recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**То́мас Ге́йнсборо** (англ. Thomas Gainsborough; 14 майи 1727 — 2 августи 1788) — рассоми инглис.

Зиндагинома
-----------

Дар портреткашӣ машҳур буд. Эҷодиёташро аз манзаранигорӣ («Бешаи Корнард», 1748, Нигористони миллӣ, Лондон) сар кардааст. Ба ақидаи муҳаққиқон, дар асарҳои ӯ таъсири рассомони машҳур А. Ватто, П. Рубенс, Н. Пуссен, К. Лоррен ва дар портретҳои ав-валинаш таъсири ҳамватанонаш У. Хогарт ва А. Ремзӣ эҳсос мешавад. Дар мусаввараҳои Томас Гейнсборо фазилатҳои накуи инсонӣ ва эҳсосоти нозуки ботинӣ шоирона ифода ёфтаанд. Махсусан, пор третҳои писарбачагону занҳоро пурҷозибаву муассир офаридааст. «Писарбачаи кабудпӯш» (1770), портретҳои Мэри Грэм (1775), Элизабет Шеридан (1783) ва ҳунарпешаи маъруф Сара Сиддонс (1785) аз он ҷумлаанд. Портретҳои ҷавондухтарон (1755-56, Нигористони миллӣ, Лондон), оилаи Халлетҳо («Сайри субҳдам», 1885-86, Нигористони миллӣ, Лондон) низ хеле самимиву табиӣ кашида шудаанд. Ба қаҳрамонҳои Томас Гейнсборо ҳаётдӯстӣ, маънавиёти ғанӣ ва хислатҳои фардӣ хос аст. Дар байни асарҳои Томас Гейнсборо манзараҳои ҳаёти деҳқонон мақоми басазо доранд («Писарбачаҳои қишлоқӣ», 1787, Музейи метрополитен, ИМА; «Аробае, ки ба ярмарка равон аст», Нигористони миллӣ, Лондон). «Бешаи Корнард» (1748), «Манзараи дарё бо саворае» (1755), «Ароба» («Бозгашт аз дарав», 1767) аз ҷумлаи корҳои маъруфи ӯянд.

Эзоҳ
----

1. 1 2  RKDartists (нидерл.)
2. ↑  Artists of the World Online, Allgemeines Künstlerlexikon Online, AKL Online (нем.) / Hrsg.: A. Beyer, B. Savoy — B: K. G. Saur Verlag, Verlag Walter de Gruyter, 2009. — doi:10.1515/AKL
3. ↑  GeneaStar
4. 1 2 3 4 5
5. ↑  Thomas Gainsborough (ингл.) // *Benezit Dictionary of Artists* — OUP, 2017. — ISBN 978-0-19-977378-7 — doi:10.1093/BENZ/9780199773787.ARTICLE.B00069775
6. ↑  Discogs (ингл.) — 2000.
7. ↑  *(unspecified title)* — 2016.

Адабиёт
-------

* Кузнецова И. Томас Гейнсборо. М. 1964;
* Некрасова Е. А. Томас Гейнсборро. М. 1990;
* Леонард Дж. Н. Мир Гейнсборо: 1727—1788. М. 1998.

Сарчашма
--------

* Гейнсборо Томас // Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.

**Error in Template:Replyto: Username not given.**
**Роза Исломовна Ҳамдамова** (тав. 7.11.1928, ш..Сталинобод – ваф. 21.01.2005, ш. Душанбе), педагог, номзади илмҳои педагогӣ (1967), дотсент (1971).

Зиндагинома
-----------

Соли 1951 факултети таърихи Донишкадаи давлатии омӯзгории ш. Душанбе ба номи Т. Г. Шевченкоро хатм кардааст. Солҳои 1951–1952 муаллими мактаби мусиқӣ, 1952–1960 ходими илмии Институти тадқиқотии илмҳои педагогии Тоҷикистон, 1960–1964 аспирант, 1964–1975 муаллим, муаллими калон, дотсенти кафедраи педагогикаи Донишкадаи давлатии омӯзгории ш. Душанбе ба номи Т. Г. Шевченко, 1975–1977 мудири кафедраи педагогикаи донишкадаи омӯзгории пойтахт, 1977–2003 дотсенти кафедраи педагогикаи Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи Садриддин Айнӣ буд. Муаллифи зиёда аз 15 мақолаҳои илмӣ, илмию методӣ мебошад. Оид ба инкишофи мактабҳои маълумоти умумии тоҷикӣ дар солҳои 1917–1930 кори илмӣ бурдааст. Бо нишони «Аълочии маорифи Тоҷикистон» ва «Аълочии маорифи халқи ИҶШС» қадр карда шудааст.

Осор
----

* Развитие таджикской общеобразовательной школы (1917–1930гг.), Д. 1972.

Пайвандҳо
---------

* Энсиклопедияи Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи С. Айнӣ
**Ҷонишинҳои шахсӣ** — ба се шахс ҷудо мешаванд: шахси якум — гӯянда: **ман, мо (моҳо, моён)**; шахси дуюм — шунаванда:**ту, шумо (шумоҳо, шумоён)**; шахси сеюм — Ғоиб: **ӯ, вай, онҳо//онон** Ҷонишинҳои **мо, шумо** баробари маънои аслӣ тобишҳои фурӯтаниву хоксориро ҳам ифода менамоянд. Ҷонишинҳо ду шумора доранд:танҳо ва ҷамъ. Ҷонишинҳои танҳо **ман, ту, ӯ (вай)** буда, **мо, шумо, онҳо** ҷонишинҳои ҷамъ ҳастанд. Дар забони тоҷикӣ ибораҳои ин кас ва он кас вазифаи ҷонишини шахси сеюми танҳоро иҷро карда, бо ҷонишинҳои ӯ ва вай муродиф шуда, дар ин маврид ҳамчун воситаи ифодаи эҳтиром зоҳир мешаванд,

Мисол
-----

Дили **он кас** ҳам ҳамеша ба тарафи шумост (Садриддин Айнӣ)

Нигаред низ
-----------

* Ҷонишин (дастури забон)

Адабиёт
-------

* Грамматикаи забони адабии ҳозираи тоҷик. — Душанбе: Дониш, 1985. — 157саҳ.
**Театри халқии ноҳияи Мурғоб**, ҳайати эҷодиест, ки 1 янв. 1980 таъсис ёфтааст. 24 нафар ҳунармандони ҳаваскорро муттаҳид кардааст. Театр асосан спектаклҳои драматургҳои қирғизро таҳия менамояд. «Достони бахт» ва «Мутриб»-и М.Байҷиев, «Духтари тило»-и Ҷ. Боконбаев, «Тақдири падар»-и Б. Чақиев, «Машварат»-и Т. Абдумомунов, «Медали сиёҳ», «Чоҳкан зери чоҳ»-и И. Маматов ва ғ. аз қабили онҳоянд. Ҳайати театр дар фестивал-конкурси ҷумҳуриявии эҷодиёти халқ- «Бӯстон- 3» бо намоишномаи «Оби мурод»-и А. Деҳқонбоев сазо-вори ҷоизаи сеюм шудааст.

Эзоҳ
----

1. ↑  Раҳмонқулов А. Театри халқии ноҳияи Мурғоб (маълумотномаи таърихӣ) // Энсиклопедияи адабиёт ва санъати тоҷик. - Душанбе, 2004. ҷ. 3. - С. 203.
Девор аз *габиони* замонавӣ дар Афғонистон
**Тӯрсанг** (форсӣ: تورسنگ‎), **тӯри сангӣ**, **габион** (фр. gabion аз итол. *gabbione* — «қафаси калон») — зарфи гуногуншакли симтӯрии бо санг ё шағал пуркардашуда барои аз шусташавӣ ҳифз намудани маҷрои дарё ва сохтани иншооти соҳилмустаҳкамкунӣ.

Габионро, маъмулан, дар шакли параллелопипеди дарозиаш 3-5 м, бараш 1-1,5 м ва баландиаш 1 м месозанд. Онро ҳангоми 1,5-3 м/с будани суръати маҷрои об истифода мебаранд. Габионҳо чун иншооти таҳкимотӣ (фортификатсионӣ) барои ҳимояи батареяҳои тӯппаронӣ (мас. дар ҷанги Наполеон, ҷанги Қрим) низ истифода мешуданд: сабадҳои симтурии зичбофтро бо хок пур карда, дар гирди тӯпҳо чун девор мечиданд, то тири душманро нигоҳ доранд. Дар садаи XX сабадҳо ба халтаҳои регдор иваз карда шуданд ва онҳо дар атрофи пулемёт чида мешуданд. Дар садаи XXI габионҳои аз сими пӯлодӣ сохташуда ва халтаҳои аз матоъи бадошт дӯхташуда, пайдо гардиданд. Онҳо чун пешина барои ҳифзи маҷрои дарёву соҳилҳо ва муҳофизат аз шикастапораҳои минаву тир дар пойгоҳҳои ҳарбӣ ҳам истифода мешаванд. Габионҳоро ҳамчун унсурҳои ороишӣ — шаклҳои ҳурди меъморӣ дар ороиши манзараҳо низ истифода мекунанд. Дар ҷумҳурӣ барои соҳилмустаҳкамкунӣ аз габионҳо — симтӯрҳои бо санг пуркардашуда (мас. дар дарёи Варзоб) ва тахтаҳои оҳанубетонӣ истифода мебаранд.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* Габион / Т. Назаров // Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.
**«Анҷумани Хоқон»** — тазкираест, ки шоир ва донишманди эронӣ Фозилхони Гаррусӣ мураттаб кардааст.

Шарҳи ҳол ва намунаи ашъори шоирони охири садаи XVIII ва нимаи аввали садаи XIX-и Эронро дар бар мегирад. «Анҷумани хоқон» дар асоси маълумоту санадҳои тазкираи «Анҷуманоро»-и Ахтар Аҳмадбеки Гурҷӣ мураттаб шудааст ва аз чор анҷуман (фасл) ва муқаддимаву хотима иборат аст. Дар муқаддима сабаби таълифи асар шарҳ ёфтаааст. Анҷумани аввал ба зикри зиндагиномаву корнамоиҳои Фатҳалишоҳи Қоҷор (ҳукмронӣ 1797—1834), ки бо тахаллусаш «Хоқон» шеър менавишт, бахшида шуда, намунаи ашъори ӯро дар бар мегирад. Анҷумани дуюм «Дар аҳволу афкори шоҳзодагон ва маъдуде аз бузургони силсилаи Қоҷор» ном дорад. Дар анҷумани сеюм шарҳи ҳоли як қатор намояндагони дарбори Фатҳалишоҳи Қоҷор оварда шудааст. Анҷумани чорум зикри шоирони одӣ (ғайриасилзодагон)-и мамлакат ва аҳволу осори онҳоро фаро мегирад. Хотима «дар аҳволу ашъори муаллиф» мебошад, ки бо тахаллуси «Ровӣ» шеър менавишт.

«Анҷумани хоқон» барои омӯхтани адабиёти охири садаи XVIII — нимаи аввали садаи XIX ва вазъи муҳити адабии дарбор дар он замон сарчашмаи хуб аст.

Адабиёт
-------

* Анҷумани Хоқон / М. Муллоаҳмадов // А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2021, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.
**Тӯрахон Аҳмадхонов** (тав. 1 июни соли 1935, деҳаи Шаршар, Данғара, ҶШС Тоҷикистон) — ҳунарпешаи театр, коргардон ва драматург, Ходими шоистаи санъати Тоҷикистон. Узви Иттифоқи Нависандагони Тоҷикистон (1995).

Зиндагинома
-----------

Аҳмадхонов Тӯрахон соли 1935, дар деҳаи Шаршари ноҳияи Данғара ба дунё омадааст. Тӯрахон ҳунарпешаи театр, коргардон ва драматург, Ходими шоистаи санъати Тоҷикистон мебошад.
Соли 1960 шуъбаи акёрии Институтити давлатии санъати театрии ба номи А. В. Луначарскийи шаҳри Маскав ва соли 1971 курси олии коргардонии Театри марказии тамошобини навраси шаҳри Маскавро хатм намудааст.

Фаъолияти корӣ
--------------

Ҳунарпешаи Театри мазҳакаи мусиқии Хуҷанд ва Театри давлатии академии драмаи тоҷик ба номи А. Лоҳутӣ (1960-70), саркоргардони Театри давлатии ҷавонони Тоҷикистон (1972-74).Аз соли 1975 коргардон ва ҳунарпешаи Театри давлатии академии драмаи тоҷик ба номи Абулқосим Лоҳутӣ

Нақшҳо
------

Беҳтарин намоишномаҳои таҳиякардааш: «Ҷон модаракон»-и А. Қаҳҳор, «Эраҷ-паҳ­лавон»-и Ш. Қиёмов, «Баҳори понздаҳум»-и Зак ва Кузнетсов, «Бонги хатар»-и А. Атобоев, «Муаллими рақс»-и Лопе де Вега, «Шоҳ Лир»-и У. Шекспир, «Роҳзанҳо»-и Ф. Шиллер, «Бахтатро бедор кун»-и Н. Бақозода, «Қиёми Лоҳутӣ»-и А. Атобоев, «Ган­ҷи ранҷ», «Чаманзори ваҳдат».

### Театр

Нақш­ҳои асосии бозидааш дар саҳнаи театр: Кайковус («Рустам ва Суҳроб»-и Ғайрат Абдулло, Турио ("Ду веронагӣ)-и В. Шекспир, Куйбишев («Ҳуррият»-и Ғайрат Абдулло, Хоҷа («Хизматгори ду хоҷа»-и Голдонӣ, Искандар («Мур­даҳо»-и Урдубодӣ), Эраҷ («Эраҷ-паҳлавон»-и Ш. Қиёмов.

### Кинофилмҳо

Дар кинофилмҳои «Достони Сиёвуш» (1976), «Вохӯрӣ дар назди масҷиди куҳна» (1969), «Одам пӯсташро иваз мекунад» (1979), «Буду набуд» (2001, муаллифи филнома), силсилафилмҳои телевизионии «Муҳаббат» (2008), «Беҳуда хорам мекунӣ» (2009) нақшҳо бозидааст.

Осор
----

Аҳмадхонов муаллифи асарҳои драмавӣ ва намоишномаҳои афсонавии «Олами пурасрор» (1967), «Карим Девона» (1970), «Қиссаи муш ва гурба» (1972), «Ҷӯгидухтар» (1974), «Оилаи аскар» (1975), «Гилеми кабуд» (1979), «Мулки меросӣ» (1980), «Кафшҳои Абул­қосим» (1982), «Бе пир марав» (1984), «Сафар Амиршоев» (1985), «Баҳроми чӯбина» (1995), «Мастӣ-пастӣ» мебошад, ки дар театрҳои ҷумҳурӣ рӯйи саҳна омадаанд.

Ҷоиза
-----

* Грамотаи Фахрии Президиуми Шӯрои Олии ҶШС Тоҷикистон

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* Аҳмадхонов Тӯрахон // Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.
**Ҷонибеки Акобир** — нависанда, тарҷумон, Нависандаи халқии Тоҷикистон, узви Иттифоқи нависандагони Тоҷикистон (1984)

Зиндагинома
-----------

**Ҷонибеки Акобир** 5 ноябри соли 1952 дар деҳаи Рӯшании ноҳияи Дарбанд (собиқ Комсомолобод) ба ҷаҳон омадааст. Маълумоти миёнаро дар мактаб-интернати №2 шаҳри Душанбе гирифта, баъди адои хидмати ҳарбӣ факултаи таърихи Донишгоҳи давлатии Тоҷикистонро (1986) хатм кардааст. Муддате коргари фабрикаи қаннодии «Ширин», баъдан мусаҳҳеҳи нашриёти «Ирфон» (1971-1978), мухбири ТоҷикТА (1978-1980), мухбири рӯзномаи «Маданияти Тоҷикистон» (1980-1983), корманди ҳафтаномаи «Адабиёт ва санъат» (1983-1985) ва журнали «Садои Шарқ» будааст. Соли 1992 дар Дафтари матбуоти Шӯрои Олии ҷумҳурӣ, соли 1993 дар вазифаи сармуҳаррири моҳномаи «Фарҳанг» кор карда, аз соли 1997 то дами фавташ (2014) сармуҳаррири моҳномаи «Садои Шарқ» будааст.

Эҷодиёт
-------

Оғози фаъолияти эҷодии ӯ ба миёнаи солҳои ҳафтодуми асри гузашта рост омада, силсилаи ҳикоёти ӯ дар матбуоти даврӣ ва маҷмӯаҳои «Дунё ба умед» (1983), «Хирмани ситора» (1985), «Кӯҳистонӣ» (1987), қиссаи «Бозии тақдир» ва ҳикояҳои наваш дар китоби «Пазмонӣ» (1990), «Оҳанги дареғ» (2003) ва «Қаламҳои кӯҳистонӣ» (2012) манзури ҳаводорони каломи бадеъ гардидаанд. Асарҳои алоҳидаи Ҷонибеки Акобир ба забонҳои русӣ, украинӣ, ӯзбекӣ, қазоқӣ, қирғизӣ, олмонӣ, ветнамӣ ва ғ. тарҷума ва чоп шудаанд. Тарҷумаи қиссаи И.Тургенев «Фауст», ҳикояҳои алоҳидаи А.Шукшин, новеллаҳои чехӣ, афсонаҳои маҷорӣ, силсилаи ҳикояҳои адиби югославӣ И.Андрич, қиссаи нависандаи румин И.Биэшу «Майор ва марг», романи П.Проскурин «Решаҳои урён» ба қалами ӯ тааллуқ доранд.

Ҷоизаҳо
-------

* Ҷоизаи комсомоли ленинии Тоҷикистон (1990);
* Ҷоизаи ба номи Садриддин Айнӣ (2005);
* Ҷоизаи байналмилалии адибони форсизабон «Ялдо» (2004).

Сарчашма
--------

1. ↑  Адибони Тоҷикистон (маълумотномаи мухтасари шарҳиҳолӣ)./Таҳия ва танзими Асрори Сомонӣ ва Маҷид Салим. – Душанбе, «Адиб», 2014, – с. 34 ISBN 978-99947-2-379-9

Пайвандҳо
---------

* Ҳолномаи Ҷонибеки Акобир
**Тӯхта Иброҳимова** – сарояндаи Филармонияи давлатии Тоҷикистон ба номи А. Ҷўраев, Ҳунарпешаи хизматнишондодаи ҶШС Тоҷикистон (1970).

Зиндагинома
-----------

Тӯхта Иброҳимова 19 феврали соли 1939 дар ш. Регар, ҳоло Турсунзода ба ҷаҳон чашм кушодааст. Санъати сарояндагиро аз оҳангсоз О. Назаров омӯхтааст. Фаъолияти эҷодиаш соли 1960 оғоз ёфтааст. Солисткаи Ансамбли рубобчизанони Филармонияи давлатии Тоҷикистон(1960-1973), ансамбли Ҳофизони мақомхони КДТР назди Совети Вазирони ҶШС Тоҷикистон (аз соли 1973). Барномаи ӯ аз сурудҳои тоҷикӣ, ӯзбекӣ, русӣ ва Шарқи хориҷӣ иборат буд. Маҳорати сарояндагиаш махсусан дар иҷрои сурудҳои лирикии «Тоҷикистон» (оҳанги Зайниддин Зулфиқоров, шеъри Боқӣ Раҳимзода), «Сози муҳаббат» (оҳанги Пӯлод Саидов, шеъри Собир Султон), «Дурдона» (оҳанги Гулбек Саодатов, шеъри Мавҷуда Ҳакимова), «Иди дилафрӯз» (оҳанги М. Сафармаҳмадов, шеъри Бурҳон Фаррух), «Ҷашни дӯстӣ» (оҳанги Ҳукуматшоҳ Бандишоев, шеъри Аъзам Сидқӣ) ва дигар таронаҳо зоҳир шудааст. Дар ҳайати Ансамбли рубобчизанони Филармонияи давлатии Тоҷикистон, ба Ӯзбекистон, Қирғизистон, Украина, Белорусия ва кишварҳои диг. сафари ҳунарӣ кардааст. Дар симпозиумҳои байналхалқии мусиқии халқҳои Шарқ дар Самарқанд (1978, 1983) иштирок дошт. Бо Ифтихорномаи Фахрии През. Сов. Олии Тоҷикистон мукофотонида шудааст.

Нигаред
-------

* Феҳристи ҳунарпешаҳои хизматнишондодаи ҶШС Тоҷикистон

Эзоҳ
----

1. ↑  Аслҳо ва наслҳо. - Душанбе, 2013. - С.56
**Ли Мин Ҳо** (кореягӣ: 이민호) — ҳунарманди ҷаҳонии ҷанубикуриёист, ки 22 июни соли 1987 дар Ҳексук-донги Сеул таваллуд шудааст.

Дар як муддати кӯтоҳи карераи актёрӣ, ӯ машҳуртарин актёр дар саросари ҷаҳон шуд.

Вай аввалин бор соли 2006 тавассути як драмаи махфии махфии телевизионии EBS телевизионӣ машҳур гашт ва дар тамоми Осиё дар Бойс аз болои гулҳо машҳур гашт (2009), пас ӯ дар Аврупо бо сайёдони Сити (2011) шуҳрат пайдо кард ва инчунин дар қитъаи Африқо бо худ машҳур гашт драма Подшоҳ: Монархияи абадӣ (2020).

Вай аввалин шуҳрати кореягист, ки дар тасвири худ дар Мадам Тюссо дар соли 2013 тасвири муми сохта шудааст.

Пайвандҳои беруна
-----------------

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️  Гузариш ба унсури Викидода  Дар шабакаҳои иҷтимоъӣ | 
* Твиттер
* Фейсбук
* Инстаграм
* Sina Weibo

 |
| Тасвир, видео ва садо | 
* Apple Music
* last.fm
* last.fm

 |
| Вебгоҳҳои мавзӯъӣ | 
* Česko-Slovenská filmová databáze
* Бонки Иттилоотии Интернетии Филмҳо
* Кинопоиск
* MusicBrainz

 |
| Дар феҳристҳои китобшинохтӣ | 
* ISNI: 0000 0004 6353 4456
* LCCN: no2019017702
* VIAF: 113150746855916300428
* WorldCat VIAF: 113150746855916300428

 |

Эзоҳ
----

1. ↑
2. ↑
**АТОБÓЕВА Ҳоҷалхон** (15. 01.1915, деҳаи Қумқӯрғони вилояти Намангони Ӯзбекистон), пахтакор, Қаҳрамони Меҳнати Сотсиалистӣ (1948), Устоди пахтаи ҶШС Тоҷикистон (1949). Солҳои 1931–1938 аввал колхозчии колхози ба номи Сталини Ноҳияи Намангони вилилояти Намангон ва баъди ба Тоҷикистон омаданаш аз соли 1940 сардори звенои колхози «Коммунисти Тоҷикистон»-и Ноҳияи Ленин. Аз соли 1968 нафақагири шахсӣ. Звенои Атобоева Ҳоҷалхон солҳои 1946–1947 ҳосили фаровони пахта гирифтааст. Бо 2 ордени Ленин, медалҳо ва Грамотаҳои Фахрии Президиуми Шӯрои Олии ҶШС Тоҷикистон сарфароз гардидааст.

Эзоҳ
----

1. ↑  Энсиклопедияи Миллии Тоҷик, Ҷилди 2. АСОС-БОЗ – Душанбе: Сарредаксияи илмии Энсиклопедияи Миллии Тоҷик, 2013, - с.71

* Музалевский М. В. Герои Социалистического Труда. Биобиблиографический словарь. — М.: РИЦ "Кавалер", 2009. — Т. 3. — 181 с.
* Атабаева Ходжалхон, Герои страны
Формулаи таркибӣФормулаи таркибӣ
**АТСЕТИЛСЕЛЛЮЛÓЗА** — атсетати селлюлоза, эфири атсетати селлюлоза [(С6Н7O2(OСOСН3)3]n. Атсетилселлюлозаро дар натиҷаи таъсири ангидриди атсетат ва андаке кислотаи сулфат ба селлюлоза (клетчатка) ё селлюлозаи қисман ҳидролизшуда – ҳидроселлюлоза ҳосил мекунанд; моддаи сафеди сахт. 

```
[C6H7O2(OH)3]n + 3n(CH3CO)2→
→[C6H7O2(OCOCH3)]n + 3nCH3COOH
```

Дар ин маврид кислотаи сулфатро тамоман ё қисман ба намаки турш ё хлориди руҳ иваз кардан мумкин аст. Дар натиҷа маҳсуле ҳосил мешавад, ки дараҷаи гуногуни эфиронида дорад. Маҳсули ниҳоии реаксия – сеатсетати селлюлоза (атсетати якумин ё сеатсетати селлюлоза) дорои 62,5% кислотаи атсетати ҳамбаста мебошад. Ҳангоми ҳидролизи нопурраи сеатсетат атсетати дуюмин ҳо­сил мешавад, ки аз 55% кислотаи атсетати ҳамбаста иборат аст.
Зичии атсетилселлюлоза 1300 кг/м3 буда, намро бад (хусусан сеатсетат) мегузаронад. Ба равшанӣ устувор аст, хусусиятҳои хуби физикаӣ ва механикӣ дорад. Дар ҳарор. 190–210°С ранги он тағйир ёфта, дар 230°С таҷзия мешавад. Дар асари ишқору кислотаҳои минералӣ тадриҷан ҳидролиз мешавад. Атсетати аввалия дар кислотаи атсетат, метиленхлорид, хлороформ, дихлорэтан, анилин, пиридин ва атсетати сонавӣ ғайр аз ин дар атсетон, омехтаи атсетон ва спирт, этилатсетат, диоксан ва ҳалкунандаҳои органикӣ ҳал мегардад.

Эзоҳ
----

1. ↑  Энсиклопедияи Миллии Тоҷик, Ҷилди 2. АСОС-БОЗ – Душанбе: Сарредаксияи илмии Энсиклопедияи Миллии Тоҷик, 2013, - с.80

* Шабанова Н. А. Попов В. В. (ва диг). Химия и технология нанодисперсных оксидов. Москва, 2007.
**Ато Аҳроров** (3 июли 1938, Самарқанд — 25 майи 2023, ҳамон ҷо) — мунаққид, синамошинос, номзади илми санъатшиносӣ (1967). Узви Иттифоқи кинематографистони СССР (1968), узви раёсати Иттифоқи кинематографистони Тоҷикистон (1981—1996). «Аълочии кинематографияи СССР» (1979), Арбоби ҳунари Тоҷикистон (1991).

Зиндагинома
-----------

Ато Аҳроров Омӯзишгохи педагогии шаҳри Самарқанд (1955) ва шуъбаи тоҷикии факултети филилолгии Университети давлатии Самарқанд ба номи А.Навоиро хатм кардааст (1960). Сипас ба Душанбе кӯчидааст. Фаъолияти кориашро аз вазифаи лаборанти калон ва ходими хурди илмии шуъбаи таърихи санъати Институти таърихи ба номи А. Дониши Академияи илмҳои Тоҷикистон (1960—1961) оғоз намудааст. Сафари хидматӣ ба Афғонистон ба ҳайси тарҷумон (1962—1963). Аспиранти Институти таърихи санъати Вазорати маданияти СССР (1963—1967). Пас аз дифои рисолаи номзадӣ аз рӯи мавзӯи «Кинои тоҷик дар солҳои 1929—1965», ходими хурди илмӣ (1966—1969), ходими калони илмӣ (1969—1986), ходими пешбари илмӣ (1986—1994), мудири шуъбаи таърихи санъати Институти таърихи ба номи А.Дониш Академияи илмҳои Тоҷикистон(1994—1995). Соли 1996 ба шаҳри Самарқанд кӯчидааст.
Муаллими кафедраи илмҳои ҷамъиятии Донишкадаи тиббииёти шаҳри Самарқанд (1997—2003). Аз соли 2005 — дотсенти кафедраи илмҳои гуманитарии шуъбаи Самарқандии Донишгоҳи технологияҳои иттилоотии Тошканд.

Фаъолияти илмӣ
--------------

Аввалин муҳаққиқи таърихи кинои тоҷик, мунаққиди кино, узви шӯроҳои бадеӣ ва коллегияи «Тоҷикфилм» ва «Тоҷиктелефилм», барандаи барномаи телевизионии « Дар олами кино», муаллифи асару мақолаҳо доир ба масъалаҳои эстетика, санъати кино ва театр, мақолаҳои илмӣ ва илмии оммавӣ дар маҷмӯаҳои илмӣ, энсиклопедия ва матбуоти даврӣ.

Даргузашт
---------

Ато Аҳроров солҳои охир аз бемории дил ранҷ мебурд, шоми 25 майи 2023 даргузашт.

Осор
----

* Таджикское кино: 1929—1969 гг. — Душанбе, 1971,
* История советского кино, асари 4-ҷилда, (бобҳо оид ба кинои тоҷик) — Москва, 1969—1978,
* На экране таджикские фильмы. — Душанбе, 1968 (бо ҳамқаламии В.Савченко),
* Санъати кино. — Душанбе, 1974,
* Таджикское кино: 1969—1974 гг. — Душанбе, «Дониш», 2010,

Муратиб ва яке аз муаллифони маҷмӯаи дастаҷамъии:

* Таджикский экран. — Душанбе, 1980,
* Кино Таджикистана. — М. 1982 (бо ҳамқаламии С.Азизова),
* Тоҷикфилм дирӯз ва имрӯз.Буклет. — Потсдам, 1988,
* Санъати кинои Осиёи Миёна (боби кинои тоҷик). — Париж, 1991,
* Луғати русӣ-тоҷикии истилоҳоти санъат. — Душанбе, 2003/(роҳбари гурӯҳи муаллифон ва яке аз муаллифон) ва ғ.

Эзоҳ
----

1. ↑  Кинофестивали панҷуми «Дидор» шурӯъ шуд(пайванди дастнорас)
2. ↑  Энсиклопедияи адабиёт ва санъати тоҷик.(иборат аз 3 ҷилд). Ҷилди I(АБАЙ — КАЛИМ)- Душанбе: Сарредаксияи илмии Энсиклопедияи советии тоҷик, 1988.
3. ↑  *Рао/Ро*. Мунаққиди синемо Ато Аҳроров дар Самарқанд даргузашт(тоҷ.), *Радиои Озодӣ* (25 май 2023). Проверено 29 май 2023.
4. ↑  Энциклопедия кино Таджикистана. — Душанбе,2012, с. 67
Пневмокониозҳо(аз юн. pneu-mon — шуш ва konia — гард, чанг), як гурӯҳ беморихон музмнни шуш-ро гуянд, кн дар натнчаи муддатн дароз нафас кашидани хавои чаягу губоролуди нстехсолот ба вучуд ме-ояд. П. аз ҷумлаи бемори^ои касбй буда, бештар\_ коргарони саноатҳои маъдани кӯҳй, ангишт, мошинсозӣ ца г. гирифтор мешавачд. П. беморин пурдавоманд. ҷараёни онҳо ба шаропти кор (таркиби чанг, дарацаи кон-центрацняи он дар ҷон кор), мав-ЧУД будани бемориҳои бо П. ало-цаманд (хусусан бемориҳои узвҳои нафас ва системан дилу par), хассо-сияти фардни организм ва г. вобаста аст. Зухуротн клиншчин намудхон гуногунн II. хар хел аст. Вобаста ба дарачаи зухуротн процессн фибр-озӣ беморӣ чанд зина дорад: дар аввал сулфаи хушк найди шуда, баъд цафасн енна дард мекунад ва мннбаъд шушу дил иллат меёбад. Пневмония, сил, бронхити музмин боди И. мебошанд.
М ӯ о л и ч а: дар шуш кам карданп такшоншавин чанг ва аз шуш баровардани он; сует намуданн реакцияҳои аллергии бофтахо ба таъсири чангу Fy6op; бех гардоиидани вентнляцияи шуш, гардиши хун ва процеесхон мубодилаи моддахо; та-бобат дар курортхо.
П е ш г и р й: муборнза бо чанго-лудшавнн хавои корхонаю бннохоя нстехсолн, хар сари вацт гузарондани муоинаи тиббй.

* Энциклопедияи Советии Тоҷик : [дар 8 ҷ.] / сармуҳаррир  А. С. Сайфуллоев. — Д. : СИЭСТ, 1978—1988.
**АТÓН** — худои олӣ ва ягонаи мисриёни қадим дар замони ҳукмронии сулолаи 18-и фиръавнҳои мисриён, тақрибан дар асри III то мелод дар Мисри Қадим, ки фиръ­авни замон – Аменхотепи IV – писари Аменхотепи III кӯ­шиши ҷорӣ намудани як­ка­худоӣ намуда буд. Ба ақи­даи ӯ Атон на танҳо худои ягонаи мисриён, балки худои ягонаи ҳамаи кишварҳо аст. Атон на ҳамсар дошту на фарзанд, на шакли ҳайвонӣ дошту на шакли инсонӣ ва на ҳайкал. Атон худои ягонае буд, ки Аменхотепи IV парастиш мекард ва дигаронро ба парастиши он даъват менамуд. Атон то марги Аменхотепи IV худои ягона эътироф гардид ва парастиш карда шуд.

Эзоҳ
----

1. ↑  Энсиклопедияи Миллии Тоҷик, Ҷилди 2. АСОС-БОЗ – Душанбе: Сарредаксияи илмии Энсиклопедияи Миллии Тоҷик, 2013, - с.77
**Маханов Розӣ Юлдошевич** (тав. 1946, ноҳияи Ленин (имрӯза Рӯдакӣ), педагог, номзади илмҳои педагогӣ (1982), дотсент (1988).

Зиндагинома
-----------

Солҳои 1964–1968 донишҷӯи факултети физика-математикаи Донишкадаи давлатии омӯзгории ш. Душанбе ба номи Т.Г. Шевченко, 1968–1971 ассистенти кафедраи геометрия ва анализи математикии донишкадаи номбурда, 1971–1972 афсари Артиши Шӯравӣ, 1972–1997 муаллими Донишгоҳи давлатии Тоҷикистон ба номи В.И. Ленин буд. Солҳои 1994–1997 дар докторантура таҳсил кардааст. Оид ба ташаккули малакаҳои умумии алгоритмии хонандагон бо ёрии забони блоксхема дар таълими математика кори илмӣ бурдааст. Муаллифи зиёда аз 40 таълифоти илмию методӣ мебошад.

Осор
----

* Ташаккулёбии маданияти алгоритмии хонандагон // Мактаби советӣ, 1980, № 3.
*

Пайвандҳо
---------

* Энсиклопедияи Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи С. Айнӣ
*
**Гулбазм** (форсӣ: گل‌بزم‎) — маҳфиле шабеҳи байтбарак, ки ба ҳангоми базм дар ҷашни арӯсӣ байни ҷавонписарону ҷавондухтарон барпо мегардад.

Дар тӯйи арӯсӣ пас аз анҷоми як ё ду дафъаи силсилаи сурудхонӣ бо хоҳиши ҷавонон ровии тӯй гулеро ба даст гирифта, бо хондани мисраъҳои зерин гулбазмро оғоз мекунад:

> Гулбазм муҳаббатгаҳи ёрон бошад,  
> 
> Аз ёр ба ёр шеърборон бошад.  
> 
> Донандаи абёту сухан бурд кунад,  
> 
> Бозанда шавад, ҳар он кӣ нодон бошад!
> 
> 

Сипас, ровӣ дар ҳавои мусиқии шӯх рақскунон гулро ба духтаре медиҳад. Духтар низ баъди гирифтани гул рақскунон ба назди баландгӯяк омада, дар васфи гул, ишқу ҷавонӣ ё дар ҳолати ҳиҷолат монданаш дар васфи домоду арӯс байт ё таронае қироат мекунад ва гулро ба писаре медиҳад. Духтарон дар ин маврид кӯшиш мекунанд, ки ҷавонони боодобу хушгуфтор ва зеборо интихоб намоянд. Писар гулро гирифта, айнан ҳамин амалро иҷро намуда, дар васфи духтари гулдода ё дӯстдоштаи худ, ки шояд дар он ҷо ҳозир бошад, шеър мехонад. Ҳамин тавр гул дар давра даст ба даст гардиш мекунад ва ҷавонон бо навбат шеъру таронаҳо мехонанд. Г. тақр. 20-30 дақиқа ва гоҳе то як соат давом мекунад. Дар гулбазм на танҳо тарона, балки байт, рубоиву дубайтӣ, қитъаву маснавӣ ва баъзан пораҳои ғазал низ қироат мешаванд.

Нигаред низ
-----------

* Байтбарак

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Гулбазм / Д. Раҳимов // Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.

* Аминов А. Таҳлили баъзе хусусиятҳои анъанаи гулбазм//Ахбороти АИҶТ. Шуъбаи илмҳои ҷамъиятӣ. № 2, 2009;
* Раҳимов Д. Фолклори тоҷик. Д. 2009.
Ин вожа дигар маъноҳо низ дорад, Гулафшон (мазмунҳо)-ро бубинед.

**Гулафшон**, **пурпура** (лот. purpura) — як навъ беморӣ, мансуб ба диатезҳои хунрез аст.

Гулафшон бинобар дар хун кам шудани миқдори тромботситҳо ва халал ёфтани лахтабандии он падид меояд. Ҳангоми гулафшон дар пӯст, таҳти пӯст ва луобпардаҳо хунрезиҳои мӯйрагӣ ба мушоҳида мерасанд. Хунрезиҳо метавонанд ба сурати нуқта-нуқта (петехия), рахшакл (вибекс), доғҳои хурд (экхимозҳо) ва калон (хуномос) падид оянд. Хусусан хунрезиҳои нуқтамонанд ва лаккаҳои хурди қутрашон то 1 см бештар мушоҳида мешаванд. Гулафшон гоҳе бемории мустақил аст (бемории Верлгоф); ҷараёни он музмин буда, бештар дар занҳо ба мушоҳида мерасад. Ба пайдоиши гулафшон нисбат ба тромботситҳо ҳосил шудани подтан ва дар сипурз таҷзия гаштани онҳо, инчунин тағйир ёфтани девораи рагҳо (бинобар нест шудани қабати тромботситҳо) мусоидат мекунанд. Ҳангоми гулафшони доруӣ, ки бар асари истифодаи аналгетикҳо, сулфаниламидҳо ва хинин сар мезанад, тромботситҳо андаруни рагҳо таҷзия мешаванд (дар натиҷаи ҳосил шудани подтан нисбат ба маҷмаи «дору — тромботсит»). Гулафшони алоимӣ ҳангоми домана, эндокардит, спленомегалия, лейкоз ва ғ. рух менамояд. Гулафшон бештар дар андомҳои поинӣ -пойҳо падид меояд. Вобаста ба катаболизми ҳемоглобин бо мурури вақт ҳасба тағйир меёбад. Аввал ранги унсурҳо сурх, минбаъд бунафш, ҷигарӣ ва рӯзҳои 7-10-ум зард мешавад. Дар сурати бо ангушт пахш кардан, унсурҳои хунрез нест намегарданд.

Гулафшонро бо кортикостероидҳо ва доруҳои хунбанд муолиҷа мекунанд.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Гулафшон // Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.
**Гулбандӣ**, **рахшаки гулдор** — навъе аз себҳои миёнапазаки маҳаллӣ; селексияи халқист.

Барг ва тарзи шохаронии дарахташ ба гирдаксеб шабоҳат дорад. Мевааш байзашакл (андозааш 59х51х50 мм, вазнаш 55-65 г), сафеди сабзтоб, рахҳои сурху гулобӣ дорад (тарафи офтобрасаш сурх, тарафи сояаш гулобиранг), думчааш кӯтоҳи сахт. Пӯсташ тунук, бо мумпардаи маҳин пӯшида шудааст. Гӯшташ сафед, карсосӣ, серобу ширин, хуштаъм ва бебӯй, 4-12 дона тухми майдаи қаҳваранг дорад. Мевааш охири июл — аввали август мепазад. Аз дарахти 20-22-солааш 75-85 кг ҳосил меғундоранд. Меваашро тару тоза истеъмол мекунанд. Барои ба ҷойҳои дур кашондан мувофиқ аст. Дарахтони алоҳидаи гулбандӣ дар ҳотаи сокинони деҳаҳои Даштиҷуми ноҳияи Муъминобод, Сӯҷинаи ноҳияи Панҷакент ва деҳаҳои доманакӯҳи водии Ҳисор парвариш меёбад.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Гулбандӣ // Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.
**Театри давлатии мусиқӣ-мазҳакавии ба номи М. Назарови ш. Хоруғ** – яке аз муассисаҳои театрии тобеи Вазорати фарҳанги Тоҷикистон мебошад. Театр дар шаҳри Хоруғ ҷойгир аст.

Таърих
------

Соли таъсисёбии театр – соли 1936

Ҳунарпешагон
------------

4 н. Ҳунарпешаи шоистаи Тоҷикистон

1 н. дорандаи ордени «Шараф» дараҷаи 2

1 н, Дорандаи медали «Хидмати шоиста»

Асарҳои таҳияшуда
-----------------

Солҳои 2009- 2010:

«Даври орифин»-и У.Хисравов,

«Шаби охирин Афлотун»-и С. Аюбӣ

Манобеъ
-------

Роҳнамо (маълумотнома). Маълумотномаи омории Вазорати фарҳанги Ҷумҳурии Тоҷикистон. – Душанбе, 2010


|  |  |
| --- | --- |
| Таърих | *Ин мақолаи нопурра аз таърих мебошад.Шумо метавонед бо пурра кардани ин ба Википедия кумак кунед.* |
Театри давлатии узбекии мусиқӣ -драмавии ба номи Ш. Бурҳонови н. Спитамен
-------------------------------------------------------------------------

Театри давлатии узбекии мусиқӣ -драмавии ба номи Ш. Бурҳонови н. Спитамен – яке аз муассисаҳои театрии тобеи Вазорати фарҳанги Тоҷикистон мебошад. Театр дар н. Спитамен ҷойгир аст.

Таърих
------

Соли таъсисёбии театр – соли 1934

Ҳунарпешагон
------------

2 н. Ҳунарпешаи шоистаи Тоҷикистон

2 н, Дорандаи медали «Хидмати шоиста»

Асарҳои таҳияшуда
-----------------

Солҳои 2009- 2010:

«Киштишикастагонем»-и Ҷ. Қуддус,

«Якравҳо»-и Ҷ. Ҷабборов,

«Ричарди III»-и У.Шекспир

Манобеъ
-------

Роҳнамо (маълумотнома). Маълумотномаи омории Вазорати фарҳанги Ҷумҳурии Тоҷикистон. – Душанбе, 2010


|  |  |
| --- | --- |
| Таърих | *Ин мақолаи нопурра аз таърих мебошад.Шумо метавонед бо пурра кардани ин ба Википедия кумак кунед.* |
**Феҳристи мансабҳои давлатӣ** – номгӯи мансабҳои давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон, ки дар басти кории мақомоти ҳокимияти давлатӣ ва идоракунӣ барои ба амал баровардани ҳокимияти давлатӣ, таъмини иҷрои ваколатҳои шахсони мансабдори давлатии ҳокимияти давлатӣ ва салоҳияти мақомоти давлатӣ пешбинӣ гардидааст..

Сарчашма
--------

* Ахбори Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон, соли 2007, №3, мод. 166;соли 2007, №6, мод. 429; с.2010,№3,мод. 158; с.2011, №6, мод. 452; Қонуни ҶТ аз 01.08.2012с. №900, 28.12.2012с. №914, Қонуни ҶТ аз 22.02.2013 №1016с.

Эзоҳ
----

1. ↑  Қонуни ҶТ Дар бораи хидмати давлатӣ. Б.1. Мод. 1. Мафҳумҳои асосӣ. 9 июли 2015 санҷида шуд. Баргирифта аз сарчашмаи аввал 7 ноябри 2016.
(Ângelo (full name: Paulino Angelino de Souza) |accessdate=22 June 2016}})

```
|ном_ҳангоми_таваллуд = 
|таърихи_таваллуд = 
|макони_таваллуд = 
|таърихи_вафот = 
|макони_вафот = 
|қад = 
|мавқеъ = 
|бошгоҳи_кунунӣ = 
|рақам =
```

```
|солҳои_умумӣ = 
|баромадҳои_умумӣ = 
|голҳои_умумӣ =
```

```
|шаблонҳои_медал-title = 
|шаблонҳои_медал = 
|шаблонҳои_медал-expand = 
|module = 
|азнавсозии_бошгоҳ = 
|азнавсозии_дастаи_миллӣ = 
}}
```

**Анҷело (фулл Нане: Паулино Ангелино де Cоза) |акcессдате=22 Жуне 2016}}** (португалӣ: *Ângelo (full name: Paulino Angelino de Souza)* }}; ) — футболбози бразилӣ.

Зиндагинома
-----------

Маснади бошгоҳӣ
---------------

Мунтахаби миллӣ
---------------

Эзоҳ
----

Пайвандҳо
---------

1. ↑  Ângelo Paulino de Souza
**Ҳандаса таҳлилӣ** (форсӣ: هندسه تحلیلی‎) — фасли ҳандаса, ки дар он шаклҳои содатарини геометрӣ (хатти рост, ҳамворӣ ва сатҳи тартиби дуввум) ва хосиятҳои онҳо бо усулҳои координатии алгебра омӯхта мешаванд.

Таҳияи усули координатаҳо ба рушди ахтаршиносӣ, механика ва техника дар садаи XVII вобаста буда, шакли таҳқиқу саҳеҳи онро Р. Декарт дар асараш «Ҳандаса» истифода карда буд. Минбаъд ҳандасаи таҳлилиро П. *Ферма*, Г. *Лейбнитс*, И. *Нютон* ва Л. *Эйлер* ривоҷ дода, Ж. *Лагранж* дар бунёди механикаи таҳлилӣ ва Г. Монж дар геометрияи дифференсиалӣ истифода кардаанд.                                      

Моҳияти усули координатаҳо аз муайян кардани мавқеи нуқта бо ёрии ададҳо ва ифодаи хосиятҳои геометрии хатҳо тавассути координатаҳо иборат аст. Ҳар гуна хатро ҳамчун ҷои геометрии нуқтаҳои хосиятҳояшон умумӣ баррасӣ метавон кард. Агар ҷои геометрии нуқтаҳо дар ҳамворӣ (координатаҳои x, y) бо ҷуфти ададҳо ифода карда шаванд, хат ва хосиятҳои он бо муодилаи (x, y) = 0 муайян мешаванд ва баръакс, яъне, дар ҳандасаи таҳлилӣ омӯзиши хосияти хатҳо ба таҳқиқи муодилаҳо иваз мегарданд. Дар ҳолати аз рӯйи хатти *l*-ҳамворӣ ҳаракат кардани нуқтаи М (расм) координатаҳои он (*x, y*) низ тағйир меёбанд. Пас, вобастагии координатаҳо ва нуқта бо формулаи f*(x, y)*=0 ифода меёбад. Мас. аз секунҷаи росткунҷаи ОМР равшан аст, ки муодилаи давраи (К) радиусаш r ва марказаш нуқтаи О (ибтидои координата) *x2+y2-r2*=0 аст. Хатти рости АВ-ро баррасӣ мекунем. Бигузор М нуқтаи ихтиёрии АВ ва ОА=а, ОВ=в бошад, он гоҳ РА= а‒х мешавад. Аз монандии секунҷаи МРА ва ВОА маълум мешавад, ки y/a-x=b/a аст. Аз ин ҷо муодилаи хатти рости АВ-ро чунин навиштан мумкин аст: вх+ау-аb=0. ҳандасаи таҳлилӣ дар ҳамворӣ хатҳои тартиби якум (Ах+Ву+С=0) ва тартиби дуввум (Ax2+Bxy+Cy2+Dx+Ey+F=0), сатҳҳои тартиби якум (ҳамворӣ) ва тартиби дуввум (эллипсоид, гиперболоид, параболоид ва ғайра)-ро меомӯзад.

Усулҳои ҳандасаи таҳлилӣ дар фаслҳои гуногуни риёзиёт, механика, физика ва ғ. истифода мешавад.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* В. А. Ильин, Э. Г. Позняк. Аналитическая геометрия. — М.: ФИЗМАТЛИТ, 2002. — 240.с

Сарчашма
--------

* Геометрияи таҳлилӣ / Г. Ҷангибеков, М. Хоҷабекова // Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️  Гузариш ба унсури Викидода  Фарҳангҳо ва донишномаҳо | 
* Большая датская
* Большая норвежская
* Большая российская (старая версия)
* Кругосвет
* Britannica (онлайн)
* Современной Украины

 |
| 

| Дар феҳристҳои китобшинохтӣ |
| --- |
| 
* BNF: 11938440r
* GND: 4001867-2
* J9U: 987007563082805171
* LCCN: sh85054141
* LNB: 000082628
* NDL: 00564622
* NKC: ph114037

 |

 |
**Ҳоҷиобод** ( форсӣ: حاجی‌آباد‎) - шаҳр дар қисми ҷанубии Эрон, дар Устони Ҳурмузгон. Маркази маъмурии ҳамин шаҳристон. Воқеъ дар 100 км шимолтар аз шаҳри Бандар Аббос. Парвариши меваҳои ситрусӣ дар иқтисодиёти шаҳр нақши муҳим дорад. 

Население по данным на 2012 год составляет 23 220 Тибқи маълумотҳои 2012, саршумории аҳолӣ - 23 220 нафар;; ; тибқи барӯйхатгирии аҳолии соли 2006, он 20 264 нафарро ташкил медод .

Эзоҳ
----

1. ↑
2. ↑  World Gazetteer. Баргирифта аз сарчашмаи аввал 9 феврали 2013.

Сарчашма
--------

* iranica (пайванди дастнорас)

| ⚙️ Хоҷиобод (Шаҳр) |
| --- |
| Парчами Эрон | 
* Абӯмӯсо
* Бандар-Аббос
* Бандари Линга
* Бастак
* Киш
* Қишм
* Меноб
* Рӯдон
* Ҳоҷиобод
* Ҷаск

 |
**Ҳандасаи тавсифӣ** (форсӣ: هندسه توصیفی‎), **геометрияи тасвирӣ** — фасли ҳандасаи олӣ, ки тасвири шаклҳои фазоиро дар ҳамворӣ меомӯзад.

Вазифаи ҳандасаи тавсифӣ сохтани тасвири шаклҳои геометрии алоҳида ё маҷмӯи онҳо дар ҳамворӣ ва тавассути тасвирҳо омӯхтани сохту андоза ва хосиятҳои шаклҳои фазоӣ мебошад. Ҳандасаи тавсифӣ дар заминаи талаботи соҳаи меъморӣ, санъат ва соҳаҳои гуногуни техника ба миён омада, дар онҳо васеъ истифода мегардад. Меъморони давраи қадим усулҳои гуногуни тасвиротро медонистанд. Меъмор ва риёзидони фаронсавӣ Ж. Дезарг (1593–1662), муҳандис Фрезӣе (1682–1773) ва алалхусус олим ва муҳандиси фаронсавӣ Г. Монж (1746–1818), ки усули проексияҳои ортогоналӣ (росткунҷа)-ро таҳия кардааст, ҳандасаи тавсифиро ба таври илмӣ асоснок намудаанд.

Усули асосии ҳандасаи тавсифӣ усули проексияҳо мебошад. Ду навъи проексияҳо – *проексияҳои марказӣ* ва *проексияҳои мувозӣ* (параллелӣ) мавҷуданд. Барои сохтани проексияи марказии росткунҷаи ABCD аз марказ S ва қуллаҳои росткунҷа то буриш бо ҳамвории проексияҳо П хатҳои рост (шуоъҳо) мегузаронанд. Росткунҷаи *А1В1С1D1,* ки дар ҳамвории П пайдо мешавад, проексияи марказии росткунҷаи ABCD мебошад. Проексияҳои марказиро дар меъморӣ, таҳияи лоиҳаи иншооти муҳандисӣ истифода мебаранд.

Барои сохтани проексияи мувозии росткунҷаи ABCD аз қуллаҳои росткунҷа ба самти муайян s то буриш бо ҳамвории П хатҳои рости мувозӣ (шуоъҳо) гузаронида мешавад. Росткунҷаи *А1B1С1D1* проексияи мувозии росткунҷаи фазоии ABCD мебошад Проексияҳои мувозиро асосан дар нақшакашии техникӣ ва барои аёнияти тасвирот истифода мекунанд (нигар *Аксонометрия).*

Агар самти шуоъҳои проексиякунанда s ба ҳамвории проексияҳо амудӣ (перпендикуляр) бошад (*s П1*), проексияи мувозӣ проексияи ортогоналӣ (росткунҷа) ном дорад, Дар техникаву саноат ҳангоми кашидани тасвири ҷузъҳои мошин, бинову иншоот, одатан, якчанд проексияи ортогоналии онҳо сохта мешавад. Дар расми 2 се проексияи хатти рости амудии АВ дар ҳамвориҳои проексияҳои байнан амудии *П1, П2* ва *П3* сохта шудааст. Агар ҳамвориҳои *П1* ва *П3*-ро бо ҳамвории *П2* тавассути дар атрофи меҳварҳои х ва z давр занондан ҳамҷо намоем, тасвире пайдо мешавад, ки нақша ном дорад. Аз рӯи нақша андозаҳои ҳақиқӣ, вазъи нисбии унсурҳои ашё ва шаклро муайян намуда, онро сохтан мумкин аст.

Солҳои 70 садаи XX бори аввал нақшаву тасвироти гуногун бо ёрии мошинҳои электронӣ (компютерҳо) кашида шуданд. Аз ин сабаб, инкишофи баъдии ҳандасаи тавсифӣ ба нақшакашии компютерӣ, ки ба яке аз соҳаҳои нави истифодаи техникаи ҳисоббарорӣ табдил ёфтааст, зич вобаста гардид.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* Геометрияи тасвирӣ / Т. Ҷӯраев // Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.
**Ҳандасаи дифференсиал** — фасли ҳандаса, ки дар он хатҳои каҷ, сатҳҳо ва бисёршаклаҳо (ҳамтоҳои бисёрченакаи сатҳҳо) тавассути ҳисоби дифференсиалӣ омӯхта мешаванд.

Имрӯзҳо дар ҳандасаи дифференсиал усулҳои алгебравӣ (аз ҷумла, назарияи гурӯҳҳо) ва усули соф геометрӣ бештар истифода шаванд ҳам, вожаи «дифференсиалӣ» дар унвони ин фасл ба истифодаи усулҳои ҳисоби дифференсиалӣ дар ҳалли масъалаҳои асосии ҳандасаи дифференсиал вобаста аст. Масъалаҳои асосие, ки боиси пайдошавии ҳандасаи дифференсиал гардиданд, муайян кардани каҷии хат, каҷии сатҳ ва ёфтани масири кӯтоҳтарини байни ду нуқтаи сатҳи каҷ буданд. Риёзидонони қадим барои муайян намудани дараҷаи каҷии хатҳо кӯшиш карда буданд, яъне, онҳо баъзе хатҳоро чун хатҳои дараҷаи каҷиашон бештар ва хатти ростро чун хатте, ки каҷӣ надорад, тавсиф намудаанд. Соли 1686 олими олмонӣ Готфрид Лейбнитс таърифи дақиқи каҷии хатро дар нуқтаи муайян ба воситаи даврае, ки ба ин хат наздиктарин аст, пешниҳод намуд ва формулаи ҳисоби каҷии хатро муайян кард: [r=r(t)−радиус-вектори нуқтаи координатаҳояш) x(t), y(t), z(t)]. 

Дар рушди ҳандаса, аз ҷумла ҳандасаи дифференсиал кашфи ҳандасаи ғайриуқлидусӣ нақши муҳим бозид. Олими олмонӣ Риман (1854) дар асари худ «Фарзияҳое, ки дар асоси онҳо ҳандаса бунёд шудааст» асоси ҳандасаи Риманро гузошт, ки он бахши хеле инкишофёфтаи ҳандасаи дифференсиал-и муосир маҳсуб меёбад. Минбаъд олими ҷавони олмонӣ Ф. Клейн (1872) дар Донишгоҳи Эрланген бархӯрди умумии алгебравиро ба назарияҳои мухталифи геометрӣ пешниҳод намуд, ки ҳоло миёни риёзидонон чун Барномаи Эрланген машҳур аст. Клейн ҳандасаро чун назарияи инвариантаҳои гурўҳҳои табдилҳо таъриф дод. Ин назарияро нисбат ба ҳандасаи дифференсиал олими фаронсавӣ Э. Картан татбиқ намуд. Ӯ гурӯҳҳои Лиро бо ҳандасаи дифференсиал пайваст намуда, дар ҳандасаи дифференсиал-и фазоҳои бисёрченака натиҷаҳои назаррас ба даст овард.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* Геомаетрияи дифференсиалӣ / Н. Қозиҷонова. // Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️  Гузариш ба унсури Викидода  Фарҳангҳо ва донишномаҳо | 
* Большая датская
* Большая российская (старая версия)
* Кругосвет
* Britannica (онлайн)
* Современной Украины

 |
| 

| Дар феҳристҳои китобшинохтӣ |
| --- |
| 
* BNF: 133188233
* GND: 4012248-7
* J9U: 987007565328605171
* LCCN: sh85054146
* NDL: 00560656
* NKC: ph119440

 |

 |
**Тӯйчӣ Абдуфаттоев** (тав. 17. 9. 1954, деҳаи Чолотаи ноҳияи Мастчоҳ) — табиб, ҷарроҳи кӯдакон, доктори илмҳои тиб (1998), профессор (2000). Узви ҳақиқии Ассотсиатсияи байналмилалии ҷарроҳон – гепатологҳо (аз 1997), узви хадамоти Ассотсиатсияи ҷарроҳони кӯдакони Федератсияи Россия (аз 2004).

Зиндагинома
-----------

Хатмкардаи факултети педиатрии Институти давлатии тиббии Тоҷикистон ба номи Абӯалӣ ибни Сино (1977). Интерни шуъбаи ҷарроҳии кӯдакони Беморхонаи клиникии Хуҷанд (1977 – 1978), ҷарроҳи кӯдакон ва мудири шуъбаи ҷарроҳии кӯдакони беморхонаи марказии ноҳияи Мастчоҳ (1978 – 1986), аспиранти кафедраи ҷарроҳии кӯдакони Институти давлатии тиббии Тоҷикистон ба номи Абӯалӣ ибни Сино (1986 – 1989), мудири шуъбаи бемориҳои қафаси синаи Беморхонаи клиникии ҷумҳуриявии № 3 (1989 – 1994). Аз соли 1994 мудири кафедраи ҷарроҳӣ, анестезиология ва реаниматологияи Донишкадаи такмили ихтисоси кормандони тибби Тоҷикистон.

Фаъолияти илмӣ
--------------

Бо ташаббуси Абдуфаттоев дар клиника усулҳои нави ҷарроҳии шуш, сурхрӯда, ҷигар ва роҳҳои талхадон, ҷарроҳии тар­мимӣ бо техникаи микрохирургӣ дар амал татбиқ карда шудааст. Муаллифи 210 мақолаи илмӣ, 46 пешниҳоди беҳсозӣ ва 10 пешниҳоди методӣ мебошад. Таҳти роҳбарии Абдуфаттоев 2 нафар рисолаи докторӣ ва 15 нафар рисолаи номзадии илмро дифоъ намудаанд.

Осор
----

* Оризаҳои нефролитиаз дар кӯдакон, Д. 1998;
* Проблемаҳои актуалии ҷарроҳии кӯдакон, иншоршиносӣ ва тахдиромӯзӣ, Д. 2001; Ҳуқуқи кӯдак барои муолиҷаи ҷарроҳӣ ва проблемаҳои актуалии ҷарроҳии кӯдакон, иншоршиносӣ ва тахдиромӯзӣ, Д. 2004;
* Проблемаи перитонит дар кӯдакон, Х. 2006.

Сарчашма
--------

1. ↑  Энсиклопедияи Миллии Тоҷик, Ҷилди 1. А-АСОС – Душанбе: Сарредаксияи илмии Энсиклопедияи Миллии Тоҷик, 2012- с. ?

Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] / сармуҳаррир  А. Қурбонов. — Д. : СИЭМТ, 2011—2020.
**АТСЕТИЛХОЛЍН** (лот. Acetylcholinum) — эфири мураккаби ҳолин, ки аз кислотаи атсетат ҳосил мешавад, **СНзСООСН2СН2N(СНз)3ОН**; – булӯрҳои беранг, дар об, спирт, хлороформ ба осонӣ ҳал мешавад, вале дар эфир ҳал намешавад. Массаи мол. 163,2. Атсетилхолин моддаи аз нигоҳи биологӣ фаъол буда, дар табиат фаровон аст. Бо миқдори кам (чанд ҳиссаи мкг) дар бофтаи организмҳо (дар шакли нофаъол) вуҷуд дорад. Ҳангоми баъзе бемориҳо миқдори атсетилхолин дар хун меафзояд. Дар организм атсетилхолин аз кислотаи атсетат ва холин зери таъсири ферменти холинатсетилаза ҳосил шуда, дар нитаҷаи таъсири фер­мент­ҳои гурӯҳи холинэстераза таҷзия мегардад. Атсетилхолин медиатор – ноқили импулсҳои барангезиши силсилаи асабҳои марказӣ ва канорӣ мебошад. Атсетилхолин эффекти хосси барангезиши унсурҳои парасимпатии силсилаи канории асаб (паст шудани фишори хун, суст гаштани кори дил, афзудани фаъолияти меъда ва рӯдаҳо, танг шудани гавҳараки чашм ва ғайра)-ро ба вуҷуд меоварад. Зери таъсири баъзе ингибиторҳои холинэстераза (масалан, карбаматҳо, инсектисидҳои фосфорорганикӣ ва баъзе моддаҳои заҳрнок) миқдори атсетилхолине, ки ҳидролиз нашудааст, афзуда аввал ангезиши импулсҳои асабро метезонад ва сипас хомӯш мекунад. Барои муайян кардани атсетилхолин асосан аз нишондодҳои биоло­гӣ (кашиши мушаки шуллук, мушаки шиками қурбоққа ва ғайра) истифода мебаранд. Баъзе ҳосилаҳои атсетилхолин, масалан, атсетилхолинхлорид, карбамоилхолинхлорид ё карбаҳолин (эфири мураккаби холин ва кислотаи карбаминат), суксинилхолинйодид ё дитилин (эфири мураккаби ҳолин ва кислотаи каҳрабо) ва ғайра дар тиб ба кор бурда мешаванд.

Эзоҳ
----

1. ↑  Энсиклопедияи Миллии Тоҷик, Ҷилди 2. АСОС-БОЗ – Душанбе: Сарредаксияи илмии Энсиклопедияи Миллии Тоҷик, 2013, - с.80
**АТÓ ЍБНИ АБИРАБÓҲ** (ар. **عطاء بن أبي رباح**‎‎, 647–648 милодӣ, Ҷанади Яман – 732 милодӣ, Макка), Абумуҳам­мад Ато ибни Абирабоҳ ибни Аслами Қурайшии Маккӣ — фақеҳи маъруф, мавлои Қурайш ва аз тобеини ҷалил, муфтӣ ва муҳаддиси аҳли Макка, ки аз ҳар чаҳор Абдуллоҳ ва аз Оиша (раз) ҳадис ривоят кардааст ва имом Абуҳанифа ва дигарон аз ӯ ҳадис шунидаанд. Аз ҷумлаи шогирдони забардасти Ибни Аббос (раз.) дар илми фиқҳ, ҳадис ва тафсир мебошад. Имоми фуқаҳо Абуҳанифа дар бораи Ато ибни Абирабоҳ гуфтааст: «Касеро бофазлтар аз Ато ибни Абирабоҳ надидам». Ато ибни Абирабоҳ шоҳиди бевоситаи тамоми рӯйдодҳои иҷтимоӣ, низоъҳои сиёсӣ ва ҳаводиси талхе буд, ки пас аз қатли халифаи сеюм Усмон (раз) рух дода буданд ва аз ин рӯ аз афкори сиёсӣ ва моҳияти тафриқаафканонаи иҷтимоии фирқаҳои навзуҳур ва дурнамои онҳо хуб огоҳ буд.

Эзоҳ
----

1. 1 2  арабская Википедия (араб.) — 2003.
2. ↑  Энсиклопедияи Миллии Тоҷик, Ҷилди 2. АСОС-БОЗ – Душанбе: Сарредаксияи илмии Энсиклопедияи Миллии Тоҷик, 2013, - с.69 / А. Боқизода, С. Шаҳобуддинов.

* Муҳаммад ибни Исо ат-Тирмизӣ. Шамоилу-н-набӣ. Душанбе, 2010
* عبدالواحدبکرابراهیمعابد. عطاابنابیرباحوتلاشهایتفسیرئاو. ۱۹۹۲؛
* دانشنامۀجهاناسلام. جلد۳. تهران،۲۰۰۴؛
* .دائرةالمعارفبزرگاسلامی. تهران،۲۰۰۶.
**Атобáк,** атобакон (форсӣ: اتابک‎) — унвон ва ё лақабе, ки подшоҳони салҷуқӣ ба баъзе амирони боэътимод ё ғуломони воломансабтарбиятгарони шоҳзодагони худ дода буданд. Ваҷҳи тасмияи атобак аз вожаи туркии ато (ё ота) – падар ва бак (бек) – амир аст. Бад-ин минвол муҳаққиқин атобакро ба маънои маҷозии «падарбузург» ё «падархонд» шарҳ додаанд. Интихоби мураббӣ барои фарзандон дар байни туркони салҷуқӣ ва ғузҳо аз қадим расм будааст. Урфу одати атобакӣ бо додани иқтоъ ба соҳиби ин мансаб ҳамроҳ будааст ва бад-ин сабаб онҳо имкон пайдо карданд вазифаи худро хуб анҷом диҳанд. Бо оғози таназзули давлатдории Салҷуқиён атобакони салҷуқӣ, ки ба мақоми аморат расида буданд, ҳар яке дар ҳавзаи худ мустақил ё ниммустақил гардида буданд ва минбаъд мансаби худро меросӣ карданд. Ба ҳамин минвол атобакони Шом, атобакони Мавсил, атобакони Озарбойҷон, атобакони Форс ва атобакони Язд ба вуҷуд омаданд. Чунонки Туғтегин-атобак писари Тоҷуддавла дар соли 1104 силсилаи Атобакони Димишқ (1104–1154) ва Имомуддини Зангӣ аз ғуломзодагони Маликшоҳ – Атобакони Мавсил (1127–1250) ва Элдигиз-атобак Арслоншоҳ – Атобакони Озарбойҷонро (1148–1276) таъсис доданд. Ануштегин – падари Қутбуддин Муҳаммади Хоразмшоҳ ва Сулғур ҷадди Атобакони Форс (1148–1276) ҳам аз ҷумлаи ғуломон ё руасои лашкари салҷуқӣ буданд. Расми атобакӣ дар байни Хоразмшоҳиён ва салҷуқи­ёни Рум низ маъмул буд.

Эзоҳ
----

1. ↑  ЭМТ, Ҷ. 2. АСОС-БОЗ – Душанбе: СИЭМТ, 2013, - с.70

Адабиёт
-------

* تاریخایران. تهران،۱۳۸۸؛دانشنامۀایران. ج۱. تهران،۱۳۸۴.

Сарчашма
--------

* Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — 664 с. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.
**Атрак** — яке аз дарозтарин дарёҳои Эрон дар шимолу шарқии кишвар. Тӯлаш 699 км.Атрак аз куҳҳои Ҳазормасҷид дар маҳалле ба номи Лоларӯён воқеъ дар 40-километрии шимолу шарқии Қучон сарчашма мегирад. Аз ҷиҳати табиӣ – ҳудудӣ – маъмурӣ аз 3 бахш иборат аст: Атраки дохилӣ ё бахше, ки дар дохили марзу буми Эрон аст; Атраки хориҷӣ, бахше, ки аз сарзамини Туркманистон убур мекунад ва Атраки муштарак, ки мар­зи байни Эрон ва Туркманистон аст. Мутоби­қи муо­ҳидаи соли 1299 оби Атрак мебоист дар қисмати марказӣ баробар байни ду кишвар тақсим мегардид, аммо дар ибтидои асри 20 дар маҳалле ба номи Годарӣ садде тавассути Россия сохта шуд, ки боиси тағйири ҷараёни оби дарё ба самти Шимол гардид ва дар натиҷа ба хушкшавии қис­матҳои марзӣ боис шуд. Соли 1957 тавофуқ­номаи дигаре ҷиҳати баҳрабардории муштарак ақд гардид. Низоми обдиҳии Атрак мисли ҳамаи дарёҳои сарзамин­ҳои хушк ва нимахушк номураттаб ва фаслӣ мебошад. Оби Атрак гилолуд ва талху шӯр аст.

Эзоҳ
----

1. ↑  Энсиклопедияи Миллии Тоҷик, Ҷилди 2. АСОС-БОЗ – Душанбе: Сарредаксияи илмии Энсиклопедияи Миллии Тоҷик, 2013, - с.78—79
**Атрезия** (Atresia; аз а – не ва забони юнонӣ|юн. tresis – сӯрохӣ) — адам (набудан)-и сӯрохи табиӣ ё баста шудани он дар узвҳои наймонанди бадан (аорта, шараёни шуш, ҳалқум, нойи нафас, сурхрӯда, рӯда, мақъад, маҳбал, гарданаи бачадон ва ғайра). Атрезия модарзодӣ ва ғайримодарзодӣ мешавад. Атрезияи модарзодӣ дар натиҷаи инкишофи нодурусти ҷанин дар батни модар, Атрезияи ғайримодарзодӣ дар асари газак, зарбу лат, осеб (масалан, дар натиҷаи аз ишқор ё кислотаҳо сӯхтани луобпардаҳо) ва ғайра ба вуҷуд меояд. Атрезияи модар­зодӣ дар баъзе мавридҳо (масалан, Атрезияҳои шоҳраг, нойи нафас, рӯда, роҳи шоша ва ғайра) сабаби ҳалокати кӯдаки нав­зод мегардад. Атрезияро бо амали ҷарроҳӣ табобат мекунанд.

Эзоҳ
----

1. ↑  Энсиклопедияи Миллии Тоҷик, Ҷилди 2. АСОС-БОЗ – Душанбе: Сарредаксияи илмии Энсиклопедияи Миллии Тоҷик, 2013, - с.78