷануби Ғарбӣ ва ҷазираи Коморск бурда бошанд. Дар даштҳои алафзори тропикӣ, пахтазор ва ҷангал зиндагӣ мекунад. Се­ла-села дар замин гашта, шабро дар дарахт мегузаронад. 7—20 дона тухм мегузорад. Дон, шохчаҳои наврас, пиёзак, ҳашарот ва дигар бемӯҳрагонро мехӯрад. Мурғи султонӣ паррандаи сайдист.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Мурғи султонӣ // Лениннома — Муҳит. — Д. : СИЭСТ, 1983. — (Энциклопедияи Советии Тоҷик : [дар 8 ҷ.] /  сармуҳаррир А. С. Сайфуллоев ; 1978—1988, ҷ. 4).
**Мурғ**, ё **мурғи хонагӣ** (лот. Gallus gallus) — парандаест, ки барои хоҷагӣ хидмат мерасонад ва он тухм мекунад ки барои ин дар хоҷагӣ онро парвариш мекунанд.
Мурғи хонагӣ, паррандаест аз қатори мурғҳо, номи умумии паррандаҳо. Мурғҳои хонагӣ аз мурғҳои банки ва ваҳшӣ пайдо шудааст. Мурғ сернамудтарин паррандаи хонагӣ мебошад. Мурғро барои тухму гӯшт, пару тибит парвариш мекунанд.

Тарзи парвариши мурғон
----------------------

Асосан, ду намуди парвариши парранда ба роҳ монда шуда аст: табиӣ ва сунъӣ. Дар шароити парвариши табиӣ паррандагон дар мавзеъҳои кушод сайру гашт намуда, ғизоро худашон ёфта мехӯранд ва маҳсулотнокии онҳо дар фасли гармо зиёд мегардад. Вале камбудиаш парвариши табиӣ дар он аст, ки ҳангоми барои хӯрока додан, ҷамъоварии тухм ва тоза намудани пору вақти зиёд сарф шуда қувваи корӣ бештар сафарбар мешавад. Ҳангоми парвариши сунъӣ бошад, нигоҳубини паррандагон дар қафасҳо буда, тарзи хӯрокдиҳӣ, ҷамоварии тухмҳо ва тоза намудани пору механизатсионӣ иҷро мешавад. Самаранокии кор аз мавқеи бино вобастагӣ дорад. Ҳудуди интихобшудаи замин барои сохтмони биноҳои паррандапарварӣ бояд хушк, ҳамвор ва ба самти ҷануб нигарон бошад. Дар чунин ҳолат замин аз барф тез тоза шуда, шӯои офтоб мурғхонаро гарм менамояд. Биное, ки барои нигоҳ доштани мурғон сохта мешавад, бояд хушк, гарм ва равшан бошад. Дар 1 м2 фарш 4 – 5 мурғи тухмкун нигоҳ дошта мешавад. Бо ҳамин миқдор андоза майдончаи сайру гашт сохтан лозим аст. Сатҳи тирезаи мурғхона нисбати фарш 1/10 бояд бошад. Дар фасли зимистон андохтани тагандоз, аҳамияти калон дорад. Ба сифати тагандоз коҳмайда ва арамайдаро истифода мебаранд. Ғафсии тагандоз бояд 20 – 30 см-ро ташкил диҳад. Даруни мурғхона ҳамвор, сафед ва сироятзудоӣ карда шавад. Ҳама таҷҳизот ва асбобу анҷоми мурғхона вобаста ба зот ва сину соли мурғон сохта шавад.

Нигаред
-------

* Мурғи Леггорн
* Мурғи Марҷон
* Мурғи Минорка
* Мурғи Сафеди русӣ
* Мурғи Саққо
* Мурғи Султонӣ
* Мурғи Тӯфон
* Мурғи Чипор
* Мурғи Ҳилол

Эзоҳ
----
**Вис** (форсӣ: ویس‎) — вожае, ки дар забони авестоӣ, форсии қадим (катибаи кӯҳи Бесутун) ва форсии миёна — деҳа, дар навиштаҳои авестоӣ — ашира, қабила, хона, хонавода, хонадонро ифода мекунад.

Дар ибтидо вис хонаводаҳои калони падарсолориро мегуфтанд. Бо муттаҳид шудани хонаводаҳо вис ҳамчун мафҳуми ифодакунандаи қабила, ашира аз байн рафта, истифодаи он ба маънои деҳа маъмул гардид. Аз калимаи вис дар забонҳои қадими эронӣ мафҳумҳои дигаре сохта шудаанд: масалан, дар Авесто аз вис ва «пати» мафҳуми «Виспати» сохта шудааст, ки дар ибтидо ба маънои сардори хонадон, хонавода истифода мешуд, вале баъдан ба маънои сардори деҳа, деҳхудо маъмул гардид. Калимаи «Виспати» дар забони қадими ҳиндӣ — санскрит ба шакли «Висбадон» ба ҳамон маъно калимаи авестоӣ — сардори деҳа, деҳхудо мутобиқ аст. «Виспуҳр» аз решаи вис пайдо шуда, ҷузъи дуюми он «пуҳр» — «писар», «зода» мебошад. Дар замони Сосониён шоҳзодагонро «Виспуҳр» — зодагони деҳ, писарони сарварони деҳ меномиданд. Ин на ба маънои фарқ кардан аз шаҳриён буд, зеро дар ҷомеаи феодалӣ заминдорон ҳамчун ашрофи замон дар деҳот мезистанд ва маҷмӯи деҳотро, ки дар Авесто онҳоро «шоитра» меномиданд, сарварӣ мекарданд.

Вожаи вис чун ифодакунандаи деҳ дар забони имрӯзаи форсии тоҷикӣ фаровон вомехӯрад. Ба қавли Деҳхудо дар Эрон деҳоти бисёре бо номи Вис вуҷуд доранд. Дар Тоҷикистон низ мавҷудияти деҳаҳо бо номи Висхарв, Вистон, Вишав, Вишхарв, Вишхарвак нишонае аз мафҳуми виси бостонианд.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Вис / М. Диловаров // Боз — Вичкут. — Д. : СИЭМТ, 2014. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 3). — ISBN 978-99947-33-46-0.
**Шаҳрҳои тобеи марказ** (чинӣ: 直轄市) яке аз намудҳои мунисипалитетҳои сатҳи олӣ (сатҳи музофот) дар Чин мебошад. Онҳо шаҳрҳои калон — анклавҳо дар қаламрави музофотҳои ҳамсоя ё ноҳияи мухтор мебошанд, Чунсин бошад воқеан як вилояти алоҳида мебошад, ки қаламрави он қаблан ба Сичуан дохил буд.

Дар айни замон, дар қаламрави ҶХЧ чор шаҳрҳои тобеи марказ мавҷуданд:

| Минтақа | Номи чинӣ | Пинйин |
| --- | --- | --- |
| Пекин | 京京 | Běijīng |
| Чунсин | 庆庆 | Chóngqìng |
| Шанхай | 海海 | Шангӣ |
| Тянсзин | 津津 | Tiānjīn |

Ҳар яке аз чаҳор шаҳри тобеи марказии ҶХЧ як воҳиди хеле калони ҳудудӣ мебошад, ки аксар вақт шаҳристонҳои сершумори деҳотиро дар бар мегирад. (Ин бештар барои Чунсин ва камаш барои Шанхай хос аст). Барои фарқ кардани тамоми воҳиди маъмурӣ аз худи шаҳр ба маънои классикӣ, дар робита бо он, дар матбуоти Чин маъмулан истилоҳи ғайрирасмии "майдони асосии шаҳрӣ" (主 城区, zhuchengqui) истифода мешавад, мисол — Минтақаи асосии шаҳри Чунсин (重庆 主 城区, Чунсин чжучэнсзюй). Маъмулан, ин маънои маҷмӯи ноҳияҳои маъмуриро дорад, ки дар ҳудуди шаҳри воқеӣ ва маҳалҳои атрофи он ҷойгиранд.

Таърих
------

Шаҳрҳои тобеи марказ вақте таъсис ёфтанд, ки Ҷумҳурии Халқии Хитой дар соли 1949 эълон карда шуд. Дар аввал онҳо 12-то буданд: Аншан, Бэнси, Гуанчжоу, Нанкин, Пекин, Сиан, Тянсзин, Ухан, Фушун, Чунсин, Шанхай ва Шэнян

Дар соли 1952, Нанкин мақоми худро ҳамчун шаҳри тобеи марказ аз даст дод. Пас аз як сол, Харбин ва Чанчун мақоми шаҳрҳои тобеи марказро гирифтанд.

Дар соли 1954, бисёр шаҳрҳои тобеи марказ мақоми худро гум карданд ва танҳо се шаҳр бо ин мақом боқӣ монданд: Пекин, Шанхай ва Тянсзин (охирин дар соли 1958 барҳам дода шуда, дар соли 1967 барқарор карда шуд). Дар соли 1997, Чунсин боз мақоми шаҳри тобеи марказро гирифт .

Ҳамчунин нигаред
----------------

* Шаҳри федералӣ (Русия)

Эзоҳ
----

1. ↑  Всемирный исторический проект. Китай. 11 январи 2021 санҷида шуд. Баргирифта аз сарчашмаи аввал 3 Декабри 2010.