recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Минтақаи туристии водии Зарафшон** - Мамнунгоҳ-осорхонаи бостоншиносии Панҷакент, ёдгориҳои фарҳангӣ-таърихии шаҳри Панҷакент, шаҳракадаи Саразм, Оромгоҳи Муҳаммад Башоро (деҳаи Мазори Шариф), Оромгоҳи Абуабдуллоҳ Рӯдакӣ (деҳаи Панҷрӯд), Ҳафткӯл, кӯлҳои Аловуддин, базаи туристии «Артуч», кӯҳҳои Фон, Искандаркӯл, Айнӣ, ҳунарҳо ва эҷодиёти мардумии сокинони деҳаҳои Яғноб ва Мастчоҳи Кӯҳӣ - ро фаро мегиранд.

Эзоҳ
----

1. ↑  Қодиров Ф.С. Захираҳои туристӣ: ёдгориҳои фарҳангӣ - таърихӣ ва табии. - Душанбе, 2012, с. 31.

| ⚙️ Манотиқи сайёҳии Тоҷикистон |
| --- |
|  | 
водии Вахш
 • водии Зарафшон
 • водии Рашт
 • водии Ҳисор
 • Минтақаи сайёҳии Кӯлоб
 • Минтақаи сайёҳии Суғд
 • Минтақаи сайёҳии Бадахшон
 |  |
**Азедин Лароқӣ**( 1 майи 1929, Фес, Марокаш — 1 феврали 2010, Работ, Марокаш ) - сиёсатмадори Марокаш, Сарвазири Марокаш (1986-1992). Дабири кулли Созмони Конфронси Исломӣ (1997-2000). Оқои Ларокӣ ҳамчунин муаллифи чанд нашрияи илмӣ ва адабӣ ва узви Иттиҳодияи нависандагони Марокаш аст. профессор.

Фаъолияти сиёсӣ
---------------

10 октябри соли 1977 ҷонишини вазири маорифи халқ ва мутахассисони роҳбарикунанда, баъд аз ноябри соли 1981 вазири маорифи халк таъин шуд. 23 ноябри соли 1982 дар иҷлосия 4-уми ғайринавбатии конференсияи ЮНЕСКО, ки дар Порис барпо гардид, ноиб-президент интихоб шуд. Моҳи апрели соли 1982 ӯ узви Академияи Шоҳигарии Марокаш шуд. Ларокӣ 30 ноябри соли 1983 вазири маорифи халқ тасдик карда шуд. Моҳи октябри соли 1985 ноиби президенти конференсияи 23-юми генералии ЮНЕСКО, ки дар София барпо гардид, интихоб шуд. Дар моҳи январи соли 1986 , дар Работ анҷумани муассисони иттифоқи касаба барпо гардид, Ларокӣ раиси комитети иҷроияи Иттифоқи Араб оид ба тарбияи чисмонй ва варзиш интихоб шуд.

12 марти соли 1986 ӯ дар замони Ҳасани II муовини сарвазир таъин шуд. 30 сентябри соли 1986 Сарвазири Марокаш таъин шуд ва то 11 августи соли 1992 дар ин вазифа монд. Ӯро Муҳаммадкарим Ламронӣ иваз накард.

Дар моҳи августи соли 1994 Ҳасани II ӯро раиси Шӯрои мудирони Донишгоҳи Ал- Ахавайн дар Ифран таъин кард.
Моҳи феврали соли 1996 Марокаш номзадии худро ба вазифаи Дабири кулли Созмони ҳамкории Шанхай пешниҳод кард. 12 декабри соли 1996 дар конфронси 24-уми вазирони умури хориҷаи дар Ҷакарта баргузоршуда оқои Ларокӣ Дабири кулли СҲИ интихоб шуд ва баъдан дар моҳи декабри соли 1997 дар нишасти ҳаштуми сарони исломӣ дар Теҳрон расман тасдиқ карда шуд.

Эзоҳ
----

1. ↑
2. ↑  Munzinger Personen (нем.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️  Гузариш ба унсури Викидода  Дар феҳристҳои китобшинохтӣ | 
* ISNI: 0000 0003 9506 4228
* NTA: 149725663
* VIAF: 289688781
* WorldCat VIAF: 289688781

 |

| ⚙️ Сарвазирони Марокаш |
| --- |
|  | 
* Муборак Бикоӣ (1955—1958)
* Аҳмад Билофриҷ (1958)
* Абдуллоҳ Иброҳим (1958—1960)
* Аҳмад Баҳнинӣ (1963—1965)
* Муҳаммад Бенҳима (1967—1969)
* Аҳмад Лароқӣ (1969—1971)
* Муҳаммадкарим Ламронӣ (1971—1972)
* Аҳмад Усмон (1972—1979)
* Маътӣ Буабид (1979—1983)
* Муҳаммадкарим Ламронӣ (1983—1986)
* Азедин Лароқӣ (1986—1992)
* Муҳаммадкарим Ламронӣ (1992—1994)
* Абдулатифи Филалӣ (1994—1998)
* Абдурраҳмон Юсуфӣ (1998—2002)
* Идрис Ҷету (2002—2007)
* Аббос Фассӣ (2007—2011)
* Абдулилоҳ бин Киран (2012—2017)
* Саъдиддин Усмонӣ (2017—2021)
* Азиз Оҳаннуш (2021— т.ҳ.)

 |  |
**Сетор** (порсӣ: سه‌تار‎) сози зеҳӣ ва мизробӣ аст ка бо ангушти ишора навохта мешавад. Сидои сетор ғамнок ва кам аст. Ин созро мардумони Осиёи Марказӣ ва Ховари Миёна менавохтанд.

**Сетор**, сози тори мусиқист, ки бо мизроб (нохунак) навохта мешавад. Косааш мурӯдшакл, аз чӯби тут ё чормағз таришода мешавад. Қутри косааш тақрибан 20-25 см. Умқи косааш 15-20 см. Сарпӯши он аз чӯби тут тарошида шуда, барои мавҷнокии садо дар сарпӯш 5-6 сӯрохча низ мегузаранд. Сетор дастаи ғафс дорад ва ба 18-20 пардаи диатоникӣ тақсим мешавад. Илова бар, ин боз 3-4 пардаи ёридиҳанда (хаспарда) дорад. Дарозии умумии сетор 120-140 см. Гӯшакҳо дар сари даста ҷой гирифтаанд. Торҳояш филиззӣ.
Дар маъхазҳои адабию таърихӣ ва мусиқии қадимӣ доир ба сетор маълумотҳои мухталиф ба назар мерасанд. Баъзе муаллифон шаҳодат медиҳанд, ки ситор бо номи «Сито» низ маъмул будааст (Низомии Ганҷавӣ). Ба ақидаи Низоми гӯё борбат ва сито як созанд. Аммо Фирдавсӣ борбату рудро як соз мешуморад. Маъхазҳо собит мекунанд, ки «Сито» шакли таҳрифшудаи «ситор» аст, яъне «Сетор» буда дар сарчашмаҳо ҳарфи «Р» афтидааст. Аз ин рӯ сетор ҳанӯз дар асрҳои авали солшумории мелод маъмул будааст ва ҳатто баъзан аз рӯи миқдори торҳо онро «Танбӯр» ҳам мегуфтаанд. Шояд аз ин, ки номи танбӯри юнони асту, Сетор форсӣ ва ба форсӣ танбӯрро чунин ном бурдаанд. Боз ақидае ҳаст, ки сато танбӯр, ки бо камонча менавозанду имрӯз ҳам маъмул аст, аз истилоҳи «Сито» (ситор) гирифта шудааст ва аз замонҳои қадим то замони мо омада расидааст. Дар ҳақиқат дар қадим танбӯрро бо камонча менавохтанд ва он номи сито дошт, ки имрӯз дар байни мардуми ҳинд низ сози бисёртораест, шабеҳи рубоби боҳашамат (номаш «сито» ё «ситор» ).

Бархе аз сарчашмаҳо маълумот медиҳанд, ки сетор дар сарзамини мардуми форс-тоҷик тақрибан аз асрҳои 15-16 сар карда дар натиҷаи тағйир додани шакли танбӯр ба вуҷуд омада, минбаъд боиси аз байн рафтани борбат гардидааст, ки ин ақида ҳам асоси илмӣ дорад. Сипас ба косаи бузургу дастаи ғафси он якторӣ дар ҳар давр афзуда чортор, панҷтор, шаштор ва ғ. меномидагӣ шуданд. Чунин намудҳои сеторро мусаввараҳои асрҳои 16-17 Бухорову Самарқанд тасдиқ мекунанд. Торҳои он дар ҳақиқат филизӣ, бештар биринҷӣ буданд.
Шаклҳои каме тағирёфтаи сетор дар байни мардуми озарбойҷону туркман бо номи «Соз» маъмул аст. Вале шакли асосии он қадимист, имрӯз дар байни сокинони ноҳияҳои Шарқӣ ва Ҷанубии Тоҷикистон маъмул аст. Сеторро дар води кӯҳистони Бадахшону Кӯлоб *«сетор»* ва дар водии Қаротегин (Рашт, Тоҷикобод, Обигарм) *«танбӯр»* меноманд. Сетор аз қадим бо танбӯр иртиботӣ қавӣ дорад. Ҳоло торҳои сетор ҷуфтанд. Ҳангоми навохтан садои ҷарангноки мавҷдор мебарояд. Баъзан номи сеторро аз рӯи тағийроти теъдоди торҳо низ дигар мекунанд. Масалан, панҷтор, шаштор, ҳафттор, ҳашттор, нӯҳтор ва ғ.

Инҷоро ҳам бингаред
-------------------

* Дутор
* Тор

Сарчашмаҳо
----------

* Мушоракаткунадагони Википедия, «سه‌تار (Ситор)», Википедияи форсӣ, донишномаи озод (Мушоҳида дар 01 Июн 2011).

Эзоҳ
----

1. ↑  Раҳимов И. Сетор // Энсиклопедияи адабиёт ва санъати тоҷик Ҷ.З - Душанбе,2004
**Қонунгузории намояндагӣ** – аз тарафи Ҳукумат қабул шудани санадҳое, ки қувваи қонунро доранд, оид ба масъалаҳое, ки дар салоҳияти парлумон буда, аз тарафи он салоҳиятдор карда шудаанд.

Аз рӯи қоидаи умумӣ, ба баровардани чунин санадҳо муваққатан ва оид ба масъалаҳои муайян ҳуқуқ дода мешавад. Қабули санадҳои қонунгузории намояндагӣ, чун қоида, ҳам аз тарафи Ҳукумат ва ҳам мақомоти дар итоати он буда (вазоратхо, идораҳои марказӣ ва ғайра) амалӣ мегардад. Қабулн чунин санадҳо ҳуқуқи парлумонро маҳдуд мекунад. Имкони қонунгузории намояндагӣ, масалан, дар Конститутсияҳои Фаронса соли 1958 (моддаи 38), Испания соли 1978 (моддаи 82), ҶФО соли 1949 (моддаи 80), Португалия соли 1976 (моддаи 173) ва ғайра пешбинӣ шудаанд. Аз қонунгузории намояндагӣ аз тарафи мақомоти иҷроия баровардани санадҳоро дар шароити фавқулодда (ҷанг, таҷовуз ва ғайра) фарқ кунондан лозим аст. Дар ҳамин гуна шароит ваколатҳо намояндагӣ намегарданд, вале ҳокимияти иҷроия дар асоси Конститутсия амал мекунад. 
Масалан, мувофиқи моддаи 86 Конститутсияи Испания ҳукумат дар вазъияти фавқулодда ва таъҷилӣ метавонад дастурҳои муваққатии қонунӣ диҳад, ки шакли декрет-қонунҳоро дошта, аммо асосҳои конститутсионии давлат, ҳуқуқу озодӣ ва вазифаҳои конститутсионии шаҳрвандон, меъёрҳои ҳуқуқи интихоботи умумиро халалдор намекунанд. Чунин декрет-қонунҳо бояд фаврӣ ба Конгресси вакилон, ки бо ин мақсад даъват карда мешавад, агар он дар иҷлосия набошад, супурда шаванд.

Нигаред низ
-----------

* Қонунгузорӣ
* Мақомоти қонунгузорӣ

Эзоҳ
----

1. ↑  Фарҳанги истилоҳоти ҳуқуқ / Зери таҳрири Маҳмудов М.А. - Душанбе: ЭР-граф, 2009. - с. 252
**Азим Азизов** (20 ноябри 1953, Хуҷанд — 26 августи 2010, Душанбе) — духтури кӯдакон, доктори илмҳои тиб (2000), профессор (2002).

Зиндагинома
-----------

Хатмкардаи факултети педиатрии Институти давлатии тиббии Тоҷикистон (ИДТТ) ба номи Абуалӣ ибни Сино (1977). Духтури кӯдакон (1977 — 83), ординатори кафедраи бемориҳои кӯдакони ИДТТ (1983 — 85), аспиранти Институти тиббии шаҳри Ростови Федератсияи Россия (1985 — 88), ассистент, дотсент (1988 — 97), мудири кафедраи таълими бемориҳои кӯдакони ДДТТ (аз 1997).

Фаъолияти илмӣ
--------------

Оид ба масоили нефрологияи кӯдакон як силсила тадқиқот анҷом додааст. Муаллифи зиёда аз 100 асару мақолаҳои илмӣ, 8 тавсияи методӣ ва пешниҳоди навоварона аст. Мақолаҳояш дар хориҷи кишвар ба табъ расидаанд. Таҳти роҳбарии ӯ кафедра ба масъалаи омӯзиши пулмонологияи кӯдакон машғул буд.

Осор
----

* Тавсиянома оид ба нигоҳубини беморон, Д. 2006;
* Оценки качество жизни детей с пиелонефритом и гломерулонефритом, Д. 2004;
* Особенности течения заболевания мочевыделительной системы у детей, маҷаллаи «Педиатрия», 2008;
* Клинико-иммунологической особенности тяжелых пневмонии у детей раннего возраста, маҷаллаи «Нигаҳдории тандурустии Тоҷикистон», 2008.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* Азизов Азим // А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2021, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.
Ин вожа дигар маъноҳо низ дорад, Азия-Плюс (мазмунҳо)-ро бубинед.

**«Азия-Плюс»** — нахустин ширкати радиову телевизионии мустақили ҷамъиятӣ дар Тоҷикистон мебошад, ки яке аз 3 ширкатҳои мустаъқили ҶДММ «Оҷонсии иттилоотии «Азия-плюс» аст.

Таърих
------

Соли 1996 таъсис ёфтааст. Дар сохтори «Азия-плюс» радиостансияи «Азия-Плюс» фаъолият дорад, ки садояш бори аввал 9 сентябри 2002 дар Рӯзи истиқлоли Ҷумхурии Тоҷикистон пахш шуд. Барномаҳои радиои «Азия-плюс» дар як шабонарӯз 24 соат ба забонҳои тоҷикӣ ва русӣ шунавонида мешаванд. Аз барномаҳои радиои «Азия-плюс» сокинони шаҳри Душанбе ва ноҳияҳои атрофи он истифода мебаранд. Дар сохтори «Азия-плюс» продакшнстудияи телевизионӣ низ фаъолият дорад. Студияи мазкур ба истеҳсоли филмҳои ҳуҷҷатӣ, наворҳои рекламавӣ ва клипҳои мусиқӣ машғул аст. «Азия-плюс» дар давраи фаъолияташ як қатор иқдому лоиҳаҳои бузург доир намудааст: маросими супоридани ҷоизаҳои мусиқӣ дар соҳаи санъати мусиқии муосири Тоҷикистон «Суруди сол» (2003, 2004, 2005) ва «Навои дил» (2007), консерти идона бахшида ба 13-солагии Рӯзи истиқлоли Ҷумхурии Тоҷикистон (2004), иқдомҳои иҷтимоии «Маҳбуб», «Форуми бачагонаи об» (бо фармоиши СММ ва ЮНИСЕФ; 2003), консертҳои ҷашнӣ бахшида ба 80-солагии КВД ҳавопаймоии «Тоҷикистон» (2004), Рӯзи энергетикҳо (2005), маросими ботантанаи аз нав саршавии сохтмони НБО Роғун (бо фармоиши ширкати РусАл, шаҳри Роғун; 2005), маросими ботантана кушодашавии меҳмонхонаи «Ҳаёт-Реҷенс»-и Душанбе (бо фармоиши ширкати «Русские отели, 2009») ва ғайра.

Ҳамчунин нигаред
----------------

* Азия-Плюс
* Азия-Плюс (ҳафтанома)

Эзоҳ
----

1. ↑  ASIA-Plus Дар бораи мо. 29 августи 2017 санҷида шуд. Баргирифта аз сарчашмаи аввал 23 августи 2017.

Пайвандҳо
---------

* Сомонаи расмии Азия Плюс Бойгонӣ шудааст 19 сентябри 2012  сол.

Сарчашма
--------

* Азия-Плюс // А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2021, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.
**Қонунияти Конститутсионӣ** – ба Конститутсия мутобиқ будани тамоми қонунҳо ва дигар санадҳои меъёрӣ-ҳуқуқӣ, ки аз талаботи волоият ва эътирофи ҳуқуқии Конститутсия сарчашма гирифта, дар натиҷаи он амали мустақими меъёрҳои консгитутсионӣ, низоми муташаккилона ва
устувори мутобиқати кулли санадҳои меъёрӣ-ҳуқуқии амалкунанда ба Конститутсия таъмин мегардад.

Ақида ва принсипи қонунияти конститутсионӣ дар м. 10 Конститутсияи Ҷумҳурии Тоҷикистон зикр шудааст. Мувофиқи он 

> *«қонунҳо ва дигар санадҳои ҳуқуқие, ки хилофи Конститутсияанд, эътибори ҳуқуқӣ надоранд».*

 Вазифаи таъмини қонунияти конститутсионӣ ба зиммаи Суди консгитутсионӣ гузошта шудааст. Муайян намудани мувофиқати қонунҳо, санадҳои ҳуқуқии Маҷлиси Олӣ, Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон, Ҳукумат, Суди Олӣ, Суди Олии иқтисодӣ ва дигар мақомоти давлатию ҷамъиятӣ, қарордодҳои ба қувван қонун надаромадаи Тоҷикистон ба Конститутсия - салоҳияти Суди конститутсионии ҶТ аст. Қонунияти Конститутсионӣ-дар ҳуқуқи конститутсионӣ ба ду мазмун фаҳмида мешавад. Ба мазмуни васеъ қонунияти конститутсионӣ риояи қатъӣ ва иҷрои конститутсия аз тарафи ҳамаи мақомоти ҳокимияти давлатӣ, худидора, иттиҳодияҳои ҷамъиятӣ, шахсони ҳуқуқӣ ва ҷисмонӣ мебошад. Таъмини кафолати қонунияти конститутсионӣ ба воситаи суд, пеш аз ҳама, Суди конститутсионӣ амалӣ гардонида мешавад.

Ба мазмуни маҳдуд қонунияти конститутсионӣ мувофиқати санадн муайянро бо конститутсия ифода мекунад.

Нигаред низ
-----------

* Қонун
* Қонунҳои конститутсионӣ

Эзоҳ
----

1. ↑  Фарҳанги истилоҳоти ҳуқуқ / Зери таҳрири Маҳмудов М.А. - Душанбе: ЭР-граф, 2009. - с. 255 - 256
**Азимои Нишопурӣ** (соли таваллуд номаълум – вафот 1698, Нишопур) — шоири эронӣ. Дар зодгоҳаш – Нишопур таҳсил кардааст. Бо тахал. «Азим» ва «Азимо» шеър гуфтааст. Мувофиқи маълумоти тазкиранигор Малеҳои Самарқандӣ Азимои Нишопурӣ дар шеъру шоирӣ «шӯҳраи офоқ…» буд. Махсусан, дар Мовароуннаҳр шуҳрати тамом доштааст. Ду нусха аз девони ашъори Азимои Нишопурӣ боқӣ мондааст, ки яке дар китобхонаи Музейи Британия ва дигаре дар Китобхонаи Авади шаҳри Банкипур маҳфузанд. Ҳар ду нусха мукаммал буда, дар онҳо ғазалиёт, қасоид, рубоиёт, таркиббанду тарҷеъбандҳо ва қитъаҳои сурудаи Азимои Нишопурӣ фароҳам омадаанд. Аз Азимои Нишопурӣ инчунин маснавие бо номи «Фавзи Азим» боқӣ мондааст.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — 608 с. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2021, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.
Ин вожа дигар маъноҳо низ дорад, Азия-Плюс (мазмунҳо)-ро бубинед.
**ASIA-Plus**, **Оҷонсии иттилоотии «Азия-Плюс»**, яке аз Оҷонсиҳои Иттилоотии Тоҷикистон мебошад. Асосгузор ва сармуҳаррири медиа-гурӯҳ - Умед Бобохонов. Муассис - ҶДММ «Оҷонсии иттилоотии «Азия-Плюс». Мавзӯъҳои Оҷонсии иттилоотӣ – шарҳу тавзеҳи рафти воқеаҳо дар Тоҷикистон ва ҷаҳон. Таҳлил ва шарҳи масъалаҳои сиёсӣ ва иқтисодӣ, ҳаёти иҷтимоӣ ва фарҳангии мамлакат мебошад. Оҷонсии иттилоотии ASIA-Plus бо се забон - тоҷикӣ, русӣ ва англисӣ хизматгузориҳои иттилоотӣ пешниҳод мекунад.

Таърих
------

Оҷонсии иттилоотии ASIA-Plus, дар бозори иттилооти Ҷумҳурии Тоҷикистон аз соли 1995 инҷониб амал карда истодааст. Агентии иттилоотии мустақили Тоҷикистон ASIA-Plus тирамоҳи соли 1995 дар Вазорати адлияи ҶТ ба қайд гирифта шуд. ASIA-Plus дар тамоми минтақаҳои Тоҷикистон шабакаи хабарнигорони худро дорад. Имрӯз аз хизматгузориҳои иттилоотии Агентии ASIA-Plus сохторҳои давлатии Тоҷикистон, парлумони кишвар, вазорату идораҳо, бонкҳо, сохторҳои бузурги тиҷоратӣ, ҳамаи сафоратхонаҳои хориҷии муқими Тоҷикистон ва аксари созмонҳои байнулмилалии дар ҷумҳурӣ фаъолиятдошта истифода мекунанд. Бо се забон - тоҷикӣ, русӣ ва англисӣ хизматгузориҳои иттилоотӣ пешниҳод мекунад. Аз рӯи шумори корбарон дар Интернет-паҳнои TJ портали иттилотии www.news.tj (www.asiaplus.tj) яке аз сершумортарин аст.

Оҷонсии иттилоотии мустақили Тоҷикистон ASIA-Plus тирамоҳи соли 1995 дар Вазорати адлияи ҶТ ба қайд гирифта шуд. Моҳи апрели соли 1996 нахустин шумораи варақаи иттилоотӣ-таҳлилии Агентӣ нашр шуд. ASIA-Plus дар тамоми минтақаҳои Тоҷикистон шабакаи хабарнигорони худро дорад. Имрӯз аз хизматгузориҳои иттилоотии Агентии ASIA-Plus сохторҳои давлатии Тоҷикистон, парлумони кишвар, вазорату идораҳо, бонкҳо, сохторҳои бузурги тиҷоратӣ, ҳамаи сафоратхонаҳои хориҷии муқими Тоҷикистон ва аксари созмонҳои байнулмилалии дар ҷумҳурӣ фаъолиятдошта истифода мекунанд. Аз рӯи шумори корбарон дар Интернет-паҳнои TJ портали иттилотии www.news.tj () бидуни шубҳа пешсаф аст.

Сохтор
------

**ASIA-Plus** – гурӯҳи расонаҳои мустақили Ҷумҳурии Тоҷикистон аст. Аз се ширкати мустақил - Агентии иттилоотӣ, Нашрия ва Ширкати телевизиону радио иборат аст, ки зери як тамға (бренд) фаъолият мекунанд. Назди оҷонсӣ Мактаби мустақили рӯзноманигории "Тоҷикистон - асри XXI" аз соли 1999 амал карда истодааст. Ин ташкилоти ҷамъиятиест, ки дар баргузор намудани барномаҳои таълимӣ шарики гурӯҳи расонаҳои ASIA-Plus мебошад.

Нигаред
-------

* Азия-плюс (ҳафтанома)
* Азия-Плюс (ширкати радиову телевизион)

Пайвандҳо
---------

* Сомонаи расмии Азия Плюс Бойгонӣ шудааст 19 сентябри 2012  сол.

Эзоҳ
----

1. 1 2  ASIA-Plus Дар бораи мо. 29 августи 2017 санҷида шуд. Баргирифта аз сарчашмаи аввал 23 августи 2017.
**Раҷабалӣ Саидвализода** (*Раҷабалӣ Хушбахт Саидвализода*; 5 марти соли 1958, Данғара, вилояти Кӯлоб, ҶШС Тоҷикистон — 28 июни соли 2021, Душанбе, Тоҷикистон) — меъмор, директори Дирексияи сохтмони иншооти ҳукуматии Дастгоҳи иҷроияи Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон (аз 12 январи соли 2017).

Зиндагинома
-----------

Раҷабалӣ Саидвализода 5 марти соли 1958 дар ноҳияи Данғара таваллуд шудааст. Соли 1986 Донишгоҳи техникии Тоҷикистон ба номи академик Муҳаммад Осимиро бо ихтисоси муҳандис-сохтмончӣ хатм намудааст.

Корнома
-------

Аз соли 1975 дар Муассисаи нақлиётии № 22 ноҳияи Данғара ба ҳайси Таъмиргари дараҷаи 5 фаъолияташро оғоз намудааст.

Солҳои 1986—2013 дар вазифаҳои дуредгар, муҳандис, муҳандиси калон, сардори шуъбаи истеҳсолию техникии Идораи механиконидашудаи сайёри № 26 трести «Данғараводстрой», устои коргузори Раёсати сохтмонию васлкунии СГЭС «Норак-гэсстрой», Сардори шуъба, сармуҳандиси заводи оҳану бетонии шаҳри Норак, сардори шуъбаи истеҳсолию банақшагирии заводи маснуоти оҳану бетонии № 6-и шаҳри Душанбе, муҳандис-сохтмончии Маркази татбиқи лоиҳаҳои офияти соҳаи энергетикии Ҷумҳурии Тоҷикистон, Муовини сардори шуъбаи истеҳсолӣ, сармуҳандис, муовини директори Дирексия оид ба сохтмони иншооти ҳукуматии Дастгоҳи иҷроияи Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон фаъолият намудааст.

Аз моҳи майи соли 2013 то 12 январи соли 2017 ҳамчун Сармуҳандиси Дирексия оид ба сохтмони иншооти ҳукуматии Дастгоҳи иҷроияи Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон кор кардааст.

Бо Амри Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон аз 12 январи соли 2017 Директори Дирексия оид ба сохтмони иншооти ҳукуматии Дастгоҳи иҷроияи Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон таъйин гардидааст.

Ҷоизаҳо
-------

Соли 2016 бо Ордени «Шараф» дараҷаи 2 сарфароз гардонида шудааст.

Эзоҳ
----

1. ↑  Тағйироти кадрӣ дар ҳайати роҳбарии мақомоти иҷроияи маҳаллии ҳокимияти давлатӣ дар шаҳри Душанбе
**Абули́я** (юн.-қад. ἀ- — ҳиссачаи инкорӣ ва βουλή — ирода) — беиродагии ранҷурона, заъфи ирода то тамоман гум шудани он, набудани майлу хоҳиш ба фаъолият.

Абулия ҳам дар кӯдакон ва ҳам дар калонсолон пеш аз ҳама нишонаи давраи аввали бемории рӯҳӣ аст. Абулия ҳангоми баъзе бемориҳои рӯҳӣ (психози савдовию шизофрения), зарбхӯрии маҳдуди мағзи сар, бахусус қисмати пешонӣ пайдо мешавад.

Нишонаҳои абулия
----------------

Дар ҳолати абулия бемор камҳаракат, заиф, беғайрат, ба муҳиту атрофиён беэътино гашта, майлу хоҳиш ва ташаббуси худро гум мекунад. Дар синни кӯдакӣ абулия метавонад боиси сар задани бемории рӯҳӣ гардад. Кӯдаки бемор бе ягон сабаб канораҷӯӣ, нофаъол, парешонхотир мешавад. Чунин ҳолатро калонсолон баъзан танбалӣ мешуморанд, вале тадриҷан бемории кӯдак аён мегардад, ӯ ба машғулиятҳои ҳаррӯза ва рафиқони худ шавқе зоҳир намекунад, рӯзҳои дароз дар ҷойгоҳ беҳаракат хоб меравад, ҳарф намезанад, ҳатто ба нигоҳубини худ аҳамият намедиҳад. Абулияро аз сустиродагӣ, ки дар натиҷаи тарбияи нодуруст ба вуҷуд меояд, фарқ бояд кард. Муваққатан қатъ кардани машғулиятҳо, ба санатория рафтан ва табобати қувватбахш барои рафъи абулия муфид аст.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — 608 с. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2021, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️  Гузариш ба унсури Викидода  Фарҳангҳо ва донишномаҳо | 
* Большая каталанская
* Большая китайская
* Большая российская (старая версия)
* Большая российская (научно-образовательный портал)
* Большая советская (1 изд.)
* Брокгауза и Ефрона
* Малый Брокгауза и Ефрона
* Гранат

 |
**Раҷаб Ҳусейнов** (*Ҳусейнов Раҷабалӣ Мамедович*; 15 августи 1941, Душанбе — 26 марти 2022, Санкт-Петербург, Русия) — ҳунарпешаи театр ва синамои тоҷик. Узви Иттиҳодияи синамогарони Тоҷикистон ва ИҶШС (1980). Ҳунарпешаи шоистаи Тоҷикистон (2001),

Зиндагинома
-----------

Соли 1964 Институти театрӣ-бадеии ба номи А. Островскийи шаҳри Тошкандро хатм намуда, дар Театри Лоҳутӣ то соли 1998 ба сифати актёр ҳунар озмуд, аз соли 1998 актёри Театри давлатии драмаи русии ба номи В. Маяковский мебошад. Дар қариб шаст спектакл, аз қабили «Гамлет», «Шаби гирифтани моҳ», «Рустам ва Суҳроб», «Дод аз дасти ақл», «Роҳзанон», «Маро тарк макун», «Сарбозони инқилоб», «Шаби охирини Суқрот» нақшҳои хотирмон бозидааст.

Саҳм дар синамо
---------------

Когардон Суҳбат Ҳомидов ва Раҷаб Ҳусейнов
Дар «Тоҷикфилм», киностудияҳои Маскав, Узбекистон, Минск, Афғонистон аз истеъдодаш зиёд баҳра бурдаанд. «Қиссаи зиндони Павиак», «Чор дарвеш», «Ситораи Улуғбек», «Ҷумъаи ҳафтум», «Хӯҷаини об», «Робита», «Субҳи Ганг», «Тӯфон дар водӣ», «Ман — сарҳад», «Гаравгонон», «Сарҳади ором», «Ҳафт домоди дуздидашуда», «Себ аз ҷаннат», филми бисёрқисматаи телевизионии «Ҷӯра-шикорчӣ аз Минархар» намунае аз қариб панҷоҳ филманд, ки номбурда дар онҳо образҳои гуногун офаридааст. Саҳмаш дар дубляжи филмҳо ба забони тоҷикӣ ниҳоят калон аст.

Даргузашт
---------

Раҷаб Ҳусейнов дар 80-солагӣ дар рӯзи 26 марти 2022 дар шаҳри Санкт-Петербург даргузашт.

Эзоҳ
----

1. ↑  Сомонаи «Тоҷикфилм»
2. ↑  Раҷаб Ҳусейнов, ҳунарпешаи шоистаи Тоҷикистон, даргузашт(тоҷ.). *Радиои Озодӣ*. 26 марти 2022 санҷида шуд.

Адабиёт
-------

* Арбобони фарҳанги тоҷик. Донишнома / Муаллиф-мураттиб Ёрмуҳаммади Сучонӣ. — Душанбе, 2016. — 863 с.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️  Гузариш ба унсури Викидода  Вебгоҳҳои мавзӯъӣ | 
* Бонки Иттилоотии Интернетии Филмҳо
* Кинопоиск

 |
**Қонунҳои конститутсионӣ** – дар баъзе мамлакатҳо яке аз сарчашмаҳои ҳуқуқи конститутсионӣ мебошад. Дар Фаронса, Руминия ва ғайра қонунҳои конститутсионӣ ин қонунест, ки ба конститутсия тағйирот дохил мекунад, дар Федератсияи Русия, Қазоқистон, Ҷумҳурии Тоҷикистон қонунҳои конститутсионӣ оид ба масъалаҳое қабул карда мешаванд, ки дар конститутсия пешбинӣ шудаанд. Дар ҳолати аввал тарзи қабули қонунҳои конститутсионӣ бо тарзи тағйирдиҳии конститутсия як аст, дар ҳолати дуюм қонунҳои консгитутсионӣ бо тарзи мураккабе қабул мегарданд, ки одатан аз тарзи тағйирдиҳии Консгитутсия фарқ мекунад.

Дар мамлакатҳои ҷудогона қонунҳои конститутсионӣ гуфта, қонунҳое дониста мешаванд, ки дар маҷмӯъ конститутсияи ҳамин давлатро ташкил медиҳанд (масалан, дар Шветсия – қонун дар бораи валиаҳд соли 1810, шакли идора соли 1974, қонун дар бораи озодии матбуот соли 1949).

Дар Ҷумҳурии Тоҷикистон қонунҳои конститутсионӣ қонунҳоеанд, ки оид ба масъалаҳои дар Конститутсияи Ҷумҳурии Тоҷикистон пешбинишуда қабул карда мешаванд. Қонунҳои констигутсионӣ бо тарафдории на камтар аз се ду ҳиссаи шумораи умумии вакилони Маҷлиси намояндагон қабул мегарданд ва Маҷлиси миллӣ бо тарафдории на камтар аз се ду ҳиссаи аъзои худ ҷонибдорӣ мекунад (моддаи 41).

Қонунҳои конститутсионӣ нисбат ба қонунҳои ҷорӣ ва ҳар гуна санадҳои ҳуқуқӣ қувваи баланди ҳуқуқӣ доранд.

Одатан, Президент дар мавриди қонунҳои конститутсионӣ ҳуқуқи боздошт (вето) надорад, вале Конститутсияи Ҷумҳурии Тоҷикистон (моддаи 62) ба Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон ҳуқуқи баргардондани қонунҳои конститутсиониро додааст. Конститутсияи Ҷумҳурии Тоҷикистон асос намедиҳад, ки қонунҳои консгитутсионӣ бо худи консгитутсия дар як қатор шуморида шавад ва ё қисми Конститутсия ҳисоб карда шавад. Мувофиқи модцаи 10 Конститутсияи Ҷумҳурии Тоҷикистон

 
> *«Қонунҳо ва дигар санадҳои ҳуқуқие, ки хилофи конститутсияанд, эътибори ҳуқуқӣ надоранд»*

. Ин ҳолат ба қонунҳои конститутсионӣ низ дахл доранд.

Нигаред низ
-----------

* Қонунҳои маҳаллӣ
* Қонунҳои ҷорӣ

Эзоҳ
----

1. ↑  Фарҳанги истилоҳоти ҳуқуқ / Зери таҳрири Маҳмудов М.А. - Душанбе: ЭР-граф, 2009. - с. 256 - 257
**Қонунгузории вогузошта** — аз тарафи парламент ба мақомоти иҷроия (Президент, Ҳукумат) вогузор намуданн ваколатн қабули санади меъёрию ҳуқуқии дорои қувваи қонунӣ (дар Фаронса, Италия, Испания, Қазоқистон ва ғайра). Маъмулан дар ин мавридҳо аз тарафи парламент санади дахлдор қабул мегардад, ки дар он масъалаҳои вогузоршуда ва
муҳлати чунин вогузорӣ нишон дода мешавад. Ҳамчунон дар баъзе мавридҳо парламент дар қонунҳо ваколати қабули санадҳоро ба тариқи қонунгузории вогузошта нишон медиҳад. Додани ваколати қабули санадҳои меъёрй-ҳуқуқӣ аз тарафи як мақоми иҷроия ба дигараш низ дар амалия мушоҳида мешавад. Масъалаҳое, ки мутобиқи Конститутсия, қонунҳои Ҷумҳурии Тоҷикистон ва дигар санадҳои меъёрию ҳуқуқии Ҷумҳурии Тоҷикистон салоҳияти истисноии онҳоро ташкил медиҳанд, ба дигар мақом вогузор карда намешаванд.

Нигаред низ
-----------

Ҳуқуқу озодиҳои конститутсионии инсон ва шаҳрванд

Эзоҳ
----

1. ↑  Фарҳанги истилоҳоти ҳуқуқ / Зери таҳрири Маҳмудов М.А. - Душанбе: ЭР-граф, 2009. - с. 251 - 252
**Устодбузург** (форсӣ: استادبزرگ‎), **гроссмейстер** (олмонӣ: *Großmeister* «устоди бузург») — унвони олии фахрии варзишӣ, ки аз ҷониби ФИДЕ (Федератсияи байналхалқии шоҳмот) ба шоҳмотбозон ва шашкабозони бисёр қавӣ дода мешавад.

Вожаи гроссмейстер бори нахуст соли 1838 дар матбуоти Ғарб пайдо шуда, соли 1907 дар мусобиқаҳои ҷаҳонии шоҳмот дар Олмон ба ғолибони он дода шуд. Соли 1914 император Николайи II унвони гроссмейстер ро ба ширкаткунандагони мусобиқаи Санк-Петербург рас-ман тақдим кард. Ҳамчунин федератсияҳои гуногуни шоҳмот дар кишварҳои мухталиф (монанди ИҶШС, Маҷористон) аз ин вожа борҳо истифода кардаанд. Федератсияи умумиҷаҳонии шашка соли 1948 дар шашка унвони гроссмейстер ро ҷорӣ кард. Соли 1949 ФИДЕ унвони гроссмейстери байналмилалиро таъсис намуд. Соли 1950 ФИДЕ 27 бозигарро расман ба унвони гроссмейстер муаррифӣ намуда, соли 1953 бори нахуст шартҳо ва қонунҳоеро пешкаш кард, ки дар асоси он унвони мазбур ба афрод тақдим мешуд. Соли 1953 унвони гроссмейстери Федератсияи байналмилалии шоҳмоти мукотибаӣ ва соли 1972 гроссмейстери байналмилалӣ оид ба композитсияи шоҳмот низ таъсис дода шуд. Аз байни занони шоҳмотбоз нахустин бор соли 1978 бо тасмими хосси ФИДЕ Нона Гаприндашвили (аз Гурҷистон) ба унвони гроссмейстер ноил шуд. Ҷудит Полгар (аз Маҷористон) соли 1991 дар мусобиқаҳои ҷаҳонии шоҳмот байни занон ғолиб омада, соҳиби ин унвон гардид. Аз соли 2000 то кунун маъмулан шоҳмотбозоне, ки дар рейтинги ҷаҳонӣ миёни занон даҳ ҷойи аввалро ишғол кардаанд, соҳиби унвони гроссмейстер шудаанд. Имрӯз касеро гроссмейстер мегӯянд, ки рейтинги ӯ дасткам ба 2500 расида ва дар ду мусобиқаи байналмилалии таҳти шароити хос (ҳузури гроссмейстер они дигар, шумораи мусобиқаҳо, ҳадди миёнаи рейтинги ширкаткунандагон ва ғ.) ширкат намуда, натиҷаи матлубро ба даст оварда бошад. Ин унвон ҳамчунин ба қаҳрамони мусобиқаҳои ҷаҳонии шоҳмот байни ҷавонон (зери 20 сол), мусобиқаҳои ҷаҳонии шоҳмот байни занон, мусобиқаҳои собиқадорони шоҳмоти ҷаҳон ва 16 нафари аввали Ҷоми ҷаҳонии шоҳмот, дар сурате ки пеш аз ин соҳиби унвони гроссмейстер нагашта бошанд, дода мешавад.

Алоуддин Алии Шатранҷиро (асри 14) аз нахустин гроссмейстерҳои тоҷикон номидан мумкин аст. Ӯ дар қаламрави империяи Темури Курагон ҳарифи ҳамтое надоштааст ва асаре пиромуни шатранҷ низ навиштааст. Имрӯз дар Тоҷикистон Фаррух Амонатов ин мартабаро дорад ва дар мусобиқаҳои байналмилалӣ бо комёбӣ ҳунарнамоӣ мекунад.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Гроссмейстер / О. Шакурзода // Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.

* Шахматы. Энциклопедический словарь. М. 1990.
* Новая российская энциклопедия. Т.V(1). М. 2008.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️  Гузариш ба унсури Викидода  Дар феҳристҳои китобшинохтӣ | 
* GND: 4343607-9

 |
**Қонуни асосии давлат** - ин қонун бо номи Конститутсия, Сарқонун,
Қонуни асосӣ ёд мешавад. Дар Конститутсия (Сарқонун, Қонуни асосӣ),
ки аз санади алоҳидаи навишташуда ва ё аз маҷмӯи санадҳо ва одатҳои конститутсионӣ иборат мебошад, масъалаҳои бунёдии (асосии) ҷамъият ва давлат, аз ҷумла эътироф ва кафолати ҳуқуқу озодиҳои инсон ва шаҳрванд, асосҳои сохтори конститутсионӣ, сохтори марзию маъмурии давлат, асосҳои ташкилии мақомоти марказӣ ва маҳаллии ҳокимияти давлатӣ, салоҳият ва муносибатҳои мутақобилаи онҳо, рамзҳои давлатӣ, забон ва пойтахти давлат ифода карда мешаванд.

Конститутсия нисбат ба дигар қонунҳо ва санадҳои меъёрию ҳуқуқӣ эътибори олии ҳуқуқӣ дорад.

Тартиби гуногуни қабул ва тағӣири Қонуни асосӣ вуҷуд дорад: аз тарафи парламент, мақоми махсус (маҷлиси муассисон ва ғайра), тариқи раъйпурсии умумихалқӣ (референдум) ва дигарҳо. Конститутсияи амалкунандаи Ҷумҳурии Тоҷикисгон (соли 1994) ба тариқи раъйпурсии умумихалқӣ қабул гардидааст ва танҳо бо роҳи раъйпурсии умумихалқӣ ба он тагӣирот ворид карда мешавад. Конститутсия сарчашмаи бевоситаи низоми ҳуқуқии Ҷумҳурии Тоҷикистон мебошад. Тамоми қонунҳо ва санадҳои меъёрии ҳуқуқӣ бояд дар асос ва мутобиқи Конститутсия таҳия, қабул ва амал намоянд.

Нигаред низ
-----------

* Қонун
* Қонунҳои конститутсионӣ

Эзоҳ
----

1. ↑  Фарҳанги истилоҳоти ҳуқуқ / Зери таҳрири Маҳмудов М.А. - Душанбе: ЭР-граф, 2009. - с. 253
**Қонунҳои органикӣ** — (аз калимаи франсавии - органикӣ, ташкилӣ-расмӣ гардондашуда) - навъи қонунҳое, ки мувофиқи Конститутсияи Фаронса соли 1958 ба низоми сарчашмаҳои ҳуқуқи давлатӣ (конститутсионӣ) дохил карда шудааст. Дар қонунгузории чандин давлатҳои дигар низ ҷои қонунҳои органикӣ муайян карда шудааст. Одатан
дар Конститутсияи ин мамлакатҳо доираи муносибатҳои ҷамъиятӣ, ки
фақат бо қонунҳои органикӣ танзим
шуданаш мумкин аст, муайян карда
шудааст. Дар модцаи 81 Конститутсияи Испания муқаррар карда шуда-
аст, ки зери мафҳуми қонунҳои органикӣ он қонунҳое дониста мешаванд,
ки инкишофи ҳуқуқу озодиҳои асосиро муайян мекунанд, вазъи ҳуқуқии
ҷомеаҳои мухторй, ҳуқуқи умумии
интихоботро танзим менамоянд ва
инчунин дигар қонунҳоест, ки Конститутсия пешбинӣ кардааст. Қонунҳои
органикӣ мувофиқи Констнтутсияи
Гурҷистон (модцаи 66), Молдова (моддаи 74) бо аксарияти овозҳои вакилони интихобшуда қабул мешавад,
қонунҳои ҷорӣ бошад, бо аксарияти
овозҳои вакилони ҳузурдошта қабул
мегардад. Дар моддаи 72 Конститутсияи Молдова қонунҳои мамлакат ба
се намуд: конститутсионӣ, органикӣ
ва ординарӣ ҷудо шудааст. Ҳамагӣ
шонздаҳ номгӯн муносибатҳои ҷамъиятӣ нишон дода шудаанд, ки оид ба
онҳо қонунҳои органикӣ қабул карда
мешаванд. Инчуннн қонунҳои органикн дар соҳаҳое қабул карда меша-
ванд, ки парлумон зарур донистааст.
Дар ҳуқуқи конститутсионии ҶТ айнияти қонунҳои органикӣ қонунҳои
конститутсионӣ мебошанд (ниг. Ба Қонунҳои консгитутсионӣ).

Нигаред низ
-----------

* Қонун

Эзоҳ
----

1. ↑  Фарҳанги истилоҳоти ҳуқуқ / Зери таҳрири Маҳмудов М.А. - Душанбе: ЭР-граф, 2009. - с. 258
**S&P 500** (русӣ: Эс энд Пи 500) — (индекси фондӣ), шакли ихтисоршудаи Standard and Poor's 500, дар ИМА, нишондиҳанда (индекс)-и бозори саҳҳомиро ифода мекунад, ки аз саҳмияҳои 500 ширкатҳои маҳаллӣ иборат аст. Бисёре аз сармоягузорон инро беҳтарин нишондиҳандаи бозори саҳҳомии Амрико мешуморанд. Нишондиҳанда 500 ширкатҳои пешбарро дарбар мегирад ва тақрибан 80% сармоягузории дастраси бозориро дарбар мегирад. Дар амал, бисёре аз 500 ширкатҳои листингӣ танҳо таъсири маҳдуд ба ҷараёни инкишофи нишондиҳанда доранду халос. Даҳ фондҳои калонтарини саҳҳомӣ дар S&P 500 дар охири моҳи июни соли 2021 вазни умумии тақрибан 26,6%-ро дар нишондиҳанда доштанд.

Нишондиҳандаи S&P 500 дар соли 1957 ташкил шуда, бо истифода аз арзиши миёнавазни саҳмияҳои асосӣ ҳисоб карда мешавад, аз ин рӯ саҳмияҳо бо рейтинги бозории нисбатан баландтар, ба арзиши умумии нишондиҳанда таъсири бештар доранд. Аз соли 2005 инҷониб, нишондиҳанда шумораи саҳмияҳои дар муомила озодро ба ҳисоб мегирад.

Меъёри асосии интихоби ширкатҳо сармоягузорӣ дар бозор мебошад, аммо пардохтпазирии саҳмияҳо, суръати афзоиш, намуди фаъолияти ширкат ба назар гирифта мешавад. Сазмияҳои сектори молиявӣ, секторҳои технологияҳои иттилоотӣ ва энергетикӣ қариб нимаи арзиши нишондиҳандаро ташкил медиҳанд. Агар ширкат дигар ба талаботи дар боло номбаршуда ҷавобгӯ набошад, ин боиси хориҷкунии фаврӣ намешавад. Сабаби асосии хориҷ шудан аз нишондиҳанда фурӯш ё ҳамроҳшавӣ мебошад.

Аз аввали соли 2003 инҷониб нишондиҳандаи S&P 500 EWI вуҷуд дорад, ки дар он ҳамаи 500 иштирокчӣ вазни баробари 0,2% доранд. Нишондиҳанда дар семоҳа тасҳеҳ карда мешавад.

Эзоҳ
----

1. ↑  S&P 500. *britannica.com*. 19 июли 2021 санҷида шуд.
2. ↑  Top 10 S&P 500 Stocks by Index Weight. *investopedia.com*. 19 июли 2021 санҷида шуд.
3. ↑  Key dates and milestones in the S&P 500's history. *reuters.com*. 19 июли 2021 санҷида шуд.
4. ↑  How to invest S&P 500 Guide 2021. *comparebrokers.co*. 19 июли 2021 санҷида шуд.
5. ↑  Towards the Declassification of S&P 500 Boards. *papers.ssrn.com*. 19 июли 2021 санҷида шуд.
6. ↑  S&P 500 Changes. *sandp500changes.whw1.com*. 19 июли 2021 санҷида шуд. Баргирифта аз сарчашмаи аввал 23 октябри 2018.
7. ↑  S&P; 500 Equal Weight Index. *us.spindices.com*. 19 июли 2021 санҷида шуд. Баргирифта аз сарчашмаи аввал 22 августи 2015.
**Гастрол** (олмонӣ: *Gastrolle*, аз Gast — «*меҳмон*» ва Rolle — «*нақш*»), **сафарҳои ҳунарӣ** — ҳунарнамоии ҳунарпеша ва ё гурӯҳи ҳунарпешагон берун аз ҷойи корашон дар дигар ноҳия, шаҳр, кишвар.

Аз садаи XVIII ва хусусан аз нимаи 2-юми садаи XIX шурӯъ карда (чи дар мамлакаташон ва чи дар хориҷа) ҳунарпешагони маъруф Сара Бернар, Э. Дузе, Т. Салвини, П. Н. Орленов, В. Ф. Комиссаржевская, Э. Карузо, А. Патти, Ф. И. Шаляпин бо фаъолияти гастролӣ машғул буданд. Аз охири садаи XIX ва садаи XX гастроли театрҳо бо ҳайати ҳунарпешагони асосии театр ва ороишоти комили саҳна оғоз гардид. Барои рушди фарҳанги умумиҷаҳонии театрӣ сафарҳои Театри давлатии Мейнингени С. П. Дягилев (дар он А. П. Павлов, Е. В. Гелтсер, М. М. Фокин ва дигарон ширкат доштанд), Театри давлатии бадеии Маскав аҳаммияти бузург доштанд.

Дар замони шӯравӣ намоиши беҳтарин намоишномаҳо дар фестивалҳо, азназаргузарониҳо, олимпиадаҳо ва ғ. инкишоф ёфт. Дар Тоҷикистони шӯравӣ аз солҳои аввали ташкилёбиаш дастаҳои ҳунарӣ созмон дода шуданд, ки барои заҳматкашон консертҳо намоиш дода, табъи онҳоро болида менамуданд. Ҳунармандони тоҷик дар солҳои ҶБВ (1941-45) борҳо ба ҷабҳаҳо сафарҳои ҳунарӣ намуда, ҷанговаронро бо шеъру суруд ва рақсҳои тоҷикӣ шод гардонида буданд. Сафарҳои ҳунарии ҳофизони номии Тоҷикистон А. Ҷӯраев, З. Нозимов, О. Ҳошим, Ҷ. Муродов ва дигарон ҳамеша ба мардум шодиву фараҳ мебахшиданд. Ҳоло дар ҷумҳуриамон ансамблҳои рақсии «Лола», «Зебо», «Фирӯза», «Ҷаҳоноро», «Падида», Ансамбли эстрадии «Гулшан», Ансамбли давлатии «Шашмақом»-и ба номи Ф. Шаҳобов, Ансамбли бонувони рубобнавози «Чаман»-и Филармонияи давлатии Тоҷикистон, ансамблҳои фолклорию этнографии «Фалак», «Ганҷина», Ансамбли созӣ-овозии «Дарё» ва ғ. амал доранд, ки ба шаҳру ноҳияҳои ҷумҳурӣ ва берун аз Тоҷикистон сафар карда, ҳунари волои мардуми тоҷикро ба ҷаҳониён муаррифӣ менамоянд. Ҳамчунин ҳунарпешагони маъруфи тоҷик ба давлатҳои хориҷии дуру наздик сафарҳои ҳунарӣ карда, консертҳо намоиш медиҳанд.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* Гастрол // Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.
**Пиришиносӣ** (форсӣ: پیری‌شناسی‎), **геронтология** (англ. Gerontology) — илм дар бораи пиршавии мавҷудоти зинда; яке аз қисмҳои фанҳои пизишкӣ ва зистшиносӣ буда, қонуният, механизм ва зоҳиршавии пириро меомӯзад.

Пиришиносӣ, илме, ки ба омӯзиши василаю ҷараёни зистшинохтии пир гаштани мавҷудоти зинда, инчунин усулҳои суст намудани суръати пиршавӣ ва дароз кардани умр машғул аст. Азбаски амалиёти мазкур то давраи пирӣ фаро мерасанд, пиришиносҳо бештар ба вазъи саломатии одамони миёнаумр ва солхӯрда диққат медиҳанд. Дарки биологии пиршавӣ имкон медиҳад, ки инкишофи бемориҳои хосси ин синну сол дуруст тасаввур ва саривақт ташхису табобат карда шаванд. Якбора пир гаштани аҳолӣ дар мамлакатҳои мутараққӣ барои ривоҷ ёфтани пажӯҳишҳои пиришинохтӣ заминаи мусоид фароҳам овард. Қариб дар ҳар соҳаи тиб бахшҳое вуҷуд доранд, ки ба масоили пиришиносӣ вобастаанд. Яке аз фаслҳои пиришиносиро пирпизишкӣ меноманд.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Чеботарев Д. Ф. Бойко В. И. Уход за больными пожилого и старческого возраста. Киев, 1975;
* Хрисанфова Е. Н. Основы геронтологии. М. 2000.

Сарчашма
--------

* Геронтология // Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️  Гузариш ба унсури Викидода  Фарҳангҳо ва донишномаҳо | 
* Большая каталанская
* Большая российская (старая версия)
* Большая российская (старая версия)
* Канадская
* Universalis
* Современной Украины

 |
| 

| Дар феҳристҳои китобшинохтӣ |
| --- |
| 
* BNE: XX525086
* BNF: 11940802k
* GND: 4071757-4
* J9U: 987007529113005171
* LCCN: sh85054694
* LNB: 000117915
* NDL: 01008366
* NKC: ph120560

 |

 |
**Гастрофилёз** (**Gastrophilosis**; **Гастерофилёз**) — касалии сироятии ҳайвоноти тоқсум. 

Ангезандааш кирминаҳои ғурмагас аз ҷинси Gastrophilus – G. Intestinalis, G. veterinus, G. hemorrhoidalis, G. pecorum, G. inermis, G. niqricornis, G. magnicornis, G. flavipes. Хусусан G. Intestinalis (ғурмагаси калони меъда), G. veterinus (ғурмагаси рӯдаи дувоздаҳангушта), G. pecorum (алафмагас) хавфнок мебошанд. Ранги ғурмагас зардтоб аст; дарозиаш 10–20 мм; танашро мӯякчаҳо пӯшидаанд. Баданаш аз се қисм – сар, сина ва шикам иборат мебошад. Кирминаҳои гастрофилёз ба ҷавфи даҳон ворид шуда, луобпардаи онро захмнок месозанд, боиси пайдоиши илтиҳоб мешаванд. Дар натиҷа фурӯ бурдани ғизо мушкил мегардад, дар меъдаву рӯда чуқуричаҳои танӯрамонанд падид меоянд, бофтаҳо дурушт ва меъда хуншор мешавад.

Гастрофилёз дар тамоми дунё, аз ҷумла дар Тоҷикистон, дучор меояд. Асосан дар аспу хар ва хачирҳо ба мушоҳида мерасад. Манбаи гастрофилёз ҳайвони касал мебошад. Модинаҳои ғурмагас дар пашми ҳайвонот тухм мегузоранд. Баъди 4–10 рӯз аз тухм кирминаҳо баромада, ба луобпардаи ҷавфи даҳон роҳ меёбанд. Онҳо аз он ҷо тавассути оби даҳон ба луобпардаи меъда ва рӯдаи дувоздаҳангушта мегузаранд ва 9–10 моҳ зиндагӣ мекунанд. Баҳорон бо наҷосат хориҷ гашта, дар хок ба ғунбак (зоча) табдил меёбанд. Барои муолиҷаи гастрофилёз хлорофос, универм ва дигар инсектитсидҳоро истифода мебаранд. Баҳри пешгирии гастрофилёз аспҳоро шабона чарондан лозим аст. Ҳамчунин ҳафтае як бор бо нӯги корди тез аз мӯйи аспҳо тоза кардани тухми гастрофилёз ё бо доруҳои неостамазан, бутокс, протеид, эктотсин–5 ва ратсидол шустани ҳайвонот аҳаммияти бузург дорад.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Практикум по диагностике инвазионных болезней сельскохозяйственных животных. М. 1984;
* Паразитология и инвазионные болезни сельскохозяйственных животных. М. 1990;
* Паразитология и инвазионные болезни животных. М. 2000.

Сарчашма
--------

* Гастрофилёз / И. Иматшоев // Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.
**Минтақаи озоди иқтисодии «Панҷ»** — дар мавзеи Қарадуми ноҳияи Ҷайҳун бо масоҳати умумии 400 гектарро фаро мегирад.

Таърих
------

Таъсиси **Минтақаи озоди иқтисодии «Панҷ»** пас аз қабул гардидани Қарори Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон «Дар бораи чораҳои аввалиндараҷа оид ба ташкили минтақаҳои озоди иқтисодӣ дар Ҷумҳурии Тоҷикистон», аз 5 марти соли 2008 оғоз гардид. Соли 2015 Қарори Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон «Дар бораи таъсиси минтақаҳои озоди иқтисодии «Панҷ» ва «Суғд» ба тасвиб расид.

Мутобиқи банди якуми қарори мазкур **Минтақаи озоди иқтисодии «Панҷ»** дар мавзеи Қарадуми ноҳияи Қумсангир бо масоҳати умумии 400 гектарро фаро мегирад.

Ҳаҷми сармояи мустақим низ ба минтақаҳои озоди иқтисодӣ тамоюли афзоишро касб карда, солҳои 2011 - 2015 ба 259 миллион сомонӣ баробар шудааст. Дар робита ин, солҳои 2014 — 2015 аз Буҷети давлатӣ барои нигоҳдорӣ ва инфрасохтори аввалиндараҷаи минтақаҳои озоди иқтисодӣ 10,8 миллион сомонӣ ҷудо гардидааст.Аз ҷониби субъектҳои минтақаҳои озоди иқтисодӣ дар солҳои зикршуда ба Буҷети давлатӣ дар ҳаҷми 19,7 миллион сомонӣ пардохтҳои гумрукӣ ва андозҳо ворид шудааст.

Аз 9 субъекти Минтақаи озоди иқтисодии «Панҷ» соли 2015 2 субъект ба фаъолият шурўъ кардааст.

= МОИ-ӣ Тоҷикистон дар соли 2020
--------------------------------

19 феврали соли 2021 Вазири рушди иқтисод ва савдои Тоҷикистон Завқӣ Завқизода нишасти матбуотии солонаи вазорат фаъолияти Минтақаҳои озодии иқтисодии Тоҷикистонро баррасӣ намуд. Гуфта шуд, ки то ҳоли ҳозир (январи соли 2021) ҳамагӣ 72 ширкатҳои саноатӣ номанвис шудаанд. 30 субъект дар Минтақаи озоди иқтисодии «Суғд», 25 субъект дар Минтақаи озоди иқтисодии «Данғара», 11 субъект дар Минтақаи озоди иқтисодии «Панҷ», 5 субъект дар Минтақаи озоди иқтисодии «Ишкошим» ва 1 себъект дар МОИ-и навтаъсиси "Кулоб".

Нигаред низ
-----------

* Минтақаи озоди иқтисодии «Суғд»
* Минтақаи озоди иқтисодии «Данғара»
* Минтақаи озоди иқтисодии «Ишкошим»

Эзоҳ
----

1. ↑  [  Минтақаҳои озоди иқтисодӣ: ҳолат, фаъолият ва дурнамо]
2. ↑  Дар минтақаҳои озоди иқтисодиҳои Тоҷикистон 72 корхона фаъолият мекунанд /halva.tj/ 19.02.2021
Ҳолати тиббӣШаблон:SHORTDESC:Ҳолати тиббӣ

**Гастродуоденит** — (лот. gastroduodenitis; юн.-қад. γαστήρ меъда + duodenum рӯдаи дувоздаҳангушта + -ит — илтиҳоб) — бемории роҳҳои меъдаву рӯда, ки ҳангоми он ду узви асосии гувориш – меъда ва рӯдаи дувоздаҳангушта илтиҳоб пайдо мекунанд.

Гастродуоденит аз газаки луобпардаи меъда (гастрит) шурӯъ шуда, тадриҷан ба рӯдаи дувоздаҳангушта (дуоденит) паҳн мегардад. Гастродуоденит шадид ва музмин мешавад. Ҳангоми гастродуоденит-и шадид дард аҳён-аҳён хурӯҷ карда, бемор онро қариб ҳис намекунад. Дар ҳолати гастродуоденит-и музмин дарди чанголзанандаи даврӣ падид омада, боиси ихтилоли фаъолияти луобпардаи меъда мегардад. Пайдоиши гастродуоденит ба омилҳои берунӣ (экзогенӣ) ва дохилӣ (эндогенӣ) вобаста аст. Ба омилҳои берунӣ истеъмоли осемасару номураттаби ғизо, хӯрокҳои тунду серравған ё хушк, машруботи спиртӣ, тамокукашӣ, изтироби рӯҳӣ, афсурдарӯҳӣ, таъсири моддаҳои кимиёӣ ва ғ. мансубанд. Барзиёд ҳосил шудани туршӣ, кам ба вуҷуд омадани луоб (шира), халал ёфтани кори ғадудҳои дарунрез (эндокринӣ), бемориҳои талхароҳа ва ҷигар аз ҷумлаи омилҳои дохилзоди гастродуоденит мебошанд. Ба меъдаву рӯда роҳ ёфтани ҳеликобактерия (Helicobacter pylori) низ мӯҷиби пайдоиши гастродуоденит мешавад. Бино ба ақидаи мутахассисон 60 дарсади аҳолии рӯйи Замин аз бактерияи мазкур сироят ёфтааст. Он бо роҳи бӯсидан, истифодаи ашёи рӯзгор ва воситаҳои беҳдошт ба андомгон (организм) ворид мешавад. Аломатҳои асосии гастродуоденит дарди хурӯҷвори шикам, харобӣ, камиштиҳоӣ, бехобӣ, ҳалолати норанҷӣ пайдо кардани рӯйи забон, тез задани дил, оруғ, ҳисси гаронӣ дар сари меъда ва ғ. мебошанд. Азбаски чунин аломатро дигар бемориҳои аъзои ҳозима низ доранд, ташхиси гастродуоденит душвор аст. Барои муқаррар кардани гастродуоденит аз усулҳои эндоскопӣ, ҳистологӣ, манометрӣ, ултрасадоӣ ва ғ. истифода менамоянд. Барои пешгирӣ ва муолиҷаи гастродуоденит риояи парҳез, ҳаёти солим, иҷрои машқҳои шифоӣ ва ғ. муҳим аст.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Фирсова Л. Д. Машарова А. А. Бордин Д. С. Янова О. Б. Заболевания желудка и двенадцатиперстной кишки. М. 2011.

Сарчашма
--------

* Гастродуоденит // Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️  Гузариш ба унсури Викидода  Дар феҳристҳои китобшинохтӣ | 
* BNE: XX534058

 |
**Айюбиён** — сулолаи султонҳои Миср (1171 – 1250), ки баъди Фотимиён — хонадони халифаҳои араб ба тахти ҳокимият соҳиб шуданд. Асосгузори ин сулола амири курд Салоҳуддин (дар адабиёти илмию оммавии Ғарб ба номи Саладин ёд мешавад) Юсуф ибни Айюб – собиқ вазири халифа Ал-Адид аст, ки ӯро соли 1171 аз тахт барандохта буд. Айюбиён баъди ба ҳокимият соҳиб шудан аз эътиқодоти шиъии Фотимиён (исмоилия) рӯ тофта ба аҳли тасаннун пайвастанд ва таҳти ҳокимияти рӯҳонии Аббосиён қарор гирифтанд. Салоҳуддин Миср, Шимоли Африка, қисми зиёди Сурия ва Фаластин, Байнаннаҳрайни Шимолӣ ва Яманро фатҳ кард. Пас аз фавти Салоҳуддин дар соли 1193 давлати Айюбиён тадриҷан ба султонаҳои алоҳидаи Айюбиён тақсим шуд, вале таҳти султони олии Қоҳира қарор доштанд. Шохаҳои гуногуни Айюбиён дар Миср (то соли 1252), Димишқу Ҳалаб (то соли 1260), Байнаннаҳрайн (то соли 1245), Хумс (1178 – 1262), Хам (то соли 1341), Яман (то 1228) ҳукмронӣ кардаанд. Минбаъд ҳукумати воқеӣ тадриҷан ба дасти сипаҳсолорони гвардияи ғуломии мамлукҳо гузашт ва шохаи асосии мисрии Айюбиён бо сарварии Туроншоҳ (соли 1250 аз тарафи сарбозони ғулом ба қатл расид) барҳам хӯрд. Б. Раҳматов.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — 608 с. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2021, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.
**Анализатори спектр**, **таҳлилгари тайф** — асбобест барои мушоҳида ва чен кардани тақсимоти нисбии энергияи лаппишҳои электрикӣ (электромагнитӣ) дар фосилаи муайяни басомад.

Анализатори спектрро аз рӯи фосилаи басомадҳо (пастбасомад, радиобасомад ва басомадҳои оптикӣ), тарзи кор (мувозӣ ва пайдарпай), тарзи коркарди маълумоти ченкунӣ ва пешниҳоди натиҷаҳо (қиёсӣ ва рақамӣ), тарзи таҳлил (скалярӣ ва векторӣ) тасниф мекунанд. Анализатори тайф барои муайян кардани амплитуда ва басомади унсурҳои спектрӣ, ки ба таркиби раванди таҳлилшаванда дохил мешаванд, имкон медиҳад. Тавсифоти асосии чунин анализатор қобилияти тафриқавии он мебошад. Анализатори спектри пастбасомад дар акустика, мас. ҳангоми таҳқиқи шав-шув дар тарҳрезӣ ва истифодаи таҷҳизоти радио истифода мешавад. Анализатори радиобасомад дар фосилаи аз якчанд килоҳертс (кҲс) то садҳо гигаҳертс (ГҲс) кор мекунад. Чунин анализатор барои таҳлили хосиятҳои радиосигналҳо, таҳқиқи тавсифоти таҷҳизоти радио истифода мешавад.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* Анализатори спектр // А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2021, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.