recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Таърих
------

### 1998—2004

12 октябр соли 1994 се шахс — режиссёр ва продюсер Стивен Спилберг, продюсери мусиқавӣ Дэвид Гиффен ва директори бунёдкори пешинаи Disney Ҷеффри Катзенберг — DreamWorks SKG-ро таъсис доданд.

Кинокомпанияи аниматсионӣ нав дар сафҳои худ бо рассомон аз студияи шахсии Стивен Стилберг Amblimation пур шуд. Аввал дар соли 1995, вақте ки филми охири студия - Балто баромад ҳамроҳ шуданд. Дигарҳо дар соли 1997, вақте ки студия баста шуд.

Мултфилмҳои аввали студия, «Шоҳбачаи Миср» (1998), «Роҳ ба Элдорадо» (2000), «Спирит» (2002) и «Синдбод: Ривояти ҳафт баҳр» (2003) бо ёрии аниматсияи кашидан ба навор гирифта шуданд.

### 2004—2016

Соли 2004 бахши аниматсионии Dreamworks SKG ба компанияи соҳибҳуқуқ — Dreamworks Animation SKG табдил ёфт.

Дар 2004 баъд аз баромади мултфилми «Шрек» компания роҳи баровардани мултфилмҳоро иваз кард: мултфилмҳоро бо ёрии графикаи компютерӣ бароварданд, мақсади филмҳо бошад хурсандкунии тамошобин шуд. Дар январи 2015 студия DreamWorks Animation дар бораи баровардани ҳадди ақал ду мултфилм дар як сол ва ихроҷи 500 коркунон эълон кард. Аз 27 апрели 2016 The Wall Street Journal маълумот медиҳад, ки Comcast мақсад дорад студияи DWAро ба пули $3 млрд харад. Аммо, Comcast ин хабарро паҳн кардани нест. Дар рӯзи дигар, Ҷеффри Катзенберг маълумот дод, ки аз компания меравад, то вақте ки Comcast DreamWorks Animation-ро нахарад.

### Фурӯш ба кинокомпанияи Universal

#### 2016 — то ҳол

28 апрели 2016 элоон шуд, ки NBCUniversal студияи DreamWorks бо маблағи 3,8 миллиард доллар харид. Ин тавр, шартнома бо кинокомпанияи 20th Century Fox дар 2017 тамом мешавад. 22 августи 2016, аз рӯи шартнома бо ComCast компанияи DWA қисми студияи Universal Pictures шуд. Ба ғайр аз ин асосгузори DWA Ҷеффри Катзенберг ба компанияи DreamWorks New Media гудашт. Ҷеффри барои ташаккули медиалоиҳаҳои AwesomenessTV ва Nova қаст дорад. Ҳамин хел ӯ консултант дар NBCUniversal мешавад.

Филмнома
--------

Нигаред
-------

* DreamWorks
* Aardman Animations

Пайвандҳо
---------

* **dreamworksanimation.com — вебгоҳи расмии DreamWorks Animation**
* DreamWorks Animation(англ.) дар сайти Internet Movie Database
* Видео дар YouTube
* Саҳифаи расмии DreamWorks Animation дар шабакаи иҷтимоии Facebook
* DreamWorks Animation дар «Твиттер»

Шаблон:Мултфилмҳои DreamWorks

Шаблон:ВП-порталҳо

Эзоҳ
----

1. ↑  Студия DreamWorks Animation сокращает производство
2. ↑  СМИ: американская корпорация Comcast планирует купить DreamWorks Animation
3. ↑  COMCAST НАМЕРЕН ПРИОБРЕСТИ DREAMWORKS ANIMATION
4. ↑  Comcast in talks to buy DreamWorks Animation for more than $3 billion
5. ↑  NBCUniversal DreamWorksро харид Animation (русӣ)
6. ↑  DREAMWORKS ANIMATION СТАЛА ЧАСТЬЮ UNIVERSAL
7. ↑  СДЕЛКА ПО ПРИОБРЕТЕНИЮ DREAMWORKS ANIMATION ЗАВЕРШЕНА
**Акти террористӣ** - таҷовуз ба ҳаёти арбобони давлатӣ ё арбобони ҷамъиятӣ бо мақсади сусг кардани асосҳои сохти конститутсионӣ ё амнияти давлат, ҳамчунин бо максадн катъ гардидани фаъолияти давлатӣ ё дигар фаъолияти сиесӣ е содир намудани чунин кирдор бннобар интиком барои чунин фаъолият.
Акти террорнстӣ ҷиноят ба мукобили асосҳои сохтори контитутсионӣ ва амнияти давлатӣ мебошад. Ҳангоми ба вуқӯъ омадани акти террорнстӣ танҳо ходими давлативу чамъиятӣ ва дигар шахсони дар ин соҳа фаъолияткунанда ҳамчун ҷабрдида эътироф мешаванд.

Ба сифати ходими давлатӣ роҳбар ва шахси ваколатдори ҳокимияти маҳаллӣ, депутатҳо, роҳбарони вазорат ва кумитаҳо. раисони вилоятҳо, кормандони ваколатдори дастгоҳи иҷроияи Президентн Ҷумҳурии Тоҷикистон ва ғ. ки фаъолияти сиёсиро дар идораи давлат ба амал мебароранд. эътироф мешаванд.

Зери мафҳуми ходими ҷамъиятӣ шахсоне эътироф мегарданд, ки дар татбиқи сиёсати давлатӣ иштирок намуда, барои муттаҳид кардани ҷамъият, ҳизбҳо ва ғ. новобаста аз вазифаи хизматиашон фаъолият менамоянд.

Субъект шахси 16-сола аст. Тарафи субъективӣ бо қасди бевосита тавсиф меёбад. Мақсад суст кардани асосҳои сохти конститутсионӣ ё амнияти давлатӣ, қатъ гардонидани фаъолияти давлатӣ
ё дигар фаъолияти сиёсӣ ё ангезаи интиком барои чунин фаъолият ҳамчун
аломати хатмии тарафи субъск гивии ҷиноят мебошад. Агар ҳангоми содир
намудани акти террорнстӣ ғаӣриқонунӣ интиқол ё нигоҳ доштани яроқ,
моддаҳои тарканда ва ғ. ба қаӣд гнрифта шуда бошанд, он гоҳ ҷиноят аз
рӯи маҷмӯи ҷиноятҳо банду баст карда мешавад.

Эзоҳ
----

1. ↑  Фарҳанги истилоҳоти ҳуқуқ / Зери таҳрири Маҳмудов М.А. - Душанбе: ЭР-граф, 2009. - с.34
Ин вожа дигар маъноҳо низ дорад, Интихобот (мазмунҳо)-ро бубинед.
Дар Ҷумҳурии Тоҷикистон Президент ва Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон дар сатҳи миллӣ интихоб мешаванд. Президенти Тоҷикистон ба муҳлати ҳафт сол аз тарафи мардум интихоб мегардад ва дар асоси ҳуқуқи интихоботии умумӣ, баробар, мустақим ва бо овоздиҳии пинҳонӣ интихоб карда мешавад.

Маҷлиси Олӣ аз ду маҷлис - Маҷлиси миллӣ ва Маҷлиси намояндагон иборат аст (Маҷлиси ду палатагӣ баъд аз ворид гардидани тағйироту иловаҳои раъйпурсии уммумихалқии соли 1999 ба Конститутсияи (Сарқонуни) Ҷумҳурии Тоҷикистон ворид карда шудааст). Мӯҳлати ваколати Маҷлиси миллӣ ва Маҷлиси намояндагон 5 сол аст. Ташкил ва фаъолияти Маҷлиси Олиро қонуни конститутсионӣ танзим мекунад.Маҷлиси намояндагони Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон аз 63 вакил иборат аст, ки онҳо дар асоси ҳуқуқи интихоботии умумӣ, баробар, мустақим ва бо овоздиҳии пинҳонӣ интихоб карда мешавад. Маҷлиси намояндагон доимоамалкунанда ва касбӣ мебошад.

Аз чор се ҳиссаи аъзоёни Маҷлиси миллӣ ба таври ғайримустақим аз Вилояти Мухтори Кӯҳистони Бадахшон ва вилоятҳо ва шаҳру ноҳияҳои онҳо, шаҳри Душанбе ва ноҳияҳои он, ноҳияҳои тобеи Ҷумҳурӣ бо овоздиҳии пинҳони интихоб мешаванд (ҷамъ - 25 вакил). Аз чор як ҳиссаи аъзоёни Маҷлиси миллиро (8 вакилро), Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон таъйин мекунад. Ҳайати Маҷлиси миллӣ - 33 вакили маҷлисро дарбар мегирад.

Дар Тоҷикистон Ҳизби Халқи Демократии Тоҷикистон (ҲХДТ) аз соли 1994 дар якчанд интихоботҳои умумихалқии парлумонӣ аксари овозҳои интихобкунандагонро соҳиб шуда дар сари қудрат мебошад.

Донистаниҳо
-----------

* Вакили Маҷлиси намояндагони Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон

Нигаред
-------

* Интихоботи президентӣ дар Тоҷикистон (2006)
* Интихоботи президентӣ дар Тоҷикистон (2013)
* Интихоботи президентӣ дар Тоҷикистон (2020)
* Интихоботи порлумонӣ дар Тоҷикистон (2015)
* Интихоботи порлумонӣ дар Тоҷикистон (2020)

Эзоҳ
----

1. ↑  Elections in Tajikistan. (2013, August 31). In Wikipedia, The Free Encyclopedia. Retrieved 08:28, October 9, 2013, from

| ⚙️ Парчами Тоҷикистон Интихобот ва ҳамапурсиҳо дар Тоҷикистон |
| --- |
| Интихоботи президентӣ | 
* 1990
* 1991
* 1994
* 1999
* 2006
* 2013
* 2020

 |
| Интихоботи порлумонӣ | 
* 1990
* 1995
* 2000
* 2005
* 2010
* 2015
* 2020

 |
| Ҳамапурсиҳо | 
* 1991
* 1994
* 1999
* 2003
* 2016

 |
**Актинометрия** (аз актино… ва …метрия) — фасли метеорология, ки интиқол ва тағйири шуоъафканиҳои гуногунро дар атмосфера, гидросфера ва сатҳи Замин меомӯзад; ба маънои маҳдуд ктинометрия маҷмӯи усулҳои чен кардани радиатсияи Замин (дар метеорология) мебошад. Озон, буғҳои об ва сатҳи Замин радиатсияи Офтобро фурӯ бурда, атмосфераро гарм мекунанд. Аз тарафи дигар Замин чун қисми тафсида энергияи худро ба фазои атроф медиҳад. Дохил ва хориҷ шудани энергияи шуоафкании атмосферӣ боиси тағйири иқлим ва обу ҳаво мегардад. Аз ин рӯ, вазифаи асосии актинометрия тадқиқи радиатсияи мустақим, пароканда ва инъикосгаштаи Офтоб, радиатсияи дарозмавҷи сатҳи Замин ва атмосфера, тавозуни радиатсионии атмосфера, табдилоти энергияи шуоъ дар атмосфера, гидросфера ва сатҳи Замин аст. Тадқикоти илмии актинометрӣ аз садаи XVII оғоз гардида, охири садаи XIX ва ибтидои садаи XX равнақ ёфт. Дар айёми мо истифодаи радифҳои маснӯи Замин доираи тадқиқоти актинометриро хеле васеъ кард. Дар Тоҷикистон аввалин мушоҳидаҳои актинометрӣ дар пойгоҳи метеорологии Деҳҳавз (1931) гузаронда шуданд. Инчунин тадқиқоти актинометрӣ дар пойгоҳҳои метеорологии Федченко (1943), Душанбе (1956), Қӯрғонтеппа (1964), Ҳарамкӯл (1966) ва ғайра гузаронда шуда буданд. Феълан актинометрия барои омӯзиши гармшавии Замин васеъ истифода мегардад.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — 608 с. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2021, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.
**Акт** — (аз лотинӣ actus – амал, ҳаракат, actum – ҳуҷчат, санад), 1) рафтору кирдор, амал. 2) Ҳуҷчат, санади расмӣ, протокол. 

Акти ҳуқуқӣ – асноди гуногун, ки ба асоси муайянкардаи қонун тартиб дода шуда дорои натиҷаҳои ҳуқуқӣ мебошанд. Ба Актҳои ҳуқуқӣ *Акти маъмурӣ* (аз тарафи мақомоти идораҳои давлатӣ дар ҳолати мушаххас қабул карда мешавад ва меъёри ҳуқуқиро ташкил намедиҳад, вале ин ё он муносибатҳои ҳуқуқиро ба миён меоварад, тағйир медиҳад ё қатъ менамояд), *Акти дипломатӣ* (матни хаттӣ, ки аз тарафи мақомоти муносибатҳои хориҷии як давлат ба ҳамин навъ мақомоти давлати дигар ирсол ё тақдим (супурда) мешавад, аз қабили нота, меморандум) ва *Акти таърихӣ* (яке аз муҳимтарин навъи маъхазҳои таърихии ҳуҷҷатгузорӣ, ки ба омӯзиши онҳо илми дипломатикаи таърихӣ машғул аст) дохил мешаванд.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — 608 с. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2021, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.
**Муассисони «АксесБонк Тоҷикистон»** (ба англ. AccessBank Tajikistan) ташкилотҳои калони молиявию инвеститсионии байналхалқӣ мебошанд, ки таҷрибаи бисёрсола дар соҳаи молиявӣ доранд:
Access Microfinance Holding AG (AccessHolding) — (52 %)
Европейский Банк Реконструкции и Развития (EBRD) — (18 %)

Международная Финансовая Корпорация (IFC) — (18 %)

Германский Банк Развития KfW — (12 %)

«АксесБонк Тоҷикистон» расман рӯзи 7 апрели соли 2010 кушода шуд. Айни замон Бонк дорои Саридора, се филиал ва якто идораи кор бо мизољон дар Душанбе ва якто филиал дар шањри Хуљанд мебошад.

«АксесБонк Тоҷикистон» аз рӯзњои аввал худро чун навовар дар соњаи хизматгузории бонкї, ки тамоми қуввашро барои ба роњ мондани стандартњои нав дар сектори бонкии Тољикистон вобаста ба кордонї, шаффофият ва самаранокї сарф мекунад, нишон дод. Бонк рағбат дорад, ки бо роњи пешнињоди хизматрасонињои мувофиқи молиявї ба инкишофи сектори шахсї, зиёдшавии инвеститсияњо, пастшавии сатњи камбизоатї ва пайдошавии љойњои нави корї мусоидат кунад.
Бо мақсади осон намудани дастрасї ба хизматрасонињои бонкї дар тамоми љумњурї, «АксесБонк Тољикистон» пањн кардани шабакаи филиалии худро дар њамаи манотиқи мамлакат дар давоми 5 соли оянда ба нақша гирифтааст.

Эзоҳ
----

Пайвандҳо
---------

* vdushanbe.ru/zao-accessbank-tajikistan

| ⚙️ Бонкҳои Тоҷикистон(мувофиқи маълумоти Бонки миллии Тоҷикистон) |
| --- |
| 
* Агроинвестбонк
* Ориёнбонк
* Амонатбонк
* Тоҷиксодиротбонк
* Бонки Эсхата
* Тавҳидбонк
* Аввалин Бонки Молиявии Хурд
* Бонки рушди Тоҷикистон
* Филиали бонки «Тиҷорат»-и ҶИЭ дар Душанбе
* Халқбонк Тоҷикистон
* Кафолатбонк
* ҶСП Бонки «Арванд»
* АксесБонк Тоҷикистон
* Бонки Осиё
* Бонки фаръии БМП Покистон дар Тоҷикистон
* Спитамен Бонк
* Бонки байналмилалии Тоҷикистон
* Коммерсбонки Тоҷикистон
* Алиф Бонк
* Душанбе Сити Бонк

 |
{{Orphan|date=Январ 2017

**Авзаҳ Мулло Абдуллоҳ** (соли таваллуд номаълум – вафот 1900, Бухоро), шоири тоҷик. Зодаи Янги Ҳисори Бухоро. Мувофиқи маълумоти тазкираҳои Афзал-махдуми Пирмастӣ, Мӯҳта­рам, Возеҳ дар мадрасаҳои Бухоро таҳсили илм намудааст. Пас аз хатми таҳсил дар Бухоро мударрисӣ кардааст. Ба шеъргӯӣ дар овони таҳсил шурӯъ карда, ба гуфтаи Муҳтарам «мазҳари афкори матин ва маъдани ашъори дилнишин» будааст. Дар баёзҳову тазкираҳо аз эҷодиёти Авзаҳ Мулло Абдуллоҳ қасидаҳо, ғазалҳо, рубоиҳо ва абёти пароканда сабт гардидаанд. Девонаш дастрас нашудааст. Мавзӯи ашъори боқимондаи Авзаҳ Мулло Абдуллоҳ баёни андешаҳои иҷтимоиву сиёсӣ, танқиди нуқсонҳои замон, шикояту эътироз аз зулму ситами золимон, фақру бечорагӣ, хориву зиллати аҳли илму адаб ва ғ. мебошад. Забони ашъораш сода, фасеҳу равон аст.

***Намунаҳо аз эҷодиёти Авзаҳ Мулло Абдуллоҳ*:**

Ё Раб, ту мутеи нокасу кас кардӣ,

Дар дидаи халқ камтар аз фас кардӣ.

Ҳаққо, ту Худои бандапарвар будӣ,

Моно, ки ту бандапарварӣ бас кардӣ!

* + -

Эй чарх, басе ситам ба ҷонам кардӣ,

Аз фоқаи фақр саргаронам кардӣ,

Афканда ба кунҷи узлат охир, к-имрӯз,

Мӯҳтоҷ ба як бурдаи нонам кардӣ.

Сарчашма
--------

Шоирони Мовароуннаҳр (аз Рӯдакӣ то Айнӣ), Д. 2006.
Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] / сармуҳаррир  А. Қурбонов. — Д. : СИЭМТ, 2011—2020.
**Семён Михе́евич Анто́нов** (2 августи 1919 — 23 июли 1993) — лётчики озмоишгари хизматнишондодаи СССР (1963), Қаҳрамони Иттифоқи Советӣ (1952), полковник (1961).

Зиндагинома
-----------

Соли 1937 ба шаҳри Сталинобод омада, дар Кинопрокати Тоҷикистон ба ҳайси техник кор кард. Соли 1938 курси тайёрии инструкторон-лётчикҳои аэроклуби назди ОСОАВИАХИМ-и ҷумҳуриро хатм намуд. Августи 1939 бо роҳхати комитети комсомол ва Комиссариати ҳарбии шаҳри Сталинобод ба Омӯзишгоҳи авиатсионии ҳарбии Краснодар фиристонида шуд. Соли 1941 пас аз хатми мактаби авиатсионии ба номи В. П. Чкалови Таганрог ба округи ҳарбии назди Балтика рафта, дар полки 50-уми ордени Байрақи Сурхдори авиатсионии бомбаандоз лётчик шуд. Антонов то августи 1943-юм 93 маротиба ба нуқтаҳои оташфишонии душман парвози ҷангӣ кардааст. Аз августи 1943 то соли 1963 лётчики озмоишгар.

Мукофоту орденҳо
----------------

Бо ордени Ленин, 2 ордени Байрақи Сурхи Ҷангӣ, 2 ордени Ситораи Сурх сарфароз гардидааст.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Антонов, Семён Михеевич // А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2021, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.

* Герои Советского Союза. Краткий биографический словарь, т. 2, М. 1987.

Пайвандҳо
---------

 Антонов, Семён Михеевич.  Сайти «Герои Страны». v
**«Авиатор»** — маҷмааи варзишии корхонаи воҳиди давлатии ҳавопаймоии «Тоҷикистон». Соли 1985 дар шаҳри Душанбе ташкил шуд. Масоҳ. умумиаш 5, 6 га. Ду майдони алафпӯши (108 х 68 м ва 96 х 62 м) футбол, роҳи чорхатаи асфалту битумпӯш барои давидан (400 м), минтақа барои ҷаҳидан ба дарозӣ ва баландӣ дорад. Дорои 5 ҳазор ҷойи нишаст ва инчунин 4 корти теннис бо 1,5 ҳазор ҷойи нишаст, майдончаҳо барои волейбол ва баскетбол, 2 майдонча барои бозии городки бо 400 ҷойи нишаст, машқгоҳи тирандозӣ (6 самт, 25 ва 50 м), ки ба 300 нафар хидмат мерасонад, аст. Дар ҳудуди «Авиатор» биноҳои маъмурӣ мавҷуданд, ки дар онҳо хонаҳои хизматӣ, ҳуҷраи духтур, ҳуҷраи дастурдиҳӣ, узели радио, ҳуҷраи истироҳат, ҳуҷраи методӣ, маркази барқароркунии саломатӣ бо ҳуҷраҳои варзиши шифоӣ ва масҳ, сауна, хонаҳо барои либоскашӣ ва нигоҳ доштани лавозимоти хоҷагӣҷойгиранд. Дар назди «Авиатор» бахшҳои варзиши оммавӣ ва варзиши шифоӣ: гурӯҳҳои «Тандурустӣ», футбол, волейбол, баскетбол, тирандозӣ, теннис (майдонӣ, рӯйимизӣ), городки, варзиши сабук, клубҳои шашкаю шоҳмот ва варзиш амал мекунанд. Маҷмааи варзишӣ метавонад дар як рӯз ба 800 – 1000 нафар хидмат расонад.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* «Авиатор» // А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2021, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.
**Авиакаш**, авиабар, киштии ҷангии рӯйиобӣ – пойгоҳи авиатсионии шиновар, калонтарин киштии замони ҳозира, ки қобилияти баланди манёврӣ дорад. Воситаҳои зарбазани Авиакаш самолёту вертолётҳои дар саҳни киштӣ ҷойгирифта мебошанд, ки бо ракета, бомба ва тор­педаҳои ядроию муқаррарӣ мусаллаҳанд. Авиакаш дастгоҳҳои ракетии зенитӣ ва артиллерӣ ҳам дорад. Авиакашҳои замонавӣ зарбазани бисёр­ҳадафа ва зиддизаврақӣ мешаванд, ки муҳаррики муқаррарӣ ё атомӣ доранд. Онҳо барои зарба задан ба киштиву кемаҳои душман дар баҳр ва пойгоҳҳо, объектҳои соҳилӣ, қӯшунҳои хушкигард, самолётҳо, ёфта нобуд кардани заврақҳои зериобӣ дар баҳри кушод, дастгирии қувваҳои хушкигард, фуровардани десанти баҳрӣ, ба роҳ мондани мудофиаи зиддиҳавоӣ ва ғ. пешбинӣ шудаанд. Зарфияташон то 92 ҳазор тонна, дарозии саҳн барои парвози самолётҳо – то 345 м, суръати ҳаракат – то 65 км дар як соат, дурии шино – то 12 ҳазор мил (аз Авиакаши атомӣ номаҳдуд), иқтидори муҳаррик – то 200 ҳазор кВт, ҳайат бо кормандони киштӣ – то 6 ҳазор нафар. Дар саҳни Авиакаш то 90 самолётҳои гуногун ҷой мегиранд; дар он барои таъмини парвозу фурудоии самолётҳо хатҳои парвозу фурудоӣ, 2 – 4 дастгоҳи ба парвоз овардани самолётҳо, ангарҳо (ҷойи ист ва таъмири самолётҳо), самолётбардоракҳо, системаи бехатарии парвоз, таҷҳизоти киштиронӣ ва радиоэлектронӣ, воситаҳои алоқаю идора ва ғ. мавҷуданд. Авиакашҳо дар давраи Ҷанги якуми ҷаҳонӣ (1914 – 18) пайдо шуда, дар флотҳои ШМА, Британияи Кабир, Франсия, Япония васеъ истифода гардидаанд. Охири солҳои 70 садаи XX дар ҳайати Флоти ҳарбии баҳрии (ФҲБ) ИҶШС крейсерҳои (киштиҳои тезгарди ҳарбӣ) вазнини авиабари навъи «Киев», соли 1991 дар ФҲБ Федератсияи Русия крейсерҳои «Адмирали Флоти Иттиҳоди Шӯравӣ Кузнетсов» дохил шуданд. Дар ибтидои садаи XXI Авиакаш асосан дар ШМА инкишоф ёфт. Дар ибтидои садаи XXI дар қувваҳои мусаллаҳи мамлакатҳои хориҷӣ 27 Авиакаш вуҷуд дошт (ШМА – 15, Британияи Кабир – 3, Франсия ва Ҳиндустон – 2-тоӣ, Аргентина, Бразилия, Испания, Италия, Тайланд – 1-тоӣ).

Нигаред
-------

Авиатсияи гражданӣ

Сарчашма
--------

* А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — 608 с. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2021, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.
**Авлиёпарастӣ** — яке аз унсурҳои дини ислом, ки тақрибан дар асрҳои 8 – 9 пайдо шудааст. 
Дини ислом дар ибтидо ба муқобили ҳама гуна ширк буд, вале бо гузашти замон, дар натиҷаи инкишофи парастиши бузургони дин – пайғамбарон, халифаҳо (Абубакр, Умар, Усмон, Алӣ) ва авлоди онҳо, авлиёпарастӣ равнақ ёфта, яке аз аҳкоми дин гардид. Минбаъд авлиёпарастӣ аз сабаби дар дохили дини ислом пайдо шудани равияҳои гуногуни динӣ, сиёсию фалсафӣ ривоҷ мегирад. Авлиёпарастӣ одатҳои парастиши мазори авлиёҳо ва аз онҳо мадад ҷустанро ба вуҷуд овард. Авлиёпарастӣ дар байни аҳли ислом ҳамчун ашхоси соҳибкаромат эътироф шуда буданд. Қариб аксарияти адабиёти ба таълимоти тасаввуф ва намояндагони алоҳидаи он бахшидашуда, каромоти авлиёҳоро қоил шуда ба ҳар кадоми онҳо ин ё он навъи каромотро нисбат медоданд. Аз ҷумлаи онҳо: аз дарёҳо хушк гузаштан, бо ишорае мақсади ҳайвонҳои даранда ва хазандаҳоро фаҳмидан, забони онҳоро дониста бо онҳо гап задан, аз балоҳои заминию осмонӣ мардумро наҷот додан, воқеаҳои ояндаро пешгӯӣ кардан душманонро дар майдони ҷанг мағлуб намудан ва ғайра мебошанд. Аз сабаби зӯҳду тақвопарастӣ, ақидаҳои сулҳу мусолиматомез, мадорокорӣ ва ба мардум наздик будан авлиёҳо дар назди на танҳо оммаи васеи халқ, балки ба ҳокимону шоҳони давру замон хеле маҳбуб ва соҳибиззат буданд.

Адабиёт
-------

* Мухаммедходжаев. А. Идеология нақшбандизма», Д. 1991; Муҳаммадхоҷаев А. «Нақшбандия ва Хоҷа Аҳрор», Д. 2007.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — 608 с. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2021, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.
**Авлос** — яке аз қадимтарии созҳои нафасии мусиқист, ки аз ду сурнайи андозаашон якхела (дар алоҳидагӣ аз қамиш забонча доштанд) иборат буда, дар натиҷаи бо лабҳо фишурдани қамишчаҳо ва дамидани ҳаво садои наҳифе мебаровард. Овози авлос ба садои гобойи имрӯза шабоҳат дошт. Сурнайҳо (дарозиашон тақрибан 25 – 30 см) аз чӯб сохта, аз як тараф бо ҳалқае ба ҳам пайваст карда мешуданд. Тарафи дигарашон аз ҳам ҷудо буд.

Таърихи пайдоиш
---------------

Авлос ҳанӯз дар асрҳои 10 – 5 то м. дар Юнони Қадим истифода мешуд. Аз рӯйи маълумоти муаллифони юнонӣ ватани асосии авлос Осиёи Пеш буд, сипас ба дигар кишварҳо паҳн ва маъмул гардидааст. Мусиқишиноси немис К. Закс (1881 – 1959) нигоштааст: «Юнониён ба услуби шарқиён чунон менавохтанд, ки забонча (қамишча)-и ҷуфти авлос озодона лаппиш хӯрда, лаб ба онҳо фишор намедод ва дар натиҷа аз онҳо садои ҷарангосии баробарқувва ҳосил мешуд». Юнониён авлосро бештар бо ҳамовозии кифара (лира) менавохтанд. Дар асрҳои охири то мелоди ва аввали миёна авлос тадриҷан дар Шарқи Наздику Миёна маъмул шуд. Дар ноҳияи Форс ва Осиёи Марказӣ ба шакли сози базмӣ машҳур гардид. Абунасри Форобӣ низ доир ба авлос маълумот додааст. Дар замони ӯ сози мусиқии дунай маъмул будааст, ки ду навъ доштааст; яке ба намуди ду сурнайи ба ҳам васлшудаи қисми поёнаш аз ҳам ҷудо (ҳар кадоме сӯрохи садобарор доштаанд) ва дигаре ба намуди ду найи ба ҳам мусовӣ. Агар аз рӯйи сохт ва намуд муқоиса кунем, намуди якум ба авлос ва намуди дуюм ба қӯшнай (ҷуфтнай)-и имрӯза монанданд. Авлос дар нимаҳои дуюми асрҳои миёна аз байн рафт, ҷойи онро тадриҷан сурнай ва найи амудӣ гирифтанд.

Адабиёт
-------

Визго Т. С. Музыкальние инструменты Средней Азии, М. 1980

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — 608 с. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2021, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.
**Антракт** — (фр. antre – мобайн, acte – акт, амалиёт), танаффуси байни актҳои намоишҳои театрӣ ё шуъбаҳои консертӣ. Ҳамчунин навозиши муқаддимавии оркестрӣ дар ягон актҳо (ғайр аз Антракти 1), дар ягон намуди намоиши театрӣ – опера, драма, балет ва ғ. *Антракт* номида мешавад, (Навозиши муқаддимавии оркестрро дар акти 1-ум – увертюра, прелюдия, интродуксия, сарахбор меноманд). Антрактҳои симфонӣ дар операҳои «Кармен»-и Ж. Бизе, «Лоэнгрин»-и Р. Ванер ва ғ. дар дунё маълуму машҳуранд.

Эзоҳ
----

1. ↑    Обидпур Ҷ. Луғатномаи тафсирии мусиқӣ / зери назари Б.Қобилова. – Душанбе: Аржанг, 2019. – С.18. – 480 с. ISBN 978-999-47-43-90-2(тоҷ.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️  Гузариш ба унсури Викидода  Фарҳангҳо ва донишномаҳо | 
* Большая российская (научно-образовательный портал)
* Брокгауза и Ефрона
* Кругосвет
* Малый Брокгауза и Ефрона
* Музыкальный Римана

 |
**Авлиёхони Ӯротеппаӣ** (соли таваллуд ва вафот номаълум) — хаттоти тоҷик (асри 19). Зодгоҳаш Ӯротеппа. Авлиёхони дар навиштани 7 навъи хат устоди беназир буд. Чунончи, ба муносибати китобати «Куллиёт»-и Бедил шоири маъруфи давр Нодими Истаравшанӣ чунин қитъаи таърих гуфтааст:
Авлиёхон соҳиби иззу шараф,
Ҷомеъулфазлу саодатинтибод.
Дар китобат ҳиммати олӣ намуд
Солу моҳу ҳафта, рӯзи беҳисоб…
Турфа девон аст аз Бедил тамом,
Нутқи мавзун, маънияш луб-ул-лубоб…

Осор
----

Ҳамчунин китобати достони «Юсуф ва Зулайхо»-и Нозими Ҳиравӣ (1863, Бухоро, хати шикастаи хоно) низ ба қалами Авлиёхони тааллуқ дорад. Ин китоб дар Шуъбаи дастнависҳои шарқии Китобхонаи миллии Тоҷикистон ба номи Фирдавсӣ таҳти рақами 1917 маҳфуз аст.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — 608 с. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2021, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.
**Авиауфуқ,** авиагоризонт (аз авиа… ва уфуқ) — асбоби гигроскопӣ барои муайян намудани кунҷи тамоюл ва нишон додани алвонҷхӯрии аппаратҳои париш. Авиауфуқро лётчик барои идора ва устувории аппарати париш истифода мекунад. Авиауфуқ дар идора намудани аппарати париш аз рӯи асбобҳо ва муайян намудани мавқеи он дар фазо аҳамияти калон дорад. Аз рӯи сохт Авиауфуқ мухтор (автономӣ) ва аз масофа идорашаванда мешаванд.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* Авиауфуқ // А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2021, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.
**Антосианҳо** (аз юн. ἄνθος — гул ва юн. κυανός — кабуд, лоҷвард) — моддаҳои рангбахши рустанӣ. 

Антосианҳо мансуби гликозидҳо мебошанд. Ба меваҷот ва май ранги сурх, ба барги дарахтон тобишҳои гуногун (аз гулгун то бунафши баланд) медиҳанд. Антосианҳоро бори аввал биологи немис Р. Вилштеттер (1913) ошкор намудааст; соли 1928 химики англис Р. Робинсон антосианҳоро синтез кард. Антосианҳо дар таркиби ангур ва май дар шакли гликозидҳо, асосан дар шакли 3-моногликозид, баъзан дар шакли 3,5-дигликозид ва 3-биозид вомехӯранд. Миқдори антосианҳои мева ба фотосинтез вобаста аст. Бинобар ин, дараҷаи аз равшанӣ баҳравар шудани барг ба суръати ҳосил шудани антосианҳо ва ранг гирифтани мева таъсир мерасонад. Таркиби антосианҳо ба навъи мева ва маҳали парвариши он вобастагӣ дорад. Дар натиҷаи гидролизи антосианҳо агликонҳо ва қанд (глюкоза, галактоза, рамноза, арабиноза ва ғайра) ҳосил мешаванд. Дар ҷараёни туршидани тилф тақрибан 50 фоизи антосианҳои ангур ба шароб (ҳангоми гарм кардани тилф то 90 %) мегузарад. Дар бисёр навъҳои ангури сурх антосианҳо танҳо дар ғужм мавҷуданд. Дар таркиби ангур 300—2000 кг/дм3 ва дар таркиби майҳои гулгун то 500 кг/дм3 антосианҳо вуҷуд доранд.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Антосианҳо // А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2021, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.
**Муҳиба Талъатҷоновна Маҳмадҷонова (Насимова)** (Тав. 20.04.1960, ш. Душанбе) — файласуф. Доктори илмҳои фалсафа (2007).

Зиндагинома
-----------

Муҳиба Талъатҷоновна Маҳмадҷонова дар факултаи таърихи Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон таҳсил кардааст (1977–1982). Лабор. калон (1982–1983), асп. (1985–1989), ход. хурди илмии Ин.-ути фалс. АИ Тоҷикистон шуда кор кардааст (1992–1995). С. 1995, пас аз дифоъи рисолаи номзадӣ дар мавзӯи «Этическое учение Джалолуддина Руми» («Таълимоти ахлоқии Ҷалолиддини Румӣ ») ход. калони илмӣ (1995–1997), ход. пешбари илмии Пажуҳишгоҳи фалс. АИ Тоҷикистон (1998–2013) будааст. Дар ин байн (2008) дар мавзӯи «Религиозно-филосовское учение Джалолуддина Руми» («Таълимоти динию-фалсафии Ҷалолиддини Румӣ ») рисолаи докторӣ ҳимоя намудааст. Соли 2013–2014 ба сифати сарходими илмии шуъбаи фалс. илм ва мантиқ, с. 2014–2015 мудири шуъбаи сиёсатшиносӣ ва с. 2015–1017 мудири шуъбаи таърихи фалсафаи Институти фалсафа, сиёсатшиносӣ ва ҳуқуқи ба номи А.М. Баҳоуддинови АИ Тоҷикистон ифои вазифа кардааст. Аз с. 2017 – муовини директор оид ба илм ва таълими Институти фалсафа, сиёсатшиносӣ ва ҳуқуқи ба номи А.М. Баҳоуддинови АИ Тоҷикистон.

Фаъолияти илмӣ
--------------

Муаллифи 3 монография, аз ҷумла «Этические воззрения Джалолуддина Руми» (Д. 2001), «Философия Джалолуддина Руми» (Д. 2007) ва «Развитие атомной индентичности Ирана на примере её ядерной программы» (Д. 2014). Бо Ифтихорномаи Президенти ҶТ мукофотонида шудааст.

Эзоҳ
----

1. ↑  ВАК РФ Махмаджанова Мухиба Талатжановна(пайванди дастнорас)
2. ↑  Махмаджанова Мухиба Талатжановна(рус.). *www.scholar.ru*. 5 июли 2019 санҷида шуд.
3. ↑  Аз асл ба насл. — Душанбе, 2019. — 215 с. (тоҷ.). ISBN 978-99947-958-2-6
**Авителлиноз** (лот. Avitellinoses) — як гурӯҳ касалиҳои гелминтозии ҳайвоноти кавшакунандаи хонагӣ (асосан бузу гӯсфанд ) ва ваҳшӣ.

Сабаби пайдоиши авителлиноз
---------------------------

Авителлинозро тасмакирмҳои ҷинси Avitellina Gaugh ба вуҷуд меоранд. Асосан дар ҷумҳуриҳои Осиёи Марказӣ дучор меояд. Ба авителлиноз, одатан, барраҳои то яксола гирифтор мешаванд. Дарозии ангезандаи авителлиноз (A. centripunctata) 3,5 м ва бараш 2,2 мм аст (дар сар чор узви маканда дорад); давраҳои афзоиши он омӯхта нашудаанд.

Аломатҳои ин беморӣ
-------------------

Аломатҳои авителлиноз, одатан, якбора зоҳир мешаванд. Авителлиноз асосан тирамоҳ ва баҳор авҷ мегирад. Чорвои касал нағз ҳаракат карда наметавонад, сарашро ба қафо хам карда, пойҳояш меларзанд, ранги луобпардаҳо парида, ҳайвон баъзан дарунрав мешавад. Баъди чанд соати касалӣ чорво мефавтад. Авителлинозро бо роҳи дар ахлоти ҳайвони касал пайдо кардани бандҳои авителлин ташхис мекунанд.
Усулҳои муолиҷа ва пешгирии авителлиноз маълум нест. Дар хоҷагиҳое, ки барои парвариши чорво шароит номусоид аст, ба баррача ва барраҳои яксола доруҳои киҷҷарон медиҳанд.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — 608 с. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2021, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.
**Муҳаррам Расулова**  — номзади илми биология (1959). Узви вобастаи АИ ҶШС Тоҷикистон (1981).

Зиндагинома
-----------

Муҳаррам Расулова 17 июни соли 1926 дар шаҳри Хуҷанд ба дунё омадааст. Институти давлатии омӯзгории ба номи С.М.Кирови Ленинободро хатм кардааст (1947). ихтисос – «ботаника»).
Солҳои 1941—1943 лаборанти заводи пахтатозакунии шаҳри Ленинобод. Солҳои 1945—1947 лаборанти Институти муаллимии занона ва дар як вақт донишҷӯи шуъбаи шабонаи факултети табиатшиносии Институти педагогии ба номи С. М. Кирови шаҳри Ленинобод. Солҳои 1947—1951 ассистент ва муаллими калони кафедраи географияи Институти муаллимии занона ва дар як вақт (1950—1951) директори омӯзишгоҳи педагогии шаҳри Ленинобод буд. Солҳои 1951—1958 аввал аспирант, баъд ходими илмӣ. Муовини директор (1962-1966), мудири бахши флора ва систематикаи рустаниҳои олӣ (1966-1976; 1988-1991), директори Институти ботаникаи Академияи илмҳои ҶШС Тоҷикистон (1976-1988).

Самти асосии фаъолияти илмӣ: флора ва систематикаи рустаниҳо. Ӯ ба 30 намуди нави лӯбиёиҳо тафсири ботаникӣ додааст.

Ҷоизаҳо
-------

* Бо медали «Барои меҳнати шоиста»,
* Ифтихорномаҳои Раёсати Шӯрои Олии ҶШС Тоҷикистон тақдир шудааст.
*

Сарчашма
--------

1. ↑  Муҳаррам Расулова(тоҷ.). *www.kitobam.com*. 12 июни 2020 санҷида шуд.
2. ↑  Академияи илмҳои Ҷумҳурии Тоҷикистон. Ҳайати шахсӣ. – Душанбе: Дониш, 2011. - 216 с.
**Авлиё** (ар. أولياء‎), **валӣ** — таълимоти ислом, касе, ки гӯё бо илҳоми илоҳӣ ё бо роҳи таҳзиби ахлоқ, риёзати нафс ва таҳсили илму маърифати илоҳӣ ба Худо наздик шудааст.
Аз нуқтаи назари тасаввуф агар дигарон охиратро дар хоб бинанд, Авлиё дар бедорӣ мебинад ва ба ҳаводиси олам таъсир расонда метавонад. Авлиё гӯё бо илми ладунӣ (ғайбӣ), яъне бо илму дониши худодод аз асрори илоҳӣ огоҳ шуда, метавонад баъзе воқеот, фоҷиаву бадбахтиҳоро пешгӯӣ ва бартараф кунад. Ин ақидаҳо дар бораи Авлиё ва каромот бофтаҳои авомфиребонаи ҳомиёни дини ислом аст. Дар «Тазкират-ул-авлиё»-и Фаридуддини Аттор оид ба шарҳи аҳволи Авлиё маълумоти фаровоне дода шудааст.

Ҳамчунин нигаред
----------------

* «Тазкирату-л-авлиё»

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* Авлиё // А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2021, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.


| ⚙️ **Рӯҳоният дар ислом** |
| --- |
| Илоҳиётшиносон | 
Имом | Мавлавӣ | Мулло | Муфассир | Муҳаддис | Олим | Халиф | Хатиб | Ҳофиз | Шайх | Шайх-ул-ислом |
| Фақеҳон | 
Қозӣ | Муҷаддид | Муҷтаҳид | Муфтӣ | Фақеҳ |
| Унвонҳои шиъа | 
Дувоздаҳ имом| Марҷаъу-л-тақлид (феҳрист) | Оятуллоҳ (феҳрист) | Оятуллоҳу-л-азимӣ | Ҳуҷҷату-л-ислом |
| Мартабаҳои тасаввуф | 
Абдол | Аброр | Авлиё | Автод | Аҳёр | Дарвеш | Қутб | Муршид | Мурид | Нуҷабо | Нуқабо | Ориф | Пир | Устоз | Фақир | Эшон
 |
| Дигарон | 
Амирулмуъминин • Домулло • Мавлоно • Муаззин • Муробит • Муҷоҳид • Ноиб • Ноқиб • Охунд • Халифаи рошид • Ҳоҷӣ • Шаҳид
 |
**Гарави мол дар гаравхона** (Ломбард) — шакли муомилоти пулӣ-молӣ.

Гаравхонаҳои дар асоси иҷозатнома (литсензия) фаъолиятдошта метавонанд аз шаҳрвандон молу милки манқулеро, ки барои истифодаи шахсӣ, иҷрои уҳдадориҳо аз рӯйи қарзҳои кӯтоҳмуддат таъйин шудаанд, ба гарав гиранд. Шартномаи гарав бо додани чиптаи гарав аз тарафи гаравхона ба расмият дароварда мешавад. Молҳои ба гарав гузошташуда ба гаравхона супорида мешаванд. Гаравхона ҳуқуқ надорад моли ба гарав гузошташударо истифода барад ва ё аз худ намояд. Дар сурати гум шудан ва ё осеб дидани моли ба гарав гузошташуда зери таъсири ҳодисаҳои рафънопазир (ҳодисаҳои фавқулодаи табиӣ), масъулият ба уҳдаи гаравхона вогузор мегардад. Ҳангоми дар муҳлати таъйингардида иҷро нагардидани уҳдадориҳо аз тарафи гаравдеҳ гаравхона дар асоси иҷроварақаи нотариус метавонад пас аз як моҳ молро мутобиқи тартиби фурӯши молу милки ба гарав гузошташуда (бандҳои 3, 4, 6 ва 7 моддаи 379 Кодекси граждании Ҷумҳурии Тоҷикистон) фурӯшад. Пас аз фурӯши моли ба гарав гузошташуда талаботи гаравхона нисбат ба гаравдеҳ (қарздор), новобаста аз кифоя будан ё набудани маблағи бадастомада барои пурра қонеъ кардани талабот, қонеъгашта ҳисоб мешавад (моддаи 387 Кодекси граждании Ҷумҳурии Тоҷикистон).

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Кодекси граждании Ҷумҳурии Тоҷикистон. Қисми II (Ахбори Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон. 1999, № 12; 2002, № 4, қисми 1; 2006, № 4; 2009, № 12; 2010, № 7;
* Райзберг Б. А. Лозовский Л. Ш. Стародубцева Е. Б. Современный экономический словарь. М. 2008.

Сарчашма
--------

* Гарави мол дар гаравхона // Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.
**Ганҷина Ҳабибуллоева** (1 июни 1992, Тоҷикистон) — варзишгар (таэквон-до), Устоди варзиши дараҷаи байналмилалӣ, медали нахустинро дар Чемпионати Ҷумҳурии Тоҷикистон (2006) гирифтааст.

Ифтихорот
---------

Ғолиби Чемпионати Осиё дар Ҷумҳурии Қазоқистон (2010), ғолиби Чемпионати ҷаҳон дар Белоруссия (2010), ҷоизадори Чемпионати ҷаҳон дар Пхенян (2011), ҷоизадори Чемпионати Осиё дар шаҳри Душанбе (2012), ҷоизадори Бозиҳои варзишии Осиё дар Кореяи Ҷанубӣ (2013), ҷоизадори Чемпионати ҷаҳон дар Булғория (2013), ҷоизадори Чемпионати Осиё дар Непал (2014), аз соли 2008 ғолиби Чемпионатҳои Ҷумҳурии Тоҷикистон.

Эзоҳ
----

1. ↑  Ganjina Khabibullaeva (Ganjina Khabibullaeva) статистика, биография, фото, видео боев(рус.). *Fightnews.info*. 3 феврали 2023 санҷида шуд.

Адабиёт
-------

* Ҳабибуллоева Ганҷина // Донишномаи Душанбе. — Д.: СИЭМТ, 2016. — С. 658. — 732 с. — ISBN 978-99947-33-89-7.
**Гарданаи Карелия** (финӣ:  Karjalankannas, *Каряланканнас*) — гардана дар байни хилиҷи Фини баҳри Балтика ва кӯли Ладога дар вилояти Ленинград.

Дар ҷануб бо пастии Приневск ҳамсарҳад аст. Релефаш сертеппа, баландиаш аз 10 м (Приозёрск) то 203 м (баландии Лемболов). Дар шимол таҳкурсии қадимӣ аз гранитҳо, гнейсҳо ва диоритҳо ташаккул ёфта, дар сатҳи он сахраҳои бузург мавҷуданд. Қисмати ҷанубии Гарданаи Карелияро таҳнишастҳои пиряхӣ ва кӯлию пиряхӣ пӯшондаанд. Ҷанубтар аз кӯли Суходолск аз ғарб ба шарқ қариб ба масофаи 40 км силсилакӯҳи машҳури Мичуринск (бараш аз 1 то 3 км, баландиаш то 50 м) тӯл кашидааст. Гарданаи Карелия минтақаи ҳазор кӯл (пайдоишашон бештар пиряхӣ) мебошад, ки онро дарёи пуроби Вуоск ва дарёчаву ҷӯйборҳои зиёд бурида мегузаранд. Бештар аз 60 дарсади ҳудуди Гарданаи Карелия аз бешаҳои дарахтони сӯзанбарг ва 7-8 дарсад аз ботлоқзорҳо иборат аст. Шаҳрҳои бузургаш: Виборг, Приозёрск, Всеволожск. Дар соҳили халиҷи Фин истироҳатгоҳҳои Сестрореск, Зеленогорск, Репино ҷойгир шудаанд. Сайёҳӣ ривоҷ ёфтааст.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* Гарданаи Карелия // Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.
**Гарави вексел** — шакли иҷрои уҳдадориҳо, ки бештар дар фаъолияти бонкҳо истифода мегардад.

Бонкҳо ҳангоми бастани шартномаҳо барои гирифтани қарз аз мизоҷони боэътимод иҷрои талаботи махсусро ба миён намегузоранд. Нисбат ба қарзгирандагони боэътимод, корхонаҳо ва муассисаҳои алоҳида, ки бори аввал қарз мегиранд, тартиби дигари муносибатҳои қарзиро истифода менамоянд. Яке аз навъҳои кафолати баргардонидани қарз гарави вексел мебошад. Вексел (коғази қиматнок) аз дорандаи он ба бонк ба тамом нагузашта, муваққатан ҳамчун воситаи замонати қарз ба ихтиёри бонк мегузарад. Пас аз ба охир расидани муҳлати қарз, қарзгиранда уҳдадор аст, бозгашти онро таъмин намояд ва фоизи онро пардозад. Пас аз баргардонидани маблағҳои қарзӣ векселҳо ба соҳибонашон баргардонида мешаванд.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Оймаҳмадов М. Раҳимов Ш. Раҳматова Г. Фарҳанги истилоҳоти байналмилалии бонкдорӣ (русӣ-англисӣ-тоҷикӣ). Д. 1999;
* Раҳимзода Ш. Муомилоти пулӣ ва қарз. Д. 2009.

Сарчашма
--------

* Гарави вексел // Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.
Мушаки 9-рӯзаи Аксон
**Аксон** (юн.-қад. ἄξων «меҳвар») — нейрит, шохаи ҳуҷайраи асаб, ки ба воситаи он импулсҳои асаб аз ҳуҷайра ба узвҳо ва дигар ҳуҷайраҳои асаб паҳн мешаванд. Аз ҳар ҳуҷайраи асаб (нейрон) фақат як Аксон мебарояд. Ғизогирӣ ва нумӯи Аксон аз ҷисми нейрон вобаста аст: ҳангоми буридани Аксон қисми канораи он нобуд гашта, қисми марказиаш фаъол боқӣ мемонад. Дар мавриди якчанд мкм будани диаметри Аксон дарозии он дар ҳайвоноти калон (масалан, Аксоне, ки аз нейронҳои ҳароммағз ба по меравад) ба зиёда аз 1 м мерасад. Дар баъзе ҷонварон (масалан, моҳӣ) Аксон хеле калон (ғафсиаш садҳо мкм) мешавад. Дар протоплазмаи Аксон (аксоплазма) торҳои тунук — нейрофибрилҳо, инчунин митохондрия ва тӯри эндоплазмавӣ мавҷуданд. Сохтори ҷилд ва диаметри Аксон, ки торҳои асабро ташкил медиҳанд, суръати ба воситаи асаб гузарондани ангезишро муайян месозанд. Интиҳои Аксон (терминалҳо) шоха ронда, ба асабҳои дигар (масалан, асаби мушакҳо) алоқа менамояд. Ба воситаи чунин алоқа (синапсҳо) ангезиш интиқол меёбад. Маҷмӯи Аксонҳоро асаб меноманд.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — 608 с. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2021, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.
**Гарави интихоботӣ** — маблағе, ки номзад ба вакили Маҷлиси намояндагони Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон пеш аз бақайдгирӣ ва баъди аз тарафи комиссияи ҳавзавии интихобот муайян намудани мувофиқати ӯ ба талаботи Сарқонун ва Қонуни конститутсионии Ҷумҳурии Тоҷикистон «Дар бораи интихоботи Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон» аз маблағи шахсии худ ба суратҳисоби Комиссияи марказии интихобот ва раъйпурсӣ мегузаронад.

Ҳаҷми гГарави интихоботӣ ба миқдори 100 (дусад) нишондиҳанда барои ҳисобҳо муайян карда шудааст. Гарави интихоботии номзад дар сурати интихоб шуданаш ба вакилии Маҷлиси намояндагон ба ӯ баргардонида мешавад. Ҳангоми бекор кардани қарори бақайдгирии номзад ва ё интихоб нашудани номзад ба вакилии Маҷлиси намояндагон гарави интихоботӣ баргардонида нашуда, ба буҷаи ҷумҳурӣ мегузарад.

Ҳизбҳои сиёсие, ки рӯйхати номзадҳоро ба вакилии Маҷлиси намояндагон дар ҳавзаи ягонаи умумиҷумҳуриявӣ пешниҳод намудаанд, баъд аз санҷиши мувофиқ будани номзадҳо ба талаботи Сарқонун ва қонуни мазкур аз тарафи Комиссияи марказии интихобот ва раъйпурсӣ, аз маблағи худ ба суратҳисоби Комиссияи мазкур мутаносибан ба ҳар номзади пешниҳодшуда ба миқдори 200 (дусад) нишондиҳанда барои ҳисобҳо гарави интихоботӣ мегузаронанд. Гарави интихоботӣ дар сурати аз тарафи ҳизби сиёсӣ гирифтани на камтар аз панҷ дарсади овозҳои интихобкунандагони дар овоздиҳӣ иштироккарда ба ҳизби сиёсӣ баргардонида мешавад. Дар ҳама ҳолатҳои дигар гарави интихоботӣи ҳизби сиёсӣ баргардонида намешавад ва ба буҷаи ҷумҳурӣ мегузарад.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* Гарави интихоботӣ / Б. Гадоев // Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.
**Аксиома** (юн.-қад. ἀξίωμα – ҳукми қабулшуда, аз axioo – қобили қабул меҳисобам), мусаллама, муқаррароте, ки дар чорчӯбаи назария ё консепсияи муайян бе исбот қабул карда мешавад ва минбаъд барои исботи муқаррароти дигари ин назария ё консепсия ба сифати асос хидмат мекунад. Одатан, ба сифати аксиома чунин муҳокимаҳои назарияи тадқиқшавандаро интихоб мекунанд, ки ё ҳақиқати маҳзанд, ё дар доираи назарияи мазкур ҳаққанд. Истилоҳи аксиома дар Юнони Қадим ба вуҷуд омада, бори нахуст дар асарҳои Арасту вомехӯрад, минбаъд ба воситаи асарҳои пайравони Уқлидус (Евклид) устуворона ба геометрия ворид шудааст. Дар асрҳои миёна ҳукмронии фалсафаи Арасту боиси ба соҳаҳои дигари илм ва ҳаёти ҳамарӯза ворид гардидани ин истилоҳ гардид. Бо истилоҳи «аксиома» муқарраротеро ишора мекардагӣ шуданд, ки бинобар возеҳу равшан буданашон ба ҳеч гуна исбот ниёз надоранд. Моҳияти ин возеҳиятро бино ба ақидаи Афлотун, дар фитрӣ будани ҳақиқатҳои асосӣ (монанди Аксиомаҳои математикӣ) медиданд. Тадқиқоти Кант дар бораи априорӣ будани аксиомаҳои математикӣ (яъне онҳо нисбат ба ҳама гуна таҷриба муқаддам буда, ба он вобаста нестанд) ба чунин ақидаҳо оид буд. Маҳз таҷрибаи бисёрасраи инсоният, амалия ва инкишофи илм возеҳияти аксиомаро собит кард ва ҳамчун ҳақиқат ба исбот ҳоҷат надорад. Тасдиқот дар асоси аксиома теорема номида мешавад. Шартан аксиома низ ба гурӯҳи теоремаҳо дохил мешавад. Мисолҳои гуногун, вале баробарқувваи аксиомаҳоро дар мантиқи математикӣ ва геометрияи Уқлидус вохӯрдан мумкин аст. Аксиомаҳо ҳамчун «нуқтаи сарҳисоб» барои бунёди илми дилхоҳ истифода мешаванд, дар айни замон исбот карда намешаванд, балки бевосита аз мушоҳидаи таҷрибавӣ бармеоянд.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — 608 с. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2021, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.
**Гардан** (форсӣ: گَردَن‎) — он қисми бадан, ки сарро бо тан мепайвандад.

Асоси гардан сутунмуҳра— муҳраи гардан аст. Дар гардан ибтидои узвҳои нафас (ҳанҷара, хирной), ҳозима (гулӯ, ғадудҳои оби даҳон, як қисми сурхрӯда), рагҳои хун ва лимфа, ғадуди сипаршакл ва ғадудҳои наздисипаршакл, инчунин, асабҳо ҷой гирифтаанд. Ҳароммағз низ аз муҳраҳои гардан сар мешавад. Аз нуқси инкишофи гардан бештар *каҷгарданӣ* дучор меояд. Осебҳои пӯшидаи гардан дар натиҷаи садамаҳо, афтодан аз баландӣ, овехтан ба дор ва ғ. рух менамоянд. Дар ин гуна мавридҳо бофтаҳои нарм лат хӯрда, тағоякҳои ҳанҷара ва трахея, устухонҳои зери забон, муҳраҳои гардан мешикананд. Осебҳои кушодаи гардан бо нишонаҳои иллати рагҳои калон, ҳанҷара, сурхрӯда, ғадуди сипаршакл, асабҳои ҷумҷумаю мағзи сар ва ғ. падид меоянд. Ба бемориҳои илтиҳобии гардан лимфаденит, флегмона, пучак, ҳафтпӯст, саромос, ки бисёр вақт ба сарсом (менингит) ва уфунат (сепсис) мепечад, мансуб мебошанд. Лимфаденит ва флегмона бинобар мавҷудияти манбаи сироят дар дандонҳои пӯсида, ҳангоми ангина, фарингит, ларингит, амрози илтиҳобии ғадуди оби даҳон, пӯсти рӯву сар, бемориҳои сироятии кӯдакон, захми сурхрӯда, ҳанҷара, гулӯ ва ғ. низ ба вуҷуд меоянд. Иллатҳои гардан бо доруҳои гуногун ва амалиёти ҷарроҳӣ табобат карда мешаванд.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Абдураҳмонов Ф. А. Анатомияи одам. Ҷ. 1-2. Д. 1995-98;
* Абдураҳмонов Ф. А. Краткий атлас анатомии человека. Д. 2000.

Сарчашма
--------

* Гардан // Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.
**Аксулҷараёнҳои байнипассатӣ** — ҷараёнҳои сатҳии баҳрӣ дар арзҳои назди экватории Уқёнуси Атлантика, Уқёнуси Ором ва Уқёнуси Ҳинд (А. экваториалӣ). То чуқурии 300 м мушоҳида мешавад. Самти ҳаракати аксулҷараёнҳои байнипассатӣ ба Ғарб ва Шарқ, суръати миёнаи онҳо 20 – 80 см/с, суръати калонтарин – 190 см/с. Сарфи об 40 – 60 млн м3 /с -ро ташкил медиҳад (дар қисми ғарбии Уқёнуси Ором). Аксулҷараёнҳои байнипассатии Уқёнуси Ором доимӣ ва дар уқёнусҳои дигар мавсимӣ мебошанд. Аксулҷараёнҳои байнипассатии Уқёнуси Ором тамоми сол байни 2° ва 12° а. ш. Уқёнуси Атлантика дар тобистон байни 3° ва 10° а. ш. Уқёнуси Ҳинд дар зимистон байни 2° ва 10° а. ҷ. зоҳир мегарданд.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — 608 с. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2021, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.
**Аксуламал**, **вокуниш** — дар психология, амали ҷавобии организм ба таъсири муайян; ҳаракати ихтиёрӣ дар ҷавоб ба сигнали расида. Зарурати тадқиқоти аксуламали ихтиёрӣ баъди он пайдо шуд, ки астрономҳо ҳангоми аз меридиан гузаштани ситораҳо мухталиф будани нишондодҳоро муайян намуданд. Ф. Бессел, ки ин зуҳуроти нодирро кафш намудааст, таҷриба гузаронда (1823), вақти аксуламали инсонро ба ангезаҳо чен кард. Ченкунии суръат, шиддатнокӣ, шаклҳои зуҳуроти аксуламал психометряро ба соҳаи махсуси психология, ки дорои усулҳои махсуси тадқиқот — усули аксуламал аст, табдил дод. (Ф. Дондерс, Дания; В. Вундт, Л. Ланге, Н. Н. Ланге). Дар психологияи замони шӯравӣ бо омӯзиши аксуламалҳо К. Н. Корнилов (асосгузори аксуламалшиносӣ) машғул буд. Ду навъи асосии аксуламалро ҷудо мекунанд: сода ва мураккаб: аксуламали сода вақте ба амал меояд, ки инсон ба сигнали қаблан шинос дарҳол бо ҳаракат ҷавоб медиҳад (аксуламал ҳаракатӣ ва сенсорӣ). Аксуламали мураккаб ҳамон аст, ки ҳангоми ногаҳон расондани сигналҳои гуногун инсон танҳо ба яке аз онҳо (аксуламали фарқкунанда) ё ба ҳамаи онҳо, лекин бо ҳаракатҳои мухталиф (аксуламали интихобӣ) ҷавоб медиҳад. Омӯзиши аксуламал имконият дод, ки як қатор қонуниятҳо барои психологияи амалӣ ташаккул ёбанд, масалан қонуни Хика: бо зиёд шудани адади ангезаҳои барои фарқкунӣ пешниҳодшаванда вақти аксуламал меафзояд.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* Аксуламал // А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2021, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.
**Гаравхона** (ломбард) — муассисаи кредитӣ, ки дар шакли пул бо мондани гарави амволи манқул қарз медиҳад.

Нишонаҳои пайдошавии муассисаҳои ломбардӣ ба садаи XI рост меоянд. Дар садаи XV муассисаҳои кредитии башардӯстона бо мақсади ба шахсони камбизоат додани қарзҳои бефоиз ва камфоиз, вале бо гарави амвол ташкил ёфтанд. Баъди чанд муддат дар шаҳрҳои Итолиё муассисаҳои ломбардӣ (ломбард аз номи вилояте дар Итолиё — Ломбардия гирифта шудааст) ба фаъолият оғоз намуданд. Дар Олмон аввалин ташкилоти ломбардӣ соли 1498 дар ш. Нюрнберг таъсис дода шудааст.

Барои нигаҳдошт дар гаравхона аз шаҳрвандон ашёи манқули дорои таъйиноти истифодаи шахсӣ қабул карда мешавад. Шартномаи нигаҳдошти ашё дар гаравхона бо додани расиди расмии нигаҳдошт аз ҷониби гаравхона ба расмият дароварда мешавад. Ашёи барои нигаҳдошт ба гаравхона супурдашаванда мувофиқи нархи чунин навъ ва сифати ашё, ки маъмулан дар савдо дар лаҳзаи супурдан ва қабули он дар маҳалли нигаҳдошт муқаррар шудааст, нархгузорӣ мешавад. Қонунгузорӣ гаравхона-ро вазифадор кардааст, ки ашёи барои нигаҳдошт қабулкардаашро ба маблағи умумии арзиши он суғурта намояд. Ҳангоми ашёро аз гаравхона нагирифтани соҳибаш гаравхона вазифадор аст онро се моҳ нигоҳ дорад, сипас метавонад ба фурӯш гузорад. Маблағи аз фурӯши ашё бадастомада барои нигаҳдошт ва дигар хароҷоти марбут ба гаравхона пардохт шуда, маблағи боқимонда ба соҳиби мол баргардонида мешавад. (Кодекси граждании Ҷумҳурии Тоҷикистон моддаҳои 378 ва 379).

Дар Тоҷикистон аввалин муассисаи ломбардӣ соли 2005 таъсис дода шуда, ҳоло зиёда аз 20 муассисаи ломбардӣ фаъолият доранд.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Ҳуқуқи гражданӣ. Қисми II. Д. 2007;
* Кодекси граждании Ҷумҳурии Тоҷикистон. Қисми II. Д. 2010;
* Фарҳанги истилоҳоти ҳуқуқ. Д. 2012. Ҳ. Саидов.

Сарчашма
--------

* Гаравхона // Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.
**Аксе́пт** (лот. acceptus — қабулшуда) — дар ҳуқуқи шаҳрвандӣ мувофиқат барои тартиби маъмули ақди қарордод мутобиқи пешниҳоди (офертавӣ – пешниҳоди ақди қарордод. Нигар низ Оферта) тарафи дигар. Яке аз марҳалаҳои бастани шартнома ё қарордод. Ризоият оид ба қабул кардани пешниҳодҳои тарафи дигар дар мавриди бастани шартнома. Ин розигӣ мумкин аст бевосита ҳангоми аҳду паймон ба тарзи хаттӣ, ё ба тавассути барқия, факс, почтаи электронӣ ва ё шифоҳӣ ифода ёбад. Ҳамчунин сукут низ дар ин маврид аломати ризоият маҳсуб мешавад. Аксепт набояд қисман, нопурра ё бо қайду шарҳ тавзеҳ ифода ёбад. Ҳар навъи пешниҳод дар шакли илова, тавзеҳот ё тағйир қобили қабул нест.

Муҳосибот
---------

* Аксепт, уҳдадорӣ ва ризоияти пардохт тибқи вексел аз рӯи муҳлати дар ҳуҷҷатҳои пардохтӣ нишондодашуда.
* Аксепт, яке аз шаклҳои пардохти ғайринақдӣ ба тавассути муассисаҳои қарздиҳанда.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — 608 с. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2021, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.
**Гарданаи Панама** (исп. *Istmo de Panamá*) — минтақаи нисбатан камбари қисми ҷанубу шарқии Амрикои Марказӣ, ки Амрикои Шимолӣ ва Ҷанубиро бо ҳам мепайвандад.

Дар давраи плиотсен, қариб 3 млн сол пеш пайдо шудааст. Бари камтарини он 48 км. Дар байни кӯҳҳои Кордилйера-де-Верагуа дар ғарб ва Колдийера-де-Сан-Блас дар шарқ воқеъ аст. Ҳудуди давлати Панама мебошад. Релефи қисмати бештари Гарданаи Панама ҳамвории теппадор буда, аз ҷинсҳои вулканӣ ташаккул ёфтааст. Нишебиҳои ҷониби баҳри Карибро бешаҳои тропикии ҳамешасабз пӯшондаанд, қисмати ҷанубии халиҷи Панамаро даштҳо фаро гирифтаанд. Солҳои 1906-14 дар қисмати нисбатан пасти гардана Канали Панама (дарозиаш 81,6 км) сохта шуд, ки уқёнусҳои Атлантик ва Оромро мепайвандад.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* Гарданаи Панама // Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.