**Размозмо** (форсӣ: **رزم‌آزما**‎) — дараҷае размоварӣ дар нерӯҳои заминӣ ва ҳавоӣ, ниҳодҳои низомӣ ва амниятӣ, ки ҷойгоҳе болотар аз разморо ва поинтар аз размпардоз дорад ва баробар бо новразмозмо дар нерӯи дарёӣ аст; *старшина*.

|
|  |
**Пайдарпаии дараҷаҳои низомӣ**| Дараҷаи поинтар:Разморо | **Размозмо** | Дараҷаи болотар:Размпардоз |

*Размозмо* дар нерӯҳои мусаллаҳ маъмулан мақоми *меҳтарии* *вашт*ро дорад, ки ягоне размиест, ки аз ду ё бештар таҳм ташкил шуда ва бахше аз гурдон ё ягоне мустақил аст; гурӯҳон, рота.

*Меҳтар* мақомест расмӣ дар ҳар вашт (оташбор) аз нерӯҳои мусаллаҳ, ки масъули омодасозии сарбозону размафзору ҷангафзорҳор ва созмондиҳандаи мустақими назму тартибот дар маҳалли истиқрори вашт ва сардори мустақими размоварону сарбозони ягони худ аст. Ҳамчунин размозмоён кормандони «омодгоҳ» ҳастанд, ки он созмоне дар артиш аст, ки масъули фароҳамсозӣ, нигаҳдорӣ ва таҳвили хӯроку пӯшоку ҷангафзорҳои мавриди ниёзи ягонҳо ва маҳалли анҷоми хадамоти пуштибони фаннии нерӯҳо аст.

Вожашиносӣ
----------

«*Размозмо*» аз ду вожа сохта шудаву мақулаи дастурии он исму сифати фоъилӣ ва сохтвожаи он чунин аст: [исм (***разм***) (форсӣ: **رزم**‎ «*ҷанг*, *набард*» < порсии миёна: *razm* < порсии бостон: *\*raźman-* «*рада, ороиши ҷангӣ*» < эронии бостон: √*raź*- «*оростан*; *тартиб додан*, *идора кардан*») + асоси замони ҳозираи феъли «*озмудан*» (***озмо*** < форсӣ: *āzmāy*‎ < порсии миёна: *uzmāy-* < порсии бостон: *\*uz-māya-* < √*\*māy-* ‘*андоза гирифтан*, *санҷидан*’]). Дар сохти ин сифат аз фароянди вожасозии таркиб истифода шудааст.

«*Размозмо*» ба маънои «*касе, ки ҷангро хуб озмуда бошад ва биозмояд*» таркибе кӯтоҳшуда аз «*размозмоянда*» аст ва фарҳангҳо маънояшро «*ҷангозмуда*; *ҷанговари пуртаҷруба*; *ҷангозмуда ва бофуқуф дар илми ҷанг*», «*ҷангҷӯи ботаҷруба*» овардаанд. Ин вожа дар «Шоҳнома» чандин бор ба кор рафтааст:

*Чу он дид Густаҳми размозмой*,  

*Ба кирдори оташ баромад зи ҷой*.

«*Размозмо*» барои ҷойгузинии дараҷаи низомии «*старшина*» ба Вазорати дифоъи Ҷумҳурии Тоҷикистон пешниҳод шудааст.

Пешина
------

*Размозмо* ҳамчун мақоми размӣ нахустин бор дар сипоҳи Ҳахоманишиён (550 – 330 то милод) падид омадааст. Дар сипоҳи Ҳахоманишиён (порсии бостон: *\*spāda-* [*сипоҳ*]), ки бар пояи радабандии даҳ-даҳӣ созмон ёфта буд, аз 10 сарбоз як *\*daθa-* [*даҳа*] ташкил мешуд, ки сардораш *\*daθapati-* [*даҳбад*] буд. Аз 10 *даҳа* як *\*θata-* [*сада*] ташкил мешуд, ки фармондеҳаш *\*θatapati-* [*садбад*] буд. Аз 10 *сада* як *\*hazāra-* [*ҳазора*] ташкил мешуд, ки онро *\*hazārapati-* [*ҳазорбад*] фармондеҳӣ мекард. Аз 10 *ҳазора* як *\*baivara-* [*бевара*] ташкил мешуд, ки фармондеҳаш *\*baivarapati-* [*беварабад*] буд. Сарфармондеҳи сипоҳи Ҳахоманишиён *\*spādapati-* [*сипаҳбад*] буд.

Агар шумори нерӯҳои ин ягонҳоро бо воҳидҳои низомии артишҳои имрӯзӣ ҳамсанҷӣ кунем, *даҳа* бо *отделение*, *сада* бо *рота*, *ҳазора* бо *полк*, *бевара* бо *дивизия* ва *сипоҳ* бо *армия* баробар мешаванд. Бо ҳамин қиёс, *даҳбад* бо *сержант* ё *старшина*, *садбад* бо *лейтенант* ё *капитан*, *ҳазорбад* бо *майор* ё *полковник*, *беварабад* бо *генерал-майор* ё *генерал-лейтенант* ва *сипаҳбад* бо *генерал-полковник* ё *генерали артиш* баробар мешаванд.

*Сержант* (фр. sergent, аз лот. serviens) худ ба маънои «*чокар*, *хидматгор*, *хидматгузор*» аст ва ҳамчун рутба нахустин бор дар асри XV дар артиши Фаронса ва сипас артишҳои Олмон ва Бритониё ба кор рафтааст. Дар садаҳои миёна дар нерӯҳои муздур ва артиши кишварҳои урупоӣ шаш намуд *сержант* хидмат мекард:

1. дар радаҳо — *капрал* ё *сержанти хурд*.
2. дар таҳмҳо — *сержант*.
3. дар ваштҳо — *мастер-сержант* ё *сержанти калон*.
4. дар гурдонҳо — *штаб-сержант*.
5. дар ҳангҳо — *сержант-майор*, ки дертар *майор* номида шуд.
6. дар ситоди *сарфармондеҳи артиш* (*капитан-генерал*) — *генерал-сержант-майор*, ки дертар *генерал-майор* номида шуд.

Дар Артиши Сурх дараҷаи «*сержант*» ҳамчун рутбаи шахсӣ 2 ноябри соли 1940 ҷорӣ шуда буд.

Дар Нерӯҳои мусаллаҳи Ҷумҳурии Тоҷикистон ин дараҷа 23 феврали соли 1993 ҷорӣ шудаву чаҳор рутба дорад: 

1. *сержанти хурд*,
2. *сержант*,
3. *сержанти калон*,
4. *старшина*.

Дар нерӯҳои мусаллаҳ барои фармондеҳии ҳар ягони размӣ мақоми созмоние дар назар гирифта шудааст. Бино бар ойинномаҳои низомӣ, мақоми созмонии ин дараҷадорон фармондеҳии рада, тонк, зиреҳпӯш ва дигарҳо аст.

Дараҷаи «*старшина*» (русӣ: *старшина*, аз русӣ: *старший* — *меҳтар*) ҳамчун рутбаи шахсӣ дар Артиши Сурх соли 1935 ҷорӣ шуда буд. Дар Нерӯҳои мусаллаҳи Ҷумҳурии Тоҷикистон ин дараҷа 23 феврали соли 1993 ҷорӣ шудааст. Ин дараҷаро ба беҳтарин *сержантҳои калон* медиҳанд, ки дар мақомҳои созмонии сержантӣ на камтар аз 6 моҳ хидмат карда бошанд ё дар мақоме таъйин шуда бошанд, ки бино бар созмони низомӣ дараҷаи *старшина* муқаррар шуда бошад.

Пайвандҳо
---------

* Нерӯҳои мусаллаҳ
* Дараҷаи низомӣ
* Дараҷаҳои Нерӯҳои мусаллаҳи Тоҷикистон

| ⚙️ Дараҷаҳои низомӣ |
| --- |
| Солорон | Артишсолор **·** Сипаҳсолор **·** Лашкарсолор **·** Гундсолор **·** Новгонсолор **·** Дарёсолор **·** Дарёбон **·** Дарёдор |
| Сардорон | Сарҳанг **·** Сарҳангёр **·** Саргурд **·** Новхудо якум **·** Новхудо дувум **·** Новхудо севум |
| Саркардагон | Сарвон **·** Таҳморо **·** Таҳмдор **·** Таҳмовар **·** Новсарвон **·** Новбон якум **·** Новбон дувум **·** Новбон севум |
| Размсозон | Размсоз **·** Размпардоз **·** Новдор якум **·** Новдор дувум |
| Размоварон | Размозмо **·** Разморо **·** Размдор **·** Размовар **·** Новёр **·** Новёр якум **·** Новёр дувум **·** Новёр севум |
| Сарбозон | Размюз **·** Сарбоз **·** Сарновӣ **·** Новӣ |

Эзоҳ
----

1. ↑  Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон «Дар бораи уҳдадории умумии ҳарбӣ ва хидмати ҳарбӣ»
2. ↑  *Фарҳанги ҳазорвожаи низомӣ*. — Теҳрон: Фарҳангистони забону адаби форсӣ, Дафтари вожагузинии низомии Ситоди кулли Нерӯҳои мусаллаҳи Эрон, 1392.. 4 сентябри 2018 санҷида шуд. Баргирифта аз сарчашмаи аввал 22 Декабри 2018.
3. ↑  *Коллектив авторов.* Том 7, статья «Рота» // Военная энциклопедия / Под ред. П.В. Грачёв. — М.: Воениздат, 2003. — С. 282-283. — 735 с. — 10 000 экз. — ISBN 5-203-001874-X.
4. ↑  *Фарҳангномаи форсӣ: вожагон ва аълом*. Ғуломҳусайн Садрии Афшор, Насрин Ҳакамӣ, Настаран Ҳакамӣ. Теҳрон: «Фарҳанги муъосир», 1388. — 3 ҷилд. — ҷ. 1, с.91. ISBN 978-964-8637-92-2
5. 1 2  *Ҳасандӯст, Муҳаммад*. Фарҳанги решашинохтии забони форсӣ. Теҳрон: Фарҳангистони забону адаби форсӣ, Нашри осор, 1393. ISBN 978-600-6143-57-6.
6. ↑  *Сипаҳбад Муҳаммад Козимӣ*. Фарҳанги вожаҳои низомӣ. – Теҳрон: Чопхонаи Артиши шоҳаншоҳӣ, 1355 (чопи дувум) – 440 саҳ.
7. ↑  *Фарҳанги забони тоҷикӣ*. Зери таҳрири М. Ш. Шукуров, В. А. Капранов, Р. Ҳошим, Н. А. Маъсумӣ — М. «Советская Энциклопедия», 1969. ҷ. 2, с. 116
8. ↑  *Деҳхудо*, *Алиакбар*. Луғатномаи Деҳхудо (нусхаи диҷитол) бар асоси нусхаи физикии 15-ҷилдии интишори соли 1377. — Муассисаи Луғатномаи Деҳхудо ва Маркази байнулмилалии омӯзиши забони форсии Донишгоҳи Теҳрон, 1399.(пайванди дастнорас)
9. ↑  *Анварӣ*, *Ҳасан*. Фарҳанги бузурги «Сухан». Ба сарпарастии Ҳасан Анварӣ, Теҳрон: «Сухан», 1381 –. 8 ҷ. мусаввар. ISBN 964-6961-98-3 (давра).
10. ↑  *Абулқосим Фирдавсӣ*. Шоҳнома. — Душанбе: «Адиб», 2007. Таҳияи матн ва луғату тавзеҳот аз Камол Айнӣ ва Зоҳир Аҳрорӣ. Муҳаррир Мубашшир Акбарзод. ISBN 978-99947-32-84-5
11. ↑  Умед Ҷайҳонӣ: Агар раисҷумҳур тасмим гираду дастур диҳад, рутбаҳои низомӣ бечунучаро миллӣ мешаванд(тоҷ.) (23 February 2022).
12. 1 2  *W. Hinz*, Altiranisches Sprachgut der Nebenüberlieferungen, Wiesbaden, 1975.
13. 1 2  *J. Marquart*, Untersuchungen zur Geschichte von Eran I, Göttingen, 1896.
14. ↑  *Шаҳбозӣ, Алиризо Шопур*. Ҷанг дар Эрони бостон // Ҷусторҳои эроншиносӣ. Теҳрон: Китоби марҷаъ, 1391.