**Оғдом** (озарбойҷонӣ: Ağdam) — шаҳрест дар Озарбойҷон, маркази маъмурии ноҳияи Оғдом.

Аз 23 июли соли 1993 то 20 ноябри соли 2020 шаҳр таҳти назорати Ҷумҳурии эътирофнашудаи Қарабоғи Кӯҳӣ буд. Мувофиқи тақсимоти маъмурию ҳудудии Ҷумҳурии Қарабоғи Кӯҳӣ, шаҳри **Акна** ( арманӣ. *Ակնա* ) ном дошт ва маҳаллаи шаҳри Аскеран баррасӣ мегардид. 20 ноябри соли 2020, пас аз натиҷаҳои ҷанги Озарбойҷон бо Қарабоғи Кӯҳӣ, Ҷумҳурии Арманистон шаҳри Оғдом ва ноҳияи Оғдомро ба Ҷумҳурии Озарбойҷон баргардонд .

Топонимия
---------

Ин ном, ба гуфтаи Карл Ган, аз (озарбойҷонӣ: "ağ") - "сафед"-и забони озарбойҷонӣ ва (озарбойҷонӣ: "dam") - "хона" баромадааст..

Дар охири соли 2010, аз ҷониби роҳбарияти Ҷумҳурии Қарабоғи Кӯҳӣ қаламрави Оғдом ба Аскарон ҳамчун маҳаллаи бо номи Акна дохил карда шуда буд .

Ҷуғрофия
--------

Оғдом 26 км дуртар аз Степанакерт (Ханкенди  ) ва 365 км аз Боку дар пойгоҳи шарқии қаторкӯҳи Қарабоғ, дар канори ҳамвории Қарабоғ ҷойгир аст.

Таърих
------

 Масҷиди Оғдом дар соли 2018. Масҷид солҳои 1868-1870 сохта шудааст.
Оғдом дар миёнаҳои асри XVIII таъсис ёфта, соли 1828 мақоми шаҳрро гирифтаст .
Дар солҳои 1954-1956 дар канораҳои шарқии шаҳр ҳафриётҳои як маҳалли асри биринҷӣ кофта шуда ба анҷом расонда шуданд.
Гирдиҳамойиҳое, ки барои ҷудо шудан аз Ҷумҳурии Озарбойҷон дар Степанакерти Вилояти Мухтори Қарабоғи Кӯҳӣ гузаштаанд ба муқовимати этникии ҷомеаи Озарбойҷон оварда расониданд, пеш аз ҳама дар шаҳри Оғдоми Озарбойҷон, ки дар наздикии марз бо Вилояти Мухтори Қарабоғи Кӯҳӣвоқеъ буд .
Издиҳоми зиёди озарбойҷониҳои Оғдом барои "барқарор кардани тартибот" ба Степанакерт 22 феврали соли 1988 равон буданд, дар наздикии маҳаллаи Аскерани Арманистон дар қаламрави Вилояти Мухтори Қарабоғи Кӯҳӣ задухӯрд бо истифодаи силоҳи оташфишон ба вуқӯъ пайваст, дар масири издиҳоми хашмгини озарбойҷониҳо кӯшишҳои низомии полис барпо карда шуданд. Дар натиҷаи задухӯрд бо аҳолии маҳаллӣ, 50 нафар маҷрӯҳ ва ду озарбойҷонӣ кушта шуданд ( яке аз онҳо дар дасти як полиси озарбойҷонӣ буд) .

### Ҷанги Қарабоғ

 Харобаҳои шаҳри Оғдом дар соли 2008
Дар давраи ҷанги Қарабоғ, Оғдом ба майдони набардҳои шадид табдил ёфт. Аввали моҳи июни соли 1993 нерӯҳои мусаллаҳи Арманистон бо мақсади забти шаҳр ба Оғдом ҳамла карданд. То 5 июл шаҳрро амалан арманиҳои Қарабоғ иҳота карданд ва онро ба тирандозии шадиди артиллерия ва «Град» дучор карданд. 23 июл Оғдом ба таҳти назорати нерӯҳои арманиҳои Қарабоғи Кӯҳӣ даромад. Тибқи гузориши Human Rights Watch, пас аз забтшавӣ, шаҳр бо амри ҳукумати арманиҳои Қарабоғи Кӯҳӣ ғорат ва сӯзонда шуд , дар ҳоле ки ягона масҷиди озарбойҷониҳоро низомиёни арманиҳои Қарабоғи Кӯҳӣ эмин доштанд. 
Шӯрои Амнияти Созмони Милали Муттаҳид 29 июли соли 1993 қатъномаи 853-ро дар бораи забти ноҳияи Оғдом маҳкум карда, талаб кард, ки "ҳаргуна амалиёти низомӣ фавран қатъ карда шаванд, хуруҷи фаврӣ, пурра ва бечунучарои нерӯҳои низомии дар муноқиша иштирокнамуда аз минтақаи забтнамудаи Оғдом ва ҳамаи дигар минтақаҳои ба қарибӣ ишғолшудаи Озарбойҷон бароварда шаванд" ...

Тибқи иттилои созмони ҳуқуқи башарӣ "Human Rights Watch", як дипломати ғарбӣ, ки дар гурӯҳи Минск кор мекард, ба онҳо гуфтааст, ки тахрибу харобкорӣ ва ғорати Оғдом натиҷаи амали сарбозони беинтизом нест, балки нақшаи муташаккилонаи мақомоти Қарабоғ аст.

### Давраи баъд аз ҷанг

 Бинои харобшудаи Осорхонаи нон дар Оғдом
Том де Ваал дар китоби худ «Боғи сиёҳ» менависад: «Пас аз он ки арманиҳо Оғдомро дар соли 1993 забт карданд, онҳо тадриҷан кӯча ба кӯча, хона ба хона шаҳрро то хишти охирон шикастанд. Хонаҳои фарсударо хоросанг ва куманик зер кардааст ". Тавре Роберт Парсонс қайд мекунад, шаҳре, ки замоне 28 000 аҳолӣ дошт ва бо боғҳои худ шуҳрат дошт, ҳоло комилан холист. Ба гуфтаи шоҳидони воқеӣ, ба истиснои масҷиди калон дар маркази шаҳр, тамоми шаҳр хароб шудааст (масҷид солҳои 1868-1870 аз ҷониби меъмор Кербалаи Сефӣ-хони Қарабоғӣ сохта шудааст  ).

2 ноябри соли 2010 қарори ҳукумати Ҷумҳурии эътирофнашудаи Қарабоғи Кӯҳӣ эълон шуд, ки ба Оғдом номи **Акна**  дода, ба шаҳри Аскеран дохил карда шавад. Ба гуфтаи мудири асосии шуъбаи иттилоотии дафтари Президенти Ҷумҳурии Қарабоғи Кӯҳӣ Давид Бабаян, қарори тағйири номро маъмурияти ноҳия як сол қабл қабул карда буд .

Соли 2008 маҷаллаи "Lonely Planet" Оғдомро "Хиросимаи Кавказӣ" номгузорӣ кард. Дар соли 2010, дар нашри интернетии «Ал-Ҷазира», Оғдом "шаҳраки шабаҳ" номида шуд.

Соли 2011 дар музокироти сарони Русия, Арманистон ва Озарбойҷон масъалаи интиқоли Оғдом ба ҷониби Озарбойҷон дубора бардошта шуд .

### Муноқишаи мусаллаҳона дар Қарабоғи Кӯҳӣ дар соли 2020

 Президенти Озарбойҷон Илҳом Алиев парчами Озарбойҷонро дар болои шаҳри Оғдом афрохта истодааст. 23 ноябри соли 2020
Ҳангоми низои мусаллаҳонаи нав дар Қарабоғи Кӯҳӣ дар тирамоҳи соли 2020, Қувваҳои Мусаллаҳи Озарбойҷон қаламравҳои назаррас дар Қарабоғи Кӯҳиро таҳти назорати худ гирифтанд, аз ҷумла шаҳри аз ҷиҳати стратегӣ муҳим Шушаро. Ин амалиётҳои ҷангӣ нимашаби 10 ноябри соли 2020, пас аз чанд соати имзои Изҳороти оташбас аз ҷониби сарони Озарбойҷон, Арманистон ва Русия дар Қарабоғи Кӯҳӣ, ба поён расиданд. Тибқи яке аз нуқтаҳои изҳорот, Арманистон то 20 ноябри соли 2020 ноҳияи Оғдомро ба Озарбойҷон бармегардонад. Сарвазири Арманистон Никол Пашинян дар паёмаш дар Фейсбук гуфтааст, ки вай тасмим гирифтааст, ин санади "дарднокро" дар натиҷаи "таҳлили амиқи вазъи ҳарбӣ ва арзёбии одамоне, беҳтарин мутахассис дар назорати вазъ қарор доранд" имзо кардааст.

Пас аз имзои ин созишнома дар пойтахти Арманистон Ереван, тазоҳурот алайҳи сарвазир оғоз ёфт. 20 ноябр нерӯҳои мусаллаҳи Озарбойҷон вориди қаламрави ноҳияи Оғдом шуданд ва президенти Озарбойҷон дар бораи ба ихтиёри артиши Озарбойҷон гузаштани қаламрави ноҳияи Оғдом мустақиман эълон кард. Рӯзи 23 ноябр Президенти Озарбойҷон Илҳом Алиев ҳангоми сафари муштарак бо бонуи аввал Меҳрубон Алиева ба Оғдом, парчами Озарбойҷонро дар ин шаҳр афрохт .

Аҳолӣ
-----

Мувофиқи "Тақвими қафқозӣ" -и соли 1912 дар Оғдом, ки ба ноҳияи Шушаи вилояти Элисаветпол дохил мешуд, 629 нафар, асосан озарбойҷониҳо, ки ҳамчун "тоторҳо" нишон дода шудаанд, зиндагӣ мекарданд. Мувофиқи барӯйхатгирии умумииттифоқии аҳолии ИҶШС (1989), дар Оғдом 28 031 нафар зиндагӣ мекарданд. То соли 2010 шумораи аҳолӣ тақрибан 360 нафарро ташкил мекард (арманиҳо) .

Иқтисод
-------

Пеш аз ҷанги Қарабоғ солҳои 1991-1994 дар Оғдом як корхонаи равғану панир, шароббарорӣ ( Ассотсиатсияи истеҳсолӣ оид ба коркарди ангур - заводи коняки Оғдом), як истгоҳи роҳи оҳан, як комбинати консервабарорӣ, корхонаҳои истеҳсоли таҷҳизот ва лавозимот, воситаи роҳи автомобилгард, техникумҳо: механиконии кишоварзӣ ва соҳаи кишоварзӣ, тиббӣ ва мактабҳои мусиқӣ ватеатри драмавӣ маҷуд буданд.

Фарҳанг
-------

Осорхонаи нон дар Оғдом ҷойгир буд, ки дар он вебсайти Вазорати фарҳанг ва сайёҳии Озарбойҷон экспонатҳои марбут ба даврони антиқа ва асрҳои миёна мавҷуд буданд. Дар байни экспонатҳо намунаҳои донаҳои боқимонда, намудҳои ғалладонагиҳои нодир, китобҳои марбут ба кишоварзӣ, дастхатҳои арзишманд, асбобҳои қадимӣ (омоч, суфраи маъмулӣ каланд, осиёби дастӣ) ва ғайра буданд .

### Мусиқӣ ва расонаҳо

Мусиқии муғам, ки барои минтақаи Қарабоғ анъанавӣ аст, як қисми муҳими мероси мусиқии Оғдом мебошад; дар шаҳр як мактаби муғами Оғдом мавҷуд буд, ки дар он ансамбли *"Булбулони Қарабоғ"* баромад мекард .

Варзиш
------

Бо вуҷуди ба тасарруф гирифтор гаштан, шаҳр як бошгоҳи касбии футболи ФК "Қарабоғ"*(Qarabağ FK)*  дорад, ки дар Лигаи олии Озарбойҷон, дивизиони олии футболи Озарбойҷон иштирок мекунад. Стадиони «Имарат», ягона стадион дар Оғдом, низ ҳангоми бомбаборон кардан аз ҷониби нерӯҳои мусаллаҳи Арманистон ҳангоми ҷанг дар Қарабоғи Кӯҳӣ хароб карда шуд.

Пайвандҳо
---------

* Артемий Лебедев. KavKazEtnoexp. Соли 2010. - Оғдом: акс, видео
* Оғдом: шаҳраки шабаҳҳо. Гузориши аксӣ

Инҷоро ҳам бингаред
-------------------

 
Викианбор маводҳои вобаста ба мавзӯи 
***Оқдом*** дорад


|  |  |
| --- | --- |
| Озорбойҷон | *Ин мақолаи нопурра аз ҷуғрофияи Озорбойҷон мебошад.Шумо метавонед бо пурра кардани ин ба Википедия кумак кунед.* |

Эзоҳ
----

1. 1 2 3 4  Карабах: Агдам переименован в Акна(пайванди дастнорас — *таърих*). 2 ноябри 2010 санҷида шуд. Баргирифта аз сарчашмаи аввал 6 январи 2019.
2. ↑  Заявление Президента Азербайджанской Республики, Премьер-министра Республики Армения и Президента Российской Федерации(рус.). *Президент России*. 20 ноябри 2020 санҷида шуд.
3. ↑  *Ган К. Ф.* Опыт объяснения кавказских географических названий. — Типография канцелярии Наместника его Императорского Величества на Кавказе. 1909. — С. 3.
4. ↑  Название согласно административно-территориальному делению Азербайджана
5. 1 2  Агдам
6. 1 2  Хронология конфликта(пайванди дастнорас — *таърих*).  old.memo.ru. 5 ноябри 2018 санҷида шуд. Баргирифта аз сарчашмаи аввал 10 май 2019.
7. ↑  В Прокуратуре Союза ССР — Karabakh War Press Archive(рус.).  www.press.karabakh.info. 5 ноябри 2018 санҷида шуд.
8. ↑  "Туча в горах". Журнал "Аврора", № 10, 1988.  sumgait.info. 5 ноябри 2018 санҷида шуд.
9. ↑  Azerbaijan: Seven years of conflict in Nagorno-Karabakh.Human Rights Watch, 1994 ISBN 1-56432-142-8, 9781564321428
10. ↑  18 лет назад армяне оккупировали Агдам(пайванди дастнорас — *таърих*).(пайванди дастнорас)
11. ↑  Azerbaijan: Seven years of conflict in Nagorno-Karabakh.Human Rights Watch, 1994 ISBN 1-56432-142-8, 9781564321428 — стр. 19
12. ↑  Uhlig M.A. *The Karabakh war* / World Policy Journal, Vol. 10, No. 4 (Winter, 1993/1994), pp. 47-52 Published by: Duke University Press
*When I visited the occupied zone of Azerbaijan in late September, the road to Agdam was still deserted, and was littered with the charred hulks of heavy battle tanks and armored personnel carriers from both sides. Antitank mines laid by the retreating Azeri troops dotted the highway, and had been marked with stakes by Karabakh forces, obliging a visitor to trace a careful slalom for several kilometers upon entering the city. In Agdam itself, only shattered walls and scorched facades remain of the city’s looted commercial district, the sole survivor being a sky-blue mosque, which was apparently spared by the advancing Karabakh troops. The city’s only visible inhabitants were the members of a Karabakh tank crew, standing guard over rows of captured Azeri tanks, oblivious to the rattle of machine- guns in the distance. Outnumbered and initially outgunned by the Azeri army, Karabakh forces overcame fierce resistance and geographic disadvantages in their early attempts to break the siege against their mountain enclave. But as Karabakh forces have won victory after victory, an influx of captured Azeri arms and ammunition has given powerful momentum to their advance, shattering the organization and morale of the Azeri military, and permitting rapid conquest of Azeri territory*
13. ↑  Резолюция 853 (1993) Совета Безопасности ООН(пайванди дастнорас — *таърих*).  un.org; archive.org (29 июли 1993). 24 апрели 2015 санҷида шуд. Баргирифта аз сарчашмаи аввал 22 феврали 2002.
14. ↑  Azerbaijan: Seven Years of Conflict in Nagorno-Karabakh. New York: Human Rights Watch. Human Rights Watch, 1995. стр 27
15. ↑  Линия фронта: 19 мая 2001 года. 16 январи 2021 санҷида шуд. Баргирифта аз сарчашмаи аввал 15 июли 2012.
16. ↑  Robert Parsons «Tug-of-war for Nagorno-Karabakh»
17. ↑  Салимова А. Т. Влияние христианства на архитектуру Азербайджана
18. ↑  Баку не имеет никакого морального права указывать Степанакерту, что делать
19. ↑  *Lonely Planet Georgia, Armenia & Azerbaijan (Travel Guide)*. Lonely Planet Publications. 2008. p. 301.  `|access-date=` requires `|url=` (help)
20. ↑  Dark Tourism's Agdam. *www.dark-tourism.com*. 14 ноябри 2014 санҷида шуд.
21. ↑  Nagorno-Karabakh tensions fester
22. ↑  25 июня будет выдвинут вопрос о возвращении Азербайджану Агдама и Физули(пайванди дастнорас — *таърих*). 31 июли 2011 санҷида шуд. Баргирифта аз сарчашмаи аввал 25 май 2011.
23. ↑  Почему Азербайджан выиграл войну в Карабахе? Отвечают военные эксперты(рус.). *BBC News Русская служба* (11 ноябри 2020). 11 ноябри 2020 санҷида шуд.
24. ↑  Заявление Президента Азербайджанской Республики, Премьер-министра Республики Армения и Президента Российской Федерации(рус.). *Президент России*. 11 ноябри 2020 санҷида шуд.
25. ↑  Конец войны в Карабахе. Стороны договорились о вводе в регион российских миротворцев, *BBC News Русская служба*. Проверено 11 ноябри 2020.
26. ↑  Подразделения ВС Азербайджана вступили в город Агдам(рус.).
27. ↑  Президент Азербайджана Ильхам Алиев поднял флаг Азербайджана в Агдаме
28. ↑  Кавказский календарь. Тифлис 1912. Баргирифта аз сарчашмаи аввал 17 октябри 2015.
29. ↑  Демоскоп Weekly - Приложение. Справочник статистических показателей..  www.demoscope.ru. 5 Декабри 2017 санҷида шуд.
30. ↑  Информация о городе на сайте министерства культуры и туризма Азербайджана(озарб.)(пайванди дастнорас — *таърих*).(пайванди дастнорас)
31. ↑  *Shirinov, Elnur.* "Qarabağ bülbülləri" nin yaradıcısı kimdir (20 май 2008). 14 ноябри 2014 санҷида шуд.
32. ↑  *А.Тагиева.* Золотой голос Карабаха – Гадир Рустамов(рус.). *karabakhinfo.com*(пайванди дастнорас — *таърих*) (28 ноябри 2013). 14 ноябри 2014 санҷида шуд. Баргирифта аз сарчашмаи аввал 22 Декабри 2015.

| ⚙️ Шаҳрҳои Озарбойҷон |
| --- |
|  | Пойтахт | Боку |  |
| Шаҳрҳо | 
* Аскарон
* Болокан
* Барда
* Боку
* Байлақон
* Биласувор
* Бобак
* Гадабей
* Гӯронбой
* Гёйҷой
* Гёйгёл
* Гёйтепа
* Ганҷа
* Далимамедли
* Дашкесан
* Евлох
* Загатала
* Зангелан
* Зардоб
* Имишли
* Исмоиллӣ
* Калбаҷар
* Курдамир
* Қазах
* Қабала
* Қах
* Қобустон
* Қовлар
* Қуба
* Қубадлӣ
* Қусор
* Лочин
* Ланкарон
* Лерик
* Лиман
* Масалли
* Мингачевир
* Нафталан
* Наҳҷувон
* Нафтчола
* Оғдара
* Оғдом
* Оғдош
* Оғстафо
* Оғсу
* Оғуз
* Оғҷабади
* Осторо
* Ордубад
* Соатлӣ
* Собиробод
* Салян
* Самух
* Сиёзан
* Сумгаит
* Товуз
* Тертер
* Уҷар
* Физулӣ
* Хонкандӣ
* Хачмаз
* Хоҷавенд
* Хоҷалӣ
* Худат
* Ҳӯродиз
* Хизи
* Хирдалан
* Ҳоҷигабул
* Ҷалилобод
* Ҷабраил
* Ҷулфа
* Шабран
* Шамкир
* Шарур
* Шаҳбуз
* Шаки
* Шамахӣ
* Шервон
* Шуша
* Ёрдимлӣ

 |