recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Лакхнау
**Лакхнау, Лукнов** (ҳиндӣ: लखनऊ) — пойтахти иёлати Уттар Прадеш, 516 км дуртар дар самти шарқии Деҳлӣ. Аҳолӣ — 2,9 млн нафар тан (2011). Маркази маъмурӣ, илмӣ ва фарҳангии иёлати Уттар Прадеши кишвари Ҳиндустон аст.

Аҳолӣ
-----

Аз рӯи омори соли 2011, аҳолии шаҳр 2 901 474 нафар аст. Лакхнау дувумин шаҳри калонтарини иёлати Уттар Прадеш баъд аз Канпур мебошад. 

Аксари кулли мардум бошандагони ноҳияҳои марказӣ ва шарқии Уттар Прадеш мебошанд, аммо, инчунин дар шаҳр банголиҳо, биҳарариҳо ва диг. маскунанд. Мазҳаби Ҳиндуияро — 71 % аҳолии шаҳр, Исломро — 26 % прастиш доранд, инчунин ҷамъиятҳои сикхҳо, ҷайнияҳо, масеҳиён ва буддоиҳо мавҷуданд. 

Аз рӯи омори соли 2001, сатҳи саводнокии мардуми Лакхнау 69,39 % (61,22 % занҳо ва 76,63 % мардҳо ) ташкил медод.

Маориф
------

Лакхнау — маркази бузурги таҳсилот ва илмӣ мебошад. Дар байни донишҳгоҳҳо ва донишкадаҳо чунин муассисаҳоро қайд кардан зарур аст: Gautam Budhh Technical University, Dr. Ram Manohar Lohia National Law University, Babasaheb Bhimrao Ambedkar Central University, Sanjay Gandhi Post Graduate Institute of Medical Sciences, Chhatrapati Shahu ji Maharaj Medical University, Integral University, Institute of Engineering and Technology ва диг.

Эзоҳ
----

1. ↑
2. ↑  Urban Agglomerations/Cities having population 1 lakh and above(англ.).  Provisional Population Totals, Census of India 2011. 3 сентябри 2012 санҷида шуд.

|  |  |
| --- | --- |
| Ҳиндустон | *Ин мақолаи нопурра аз ҷуғрофияи Ҳиндустон мебошад.Шумо метавонед бо пурра кардани ин ба Википедия кумак кунед.* |


| ⚙️ Пойтахтҳои иёлатҳо ва қаламравҳои иттифоқии Ҳиндустон |
| --- |
| Пойтахтҳои иёлатҳо | Агартала · Аизул · Бангалор  · Бҳопал · Бхубанешвар · Гандинагар · Гангток · Диспур · Ҷайпур · Деҳродун · Имфал · Итанагар · Калкутта · Кохима · Лакхнау · Мумбай · Панаҷи · Патна · Райпур · Ранчи · Сринагар · Тривондрум · Ҳайдаробод · Чандигар · Ченнаи · Шиллонг · Шимла |  |
| Пойтахтҳои қаламравҳои иттифоқӣ | Домон · Ноҳияи миллии пойтахт Деҳлӣ · Коворотӣ · Пудучерӣ · Бандар Блэр · Силвосо |
**Азудуддавла Фанохусрав ибни Рукнуддавла Ҳасан ибни Абушуҷои Буя**  (тав. 936 – 982) — аз машҳуртарин амирони Оли Бӯя. Писари Рукнуддавла Абуалӣ Ҳасан.

Зиндагинома
-----------

Аз 13-солагӣ дар Шероз ба тахти Оли Бӯянишаст ва бо кумаки падар ва амакаш Муиззуддавла алайҳи мухолифони худ мубориза бурд. Соли 963 аз тарафи халифаи Бағдод Ал-Мутеъ лақаби «Азудуддавла» гирифт. Соли 971 амири Систон хутба ба номи Азудуддавла хонд ва ҳамон сол шӯриши балучҳоро дар Кирмон пахш кард. Азудуддавла соли 972 бо Мансур ибни Нӯҳи Сомонӣ сулҳ баст.

Забткориҳо
----------

Соли 974 ба Ироқ рафта туркҳоро саркӯб намуд ва ба ҷои амакаш Бахтиёр бар ҳукумати Бағдод нишаст, вале бар асари фишори падараш дубора канор гирифт ва ба Шероз баргашт. Аммо пас аз марги падараш амаки худ Бахтиёрро кушт, соли 977 Мавсилро забт кард ва сипас мулуки атроф (Диёрбакр, Билоди Ҷабал, Ҳамадон ва ғайра)-ро ба тасарруфи худ даровард. Андаке нагузашта Гургонро ҳам забт кард (980). Пас аз ин воқеа дар бораи Азудуддавла иттилооти кофӣ дар даст нест. Дар замони ҳукумати ӯҳудуди давлати Бувайҳиён аз канораи дарё Хазар то соҳили Уммон расид. Азудуддавла нахустин амире буд, ки баъд аз ислом лақаби «шоҳаншоҳ»-ро ба худ гирифт. Дар замони ӯ корҳои давлатӣ ва девонсолории Оли Бӯя муназзам гардиданд ва ҳаёти иқтисодию тиҷорат равнақ гирифтанд, амнияти роҳҳои тиҷоратӣ таъмин гардид. Азудуддавла дар ободонии шаҳрҳои Бағдод, Ҳамадон, Аҳвоз, Шероз ва навоҳии дигар таваҷҷуҳи хос медод, ба шеъру адаб, илму ҳунар алоқаи хос дошта, донишмандонро эҳтиром мекард. Бо вуҷуди ин муаррихин шахсияти ӯро ба унвони амири бераҳм ва худком тавсиф кардаанд.

Эзоҳ
----

1. 1 2 3  *Badawi A. R.* Histoire de la philosophie en Islam (фр.) // *Études de Philosophie Médiévale* — Paris: Librairie philosophique J. Vrin, 1972. — Vol. 60. — P. 306. — 886 с. — ISSN 0249-7921
2. ↑

Сарчашма
--------

* Азудуддавла // А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2021, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.
**Алмуробитун** — сулола ва давлати феодалӣ (миёнаи садаи XI – 1146). Дар натиҷаи ҳаракати қабилаҳои барбар таҳти роҳбарии Абдуллоҳ ибни Ёсин дар Африқои Шимолӣ ба вуҷуд омад. Маркази ҳаракат работи Абдуллоҳ ибни Ёсин, воқеъ дар ҳудуди ҳозираи Мавритания буд. Пайравони онҳо аслан ҳарҷоя буда, дар муборизаи зидди "душманони мазҳаб" ҳунари ҳарбӣ меомӯхтанд. Алмуробитун "кофирон" ва "ҳокимони саркаш"-ро торумор ва "андозҳои ғайриқонунӣ"-ро бекор намуданд, ки ин таваҷҷуҳ ва хайрхоҳии оммаи халқро ба вуҷуд оварда, боиси муваффақият пайдо кардани ҳаракат гардид. Алмуробитун дар миёнаи садаи XI Марокаши ҷанубиро забт кард. Амирони қабилаи Лемтун (номи пешинаи Алмуробитун) Яҳё ибни Умар (вафот 1056) ва додараш Абубакр (1059 – 88) сарфармондеҳони ҳарбӣ буданд. Соли 1061 Юсуф ибни Ташфин амакаш Абубакр ибни Умарро аз роҳбарии ҳаракат дур карда, унвони "амирулмуслимин"-ро гирифт ва баъди марги Абубакр сарвари динӣ ва дунявии алмуробитун гардид. Соли 1090 мусулмонони Испанияро тобеъ кард. Андозҳои беҳисоб, бедодгариҳои ҳарбиёну ҳукуматдорон ва низоъҳои мазҳабӣ дар давраи ворисони ибни Ташфин норизоии халқро ба вуҷуд овард. Дар натиҷа давлати алмуробитун инқироз кард ва аз тарафи Алмуваҳҳидун барҳам дода шуд.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — 608 с. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2021, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.
**И́во А́ндрич** (сербӣ: Иво Андрић/Ivo Andrić; 9 октябри 1892, Долас (ҳозира дар Травник), Босния, Австро-Венгрия — 13 марти 1975, Белград, Югославия) — нависандаи сербӣ.

Зиндагинома
-----------

Аз оилаи ҳунарманд. Гимназияро дар шаҳри Сараево хатм намуд. Барои иштирок дар ҳаракатҳои миллии озодихоҳӣ аз ҷониби ҳукуматдорони Австро-Венгрия ба ҳабс гирифта шуд (1914). Баъди Ҷанги якуми ҷаҳонӣ дар донишгоҳҳои Загреб ва Вена илми филологияро омӯхт ва ба корҳои дипломатӣ машғул буд.

Фаъолияти эҷодӣ
---------------

Ба кори эҷодӣ аз соли 1911 шурӯъ кард. Аввалин китобаш бо номи «Ex ponto» соли 1918 нашр шуд. Андрич давомдиҳандаи анъанаҳои вуқӯъгӯии адабиёти Сербия мебошад; дар новелаҳои солҳои 20 — 30 садаи XX эҷоднамудааш олами ботинии инсони дар натиҷаи нобаробариҳои иҷтимоӣ ба зулму тааддӣ дучоромадаро тасвир намудааст. Андрич дар аксар асарҳояш ба таърихи гузаштаи Босния таваҷҷуҳ кардааст. Беҳтарин романҳои таърихии Андрич «Пули Дрина», «Воқеаномаи Травниска», «Хонум» (ҳар се соли 1945) мебошанд. Дар давраи Ҷанги дуюми ҷаҳонӣ ва баъд аз он ҳам Андрич ба масъалаҳои иҷтимоӣ дахл кардааст. Ба ин масъалаҳо ӯ на танҳо дар асарҳои таърихӣ (повестҳои «Ҳикоят дар бораи фили вазир», 1959; «Ҳавлии манҳус», 1954), инчунин дар осори ба мавзӯи муосири давр бахшидашуда (повестҳо дар бораи ҳаракати партизанӣ — «Зеко», «Дарҳои пӯшида», ҳарду 1950) рӯй овардааст. Дар осори Андрич, муҳокимарониҳои фалсафӣ ва тасвироти авзои рӯҳии қаҳрамонон хеле зиёданд. Ба қалами Андрич инчунин асарҳои танқидӣ-бадеӣ (дар бораи П. Негоше, В. Караджич, рассом Ф. Гойя ва дигарон) тааллуқ доранд. Андрич — дорандаи Мукофоти Нобел (1961).

Эзоҳ
----

1. 1 2 3 4 5  *Roux P. d.* Nouveau Dictionnaire des œuvres de tous les temps et tous les pays (фр.) — 2 — Éditions Robert Laffont, 1994. — Vol. 1. — P. 98. — ISBN 978-2-221-06888-5
2. 1 2  *Bibliothèque nationale de France* идентификатор BNF (фр.): платформаи додаҳои боз — 2011.
3. ↑  Discogs (ингл.) — 2000.

Сарчашма
--------

* Андрич Иво // А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2021, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Вебгоҳҳои мавзӯъӣ | Discogs · Бонки Иттилоотии Интернетии Филмҳо |
| Фарҳангҳо ва донишномаҳо | Большая каталанская · Большая норвежская · Большая российская · Кругосвет · Britannica (онлайн) · Notable Names Database · Universalis |
| Таборшиносӣ ва некрополистика | Find a Grave |
| 

| Назорати муаллифӣ |
| --- |
| BAV: ADV10002127 · BIBSYS: 90111433 · BNC: a1080366x · BNE: XX1130104 · BNF: 118888296 · CiNii: DA00972487 · CONOR: 6687587 · EGAXA: vtls000788001 · GND: 118503014 · GTAA: 77475 · ICCU: CFIV041744 · ISNI: 0000 0001 2144 6464 · LCCN: n80038343 · LNB: 000109149 · NDL: 00431536 · NKC: jn19990000190 · NLA: 35744117 · NLG: 68075 · NLP: A11816752 · NSK: 000135643, 000355077, 000000846 · NTA: 070216193 · NUKAT: n93125331 · PTBNP: 4124 · LIBRIS: 35962 · SUDOC: 026686686 · VIAF: 97177322 · WorldCat VIAF: 97177322 |

 |
Машқи снайперҳо эскадрон (дастаи аскарони савора)-и 52-юм базаи бехатарии Шпангдал, Олмон
Парашютчии 82-юми парашютдори дивизияи амрикоӣ бо милтиқи М-14 дар Эл-Фалуҷа, Ироқ
Аскари маҷорӣ бо МСД дар омӯзиши COOPERATIVE OSPREY 96 дар базаи Lejeune, ИМА
**Мерган** ё **Снайпер** — аскари махсуси таълимгирифта (воҳиди муборизаи мустақил), дорандаи санъати нишонгири тирандоз ба камол расида, мушоҳидакор ва зиреҳпӯш аст; зарба ба нишон задан, ба таври қоида, аз аввали паррондан. Вазифаи снайпер — мағлуб кардани команда ва ҳайати алоқаманд, сирри душман, несту нобуд кардани пайдоиши лозима, ҳаракаткунии нишони алоҳидаи кушода ё зиреҳпӯш (снайперҳои душман, офитсер ва ғайра).

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* Пилюшин И. И. — «У стен Ленинграда»(рус.)
* Зарубин С. М. — «Трубка снайпера»(рус.), книга о снайпере Семене Номоконове.
Бойчечак
**Бойчечак (маросим)** - маросими анъанавии мавсимӣ, ки ҳангоми зоҳир шудани аввалин нишонаи баҳор, шукуфтани гули сияҳгӯш (гули зардак, гули қароқош, гули ҳасрат), бойчечак дар водии Ҳисор гузаронида мешавад.

Бойчечак (ё Гулгардонӣ) вобаста ба шароити географӣ ва обу ҳавои маҳал дар вақтҳои гуногун ба вуқӯъ меояд.

Дар ноҳияҳои Тоҷикистони шимолӣ - вилояти Суғд ва водии Ҳисор бо номи Бойчечак (Бойкандак) (ё Гулгардонӣ) машҳур аст. Дар ин маросим одатан сурудҳои халқӣ сароида мешаванд. Сурудҳои "Гули сияҳгӯш", "Баҳор омад", "Баҳори лолазор омад" ва ғ. баҳори сабзу хуррам, бедоршавии табиат, равнақи кори деҳқон, шодмонӣ ва умеду орзуи мардумро акс мекунанд. Сурудҳо бо оҳанги фораму дилкаши халқӣ сароида мешаванд.

Бойчечак (ё Гулгардонӣ) як навъ дилхушии бачагон буда, сурудҳои ин маросим дар мавридҳои дигар ҳам сароида мешаванд ва дар водии Ҳисор ин анъана маъруф аст.

Эзоҳ
----

1. ↑  Донишномаи Ҳисор. - Душанбе: "Ирфон", 2015, - с. 198

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Ин мақолаи нопурра аз таърих мебошад.Шумо метавонед бо пурра кардани ин ба Википедия кумак кунед.* |
**Башарият** (порсӣ:  بشریت ) — бани одам, авлоди башар; инсоният

**Инсоният** [انسانيت] — а 1. башарият, навъи инсон, мардум, одамон 2. мардумӣ, одамият, одамгарӣ, муносибати лоиқи инсонӣ бар ҳама чиз, хушрафтории хоси инсон; олами инсоният дунёе, ки инсонҳо дар он зиндагӣ доранд, дунёи маскун бо одамон … Фарҳанги тафсирии забони тоҷикӣ

**Инсонӣ** [انساني] — а 1. мансуб ба инсон; мардумӣ, одамият: қарзи инсонӣ 2. инсоният, башарият … Фарҳанги тафсирии забони тоҷикӣ

**Умумибашарӣ** [عمومي بشري] — барои умуми башарият хос; барои ҷомеаи инсоният ягона ва яксон, умумиинсонӣ: қонуни умумибашарӣ

Эзоҳ
----

1. ↑  Башарият
2. ↑  Инсоният
3. ↑  Инсонӣ
4. ↑  Умумибашарӣ

Пайвандҳо
---------

* Фарҳанги мукаммали забони тоҷикӣ Бойгонӣ шудааст 5 май 2016  сол.
* Башарият

|  |  |
| --- | --- |
|  | Феҳристи маъноҳои калима ё ибора бо пайвандҳо ба мақолаҳои дахлдор.Агар шумо ба инҷо аз матни мақолаи дигари Википедия равона шудед, лутфан, баргардед ва пайвандро дақиқ созед, то вай пайванди лозимаро нишон диҳад. |
**Богомолов Алексей Фёдорович** (20.5(2. 6.). 1913, деҳаи Ситское гуАлексей Богомолов Смоленск – 12.4.2009, Маскав) — олим-радиотехники шӯравӣ, доктори илмҳои техникӣ, академики АИ ИҶШС (1984), Қаҳрамони Меҳнати Сотсиалистӣ (1958), Арбоби хизматнишондодаи илм ва техникаи ҶШФСР.

Зиндагинома
-----------

Аз соли 1923 дар Маскав зиндагӣ карда, мактаби 7-сола (1927), сипас Институти якуми тарбияи кории Маскавро хатм намудааст (1929). Солҳои 1929–32 дар ташкилоти «Стройэлектро» васлгари электрикӣ, бригадир, электрики калон буд. Хатмкардаи Институти энергетикии Маскав (1938). Ширкаткунандаи ҶБВ (1941–45). Солҳои 1945–47 дар Институти энергетикии Маскав, 1947–54 дар Омӯзишгоҳи олии техникии Маскав кор кардааст. Солҳои 1954–89 сарконструктори (директори) Бюрои конструктории муттаҳидаи Институти энергетикии Маскав буд. Бо сарварии Алексей Богомолов таҷҳизоти радиотелеметрия ва ченкуниҳои масирӣ сохта шуданд, ки коркард ва озмоиши аввалин мушакҳои баллистикӣ, мушакҳои байниқитъавӣ, нахустин радифони маснӯи Замин ва ба роҳ мондани таҷрибаҳои илмиро дар кайҳон таъмин намуданд. Алексей Богомолов дар озмоиши мушаки баллистикии байниқитъавии Р-16 ширкат кардааст. Ӯ мутахассиси соҳаи коркарди ҷомеи радиоастрономӣ ва радиофизикӣ ва таҳқиқоти муҳим дар кайҳон мебошад. Алексей Богомолов сарконструктори системаҳои радиотехникӣ буд ва таҳти сарварии ӯ радиотелескопҳои бузург барои қабули намоишҳои телевизионӣ ба воситаи радифҳои маснӯи Замин («Молния») дар системаи «Орбита» коркард ва сохта шудаанд. Дар коркард ва сохтани комплексҳои кайҳонии «Венера-15» ва «Венера-16» саҳми калон дорад.

Ҷоизаҳо
-------

Дорандаи Мукофоти ленинӣ (1966) ва Мукофоти давлатии ИҶШС (1978, 1986). Бо 3 ордени Ленин (1955, 1958, 1961), орденҳои Револютсияи Октябр, Байрақи Сурхи Меҳнат, «Ситораи Сурх» ва медалҳо сарфароз гардидааст. Барои корҳо оид ба сохтани системаҳои радиотехникии беҳамто дар соҳаи алоқа ва телевизион, техникаи кайҳонӣ ва радиоастрономия бо медали тилои ба номи А. С. Попов сарфароз гардидааст.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* Богомолов Алексей Фёдорович / Н. Салимов // Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Вебгоҳҳои мавзӯъӣ | Герои страны |
| Фарҳангҳо ва донишномаҳо | Большая российская |
| Назорати муаллифӣ | GND: 138153922 · ISNI: 0000 0000 7882 633X · LCCN: n85040763 · NKC: hka2011655988 · VIAF: 21104228 · WorldCat VIAF: 21104228 |
**Роҳи автомобилгарди Душанбе - Турсунзода - сарҳади Узбекистон** - роҳи автомобилгарди байни Душанбе ва Тошканд мебошад, ки ба роҳхати М34 (Роҳи автомобилгард) дохил мешавад.

Роҳи автомобилгард
Расми саршавии таҷдиду тармими лоиҳаи инвеститисонии роҳи автомобилгарди Душанбе-Турсунзода - сарҳади Узбекистон 7 ноябри соли 2011 баргузор шуда буд.

Тавсиф
------

Масофаи роҳи автомобилгарди Душанбе - Турсунзода - сарҳади Узбекистон 57 километрро дар бар мегирад.. Аз руи лоиҳа сохтмону таъмири 10 пул дар назар аст ва инчунин таъмири роҳҳои автомобилгарди ноҳияҳои Рӯдаки, Ҳисор и Шаҳринав низ гузаронида мешавад.. Таъмиру сохтмонро ширкати хитоии «Чайна роуд» амали кардааст. Ба таҷдиду тармими роҳ $131,3 млн. аз ҷумла $120 млн. – гранти Бонки Осиёии рушд ва $11,3 млн. – ҳиссаи Ҳукумати Тоҷикистон маблаг ҷудо карда шудааст.. Даври аввали таҷдиду тармими роҳи автомобилгарди Душанбе - Турсунзода - сарҳади Узбекистон (57 километр) декабри соли 2014 ба итмом расид.

Давраи дуюми лоиҳа
------------------

Даври дуюми сохтмони роҳи автомобилгарди Душанбе - Турсунзода - сарҳади Узбекистон дар дохили шаҳри Душанбе (4,6 километр) соли 2015 сар шудааст.
Барои таҷдиду тармими роҳ $70 млн. $35 млн. – кредити ЕБРР ва $35 млн. – ҳиссаи Ҳукумати Тоҷикистон маблаг ҷудо карда шудааст.

Манобеъ
-------

1. ↑  Проект реконструкции дороги Душанбе-Турсунзаде-граница Узбекистана выполнен на 60% ИА REGNUM
2. ↑  Проект реконструкции дороги Душанбе-Турсунзаде-граница Узбекистана выполнен на 60%. 12 январи 2015 санҷида шуд. Баргирифта аз сарчашмаи аввал 3 январи 2015.
3. ↑  Душанбе - Турсунзаде - Пахтаабад/ariana.su. 12 январи 2015 санҷида шуд. Баргирифта аз сарчашмаи аввал 3 январи 2015.
4. ↑  Реконструкция автодороги Душанбе-Турсунзаде-граница с Узбекистаном завершена. 12 январи 2015 санҷида шуд. Баргирифта аз сарчашмаи аввал 3 январи 2015.
**Импровизатсия** (фр. improvisation, итол. *improvvisazione*, аз лот. improvisus — ғайричашмдошт, ногаҳон) — бадоҳатан эҷод намудани ягон шакли асари бадеӣ. Импровизатсия бештар ба санъати шеъргӯӣ, мусиқӣ, рақс ва театр мансуб аст. Импровизатсия маҳсули истеъдод ва маҳорати шахс буда, ҳамчун шакли тафаккури бадеӣ дар ҷараёни кори эҷодӣ тавлид мегардад.

Пайдоиш
-------

Пайдоиши импровизатсия дар санъати касбӣ аз эҷодиёти шифоҳии мардум маншаъ мегирад. Аз қадим дар байни тамоми халқҳои ҷаҳон бадеҳагуён машҳур буданд (аэдҳои Юнони Қадим, шпилманҳои Аврупои Ғарбӣ, ровиёни рус, кабзарҳои украин, оқинҳои қазоқу манассароёни қирғиз ва гӯрғулисароёну аксиягӯйҳо, шуъбадабозону лӯхтакбозони тоҷик).

Импровизатсия дар мусиқӣ ва шеър
--------------------------------

Дар санъати касбӣ импровизатсия асосан дар мусиқӣ ва шеър ба назар мерасад. Қариб ҳамаи шоирони машҳури олам бадоҳатан шеър гуфтаанд. Импровизатсияи мусиқии касбӣ бо таъсири импровизатсияи мардумӣ ташаккул ёфта, хусусияти онро дар худ таҷассум сохтааст. Шаклҳои импровизатсия дар Аврупо нахуст бо мусиқии динӣ алоқаманд буд. Импровизатсия дар асрҳои 16–18 дар песаҳои созӣ ва овозӣ (опера) роҳ ёфт, аммо тадриҷан асарҳои мусиқӣ мураккаб гардида, шаклу тарзҳои иҷрои онҳо низ мушкил шуданд. Ин ҳолат сабаби сабти дақиқи нотавии асарҳои мусиқӣ гардид, ки ин тағйирот доираи бадоҳатан эҷоду иҷро намуданро танг намуд. Бо вуҷуди ин, импровизатсия дар эҷодиёти оҳангсозону мутрибони маъруф: Л. Бетховен, И. Паганини, Ф. Лист, Ф. Шопен ва дигарон ҷой дошт ва дар ин давра ҳатто як силсила жанрҳои мусиқӣ, ки бо импровизатсия алоқамандӣ доштанд, номи импровизатсияро гирифтанд: «Экспромт», «Фантазия», «Прелюдия» ва ғайра. Импровизатсия дар кишварҳои Шарқ ба рақсҳои касбӣ низ ворид шудааст. Дар санъати театрӣ импровизатсия хосси ҳунарпешаҳои соҳибистеъдодест, ки ҳангоми намоиш бе тайёрии пешакӣ мувофиқи мазмуни сенария, аз рӯи тақозои ҳолати воқеа моҳирона эҷод менамоянд. Импровизатсия дар мусиқии тоҷик чун қисми таркибии мусиқии шифоҳӣ (эпоси қаҳрамонии «Гӯрғӯлӣ», сурудҳои мавсимию маросимӣ, ҷашнӣ ва ғайра) маъмул аст. Импровизатсия бештар дар суруду рақсҳои ошиқона, ҷашнӣ ва маросимӣ зоҳир мегардад.

Ниаред
------

* Бадеҳа

Адабиёт
-------

* Музыкальная энциклопедия. Т. 2. М. 1974;
* Мальцев С. М. О психологии музыкальной импровизации. М. 1991.
* *McGee T.J.* Improvisation in the arts of the Middle Ages and Renaissance. Kalamazoo, Mich.: Medieval Institute Publications, Western Michigan University, 2003.
**Синамои Бенгалистони Ғарбӣ** (банголӣ: টলিউড — Толливуд). Маънои "Толливуд" (баъдтар истилоҳи Толливуд (Telugu టాలీవుడ్) ба маънои *Синамои телугу* омадааст) соли 1932 аз ҳамроҳшавии номҳои маркази саноати синамои Амрико дар Ҳолливуд ва минтақаи Толлингунаи Калкутта, ки аксар студияҳои Бенгалистони Ғарбӣ ҷойгир буданд, пайдо шуд. Бо назардошти монандии садои калимаҳои "Толли" ва "Голли", истилоҳи "Толливуд" дар фарҳанги Ҳиндустон ба таври комил дар муомилот қарор гирифт, алахусус пас аз он ки онро маҷаллаи ҷавонони Junior Statesman фаъолона истифода бурд. Ин барои номгузории марказҳои нави синамо дар дигар минтақаҳои Ҳиндустон як намуна гузошт.

Синамои Бенгалистони Ғарбиро коргардонҳои машҳур, аз қабили Сатяҷит Рай, Ритвик Гҳатак ва Мринал Сен муаррифӣ мекунанд, ки филмҳои параллелии онҳо мунтазам ба ҷашнвораҳои байналмилалӣ ворид шуда, ҷоизаҳои муътабар гирифтаанд.
**Герай** — яке аз нахустин намояндаи сулолаи Кушониён, ки барои муттаҳидсозии қабилаҳои кушонӣ ва бунёди давлаташон дар Бохтар саҳм гузошт.

Ба андешаи таърихнигорони маъруф Б. Ғафуров, Е. А. Давидович, Б. Я. Ставиский, Г. А. Пугаченкова ба маснади ҳукуматдорӣ нишастани Г. тахминан ба асри 1 то м. ва ибтидои асри 1 м рост меояд. Дар фасли 118-и солномаи «Хоу-ханшу» («Таърихи хонадони сағири Хан») омадааст, ки юеҷиҳо мамлакатро ба панҷ ябғу тақсим карданд ва баъди сад сол ябғуи Гуйшуан — (Кушони)-ҳо Киосзюкю (Куҷула Кадфиз) чор мулкро тасхир намуд ва худро подшоҳи Гуйшуан (Кушон) хонд. Г. эҳтимол аз рӯи насаб падар ё бобои Куҷула Кадфиз буда, нахустин тангаҳои аҳди Кушониёнро зарб задааст. Дар ин тангаҳо тасвири аз миён болои Г. бо пешонабанди подшоҳӣ (диадема), мӯи сари дарозу мавҷдор андаруни доира сабт шудааст. Дар пушти сари Г. илоҳаи зафар — Ника дар парвоз аст. Дар атрофи танга бо забон ва хатти юнонӣ ибораи чор калимадор — якум «ҳоким» («тиран»), дуввум «Герай», севвум «кушон» ва чорум «санаб» омадааст, ки ба ақидаи Е. А. Давидович бояд чунин хонда шавад: «Ҳоким Герай кушони санаб». Ин тангаҳо аз рӯи услуби сикказанӣ ба тангаҳои Евкратид — подшоҳи Юнону Бохтар шабоҳат доранд. Чор тангаи нуқрагини Г.-ро бостоншинос Б. А. Литвинский аз димнаҳои Теппаи Шоҳ, як тангаро аз димнаи Кайқубодшоҳи Тоҷикистон ва як тангаро аз харобаҳои Тирмиз пайдо кардааст. Дар маҷмӯъ 36 сиккаи нуқрагину мисини Г. аз ҳудудҳои ҷануби Тоҷикистони, водии Сурхондарёи Ӯзбекистон, шимоли Афғонистон, Покистон ёфт шудаанд. Ба қавли сиккашинос А. Н. Зограф, тангаҳои Г. дар Бохтари Шимолӣ зарб зада шудаанд. Г. А. Пугаченкова ҳангоми ҳафриёти Холчаён ороишоти арақаи баландиаш 2 м-ро дарёфт намуд, ки дар он шоҳу намояндагони сулолаи Кушониён муҷассам шуда, симои яке аз онҳо ба тасвири тангаи Г. шабоҳат дорад. Дар асоси ин бозёфтҳо Г. А. Пугаченкова ҳудуди миёнаоби Сурхондарёро қаламрави Г. мешуморад, ки димнаи Холчаён қароргоҳи шоҳ будааст.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Пугаченкова Г. А. Скульптура Халчаяна. М. 1971;
* Ставиский Б. Я. Кушанская Бактрия. Проблемы истории и культуры. М. 1977;
* Ғафуров Б. Тоҷикон. Таърихи қадимтарин, қадим ва асри миёна. Китоби 1. Д. 1996;
* Эмомалӣ Раҳмон. Тоҷикон дар оинаи таърих. Аз Ориён то Сомониён. Китоби 2. Д. 2009.

Сарчашма
--------

* Герай / Б. Абдураҳмонов // Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.
**Язид ибни Сарвони Қайсӣ** (ар. يزيد بن ثروان القيسي‎), мулаққаб ба **Зулвадаъот** (ар. ذوالودعات‎) ва маъруф ба **Ҳабаннақа** (ар. هبنقة‎) — шоири маҷнун ё маҷзубе аз қабилаи Қайс ибни Саълаба, ки дар байни арабҳо дар ҳамоқат машҳур гашта буд.

Зулвадаъот шаддае аз пӯсти садафҳои дарёӣ, сафолпораҳо ва устухонпораҳоро бар гардани худ меовехт ва чун аз вай сабаби ин амалро мепурсиданд, мегуфт: «То худамро гум накунам ва дар миёни дигарон бишиносам». Шабе бародараш он шаддаро аз гардани ӯ боз кард ва бар гардани худ овехт, вақте субҳ шуд ва Зулвадаъот шаддаро бар гардани бародараш дид, гуфт: «Бародарам, ҳоло ту ман ҳастӣ, ки шадда бар гарданат аст, пас ман кӣ бошам?». Аз сабаби он ки садафро ба арабӣ «вадаот» меноманд, ӯро ба Зулвадаъот — «соҳибсадаф» мулаққаб карданд. Ибни Халликон дар ҳамоқати Зулвадаъот оварда, ки шутуре аз шутуронаш рамид ва гум шуд. Фармуд: «Касе онро бароям пайдо кунад, ба вай ду шутур подош диҳам». Гуфтанд: «Дар ивази як шутур ду шутур диҳӣ!?» Гуфт: «Шумо ҳанӯз ҳаловати ҷустан ва шодии ёфтанро дарнаёфтаед». Пас бо ин кораш ба ҳамоқат шуҳрат ёфт. Аҳли қабила шутурони худро ба Зулвадаъот барои нигаҳбонӣ медоданд. Зулвадаъот ба шутурони фарбеҳ бештар диққат медод ва ба шутурони лоғар таваҷҷуҳ намекард. Гуфтанд: «Охир инҳо ба нигоҳубин сазовортар ҳастанд!» Гуфт: «Ман ҳам ба он шутуроне, ки Худо иноят карда, арҷ мегузорам ва ба онҳое, ки Худо хорашон сохта, арзише қоил нестам».

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Зулвадаъот / А. Боқизода // Замин — Илля. — Д. : СИЭМТ, 2017. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 7). — ISBN 978-99947-33-89-9.
**Виктор Станиславович Виткович** (Шаблони холии {{ВД-Дебоча}} ) — филмноманависи шӯравӣ.

Зиндагинома
-----------

Хатмкардаи факултаи иҷтимоии Донишгоҳи давлатии Озарбойҷон (1928). Фаъолияти эҷодиаш соли 1926 оғоз ёфтааст. Виктор Виткович муаллифи бисёр филмҳои бадеӣ ва мултипликатсионист. Дар эҷодиёти ӯ мавзӯи Шарқ мавқеи калон дорад. Виктор Виткович бештар дар асоси ривояту достонҳо, қиссаву афсонаҳои шарқӣ асарҳо офарида, рӯйи экран овардааст.

Филмномаҳо
----------

Аз рӯйи филмномаҳои Виктор Виткович филмҳои машҳури «Насриддин дар Бухорро» («Узбекфилм», 1943, бо ҳамкории Л. Соловёв), «Саргузаштҳои Насриддин» (1946), «Шоҳсанам ва Ғариб» («Туркманфилм», 1963, бо ҳамкории К. Бӯрунов, таҳияи коргадони тоҷик Тоҳир Собиров), филмҳои «Чароғи сеҳрноки Аловиддин» (1966, бо ҳамкории Г. Ягдфелд, киностудияи ба номи Горкий, мазмун аз «Ҳазору як шаб»), «Мазаи ҳалво» (1975, киностудияи ба номи Горкий, афсонаи мусиқӣ аз даврони бачагии Хоҷа Насриддин) ва ғ. таҳия шудаанд. Дар иншои филмномаи «Абуалӣ ибни Сино» (1936) Виктор Виткович ҳаммуаллифи Сотим Улуғзода буд. Ӯ аз рӯйи достони Бедил «Комде ва Мадан» «Достони ду дил» (1967) ном сенария навишт, ки онро дар киностудияи «Узбекфилм» коргардон К. Ёрматов таҳия кардааст. Инчунин бо ҳамкории Сотим Улуғзода драмаи «Асрори Абуалӣ Сино»-ро навиштааст, ки он дар саҳнаи Театри давлатии ҷавонони Тоҷикистон ба номи М. Воҳидов (1980, таҳияи Ш. Қиёмов) ва Театри давлатии драмаи русии ба номи В. Маяковский (1980, таҳияи Ф. Тошмуҳаммадов) бо номи «Ҷавонии Сино» ва «Табиби бузург» гузошта шудааст. Виктор Виткович муаллифи чандин сенарияи филмҳо ва пйесаҳо барои бачагон, асарҳои публитсистӣ дар бораи ҷумҳуриҳои Осиёи Миёна ва ғ. мебошад.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Виткович Виктор Станиславович / А. Аҳроров // Боз — Вичкут. — Д. : СИЭМТ, 2014. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 3). — ISBN 978-99947-33-46-0.
**Калисои православӣ**, ё **калисои ортодоксии шарқӣ** (русӣ: православие) — яке аз равияҳои қадимтарин дар дини масеҳӣ, ки дар Византия ташаккул ёфтааст. Аз рӯи миқдори пайравон (300 млн нафар) пас аз католисизм (1,25 млрд.) ва протестантизм (800 млн. нафар) дар ҷои 3-юм меистад. Дар Аврупои Шарқӣ, аз ҷумла Русия маъмул аст.

Эзоҳ
----



|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Фарҳангҳо ва донишномаҳо | Большая каталанская · Большая российская · Брокгауза и Ефрона · Краткая еврейская · Донишномаи Ларусс · Малый Брокгауза и Ефрона · Universalis · Швейцарский исторический · Гранат |
| Назорати муаллифӣ | NKC: ph115880 |
**Рӯзи байналхалқии ҳифзи ёдгориҳо ва ҷойҳои таърихӣ** англ. International Day For Monuments and Sites- 18 апрел ҷашн гирифта мешавад. Ин сана аз ҷониби Маҷмааи Шӯрои байналмилалӣ оид ба ҳифзи ёдгориҳо ва ҷойҳои тамошобоби таърихӣ (ИКОМОС) назди ЮНЕСКО соли 1983, бо мақсади ҷалби ҷомеаи башар барои ҳифзи мероси умумибашарии фарҳангӣ муайян карда шудааст. Бори нахуст "Рӯзи байналхалқии ҳифзи ёдгориҳо ва ҷойҳои таърихӣ" 18 апрели соли 1984 дар мамолики дунё таҷлил гирифта шудааст.

Дар "Рӯзи байналхалқии ҳифзи ёдгориҳо ва ҷойҳои таърихӣ" дар давлатҳои ботамаддун конфронсҳо ва чорабиниҳои ҷамъияти доир ба мавзӯи ҳифзи ёдгориҳои таърихию фарҳангӣ ва ҷойҳои таърихӣ баргузор гардида, осорхонаҳо дарҳои хешро ройгон ба ҳамаи хоҳишмандон боз мекунанд.

Нигаред низ
-----------

* Ёдгориҳои таъриху фарҳанг

Манобеъ
-------

* Международный день памятников и исторических мест
* International Day for Monuments and Sites 2008 на сайте ICOMOS
**Фарҳанги Шарқ** — мафҳум ва муаррифии оммавии этнографӣ ва фарҳангӣ (дар адабиётшиносӣ, санъатшиносӣ ва дигар соҳаҳо) мебошад, ки як қатор хусусиятҳои хосро, ки онро бо ҷанбаи иҷтимоию этно-фарҳангии мансуб ба як қисмати муайяни ҷаҳон (макроминтақа), ки ин навъи азми қавиро дар назар дорад. Аммо, тавре ки маълум аст, зуҳуроти фарҳанги мутааллиқ ба тамоми минтақаи васеи Африқои Шимолӣ, алахусус ба Мағриб шарқшиносӣ номида мешавад.

Вай фарҳанги шарқшиносиро, ки онро шарқшиносӣ низ меноманд, меомӯзад, аммо охирин бо анъанаҳо бештар бо равияҳо, сабкҳо ва дигар хусусиятҳои меъморӣ, мусиқӣ ва санъат — шарқшиносӣ ҳамчун як фанни санъат алоқаманд аст.

Эзоҳ
----

Пайвандҳо
---------
**Бозори қувваи корӣ** — қисми ҷудоноипазири иқтисоди бозорӣ.

Бозори қувваи корӣ тарзи ҷамъиятию иқтисодии ҳаракати захираҳои меҳнатӣ ва роҳи ба системаи иқтисодӣ ворид сохтани нерӯи корист. Дар шароити иқтисоди бозорӣ нерӯи корӣ мол буда, баҳо ва арзиш дорад. Бозори қувваи корӣ аз рӯйи системаи муносибат байни харидор (корфармо), фурӯшанда (молики қувваи корӣ) ва зерсохтор (инфраструктура) тавсиф меёбад. Субъектҳои асосии бозори қувваи корӣ коргари кироя ва корфармо буда, онро даллолон пурра мегардонанд.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Бозори қувваи корӣ // Боз — Вичкут. — Д. : СИЭМТ, 2014. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 3). — ISBN 978-99947-33-46-0.
**Шавкат Халилов** - (тав. 26 октябри 1956, шаҳри Душанбе), коргардон (режисёр), фарзанди Муҳаммад Халилов.Ҳунарманди хизматнишондодаи Тоҷикистон (1990).

Зиндагинома
-----------

ДДСТ ба номи М.Турсунзода (1978), Инстиути давлатии театр. мус. ва кинемат. Ленинградро хатм кардааст (1985). Коргардон (режисёр)-и ТДАДТ ба номи А.Лоҳутӣ (1984-1985), Коргардон (режисёр)-и Театри давлатии мусиқӣ - мазҳакавии ба номи А. Муҳаммадҷонови ш. Қӯрғонтеппа (1985-1989), Коргардон (режисёр)-и Театри давлатии мусиқӣ-мазҳакавии ба номи К. Хуҷандӣ (1989-1995), саркоргардон (режисёр)-и Театри мазҳакаи мусиқии Самарқанд ба номи Ҳамид Олимҷон (1995-1997), коргардон (режисёр)-и Театри лӯхтаки ш.Душанбе (1998-2002), Театри давлатии ҷавонон ба номи М. Воҳидов (аз с.2002).

Эҷодиёт
-------

Дар театрҳои номбурда намоишномаҳои зиёдеро рӯи саҳна овардааст: 

* "Лайлатулқадр" –и Ю.Акбаров (1984),
* "Авлиё ва осӣ"-и А.Варфоломеев (1985),
* "Моҷарои обфурӯш"-и Мастон Шералӣ ва Шодон Ҳаниф (1985),
* "Тӯйи бедомод"-и Ҷумъа Қуддус (1986),
* "Фарёди ишқ"-и Ғанӣ Абдулло (1988),
* "Хизматгори ду хоҷа"-и К.Голдони (1988),
* "Остона", "Муноҷот"-и А.Дударев (1988, 1990),
* "Қиссаи ошиқон"-и Султон Сафар (1990),
* "Бегоҳии шанбе"-и У.Бойҷиев (2003).
* 

Дар Самарқанд асарҳои Б.Исломов "Самарқанднома" ва намоишномаеро ба муносибати 125-солагии М.Беҳбудӣ ба саҳна гузоштааст. Дар фест. байналмилалии театрӣ (Тбилиси, Иваново-Франковск, Кипр, (1987-89), иштир. намуда соҳиби мукофоту дипломҳо гаштааст.

С.2000 дар маркази продюсерии "КЕНТ" (Қаз.) нахустин рок-опера ва балети қазоқӣ "Такир"-ро манзури тамошобинон кардааст.

Пайвандҳо
---------

Эзоҳ
----

1. ↑  Аслҳо ва наслҳо. - Душанбе,2013, с.134.
**Фердина́нд Петро́вич Вра́нгел** (*Фёдор Петрович Врангел*; олмонӣ: *Ferdinand Friedrich Georg Ludwig von Wrangell*; Фердинанд Фридрих Георг Людвиг фон Врангел; 29 декабри 1796 [9 январи 1797], Псков — 25 майи [6 июни] 1870, Дерпт) — баҳрнаварди рус, адмирал, узви фахрии АИ Петербург (1855). Яке аз асосгузорони Ҷамъияти ҷуғрофиёии рус (1845).

Зиндагинома
-----------

Корпуси баҳриро хатм кардааст (1815). Солҳои 1817-19 дар сайёҳати гирдиҷаҳонии В. М. Головин (дар киштии «Камчатка») иштирок дошт. Солҳои 1820 −24 барои таҳқиқи заминҳои Шимол ба отряди экспедитсионии Колима сардорӣ кард. Экспедитсия доир ба яхҳо, геомагнетизм ва иқлим таҳқиқоти пурарзиш анҷом дода, дар бораи сарватҳои табиӣ ва сокинони ин маҳалҳо маълумот гирд овард. Солҳои 1825-27 сардори экспедитсияи гирдиҷаҳонии рус дар киштии «Кроткий», 1825 −35 сарҳокими муҳоҷирони рус дар Амрико, 1840-49 директори ширкати Руссияю Амрико, 1854-55 директори Департаменти ҷуғрофиё, 1855-57 сардори Вазорати баҳрӣ. Аз соли 1857 узви Шӯрои давлатӣ. Муаллифи китоби «Саёҳати соҳилҳои шимолии Сибир ва баҳри Яхбаста» ва якчанд асар дар бораи халқҳои шимолу ғарби Амрико. Ҷазираи Врангел дар Зеландияи Нав, халиҷ ва димоға дар ҷазираҳои Алеут, димоға дар баҳри Охота ба номи Врангел гузошта шудаанд.

Осор
----

* Путешествие по северным берегам Сибирии и по Ледовитому морю. СПб, 18 (1).

Эзоҳ
----

1. 1 2  Врангель Фердинанд Петрович // Большая советская энциклопедия (рус.): [в 30 т.] / под ред. А. М. Прохоров — 3-е изд. — М.: Советская энциклопедия, 1969.
2. ↑

Адабиёт
-------

* Новая российская энциклопедия. Т. IV (1). М. 2007.

Сарчашма
--------

* Врангел Фердинанд Петрович // Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.
|  |
| --- |
| Унсури Викидода мавҷуд нест |

**Зузанаби Шумейкер — Леви 9** (D/1993 F2) — зузанаби кӯтоҳдавр, ягона ҷирми осмоние, ки порашавӣ ва афтидани онро ба сатҳи сайёраи Муштарӣ (16-22 июли 1994) мунаҷҷимон бори аввал (то соли 2009) сабт намуда, чун нахустин ҳодисаи ба ҳам бархӯрдани ду ҷирми осмонӣ дар Манзумаи офтобӣ мушоҳада кардаанд. З. Ш-Л.-ро бори аввал (24 марти соли 1993) зану шавҳар Каролин ва Юҷин Шумейкерҳо ва Дэвид Леви дар расадхонаи Маунт Паломар кашф намуданд, ки аз 20 силсилазузанаби дар гирди Муштарӣ бо даварони 2 сол ҳаракаткунанда иборат буд. З. Ш-Л. даҳҳо сол дар атрофи Муштарӣ чарх зада, соли 1992 аз таъсири маддии сайёра ба 21 пораи қутрашон то 2 км тақсим шуд, ки ба масофаи 200 ҳазор км тӯл кашида буданд. Таъсири ғалаёни Муштарӣ мадори ҳаракати онҳоро тағйир дод. Онҳо соли 1994 дар давоми якчанд шабонарӯз ба сатҳи сайёра бархӯрдаанд. Баъди ин ҳодиса дар атмосфераи Муштарӣ таркишҳо ва абрҳои тира чандин моҳ мушоҳида гардиданд.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Зузанаби Шумейкер-Леви / А. Раҳмонов // Замин — Илля. — Д. : СИЭМТ, 2017. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 7). — ISBN 978-99947-33-89-9.
**Шерак** — мардест аз қабилаи сакоиҳои тиграхуд, шуғлаш саис. Ӯ дар набарди озодихоҳии сакоиҳо зидди забткории давлати форси Ҳахоманишиён қаҳрамонӣ нишон додааст.

Қаҳрамонии Шерак
----------------

Шоҳи Ҳахоманишиён Дорои I дар соли саввуми салтанати худ (соли 519/518 пеш аз милод) махсус ба муқобили сакоиҳои тиграхуд лашкар кашид (навиштаҷоти Бесутун,V, 20-23). Дар муҳориба сакоиҳо шикаст хӯрданд. Қисме аз онҳо асир афтод. Дар миёни асирон пешвои сакоиҳо пешвои дигар таъйин намуд.

Муаллифи Юнони Қадим Полиен дар асоси ривоятҳои то ба ӯ расидаи сакоӣ роҷеъ ба як лавҳаи муборизаи диловаронаи сакоиҳо чунин нақл мекунад: Дорои I бо қӯшуни сершуморе ба муқобили онҳо равона шуд. Замоне ба ӯрдугоҳи ӯ саиси сакоӣ Шерак омад. Аъзои баданаш маъюб, рӯяш аз ҷароҳат баднамо, гӯшу биниаш бурида буд. Шерак арз кард, ки ҳамқавмонаш ҳамин тариқа ҷазояш доданд ва, инак ӯ қӯшуни форсҳоро бо пайраҳаҳои фақат ба худаш маълум якбора ба ақибгоҳи сакоиҳо мерасонад. Пас аз ҳафт рӯзи моҳи пурмашаққат аскарони форс ба биёбони хушку холи баромада монданд. Онҳоро хавфи ҳалокат таҳдид мекард. Форсҳо фиреб хӯрдани худро фаҳмиданд. Шерак, дар ҳолате, ки душман ба сараш теғ мекашид, бо ифтихор ҷавоб дод: 

> «Ман ғалабаро ба даст овардам, зеро барои аз сари ҳамватанони худам — сакоиҳо дур кардани фалокат форсҳоро аз гушнагиву ташнагӣ ба ҳалокат супурдам».— Бобоҷон Ғафуров.Тоҷикон.Китоби I-II. - Душанбе, Ирфон, 2008, с. 83
> 
> 

 Форсҳо сари саисро аз тан ҷудо карданд. Ин сафари ҷангии Дорои I, чи навъе ки аз гуфтаҳои Полиен бармеояд, бемуваффақият анҷом ёфт.

Нигаред
-------

* Давлати Ҳахоманишиҳо
* Ҳахоманишиён

Эзоҳ
----

1. ↑  Бобоҷон Ғафуров. Тоҷикон. Китоби I—II. — Душанбе, Ирфон, 2008, с. 83
**Винт** (лаҳистонӣ qwint, аз олм. gewinde — буриш, рахпеч), ҷузъи мошин ё механизм: 1) В.-и пайвандӣ (насбӣ) ҷузъи устувонашакл буда, сарак (маъмулан, дар мобайнаш ҷӯяк ё ҷӯякҳои салибшакл, шаклашон гуногун) ва рахпеч дорад; 2) В.-и гаштдор — ҷузъи пешбар дар таҳвили винтӣ; 3) В.-и паррадор, наварди парраҳояш винтӣ, ки бо газ ва моеи (масалан, дар муҳаррики бодӣ) ҳаракаткунандаи қувваи кашишро бавуҷудоваранда (В.-и ҳавоӣ дар тайёра, В.-и киштиронӣ дар киштиҳо) ҳаракатро ба вуҷуд меорад ва барои омехта кардан ва ё интиқол додани газҳо, моеъҳо, маводди ғализ, пошхӯранда ва ғурӯша истифода мешавад (масалан, дар вентилятор, насос, омехтагарак ва ғ.). В. аз мехи печдор бо он фарқ мекунад, ки он нӯги тез (махрутшакл) надорад ва ҳангоми тоб додан рахпеч ба вуҷуд намеорад. Механизми винтӣ дар Юнони Қадим маълум буд. Истифодаи васеи В. солҳои 1760-70 дар истеҳсоли мошинҳо маъмул гардид.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Винт / А.Ҷӯраев // Боз — Вичкут. — Д. : СИЭМТ, 2014. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 3). — ISBN 978-99947-33-46-0.
**Кристина Пронженко** (тав. 10 декабри 1988, ноҳияи Мастчоҳ, вилояти Суғд) — сабукварз, варзишгари тоҷик. Устоди варзиши дараҷаи байналмилӣ.

Зиндагинома
-----------

Кристина Пронженко 10 декабри соли 1988 дар ноҳияи Мастчоҳи вилояти Суғд таваллуд шудааст. Хатмкардаи факултаи тарбияи ҷисмонии Донишгоҳи давлатии Хуҷанд (2012) аст.

Мураббиаш падараш Леонид Николаевич Пронженко мебошад. Аз соли 2000-юм ба варзиши сабук машғул аст.

Кристина Пронженко дар мактаби варзишии кӯдакону наврасони ноҳияи Мастчоҳ ба ҳайси мураббии варзиши сабук, инчунин дар Донишгоҳи давлатии Хуҷанд омӯзгори фанни тарбияи ҷисмонӣ мебошад.

Ширкат дар мусобиқаҳо
---------------------

Қаҳрамони бисёркаратаи Тоҷикистон, ғолиби бисёркаратаи мусобиқоти байналмилалӣ дар Бишкеки Қирғизистон ва Алматии Қазоқистон аст.

Ширкаткунандаи чемпионати ҷаҳон дар Пекин (2015), Бозиҳои XVII осиёӣ дар Инчони Кореяи Ҷанубӣ (2014), чемпионати Осиё дар Пунаи Ҳиндустон (2013) ва Ухани Чин (2015), чемпионати Осиё дар иншооти сарпӯшида дар Доҳа (Қатар, 2016) мебошад.

Рекордсмени Тоҷикистон дар иншооти сарпӯшида дар Доҳа (Қатар, 2016) оид ба панҷҳарба – 3435 имтиёз.

Моҳи июни соли 2016-ум дар мусобиқоти байналмилалӣ дар Бишкек дар давидан ба масофаи 400 метр рекорди Тоҷикистонро нав кардааст – 56,34 сония.

Рекорди инфиродиаш дар давидан ба масофаи 200 метр 25,19 сония (Алматии Қазоқистон, 2015) мебошад.

### Ширкат дар Олимпиадаи Рио-2016

Ба Тоҷикистон дар риштаи варзиши сабук як квота ҷудо шуда буд. Федератсияи варзиши сабуки Тоҷикистон Кристина Пронженкоро дар давидан ба масофаи 200 метр миёни занон, ки натиҷааш дар байни варзишгарони кишвар беҳтарин аст, барои ширкат дар Олимпиадаи Рио-2016 пешниҳод намуд. Федератсияи байналмилалии варзиши сабук (IAAF) ин пешниҳоди Федератсияи варзиши сабуки Тоҷикистонро пазируфт.

Эзоҳ
----

1. ↑
2. ↑  Kristina PRONZHENKO - Olympic | Tajikistan(англ.), *International Olympic Committee* (24 June 2017). Бойгонӣ шудааст 25 ноябри 2016  сол. Проверено 7 июли 2017.
3. ↑  Дар Олимпиадаи Рио-2016 Тоҷикистонро кӣ намояндагӣ мекунад? (АКС) » Озодагон(тоҷ.).  ozodagon.com. 7 июли 2017 санҷида шуд. Баргирифта аз сарчашмаи аввал 5 сентябри 2017.

Сарчашма
--------
**Биандешеду сарватманд шавед (**англ. Think and Grow Rich*) —* китоби нависанда, рӯзноманигор ва равоншиноси амрикоӣ Наполеон Ҳилл мебошад. Китоб бори аввал соли 1937 нашр шудааст. Дар ҳоле ки сарлавҳа маънои онро дорад, ки ин китоб танҳо дар бораи чӣ гуна сарватманд шудан аст, муаллиф возеҳ мегӯяд, ки фалсафаи дар он овардашуда метавонад барои муваффақ шудан ба одамон дар ҳама соҳаҳо истифода шудааст. Зиёда аз 15 миллион нусха китоб фурӯхта шудааст *.* То замони марги Ҳилл дар соли 1970, китоб 20 миллион нусха фурӯхта шуд

Мундариҷа
---------

  

13 «қадам»-и дар китоб овардашуда инҳоянд:

1. Хоҳиш ё ҳадаф
2. Имон
3. Худталқинкунӣ
4. Дониши махсус
5. Хаёлот
6. Банақшагирии муташаккил
7. Ҷасурӣ
8. Суботкорӣ
9. Қувваи ҳамлаи ақл
10. Табдил додани хоҳишҳои ҷинсӣ
11. Қувваи зери шуур
12. Майна
13. Ҳисси шашум

Эзоҳ
----

1. ↑  *Napoleon Hill.* Think and Grow Rich. — Fawcett Crest, 1987. — 256 с. — ISBN 0449214923.
**Ҳамгунсозии талишҳо** як раванди иҷтимоӣ-фарҳангист, ки дар ҷараёни он талишҳо худро як ҷузъи ҷомеаи этникӣ ва фарҳангии толишҳо муаррифӣ карданро қатъ мекунанд. Ассимилятсия тавассути шиносоӣ бо фарҳанг, дин, идеалҳои миллӣ ё сиёсии муҳити ассимилятсия ё издивоҷҳои омехта сурат мегирад.

Ҳамгунсозии
-----------

Таъсири процессхои этникй, пеш аз хама процесси азхудкунии табий ба тагьир ёфтани таркиби этникии ахолй назар ба давраи гузашта боз хам калонтар буд. Аз тарафи озарбойчонон азхуд карда шудани халкхои гурухи шахдоч, тотхо, талишхо ва гайра ба афзудани шумораи мутлаки озарбойчонхо ва хиссаи онхо дар тамоми ахолии республика мусоидат кард. Ҳамин тариқ, дар саршумории соли 1959 ва барӯйхатгирии минбаъдаи он толишҳо озариро забони модарии худ ва худро озарӣ номиданд. Аммо як кисми толишхо забони модарии худ хисоб мекарданд. Тибқи барӯйхатгирии соли 1897 дар империяи Русия 35219 талиш зиндагӣ мекардаанд ва тибқи барӯйхатгирии соли 1926 дар ҶШС Озарбойҷон 77039 нафар талишҳо зиндагӣ мекарданд. Аз соли 1959 то соли 1989 талишҳо ба унвони як қавми алоҳида дар ҳеҷ гуна саршуморӣ шомил нашуданд, вале бахше аз туркҳои Озарбойҷон ҳисобида мешуданд, ҳарчанд талишҳо бо забони эронӣ ҳарф мезананд. Дар соли 1999 ҳукумати Озарбойҷон изҳор дошт, ки дар Ҷумҳурии Озарбойҷон ҳамагӣ 76 800 талиш ба сар мебарад, аммо ин камтар аз шумори воқеии мушкилоти сабти номи талишӣ арзёбӣ мешавад. Бархе бар ин назаранд, ки шумори толишҳо, ки дар манотиқи ҷанубии Озарбойҷон зиндагӣ мекунанд, 500 ҳазор нафар аст.

Эзоҳ
----

1. ↑  СОВЕТСКАЯ ЭТНОГРАФИЯ • №5-1982 / Соболь Н. С.. — Москва: Наука, 1982. — С. 67—68. — 178 с.
2. ↑  Брокгауз-Ефрон и Большая Советская Энциклопедия
объединенный словник
3. ↑  *Hema Kotecha*. Islamic and Ethnic Identities in Azerbaijan: Emerging trends and tensions
**Роберт Сэшенс Вудвортс** (англ. Robert S. Woodworth; 17 октябри 1869 – 4 июли 1962) — равоншиноси амрикоӣ.

Донишгоҳи Ҳарвардро (магистр, 1897) хатм карда, дар Донишгоҳи Колумбия ба мартабаи докторӣ расидааст (1899); солҳои 1903–42 профессор ҳамин донишгоҳ буд. Таҷрибаҳои нахустинро дар ҷодаи пажӯҳиш бо сайқал додани малакаи корӣ як ҷо бо яке аз бунёнгузорони бихевиоризми ИМА Э. Торндайк ҳосил кард. Соли 1904 дар Намоишгоҳи байналмилалии Сент-Луис таҳқиқоти фарохе анҷом дода, нишон дод, ки доираи тафовутҳои фардӣ миёни намояндагони як қавм нисбат ба доираи тафовутҳои байниқавмӣ фарохтар аст. Дар солҳои Ҷанги якуми ҷаҳон (1914–18) дар таърихи равоншиносӣ барои аскарони нав саволнома – нахустин тест (имтиҳон)-и шахсиро таҳия кард. Дар китоби «Равоншиносии динамикӣ» (1918) ақида дар боби аҳаммияти усулии сабабҳоро дар шаклгирии рафтор инкишоф дод. Вудвортс ба шакли тезис пешниҳод кард, ки формулаи асосии эзоҳии рафтор барои бихевиоризм: «омил → вокуниш» (S → R) маҳдуд ва номукаммал буда, дохил намудани ҳалқаи мобайнӣ, маҳз организм бо бузургиҳои аслии хоссашро (S → O → R) тақозо менамояд. Ӯ бо ин тарз таҳаввули бихевиоризм ба необихевиоризми нисбатан нармро пешакӣ пай бурд. Рисолаҳои илмию монографияҳояш дар боби равоншиносии таҷрибавӣ ва таърихи равоншиносӣ маъруфияти В.-ро афзуданд. Соли 1914 президенти Ассотсиатсияи равоншиносони ИМА интихоб шуд.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* Вудвортс // Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.
**Бамако́** (фр. Bamako) — шаҳр, пойтахти Малӣ.

Ҷуғрофиё
--------

Дар соҳили чапи дарёи Нигер, дар қисми ҷан. ғарбии мамлакат воқеъ гаштааст. Аҳолиаш 1,8 млн нафар (2012, бо атрофаш). Рамзи (герби) шаҳр тасвири се тимсоҳро дорад. Аҳолиаш аз ҳисоби муҳоҷирон босуръат меафзояд. Маркази бузургтарини нақлиётии мамлакат – р. о. Бамакоро бо Дакар ва бандари Куликорои дарёи Нигер мепайвандад. Фурудгоҳи байналмилалӣ дорад. Бамако солҳои охир ба чорроҳи Африқои Ғарбӣ – байни Сенегал, Кот д’Ивуар ва Гвинея табдил ёфтааст. Дар Бамако намояндагони гурӯҳҳои гуногуни этникӣ ва қабилаҳо зиндагӣ мекунанд.

Иқтисод
-------

Бамако маркази иқтисодӣ, маданӣ ва тиҷоратию молиявии мамлакат буда, дар он корхонаҳои истеҳсоли мошинҳои кишоварзӣ, коркарди чарму пойафзор, маҳсулоти радиотехникӣ, селлюлоза ва коғаз; комБамако нассоҷӣ, ф-каҳои гӯгирд ва сигор фаъолият доранд. Қолибофӣ, кандакории чӯб, устухони фил ва диг. навъҳои касбу ҳунари халқӣ тараққӣ кардаанд. Дар Бамако савдои пахта, фундуқи заминӣ ва равғани рустанӣ васеъ ба роҳ монда шудааст. Бамако 2 осорхона, донишгоҳҳо, китобхонаҳо, мактабҳои махсус, коллеҷҳои тиббӣ, дандонпизишкӣ, муҳандисӣ, омӯзгорӣ, инчунин институтҳои таҳқиқоти илмӣ ва санъати тасвирӣ дорад. Дар асоси лоиҳаи меъморони шӯравӣ (А. Афанасев ва диг.) дар Бамако маҷмааи биноҳои варзишӣ ва муассисаҳои таълимӣ сохта шудаанд (1962–66).

Таърих
------

Бамако аз давраҳои қадим макони зисти одамон буда, дар садаҳои 11–15 яке аз марказҳои исломии Империяи Малӣ ба ҳисоб мерафт. Соли 1883 аз тарафи сипоҳиёни Фаронса забт гардид; аз соли 1908 бошишгоҳи идорӣ ва маъмурии мустамликадории Сенегали Боло ва Нигер, 1920–58 маркази маъмурии Судони Фаронсавӣ ва 1958–60 Ҷумҳурии Мухтори Судон, аз соли 1960 пойтахти Ҷумҳурии Малӣ ва маркази вил. ҳамном. Аз соли 1977 – воҳиди маъмурии мухтор – дистрикт. Ёдгорҳои таърихӣ ва меъмориаш – тасвирҳои рӯисангии давраи неолит (дар ғорҳои назди Бамако), масҷидҳо, калисоҳои католикӣ ва протестантӣ. Дар атрофаш Боғи миллии Бавле ҷой гирифтааст.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* Бамако // Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.

  


| Пойтахтҳои Африқо |
| --- |
| Абуҷа | Аддис-Абеба | Аккра | Алҷазоир | Антананариву | Асмэра | Бамако | Бангӣ | Банҷул | Бисау | Браззавил | Буҷумбура | Виктория | Виндхук | Габороне | Дакар | Ҷибутӣ | Додома | Қоҳира | Кампала | Кигалӣ | Киншаса | Конакри | Либревил | Лилонгве | Ломе | Луанда | Лусака | Масеру | Малабо | Мапуту | Мбабане | Могадишо | Монровия | Моронӣ | Найробӣ | Нҷамена | Ниамей | Нуакшот | Порт-Луи | Порто-Ново | Прая | Претория | Рабат | Сан-Томе | Таробулус-ал-Ғарб | Тунис | Уагадугу | Фритаун | Хараре | Хартум | Ямусукро | Яунде |
Ин вожа дигар маъноҳо низ дорад, Балҷувон (мазмунҳо)-ро бубинед.
**Балҷувон** — вилояти таърихӣ.

Дар давраи Сарабек Атолиқ (1856–70) ба аморати Бухоро ҳамроҳ гардида, баъдан ба ду вил. мустақил – Кӯлобу Б. тақсим шуда, дар онҳо бекҳои Бухоро таъйин гардиданд. Б. ба воситаи дарёи Вахш бо водии Ҳисор ҳамсарҳад буд. Ба ҳайати Б. ҳудуди кунунии ноҳияи Данғара, Темурмалик, як қисми Восеъ, Ховалинг, Кангурт, Сари Хосор, Ҷорӯбкӯл, Тутқавул дохил мешуданд. Мувофиқи маълумоти сайёҳи рус Покатило (соли 1886), дар 15 амлоки бекии Б. 20 ҳазор оила муқим буданд, ки 60 ҳазор аҳолӣ доштанд. Аҳолии Б.-ро тоҷикон ташкил медоданд, ки ба деҳқонӣ машғул буданд. Бозори калони Б. ҳафтае ду маротиба (шанбе ва чоршанбе) доир мегардид. Дар ибт. садаи 19 Б. чун давлати мустақил танга сикка мезад. Бо бекиҳои Дарвоз, Қаротегин, Ҳисор алоқаҳои тиҷоратӣ дошт. Ба Б. аз Туркистон, Ҳиндустон, Афғонистон ва Россия маҳсулот оварда мешуд. Хусусан, ба молу матоъи аз Россия воридшуда талабот афзун буд. То Инқилоби Октябр ҳаёти аҳолии заҳматкаши Б. хеле вазнин ва зулму асорати аморати Бухоро авҷ гирифта буд. Бинобар ин, халқ борҳо шӯриш бардоштааст, ки дар таърих бо номи Шӯришҳои халқии с-ҳои 1870, 1874, 1885–86, 1905–07, Шӯриши Муллохол ва Шӯриши Восеъ машҳуранд.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Арандаренко Г. А. Досуги в Туркестане 1874–89. СПб. 1889;
* Искандаров Б. И. Восточная Бухара и Памир во второй половине 19 в. Ч. 1–2. Д. 1962–63.

Сарчашма
--------

* Балҷувон / Ш. Юсуфов // Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.