recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Говзабон** (лот. Anchusa azurea), **забони гов** — гиёҳест худрӯй.

Решааш ғафси сершох. Пояаш рост (60-100 см қад мекашад), бо пашмаки хормонанд пӯшида шудааст. Барги буни пояаш дарозрӯя (10-30 см); ба забони гов монанд буда, дар давраи гулшукуфт мехушкад. Баргҳои қисми болоӣ нештаршакл, нисбатан хурд. Гулаш кабуди нилгун (апрел — июл мешукуфад). Мевааш сеқирраи дарозрӯя (0,6-0,7 см), хокистарранГовзабон Бештар дар марғзор, бешаи гармсеру паҳнбарг, арчазор ва даштҳои Тоҷикистон (ғайр аз Помири Шарқӣ) месабзад. Дар боғу киштзор, канори роҳ ва наздики иқоматгоҳ алафи бегона аст. Барои чорво заҳрнок мебошад. Гули сершаҳд дорад. Бехи онро барои ранг кардани матоъ, пашм ва шоҳӣ (сабз, нилгун) истифода мебаранд.

Гули говзабон ҳамчун даво аз замони Дисқуридус (Диоскорид, асри 1 м.) маълум аст. Ибни Сино бо тухми говзабон исҳол ва захму хуншории рӯдаро табобат мекард, онро барои қатъи ҳайз ва ҷароҳати пӯсидаи окила истифода мебурд. Агар барги хушки говзабонро кӯфта бо он сарро шӯянд, шукуфаро меравонад. Бехи говзабон позаҳри газидани саги девона аст. Дар тибби муосир барг, алаф ва решаи говзабонро ба кор мебаранд. Табибони Озарбойҷон решаи дар равғани гов ҷӯшондаи говзабонро чун давои хунбанд истифода мебаранд. Табибони мардумии тоҷик бо ҷӯшоби гули говзабон неврастения ва зиқи нафасро даво мекунанд. Барои ин 1 чумча гули онро дар 1 истакон оби ҷӯшида як соат нигоҳ дошта, сипас даворо полида, рӯзе 3-4 маротиба якчумчаӣ менӯшанд. Дар баъзе маҳалҳои ҷумҳурӣ шимокро низ «забони гов» мегӯянд.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Абуалӣ ибни Сино. Осори мунтахаб. Ҷ. 2. Д. 1980;
* Флора Таджикской ССР. Т. 6. Л. 1984;
* Лекарственние растения. СПб. 2011.

Сарчашма
--------

* Говзабон // Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.
**Мусамир Гулаҳмадов** (зод. 25 августи 1936, деҳаи Тутак, ноҳияи Ховалинг) — сиёсатшинос, доктори илмҳои фалсафа (1995), профессор (1997), Корманди шоистаи Тоҷикистон (2001), Аълочии маорифи Тоҷикистон, Аълочии маорифи ИҶШС (1981).

Зиндагинома
-----------

Муаллими синфҳои ибтидоӣ дар мактаби миёнаи ба номи Сергей Лазои ноҳияи Восеъ (1956-57), таҳсил дар мактаби сесолаи тайёркунандаи коркунони муассисаҳои маданӣ-маърифатии Вазорати маданияти ҶШС Тоҷикистон (1957-59), нозири Кумитаи комсомоли ноҳияи Ленин (ҳоло Рӯдакӣ; 1959-61). Таҳсил дар факултаи таъриху филологияи Институти давлатии педагогии Душанбе ба номи Т. Г. Шевченко (1961-66), аспиранти кафедраи фалсафаи Институти мазкур (1966-69). Аз соли 1969 муаллим, муаллими калон, дотсенти кафедраи коммунизми илмӣ (сипас кафедраи сиёсатшиносӣ), аз соли 1996 профессори кафедраи сиёсатшиносӣ; мудири кафедраи сиёсатшиносии ДДОТ ба номи Айнӣ (1997—2008 ва аз соли 2012).

Фаъолияти илмии Мусамир Гулаҳмадов ба татбиқи масъалаҳои ҳаёти маънавии ҷомеа бахшида шудааст. Муаллифи 6 рисола, 9 китоб ва беш аз 100 мақолаи илмӣ, илмӣ-оммавӣ ва методӣ. Таҳти роҳбарии ӯ 25 нафар рисолаи номзадӣ дифоъ намудаанд.

Мусамир Гулаҳмадов дар конференсияҳои байналмилалӣ доир ба масъалаҳои инкишофи муносибатҳои миллӣ дар ҷаҳони муосир, хусусиятҳои ҷаҳонбинии халқи тоҷик, анъана ва фарҳанги миллӣ, хусусиятҳои ташаккули расму ойин ва анъанаҳои халқи тоҷик маърӯза кардааст. Бо Грамотаи Фахрии Раёсати Шӯрои Олии ҶШС Тоҷикистон сарфароз гардидааст.

Осор
----

* Заминаҳои ташаккули ҷаҳонбинии илмӣ. Д. 1992;
* Равандҳои миллӣ ва сиёсии истиқлоли миллӣ. Д. 2001;
* Низоъшиносӣ. Д. 2004;
* Эмомалӣ Раҳмон — асосгузори давлати нави тоҷикон. Д. 2013;
* Формирование научного мировоззрения трудящихся. Д. 1971;
* Роль и значение научного мировоззрения в формировании нового человека. Д. 1989;
* Основы формирования научного мировоззрения. Д. 1985;
* Мировоззрение и перестройка. Д. 1990;
* Продовольственная политика Республики Таджикистан в условиях перехода страны к рыночной экономике. Д. 2008;
* Особенности формирования патриотизма таджикского народа. Д. 2011;
* Особенности становления и развития государственного суверенитета таджикского народа. Д. 2011.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Гулаҳмадов Мусамир // Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.
**Номувофиқии вазифаҳо** — номумкин будани якҷоя кардани ваколатномаи дар интихобот гирифта бо ишғол кардани чандин мансабҳои хидмати давлатӣ ё ки бо давлат алоқаманд ё дар соҳаи хусусӣ, ки қонунҳо муайян кардаанд. Ҷорӣ кардани номувофиқии вазифаҳо якчанд ҳадафҳо дорад: риоя кардани усули таҷзияи ҳокимият - роҳ надодан ба он ки парлумон ё мақомоти намояндагии дигар шахсонеро дарбар гирад, ки ба ҳукумат ё аз самти иқтисодӣ ба ӯ вобаста итоаткор бошанд; дар интихобот ба интихобкунандагон додани кафолати озодӣ, ба номзадҳо надодани имкони сӯиистеъмол аз вазифаи худ бо мақсади фишороварӣ; таъмин кардани мустақилии вакилон нисбат ба манфиатҳои хусусӣ. Номувофиқии вазифаҳо дар мамлакатҳои гуногун ишғол накардани вазифаҳо дар шаклу мазмуни гуногун ифода меёбад. Дар чандин мамлакатҳо ваколатномаи вакилӣ бо ишғоли вазифаи судя алоқа надорад (дар Австрия, Финляндия), гарчи гоҳо ин қоида фақат ба судяҳои болоӣ дахл дорад. Ин қоида ба роҳбарони корхонаҳое низ паҳн мегардад, ки ба давлат тааллуқ доранд. Масалан, дар Ҷумҳурии Федеративии Олмон аъзои Бундестаг ба ваколатномаи вакили палатаи поёнӣ, аъзои ҳукумати иттифоқӣ, бо мансаби судя ва дигар вазифаҳое, ки дар қонунҳои ҳар як замин муқаррар шудааст, мувофиқ нест. Ваколатномаи вакили Бундестаг бошад, бо узвият дар Бундестаг, бо мансаби Президенти Иттифоқ, бо мансаби судя, мансабдори дастгоҳи давлатӣ, бо хидмат дар қувваҳои мусаллаҳ мувофиқ нест. Номувофиқии вазифаҳо баъзе вақт ба ишғоли мансабҳо дар соҳаи хусусии иқтисодиёт низ паҳн мегардад, вале дар он ҳолате, ки корхона, иттиҳодия бо давлат ягон алоқае дошта, бо ин роҳ ба фаъолияти муассисаи интихобӣ таъсир расонда тавонанд. Масалан, дар Фаронса мувофиқи моддаи 146 Кодекси интихобот вазифаи роҳбари корхона, раиси шӯрои маъмурӣ, раис ё узви раёсат, раиси шӯрои мушоҳида, шахси ваколатдори маъмурият, директори генералӣ, муовини ӯ ё идоракунандаи корҳо, ки вазифаҳои худро дар иттиҳодия, корхонаҳои аз тарафи давлат ё мақомоти он кафолат ё ёрии моддӣ расонанда амалӣ мегардонанд, бо ваколатномаи вакилӣ мувофиқ нест. Бештар вақт татбиқи падидаи номувофиқии вазифаҳо худ аз худ амалӣ мешавад, яъне шахс ваколатномаи 
интихобиро соҳиб шуда, иҷрои вазифаҳои пешинаи худро қатъ мегардонад.

Нигаред низ
-----------

Номувофиқии вазифаҳо дар ҶТ

Эзоҳ
----

1. ↑  Фарҳанги истилоҳоти ҳуқуқ / Зери таҳрири Маҳмудов М.А. - Душанбе: ЭР-граф, 2009. - с. 352-353
**Го́тланд** (швед. Gotland, швед. Gotland (итт.)) — бузургтарин ҷазираи баҳри Балтика, ки ба Суэд тааллуқ дорад. Якҷоя бо ҷазираҳо музофоти Готландро ташкил медиҳад. Масоҳаташ 2994 км². Аҳолиаш 57,8 ҳазор нафар (2014). Сатҳаш пуштакӯҳи оҳаксангу регсангӣ, нуқтаи баландтаринаш (Лойста-хед) 83 м. Иқлимаш муътадили баҳрӣ. Боришоти солона зиёда аз 500 мм. 44 дарсади ҳудуди Готландро бешаҳои дарахтони сӯзанбаргу паҳнбарг фаро гирифтаанд. Кишти зироат (ҷавдор, бомус, лаблабуи қанд, зағир, картошка) ва гӯсфандпарварӣ тараққӣ кардааст. Саноати сементу хӯрокворӣ дорад. Сайёҳӣ ривоҷ ёфтааст. Шаҳр ва бандари асосиаш Висбю. Маҳалҳои аҳолинишинаш: Клинтехамн, Бургсвик, Форёсунд, Хемсе, Слите.

Дар ҷазира беш аз 42 ҳазор осори атиқа ёфт шудаанд, ки қадимтарини онҳо ба асри санг тааллуқ доранд. Дар давраи викингҳо дар Готланд тиҷорат ривоҷ ёфта буд. Бозёфти 650 хазина, ки аз 140 ҳазор тангаҳои арабию аврупоӣ ва зеварот иборатанд, аз он шаҳодат медиҳад. Готландҳо ба забони қадимии гутнийӣ ҳарф мезадаанд. Дар асрҳои миёна мавқеи ҷойгиршавии ҷазира имконият медод, ки готландҳо савдои баҳри Балтикаро идора намоянд. Тоҷирони Готланд дар Новгород меҳмонхона доштанд ва соли 1161 бо герсоги Саксония Лев Генрих дар бораи усулҳои тиҷорат дар Готланд ва Голштиния шартнома бастанд. Соли 1288 дар Готланд байни тоҷирони Висбю, ки як қисмашон олмонӣ буданд ва сокинони минтақаҳои дигар зиддият ба амал омад. Дар ин ҷанг шаҳрвандони Готланд ғалаба карданд. Соли 1361 ба Готланд артиши шоҳи Дания Валдемар Аттердаг ворид шуд. Деҳқонон бар зидди даниягиҳо муқобилияти сахт нишон доданд, вале хиёнати аҳолии ш. Висбю сабаби мағлубии онҳо гардид. Дар ҷанг нисфи мардони болиғи деҳот кушта шуданд. Дар натиҷа Готланд мавқеи худро ҳамчун воҳиди мустақил дар баҳри Балтика абадан аз даст дод. Аз соли 1679 дар тобеияти Шветсия мебошад. Аксарияти сокинони имрӯзаи Готланд бо лаҳҷаи готландии забони шведӣ ҳарф мезананд.

Эзоҳ
----

1. ↑  Folkmängd i landskapen den 31 december 2016 — Statistics Sweden.
2. ↑
3. ↑  Folkmängd i landskapen den 31 december 2020 — Statistics Sweden.
4. ↑

Сарчашма
--------

* Готланд // Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.

**Lua error in Модул:External\_links at line 153: attempt to call field 'getWikidataRefHtml' (a nil value).**
**Номи шахси юридикӣ** (шахси ҳуқуқӣ) - I. Шахси ҳуқуқӣ номи худро дорад, ки дар он ба шакли ташкилию ҳуқуқиаш ишора карда мешавад. Номи ташкилотҳои ғайритиҷоратӣ, корхонаҳои воҳид ва дар ҳолатҳои пешбинӣ намудаи қонун ташкилотҳои дигари тиҷоратӣ бояд ишора ба хусусияти фаъолияти шахси юридикӣ дошта бошад. Ба номи шахси юридикӣ дохил кардани ишора ба номи 
пурра ё мухтасари расмӣ (номи давлат), ба реквизитҳои аснод ё маводи рекламавии шахси юридикӣ дохил кардани чунин ном ё унсурҳои рамзи давлатӣ мувофиқи тартиби муайян намудаи Ҳукумат иҷозат дода мешавад (6.1 м.55 КГ ҶТ). Масалан, Донишгоҳи давлатии миллии Тоҷикистон. 2. Дар ҳолатҳои пешбинӣ намудаи қонун шахси юридикӣ метавонад ба воситаи иштирокчиёнаш ҳуқуқи гражданӣ ба даст оварда, иҷрои ӯхдадориҳои гражданиро ба зимма гирад. 3. Шахсе, ки мутобиқи қонун ё ҳуҷҷатҳои таъсиси шахси юридикӣ аз номи он баромад мекунад, бояд ба манфиати шахси юридикии намояндагӣ мекардааш софдилона ва оқилона амал кунад. Агар дар қонун ё шартнома тартиби дигаре пешбинӣ нашуда бошад, ӯ вазифадор аст, ки бо талаби муассисони (иштирокчиёни, аъзои) шахси юридикӣ зиёнеро, ки ӯ ба шахси юридикӣ расонидааст, ҷуброн намояд.

Эзоҳ
----

1. ↑  Фарҳанги истилоҳоти ҳуқуқ / Зери таҳрири Маҳмудов М.А. - Душанбе: ЭР-граф, 2009. - с. 352
**Нора Элизабет Мэри Бойс** (англ. Nora Elisabeth Mary Boyce: 2 август 1920, Дарҷилинг[d], Роҷи Бритониё — 4 апрел 2006) — эроншиноси Британиёи Кабир.

Зиндагинома
-----------

Падараш дар шаҳри Калкуттаи Ҳиндустон додгустар (судя) буд. Мэри Бойс дар Донишгоҳи Кембриҷи Англия улуми бостоншиносӣ ва мардумшиносӣ омӯхта, аз соли 1944 устоди адабиёти англо-саксонӣ ва бостоншиносии Донишгоҳи Лондон буд, ҳамзамон омӯзиши забони форсиро дар назди проф. Владимир Минорски дар мактаби таҳқиқоти Осиё ва Африқо давом дод. Соли 1952 дар Донишгоҳи Кембриҷ рисолаи илмӣ дифоъ намуда, аз ҳамон сол то давраи бознишастагиаш ба ҳайси проф. мактаби таҳқиқоти Осиё ва Африқо кор кардааст.

Мэри Бойс яке аз машҳуртарин муҳаққиқони динҳои бостонии ориёиҳо, бахусус зардуштия ва узви Академияи шоҳаншоҳии Дания буд. Ҷамъияти осиёии шоҳаншоҳии Британияи Кабир ва Дания ба хотираи Мэри Бойс ҷоизаи солона таъсис намудааст, ки ҳамасола ба беҳтарин асар дар риштаи пажӯҳиши адён эҳдо мегардад. Муҳимтарин осори Мэри Бойс «Зардуштиён: боварҳо ва урфу одатҳо», «Таърихи Зардуштия», «Такягоҳи форсии Зардуштия», «Доираҳои Монавия дар Эрон», «Суханварони монавия дар Эрон», «Сохтори сарчашмаҳои омӯзиши Зардуштия» мебошанд.

Эзоҳ
----

1. 1 2 3 4 5  Oxford Dictionary of National Biography (ингл.) / C. Matthew — Oxford: OUP, 2004.
2. 1 2  AlKindi (онлайн-каталог Доминиканского института востоковедения)
3. 1 2

Адабиёт
-------

* Бойс Мэри Нора Элизабет / Қ. Расулиён // Боз — Вичкут. — Д. : СИЭМТ, 2014. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 3). — ISBN 978-99947-33-46-0.
**Мэри Патрисия Маколис (Мак-Элис)** ( ирл. Máire Pádraigín Bean Mhic Ghiolla Íosa,англ. Mary Patricia McAleese).Тав. 27 июни 1951, Белфаст, Ирландияи Шимолӣ ) - сиёсатмадори ирландӣ , президенти Ирландия аз 11 ноябри соли 1997 то 11 ноябри 2011, аз ҳизби Фианна Файл, дуввумин зан дар ин вазифа ва аввалин шаҳрванди (зодаи) Ирландияи Шимолӣ ( ки оилаи ӯ маҷбур шуд, ки аз таъқиби шаҳигарипарастон ватанашро тарк кунад) .

Зиндагинома
-----------

**Маколис** дар шимоли Белфаст ба дунё омадааст, ки калонтарин байни нуҳ фарзанд дар оила аст. Дар мактаби Сент -Доминик маълумоти миёна гирифтааст. Маколис ҳуқуқшиносиро дар Донишгоҳи Квинс дар Белфаст омӯхтааст. Соли 1973 донишгоҳро бо баҳои дараҷаи аввал хатм кардааст. Соли 1975 вай профессори қонуни ҷиноятӣ ва криминология дар Коллеҷи Тринити Дублин таъйин шуд. Соли 1987 директори Институти таҳқиқоти ҳуқуқии касбии Донишгоҳи Квинс шуд. Сипас ӯ дар вазифаи муовини ректори Донишгоҳи Квинсро фаъолиятро давом дод.

Маколис пас аз истеъфои пеш аз муҳлати Мэри Робинсон президент интихоб мешавад. Пеш аз он, вай инчунин профессори Донишгоҳи Дублин буд. Дар соли 2004 ӯ бинобар набудани рақибон бори дуввум интихоб шудааст.

Мэри Патрисия Маколис ҷонибдори муттаҳид шудани Ирландия бо Ирландияи Шимолӣ мебошад.

Доктори фахрии ҳуқуқ аз Донишгоҳи Сент Эндрюс (2013).

Дар соли 2019, вай ҳамчун сарвари (*канслери)* Коллеҷи Тринити Дублин интихоб шуда буд. Маколис Мэри Робинсонро иваз кард, ки соли 1998 интихоб шуда буд .

Нигаред низ
-----------

* Феҳристи президентҳои Ирландия

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️  Гузариш ба унсури Викидода  Фарҳангҳо ва донишномаҳо | 
* Большая датская
* Большая каталанская
* Большая норвежская
* Литовская универсальная
* Britannica (онлайн)
* De Agostini
* Notable Names Database

 |
| Таборшиносӣ ва некрополистика | 
* WikiTree

 |
| 

| Дар феҳристҳои китобшинохтӣ |
| --- |
| 
* BIBSYS: 12006166
* GND: 131350889
* GTAA: 130793
* ISNI: 0000 0000 7875 409X
* J9U: 987008914669505171
* LCCN: no95054676
* NKC: xx0060203
* NLP: A37473232
* NTA: 287502627
* NUKAT: n02062618
* SUDOC: 074686976
* VIAF: 85688870
* WorldCat VIAF: 85688870

 |

 |

Эзоҳ
----

1. ↑  Encyclopædia Britannica (ингл.)
2. ↑  Энциклопедия Брокгауз (нем.) / Hrsg.: Bibliographisches Institut & F. A. Brockhaus, Wissen Media Verlag
3. ↑
4. ↑  [ Mary McAleese 
president of Ireland].  britannica.com.
5. ↑  Mary McAleese.  forbes.com.
6. ↑  Mary McAleese and the Catholic Church.  stmartin.ie.
7. ↑  *Patsy McGarry.* Mary McAleese elected as chancellor of Trinity College Dublin(англ.).  The Irish Times (1 November 2019). 1 ноябри 2019 санҷида шуд.
**Вулфенит** — минерал, молибдати сурб. Формулааш Pb[MoO4]. Ба ифтихори минералшиноси австриягӣ Франс фон Вулфен (1728-1805) номгузорӣ шудааст. Аз 56 % ва 26 % молибден иборат аст. Дар таркибаш инчунин омехтаи CaO, CuO, MgO, WO3 , баъзан CrO3 V2 O5 дорад. Сингониаш тетрагонӣ. Бештар чун кристаллҳои тахтачашакли мураббаъ ё ҳирамшакли тез ё кунд дучор меояд. Рангаш зарди асалгун, хокистарӣ, қаҳваӣ, норинҷӣ, ва ҳатто сурх. Ҷилояш алмосӣ. Гусехташ миёна. Сахтиаш 3. Зичиаш 6500-7000 кг/ м3. Дар минтақаи фарсоиши конҳои сурб ба вуҷуд меояд. Одатан, ҳамроҳи калсит, лимонит, пироморфит ва надинит вомехурад. Дар конҳои захираҳояшон бузург манбаи сурб ва молибден аст.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Ҷанобилов М. Минералогия. Д. 2012.

Сарчашма
--------

* Вулфенит // Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.
**Вуқӯъии Табрезӣ** (форсӣ: وقوعی تبریزی‎) — шоири эронӣ (асри 16).

ЗИндагинома
-----------

Дар Табрез ба воя расида, барои талаби илм ва беҳбуди рӯзгор ба Бағдод рафтааст. Вуқӯъии Табрезӣ дар Бағдод бо аҳли илму фазл ҳамнишин будааст. Ӯ ба Исфаҳон баргашта, дар дарбори Шоҳ Аббос ба хидмат мепардозад ва яке аз мулозимони содиқи шоҳ мегардад. Қариб дар тамоми анвои шеър қувва озмуда, ба ашъори шоирони гузашта ва ҳамзамононаш пайравӣ кардааст. Намунае аз ашъори Вуқӯъии Табрезӣ:

> Ба базмаш чанд қурби муддаӣ хунам ба ҷӯш орад,  
> 
> Ҳаё гар донадам хомӯшу ғайрат дар хурӯш орад.  
> 
> Зи манъи шиква саргардон масоз имшаб ба фарёдам,  
> 
> Ки як нолидани ман оламеро дар хурӯш орад.  
> 
> Висолаш гоҳ таскинам диҳад, гаҳ музтариб созад,  
> 
> Барад ҳам ҳушам ин ратли гарону ҳам ба ҳуш орад.  
> 
> Сухан аз диданат бе дасту по дорад Вуқӯиро,  
> 
> Расад ҷон бар лабаш, то аз лабат ҳарфе ба гӯш орад. 
> 
>

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* رصا قلئ خان هدایت. ریاض العارفین. تهران 1316 هـ.ش.ر

Сарчашма
--------

* Вуқӯии Табрезӣ / С. Ализода // Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.
| Вулусволии Шуғнон |
| --- |
| Вулусволии Шиғнон дар нақшаи Бадахшон |
|
|
| Донистаниҳо |
| Кишвар : |  Афғонистон Парчами Афғонистон |
| Вилоят : | Бадахшон |
| Марказ: | Баршор |
| Замони таъсис : |  |
| Раиси ноҳия: |  |
|
| Ҷуғрофиёи табиъӣ |
| Паҳноварӣ : | 3528 km2 |
|
| Шумораи шаҳракҳо : | 1 |
| Шумораи Рустоҳо : | 28 |
|
| Мардум |
| Аҳолӣ (2011) : | 27,750 кас |
| Забони расмӣ : | Форсӣ, Пашту |
| Забонҳои гуфторӣ : | Шуғнонӣ |
| Мазҳаб : | Ислом — Исмоилӣ |
|
| Нишониҳо |
| Сарвожа : | SH |
| Код ISO : | AF.BDS.SH |
| Пешшумора : |  |
| Нишонии почта : |  |
| Замон : | UTC+4:30 |
| Вебгоҳ : |  |
| Шумораи мошинҳо : |  |

Пули «Дӯстӣ» миёни Афғонистон ва Тоҷикистон бар фарози руди Панҷ, ки ду Шуғнонро бо ҳам мепайвандад
**Вулусволии Шуғнон** (форсӣ: ولسوالی شغنان‎) — яке аз вулусволиҳои вилояти Бадахшон аст ва дар шимолу шарқи Афғонистон ҷой дорад. 

Маркази ин вулусволӣ рустои Баршор аст, ки 150 килуметр шимолтар аз шаҳри Файзобод — маркази вилояти Бадахшон ҷой дорад.

Ҷойгоҳ
------

Вулусволии Шуғнон аз шимолу шарқ бо рӯди Панҷ маҳдуд шуда ва бо ноҳияҳои Рӯшон ва Шуғнон аз вилояти мухтори Кӯҳистони Бадахшон дар Ҷумҳурии Тоҷикистон ҳаммарз аст ва дар шимол бо вулусволии Дарвози Поин, дар ғарб бо вулусволии Арғанҷхоҳ ва дар ҷануб бо вулусволии Ишкошим ҳамсоя аст. Масоҳати ин вулусволӣ 3125 килуметри мураббаъ аст.

Мардум
------

Ҷамъияти вулусволии Шуғнон камубеш 39 000 нафар буда ва дар 19 русто зиндагӣ ба сар мебарад. Бошандагони ин вулусволиро шуғнониён ва рушониён ташкил медиҳанд, ки ба мардуми шарқи-эронии помирӣ тааллуқ доранд ва бештар мардуми Шуғнон ба забони форсӣ ошноӣ доранд. Мардуми ин вулусволӣ шиъамазҳаб ва бештар исмоилӣ ва андаке дувоздаҳимомӣ мебошанд.

Ҷуғрофиёи табиъӣ
----------------

Шуғнон бино бар доштани кӯҳҳои баланд сарзамине бисёр душворгузар аст, бавижа дар зимистон бо резиши барф тақрибан ҳама роҳҳои рафту омад ба ин вулусволӣ банд мешаванд. Тобистон дар ин сарзамин кӯтоҳмуддату нисбатан гарму хушк ва зимистон бисёр сарду дарозмуддат аст.

Деҳаҳо
------

1. Дарморахт
2. Ғорҷвин
3. Пастев
4. Андегъдз
5. Хъева
6. Вирудъҷ (Деҳи Мурғон)
7. Бахъор
8. Вир
9. Сарчашма
10. Дъишор
11. Хъидвуд
12. Ниводак
13. Цахънуд
14. Руботен
15. Пагор
16. Човед
17. Ёрх
18. Шайхен
19. Чоснуд
20. Тангхъев

Таърих
------

Пайнавиштҳо
-----------


|  |  |
| --- | --- |
| Афғонистон | *Ин мақолаи нопурра аз ҷуғрофияи Афғонистон мебошад.Шумо метавонед бо пурра кардани ин ба Википедия кумак кунед.* |


| ⚙️ Тақсимоти идории вилояти Бадахшон |
| --- |
| Марказ | Файзобод |
| Вулусволиҳо | 
* Аргу
* Арғанҷхоҳ
* Баҳорак
* Вардуҷ
* Вахон
* Дарвози Боло
* Дарвози Поин
* Дароим
* Ёвон
* Зебок
* Ишкошим
* Кишм
* Курону Мунҷон
* Кӯфоб
* Кӯҳистон
* Роғистон
* Тагоб
* Тишкон
* Файзобод
* Хош
* Хоҳон
* Ҷурм
* Шаҳри бузург
* Шикай
* Шуғнон
* Шуҳадо
* Ямгон
* Яфтали Поин

 |
| Шаҳрҳо | 
* Файзобод
* Зебок
* Баҳорак
* Хоҳон
* Ишкошим

 |
**Аудиолóгия** (аз лот. *audīre* — шунидан, -логия аз юн. *-λογία* — таълимот, -logia) — илм дар бораи шунавоӣ. Аудиология ҳолати шунавоӣ, сабабҳои карӣ ва гӯшвазниниро омӯхта, усулҳои ташхис ва роҳҳои табобати онҳоро дарёфт менамояд. Дар ҳалли ин масъала омӯхтани таъсири омилҳои истеҳсолӣ (ғавғо, ларзиш, моддаҳои заҳрнок) ба шунавоӣ ва пешгирии онҳо мавқеи муҳим дорад. Мақсади асосии аудиология пешгирӣ намудани карӣ аст. Бо инкишофи ҷарроҳии гӯш, ки мурод аз он барқарор ё беҳтар намудани қобилияти шунавоӣ аст, вазифаҳои аудиология низ дучанд шуданд. Акнун аудиология натиҷаҳои ҷарроҳии гӯш ва зарур будан ё набудани онро низ меомӯзад. Яке аз соҳаҳои махсуси аудиология педаудиология ном дошта, усулҳои ташхис ва табобати шунавоии кӯдаконро таҳқиқ менамояд. Бо ин мақсад аз усулҳои аудиометрия ва электроэнсефалография истифода карда мешавад. Ихтилоли шунавоӣ дар кӯдакон имкон дорад, ки боиси ихтилоли нутқ низ гардад.

Эзоҳ
----

1. ↑  Энсиклопедияи Миллии Тоҷик, Ҷилди 2. АСОС-БОЗ – Душанбе: Сарредаксияи илмии Энсиклопедияи Миллии Тоҷик, 2013, - с.84

* Исхоки Ю. Б. Детская оториноларингология. Душанбе, 1977;
* Таворткиладзе Г. А. Руководство по аудиологии. Москва, 2003.
**Влади́мир Васи́левич Бессо́нов** (укр. Володимир Васильович Безсонов; 5 марти 1958, Харков, ҶШС Украина, ИҶШС) — варзишгар ва мураббии украинӣ (футбол), Устоди варзиши байналмилалӣ (1977), Устоди хизматнишондодаи варзиши ИҶШС (1986).

Нимҳимоятгари дастаҳои украинии «Металлист»-и Харков (1975), «Динамо»-и Киев (1976–90) ва «Маккаби» (Исроил, 1990–91). Чемпиони ИҶШС (1977, 1980, 1981, 1985, 1986, 1990), дорандаи Ҷоми ИҶШС (1978, 1985,1987, 1990) ва Ҷоми дорандагони ҷомҳои УЕФА, чемпиони Аврупо (1976) ва чемпиони ҷаҳон миёни наврасон (1977).

Эзоҳ
----

1. ↑  Transfermarkt.com(бис.) — 2000.

Адабиёт
-------

* Бессонов, Владимир Василевич // Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.
**Абдулло́ҳи Шерозӣ** (соли таваллуд ва вафот номаълум) — мусаввир ва хаттоти эронӣ (асри 16).

Зиндагинома
-----------

Дар бораи ҳаёт ва фаъолияти Абдуллоҳи Шерозӣ маълумоти кофӣ дар даст нест. Дар китобхонаи султон Абулфатҳи Иброҳим ибни Багром (ҳукмронӣ 1556–77) ба ҳайси хаттот хидмат мекардааст. Тибқи баъзе маълумоти таърихӣ муддати кӯтоҳе дар Машҳад сукунат доштааст. Бино ба маълумоти Қозӣ Аҳмад (дар «Гулистони ҳунар») Абдуллоҳи Шерозӣ яке аз хушнависони боистеъдоди замони худ будааст.

Осори боқимонда
---------------

Аз Абдуллоҳи Шерозӣ якчанд асар боқӣ мондааст. Нусхаи хаттии «Ҳафт авранг»-и Абдурраҳмони Ҷомӣ (китобаташ тақрибан солҳои 1556 – 65), ки ҳоло дар Нигористони Фриери Вашингтон маҳфуз аст, шомили минётураи «Юсуф ва Зулайхо» мебошад. Ин мусаввараи зебо ва дилкаш ба қалами Абдуллоҳи Шерозӣ мутааллиқ аст. Дар нусхаи мазкур 28 тасвиру минётура замима шудаанд, ки мутахассисон онҳоро низ ба қалами Абдуллоҳи Шерозӣ нисбат медиҳанд. Ҳамчунин дар яке аз нусхаҳои «Сабҳат-ул-аброр», «Сифот-ул-ошиқин»-и Ҳилолӣ (дар китобхонаи шаҳри Лисабон маҳфуз аст) теъдоди зиёди нақшу нигори бо оби тило ҳал додашуда мавҷуданд, ки ба қалами Абдуллоҳи Шерозӣ тааллуқ доранд. Теъдоде аз осори Абдуллоҳи Шерозӣ дар китобхонаи Лейпсиг (Германия) нигоҳдорӣ мешаванд. Баъзе аз муҳаққиқини осори Абдуллоҳи Шерозӣ бар ин ақидаанд, ки ӯ яке аз нусхаҳои «Шоҳнома»-и Фирдавсиро низ бо минётураҳо ва нақшу нигорҳои дилчасп оро додааст. Сабку услуби минётуранигорӣ ва хаттотии Абдуллоҳи Шерозӣ ба тарзу равиши хаттотону мусав-вирони давраи шоҳ Таҳмосб қаробат дорад. Абдуллоҳи Шерозӣ дар рушди минбаъдаи санъати тасвирии Осиёи Миёна ва Эрону Афғонистон таъсир расонидааст ва яке аз устодон ва саромадони ин ҳунар ба шумор меравад.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Кази Ахмед, Трактат о калиграфах и художниках, М.–Л. 1947;
* Энциклопедияи адабиёт ва санъати тоҷик, ҷ. 1, Д. 1998.

Сарчашма
--------

* А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — 608 с. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2021, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.
**Áуман Роберт** (анг. *Yisrael Robert John Aumann*, 8 июни 1930, Франкфурти соҳили Майн, Олмон) — риёзидон ва иқтисоддони амрикоию исроилӣ, узви Академияи санъат ва илми Амрико (1974), Академияи миллии илмҳои ИМА; Академияи илмҳои Исроил; узви вобастаи Академияи Британияи Кабир (1985–1995). Хатмкардаи Сити-Коллеҷи Ню-Йорк. Соли 1952 унвони бакалавр, соли 1952 унвони магистрро соҳиб гашт. Дар Институти технологии аёлати Массачусетс фаъолият намуда, доктори илмҳои риёзиёт гардид (1955). Аз соли 1956 профессори факултети риёзиёти Донишгоҳи яҳудии Исроил, сарвари Ҷамъияти «назарияи бозиҳо», аз соли 1990 Президенти Иттиҳоди риёзидонҳои Исроил, муҳаррири масъули маҷ. «Ҷамъияти риёзидонҳои Аврупо», мушовири Агентии ИМА оид ба мусаллаҳшавӣ ва халъи силоҳ буд. Ауман Роберт сазовори Ҷоизаи Харвӣ (1983), Ҷоизаи давлатии Исроил оид ба иқтисодиёт (1994); Ҷоизаи байналмилалии Ланчестер, ҷоизаҳои Э. П. Неммерс ва Эмет оид ба иқтисодиёт гардидааст. Ӯ дар зарфи 40 сол «назарияи бозиҳо»-ро такмил дода, ба ҳар мавзӯъ «бозиҳо»-и амалии (масалан, оид ба зиддияти ду тоҷир, ки чӣ оқибатҳое дошта метавонад; касе ки ин чизро дар бозӣ мушоҳида мекунад, дар ҳаёти воқеӣ роҳ намедиҳад) алоҳидаро таҳия кардааст. Соли 2005 барои саҳмгузорӣ дар фаҳмиш ва таҳлили амиқтари назарияи зиддият (ихтилоф) ва бартараф кардани он дар асоси «назарияи бозиҳо» (ҳамроҳи Томас Шеллинг) сазовори Мукофоти Нобел гардидааст.

Сарчашма
--------

1. ↑  Encyclopædia Britannica (ингл.)
2. ↑  Энциклопедия Брокгауз (нем.) / Hrsg.: Bibliographisches Institut & F. A. Brockhaus, Wissen Media Verlag
3. ↑  Munzinger Personen (нем.)
4. ↑  LIBRIS — 2012.
5. ↑  Энсиклопедияи Миллии Тоҷик, Ҷилди 2. АСОС-БОЗ – Душанбе: Сарредаксияи илмии Энсиклопедияи Миллии Тоҷик, 2013, - с.87 / Ш. Тошева.
**Вусто** (ар. وسطی‎ ‒ миёна) — номи пардаи уд, ки бо ангушти миёна ишора шуда, фосилааш ба истилоҳи мусиқии имрӯза терсияи хурди ба он наздик ё баробар мебошад.

Яъне агар пардаи мутлақ до бошад, пас вусто ба ми-бемол баробар аст. Дар маъхазҳои қадимӣ оварда шудааст, ки мусиқидонони форс-тоҷик пардаи вусторо байни роҳи сабоба (ре) ва бинсир (ми) мебастанд. Ин вусто дар асари Форобӣ «Китобу-л-мусиқӣ ал-кабир» бо номи «Вустои Фурс» машҳур аст ва он ба терсияи хурд баробар мебошад. Тибқи маълумоти баъзе маъхазҳо эҷодкорӣ ин вусто Нашити Форсист. Ин пардаро асрҳои 9-11 муҷаннабуссабоба (яъне ре-диез) низ меномиданд;

Вусто пардаест, ки Мансури Ҷаъфар, лақабаш Залзали Розӣ ихтироъ кардааст ва он аз вустои Фурс ба фосилаи як парда зиёд аст, ки онро Залзал ном ниҳодаанд. Яъне ин пардаро Залзал байни бинсир (ми) ва хинсир (фа) ҷой додааст, ки дар истилоҳи имрӯза ба фа-бемол баробар мебошад. Вустои залзал дар мусиқии гузашта хеле кам истифода шудааст.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* ابونصر فارابی. کتاب بزرگ موسیقی/ ترجمه آزرنوش، تهران،۱۳۷۵ ه. ش.؛
* برکشلی. مسیقی فارابی. تهران،۱۳۵۰ ه. ش.؛
* فرهنگنامه مسیقی ایران. تهران، ۱۳۷۶ ه. ش.ر.

Сарчашма
--------

* Вусто / А. Раҷабов // Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.
**Абдуллоҳи Ӯротеппаӣ** (соли таваллуд ва вафот номаълум) — хаттоти тоҷик (нимаи аввалли садаи XIX). Аз доираи адабии Истаравшан.

Зиндагинома
-----------

Абдуллоҳ Ӯротепаӣ дар навиштани навъҳои хати настаълиқи ҷалӣ, хафӣ ва шикаста мумтоз буд. Соли 1814 «Насабнома»-и Амир Ҳайдар ва 1837 «Тазкират-ул-авлиё»-и Фаридуддини Атторро (дар ӯротеппа) бо хати настаълиқи зебо китобат намуд. Китоб 510 варақ дорад, варақҳои аввали китоб бо ҳошияи зарандуд оро ёфтаанд. Ин китоб дар Ганҷинаи дастнависҳои шарқии Институти шарқшиносии АИ Ҷумҳурии Ӯзбекистон маҳфуз аст.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — 608 с. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2021, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.
**Абдулло́ҳи Бухороӣ** (соли таваллуд ва вафот номаълум) — наққош ва мусаввири тоҷик (асри 16).

Зиндагинома
-----------

Тибқи маълумоти таърихӣ Абдуллоҳи Бухороӣ дар дарбори хони шайбонӣ Абдулғозии Абдулазизхон (ҳукмронӣ 1540 – 49) хидмат намудааст. Теъдоде аз минётураҳои Абдуллоҳи Бухороӣ низ ба ин хони шайбонӣ бахшида шудаанд. Пас аз вафоти Абдулғозӣ Абдуллоҳи Бухороӣ ва мусаввири дигари дарбор Маҳмуди Музаҳҳиб фаъолияти худро дар дарбори Абдуллоҳхон (ҳукмронӣ 1556 – 98) идома додаанд. Дар баъзе аз минётураҳои Абдуллоҳи Бухороӣ тасвири Абдуллоҳхон низ ба назар мерасад. Дар ҳунари рассомии Абдуллоҳи Бухороӣ таъсири мактабҳои наққошӣ ва минётуранигории Ҳироту Бухоро мушоҳида мешавад. Бахусус таъсири сабки Беҳзод ба эҷодиёти Абдуллоҳи Бухороӣ калон аст. Минётураҳои «Бӯстон»-и Саъдӣ, ки ба қалами Абдуллоҳи Бухороӣ мансубанд, бевосита дар зери таъсири эҷодиёти Беҳзод офарида шудаанд. Дар баъзе минётураҳои Абдуллоҳи Бухороӣ такрори бандубаст ва баъзе паҳлуҳои эҷодиёти Беҳзод дида мешаванд. Абдуллоҳи Бухороӣ аз санъати Мактаби минётураи Ҳирот низ баҳра бурда, таносуб ва ҷиҳатҳои хоси онро бо мактаби минётураи Бухоро моҳирона омезиш додааст. Дар инкишофи санъати тасвирии Мовароуннаҳр низ ҳиссаи калон гузоштааст. Намунаҳои наққошӣ ва мусаввараҳои Абдуллоҳи Бухороӣ дар Музейи миллии Париж, Ганҷинаи дастнависҳои Санкт-Петербург ва Оксфорд маҳфузанд.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Пугаченкова Г. А. Ремпель Л. История искусств Узбекистана, М. 1965;
* Миниатюры к поэмам А. Навои, Ташкент, 1969;
* Энсиклопедияи адабиёт ва санъати тоҷик, ҷ. 1, Д. 1988;
* Ашрафӣ М. Миниатюра: От Бехзода до Ризай-и Аббаси, Д. 2011.

Сарчашма
--------

* А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — 608 с. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2021, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.
| Вулусволии Дарвози Поин |
| --- |
| Вулусволии Дарвози Поин дар нақшаи Бадахшон, Дарвоз |
|
|
| Донистаниҳо |
| Кишвар : |  Афғонистон Парчами Афғонистон |
| Вилоят : | Бадахшон |
| Марказ: | Ҷомарчи Боло |
| Замони таъсис : | 2005 |
| Раиси ноҳия: |  |
|
| Ҷуғрофиёи табиъӣ |
| Паҳноварӣ : | км² |
|
| Шумораи шаҳракҳо : | 1 |
| Шумораи Рустоҳо : |  |
|
| Мардум |
| Аҳолӣ (2011) : | 12 000 кас |
| Забони расмӣ : | Форсӣ |
| Забонҳои гуфторӣ : | Форсӣ |
| Мазҳаб : | Ҳанафӣ, Ҷафарӣ, Исмоилӣ |
|
| Нишониҳо |
| Сарвожа : | MA |
| Код ISO : |  |
| Пешшумора : |  |
| Нишонии почта : |  |
| Замон : | UTC+4:30 |
| Вебгоҳ : |  |
| Шумораи мошинҳо : |  |

**Вулусволии Дарвози Поин** (форсӣ: **ولسوالی درواز پایین**‎) — яке аз вулусволӣҳои вилояти Бадахшон аст ва дар шимолу шарқи Афғонистон ҷой дорад. 

Маркази ин вулусволӣ рустои Ҷомарчи Боло аст.

Пули «Дӯстӣ» миёни Тоҷикистону Афғонистон, бар фарози рудӣ Панҷ дар минтақаи Ванҷу Моймай.
Намое аз Ҷомарчи Боло — маркази вулусволии Дарвози Поин

Ҷойгоҳ
------

Вулусволии Дарвози Боло дар шимолу шарқи Афғонистон ҷой дорад. Ин ноҳия аз шимол бо рӯди Панҷ маҳдуд шуда ва бо ноҳияи Дарвоз аз ноҳияҳои вилояти мухтори Кӯҳистони Бадахшон дар Тоҷикистон ҳаммарз аст. Он дар ғарб бо вулусволии Шикай, дар шарқ бо вулусволии Дарвози Боло ва дар ҷануб бо вулусволии Роғистон ҳамсоя аст.

Мардум
------

Мардуми Дарвоз ба гӯиши дарвозии забони форсӣ сухан мегӯянд. Дар гӯиши дарвозӣ вижагиҳои забони форсии садаҳои IX - XIV ҳамчунон пойдоранд. Забони мардуми Дарвоз дар садаҳои пешин яке аз забонҳои эронии шарқӣ ва монанд ба забонҳои помирӣ будааст, аммо дар садаҳои IX — XIV дарвозиён форсизабон гаштанд.

Таърих
------

Вулусволии Дарвози Поин дар соли 2005 дар бахше аз вулусволии пешини Дарвоз таъсис шуда аст.

Пайнавиштҳо
-----------


|  |  |
| --- | --- |
| Афғонистон | *Ин мақолаи нопурра аз ҷуғрофияи Афғонистон мебошад.Шумо метавонед бо пурра кардани ин ба Википедия кумак кунед.* |


| ⚙️ Тақсимоти идории вилояти Бадахшон |
| --- |
| Марказ | Файзобод |
| Вулусволиҳо | 
* Аргу
* Арғанҷхоҳ
* Баҳорак
* Вардуҷ
* Вахон
* Дарвози Боло
* Дарвози Поин
* Дароим
* Ёвон
* Зебок
* Ишкошим
* Кишм
* Курону Мунҷон
* Кӯфоб
* Кӯҳистон
* Роғистон
* Тагоб
* Тишкон
* Файзобод
* Хош
* Хоҳон
* Ҷурм
* Шаҳри бузург
* Шикай
* Шуғнон
* Шуҳадо
* Ямгон
* Яфтали Поин

 |
| Шаҳрҳо | 
* Файзобод
* Зебок
* Баҳорак
* Хоҳон
* Ишкошим

 |
Сутуни кандакоришуда
**Масҷиди миёна** — ёдгории меъмори дар деҳаи Суҷинаи ноҳияи Панҷакент. Мувофиқи катибаи шифт масҷидро усто Абулқосим сохта будааст. Бино дар соҳили дарёи Моғиён қомат афрохта он аз тарафи шарқ шимолиаш айвон дорад.

Cутунҳои айвон 7 то кандакорӣ шудаанд. Дар деворҳои шарқию шимоли ду дари бо усули «Бағдодӣ» кандакоришуда дорад. Болои дархо панҷара гузоштаанд. Масҷид ороиши қазои надорад. Чизҳои назаррас асосан сутунҳои кандакории он аст. Деворҳои Масҷиди миёна бо коҳгил андова шудаанд.

Адабиёт
-------

* Энциклопедияи Советии Тоҷик : [дар 8 ҷ.] / сармуҳаррир  А. С. Сайфуллоев. — Д. : СИЭСТ, 1978—1988.



|  |  |
| --- | --- |
| Аллоҳ | *Ин мақолаи ба Ислом алоқаманд нопурра аст. Шумо метавонед бо пурра кардани он ба Википедиа кӯмак кунед.* |



|  |  |
| --- | --- |
|  | *Ин мақола дар бораи масҷид ва ё ҷойҳои Исломӣ нопурра мебошад. Шубо метавонед ба Википедиа бо пурра кардани он кӯмак расонед*. |
**Абдулло́ҳи Коти́б** (соли таваллуд ва вафот номаълум) — хаттоти тоҷик (асри 19).

Зиндагинома
-----------

Дар Бухоро зистааст. Падараш бо номи Авазбадал Котиби Балхӣ машҳур буд. То замони мо аз Абдуллоҳи Котиб осори бисёри хаттотӣ расидааст. ӯ «Воқеоти Ҳисомӣ»-и Ҳисомуддин Умари Бухороӣ (1820), «Шарқ-ул-фусул»-и Рукнуддини Шерозӣ (1821), «Чаҳор унсур»-и Бедил (1824), «Анвори Суҳайлӣ»-и Ҳусайн Воизи Кошифиро (1824) китобат кардааст. Ин асарҳо дар Ганҷинаи дастнависҳои шарқии Институти шарқшиносии АИ Ҷумҳурии Ӯзбекистон маҳфузанд.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — 608 с. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2021, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.
**Вулвит** — газаки узвҳои ҷинсии занҳо. Ба вулвит асосан духтарбачаҳо ва занҳои солхӯрда гирифтор мешаванд.

Аломатҳои вулвит
----------------

* хориши фарҷ
* ҳисси дард, ки ҳангоми роҳ гаштан шиддат мегирад
* сурх шудани луобпардаҳои аъзои таносул, пардаи бакорат ва гоҳ сатҳи дарунии рону сурин

Дар натиҷаи табобати дуруст вулвит зуд шифо меёбад. Дар сурати ба таъхир гузоштани муолиҷа беморӣ куҳна шуда, зуд-зуд авҷ мегирад, девораҳои маҳбал ва лабҳои фарҷ (дар духтарчаҳои 3-4-сола) ба ҳамдигар мечаспанд. Ангезандаи вулвит стафилококкҳо, стрептококкҳо, баъзан қаламчамикроби хуноқ ва гонококку занбӯруғҳо мебошанд. Ба пайдоиши вулвит риоя накардани қоидаҳои беҳдошти шахсӣ, осеби пӯсти фарҷ ва луобпардаи маҳбал (кафидагӣ, ҷойи харошхӯрда), бемориҳои музмин (тонзиллит, пиелонефрит), ихтилоли мубодилаи моддаҳо (фарбеҳӣ, диабети қанд) ва омилҳои дигар мусоидат менамоянд. Заъфи фаъолияти ҳормони тухмдон, ки бинобар «худро тоза кардан»-и маҳбал падид меояд (миқдори кислотаи шир — маҳвсозандаи микроорганизмҳои беморизо коҳиш меёбад), омили асосии инкишофи вулвит аст.

Бо мақсади табобат бояд сабаби вулвит рафъ карда шавад. Узви таносулро рӯзе 2-3 бор бо ҷӯшобаи бобуна ё маҳлули фуратсилин (1:5000) шустан лозим. Риояи парҳез ва худдорӣ аз истеъмоли ғизои тунд ҳатмист. Вулвите, ки бар асари бемориҳои сӯзок, трихомоноз ва сил сар задааст, табобати махсус мехоҳад. Дар давраи муолиҷаи вулвит аз алоқаи ҷинсӣ худдорӣ бояд кард.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Прилепский В. Н. Заболевания шейки матки, влагалища и вульвы. М. 2003;
* Цвелев Ю. В. (ва диг.). Ургентная гинекология. М. 2004;
* Рищук С, В. Костючек Д. Ф. Половые пары и половые инфекции. М. 2005;
* Додхоева М. Ф. Некоторые региональные особенности плацент женщин в Республике Таджикистан. СПб. 2008.

Сарчашма
--------

* Вулвит / М. Додхоева // Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.

Шаблон:Gynecology-stub
**Вуқӯъии Нишопурӣ** (форсӣ: وقوعئ نيشاپوری‎; ? — 1594) — шоири форсизабони Ҳиндустон.

Зиндагинома
-----------

Улуми мутадовила ва хушнависиро дар зодгоҳаш Нишопур омӯхтааст. Пас аз касби камол ба Ҳиндустон рафта, ба дарбори Ҷалолуддин Акбар (ҳукмронӣ 1556–1605) роҳ ёфт. Муддате дар дарбори Абдурраҳими Хони Хонон (Раҳимӣ) хидмат кардааст. Дар аксари манобеи адабӣ чун шоири моҳиру тавоно, соҳиби истеъдоди баланд тавсиф шудааст. Аз девонаш иттилое нест, вале дар тазкираҳо намунаҳои бисёре аз ӯ (дар навъҳои қасида, ғазал, рубоӣ) сабт гардидаанд. Яке аз намояндагони маъруфи мактаби вуқӯъ (вуқӯъгӯйӣ – тасвири реалистӣ) буда, гароиши ӯро ба ин ҷараёни адабӣ ба ду омил метавон вобаста донист: аввалан, зиндагии ӯ ба давраи таназзули сабки ироқӣ ва комилан ташаккул наёфтани сабки ҳиндӣ мувофиқ омадааст; дуввум ба таърихнависӣ машғул буд, ки вуқӯъгӯйиро талаб мекард. Дар сода кардани шеъри форсӣ ва ба воқеияти зиндагӣ наздик кардани он ҳисса гузоштааст. Ин ҷиҳат сабаби он гардидааст, ки муаллифони баъзе манбаъҳо, мас. «Мунтахабу-т-таворих» (Бадоунӣ) ӯро ба илҳод муттаҳам карда, пайрави таносухаш хондаанд. Аз Вуқӯъии Нишопурӣ «Маҷомеъу-л-ахбор» (таълифаш 1590) ном асари таърихӣ ба мерос мондааст, ки нусхае аз он дар китобхонаи Девони Ҳинд – Индиа-Офис (№ 119) нигаҳдорӣ мешавад.

Намунаҳои ашъор
---------------

Намунаҳо аз шеъри Вуқӯъии Нишопурӣ: 

> Хӯйи ту, ки дар ситеза тақсир накард,  
> 
> Дар куштанам андешаи тақдир накард.  
> 
> Он нола, ки аз санг баровард фиғон,  
> 
> Фарёд, ки бар дили ту таъсир накард!  
> 
>  \*\*\*  
> 
> Ман офиятҷӯ нестам, ё Раб, насиби ман бикун,  
> 
> Дарде, ки он дар дил маро уммеди дармон нашканад!  
> 
> Қурбон шавам он чашмро, к-аз ноз сӯям бингарад,   
> 
> То дар дилам сад орзу пайдову пинҳон нашканад!
> 
>

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* علا می دهلوی. شيخ ابو الفضل بن مبارک گوری. آ يين اکبری. کانپور، هند،1312هـ. ق.؛
* صفا ذبيح الله. تأ ريخ اد بيا ت در ايران. جلد. 5. بخش 3، تهران، 1366 هـ. ش.؛
* گلچين معا نی احمد. کا روان هند. مشهد، 1369 هـ. ش.؛
* همان. مکتب و قوع در شعر فارسی. مشهد، 1374 هـ. ش.؛
* عبد البا قی نها وندی. معا صر رحيمی. جلد 3. کتاب 1. کلکته، 1931؛
* دانشنا مۀ ادب فار سی. ادب فارسی در شبه قاره (هند، پاکثتان، بنگلدیش).جلد چهارم، بخش 3، تهران، 1380 هـ.ش.ر

Сарчашма
--------

* Вуқӯии Нишопурӣ / Ш. Муҳаммадиев // Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.
**Абдуллати́фи Шуштарӣ** (форсӣ: عبداللطیف شوشتری‎; *Абдуллатиф ибни Абутолиб ибни Нуриддин ибни Неъматуллоҳ ал-Ҳусайнӣ ал-Мусавӣ*; 15 августи 1755, Шуштар, Эрон — 1806, Ҳайдаробод, Ҳиндустон) — сайёҳ ва муаррих.

Зиндагинома
-----------

Абдуллатифи Шуштарӣ охири садаи XVIII ба мамолики Эрону Ироқ, Арабистону Ҳиндустон сафар карда, хотироташро дар асаре бо унвони «Туҳфату-л-олам» (1801— 802) нигоштааст. Китоб арзиши таърихӣ, географӣ, иқтисодӣ, мардумшиносӣ ва тарҷумаиҳолӣ дорад ва аз ду бахш иборат аст: дар бахши аввал доир ба таърихи бостону асрҳои миёнаи Шуштару Ҳиндустон маълумоти пурарзиш дода шудааст; бахши дуюм аз мушоҳидот ва хотираҳои Абдуллатифи Шуштарӣ дар пайвастагӣ бо таърих, масоили иҷтимоӣ-фарҳангии вилоёти ғарбии Эрон, Ироқ ва Арабистону Ҳинд иборат мебошад. Ин бахш ҳамчунин дар бораи вазъи сиёсии кишварҳои Шарқи Наздик ва Шарқи Миёна (нимаи дуюми садаи XVIII), ҷанги байни Эрону Россия (1779 — 97), ҳукмронии англисҳо дар Ҳиндустон, истилои Миср аз тарафи франсавиҳо (1798) ва оид ба таърих ва географияи садаи XVIII Англия, Россия ва Америка маълумоти пурарзиш медиҳад.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* Абдуллатифи Шуштарӣ // А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2021, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.
**Истодан дар Арафот** (ар. الوقوف على عرفات‎) — дар фиқҳ яке аз фарзҳои сегона ва муҳимтарин рукни ҳаҷ; чанд лаҳзае пас аз заволи рӯзи арафа то ғуруби офтоб истодан дар дашти Арафот аст.

Касе Вуқуф дар Арафотро дарёфта бошад, ҳаҷро дарёфтааст ва он аз касе фавт шуда бошад, ҳаҷҷаш нотамом боқӣ мемонад. Вақти афзали Вуқуф дар Арафот пас аз заволи рӯзи арафа то фурӯ рафтани офтоби он рӯз аст ва дар ҳолати зарурӣ онро то дамидани субҳи рӯзи ид метавон анҷом дод. Шахсе, ки барои умра ва ҳаҷ (ҳаҷҷи қирон) эҳром бандад, вале аз сабаби танг омадани вақт ба Макка дохил нашуда, рост ба Арафот равад, Вуқуф дар Арафотро ба ҷо меоварад ва умраашро тарк менамояд. Ҳаҷҷаш ба ҳаҷҷи ифрод табдил ёфта, забҳи қурбонӣ аз вай соқит мегардад, вале барои тарки умрааш як хун (забҳ) ва қазои умра бар вай воҷиб мегардад. Қазои умраашро пас аз айёми ташриқ метавонад ба ҷой оварад. Шахсе барои ҳаҷҷи ифрод эҳром бандад ва ба сабаби тангии вақт ба Макка дохил нашуда, рост ба Арафот равад, Вуқуф дар Арафотро дар он ҷо ба ҷо меоварад ва тавофи қудум аз вай соқит мегардад. Бо тарки тавофи қудум чизе бар вай воҷиб намегардад. Шахсе дертар ба Арафот расад ва аз заволи офтоби рӯзи Арафа то дамидани субҳи рӯзи ид чанд лаҳзаеро дар он ҷо дарёбад, ҳаҷро дарёфтааст. Агар пас аз бастани эҳром фавт намояд, ҳама чиз аз вай соқит мешавад ва агар пас аз Вуқуф дар Арафот фавт намояд, ҳаҷҷаш шаръан дуруст ва анҷомёфта ба шумор меравад, зеро Расули Худо (с) фармудааст: «*Ҳаҷ Арафа аст*».

Ба ҷуз Вуқуф дар Арафот вуқуфи дигаре низ дар Муздалифа вуҷуд дорад, ки он воҷиб аст ва пас аз дамидани субҳи рӯзи наҳр — иди Қурбон то пеш аз тулӯи офтоб анҷом дода мешавад.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Боқизода А. Ҳаҷ: таърих, моҳият, маносик ва аҳкоми он. Д. 2013,
* الموسوعة الفقهية. الجزء الثاني و الاربعون. الكويت، بيروت، 2000

Сарчашма
--------

* Вуқуф дар Арафа / А. Боқизода // Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.


| ⚙️ Ҳаҷ ва умра |
| --- |
| Аркон | Эҳром • Тавоф • Саъй • Вуқуф дар Арафот • Сангзанӣ ба шайтон |  |
| Топонимҳо | Макка • Мадина • Ҷидда • Сафо ва Марва • Арафот (кӯҳ, водӣ) • Муздалифа • Мино • Миқот |
| Шахсиятҳо | Иброҳим • Исмоил • Ҳоҷар • Муҳаммад • Амиру-л-ҳаҷ • Ҳоҷӣ |
| Масҷидҳо | Масҷидулҳаром (замзам) • Каъба (кисва • ҳаҷаруласвад) • Масҷиди Набавӣ |
| Рӯзҳо | Иди Қурбон • Рӯзи Арафа • Айёми Ташриқ |
| Ниг. | Ҷамарот • Пешомадҳо • Аркони ислом • Талбия • Вазорати Ҳаҷи Арабистони Саудӣ
 |
**Абдулло Яъқубов** (16.05.1932 – 2003, Хуҷанд) — пизишки муолиҷакунанда, доктори илмҳои тиб (1982), профессор (1987). Аълочии нигоҳдории тандурустии ИҶШС (1974).

Зиндагинома
-----------

Донишкадаи давлатии тиббии Тоҷикистон ба номи Абӯалӣ Ибни Синоро хатм кардааст (1958). Ходими хурди илмии Пажуҳишгоҳи эпидемиология ва беҳдошти Тоҷикистон (1958-61), унвончуи Пажуҳишгоҳи беҳдошти АИ ИҶШС ва Пажуҳишгоҳи беҳдошти меҳнат ва бемориҳои касбии ш. Киев (1961-64), мудири ташхисгоҳ ва мудири шуъбаи Пажуҳишгоҳи эпидемиология ва беҳдошт (1964-84), мудири кафедраи зообеҳдошти Донишкадаи кишоварзии Тоҷикистон (1984-87), мудири кафедраи беҳдошти умуми ва иҷтимоии Донишгоҳи давлатии Хуҷанд ба номи академик Бобоҷон Ғафуров (1992-97), мудири кафедраи беҳдошти умуми ва иҷтимоии БХ ДДТТ (1997-2003).

Фаъолияти илмӣ
--------------

Муаллифи бештар аз 140 асари илми ва илмию методи. Ташкилкунанда ва иштироккунандаи як қатор ҳамоиш ва конфронсҳои байналхалқӣ оид ба масоили беҳдошт ва токсикологияи нестетсидҳо.

Осори илмӣ
----------

* Пешгири кардани заҳролудшави аз ядохимикатҳо. -Д. 1965;
* Гигиена применение нестецидов в условиях Таджикистана. - Д. 1975.

Пайвандҳои беруна
-----------------

* Донишгоҳи давлатии Хуҷанд ба номи академик Бобоҷон Ғафуров

Эзоҳ
----

1. ↑  Тавсифномаи омӯзгорони Донишгоҳи давлатии Хуҷанд
**Гинзбург Вулф Вениаминович** (4 март 1904, Курск[d] — 2 феврал 1969, Санкт-Петербург) — қавмшиноси рус, доктори илми тиб (1945), професор (1949).

Зиндагинома
-----------

Хатмкардаи Институти давлатии тиббии Ленинград (1926). Баъди хатми институт духтури полки савора буд. Ассистенти кафедраи анатомияи эътидолии Институти тиббии Ленинград (1929—1937), аспиранти Институти этнографияи АИ ИҶШС (1931—1932). Аз соли 1938 дар шуъбаи антропологии Осорхонаи антропология ва этнографияи АИ ИҶШС кор карда, баъдан ба бахши антропологияи Шуъбаи ленинградии Институти этнографияи ИҶШС гузашта, то охири умр он ҷо фаъолият намудааст.

Вулф Гинзбург яке аз асосгузорони тибби этникӣ ва антропологияи шӯравӣ мебошад. Оид ба масоили антропология, анатомия (лимфология) ва таърихи он пажӯҳишҳои ҷолиб анҷом додааст. Солҳои 1932—1933 дар Қаротегин ва Дарвози Тоҷикистон таҳқиқоти антропологӣ доир намуд, ки асосан тамоюли тиббӣ дошт. Ӯ шароити иҷтимоию иқтисодии мардуми таҳҷоиро омӯхта, бештар ба тарзи бунёди иморатҳо аз нигоҳи беҳдоштӣ таваҷҷуҳ зоҳир кардааст. Саҳми Вулф Гинзбург дар таҳқиқи бемориҳои хосси маҳал, аз ҷумла ҷоғар назаррас аст.

Вулф Гинзбург охири солҳои 50-и асри 20 дар асоси ҳафриёти А. Н. Бернштам оид ба этногенези мардуми Осиёи Марказӣ, роҷеъ ба тавсифи антропологии сакоиҳои Помири Ҷанубӣ таҳқиқот анҷом дод (андозагирии косахонаи сару тан, рушди ҷисмонӣ ва ғ.). Натиҷаи пажӯҳишҳо барои омӯзиши мансубиятҳои нажодии мардумони дигари Осиёи Марказӣ мусоидат намуданд. Бо орденҳои Байрақи Сурх, Ситораи Сурх ва медалҳо сарфароз гардидааст.

Осор
----

* Физическое развитие горных таджиков//Проблемы Таджикистана. Д. 1933;
* Изогемоагглютинация у горных таджиков//Антропол, 1934 № 1-2;
* Кишлак и жилище горных таджиков//Советская этнография, 1936, № 3;
* Материалы по половому созреванию и жизни горной таджички//Антропол, 1936, № 4;
* Горные таджики. М. 1937; Древние и современные антропологические типы Средней Азии. Л. 1951;
* Лимфатическая система нижней конечности человека. Л. 1959;
* Элементы антропологии для медиков. Л. 1963.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* Гинзбург Вулф Вениаминович // Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.
**Абдулло́ Зоки́р** (*Абдулло Зокиров*; 1927, деҳаи Қистакӯзи ноҳияи Хуҷанд — 1982, Душанбе) — мутарҷим ва рӯзноманигори тоҷик.

Зиндагинома
-----------

Хатмкардаи факултети забон ва адабиёти тоҷики Институти давлатии педгогии Душанбе (1958) ва шуъбаи журналистии Мактаби олии партиявӣ дар Алмаато (1964). Дар ВКД, идораҳои Ҳизби коммунистӣ ва журналистӣ, собиқ Кумитаи давлатии Тоҷикистон оид ба нашриёт, полиграфия ва савдои китоб фаъолият кардааст. Баъдан муҳаррири газета «Комсомоли Тоҷикистон» (1965 — 70), сармуҳаррири редаксияи сиёсии Комитети давлатии телевизион ва радиошунавонии Тоҷикистон, котиби масъули Комитети ҷумҳуриявии муҳофизати сулҳ, сармуҳаррири Комитети давлатии Тоҷикистон оид ба нашриёт, полиграфия ва савдои китоб, муовини сармуҳаррири муассисаи нашриявии «Ирфон» буд.

Фаъолияти эҷодӣ
---------------

Абдулло Зокир ба таълифи осори бадеӣ — ҳикояҳо ва очеркҳо, тарҷума аз соли 1953 сар кард. Ҳикояҳову очеркҳояш дар маҷмӯаҳои «Ҳудуди шуҷоат», «Оби шифобахш», маҷаллаи. «Садои Шарқ», «Памир» ба табъ расидаанд. Ҳикоя ва повестҳои нависандаи рус С. Антонов (1959), романи «Нирмола» ва ҳикояҳои Премчанд (1962), маҷмӯаи ҳикояҳои «Чароғҳои Арарат» (1968), ҳикояҳои Ю. Смуул (1971), асари Р. Ҳамзатов «Доғистони ман» (китоби 1 — 1972, китоби 2 — 1975), асари Л. Первомайский «Таърихи инсоният» (1978), қиссаи С. Шоймерденов «Модарандар» (1976), асари Б. Немсова «Афсонаҳои заррин» (1981) ва ғайраро аз русӣ ба тоҷикӣ гардондааст. Бо медали «Барои меҳнати шоён. Ба муносибати 100-солагии рӯзи таваллуди В. И. Ленин» ва Грамотаи Фахрии Президиуми Совети Олии ҶШС Тоҷикистон сарфароз гардидааст. Узви ИН Тоҷикистон аз соли 1980.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — 608 с. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2021, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.
**Абдулкари́ми Бухороӣ** (форсӣ: مير عبد الكريم بخارى‎; нимаи 2-юми асри XVIII, Бухоро — вафот 1830, Константинопол) — таърихдон, географ, сайёҳи тоҷик.

Зиндагинома
-----------

Амир Ҳайдар Абдулкарими Бухороиро соли 1804 дар ҳайати намояндагону сафирон ба Русия фиристод. Ӯ дар шаҳрҳои Петербург, Москва ва Астрахан будааст. Соли 1807 чун саркотиб ба шаҳри Истамбули Туркия фиристода шуд. Дар Истамбул оиладор шуда, то охири умр ҳамон ҷо ҳаёт ба сар бурдааст.

Осор
----

Аз Абдулкарими Бухорои дар бораи таърихи Туркистону Афғонистон асаре бо номи «Таърихи қадимӣ» боқӣ мондааст. Ин асарро шарқшиноси франсавӣ Ш. Шефер «Таърихи Осиёи Марказӣ» ном гузошта, ба забони франсавӣ тарҷума ва дар Париж чоп кардааст.

Эзоҳ
----

1. ↑   (ингл.)

Сарчашма
--------

* А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — 608 с. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2021, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.

Шаблон:Шахсият-нопурра
**Аудиомéтрия** (аз лот. *audīre* — шунидан, -метрия аз юн. *-metron* — ченкунӣ) — андоза кардани қувваи сомеа. Азбаски қувваи сомеа (шунавоӣ) аз рӯйи дарки ҳадди садо муайян карда мешавад, аудиометрияро барои мушаххас кардани қувваи пасттарини садое, ки одам мешунавад, мувофиқ месозанд. Усули муқаррарии аудиометрия дарк кардани садоҳои гуногуни одам ё камертон аз масофаи гуногун мебошад (20–25 метр). Дар шароити муқаррарӣ сомеа ҳамон вақт беиллат дониста мешавад, ки агар одам садои паст (пичир-пичир)-ро аз масофаи 6–7 метр шунавад. Аудиометрияро асосан бо ёрии асбобҳои махсуси аудиоакустикӣ – аудиометрҳо амалӣ месозанд. Натиҷаи аудиометрия дар шакли аудиограмма навишта мешавад. Ҳадди шиддати овоз­ро бо ёрии ҷадвал муайян намуда, бо ҳамин роҳ дараҷаи заъфи сомеаро аниқ месозанд.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — 664 с. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.

* Исхоки Ю. Б. Детская оториноларингология. Душанбе, 1977;
* Таворткиладзе Г. А. Руководство по аудиологии. Москва, 2003.