recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Ареометр** (аз юн. araios — суст, дар ин ҷо — моеъ ва …метр) — асбобест барои чен кардани зичии моеъ ва ҷисмҳои сахт. А. дар асоси қонуни Архимед сохта шудааст. А.-ҳо ду навъ мешаванд: собитвазн ва собитҳаҷм. Бо А.-ҳои собитвазн зичии моеи тадқиқшавандаро аз рӯи дараҷаи ба моеъ ғӯтидани А. ки ҳаҷми моеи фишурда баровардаи онро нишон медиҳад, муайян мекунанд. Ба А.-ҳои собитвазн А.-ҳои шаклашон бо воҳидҳои зичӣ дараҷабандишуда: лактоденсиметр (барои чен кардани миқдори равғани шир), спиртометр (барои чен кардани миқдори спирт дар об), сахарометр (барои чен кардани миқдори қанди шарбат) ва ғ. мансубанд. Денсиметрҳоро аз шиша ё металл (барои ҳароратҳои баланд) месозанд. А.-ро, одатан, барои ягон ҳарор. муайян (дар асбоб нишон дода мешавад) дараҷа мебанданд. Бо А.-и собитҳаҷми палладор зичии ҳам моеъ ва ҳам ҷисмҳои сахтро чен мекунанд. Дар ин навъ А. ҳаҷми қисми ба моеъ ғӯтидаи он як хел мемонад. Барои чен кардани зичӣ А.-ро ба моеъ то аломати гирда, ки ҳаҷми моеи фишурда баровардаи онро нишон медиҳад, меғӯтонанд. Зичиро аз рӯи массаи сангҳое, ки ба паллаи А. барои то аломати гирда ғӯтидани он гузоштан лозим мешавад, муайян мекунанд.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Ареометр // А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2023, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.
**Арзанак** (лот. Phléum) — ҷинси гиёҳҳои хӯшадор.

Гунаҳо
------

Дар Тоҷикистон (қаторкӯҳҳои Қурама, Зарафшон, Ҳисору Дарвоз, куҳи Муғул, мавзеъҳои ҷан. ва шарқи ҷумҳурӣ) 5 гунаи арзанак — Р. alpinum, P. graecum, P. paniculatum, P. phleoides, P. pratense мерӯяд. Одатан дар лаби ҷӯй, соҳили дарё, атрофи чашмасор, нишебиҳои серрегу санглох, марғзору буттазор нумӯ меёбад. Арзанак и марғиро пештар ба миқдори кам дар водии Ҳисор ва Помири Ғарбӣ кишт мекарданд. А.-и марғӣ (P. pratense) гиёҳи бисёрсола буда, 60 — 100 (баъзан то 140) см қад мекашад. Хӯшагулаш саракмонанд («султон»), баргаш дароз, борик. Тухмаш лӯндаи дарозрӯя, майда (вазни 1000-тоаш тақр. 0,5г), нуқратоб ё хокистарии қаҳваранг; як бех арзанаки марғӣ то 17 ҳаз. тухм мебандад. Арзанак гиёҳи сармобардор ва ба об серталаб аст. Аз 4 — 5 сол (дар марғзори камоб) то 8 — 10 сол (марғзори обкӯл) нашъунамо меёбад. Арзанак и марғӣ хӯроки хуби чорво буда, онро барои бунёд намудани марғзори сунъӣ, сералаф гардондани чарогоҳ низ истифода мебаранд. Дар шароити мусоид аз ҳар га арзанакзор 50 — 100 сентнер хошок меғундоранд. Хошоки арзанак то 27 % протеин (аз ҷумла 2,2 % сафеда), 0,9 % равған, 10 % клетчатка, 17 % моддаҳои қиёмии бенитроген дорад. Арзанаки алпӣ (Р. alpinum) гиёҳи сершоху барг (15 — 40см қад мекашад), ба об серталаб ва сармобардор аст. Дар чарогоҳи баландкӯҳ месабзад. Алафи хушхӯр мебошад.

Арзанаки даштӣ (P. phleoides) 35 — 45 см қад мекашад. Он тухми зиёд мебандад, баргу пояаш зуд дурушт мегардад. Тухмаш лӯндаи дарозрӯя, қаҳраборанги зардтоб, майда (вазни 1000-тоаш тақр. 0,3г). Бештар дар марғзори камоб ва дашт месабзад. Дар ғаллазор алафи бегона ҳисоб мешавад. Гиёҳи серғизои чорвост. Онро гову асп ва моли майда нағз мехӯрад.

Арзантуғак (P. paniculatum) гиёҳи яксола буда, 15 — 60см қад мекашад; аввалҳои баҳор нашъунамо меёбад ва тобистон мехушкад. Алафи бегонаи полизу боғ аст. Онро чорво хуб мехӯрад.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Арзанак / М. Ҳоҷиматов // А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2023, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.
Шаблон:НП+Россия**Майкоп** (адиг. Мыекъуапэ – водии себзор ё водии себзори саҳроӣ) — шаҳр дар Руссия, пойтахти Ҷумҳурии Адигей.

Мавқеъи ҷуғрофиёӣ
-----------------

Масоҳаташ 69,64 км2. Аҳолияш 139,7 ҳазор нафар (2023). Дар соҳили рости дарёи Белая (шохоби д. *Кубан*) воқеъ аст. Истгоҳи р. о. шоҳроҳи автомобилгард ва фурудгоҳи байналмилалӣ дорад.

Таърих
------

Шаҳр майи 1857 бунёд ёфтаст.  Аз солҳои 1869–70 шаҳр; аз соли 1991 пойтахти Ҷумҳурии Адигей. Январи 1918 дар М. ҳокимияти шӯро барпо шуд. Дар замони Ҷанги шаҳрвандӣ (1917–22) М. дар тасарруфи Қувваҳои мусаллаҳи Ҷануби Руссия буд. Марти 1920 аз ҷониби аскарони сурх озод гардид. Солҳои 1920–24 дар қисми ҳудуди марказии вилояти Кубану  Баҳри Сиёҳ,  1924–36 дар ҳайати ҳудуди маъмурии кишвари Қафқози Шимолӣ, 1936–91 маркази Вилояти Мухтори Адигей дар ҳайати кишвари Азову Баҳри Сиёҳ (Черноморск),  1937–91 кишвари Красноярск буд.  Дар давраи ҶБВ аз 9.8.1942 то 29.1.1943 сипоҳиёни Олмон шаҳрро ишғол карда, ба он зарари калон расонданд. 

### Илм ва фарҳанг

Шаҳр маркази асосии илму фарҳанги Ҷумҳурии Адигей буда, дар он аз муассисаҳои илмиву фарҳангӣ – Институти ҷумҳуриявии таҳқиқоти ҳуманитарии ба номи Т. М. Карашев, Институти таҳқиқоти улуми кишоварзии Академияи илмҳои кишоварзии Руссия, Пойгоҳи таҷрибавии умумируссиягии Институти таҳқиқоти илми рустанипарварии ба номи Н. И. Вавилов (1930), Донишгоҳи давлатии Адигей (1993), Донишгоҳи давлатии технологии Майкоп (1993), Донишкадаи фарҳанг (1997), 8 филиали мактабҳои олии Руссия, Китобхонаи Миллӣ (1895), 3 китобхонаи ҷумҳуриявӣ, Осорхонаи миллии Ҷумҳурии Адигей (1925), нигористон, филиали Осорхонаи давлатии фарҳанги мардумони Шарқ, Театри драмаи русии ба номи А. С. Пушкин (1936), Театри драмаи Адигей (1937), Театри мусиқии камеравии Адигей ба номи А. А. Ханаху (1993), Филармонияи давлатӣ (1971) ва ғайра фаъолият доранд. 

### Саноат

Соҳаҳои асосии саноат – хӯрокӣ (коргоҳҳои гӯшту шир, корхонаҳои консерв, майкашӣ, равғанкашӣ), мошинсозӣ, трансформатор, мебел, истеҳсоли масолеҳи бинокорӣ), корхонаҳои саноати кӯҳкорӣ,  дастгоҳҳои филиззӣ, коғаз, чӯбу тахта, таҷҳизоти муассисаҳои алоқа. Дар М. ҳамчунин коргоҳҳои саноати сабук – нассоҷӣ, тавлиди арғамчин, дӯзандагӣ, пойафзор ва ғ. тараққӣ кардааст.
**Ёркасӣ**, **Абулҳасан Алӣ ибни Муҳаммад ибни Амр** (асрҳои 10-11) — адиб, муҳаддис, шореҳи китоби «Ма­қомот», аз шогирдони Абулқосим Ҳакими Самар­қандӣ.

Зиндагинома
-----------

Ӯ дар Самарқанд таълим гирифта, ривояти ҳадис мекардааст. Абулбадеъ Мансур ибни Му­ҳам­мади Самарқандӣ соли 1021 дар Самарқанд аз ӯ истимоъи ҳадис кардааст. Дар ривоят яке аз машоихи Ё. Абусаъид Муҳаммад ибни Абдуллоҳ аш-Шумонӣ буда, аз тариқи ӯ ба ғайр аз ҳадис боз китобҳои «ал-Фиқҳу-л-акбар» ва «ал-Олим ва-л-мутааллим»-и имом Абуҳани­фа­ро ривоят кардааст.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Ёркасӣ / С. Шаҳобуддинов // Дирҳам — Замин. — Д. : СИЭМТ, 2017. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2023, ҷ. 6). — ISBN 978-99947-33-69-9.
**Осорхонаи Британия** (инглисӣ: British Museum) — осорхонаи таърихии муҳими Британияи Кабир ва яке аз калонтарин осорхонаҳои ҷаҳон мебошад. Ин осорхона дар соли 1753 таъсис дода шудааст. дар 1759 кушода шудааст (бинои осорхона дар соли 1823—1847 сохта шудааст, меъмор Р. Смёрк; толори хониш — дар солҳои 1854—1857, меъмор С. Смёрк).

Аввал монанди як ҷамъоварии қадима аз Мисри Қадим, Юнони Қадим, Ассирия ва дигар кишварҳо кушода шуда буд. Маҳз дар осорхонаи Британия Санги Розетта ва дастхати Шоҳномаи Фирдавсии Бузург нигоҳ дошта мешавад.

Дар ҳоли ҳозир осорхона теъдоди зиёди аксҳо ва тасвирҳо, нишонаҳо, тангаҳо ва китобҳое, ки дар давраҳои гуногун таалуқ доранд, нигоҳ дошта мешаванд.

Дар китобхонаи осорхонаи Британия беш аз 7 млн китобҳои чопшуда, беш аз 105 ҳаз. дастхатҳо, около 100 ҳаз. ифтихорномаҳо, беш аз 3 ҳаз. папирусҳо вуҷуд доранд.

Даромад ба осорхонаи Британия озод — ройгон аст. Ба қатори кормандони осорхона 6 гурбаҳо ба ҳисоб мераванд ва вазифаҳои онҳо шикор ба мушҳо мебошад.

Аз соли 1926 Осорхонаи Британия маҷалли «British Museum Quarterly» дар ҳар чоряк ба табъ мерасонад.

Таърихи таъсисёбии осорхона
---------------------------

Осорхонаи Британия
Осорхонаи Британия — Ҳавлии нави дохилӣ
Толори хониши осорхонаи Британия

Нигаред
-------

* Китобхонаи Британия

Эзоҳ
----

Пайвандҳо
---------

* Сомонаи расмӣ

 
Анбори Википедиа дар бораи ин мавзӯъ гурӯҳ дорад:
***Осорхонаи Британия***

Китобхонаи Британия
**Абуяъқуби Сиҷистонӣ** (форсӣ: ابویعغوب بن احمد سگزی‎) — муаррих ва донишманди форс-тоҷик.

Зиндагинома
-----------

Ӯ дар байни ҳамзамонҳои худ Абулҳайсам Аҳмад Ҷурҷонӣ, Абусулаймони Сиҷистонӣ – муаллифи китоби «Савон-ул-ҳикма», Қозӣ Нӯъмо ва дигар мақоми баланд ва обрӯи калон дошт. Сиҷистонӣ баъзан бо номи Сиҷзӣ, Сукро ҳам омадааст, ки Носири Хусрав дар асарҳои худ «Хон-ул-ихвон»(соли 255) ва «Зод-ул-мусофирин» (соли 336) ӯро бо ҳамин номҳо ёдрас намудааст. Саҳми Абуяъқуби Сиҷистонӣ дар шаклгирии ҷаҳонбинӣ ва таълимоти фалсафӣ – динии исмоилия аз тамоми пешгузаштагон бештар ба назар мерасад. ӯ аз шогирдони доъии исмоилиён Ҳамидуддини Кирмонӣ мебошад.

Асарҳо
------

Асарҳои бисёр таълиф намудааст, ки муҳимтаринашон «Кашф-ул-маҳҷуб», «Тӯҳфат-ул-мустаҷибин», «Китоб-ун-нусрат», «Суллам-ун-наҷот», «Китоб-ул-янобеъ», «Исбот-ун-нубувват», «Ки-тоб-ул-мақолид», «Китоб-ул-ифтихор» мебошанд. Носири Хусрав дар «Хон-ул-ихвон» чанд порчаи оид ба нафс навиштаи Абуяъқуби Сиҷистониро аз «Кашф-ул-маҳҷуб» овардааст. Дар ин асар бисёр масъалаҳои ҳастӣ-муносибати Холиқу махлуқ, таносуби модда ва сурат, ҷисму нафс, макон ва замон ва ғайра баррасӣ шудаанд. ӯ дар таълимоти фалсафиаш ибдоро дараҷаи баландтарин ва иллати нахустини пайдоиши олами моддӣ медонад. Ба фикри ӯ, Эзид бо роҳи ибдо берун аз макону замон бевосита Ақли аввалро офарида, сипас ба зинаҳои дигари ҳастӣ амр намудааст.

Абуяъқуби Сиҷистонӣ масъалаи қидамӣ ва беохири оламро дар макону замон эътироф карда, фанонопазирии табиатро собит намудааст. Дар ин бора ӯ навиштааст: «…мумкин нест, ки табиатро фасод андар ояд аз ҷиҳати зоти ӯ…». Вай «табоҳ гардидани табиат»-ро инкор намуда, қидами оламро дар зоту моҳияти худи олами ашёҳо пиндоштааст. ӯ муътақид буд, ки ҳангоми падид омадани ашёи табиӣ сурати ӯ низ бо моддаи ӯ баробар ба вуҷуд меояд. ӯ бо пешравӣ аз фалсафаи Аҳмади Насафӣ тамоюли навафлотуниро дар ислом идома додааст ва пайдоиши ҳастиро тибқи таълимоти навафлотуния ҳал намудааст. Ба фикри ӯ, нафси инсонӣ аз як тараф ба олами ақл ва аз тарафи дигар, бо набототу нафси ҳайвонӣ (ё ин ки табиат) робита дорад. Аз ин рӯ, нафс олами ашё, табиат, латоиф ва фазилати онро ба воситаи хавоси панҷгона дармеёбад. Дараҷаи баландтарини дарёфтани моҳияти ботинии олами ашёҳо хирад аст ва ин зинаи маърифат натиҷаи ягонагии онҳо мебошад. Мутафаккир масъалаи бақои нафсро аз назари динию идеалистӣ ҳал намуда, онро ба тавассути нафси нотиқа ба нафси кул пайваст мекунад. Афкори Абуяъқуби Сиҷистонӣ ба инкишофи таълимоти исмоилия дар асрҳои миёна мусоидат намудааст.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Додихудоев Х. Очерки философии исмоилизма, Д. 1976, ҳамон муалл. Философия крестьянского бунта, Д. 1986;
* Волф П. Э. , Абуяқуби Сиҷистонӣ мутафаккирва доъии исмоилӣ. Тарҷумаи Фариддун Бадраӣ, Т. 1377.

Сарчашма
--------

* А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — 608 с. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2023, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.
**Афзалуддини Кошонӣ** (форсӣ: أفضل الدین کاشانی‎), маъруф ба **Бобо Афзал** (?, Кошон — 1276, ҳамон ҷо) — шоир ва файласуфи форс-тоҷик. Дар таърихи адабиёт чун шоири рубоисаро маъруф аст, вале ғазал низ гуфтааст. Мавзӯи рубоиёту ғазалҳояш мазаммати беадолатиҳои замон, рӯҳониёни риёкор, зулму золимӣ мебошад. Баъзе рубоиҳояш тасаввуфианд. Гоҳе озодандешона, бо шубҳаву гумон сухан кардааст:

> Ҳам сирри ҳақиқатию ҳам кони сахо,  
> 
> Дорам сухане ба ту, ҷавобаш фармо:  
> 
> Гӯянд: «Худо буду дигар ҳеч набуд»  
> 
> Чун ҳеч набуд, дар куҷо буд Худо?
> 
>

Осор
----

Асарҳои муҳимми фалсафии Афзалуддини Кошонӣ «Минҳоҷу-л-мубайин», «Мадориҷу-л-камол», «Роҳи анҷоми нома», «Арзнома» ва «Ҷовидоннома» мебошанд, ки дар маҷмӯъ «Мусаннафоти Афзалуддини Кошонӣ» (Т. 1953) ба табъ расидаанд.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Афзалуддини Кошонӣ / М. Диноршоев. // Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2023, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.

* Таърихи адабиёт дар Эрон. Забебуллоҳ Сафо.-ҷ.3/2,Теҳрон, 1371.- с.1182-1187
Сиккаи Ашрафии тило аз Ашраф Сайфуддин Барсбойӣ (1422–1438), султони мамлуки Миср дар Осорхонаи Биритониё.
**Ашрафӣ** (форсӣ: اشرفی ‎) — тангаи тилои асрҳои 18–19, сиккаи Бухоро. Мувофиқи маълумоти ҳуҷҷатҳои асрҳои 18–19 дар зарробхонаи амир аз тилои соф зарб мезаданд. Вазни Ашрафӣ 1 мисқол (4,8 г) ва қурбаш ба 19 тангаи нуқра баробар буд.

Нигаред
-------

* Осорхонаи Биритониё

Эзоҳ
----

Пайвандҳо
---------

* Сомонаи расмӣ

 
Анбори Википедиа дар бораи ин мавзӯъ гурӯҳ дорад:
***Ашрафӣ (танга)***

Сарчашма
--------

* Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — 664 с. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2023, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.
Ба ин рӯйхат сарони давлатҳои Эквадор шомиланд. Дар тӯли аксари таърихи кишвар ба он президенти интихобшуда роҳбарӣ мекард; Истилоҳи маъмулии "президент" одатан ба мавқеи ҳама сарони давлатҳо дар Эквадор ишора мекунад. Айни замон сардори давлат ва ҳукумат Президенти Ҷумҳурии Эквадор (испанӣ: Presidente de la República del Ecuador), ба таври ғайрирасмӣ — Президенти Эквадор (испанӣ: Presidente del Ecuador), унвони пурра — Президенти конститутсионии Ҷумҳурии Эквадор (испанӣ: Presidente Constitucional de la República del Ecuador). Вай баландтарин мансабдори давлат буда, ба он муовини президент ва аъзои Девони Вазирон, ки президент бо салоҳдиди худ ташкил мекунад, кӯмак мерасонад.
«**Шаҳриёрнома**» — маснавии Мухтории Ғазнавӣ, ки дар пайравии «Шоҳнома»-и Фирдавсӣ, дар аввали садаи 12 навишта шудааст.

Муҳтаво
-------

«Шаҳриёрнома» чандин достонҳои қаҳрамонӣ, аз ҷумла достонҳои «Шаҳриёр ва Фаромурз», «Арҷосп ва Луҳросп», «Аржангдев ва Золи Дастон», «Золи Дастон ва Сулаймон пайғамбар», «Исфандиёр ва Арҷосп», «Исфандиёр ва Рустам»-ро дар бар мегирад. Достони «Шаҳриёр ва Фаромӯрз» ҳаҷман калон буда, дигар достонҳо дар алоқамандӣ бо он омадаанд. Ҳамаи достонҳои «Шаҳриёрнома» дар асоси асотир, афсонаву ривоят ва достонҳои қадимии халқӣ таълиф шудаанд. Қаҳрамонҳои мусбати «Шаҳриёрнома» — Шаҳриёр, Золи Зар, Фаромурз, Бонугушасп ва дигаронро, ки ба хонадони Рустам марбутанд ва хислатҳои неки инсонӣ (мардонагӣ, вафодорӣ, инсондустӣ, ватанпарварӣ) доранд, ба образҳои манфии асар Арҷосп, Аржангдев, Гуштосп, Фаронак ва дигарҳо муқобил гузошта шудаанд. Қаҳрамони асосии достон Шаҳриёр ба нафъи давлати Ғазнавиён бар зидди ҳиндуҳо ҷангҳои шадид мебарад. Дар «Шаҳриёрнома» инчуния муборизаву зиддиятҳои байни лашкарони Эрону Туронзамин ва кушиши нигоҳ доштани ягонагии мамлакат тасвир ёфтааст. Дар «Шаҳриёрнома» аз «Шоҳнома»-и Фирдавсӣ абьёт ва порчаҳои ҷудогона иқтибос шудаанд. «Шаҳриёрнома» дорои 925 байт буда, дар «Девони Усмони Мухторӣ» (Теҳрон, 1962) ба табъ расидааст.

Адабиёт
-------

* Шаҳриёрнома / T. Неъматзода // Ховалинг — Ҷӯяк. — Д. : СИЭСТ, 1988. — (Энциклопедияи Советии Тоҷик : [дар 8 ҷ.] /  сармуҳаррир М. Д. Диноршоев ; 1978—1988, ҷ. 8).
**Абдулқодирхо́ни Хатта́к** (1651 – 1704) — шоири афғон.

Эҷодиёт
-------

Ба забони пушту менавишт. Аз осори Абдулқодирхони Хаттак «Девони ашъор» (3500 байт; Қандаҳор, 1938), «Ҳадиқаи Хаттак», «Насиҳатнома» маъруфанд. Мавзӯи осораш ишқи ирфонӣ, тавсифи ахлоқи ҳамида, ҷавонмардиву далерӣ, мазаммати зулму зӯроварӣ мебошад. «Гулистон»-и Саъдии Шерозӣ, «Юсуф ва Зулайхо»-и Ҷомиро ба забони пушту тарҷума кардааст. Қиссаи ишқии ҳиндуиасл – «Одамхон ва Дурхонӣ»-ро ба назм даровардааст.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

Сарчашма
--------

* А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — 608 с. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2023, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.
**Пропаганда** (лот. propaganda — мавриди интишор қароргирифта, аз propago — интишор менамоям) — интишори ақида ва ғояҳои сиёсӣ, фалсафй, илмй, бадей ва ғайра, ки ба такомули шуури ҷамъиятӣ ва балапд бардоштани фаъолияти амалии омма нигаронида шудаанд. Унсурҳои асосии ҷараёни пропоганда субъекти П. (гу-руди иҷтимоие, ки П. манфиати онро ифода мекунад), мазмун, шакл, метод, воситаю усулҳои он (радио, телевизион, нашриёт, системаи лексионӣ ва ғ.) ва объекти П. (аудитория ё умумияти иҷтимоие, ки П. ба ондо дахл дорад) мебошад. Дар маънои нисбатан маҳдуд П. як навъи тарғиботи сиёсӣ ё идеологиро (яъне ба максади ташаккули надонбинй ва тасаввуроти муайяни омма интишори ақида, ғоя ва назарияро) ифода мекунад. Ҷавҳари П.-и сиёсӣ идеологияи муайяни синфист. Дар чаҳони имруза ду навъи П.-и ба дам мухолиф — буржуазӣ ва коммунистӣ вуҷуд дорад.

Адабиёт
-------

* Энциклопедияи Советии Тоҷик : [дар 8 ҷ.] / сармуҳаррир  А. С. Сайфуллоев. — Д. : СИЭСТ, 1978—1988.
**Сақил** (ар. ثقیل‎ — вазнин, гарон) — оҳангест дар қисми охирини мушкилоти ҳар як мақоми «Шашмақом».

Сақил асосан бо танбӯр ва ё ансамбли асбобҳои халқӣ вазнин ва оҳиста-оҳиста иҷро мешавад. Сақил дар қисми созӣ ҳамчун шакли рондо маъмул шудааст (яъне шакле, ки дар он пас аз пайдо шудани мавзӯи нави мусиқӣ мавзӯи асосӣ гаштаю баргашта такрор меёбад).

Ин қисми тағйирнаёбанда «бозгуй» ном дошта, қисми тағйирёбандаро «сархона» меноманд. Усули Сақил хеле мураккаб буда, аз ҷиҳати дарозӣ ба 48 чоряк баробар аст ва он ҳангоми навохтан даврҳои мураккаби зарбиро ташкил медиҳад. Дар Сақил «Уфари сақил» ном оҳанг ба сифати бозгӯй меояд ва он дар фуроварди ҳар сархона навохта мешавад.

Сақилҳо дар қисмати мушкилоти «Шашмақом» бо номҳои гуногун меоянд. Масалан, дар мақоми якум (Бузрук) Сақили ислимӣ ва Сақили Султон. Ин Сақилҳо аз ҷиҳати зарбӣ — 2/4 як хел буда, бо диез навохта мешаванд. Дарозии оҳанги Сақили ислимӣ аз 6 ва Сақили Султон аз 8 хона иборатанд. Дар мақоми дуюм (Рост) Сақили вазнин ва Сақили Рост (рак-рак). Ин Сақилҳо бо зарби 2/4 навохта шуда, дарозиашон аз 7 ва 8 хона иборат аст. Дар мақоми сеюм (Наво) фақат як Сақил аст — Сақили Наво. Зарбаш 2/4 буда, дарозиаш аз 10 хона иборат аст. Дар мақоми чорум (Дугоҳ) бо номи Сақили Ашкуллоқ маъмул аст.

Сақили Ашкуллоқ аз 10 хона иборат буда, бо зарби 4/4 навохта мешавад. Ин шакли зарб фақат дар ҳамин Сақил мушоҳида мешавад. Сақили Бастанигор ва Сақили Ниёзҷонхоҷа дар мақоми панҷум (Сегоҳ) ҷой гирифтаанд. Сақили Ниёзҷонхоҷа бо иштибоҳе дар китоби «Шашмақом» сабт нагардидааст. Лекин хонандагони «Шашмақом» онро ба мақоми «Сегоҳ» нисбат медиҳанд. Ин Сақилҳо бо зарби 2/4 иҷро мешаванд. Мақоми шашум (Ироқ) се Сақилро дорост: Сақили Ироқ, Нимсақил ва Сақили калон. Ин Сақилҳо ҳам бо зарби 2/4 навохта мешаванд. Сақилҳои мақоми «Бузрук» диез доранд. Нимсақил — оҳанги хурдест, ки аз 6 хона иборат аст. Сақили Ироқ ва Сақили калон аз 11 ва 10 хона иборатанд. Дар вақти навохтан хонаи охирини ҳаряк Сақил такрори хонаи дуюм ё чорум, (аксаран) мебошад. Сақилҳо ба мақоме, ё мутрибни машҳуре, ки онҳоро эҷод кардаанд, мансубанд.

Умуман сақилҳо дар «Шашмақом» мавқеи муайяне дорад ва бо оҳанги вазнину ҳазип навохта мешавад. Сақилҳо қисми мушкилоти мақомҳоро бо қисми овозии (насрӣ) онҳо мепайванданд.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Сақил / И. Раҳимов // Плешко — Сақил. — Д. : СИЭСТ, 1986. — (Энциклопедияи Советии Тоҷик : [дар 8 ҷ.] /  сармуҳаррир М. Д. Диноршоев ; 1978—1988, ҷ. 6).

* Шашмақом, ҷилди 1—5, Москва, 1950—1967.
**Абдулҷаббо́ри Хуҷандӣ** (форсӣ: عبدالجبار خجندی‎; ? – 1219, Хуҷанд) — мунаҷҷим ва шоири тоҷик.

Зиндагинома
-----------

Оид ба ҳаёташ маълумот нест. Аз Абдулҷаббори Хуҷандӣ асари манзуми нуҷумии «Ал-мадхал-ул-манзум фи аҳком-ин-нуҷум» («Мадхали манзум дар аҳкоми нуҷум») то замони мо расидааст. Ин асар дар байни аҳли адаб маъруф буд ва ба он мунаҷҷимони асрҳои баъдина (аз ҷумла соли 1520 Ҳабибуллоҳ ибни Муҳаммади Табиб) шарҳ навиштаанд. 55 нусхаи хаттии ин китоб дар китобхонаи донишгоҳҳои Теҳрон ва Язд, Музейи Британия, Покистон, Миср ва ғайра маҳфузанд. Асари номбурда ҳоло тадқиқ нашудааст.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Абдулҷаббори Хуҷандӣ // А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2023, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.
**Баҳоуддин Муҳаммад ибни Муайяди Бағдодӣ** (форсӣ: محمد بن‌ مؤید بغدادی‎; соли таваллуд ва вафот номаълум) — таърихнигор ва сарвари девону-л-иншои дарбори Хоразмшоҳиён, бародари шайхи машҳур Маҷдуддини Бағдодӣ Шараф ибни Муайяд.

Зиндагинома
-----------

Ӯ зодаи Бағдодаки Хоразм аст. Алоуддин Текеш (1172—1200) ӯро раиси девону-л-иншо таъйин кард. Муҳимтарин асари ӯ, ки иборат аз маҷмӯаи фармонҳо ва диг. ҳуҷҷатҳои расмии аҳди Хоразмшоҳиён аст, «Ат-тавассул ила-т-тарассул» мебошад ва он солҳои 1182-84 навишта шудааст. Китоб барои омӯзиши баъзе масоили таърихию иҷтимоии замони зисти муаллиф муҳим аст, маълумоташ махсусан дар бораи робитаҳои давлати Хоразмшоҳиён бо давлати тоҷикии Ғуриён пураҳаммият мебошад. Таълифи китоб форсист ва то ба имрӯз расидааст.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Баҳоуддини Бағдодӣ // Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2023, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.
**Аризаи даъвоӣ** — ҳуҷҷатест, ки бо ёрии он парвандаи шаҳрвандӣ дар додгоҳ оғоз карда мешавад.

Қонун пешбинӣ намудааст, ки дар аризаи даъвоӣ бояд реквизитҳои (маълумотҳо) муайян сабт карда шаванд (моддаи 134 КМГ). Маълумотҳое, ки дар А. д. оварда мешаванд, ба суд имконият медиҳанд, то сари вақт ва дуруст парвандаи шаҳрвандиро баррасӣ намояд. Дар А. д. маълумоти зерин бояд оварда шаванд: 1) номи суде, ки ба он ариза пешниҳод мешавад; 2) номи падар ва насаби даъвогар, ҷойи истиқомати доимии он ё агар даъвогар шахси ҳуқуқӣ бошад, ҷойи маҳалли ҷойгиршавии он, инчунин маълумот дар бораи намоянда ва нишонии ӯ, ба шарте аризаро намоянда диҳад; 3) номи падар ва насаби ҷавобгар, ҷойи истиқомати доимии ӯ, ё агар ҷавобгар шахси ҳуқуқӣ бошад, ҷойи исти он; 4) ҳолатҳое, ки асоси талаби даъвогар мебошанд ва далелҳои исботкунандаи ин ҳолатҳо; 5) талаби даъвогар; 6) нархи даъво, ба шарте ки ба даъво баҳо дода шавад, инчунин ҳисоби маблағҳои ситонидашуда ё баҳснок; 7) номгӯи ҳуҷҷатҳое, ки ба ариза замима карда мешаванд; 8) нусхаҳои аризаи даъвоӣ вобаста аз шумораи ҷавобгарон. Ба ариза даъвогар ё намояндаи ӯ имзо мекунад. Ба А. д. ки намоянда пешниҳод намудааст, бояд ваколатнома ё дигар ҳуҷҷати тасдиқкунандаи ваколатҳои намоянда замима карда шаванд. Агар шахси манфиатдор дар А. д. маълумоти заруриро сабт накунад, А. д. беҳаракат мононда мешавад. Суд мувофиқан дар бораи беҳаракат монондани А. д. таъйиноти махсус мебарорад. Дар ин таъйинот аз ҷониби суд барои бартараф намудани нуқсонҳои А. д. мӯҳлат муқаррар карда мешавад.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Аризаи даъвоӣ // А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2023, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.
Муҷассамаи устод Рӯдакӣ дар боғи ҳамном
**Боғи устод Рӯдакӣ** — нахустин боғи фарҳангию фароғатии Тоҷикистон, ки соли 1932 дар шаҳри Душанбе таъсис ёфтааст. Масоҳаташ 18,3 гектар.

Таърих
------

Арки боғи Рӯдакӣ
Боғ соли 1933 аз рӯи лоиҳаи меъморони шаҳри Ленинград М. Баранов ва Н. Баранов бунёд шуда буд. Дар маркази боғи марказии фароғат ва истироҳат нусхаи биринҷии ҳайкали В. И. Ленин, ки назди Институти Смолнийи шаҳри Ленинград вокеъ аст, ба Душанбе оварда гузошта шуд. Бинобар ин, дар замони шӯравӣ боғи марказии фароғат ва истироҳати шаҳри Душанбе ба номи В. И. Ленин номида шуда буд.

Соли 1994 Боғи марказии фарҳангу фароғат ва соли 2008 «Боғи устод Рӯдакӣ» ном гирифт. «Боғи устод Рӯдакӣ» аз нахустин рӯзҳои таъсис дорои толори хониш, бунгоҳи техникҳои ҷавон, хонаи варзиш, кинотеатри тобистона, майдончаҳои варзишии волейбол, баскетбол, футбол, куштӣ ва ғ. буд. Ҳамзамон дар боғ дастаҳои драмаву хор ва мусиқиву рақс ҳунарнамоӣ мекарданд. Театри тобистона дошт, ки дар саҳнаи он гурӯҳҳои ҳунарӣ аз пойтахт, вилоятҳо, Филармонияи давлатии Тоҷикистон ва аз диг. ҷумҳуриҳои Иттиҳоди Шӯравӣ консертҳо намоиш медоданд; донишмандону шахсиятҳои маъруф бо мардум мулоқот мекарданд. Боғ то соли 2008 7, 5 га масоҳат дошт. Соли 2008 ба таври куллӣ бозсозӣ шуд ва ба як истироҳатгоҳи сарсабзу гуворо бадал гашт. «Боғи устод Рӯдакӣ» дорои 1840 бех дарахтони ороишӣ, 4105 м2 гулгаштҳо, 8661 м2 чаманзор, 42667 м2 роҳраву ҷодаҳо мебошад. Дар маркази боғ ҳайкали сардафтари адабиёти классикии форс-тоҷик устод Рӯдакӣ қомат афрохтааст, ки дар пояи он намоишҳои ҳунарӣ, мулоқоту дидорҳо бо донишмандону соҳибназарон баргузор мегарданд. Дар боғ аз самти хиёбони Рӯдакӣ 41 ҳавзу фаввора эъмор шудааст, ки бо шуоъҳои рангоранги худ ба ҳусни он ҳусни тоза зам мекунанд.

Эзоҳ
----

1. 1 2  *Яндекс* Яндекс Карты (рус.) // *Google Play* — Google, 2012.
2. ↑  Салия Мамаджанова, Рустам Мукимов. Архитектура и градостроительство Душанбе (история, теория и практика). — Душанбе, 2008. — С. 278

Сарчашма
--------

* Боғи устод Рӯдакӣ / А. Раҳмонқулов // Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2023, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.


| ⚙️ Flag of Tajikistan.svg Боғҳои Душанбе |
| --- |
| Боғҳои фароғатӣ | Боғи кӯдакон • Боғи Парчами Миллӣ • Боғи Пойтахт • Боғи Айнӣ • Боғи Шоҳмансур |  |
| Боғҳои табиӣ ва истироҳатӣ | Боғи Ғалаба • Боғи ботаникӣ • Боғи Рӯдакӣ |
| Гулбоғҳо ва гулгаштҳо | Гулбоғи В. Куйбышев • Гулбоғи «Бӯстон» • Гулбоғи А. Мироненко  • Гулгашти Раҷабовҳо |
| дигарҳо | Боғи «Делфин» • Боғи ҳайвонот • Боғи Лучоб |
**Комилов Рустам Саъдуллоевич** (01.02.1963, н. Янгибозор (ҳоло Ваҳдат) – олим ва файласуфи тоҷик.

Зиндагинома
-----------

Комилов Рустам 01.01.1963 дар Янгибозор (шаҳри Ваҳдат) таваллуд шудааст. Баъди хатми мактаб, соли 1981 ба факултети филологияи тоҷики Университети давлатии Тоҷикистон ба номи В.Ленин (ҳоло ДМТ) дохил шуда, онро соли 1985 бо ихтисоси филолог хатм кардааст. Солҳои 1988-1991 ассистенти кафедраи таърихи фалсафаи Донишгоҳи давлатии Тоҷикистон, аз соли 1991 то 1995 дотсенти кафедраи умумидонишгоҳии фалсафаи ДДТ ва баътар иҷрокунандаи вазифаи профессор, солҳои 1995-2002 мудири кафедраи фалсафаи Пажӯҳишгоҳи фалсафа ва ҳуқуқи Академияи илмҳои Ҷумҳурии Тоҷикистон, солҳои 2001-2005 профессори кафедраи умумидонишгоҳии фалсафаи   ДМТ, аз соли 2005 то 2008 мудири шуъбаи аспирантура ва докторантураи ДМТ, солҳои 2008-2009 мудири кафедраи онтология ва назарияи маърифати факултети фалсафаи ДМТ, аз соли 2010 то 2014 ба ҳайси мудири кафедраи таърихи фалсафа ва фалсафаи иҷтимоии факултети фалсафаи ДМТ, солҳои 2015-2023 профессори кафедраи таърихи фалсафа ва фалсафаи иҷтимоии факултети фалсафаи ДМТ фаъолият карда ва аз соли 2023 то ҳол Сарходими Институти илмҳои таҳқиқотии ДМТ мебошад. Комилов Рустам Саъдуллоевич беш аз 400 асару мақолаҳои илмӣ  ва китобу воситаҳои таълимӣ таълиф кардааст. Таҳти роҳбарии ӯ даҳ (15) номзади илм ва як (1) доктори илмҳои  фалсафа ба камол расидааст.

Осор
----

1. «Таълимоти иҷтимоӣ-ормонии дар таърихи фалсафаи асрҳои XIII-XV-и тоҷик» (-Душанбе, 1993);

2.  «Мухтасари таърихи адён» (-Душанбе,1995);

3.  «Сайре дар андешаҳои иқтисодии ҷаҳони ислом» (-Душанбе, 1996);

4.  «Назарияи ҷомеаи ормонӣ дар таърихи фарҳанги форсу тоҷик» (-Душанбе, 1997);

5.  «Аз таърихи афкори иҷтимоӣ- сиёсии аҳди Сомониён» (-Душанбе, 1998);

6.  «Таълимот дар бораи ҷомеаи ормонӣ дар таърихи фарҳанги тоҷику форс: аз аҳди қадим то қарни  XVI» (-Душанбе, 2001);

7.  «Фарҳанги мухтасари ҷаҳонбинӣ» (Душанбе,2001);

8.  «Дар ҷустуҷӯи ҳикмат» (-Душанбе,2005);

9.  «Фалсафаи ҳуқуқ» (-Душанбе, 2005);

10.               «Фалсафаи илм» (-Душанбе,2008);

11.               «Фалсафаи тоҷик: аз аҳди бостон то имрӯз» (-Душанбе, 2011);

12.               «Аз таърихи фалсафаи ҳуқуқ» (-Душанбе, 2013), «Мантиқи ҳуқуқӣ» (-Душанбе, 2014);

13.               «Ҳакими ҳикматшинос» (-Душанбе, 2014);

14.               «Соҳибмактабе дар илми дорушиносии муосири тоҷик» (- Душанбе, 2014);

15.               "Таърихи фалсафаи тоҷик" соли 2024  ва беш аз 400 мақолаҳои илмӣ ва илмӣ- оммавӣ мебошад.
**Аҳл** (ар. أهل‎) — касоне, ки дар як ҷой зиндагӣ мекунанд ва ё муддате дар ҷое гирд омада бошанд, ба монанди аҳли хонавода, аҳли маҷлис ва ғайра. 

Агар ин калима ва ё сиғаи ҷамъаш (аҳолӣ=أهالي) ба номи шаҳре ё кишваре изофа шавад, ба маънои мардум ва сокинони он шаҳр ва кишвар аст. Агар ба номи ашхосе, ки ба фанне, коре, илме, ҳунаре ва ё ба дину равияе алоқамандӣ ва сарукор доранд, ба монанди аҳли китоб, аҳли байт, аҳли имон, аҳли зимма ва монанди инҳо илова шавад, мансубияти ононро ифода мекунад. Ин вожа ҳам дар забони арабӣ ва ҳам дар забони тоҷикӣ (форсӣ) барои ифодаи ҷои зист ва зодгоҳ низ ба кор меравад, ба монанди аҳли Мадина, аҳли Бухоро ва ғайра Калимаи аҳл дар истилоҳи фиқҳӣ ва дар боби муомилот ба маънои касест, ки аз ҷиҳати ҳуқуқи салоҳиятӣ – аҳлиятӣ тасарруф дар молу мулк ва ба роҳ мондани муомилотро дошта бошад, яъне оқил, болиғ ва рашид (дорои таҷрибаи корӣ) бошад.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Аҳл // Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2023, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.
**Анатолий Максимилианович Манделштам** ( 11 августи 1920, Воронеж — 8 сентябри 1983 ) — муаррих-шарқшинос ва бостоншиноси шӯравӣ, доктори илмҳои таърих.

Зиндагинома
-----------

11 августи соли 1920 дар шахри Воронеж дар хонаводаи Максимилиан Эмилевич Манделштам (1896—1942) гистолог ва патолог, баъдтар доктори илми тиб, профессори Институти давлатии тиббии педиатрии Ленинград таваллуд шудааст.

Пас аз демобилизатсия ба аспирантураи филиали Ленингради Институти таърихи фарҳанги моддии Академияи илмхои ИҶШС дохил шуд. Роҳбари илмияш шарқшинос Александр Якубовский буд. Баъди хатми аспирантура солҳои 1951—1956 дар Институти таърих, бостоншиносӣ ва мардумшиносии ба номи А. Дониши АИ ҶШС Точикистон кор кардааст. Ӯ водии Қаротегинро қад-қади дарёи Сурхоб, болооби дарёи Зарафшон ва водии Сирдарё тадқиқ кард. Вай рисолаи номзадии худро ба ташаккули халқи тоҷик дар дарёи Осиёи Миёна (Мовароуннаҳр ) ихтисос дод.



1. ↑  *Мандельштам А. М.* О некоторых вопросах сложения таджикской народности в среднеазиатском междуречье // Советская археология : сборник. — М. 1954. — Т. 20.
Аристофан (тақр. 445 — тақр. 385 то м.), драматург, ҳаҷвнигор ва намояндаи мазҳакаи атиқаи Юнони Қадим.

Таълифот
--------

Аристофан зиёда аз 44 мазҳака навиштааст, ки то замони мо 11-тоаш расидааст: «Ахариҳо» (425), «Савораҳо» (424), «Абрҳо» (423), «Занбӯрҳо» (422), «Сулҳ» (421), «Мурғон» (414), «Занон дар иди Фесмофорий» ва «Лисистрата» (411), «Ғукҳо» (405), «Занон дар маҷлиси халқӣ» (392), «Плутос» (388); аз дигар асарҳояш қариб 900 порчаи хурд боқӣ мондааст. Дар мазҳакаҳои Аристофан, асосан, сиёсати ҷангҷӯӣ, афзоиши нобаробарии ҷамъиятӣ, ҷараёнҳои ғоявие, ки асоси анъанаҳои демократияи Афинаро заиф мекунанд, мазаммат шудаанд. Аристофан дар осори худ баъзе хислатҳои ашхоси таърихӣ, ҳамзамонони худ (авомфиреб Клеон, файласуф Суқрот)-ро ифода кардааст. Мазҳакаҳои Аристофан дорои ҳаҷви тезу тунд буда, ба онҳо дар замони Эҳё Эразми Роттердамӣ, Ф. Рабле, дар қарни 18 Г. Филдинг, дар замони шӯравӣ А. В. Луначарский баҳои баланд додаанд.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Аристофан // А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2023, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.
**Барот Мирзоев** (12 март 1941, Шаватки Поён, вилояти Суғд — 2002, Душанбе) — физикдон, номзади илмҳои физика ваматематика (1979), профессор (1995).

Зиндагинома
-----------

Солҳои 1959—1964 дар факултети физика-математикаи Донишгоҳи давлатии Тоҷикистон ба номи В. И. Ленин таҳсил намудааст. Солҳои 1964—1974 муаллими мактаби миёнаи зодгоҳаш, 1972—1976 аспиранти шуъбаи ғоибона, 1972—1979 лаборанти калон ва ассистенти кафедраи физикаи умумӣ ва кафедраи методикаи таълими физика, 1979—1982 муаллими калон, 1982—1993 дотсенти кафедра, 1993—2002 профессор ва мудири кафедраи методикаи таълими физикаи Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи Қ. Ҷӯраев буд. Ҳамзамон, солҳои 1979—1980 вазифаи муовини декани факултети физика, 1980—1989 декани факултети физикаи донишкадаи омӯзгориро ба уҳда дошт. Солҳои 1975—1990 дар ташкил ва гузаронидани дарсҳои телевизионӣ, намоишҳои илмию оммавӣ барои мактабиён тавассути телевизион саҳм гирифтааст. Оид ба аҳамият ва мавқеи масъалаҳои сифатӣ дар таълими физика ва дигар масъалаҳои таълими физика кори илмӣ бурдааст. Муаллифи зиёда аз 140 номгӯи корҳои илмию методӣ мебошад, ки 40 номгӯи онҳоро васоити методию таълимӣ ташкил медиҳанд. Ӯ узви ҳайати таҳририяи маҷаллаи «Маърифат», узви Шӯрои ҳамоҳангсози илмҳои педагогии Вазорати маорифи Тоҷикистон ва раиси Шӯрои илмию методии Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон буд.

Ҷоизаҳо
-------

Бо нишони сарисинагии «Аълочии маорифи Тоҷикистон» (1996) сарфароз гардидааст.

Осор
----

* Салом физика, Д. 1984;
* Супоришҳои программавӣ аз физика (бо ҳаммуаллифӣ), Д. 1991;
* Ҳалли масъалаҳо аз физика. Қ. 1-5 (бо ҳаммуаллифӣ), Д. 1998.

Эзоҳ
----

Пайвандҳо
---------

* Энсиклопедияи Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи С. Айнӣ
Шаблон:Серия игр
***Call of Duty ё Нидои вазифа*** (таҳтуллафзӣ — «Нидои вазифа») як силсила бозиҳои компютерӣ дар жанри тирандозӣ аз ҷониби ширкати амрикоии Activision мебошад. Бозиҳо дар ин силсила аз ҷониби студияҳо ба монанди Infinity Ward, Treyarch ва Sledgehammer Games таҳия шудаанд. Бозиҳои аввали силсила, ки аз бозии аввалини соли 2003 оғоз шуда, ба Ҷанги Дуюми Ҷаҳонӣ нигаронида шудаанд.

Таърих
------

Шаблон:Timeline of release yearsCall of Duty

Call of Duty

Call of Duty

Call of Duty

Call of Duty

Call of Duty

Call of Duty

Call of Duty

Call of Duty

Call of Duty

Call of Duty

Call of Duty

Call of Duty

Call of Duty

Call of Duty

Call of Duty

Дар аввал, ин силсила барои компютерҳои фардӣ сохта шуда буд, баъдтар он инчунин дар консолҳои бозӣ ва дастгоҳҳои сайёр бароварда шуд. Бозиҳо дар силсилаи *Call of Duty* аз ҷониби Activision ва версияҳои macOS-и баъзе қисмҳо аз ҷониби Aspyr Media нашр мешаванд. Бозиҳои асосии силсила аз ҷониби Infinity Ward, Sledgehammer Games ва Treyarch   офарида шудаанд. Ҳама охирин бозиҳои асосии силсила дар силсилаи IW Engine сохта шудаанд ва давраи сесолаи рушд доранд. Gray Matter Interactive, Spark Unlimited, Pi Studios, Amaze Entertainment, Rebellion Developments, Raven Software, n-Space, Neversoft ва The Blast Furnace дар замонҳои гуногун бо истифода аз миқдори зиёди технологияҳои гуногун дар эҷоди версияҳо ва нашрҳои дигари бозӣ ширкат доштанд. .

Эзоҳ
----

1. ↑  *Danny Cowan.* Activision: This year's Call of Duty game is 'next-gen first'(англ.)(пайванди дастнорас — *таърих*).  joystiq (10 February 2014). 12 феврали 2014 санҷида шуд. Баргирифта аз сарчашмаи аввал 22 феврали 2014.
2. ↑  *David Hinkle.* Call of Duty now takes three years to make, three studios keep it annual(англ.)(пайванди дастнорас — *таърих*).  joystiq (6 February 2014). 12 феврали 2014 санҷида шуд. Баргирифта аз сарчашмаи аввал 13 феврали 2014.

Пайвандҳо
---------

*
**Сафии Яздӣ** (? — қарни XII) — шоири форс-тоҷик.

Зиндагинома
-----------

Сафии Яздӣ пас аз касби камол ба дарбори ҳукмрони давр Туғошоҳ ибни Алп-Арслон роҳ ёфт ва чанде дар хидмати ӯ буд. Муҳаммади Авфӣ дар «Лубобу-л-албоб» аз таваҷҷӯҳи ӯ ба тасаввуф хабар медиҳад. Аз эҷодиёти Сафии Яздӣ якчанд ғазал, рубоиҳо ва абёти пароканда ба воситаи тазкираҳо то замони мо расидааст, ки асосан ба мавзӯи ишқӣ ирфонӣ ва ишқу муҳаббати поки инсонӣ оиданд. Дар як ғазалаш мегӯяд:

> Чӣ дард аст ин, ки ишқаш ном карданд.  
> 
> В-аз ӯ ошӯби хосу ом карданд.  
> 
> Ҳар он-ч андар замона дарди дил буд,  
> 
> Яке карданду ишқаш ном карданд.
> 
> 

Ин ғазали Сафии Яздӣ мавриди татаббуъи шуарои баъдина қарор гирифтааст. Аз ҷумла, шоири асри 14 Фахруддини Ироқӣ дар як ғазалаш чунин менигорад:

> …Ба олам ҳар куҷо ранҷу бало буд,  
> 
> Ба ҳам карданду ишқаш ном карданд.
> 
>

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Сафии Яздӣ / М. Диловаров // Плешко — Сақил. — Д. : СИЭСТ, 1986. — (Энциклопедияи Советии Тоҷик : [дар 8 ҷ.] /  сармуҳаррир М. Д. Диноршоев ; 1978—1988, ҷ. 6).
Дар Википедия мақолаҳо дар бораи дигар шахсон бо номи Маҳмаднаврӯз мебошанд.
Дар Википедия мақолаҳо дар бораи дигар шахсон бо насаби Раҳимов мебошанд.

 **Маҳмаднаврӯз Муродович Раҳимов** (тав. 22 марти соли 1984, деҳаи Чароғчӣ, Ёвон) — омӯзгори ботаника, номзади илмҳои биология (2016).

Зиндагинома
-----------

Маҳмаднаврӯз Раҳимов хатмкардаи факултаи биология, шуъбаи экологияи Донишгоҳи миллии Тоҷикистон (2006). Солҳои 2007-2009 аспиранти Институти ботаника, физиология ва генетикаи Академияи илмҳои Ҷумҳурии Тоҷикистон мебошад. Солхои 2010-2013 ходими хурди илмӣ ва 2013-2014 ходими илмии озмоишгоҳи генетикаи растании Институти ботаника, физиология ва генетикаи АИҶТ кор намудааст. Ҳамзамон, аз соли 2007 то соли 2009 аспиранти Институти ботаника, физиология ва генетикаи Академияи илмҳои Ҷумҳурии Тоҷикистон, солҳои 2010-2013 ходими хурди илмӣ ва 2013-2014 ходими илмии озмоишгоҳи генетикаи растании Институти ботаника, физиология ва генетикаи АИҶТ, соли 2014 иҷрокунандаи мудири кафедраи геоэкологияи факултети географияи Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи Садриддин Айнӣ фаъолият намудааст. Аз моҳи августи соли 2015 то имрӯз дар вазифаи мудири кафедраи геоэкологияи факултети геогграфияи Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи Садриддин Айнӣ бар дӯш дорад. Рисолаи илмиро дар мавзуи «Нишондиҳандаҳои физиологию биохимиявии генотипҳои гандум вобаста аз минтақаи табию иқлимии парвариш» дифоъ намудааст (2016). Дорандаи Ҷоизаи дипломи олими ҷавони Академияи илмҳои Ҷумҳурии Тоҷикистон (2010), Ифтихорномаи Вазорати маориф ва илми Ҷумҳурии Тоҷикистон (2017) ва ДДОТ ба номи С. Айнӣ (2018).

Осор
----

* Баҳодиҳии сифати дони хӯшадорон (биокимёвӣ ва технологӣ). Д. 2010;
* Экологияи умумӣ (дастури таълимӣ). Д. 2019;
* Физиолого-биохимических показателей пшеници в разних экологоческих условиях. Д. 2019;
* Баҳодиҳиии биокимёвӣ ва технологӣ ва сифати дони хӯшадорон (бо забони русӣ ва тоҷикӣ), дастури таълимӣ оиди корҳои лабораторӣ ва таҷрибавӣ барои донишҷӯён. Д. 2020,
* Мониторинги экологӣ (дастури таълимӣ). Д, 2021.

Пайвандҳо
---------

Энсиклопедияи Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи С. Айнӣ
**Авҳадуддин** **Ҳомид ибни Абифахри** **Кирмонӣ** (? — 1236, Кирмон) — шоир ва мутасаввифи форс-тоҷик.

Зиндагинома
-----------

Дар зодгоҳаш улуми маъмули замонро омӯхт ва дар синни камолот бо мақсади такмили дониш ва вохӯрӣ бо уламо ба сафар баромад. Дар Бағдод ва Димишқ шогирдон ва мӯътақидони зиёд, аз ҷумла Фахруддини Ироқӣ, Авҳадии Мароғаӣ ва дигаронро пайдо кард. Бо орифони машҳур Ибни Арабӣ ва Шамси Табрезӣ ҳамсуҳбат шуд. Авҳадуддини Кирмонӣ яке аз устодони шеъри ирфонии форс-тоҷик ба шумор меравад. Рубоиҳои бисёри тасаввуфӣ ва маснавие дорад бо номи «Мисбоҳ-ул-арвоҳ» (1180 байт). Рубоиҳои Авҳадуддини Кирмонӣ аз ҷиҳати мазмуну мундариҷа ба нигоштаҳои Умари Хайём наздиканд; аз ин ҷост, ки баъзан онҳоро рубоиёти Хайём пиндоштаанд.

Ин рубоӣ аз Авҳадуддини Кирмонӣ аст:

Дар мадрасаҳо ҷавоби гуфторам нест, 
Дар буткадаҳо салибу зуннорам нест. 
Сар то сари офоқ ба ҳеҷам нахаранд, 
Ё Раб, чӣ матоам, ки харидорам нест.

Адабиёт
-------

Ризоқулихони Ҳидоят, Риёз-ул-орифин, Т. 1316 ҳ. ш.; Саид Нафисӣ, Таърихи назму наср дар Эрон ва дар забони форсӣ, Т. 1344 ҳ. ш.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — 608 с. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2023, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.
**Варақи қайд —** варақи хурди часпдорест, ки дар тарафи пушташширеше махсус дорад. Варақҳо дар шакли дафтар часпонида мешаванд, ки варақҳо ба осонӣ канда мешаванд ва ба ҳама гуна ашё метавонад бичаспад, пас аз кандан дар осоре аз ширеш намемонад. Одатан, он барои ёддоштҳои кӯтоҳ ва ёдраскуниҳо истифода мешавад.

Ширкати амрикоии 3M бори аввал ба истеҳсоли чунин коғаз таҳти бренди Post-it оғоз кард. Натиҷаҳо аз ҳама интизориҳо зиёдтар буданд: меъёри фармоиши такрорӣ (шумораи одамон ва корхонаҳое, ки пас аз баррасии намуна маҳсулот фармоиш додаанд) аз 90% гузашт - ду маротиба зиёдтар дар таърихи 3M . Аз соли 1980 инҷониб чунин коғаз бо номи нав дар саросари Иёлоти Муттаҳида Амрико фурӯхта шуд ва як сол пас он дар бозорҳои Канада ва Аврупо пайдо шуд. Соли 1999 маҷаллаи *Fortune* онро ба рӯйхати муҳимтарин ихтирооти асри 20 дохил кард .

Коғази ёддоштҳои классикӣ то ҳол аз ҷониби 3M таҳти бренди Post-it истеҳсол карда мешавад. Он ранги зард дорад ва андозааш 76х76 мм. аст.

  

Варақи қайд дар шакли маҷозӣ дар нармафзорҳои компиютери низ мавҷуд аст

1. ↑  Michael Szycher. Szycher’s Practical Handbook of Entrepreneurship and Innovation. CRC Press, 2018.(англ.)

Пайвандҳо
---------
**Абубакр Абдуллоҳ ибни Аҳмад Қаффоли Марвазӣ** (ар. أبو بكر عبد الله بن أحمد القفال المروزي‎; Шаблони холии {{ВД-Дебоча}} ) — фақеҳи шофеъӣ.

Зиндагинома
-----------

Аҳл Марв ва шуғлаш қуфлсозӣ (қаффолӣ) буд. Чун ба сисолагӣ расид ба фарогири улуми исломи рӯй овард. Вай фиқҳро аз Абизай Фошонии Марвазӣ омӯхту аз ӯ ва аз Халил ибни Аҳмади Сиҷзӣ ҳадис шунид. Дар фиқҳ ва тақво машҳури замон худ буд.

Дар тарвиҷи мазҳаби шофеъӣ заҳмати бисёре кашид ва марҷаъи истифода бисёре аз бузургон шуд, ки ҳар як тавонистанд улумро дар атрофи пароканда созанд. Аб

Ӯ дар Сиҷистон даргузашт ва қабраш дар онҷо зиёратгоҳ аст.

Осор
----

* «Шарҳи фурӯъи Муҳаммад ибни ал-Ҳаддод ал-Мисрӣ», дар фиқҳ.

Эзоҳ
----
**«Че́лси»** (номи пурра — **Бошгоҳи футболи «Челси»**, англ. Chelsea Football Club, талаффузи инглисӣ: [ˈtʃɛlsiː 'futbɔ:l klʌb]) — бошгоҳи футболи инглисӣ аз ҷанубу ғарби Лондон аст, ки дар Лигбартари Инглистон бозӣ мекунад. Бошгоҳ моҳи марти соли 1905 таъсис ёфта, соли 1992 яке аз бошгоҳ-поягузорони Лигбартари Инглистонро ташкил додааст. Ашрофзодаҳо 6 бор Қаҳрамони Инглистон, 8 маротиба барандаи Ҷоми Инглистон ва 5 маротиба ғолиби Ҷоми Лигаи футболи Инглистон шудаанд. Инчунин дар арсаи Урупо 2 Ҷоми Лигаи Қаҳрамонҳои Урупо, Ҷоми ҷомдорони УЕФА, Лигаи Урупо ва Суперҷоми УЕФАро соҳиб гаштаанд.

Таърих
------

Ҳайати ҳозира
-------------

Эзоҳ
----

1. ↑  Раддабандии УЕФА барои бошгоҳҳо. *uefa.com*. 3 июни 2023 санҷида шуд.

  

Портал:Футбол

Пайвандҳо
---------
**Абусаҳли Саълукӣ Муҳаммад ибни Сулаймон** (906, Исфаҳон – 969, Нишопур) — шоир ва донишманди форс-тоҷик.

Зиндагинома
-----------

Дар зодгоҳаш таҳсил намуда ба камол расидааст. Сипас барои давом додани таҳсил ба Басра рафта, солҳои зиёде он ҷо зиндагӣ кардааст. Ба зодгоҳаш баргашт. Бо даъвати аҳли илму адаби Нишопур ба ин шаҳр кӯчид ва ба тадрис машғул шуд. ӯ чун донишманди соҳаҳои гуногуни илм, аз ҷумла фиқҳ, ҳадис, сарфу наҳв, балоғату китобат ва ғайра машҳур гардида буд.

Осор
----

Муаллифони сарчашмаҳои адабиву таърихӣ ӯро бо унвони «Ақза-л-қузоти Хуросон» ёд кардаанд. Асареро бо номи «Шамс-ул-маолӣ» ба ӯ нисбат додаанд. Аз осори манзумаш то ҳол чизе дастрас нагардидааст.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Деҳхудо, Луғатнома, ҷ. 1, Т. 1325 ҳ. ш.

Сарчашма
--------

* А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — 608 с. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2023, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.
**Шаҳриёр Даминов** (зод. 1 январ 1997) — варзишгари тоҷик дар намуди каноэ (қайиқронӣ). Барандаи медали нуқраи Бозиҳои Осиё (2018 — Палембанг, Индонезия), медали нуқраи Чемпионати Осиё (2017 — Шанхай, Чин) дар равияи спринт, мусобиқаи С-1 1000 метр.

Зиндагинома
-----------

1 январи соли 1997 дар шаҳри Душанбе таваллуд шудааст. Аз 13-солагӣ ба машқи қайиқронӣ пардохтааст.

Дастовардҳо
-----------

Ҷои сеюм дар Чемпионати Осиё миёни наврасон дар мусобиқаи С-1 200 метр (2013 — Узбекистон)
Чемпиони Осиё миёни наврасон дар мусобиқаи С-1 200 метр (2015 — Индонезия)
Ҷои дуюм дар Ҷоми Осиё дар мусобиқаи С-1 1000 метр (2016 — Узбекистон)
Ҷойҳои якум дар Чемпионати Осиё байни ҷавонони то 23-сола дар мусобиқаҳои С-1 1000 метр ва С-1 200 метр (2019 — Узбекистон)
Ҷои якум, дуюм ва сеюм дар Ҷоми ҷаҳон дар мусобиқаҳои С-1 500 метр, С-1 200 метр, С-1 1000 метр (2019 — Ҳиндустон)
Ҷойҳои дуюм ва сеюм дар Чемпионати Осиё дар масофаҳои дароз (марафон) дар мусобиқаҳои С-1 3600 метр ва С-1 26,9км (2019-Чин)

Эзоҳ
----

Пайвандҳо
---------

* Бойгонӣ шудааст 12 Декабри 2020  сол.
* 
*
Шаблон:Chinese **Шуҳрат Зокир** (уйғ. شۆھرەت زاكىر, Шохрат Закир; августи 1953 таваллуд шудааст) сиёсатмадори Чин аз уйғур аст ва аз декабри соли 2014 раиси ноҳияи мухтори Синзяни Уйғур ва муовини роҳбари ҳизби Синзян мебошад. Аз октябри соли 2017 узви Кумитаи марказии Ҳизби коммунисти Чин мебошад. Ӯ дар шаҳри Йингин (Гулҷа) таваллуд шудааст. ВайДонишгоҳи Тянҷинро ба итмом расонидааст. Ӯ собиқ шаҳрдори Урумчи буд. Вай дар вилояти Ҳубей илми компютерро омӯхтааст.

Карера
------

Закир дар оилае бо таърихи инқилобӣ ба дунё омадааст. Бобояш Каур Закир дар давраи ҷанговарон як мутафаккири пешрафта буд ва аз ҷониби агентҳои давлатӣ дар якҷоягӣ бо Мао Земин ва Чен Танкю ба қатл расонида шуд. Падари ӯ Абдуллоҳ Закроф яке аз авлодҳои авлодони этникӣ буд, ки ба узвияти ҳизби Синҷян каме пас аз таъсиси Ҷумҳурии Халқӣ дар соли 1949 ҳамроҳ шуд. Пеш аз Инқилоби фарҳангӣ падари Закир узви кумитаи доимии минтақа ва муовини раиси Синҷян буд.

Байни солҳои 1970 ва 1972 Закир ба "Ҳҳаракат дар деҳот" дар деҳаи Шинҷон (Синзян) дохил шудааст. Пас аз он ӯ дар як мактаби ибтидоӣ дар Урумчи ҳамчун муаллим кор кард. Вай соли 1974 ба мактаби Дивоба гузаронида шуд. Моҳи марти соли 1978 Закир ватани худро ба Ҳубей барои иштирок дар Коллеҷи нафтуи Сзянхан (ҳоло Донишгоҳи Янтзе), ки дар Ҷингжоу ҷойгир аст, барои омӯзиши илмҳои компютерӣ тарк кардааст. Пас аз он Закир ба Шинҷон баргашт, то ҳамчун як муҳаққиқ дар як пажӯҳишгоҳи илмҳои заминшиносӣ кор кунад. Дар моҳи июни соли 1984 вай ба ҳукумат шомил шуд ва дар кумитаи иқтисодии минтақа кор мекард.

Байни солҳои 1982 ва 1986 Закир дар коллеҷи касбии Урумчи дараҷаи англисӣ гирифтааст. Дар ин муддат вай инчунин ба Ҳизби коммунистии Чин дохил шуд. Пас аз он ӯ дар як қатор нақшҳо дар рушди иқтисодиёт ва савдои ҳукумати минтақа кор кард. Моҳи марти соли 2001 вай мири Урумчи таъйин шуд. Аз моҳи декабри соли 2005 дар корпуси истеҳсолӣ ва сохтмонии Синзян кор кардааст. Соли 2007 ӯ инчунин аз Донишгоҳи Тянҷин унвони MBA-и иҷроияро соҳиб шуд. Дар Анҷумани Миллии Халқҳо дар соли 2008 Закир барои узви Кумитаи Миллии Миллатҳои Конгресси Миллии Мардум интихоб карда шуд. Моҳи июни соли 2011 вай муовини раиси Комиссияи давлатии масъалаҳои этникӣ таъйин карда шуд. Дар моҳи январи соли 2014 ӯ раиси Анҷумани Халқии Шинҷон гардид  ва моҳи декабри соли 2014 ӯ Нур Бекриро иваз кард ва раиси кумитаи Шинҷан таъйин шуд.

Пайвандҳои берунӣ
-----------------

1. ↑  雪克来提·扎克尔，新华网，2014-01-21; Шаблон:In lang Бойгонӣ шудааст 11 августи 2014  сол.
2. ↑  *大公网*. "红色黑马"雪克来提, *大公网*. Проверено 13 Январ 2015.
3. ↑  雪克莱提·扎克尔当选新疆人大常委会主任, 网易新闻 (20 Январ 2014). Бойгонӣ шудааст 2 феврали 2014  сол. Проверено 20 Январ 2014.

Шаблон:S-gov

|  |  |
| --- | --- |
| Preceded by{{{before}}} | **Chairman of Xinjiang Uyghur Autonomous Region**2014– 
Шаблон:S-inc |