recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Бҳаттанараяна** — драманависи ҳиндӣ (нимаи аввали садаи VIII). Ба забони санскрит эҷод мекард. Дар Каннуҷ ба дунё омада, баъдан сокини Бангола шуд. Аз се пйесаи эҷодкардааш танҳо якто – «Сарбофӣ» боқӣ мондаст. Ин асар дар асоси китобҳои 2-юм ва 8-уми «Маҳабҳарата» – лаҳзаи разми бузург дар Курукшатра навишта шудааст. Пйесаи Б. баъзе саҳнаҳои ҷолиб дорад, вале аз ҷиҳати композитсия ноқис аст, забон, услуб, тарзи баёнаш мураккаб мебошад. Муҳаққиқон пйесаи мазкурро ибтидои таназзули драманависӣ дар Ҳинди Қадим арзёбӣ кардаанд. 
Ад.: Keith A. B. The Sanskrit drama in its origin, development, theory and practice. Oxlord, 1954; Серебряков И. Сорок веков индийской литературы. М. 1969.

Нигаред
-------

* Бҳавабҳути
* «Бҳагавадгита»

Сарчашма
--------

* Бҳаттанараяна // Боз — Вичкут. — Д. : СИЭМТ, 2014. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 3). — ISBN 978-99947-33-46-0.
**Истиъоза** (ар. **استعاذة**), **Аъузу биллоҳ** (ар. **أعوذ بالله** — *«паноҳ бурдан ба Аллоҳ»*), **Аъузу биллоҳи мина-ш-шайтони-р-раҷим** (ар. **أَعُوذُ بالله مِنَ الشَّيْطَانِ الرَّجِيمِ** — *«Ба Аллоҳ паноҳ мебарам аз шайтони рондашуда »*) — дар Ислом ба маънои паноҳ бурдан ба Худованд аз ҳар гуна шарру бадӣ ва васвасаҳои шайтон.

Истиъоза ба маънои васеаш аз як амри ғаризӣ ва асли фитрие дар вуҷуди инсон бархостааст. Инсон ҳангоми рӯёрӯӣ бо хатарҳо ва дар лаҳзаҳои заъф ва осебпазирии худ мекӯшад, то бо паноҳ ҷустан ба як нерӯи бартар ба оромиш даст ёбад. Қуръони Карим бо нузули аввалин сураҳои маккӣ – Нос ва Фалақ ба баёни истиъозаи ҳақиқӣ ва паноҳ бурдан ба Худованд пардохт ва тафаккури даврони ҷоҳилиро, ки паноҳ бурдан ба ҷинну шайтон ва таслимпазирӣ дар баробари нерӯҳои бадиро ривоҷ медод, аз миён бурд.

Истиъоза ва паноҳ бурдан ба Худо дар омӯзаҳои исло­мӣ корбурди васеъ дорад. Он аз ҷанбаи эътиқодӣ яке аз шохаҳои рукни истионат аст, ки дар сураи Фотиҳа баён мегардад ва аз назари корбурди амалӣ асли амнияти ра­вонӣ ба шумор меравад. Дар ояти 98-уми сураи Наҳл гуфтани Аъузу биллоҳ ба унвони нахустин одоби тиловати Қур­ъон мавриди таъкид қарор гирифтааст ва аз назари уламои ислом гуфтани Аъузу биллоҳ пеш аз тиловати Қуръон, ҳам дар намоз ва ҳам дар ғайри он, мустаҳаб дониста шудааст. Машҳуртарин ибораи истиъоза «**Аъузу биллоҳи мина-ш-шайтони-р-раҷим**» аст, ки бо назми ибораи қуръонӣ дар ояти 98-уми сураи Наҳл ҳамсозии комил дорад. Бинобар ин, уламо дар тааввуз ҳамин лафзро ихтиёр кардаанд. Ин ибора ҳарчанд бо назми ибораи қуръонӣ ҳамсозӣ дорад, вале ҷузъи оятҳои Қуръон ба шумор намеравад.

Манбаъ
------

1. ↑  Википедиаи русӣ
2. ↑  Энсиклопедияи Миллии Тоҷик, Ҷилди 2. АСОС-БОЗ – Душанбе: Сарредаксияи илмии Энсиклопедияи Миллии Тоҷик, 2013, - с.85-86 / А. Боқизода.
**Амир** (*Хоҷа Амирхон*; с. тав. ва ваф. номаълум) — шоири тоҷик (а. 16 — ибт. а. 17).

Зиндагинома
-----------

Дар Самарқанд таваллуд ёфта ба камол расидааст. Ба Ҳиндустон рафт ва ба кори эҷодӣ машғул шуд. Нигорандаи тазкираи «Нештари ишқ» Ҳусайнқулихони Азимободӣ Амирро чун амири иқлими сухандонӣ ва некӯбаёнӣ ёд кардааст. Мавзӯи ашъораш ишқу вафо, танқиди беадолатиҳои замон ва ғ. мебошанд.

Намунаи ашъор
-------------

Абёти зерин аз сурудаҳои ӯянд:

Гуфтамаш: «Ҳаст туро меҳр ба мо?» Гуфт, ки: «Нест!»
Доғи ин рашки ниҳонам, ки чаро гуфт, ки: «Нест!»
Гуфтам: «Аз ҳоли Амират хабаре ҳаст оё?»
Чин ба абрӯ бификанду ба адо гуфт, ки: «Нест».

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — 608 с. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2021, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.
**Абумуҳаммад Аминӣ**, машҳур ба **Хоҷакалони Даҳбедӣ** (с. тав. ва ваф. номаълум) — шоири тоҷик (а. 16).

ЗИндагинома
-----------

Пас аз таҳсили илмҳои мадрасавӣ худ ба тадрис машғул шуд. Тазкиранавис Мутрибӣ, ки дар борааш маълумот додааст, яке аз шогирдони ӯ буд. Дар тазкираҳо аз соҳибдевон буданаш ёд шудааст, вале девонаш пайдо нагардидааст.

Намунаи ашъор
-------------

Абёти зерин аз ӯст: 

Савдои он нигор маро мекунад хароб,
Сӯзи даруни сина дилам мекунад кабоб.
Афғонкунон ба кӯи ту ҳар лаҳза меравам,
Бо синаи пуроташу бо дидаи пуроб…
Раҳме агар ба ҳоли Аминӣ намекунӣ,
Мемонад ин фақир паси пардаи ҳиҷоб.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Суханварони Сайқали рӯи замин, Д. 1973.
**Давлатмард** (форсӣ: دولتمرد‎), **ходими давлатӣ** — касе, ки масъулияти муҳимме дар ҳукумат дорад.

Ба сифати ходими давлатӣ роҳбар ва шахси ваколатдори ҳокимияти маҳаллӣ, депутатҳо, роҳбарони вазорат ва кумитаҳо, раисони вилоятҳо, кормандони ваколатдори дастгоҳи иҷроияи Президентн Ҷумҳурии Тоҷикистон ва ғ. ки фаъолияти сиёсиро дар идораи давлат ба амал мебароранд, эътироф мешаванд.

Эзоҳ
----

1. ↑  *Вожаҳои мусавваби Фарҳангистони забону адаби форсӣ.* Давлатмард чист? Маънии давлатмард(тоҷ.). *vazhaju.tj*.  Вожаҷӯ. 14 ноябри 2022 санҷида шуд.
2. ↑  Фарҳанги истилоҳоти ҳуқуқ / Зери таҳрири Маҳмудов М. А. — Душанбе: ЭР-граф, 2009. — с.34
**Давлатхон Мададхонович Алихонов** (лезг. Алиханрин Девлетхан Медетханан хва; (19 августи 1958, Каспийск, ҶМШС Доғистон, РСФСР, СССР) — соҳибкор ва сиёсатмадори рус, муовини раиси Ҷумҳурии Карелия (2010-2011), муовини якуми Раиси Маҷлиси қонунгузории Ҷумҳурии Карелия (2011—2013 ).

Вакили парлумони Ҷумҳурии Карелия
---------------------------------

Соли 2001 ба ҳизби ЛДПР пайваст.

Соли 2002 вакили Маҷлиси қонунгузории Ҷумҳурии Карелия даъвати сеюм аз ҳавзаи интихоботии Древлянскии шаҳри Петрозаводск интихоб шуд. Ӯ узви Кумитаи сиёсати иқтисодӣ ва андоз буд. Дар Древлянка Д.Алихонов тавассути ташкилоти ҷамъиятии «Шӯрои сарпарастони Древлянка», ки аз ҷониби ӯ таъсис ва маблағгузорӣ шудааст, амал мекард. Хамин тактика ба вай имкон дод, ки баъдтар дар хакикат назорат бар Совети Петроград мукаррар карда шавад. Соли 2003 Совети Вазирон як гурӯҳ номзадҳоро ба депутатии Совети шаҳр пешбарӣ кард, ки онҳо вакил шуданд ва дар Совети шаҳр лобби пурқувват барпо карданд. Д. Алихонов. Девлетхон Медетханович дар Совети шаҳри даъвати навбатӣ ҳамин гуна лобби гирифт.

Соли 2005 вай ихтиёран аз Ҳизби либерал-демократӣ хориҷ шуд.

Соли 2006 аз ҳавзаи интихоботии Древлянскии шаҳри Петрозаводск дубора вакили Маҷлиси қонунгузори даъвати чорум интихоб шуд. Вай ба фраксияи «Русияи одил» дохил шуд. Ӯ ҳамчунин узви Кумитаи сиёсати иқтисодӣ ва андоз буд. Дар муддати кӯтоҳ ӯ муовини раиси Маҷлиси қонунгузории Ҷумҳурии Карелия буд.

Моҳи декабри соли 2011 аз ҳизби « Русияи воҳид» дар ноҳияи Древляне вакили Маҷлиси қонунгузори даъвати панҷум интихоб шуд. Ба тарафдории вай 51% интихобкунандагон овоз доданд. Пас аз интихоб шуданаш ба вазифаи муовини якуми раиси Маҷлиси қонунгузории Карелия баромад.

Моҳи марти соли 2013 бо дархости худаш аз вазифаи муовини аввали раиси Маҷлиси қонунгузории Карелия рафт. Бисёре аз коршиносон ин ҳодисаро ба "парвандаи замин"-и пурсарусадои ҷиноӣ марбут медонанд, ки дар он афроди наздики Алихонов ширкат доштанд.

Эзоҳ
----

1. ↑  Сенатор Д. Алиханов и Первомай Бойгонӣ шудааст 18 октябри 2011  сол. Центр политических и социальных исследований Республики Карелия
**Давронбек Аҳмадбеков** (1894, Хуҷанд – 1938) — ширкаткунандаи муборизаҳо барои барқарор ва мустаҳкам намудани Ҳокимияти Шӯравӣ дар Туркистон. Соли 1918 аввалин мактаби русӣ-маҳаллиро дар зодгоҳаш хатм кард. Солҳои 1921–22 раиси Ревкоми Хуҷанд, 1922–24 роҳбари дастаҳои мубориза алайҳи босмачиҳо, 1924–25 раиси комиҷроияи Хуҷанд, 1925–28 дар вазифаҳои роҳбарикунанда дар вилояти Самарқанд, 1928–35 наркоми адлияи Ӯзбекистон, 1935–37 котиби КИМ ҶШС Ӯзбекистон. Вакили съезди VII умуми иттифоқии Шӯроҳо ва съездҳои II–VI Ҳизби Коммунистии Ӯзбекистон буд.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — 664 с. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.
LEGO
**Lego** як қатори бозичаҳои сохтмонии пластикӣ мебошад, ки аз ҷониби ширкати Lego Group, ширкати хусусии дар Биллунд, Дания истеҳсолшуда истеҳсол карда мешавад. Маҳсулоти асосии ширкати Лего аз хиштҳои пластикии рангаи гуногунранг иборат аст, ки бо як қатор фишангҳо, ҳайкалҳо номида мешаванд ва дигар қисмҳои дигар доранд. Лего донаҳоро барои сохтани ашё, аз ҷумла мошинҳо, биноҳо ва роботҳои корӣ аз бисёр ҷиҳатҳо васл ва пайваст кардан мумкин аст. Ҳама чизи сохташударо дубора ҷудо кардан мумкин аст ва порчаҳо барои сохтани чизҳои нав дубора истифода мешаванд.
Lego Group ба истеҳсоли хишти бозичаи бозича дар соли 1949 оғоз кард. Филмҳо, бозиҳо, мусобиқаҳо ва шаш боғи тафреҳии Леголанд таҳти бренди таҳия карда шуданд. То моҳи июли соли 2015, 600 миллиард қисмҳои Lego истеҳсол карда шуданд.

Дар моҳи феврали соли 2015, Lego Ferrari-ро ҳамчун "пурқудрати бренди ҷаҳон" -и Brand Finance иваз кард. Дар нуқтаҳои муайян, сармоягузорӣ ба маҷмӯи Lego нисбат ба сармоягузорӣ ба тило бештар арзиш дошт.

Эзоҳ
----
Ҳавзаи дарёи Гвадалквивир
**Гвадалквиви́р** (исп. *Guadalquivir* [gwɑðalkiˈβiɾ], аз ар. الوادي الكبير‎ Водиу-л-Кабир — дараи бузург, лот. Bætis) — аз ҷиҳати дарозӣ дуюмин (баъди Эбро) дарё дар ҷануби Испониё.

Дарозиаш 560 км, масоҳати ҳавзааш 57 ҳазор км². Саробаш дар кӯҳҳои Андалус. Аз пастии Андалус ҷорӣ шуда, ба халиҷи Кадис дар уқёнуси Атлантик мерезад. Поинтар аз ш. Кория-дел- Рио ба се шохоби бузург ҷудо шуда, пеш аз резиш ба халиҷ боз ба як маҷро табдил меёбад. Бараш дар маҷрои мобайнӣ 150—200 м. Манбааш борон, давраи обхезиаш феврал — март. Сарфи миёнаи об 164 м3/с. То ш. Кордова киштигард аст. Шохобҳои калонаш: аз чап — Гидианаи Хурд, Хенил; аз рост — Гвадалимар, Уэлва. Дар ҳавзаи Гвадалквивир НБО воқеъ аст, барои обёрӣ истифода мешавад. Дар наздикии резишгоҳ Боғи миллии Доняна воқеъ гардидааст. Дар соҳилҳои Гвадалквивир шаҳрҳои Қуртуба, Севиля, Санлукар-де-Баррамеда ҷойгиранд.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* Гвадалквивир // Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.
**Гашти варзишӣ**, **пиёдаравии суръат** (англ. Racewalking) — маҷмӯае аз риштаҳои варзиши сабук дар масофаи тӯлонӣ аст, ки дар роҳ ё пайроҳа баргузор мешавад.

Он аз гашти муқаррарӣ бо тирак кардани амудии пойҳо ва такя додани онҳо ба замин фарқ дорад; монанди дав нест, ки дар ин ҳолат пой бояд озод ва бидуни такя бар замин бошад. Суръати гашти варзишӣ 2-2,5 баробар тезтар аз гашти маъмулист. Гашти варзишӣ дар барномаи Бозиҳои олимпӣ шомил буда, барои мардон берун аз варзишгоҳ ба масофаи 20 км ва 50 км, барои занон ба масофаи 20 км дар назар дошта шудааст. Мусобиқаҳо ба масофаи 400 м дар роҳравҳои варзишгоҳҳои боз (дорои 10 000 ва 20 000 ҷой) ва 200 м дар роҳравҳои дохили толорҳо (барои 5000 ҷой) баргузор мешаванд. Дар гашти варзишӣ барои варзишгар риояи ду қоида ҳатмист: нахуст, ҳатман бо замин васл бояд бошад ва ин пайванд набояд аз назари бинанда пинҳон монад; дуввум, аз лаҳзаи нахусти ҳаракат бояд пой ба шакли амудӣ, ба истилоҳ тирак бояд бошад, яъне, хам назада ба замин васл шавад. Дар ҳолати вайрон кардани қоида, варзишгар аз мусобиқа хориҷ карда мешавад. Техникаи гашти варзишгарро дар масири мусобиқа доварон, ки бояд аз 6 то 9 нафар бошанд, арзёбӣ мекунанд. Мусобиқаҳои гашти варзишӣ дар нимаи дуввуми садаи XIX нахуст дар Британия, баъдан дар Канада, ИМА, Шветсия, Фаронса, Олмон, Русия ва ғ. баргузор гардидаанд. Гашти варзишӣ дар ИМА, Олмон, Британия, Мексика, Итолиё, Чехия, Ҷопон, Хитой ва ғ. рушд кардааст. Дар Тоҷикистон аз соли 1932 мусобиқаҳои ҷумҳуриявии гашти варзишӣ доир мегарданд. Дар мусобиқаҳои умумииттифоқӣ устодони варзиш В. Анисимов (50 км), А. Абдусатторов (50 км) бомуваффақият ҳунарнамоӣ карданд. Дар инкишофи гашти варзишӣ дар ҷумҳурӣ Мураббии хизматнишондодаи Тоҷикистон Г. Паничкин саҳми бузург гузоштааст. Вай чемпиони дукаратаи (1958 ва 1962) ИҶШС буда, соли 1962 дар чемпионати Аврупо (Белград) соҳиби ҷойи дуввум гаштааст. Ёрони ӯ В. Герус, С. Бантиков дар мусобиқаҳои Иттиҳоди Шӯравӣ борҳо пирӯзӣ ба даст оварда буданд. Гашти варзишӣ имрӯз ҳам дар Тоҷикистон роиҷ аст. Варзишгарони тоҷик ҳар сол дар мусобиқаҳои варзишии тобистонии ҷумҳуриявӣ ширкат менамоянд. Занҳо дар масофаи 10 км қувваозмоӣ мекунанд. Соли 2010 варзишгарони тоҷик Шокир Эрматов ва Шуҳрат Эрматов дар мусобиқаҳои байналмилалӣ оид ба гашти варзишӣ дар ш. Сарански Федератсияи Русия ширкат намуданд.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* Гашти варзишӣ // Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.
Гаҳвораҳои косибони Истаравшан, 2011
**Гаҳворабандон**— як навъ маросими оилавӣ мебошад, ки ба муносибати бори аввал ба гаҳвораи нав бастани тифли навзод барпо мешавад. Вақте ки навхонадорон соҳиби фарзанди нахустин шуданд, одатан пас аз баромадани чиллаи кӯдак (дар баъзе ҷойҳо баъд аз 3-7 рӯзи таваллуд) падару модари арӯс барои тифли навзод гаҳвора ва лавозимоти онро харида, ҳамроҳ бо туҳфаҳои дигар дар рӯзи муайяншуда ба хонаи духтарашон мебаранд. Пас аз зиёфат ва меҳмондорӣ гаҳвораи навро дар мобайни хонае, ки занҳо дар гирди хона нишастаанд, мегузоранд. Ягон кампири табаррук, ё зани хушбахте, ки соҳиби фарзандони солиму солеҳ бошад, бо дуо ва нияти нек гаҳвораро омода месозад. Зани дигаре аз наздикони хонавода дар табақчае испандро дуд карда, ба атрофу зери гаҳвора мегардонад. Чун гаҳвора омода шуд, пиразани табаррук ё зани серфарзанд тифлро ба даст гирифта, ду маротиба ба гаҳвора нодуруст, сарашро дар ҷойи пойҳо ва пойҳоро дар таксарӣ мегузорад. Дар ҳар дафъа кампир аз ҳозирин мепурсад: «Дар ин ҷо хобаш кунам?». Ҳозирин ҷавоб медиҳанд: «Не, момояш, росташ хоб кун». Дар навбати сеюм ӯ тифлро дуруст мехобонад ва ангушти ишоратиашро ба даҳони кӯдак расонида мегӯяд: «Хобамро, бачаам, ба ту додам». Дар баъзе ҷойҳо момо пас аз бастани кӯдак ба гаҳвора дуои зеринро мехонад: «Хобаки гургакон, хоби сагакон, хоби ҳамсоягон, ҳамааш аз ту!». Пас аз анҷом ёфтани гаҳворабандӣ модари тифл ба сари кампири табаррук ё момодоя ҳамчун туҳфа рӯймолчаи сафед мепартояд. Инчунин аз бастани кӯдак модари тифл ба атрофи гаҳвора чормағзу тутмавиз, қанду кулча мепошид ва онҳоро иштирокдорони маросим, махсусан, бачаҳо чида мегиранд. Дар баъзе ноҳияҳо модари тифл аз нони фатир се ё ҳафт бор газида, луқмаҳоро ба гаҳвора, зери болишти кӯдак мегузорад, то ки ҳам ризқаш васеъ шаваду ҳам нон нигаҳбонаш бошад. Баъзеҳо ба таги кӯрпаи гаҳвора корд ё ягон олоти оҳанинро бо мақсади дифоъ аз маҳлуқоти афсонавии зиёнрасон мегузоранд. Барои аз чашми бад нигоҳ доштан ба дастаи гаҳвораи муҳраи чашмӣ мебанданд. Тарзи баргузорӣ ва урфу одатҳои маросими гаҳворабандон дар манотиқи гуногуни Тоҷикистон ва инчунин дар байни тоҷикони Ӯзбекистон аз ҳамдигар тафовут дорад.

Пайвандҳо
---------

* Феҳристи миллии мероси фарҳанги ғайримоддӣ. *www.pitfi.tj*. 19 феврали 2019 санҷида шуд.(пайванди дастнорас)

Адабиёт
-------

* Неменова Р.Л. Таджики Варзоба. Д. 1998;
* Феҳристи миллии фаҳанги ғайримоддӣ /Natioal list of intangible cultural hertage/ Пажӯшиҳгоҳи илмӣ-тадқиқотии фарҳанг ва иттилооти Вазорати фарҳанги ҶТ – Душанбе: «Аржанг» 2016, – С. 88
* Ҷумъаев Р. Таваллуд ва тарбияи атфол дар байни тоҷикони кўҳистони Зарафшон. Д. 2012.

Нигаред
-------

* Домодсалом

Эзоҳ
----

1. ↑  Мероси фарҳанги ғайримоддӣ дар Тоҷикистон / Мураттиб: Д. Раҳимов; муҳаррир Ш.Комилзода. – Душанбе: Эр-Граф, 2017. – С. 103. – 280 с.
**Давлатҷон Муқимов** (тав. 19.04.1948, ш. Қӯрғонтеппа (ҳоз. шаҳри Бохтар) — сарояндаи тоҷик, Ҳофизи халқии ҶШС Тоҷикистон (1978). Аз ҷавонӣ Муқимов дар маҳфилҳои ҳаваскорони санъат иштирок намудааст. С. 1963-1965 роҳбари бадеии дастаи ҳаваскорони санъати Боғи маданият ва истироҳатии ш. Қӯрғонтеппа, 1965-1974 роҳбари бадеии дастаи ҳаваскорони санъати ҷамъияти матлубот ва 1974-1981 Хонаи маданияти ш. Қӯрғонтеппа, 1981-1886 сарояндаи Театри драмаи мусиқии Қӯрғонтеппа буд. Аз соли 1986 методисти Хонаи маданияти к-зӣ онвақтаи ба номи М. Горкий н. Коммунистӣ шуда кор кардааст. Барномаҳои консертиашро бештар сурудҳои ишқию лирикӣ ва ватандӯстӣ ташкил медиҳанд. Ба сабки ҳофизии Акашариф Ҷӯраев бештар пайравӣ намудааст: («Ҷӯраҷонам», «Ёр гулсумане», «Алла», «Чорзарб» ва ғайра). Лауреати азназаргузарониҳои ҷумҳуриявии эҷодиёти халқ (Бӯстон – 1 ва 2). Бо Грамотаи Фахрии Президиуми Совети Олии ҶШС Тоҷикистон мукофотонида шудааст.

Эзоҳ
----

1. ↑  Обидпур Ҷ. Луғатномаи тафсирии мусиқӣ / зери назари Б.Қобилова. – Душанбе: Аржанг, 2019. – С.237. – 480 с. ISBN 978-999-47-43-90-2(тоҷ.)
**Дайгон**

Дайгон
------

Дай ё Датушу (Daatoshu) ба маънои доддор ва офаридгор аст. Дар номаҳои авастоӣ ағлаб ба ҷои вожаи Аҳурамаздо ба кор рафтааст. Агар ба номи рӯз, моҳ тавҷҷуҳ кунед мушоҳида менамоед, ки рӯзҳои ҳаштум, понздаҳум, бистум ва сиюми ҳар моҳ ба номи дай номгузорӣ шуд. Барои тамизи онҳо аз якдигар ҳар як ба номи рӯзи баъдаш хонда шудааст. Аҳурамаздо, ки он ҳам номи худованд мебошад: ӯрмузд, дай бо озардай ба меҳрвадай ба дин. Бинобар ин дар моҳи Дайча ҳар рӯз ба номи худо номида шуда, дар ин моҳ чаҳор бор ҷашни дайгон баргузор мегардад. Дар эронӣ бостон нахустин ҷашни дайгон дар моҳи дай яъне рӯзи Урмузд ва даймоҳ, хуррамрӯз ном дошта аст ва дар ин рӯз ки шаби пеш, бузургтарин шаби сол будааст ва подшоҳу ҳоким дидори умумӣ бо мардум доштааст.
Дар шоми тӯлони мардум ширинӣ ва шарбат таҳия мекунанад то шомро субҳ кардан, хурсандӣ мекунанд. Гоҳе бошад шомро бо ниёишҳо паси сар мекунанд.

Манобеъ
-------

* Бойгонӣ шудааст 6 июни 2017  сол.
* Бойгонӣ шудааст 2 июни 2017  сол.
Гачбандӣ
**Гачбандӣ** — яке аз усулҳои табобат, ки ҳангоми шикастан, кафидан ё баромадани устухон, муолиҷаи бемориҳои дастгоҳи такяву ҳаракат, инчунин барои ноҷунбон кардани дасту по, гардану сар ба кор мебаранд.

Асоси гачбандӣ гачи тиббист (нигар Гач), ки хокаи маҳини сафед ё андак зарди беолоиш буда, зуд шах мешавад. Пеш аз гачбандӣ ба дока гач молида, дар зарфи обаш гарм тар мекунанд. Баъди тамоман тар шуданаш (дигар пайдо нагаштани ҳубобчаҳои ҳаво) докаро аз об берун меоранд. Ҷойи иллатёфтаро бо болиштаки пахтагӣ ё қабати тунуки пахта пӯшонда, аз болои он бандинаи гачолудро мепечонанд. Печҳои дока бояд болои якдигар ҳамвор хоб раванд. Дар мавриди гачбандии дуруст ҳаракати хун халал намеёбад ва узв дард намекунад. Бо мақсади назорат панҷаи по ё дастро кушода мегузоранд (гачбандӣ намекунанд). Пайдоиши дарду варам, хунуку карахт шудани узв, кабудшавии ангуштон аломати нодуруст гачбандӣ кардан аст. гачбандӣ-и бардавом боиси аз сабзиш мондани мушакҳо ва шах шудани бандҳои беҳаракат мешавад. Гачбандиро бо арра, корд ё қайчӣ мебуранд. Боқимондаи онро бо оби ширгарм ва собун мешӯянд.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Аверянов М. Д. Повязки в лечебной практике. М. 2010.

Сарчашма
--------

* Гачбандӣ // Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.
**Боҳирҷон Давлатов** (30.01.1938, д. Оҳалики ноҳияи Самарқанд — 02.04.1995, Душанбе), агроном, муҳаррир. Номз. илмҳои кишоварзӣ (1982). Фак. агрономияи ИХҚТ (ҳоло – Донишгоҳи аграрии Тоҷикистон ба номи Ш. Шоҳтемур)-ро хатм кардааст (1962). Пас аз хатми мак. олӣ муҳар. шуъбаи хоҷ. қишлоқи нашр. «Ирфон» (1962–64), муттах. ИТИ зироаткории АИ хоҷ. қишлоқи Тоҷикистон (1965–1990), сармутах. ИТИ иқт. ва банақшагирӣ бо методҳои иқт. ва мат. назди Ком. давл. банақшагирии Тоҷикистон (1990–1995) шуда кор кардааст. С. 1982 дар ш. Тошкент дар мавзӯи «Таъсири камтарини коркарди байни қаторҳои пахта ба қадкашӣ, нашъунамо ва ҳосилнокии майдони пахта дар шароити навобёришавандаи заминҳои водии Ёвони Ҷумҳурии Тоҷикистон» рисолаи номз. дифоъ намудааст. Муаллифи якчанд дастури амалӣ ва даҳҳо мақолаи соҳаи хоҷ. қишлоқ мебошад. Бо Ифтихорномаи Фахрии Ваз. хоҷ. қишлоқ ва ИТИ АИ хоҷ.қишлоқи Тоҷикистон мукофотонида шудааст.

Эзоҳ
----

1. ↑  Аз асл ба насл. — Душанбе, 2019. — 215 с. (тоҷ.). ISBN 978-99947-958-2-6
**При́зма** (лот. prisma) — бисёррӯяест, ки ду рӯяи *n*-кунҷа (асосҳои рризма) дорад ва *n* то рӯяаш (рӯяҳои паҳлӯии II.) параллелограмҳоанд.

Асосҳои призма конгруэнтианд ва дар ҳамвориҳои параллелӣ воқеанд. Агар ҳамвории рӯяҳои паҳлӯӣ ба ҳамвории асос перпенди­куляр бошад, призмаро рост ва агар призмаи рост бисёркунҷаи мунтазам бо­шад, онро призмаи мунтазам меноманд. Вобаста ба миқдори кунҷҳои асос призмаҳо секунҷа, чоркунҷа ва ғайра мешаванд. Ҳаҷми призма ба ҳосили зарби масоҳати асос бар баландӣ (масофаи байни асосҳои призма) баро­бар аст.

Нигаред низ
-----------

* Бисёррӯя

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* Энциклопедияи Советии Тоҷик : [дар 8 ҷ.] / сармуҳаррир  А. С. Сайфуллоев. — Д. : СИЭСТ, 1978—1988.
**Умед Мирзоширинов** (тав. 29 майи 1972, Хоруғ, ВАКБ, ҶШС Тоҷикистон) — коргардони саршиноси тоҷик.

Зиндагинома
-----------

Умед Мирзоширинов 29 майи соли 1972 дар шаҳри Хоруғ ба дунё омадааст. Солҳои 1990 дар шаҳри Маскав дар риштаи актёрии ВГИК — Донишгоҳи кинематографияи Русия таҳсил карда, баъдан дар ВИППК факултаи коргардониро хатм кардааст.

Фаъолият
--------

Дар киностудияи «Мосфилм» ба сифати ёвари коргардон кор кардааст. Дар таҳияи чанд филми бадеӣ, аз ҷумла «Ду рафиқ» (коргардон В. Пендраковский) иштирок доштааст. Соли 2000 ба Душанбе баргашт ва дар «Тоҷикфилм» филми бадеии «Муҷассамаи ишқ»-ро рӯи навор овард, ки муваффақият пайдо намуд. Баъдан филми бисёрқисматаи телевизионии «Муҳаббат»-ро таҳия сохт, ки писанди умум афтод.

Филмҳо
------

Муаллифи чандин филми бадеӣ аст, аз ҷумла: «Бумеранг» (1997), «Гулҳои Душанбе» (2001), «Муҷассамаи ишқ» (2003) «Мушкилкушо» (2015), «Додараки фариштаҳо» (2021) ва дигарҳо аст.

Эзоҳ
----

1. ↑  Статуя любви (Мучассамаи ишқ) - Открытый фестиваль кино "Киношок"(рус.). *www.kinoshock.ru*. 26 июли 2018 санҷида шуд. Баргирифта аз сарчашмаи аввал 15 октябри 2017.
2. ↑  Арбобони фарҳанги тоҷик. Донишнома / Муаллиф-мураттиб Ёрмуҳаммади Сучонӣ. — Душанбе, 2016. — 863 с.
3. ↑  «Додараки фариштаҳо» дар пардаи синамо. *Тоҷикфилм*. 20 январи 2022 санҷида шуд.
4. ↑  У.Мирзоширинов: Дар Тоҷикистон ҳама забонҳо модарианд, аз ҷумла забонҳои помирӣ(тоҷ.). *Радиои Озодӣ*. 26 июли 2018 санҷида шуд.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️  Гузариш ба унсури Викидода  Вебгоҳҳои мавзӯъӣ | 
* Бонки Иттилоотии Интернетии Филмҳо

 |
**Масофаи Левенштейн** — метрикаи сатр (англ. string metric), ки фарқияти байни ду пайдарпаҳои рамзҳоро ҳисоб мекунад. Яъне миқдори хурди амалиётҳои якрамза (гузоштан, хориҷ кардан, иваз кардан), ки барои табдилд додани як сатр ба дигар сатр лозим мебошад. Дар соҳаҳои назарияи иттилоот ва забоншиносии компютерӣ васеъ истифода мешавад.

Пайвандҳо
---------

* Рӯйхати алгоритмҳо

Викикитоб
Викикитоб Algorithm implementation саҳифае дар мавзуи
*Levenshtein distance* дорад

Адабиёт
-------

* В. И. Левенштейн (1965) «Двоичные коды с исправлением выпадений, вставок и замещений символов». *Доклады Академий Наук СССР* 163.4:845-848.
**Мазор [Mazār]** — номи пирях дар қаторкӯҳи Дарвози ноҳияи Нурободи Ҷумҳурии Тоҷикистон буда, дар саргаҳи дарёи Обимазор (шохоби Хингоб), дар нишебии шимоли ғарбии қаторкӯҳ воқеъ гашта, тӯлаш 16,8 км, масоҳаташ 23 км аст. Нуқтаи пасттарини пирях 3200 м аз сатҳи баҳр, баландтаринаш 5400 м мебошад. Баландии ҳудуди барф 4350 м аст. Мафҳуми мазор аз арабӣ гирифта шуда, маънояш қабр, гӯр аст ва ҷойи мӯътабареро гӯянд, ки ба ақидаи аҳли дин муқаддас ва ҷойи мӯъҷизаовар шинохта шудааст.

Нигаред низ
-----------

* Гармо
* Грумм-Гржимайло

Эзоҳ
----

1. ↑  Ҳомидов Д. Р. Таҳқиқи забоншиносии гидронимҳои мавзеъҳои таърихии тоҷикнишин/Рисолаи докт. илми филол. — Душанбе, 2018. — С. 141. — 470 с.
(тоҷ.)

|  |  |
| --- | --- |
| Тоҷикистон | *Ин мақолаи нопурра аз ҷуғрофияи Тоҷикистон мебошад.Шумо метавонед бо пурра кардани ин ба Википедия кумак кунед.* |
**Юсуф Акрамов** (1 сентиябри 1925, деҳаи Қалъачаи Бакавули ноҳияи Истаравшан – 1 августи 2009, Душанбе) — хокшинос, доктори илмҳои кишоварзӣ (1979).

Солҳои фаъолият
---------------

Иштирокчии ҶБВ (1941 – 1945). Хатмкардаи факултети агрономии Академияи кишоварзии ба номи К. А. Тимирязеви шаҳри Москва (1956). Ходими хурди илмӣ (1956 – 1959) ва аспиранти Институти хокшиносӣ, ирригатсия ва мелиоратсияи АИ ҶШС Тоҷикистон (1959 – 1962), корманд (1962 – 1976) ва мудири шуъбаи биологияи хоки Институти тадқиқоти илмии хокшиносии Вазорати кишоварзии Тоҷикистон (1976 – 2001). Аз соли 2001 профессор факлутаи биологияи ДАТ буд. Акрамов муаллифи зиёда аз 40 асару мақолаҳои илмист, ки ба масъалаҳои омӯзиши моддаҳои органикии таркиби хок ва хусусиятҳои биологии он оиданд. Бо орденҳои «Нишони Фахрӣ», Ҷанги Ватанӣ (дараҷаи I), Шараф (дараҷаи 3), медалҳо ва Грамотаи Фахрии Президиуми Совети Олии ҶШС Тоҷикистон сарфароз гардидааст.

Осор
----

* Русско-таджикский терминологический словарь по почвоведению, Д. 1981;
* Действие органических веществ и минеральных удобрений на плодородие и производительность почв, Д. 1983;
* Органические вещества почв в вертикальных поясов Таджикистана, его роль в почвообразовании и земледелии, Д. 1987;
* Моддаҳои органикии хоки минтақаҳои амудии Тоҷикистон ва аҳамияти он дар пайдоиши хок ва зироат, Д. 1991.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — 608 с. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2021, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.
**Никола́й Никола́евич Ге** (15 (27) феврал 1831 (1831-02-27), Воронеж — 1 (13) июни 1894) — рассом ва наққоши рус, устоди наққошиҳои таърихӣ.

Зиндагинома
-----------

Хатмкардаи Академияи рассомии Петербург (1857), профессор (1864). Барои тасвири «Сӯгвории Ахиллес бар Патрокл» (1855) соҳиби медали хурди тило ва барои кори дипломиаш – «Саул дар назди ҷодугари Аэндорс» сазовори унвони рассоми мумтози дараҷаи I ва медали бузурги тило гардид. Баъд ба Олмон, Швейсария ва Фаронса сафар намуд. Солҳои 1857–59 дар Итолиё ва 1860–69 дар Флоренсия кор кард. Дар Флоренсия дар мавзӯъҳои Инҷил расмҳо («Масеҳу Марям ва ҳамшира Лазаря», «Бародарони наҷотдиҳанда» ва ғайра) кашид ва ба кори бузурги «Паёмҳои растохез» шурӯъ намуд. Дар ҳамон ҷо бо А. И. Герсен ошнову наздик шуд. Ин шиносоӣ ба муҳтавои эҷодиёти Николай Ге таъсир гузошт. Соли 1867 Николай Ге портрети Герсенро кашид, ки яке аз корҳои беҳтарини ӯ мебошад. Дар асарҳои аввалинаш мавзӯъҳои анъанавии санъати академии он замон ба тарзи нав, бо шӯру ҳаяҷон ифода ёфтаанд («Шоми хафо», 1863, Музейи Рус, Санкт-Петербург; «Қосидони эҳё», 1867, Нигористони Третяков). Аз соли 1870 дар Петербург ва аз соли 1876 дар зодгоҳаш зистааст. Соли 1882 дар Маскав бо Л. Н. Толстой шинос шуда, соли 1884 портрети ӯро кашид. Сипас дар мавзӯъҳои динӣ мусаввараҳои «Охирин шоми Ҳазрати Масеҳ бо ҳавориёни худ» (1889), «Ҳақиқат чист?» (1890), «Муртад» («Виҷдон») (1891), «Анҷуман» (1892) ва билохира «Чормех»-ро дар чанд тарз кашид. Дар расмҳое, ки дар мавзӯъҳои Инҷил офарида шудаанд («Ҳақиқат чист?», «Масеҳо ва Пилат», «Чормех», 1892–94, ҳар се дар Нигористони Третяков), ғояҳои эътироз нисбат ба бадӣ, ки ба ақидаҳои Л. Н. Толстой наздиканд, инъикос ёфтаанд. Николай Ге бисёр портретҳои реалистии таъсирбахш (А. И. Герсен, 1867; Н. И. Костомаров, 1870; Л. Н. Толстой, 1884, автопортрет, 1893), мусаввараҳои таърихии «Шоҳзода Алексейро истинтоқ кардани Пётри I дар Петергоф» (1871, Нигористони Третяков), «Пушкин дар деҳаи Михайловский» (1825, Нигористони Третяков) ва ғ.-ро офаридааст.

Эзоҳ
----

1. 1 2 3  Большая российская энциклопедия (рус.) — М.: Большая российская энциклопедия, 2004.
2. ↑  Ге Николай Николаевич // Большая советская энциклопедия (рус.): [в 30 т.] / под ред. А. М. Прохоров — 3-е изд. — М.: Советская энциклопедия, 1969.

Адабиёт
-------

* Альбом художественных произведений Н. Н. Ге. М. СПб. 1903;
* Стасов В. В. Н. Н. Ге. М. Л. 1946;
* История русского искусства. Т. 9. Кн. 1. М. 1965;
* Порудоминский. Николай Ге. М. 1970;
* Арбитман Э. Н. Жизнь и творчество Н. Н. Ге, Саратов, 1972;
* Тарасов В. Ф. Николай Николаевич Ге. Л. 1989;
* Алленов М. М. Русское искусство XVIII – нач. XX вв. М. 2000;
* Каропова Т. Н. Ге. М. 2001.

Сарчашма
--------

* Ге Николай Николаевич // Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.
**Султонмаҳмуд Абдумама́дов** (тав. 1934, деҳаи Роштқалъа, ноҳияи Роштқалъа) — сароянда, Ҳофизи халқии ҶШС Тоҷикистон (1986).

Зиндагинома
-----------

Солҳои 1956 – 1062 солисти Ансамбли тарона ва рақси Помир, 1962 – 1965 роҳбари бадеии хонаи маданияти ноҳияи Шуғнон, 1966 – 1994 артисти Театри мазҳакаи мусиқии вилоятии шаҳри Хоруғ буд. Овози форам ва истеъдоди хуби сарояндагӣ ба Абдумамадов имкон доданд, ки ба дараҷаи ҳунарманди касбӣ расад. Баробари суруду таронаҳои халқӣ аз ашъори шоирони классик ва муосири тоҷик як силсила сурудҳои марғуб сароидааст. «Дӯстон – базми висол аст», «Эй парӣ», «Соқиё бархез», «Саҳар булбул», «Таскин», «Майсавор», «Талқини ҳусн», «Гулчин аз фолклори Бадахшон», «Мафтуни чашмат» ва ғайра аз ҷумлаи беҳтарин сурудҳои иҷрокардаи Абдумамадов мебошанд. Дар ҳайати Ансамбли тарона ва рақси Помир ба аксар ҷамоҳири собиқ Иттиҳоди Шӯравӣ сафари ҳунарӣ намуда, мусиқии миллии тоҷикро муаррифӣ кардааст.

Ҷоизаҳо
-------

Бо Грамотаи Фахрии Президиуми Совети Олии ҶШС Тоҷикистон сарфароз гардидааст.

Адабиёт
-------

* *Обидпур Ҷ.* . — Душанбе,Аржанг, 2019. — С. 480. — ISBN 978-999-47-43-90-2.

Сарчашма
--------

* А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — 608 с. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2021, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.
**Султонии Наҷд, давлати дуюми Саудӣ** — давлатест, ки дар нимҷазираи Араб дар солҳои 20 -ум вуҷуд дошт.

Соли 1921 ҳокими аморати Наҷд ва Ҳаса Абдулазиз ибни Сауд Ҷебел Шаммарро асир гирифт ва худро султон эълон кард.

Соли 1922 Шартномаи Укайра имзо шуд, ки сарҳадҳои шимолу шарқии давлати навро таъсис дод, ки тибқи он минтақаи бетарафи Саудӣ-Ироқ ва минтақаи бетарафи Саудӣ-Кувайт ташкил карда шуданд.

Моҳи марти соли 1924 подшоҳи Ҳиҷоз Ҳусейн ибни Алӣ ал-Ҳошимӣ худро халифаи нави ҷаҳони ислом эълон кард. Бритониё Кабир аз дастгирии ормонҳои мутлақи Ҳусейн даст кашид ва дар натиҷаи ҷанги минбаъдаи солҳои 1924-1925 Подшоҳии Ҳиҷоз аз ҷониби Наҷд забт карда шуд. Пас аз он ки Абдулазиз ибни Сауд подшоҳи Ҳиҷоз (1926) ва подшоҳи Наҷд (1927) таъин карда шуд, давлати муттаҳид бо номи Наҷд ва Ҳиҷоз номгузорӣ шуд.

Нигаред низ
-----------

* Иморати Асир
* Наҷд ва Ҳаса

Манбаъ
------

* «История Востока» в 6 томах. Т. V «Восток в новейшее время (1914—1945 гг.)» — М.: издательская фирма «Восточная литература» РАН, 2006. ISBN 5-02-018102-1

Эзоҳ
----
**Хабар** сараъзои ҷумла мебошад, ки амал, ҳолату вазъият ва аломатеро ифода менамояд, ки ба ашёи сухан - мубтадо нигаронида шудааст. Хабар ба саволҳои ашё **чӣ шуд?, чӣ мешавад?, чӣ кор мекунад?, кист?, чист?, ҳаст?, нест?** ҷавоб мешавад. Дар забони адабии ҳозираи тоҷик хабарро аз ҷиҳати ифодаи маъно ба ду гурӯҳ ҷудо мекунанд: хабари феълӣ ва хабари номӣ.

Мисолҳо
-------

* Ман аз куҷо ***донам***? (Ҷалол Икромӣ)
* Ман духтарчаи майда ***нестам*** (Ҳаким Карим).
* Қишлоқ-***хурдакак*** (Сотим Улуғзода).
* Соат ***ёздаҳ*** (Садриддин Айнӣ).

Адабиёт
-------

* Грамматикаи забони адабии ҳозираи тоҷик. - Душанбе: Дониш, 1985. - 256 с.
**Бароъáти истеҳлóл** (аз ар. براعت استهلال‎; *бароъат* – санъат, малака, дониш ва *истеҳлол* – гиряи нахустини кӯдак пас аз таваллуд, оғоз, сарсухан) — дар илми бадеъ яке аз санъатҳои бадеии маънавист.

Талаботи санъат
---------------

Мувофиқи талаботи ин санъат нигоранда дар дебочаи китоб, оғози асар, қасида, достон ва ғайра суханонеро меорад, ки ба воситаи онҳо хонандаро ба мазмуни асар, ба муҳтавиёти он роҳнамоӣ мекунад. Бад-ин васила байни муқаддимаи асар ва бахши асосии он таносуби иҷмолӣ ва тафсил ба вуҷуд оварда мешавад.

Намунаҳои бароъат
-----------------

Беҳтарин намунаи бароъати истеҳлол «Дебоча»-и «Гулистон»-и Саъдӣ дониста шудааст, ки дар он омадааст: *«...ҳар чӣ напояд, дилбастагиро нашояд.... Барои нузҳати нозирон ва фусҳати хотирон китоби «Гулистон» тавонам тасниф кардан, ки боди хазонро бар варақи ӯ дасти татовул набошад...»*. Ин қабил шиносонидани асарҳо ва ба мутолиаи асар ҷалб намудани хонанда дар осори аксар шоирони классики форс-тоҷик ва муосир ба назар мерасад. Масалан, Фирдавсӣ дар оғози достони «Суҳроб» («Рустам ва Суҳроб») абёти зеринро оварда, хонандаро ба мутолиаи достон даъват мекунад: 

Кунун разми Суҳробу Рустам шунав,
Дигарҳо шунидастӣ, ин ҳам шунав.
Яке достон аст пуроби чашм,
Дили нозук аз Рустам ояд ба хашм.
Агар тундбоде барояд зи кунҷ,
Ба хок афганад норасида турунҷ.
Ситамгор хонам-ш, ар додгар,
Ҳунарманд хонам-ш, ар беҳунар.
Агар марг дод аст, бедод чист?
Зи дод ин ҳама бонгу фарёд чист?
«Найнома»-и Ҷалолуддини Румӣ (оғози «Маснавии маънавӣ») низ намунае аз бароъати истеҳлол мебошад. Санъати бароъати истеҳлолро дар оғози достони «Кремл»-и Абулқосим Лоҳутӣ, «Садои Осиё»-и Мирзо Турсунзода ва ғайра дидан мумкин аст. Дар оғози достони «Садои Осиё» омадааст: 

Осиё гӯяд сухан овози онро бишнавед,
Мавҷи дарё, ғурриши баҳри дамонро бишнавед.

Ҳамчунин нигаред
----------------

* Санъатҳои бадеӣ

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Зеҳнӣ Т. Санъати сухан. Д. 1979;
* Мирзозода Х. Луғати истилоҳоти адабиётшиносӣ. Д. 1992;
* محمد شریفی. فرهنگ ادبیات فارسی. تهران، ۱۳۸۷ هـ. ش
* کزازی، میرجلال‌الدین، *زیباشناسی سخن پارسی ۳: بدیع،* تهران: کتاب ماد، چاپ دوم، ۱۳۷۳خ.

Сарчашма
--------

* Бароъати истеҳлол // Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.
**Истад Қосимзода** — нависанда, тарҷумон, узви Иттифоқи нависандагони Тоҷикистон (2006)

Зиндагинома
-----------

**Истад Қосимзода** 19 майи соли 1936 дар деҳаи Пасурхии ноҳияи Бойсуни вилояти Сурхондарё таваллуд ёфтааст. Соли 1954 мактаби №5 ба номи Максим Горкийро тамом карда, вориди Донишгоҳи давлатии Тоҷикистон ба номи В.И.Ленин шудааст ва соли 1959 хатмаш кардааст. Баъдан дар Пажӯҳишгоҳи забон ва адабиёти ба номи Абӯабдуллоҳи Рӯдакӣ, маҷаллаи «Тоҷикистон», Радиои тоҷик, рӯзномаи «Тоҷикистони Советӣ» (то соли 1970) кор кардааст. Солҳои 1969-1972 дар аспирантура таҳсил карда, дар мавзӯи «Лирикаи солҳои сиюми назми тоҷик» рисолаи илмӣ навиштааст. Солҳои 1974-1977, 1978-1981 дар Ҷумҳурии Демократии Афғонистон тарҷумонӣ кардааст. Соли 1984 ба зодгоҳаш кӯчида, то соли 1990 хабарнигори рӯзномаи «Овози тоҷик» (Тошканд) будааст. Баъдан ба ҳайси сардабири рӯзномаи «Садои Сурхон» (вилояти Сурхондарё) фаъолият бурдааст. Соли 1996 ба нафақа баромадааст. Соли 2002 ба Душанбе баргашта, дар давоми солҳои 2002-2004 дар маҷаллаи «Пайванд» (нашрияи Анҷумани тоҷикон ва форсизабонони ҷаҳон) ва, баъдан, то соли 2012, дар нашриёти «Адиб» фаъолият бурдааст.

Эҷодиёт
-------

Дар ин муддат маҷмӯаи ҳикояву қиссаҳои «Янгаи соҳибҷамол», «Ситези зиндагӣ», «Гунҷишкаки лоло», «Ошиқ будаем рӯзе»-ро ба чоп расондааст. Тарҷумаи романҳои А. Қодирӣ «Рӯзгори мозӣ» (2002), П. Куэло «Кимёгар» (ҳамроҳи Ҷонибеки Акобир), Ч. Айтматов «Қиёмат» (солҳои 2003-2006), Н.Назарбоев «Даҳ соли буҳронӣ» (ҳамроҳи Ҳ.Ёров) зодаи заҳмати ӯстанд. Романҳои Эрнест Ҳемингуей «Ҷашн» («Фиеста»), А.Чаковский «Сурати нотамом» ва ҷилдҳои 2, 4, 6/2 романи публитсистии нависандаи озар Э. Охундова «Ҳайдар Алиев. Шахсият ва замон», рисолаи маъруфи Аристотел «Поэтика»-ро ба тоҷикӣ гардондааст, ки дар шакли китоб ба чоп расидаанд. Аз соли 2006 узви Иттифоқи нависандагони Тоҷикистон аст.

Сарчашма
--------

1. ↑  Адибони Тоҷикистон (маълумотномаи мухтасари шарҳиҳолӣ)./Таҳия ва танзими Асрори Сомонӣ ва Маҷид Салим. – Душанбе, «Адиб», 2014, – с.115 - 116 ISBN 978-99947-2-379-9
**Даврони навсангӣ** (форсӣ: دوران نوسنگی‎), **неолит** (юн.-қад. νέος — «нав» + юн.-қад. λίθος — «санг») ё **асри санги нав** — як давраи таърихи инсоният, ки онро Ҷон Лаббок дар асри 19 ҳамчун мухолифат ба палеолит дар асри санг нишон додааст. Хусусиятҳои хоси давраи неолит олоти сангии сайқалдида ва пармашуда мебошанд.

Замони пайдоиш
--------------

Замони неолитро одатан ба 10-15 ҳазор сол тахмин мекунанд. Лекин давоми ин давраи ҳаёти инсонӣ дар ҳар маҳал ҳар ҳел будааст. Дар асоси маълумот ва мадракҳои мавҷудаи археологӣ ба чунин хулоса омадан мумкин аст, ки аҳолии Осиёи Миёна дар ин давра хеле сершумор гардида, дар шароити сохти қабилавии модаршоҳӣ зиндагонӣ мекардаанд. Дар ин давра олоти истеҳсолот нисбатан мукаммал ва бехтар мегардад. Усулҳои нави асбобу олотсозӣ: сайқал додан, парма ва арра кардан, ки дар гузашта аз онҳо ҳеч асаре набуд, ба таври васеъ паҳн мешаванд. Соҳаҳои нави хоҷагӣ, аз қабили кулолӣ, зироат ва чорводорӣ низ ба вуҷуд меоянд. Мувофиқи шароити табии дар ноҳияҳои гуногуни Осиёи Миёна маконҳои шикорчиёни моҳигир, шикорчиёни чорводор ё худ барзгарони ибтидои пайдо мешаванд.

Эзоҳ
----
**Мари-Элизабет-Луиз Виже-Лебрун** (фр. Élisabeth-Louise Vigée-Le Brun; 16 апрел 1755[…], Порис — 30 март 1842[…], Порис) — рассом ва чеҳранигори фаронсавӣ.

Зиндагинома
-----------

Нахустин сабақҳои рассомиро аз падар гирифт, баъдан аз таҷрибаҳои устодон Ж. Б. Грёз, Ж. Верне, Г. Ф. Дуайен ва дигарон. баҳра бардошт ва охири солҳои 1760 ҳамчун рассоми ҳирфаӣ ном баровард. Издивоҷ бо Жан Батист Лебрен (1776) — мусаввир ва тоҷири осори ҳунарӣ, шуҳрати ӯро афзун намуд. Соли 1779 барои кашидани портрети малика Мария Антуанетта ба Версал даъват шуд. Дар он ҷо ба муваффақият расид ва наққошу дӯсти малика шуд. Вай аз малика ду тасвир бардошт, ки дар яке малика бо гули сурх дар даст ва дар дигаре бо ду фарзанди хеш наққошӣ шудааст (ҳар ду дар Версал). Соли 1783 ба узвияти Академияи салтанатии рассомию ҳайкалтарошӣ пазируфта шуд. Пас аз инқилоби Фаронса (1789) рӯ ба муҳоҷират оварда, дар Итолиё, Австрия, Ҳолландия ва дигар кишварҳои Аврупо зиндагӣ кард, солҳои 1795—1802 дар Петербург буд.

Дар осори Элизабет Виже-Лебрун ормонҳои класситсизм бо эстетикаи сентиментализм тавъам будаанд; ӯ бо зарофати устодона ҳатто дар симои ашхоси расмӣ рӯҳияи ботинии онҳоро бозтоб кардааст («Автопортрети ӯ бо духтараш», 1787; «Малика Елизавета Алексеевна», 1795; «Малика Мария Фёдоровна», 1799; «Мадам де Стал», 1808-09 ва ғ.). Аз Элизабет Виже-Лебрун 660 портрет ва 200 асари манзаравӣ мерос мондааст. Дар осораш зарофат, возеҳӣ ва содагӣ ба назар мерасад. Ӯ пас аз бозгашт ба ватан (1810) китоби «Хотироте аз зиндагии ман»-ро навишт (1835-37).

Эзоҳ
----

1. 1 2  *Bibliothèque nationale de France* идентификатор BNF (фр.): платформаи додаҳои боз — 2011.
2. 1 2 3 4  Elisabeth Vigée-Le Brun (нидерл.)
3. 1 2 3 4  Elisabeth Louise Vigée-Lebrun (ингл.) — 2008.
4. 1 2
5. 1 2 3 4 5
6. 1 2  Benezit Dictionary of Artists (ингл.) — OUP, 2006. — ISBN 978-0-19-977378-7
7. ↑   — 2016.

Адабиёт
-------

* Виже-Лебрен Элизабет // Боз — Вичкут. — Д. : СИЭМТ, 2014. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 3). — ISBN 978-99947-33-46-0.


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️  Гузариш ба унсури Викидода  Вебгоҳҳои мавзӯъӣ | 
* MusicBrainz
* Project Gutenberg
* Internet Speculative Fiction Database
* RKDartists

 |
| Фарҳангҳо ва донишномаҳо | 
* Большая датская
* Большая каталанская
* Большая норвежская
* Большая российская (старая версия)
* Брокгауза и Ефрона
* Кругосвет
* Литовская универсальная
* Малый Брокгауза и Ефрона
* Музея Прадо
* Хорватская
* Britannica (11-th)
* Britannica (онлайн)
* De Agostini
* Universalis

 |
| Таборшиносӣ ва некрополистика | 
* Find a Grave
* gravsted.dk
* WikiTree

 |
| 

| Дар феҳристҳои китобшинохтӣ |
| --- |
| 
* BIBSYS: 90131756
* BNC: a11068413
* BNE: XX960337
* BNF: 12105724r
* CiNii: DA04453277
* CONOR: 44765795
* GND: 118768417
* ICCU: CFIV115753
* ISNI: 0000 0001 1651 5656
* J9U: 987007269674505171
* LCCN: n82110153
* LNB: 000121791
* NDL: 01222554
* NKC: js20030519008
* NLA: 36535545
* NTA: 069906572
* NUKAT: n2002097523
* PTBNP: 1474625
* LIBRIS: c9prnkqw44sdhnx
* SUDOC: 029427738
* VcBA: 495/152818
* VIAF: 59113411
* WorldCat VIAF: 59113411
* ULAN: 500010070
* РНБ: 7724926, 7724931

 |

 |
**Қаторкӯҳи Язғулом** — як қаторкӯҳест дар Вилояти Мухтори Кӯҳистони Бадахшони Ҷумҳурии Тоҷикистон. Дар байни дарёҳои Язғулом ва Бартанг ҷойгир аст.

Дарозии пушта қариб 170 километр аст. Баландии миёна 4500—6000 метрро ташкил медиҳад. Нуқтаи баландтарини Қуллаи Истиқлол (6974 м) мебошад. Он аз варақсанг, регсанг, оҳаксанг, гранитҳо иборат аст. Дар қаторкӯҳҳо Пиряхҳо ҷойгиранд, ки масоҳати умумии онҳо тақрибан 630 км² аст. Дар нишебиҳо растаниҳои нимбиёбон ва алпӣ бартарӣ доранд.

Пайвандҳо
---------

* Қаторкӯҳи Язғулом (Энсиклопедияи калони Кирилл ва Мефодий)
* Қаторкӯҳи Язғулом дар Китобам.com
**Бурҳонҷон Ризоев** (27.05.1948, д.Ашти н.Ашт), муаррих, доктори илми таърих (1990), профессор (1992). Аълочии маорифи ҶТ (2003).

Зиндагинома
-----------

Бурҳонҷон Ризоев ДДОЛ ба номи С.М.Кировро хатм кардааст (1969). Ассистенти кафедраи таърихи ҲКИШ-и ДДОЛ ба номи С.М.Киров(1969), хидмат дар сафи Артиши Шурави (1970), ассистенти кафедраи таърихи ХКИШ-и ДДОЛ ба номи С.М.Киров (1970-72), аспиранти ДДТ ба номи В.И.Ленин (1972-1975), муаллим (1975-1976), сармуаллим (1976-1977), дотсенти кафедраи таърихи ҲКИШ (1978-1986), ходими калони илмӣи кафедраи таърихи ҲКИШ (1986-88), дотсенти кафедраи таърихи сиёсӣ (1988-1991), профессор, мудири кафедраи таърихи сиёсии ҷаҳон ва Тоҷикистони Донишгоҳи давлатии Хуҷанд ба номи академик Бобоҷон Ғафуров (1991-1998), профессори кафедраи умумидонишгоҳии назарияи иқтисодӣ (1998-1999), профессор, мудири кафедраи таърихи сиёсии Тоҷикистони Донишгоҳи давлатии Хуҷанд ба номи академик Бобоҷон Ғафуров (1999-2002), вакили Мачлиси намояндагони Маҷлиси Олии ҶТ (2002-2005), профессори кафедраи таърихи халқи тоҷики Донишгоҳи давлатии Хуҷанд ба номи академик Бобоҷон Ғафуров (аз с.2005). Муаллифи беш аз 380 асари илмӣ, илмӣ-назарияви, таълимию методи мебошад. Иштироккунандаи конфронсхо ва ҳамоишҳои байналхалқӣ Таиланд (Бангкок, 2002); Белгия (Брюссел, 2004); Маскав, Ленинград, Киев, Душанбе ва Хуҷанд аст.

Осори илмӣ
----------

* Образование и деятельность Ленинабадской городской парторганизации (1917-1985). -Д.: Ирфон, 1986 (в соавт.);
* Из истории индустриализации Таджикистана. - Д.: Ирфон 1988;
* Очерки истории Ленинабадской обувной фабрики №2. - Д.: Ирфон, 1989 (в соавт.); Таджикская Лениниана. Энциклопедический справочник. - Д. 1990 (в соавт.); Производственное объединение "Худжандатлас" (1931-1991). - Д.: Ирфон 1991 (в соавт.); Бахри вахдат ва ягонагии Тоҷикистон. - Хуҷанд, 1997 (бо хаммуаллиф);
* Политическая история Таджикистана. Учебное пособие для студентов вузов. - Худжанд, 2001 (в соавт.).

Сарчашма
--------

1. ↑

Пайвандҳои беруна
-----------------

* Донишгоҳи давлатии Хуҷанд ба номи академик Бобоҷон Ғафуров
**Паймони миллии Тоҷикистон** — созмони сиёсие, ки аз ҷониби намояндагони мухолифони бадарғаи Тоҷикистон таъсис дода шудааст.

Ин созмон моҳи сентябри соли 2018 дар Варшава аз ҷониби намояндагони Ҳизби наҳзати исломии Тоҷикистон, ки дар Тоҷикистон мамнӯъ ва ҳамчунин се созмони дигар («Анҷумани озодандешони Тоҷикистон», «Ислоҳот ва рушди Тоҷикистон» ва «Анҷумани муҳоҷирони Осиёи Марказӣ») таъсис дода шудаанд.

Додгоҳи олии Ҷумҳурии Тоҷикистон рӯзи 15 августи соли 2019 Паймони миллии Тоҷикистонро як иттиҳодияи террористӣ-экстремистӣ эътироф кард ва вебсайти он дар Тоҷикистон масдуд шуд.

Нигаред низ
-----------

* Ҳизби наҳзати исломии Тоҷикистон
* Гурӯҳи 24

Эзоҳ
----

1. ↑  МАЪЛУМОТНОМА. *sud.tj*. 6 сентябри 2022 санҷида шуд.
2. ↑  Верховный суд признал «Национальный альянс Таджикистана» экстремистской организацией
3. ↑  Таджикистан: оппозиция за рубежом в раздрае, а власти набирают силу
4. ↑  В Таджикистане национальный альянс признан экстремистской организацией
5. ↑  Таджикистан: возможности и потенциал объединенной оппозиции
**Айнуззамон Абӯалӣ Ҳасан ибни Алии Қаттони Марвазӣ** (форсӣ: عین‌الزمان ابوعلی حسن بن علی قطّان مروزی‎; 1072, Марв — 1153) — пизишк, риёзидон, ахтаршинос ва адиби форс-тоҷик.

Зиндагинома
-----------

Гузаштагони Қаттони Марвазӣ аҳли Бухоро буда, худ соли 1072 дар шаҳри Марв ба дунё омад. Ибтидо таҳсили фиқҳу ҳадис кард, лекин тавваҷуҳи бештар ба улуми авоил дошт. Аз илмҳои тиббу ҳандаса ва ҳикмат баҳра ҷуст. Дар арӯз ду шаҷара — ахрабу ахрамро барои баровардани вазнҳои рубоӣ тартиб дод.

Марвазӣ дар Марв дӯкони атторӣ дошт, ки ба табобат мепардохт.

Дар соли 1141, ки кори мамлакати Санҷар нобасомон шуд, Атсӯз бар Хуросон тохт ва китобхонаи Қаттон ба ғорат рафт. Ӯ чунин пиндошт, ки ин кор ба ишорати Рашидуддини Ватвот будааст. Ватвот дар боби табраъаи худ аз ин иттиҳом номае ба Қаттон навишт, ки Атомалики Ҷувайнӣ онро нақл кардааст. Дар ин боб миёни оҳо чанд нома радду бадал шуда аст. Марвазӣ асири ғазониён шуд (соли 1153). Дар замони исорат, туркони ғузро ба душномҳо дод, ки онҳо ба даҳони ӯ рехтанд, то фавтид.

Осор
----

«Кайҳоншинохт» аз муҳимму машҳуртарин китобҳои Марвазӣ дар бораи ситорашиносист.

Эзоҳ
----

1. ↑  قطان مروزی، عین الزمان حسن. *wikijoo.ir*.  ویکیجو | دانشنامه آزاد پارسی. 19 январи 2021 санҷида шуд.

Адабиёт
-------

* Сафо, Забеҳуллоҳ, Таърихи адабиёт дар Эрон (ҷилди дувум), интишороти "Фирдавс", чопи ҳафдаҳум.
**Умриниссо Турсунбоевна Балтабаева** (тав. 11. 04. 1927, ш. Калды-Кургани ҶШС Қазоқистон), номзади илмҳои педагогӣ (1993), профессор (2005).

Зиндагинома
-----------

Солҳои 1946–1950 дар Донишкадаи омӯзгории забонҳои хориҷии ш. Тошкент таҳсил намудаст. Аз соли 1950 ба Донишкадаи давлатии омӯзгории Душанбе ба номи Т. Г. Шевченко ба кор омадааст. Солҳои 1955–1957 муаллими калони кафедраи забони олмонии донишкадаи номбурда буд. Солҳои 1957–1958 аз курси яксолаи такмили ихтисоси нахустин донишкадаи омӯзгории забонҳои хориҷии ш. Москва гузаштааст. Солҳои 1990–1996 ҳамчун муаллими калони кафедраи забонҳои хориҷӣ барои факултетҳои табиатшиносӣ-техникӣ, 1996–2005 дотсент, 2005–2009 профессори кафедраи забони хориҷии умумидонишгоҳии Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи С. Айнӣ кор кардааст. Муаллифи зиёда аз 60 мақолаи илмӣ, китобҳои дарсии забони олмонӣ барои мактабҳои миёна, дастурҳои методӣ ва муҳовараи олмонӣ-тоҷикӣ мебошад. Дар масъалаҳои методикаи таълими забонҳои хориҷӣ корҳои илмӣ бурдааст. Барои хидматҳояш дар низоми омӯзишу парвариш бо нишони сарисинагии «Аълочии маорифи халқи Тоҷикистон» (1958), ордени «Собиқадори меҳнат барои хидмати поквиҷдонона дар соҳаи хоҷагии халқ» (1985), ордени «Шараф» (1998) ва раҳматномаҳои донишгоҳи омӯзгорӣ сарфароз гардонида шудааст.

Пайвандҳо
---------

* Энсиклопедияи Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи С. Айнӣ
*
**Дӯлонаи сурхак** ё **дӯлонахорак** (лот. Crataegus songarica) — навъе аз дулона.

Тавсифоти биологӣ
-----------------

То 8 – 10 м қад мекашад. Пӯстлохаш қаҳваранг, баргаш байзашакли пармонанд, гулаш сафед, мевааш мудаввар, сабзи паст (вақти пухтан сурх ва баъди хушк шудан, сиёҳтоб мешавад). Моҳи май гул карда, мевааш октябр мепазад. Дар Тоҷикистон, одатан, дар ҷангалзори паҳнбарг ва буттазорҳои қаторкӯҳҳои Зарафшон, Ҳисору Дарвоз, ноҳияҳои Тоҷикистони Ҷанубию Шарқӣ ва Помири Ғарбӣ (дар баландии 1000 – 1600 м аз сатҳи баҳр) месабзад.

Хосияти шифоӣ
-------------

Сокинони таҳҷоӣ аз гулу меваи дӯлонаи сурхак доруҳои гуногун тайёр мекунанд. Чойи гулҳои хушк ва нақеъи меваи он (дӯлонаоб)-ро ҳангоми сих задани дил, хафақон, ғалаёни хун ва бемориҳои меъдаву рӯда менӯшанд. Ба ақидаи табибони халқӣ дӯлонаи сурхак ро бихӯранд, хун қай кардан, хунравии узвҳои дарун ва қайро манъ мекунад; пуштро қавӣ мегардонад, иллати филпоро нафъ дорад. 
Дар амалияи тибби муосир ҷавҳари обии дӯлонаи сурхак ва нақеъи гули онро ҳангоми бемориҳои дилу рагҳо чун воситаи муқаввии мушакҳои дил, таскинбахш ва фишорфарор истифода мебаранд. Дар таркиби дӯлонаи сурхак қариб ҳамаи он моддаҳои фаъоли биологӣ, ки дар дӯлона дарёфт кардаанд, мавҷуд аст.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Ковалева Н.Г. Лечение растениями, М. 1972;
* Турова А.Д. Лекарственные растения СССР и их приминение, М. 1974;
* Гаммерман А.Ф. Гром И.И. Дикорастущие лекарственые растения СССР, М. 1976;
* Полуденный Л.В. (ва диг.), Эфирномасличные и лекарственные растения, М. 1979;
* Ходжиматов М. Дикорастущие лекарственные растения Таджикистана, Д. 1989;
* Зоҳидов Ҳ. Канзи шифо, Д. 1998.