recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Гӯктеппа** (форсӣ: گوک‌تپه‎) — қалъае дар 45 км шимолу ғарби Ашқобод, ки дар давраи истилои Осиёи Миёна маҳалли ҷанги сарнавиштсози байни артиши Русия ва туркманон буд (1880-81).

То давраи лашкаркашии русҳо тамоми минтақаи атрофи қалъа бо номи Гӯктеппа машҳур буда, таърихнигорон Ёқути Ҳамавӣ ва Ҳофизи Абрӯ аз он бо номи қарияи Каваки атрофи Нисо ёд кардаанд. Аҳолии маҳаллӣ пеш аз набарди Гӯктеппа дар қалъа бо сарварии афсари англис Батлер корҳои истеҳкомиро анҷом дода, дар ихтиёрашон як тӯп (соли 1868 аз форсҳо гирифта буданд) доштанд. Дар набарди Гӯктеппа шумораи артиши русҳо зиёда аз 8000 нафарро ташкил дода, ба он генерал М. Д. Скобелев сарварӣ мекард. Артиши Русия баъди муҳосираи 20-рӯза ва талафоти зиёди ҷонӣ (тақр. 100 нафар) Гӯктеппа ро ишғол карданд (24. январи 1881). Набарди Гӯктеппа дар таърихи Осиёи Миёна ягона задухӯрде буд, ки якчанд тӯп ва ливои артиши рус ба дасти аҳолии маҳаллӣ (бо талафати тақр. 6-8 ҳазор нафар) уфтод.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Гӯктеппа // Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.

* Бартолд В. В. Сочинения. Т. 3. М. 1965
* .مهدی سیدی. فرهنگ جغرافیای تاریخی ترکمنستان. تهران، ۱۳۸۳ش
**Наим Назарович Турсунов** (тав. 09.05.1934, ноҳияи Айнӣ – ваф. 12.04.2004, ш. Душанбе), педагоги тоҷик, номзади илмҳои педагогӣ, дотсент 
(1965), профессор (1987).

Зиндагинома
-----------

Соли 1953 Техникуми тарбияи ҷисмонӣ, соли 1957 факултети тарбияи ҷисмонии Донишкадаи давлатии омӯзгории ш. Сталинобод ба номи Т. Г. Шевченкоро хатм кардааст. Солҳои 1959–1961 аспиранти кафедраи педагогика ва психология, 1968–1971 муаллими калон, 1971–1977 дотсент ва мудири кафедраи равоншиносӣ, 1977–2004 профессори кафедраи равоншиносии Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи Садриддин Айнӣ буд. Муаллифи зиёда аз 180 корҳои илмӣ ва илмию методӣ, иштирокчии як қатор конференсияҳои байналмилалӣ ва минтақавӣ мебошад. Оид ба намудҳои мухталифи варзиши миллӣ корҳои илмӣ бурдааст. Бо унвони «Корманди шоистаи Тоҷикистон», нишонҳои сарисинагии «Аълочии маорифи Тоҷикистон» (1985), «Аълочии мактабҳои олии ИҶШС» (1985), «Собиқадори тарбияи ҷисмонии Тоҷикистон» (1990) ва «Собиқадори меҳнати Ҷумҳурии Тоҷикистон» сарфароз карда шудааст.

Осор
----

* Машқҳои гимнастика барои ҳама, Д. 1970;
* Чавгонбозӣ, Д. 1982;
* Мутафаккирони тоҷик дар бораи тарбияи бадан, Д. 1983;
* Бозӣ ва машғулиятҳо дар боғчаи бачагон, Д. 1980;
* Воситаҳои аёнӣ аз психология, Д. 1989;
* Нишондодҳои методӣ барои машғулиятҳои лабораторӣ (аз психологияи умумӣ), Д. 1986;
* Варзиши миллӣ ва бозиҳо, Д. 1997.

Пайвандҳо
---------

* Энсиклопедияи Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи С. Айнӣ
Ин вожа дигар маъноҳо низ дорад, Назорат (мазмунҳо)-ро бубинед.
**Назорати андоз** - чунин самти асосии фаъолияти мақомоти андоз мебошад, ки ба воситаи ба ҳисоб гирифтани андозсупорандагон ва объектҳои андозбандӣ, санҷиши маълумоти баҳисобгирӣ ва ҳисобот, пурсиши андозсупорандагон ва истифодаи дигар усулҳо, мувофиқи Кодекси андози ҶТ анҷом дода мешаванд. Назорати андоз метавонад аз ҷониби мақомоти андоз дар шакли санҷиши бидуни сафар ё санҷиш дар маҳал сурат гирад.

Нигаред низ
-----------

* Ҳуқуқу озодиҳои конститутсионии инсон ва шаҳрванд

Эзоҳ
----

1. ↑  Фарҳанги истилоҳоти ҳуқуқ / Зери таҳрири Маҳмудов М.А. - Душанбе: ЭР-граф, 2009. - С. 320
Ин вожа дигар маъноҳо низ дорад, Назорат (мазмунҳо)-ро бубинед.
**Назорати байналхалқӣ** - низоми тадбирҳо оид ба назорат бурдан дар бахши иҷрои уҳдадориҳои давлатҳо, ки аз шартномаи байналмилалӣ ба вуҷуд меоянд. Назорати байналмилалӣ чун намуди воситаи таъмини иҷроиши шартномаи байналмилалӣ дар шаклҳои гуногун, аз ҷумла ба воситаи комитетҳои махсус, ташкилотҳои байналмилалӣ, ташкилотҳои махсуси байналмилалӣ ба амал бароварда мешавад - низоми тадбирҳо оид ба назорат бурдан дар бахши иҷрои уҳдадориҳои давлатҳо, ки аз шартномаи байналмилалӣ ба вуҷуд меоянд. Назорати байналмилалӣ чун намуди воситаи таъмини иҷроиши шартномаи байналмилалӣ дар шаклҳои гуногун, аз ҷумла ба воситаи комитетҳои махсус, ташкилотҳои байналмилалӣ, ташкилотҳои махсуси байналмилалӣ ба амал бароварда мешавад.

Нигаред низ
-----------

* Назорати давлатӣ

Эзоҳ
----

1. ↑  Фарҳанги истилоҳоти ҳуқуқ / Зери таҳрири Маҳмудов М.А. - Душанбе: ЭР-граф, 2009. - с. 320
**Назорати молиявӣ** - низоми ташкиливу ҳуқуқӣ буда, аз унсурҳои зерин иборат мебошад, субъекти назорат, объект, мавзӯъ, мақсадҳои назорат, намудҳои назорати молиявӣ ва усулҳои татбиқи он. Субъектҳои назорати молиявӣ ё бевосита мақомоти давлатӣ, ки ба сабаби мақоми ҳуқуқиашон ба онҳо ваколатҳои омиронаи дахлдор дода шудаанд, ё (дар
баъзе мавридҳо) субъектҳои ғайридавлатие мебошанд, ки аз номи давлат ва бо супориши вай амал мекунанд ва ваколатҳои омиронаи онҳо дар асоси ин супориш ба вуҷуд меоянд. Объектҳои назорати молиявӣ ашхосе мебошанд, ки дар доираи фаъолияти молиявии давлат афтодаанд, яъне мақомоти давлатӣ; шахсони юридикии давлатӣ; шахсони юридикии хусусӣ ва шахсони воқеӣ. Мавзӯи назорати молиявӣ рафтори объектҳои ин назорат аз нуқтаи назари аз тарафи онҳо иҷро карда шудани ӯҳдадориҳояшон чун иштирокчиёни фаъолияти молиявӣ мебошад.
Мақсади назорати молиявӣ чунин аст: - ошкор кардани ҳодисаҳои вайрон карда шудани қонунгузории молиявӣ; - маълум намудани гунаҳкорон ва ба ҷавобгарӣ кашидани онҳо; бартараф кардани вайронкуниҳои интизомии молиявӣ. Назорати молиявӣ аз рӯи заминаҳои
гуногун ба якчанд намуд тақсим мешавад. Вобаста ба вақти гузаронидан назорати молиявии пешакӣ, ҷорӣ ва минбаъда шуда метавонад. Назорати молиявии ҳатмӣ дар чунин мавридҳо гузаронида мешавад: а) мувофиқи талаби қонунгузор. Масалан, назорат аз тарафи мақомоти намояндагии ҳокимият аз болои иҷрои буҷет аз рӯи натиҷаҳои як сол; б) бо қарори мақомоти давлатии салоҳиятнок (масалан, тафтишу санҷиши андозсупорандагон дар масъалаи андозбандӣ аз тарафи бозрасии андоз дар асоси қарорҳои мақомоти ҳифзи ҳуқуқ гузаронида мешавад).
Назорати молиявии ташаббускорона бо қарори мустақилонаи субъектҳои фаъолияткунанда анҷом дода мешавад. Дигар асосҳои таснифи назорати молиявӣ низ, аз ҷумла, вобаста ба мақомоте, ки онро ба амал мебарорад, имконпазиранд. Дар ин маврид назорати молиявӣ ба чунин намудҳо тақсим мегардад: а) назорати президентӣ; б) назорати мақомоти намояндагии
ҳокимияти давлатӣ; в) назорати мақомоти иҷроияи ҳокимият, ки салоҳияти умумӣ доранд; г) назорати мақомоти молиявӣ-кредитӣ; д) назорати идоравӣ ва дохилихоҷагӣ; е) назора-
ти аудиторӣ; ё) назорати ҷамъиятӣ.

Нигаред низ
-----------

Ҳуқуқу озодиҳои конститутсионии инсон ва шаҳрванд

Эзоҳ
----

1. ↑  Фарҳанги истилоҳоти ҳуқуқ / Зери таҳрири Маҳмудов М.А. - Душанбе: ЭР-граф, 2009. - с. 324-325
**Гӯсфанди тоҷикӣ** - зоти навъи дунбадори нимдуруштпашм. Ходимони Институти тадқиқоти 
илмии чорводории Академияи илмҳои Тоҷикистон ва мутахассисони хоҷагии таҷрибавии Даҳанакиик бо роҳбарии академик Ғулом Алиев бо роҳи ҷуфткунии мешҳои зоти Гӯсфанди ҳисорӣ бо 
қӯчқорҳои зоти сароҷинӣ ва истифодаи насли дурагаи гӯсфандҳои линколнӣ – ҳисорӣ ба вуҷуд овардаанд. Гӯсфанди тоҷикӣ калонҷусса, сернасл ва тезрас буда, меш 70 – 124кг ва қӯчқор 118 – 162 кг вазн дорад. 60% - и вазни зиндаи онро гӯшту равған ташкил медиҳад. Вазни дунбааш 15 – 20 (бӯрдоқиаш то 35) кг мешавад. Гӯшташ серғизо ва хуштамъ аст. Пашми Гӯсфанди тоҷикӣ – нимдурушт, сафеди ҷилодори қолинбоб. Аз меш соле 3 – 5кг ва аз қӯчқор 4 – 7 кг пашм метарошанд, ки қариб 70% - и он пашми соф аст. Ба парвариши зоти гӯсфанди тоҷикӣ асосан Тоҷикистон, қисман Ӯзбекистон. ва баъзе хоҷагиҳои Туркманкистон, Қазоқистон, Қирғизистон ва Федаратсияи Русия машғуланд. 
Дар Тоҷикистон 200,6 ҳаз. сар гӯсфанди тоҷикӣ ва дурагаи онҳо, асосан дар ноҳияҳои Ҷ. Румӣ, Ёвон ва Хуҷанд парвариш карда мешавад. Қӯчқору мешҳои беҳтарини хушзоти 
Гӯсфанди тоҷикӣ дар хоҷагиҳои зотпарварии Даҳанакиик, хоҷагии "Уяли", хоҷагиҳои ноҳияи Рӯдакӣ, Ёвон ва Истаравшан гирд оварда шудаанд. Дар ноҳияи Ҳисор хоҷагиҳои "Сайди кӯҳсор", "Шоҳамбарӣ", "Алмосӣ" ва шахсони алоҳида ва соҳибкорон бо парвариши гӯсфанди тоҷикӣ машғуланд.

Нигаред низ
-----------

* Гӯсфанд
* Бӯрдоқӣ
* Гӯсфанди ҳисорӣ

Адабиёт
-------

Алиев Г.А. Таджикиское мясо – сально – шерстная порода овец. - Душанбе, 1967

Эзоҳ
----

1. ↑  Донишномаи Ҳисор. - Душанбе: "Ирфон", 2015, - С. 202

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Ин мақолаи нопурра аз фанни ҷонваршиносӣ мебошад.Шумо метавонед бо пурра кардани ин ба Википедия кумак кунед.* |

 
Анбори Википедиа дар бораи ин мавзӯъ гурӯҳ дорад:
***Гӯсфанди тоҷикӣ***
**Халтадорҳо** (лот. Меtatheria) — як навъ ҳайвоноти ширхӯри нисбатан соддаро гӯянд.

Тасвнифот
---------

Халтадорҳо бино бо таснифоти зоологӣ ба қатори мӯҳрадорҳо мансубанд. 9 оилаашон маълум аст: опоссумҳо, халтадорҳои дарранда, мӯрчахӯрҳои халтадор, қашқалдоқҳои халтадор, кӯрмушҳои халтадор, оппоссумҳои калламушшакл, поссумҳо, вомбатҳо ва кенгуруиҳо ё халтадорҳои ҷаҳанда. Опоссумҳо (Didelfidae) дар бешазори Америкаи Шимолӣ ва Америкаи Ҷанубӣ зиндагӣ мекунанд. Дарозии танашон 8—50 см, думашон 9— 53 см. Барои гӯшт шикор мекунанд. Халтадорҳои дарранда (Dasuiridae) дар Австралия, Тасмания, Гвинеяи Нав ва ҷазираҳои ба онҳо наздик маскунанд. Дарозиашон аз 8 то 130 см. Мӯрчахӯрҳои халтадор як намуд дорад — Муrmecobius fasciatus. Дарозии танаш 17—27 см, думаш 13—17 cм. Рангаш хокистарии сиёҳтоб, тахтапушташ рахҳои кӯндаланги сафед дорад. Дар Австралигяи Ғарбӣ ва Ҷанубу Ғарбӣ паҳн шудааст. Хӯрокаш асосан термитҳост.

Ҳаёт
----

Қашқалдоқи халтадор ё бандикутҳо (Реramelidae) дар Австралия, Тасмания, Гвинеяи Нав ва ҷазираҳои ба онҳо наздик зиндагӣ мекунанд. Дарозии баданашон 17—50 см, думашон 9—26 см, вазнашон то 4,7 кг. Кӯрмушҳои халтадор (Notorustidae) дар Австралия Ҷанубӣ Марказӣ ва Ғарбӣ паҳн шудаанд. Дарозии танашон 15—18 см, думашон 1—2 см. Рангашон сафед ва сурхи зардча. Опоссумҳои калламушшакл (Саеnolectidae) дар ғарби Америкаи Ҷанубӣ зиндагӣ мекунанд. Зоҳиран ба калламуш монанд буда, дарозии танашон 9—14 см, думашон 6—13 см аст.

Ғизояшон ҷонварони бемуҳра мебошад. Поссумҳо (Рhalangerdiae) дар бешазори Австралия, Тасмания, Гвинеяи Нав, галаҷазираҳои Малай, Бисмарк, ҷазираҳои Соломон маскунанд. Дарозиашон 12—120 см. Бештар ҷои зисташон дарахт аст. Хӯрокашон асосан рустанӣ мебошад. Вомбатҳо (Bombatidae) дарозиашон кариб 1 м. Гурӯҳ шуда дар зери замин (бештар дар бешазор) зиндагӣ мекунанд. Ғизояшон наботот аст. 2 ҷинс доранд, ки дар Австралия ва Тасмания паҳн шудаанд. Кенгуруиҳо (Масгороtidae), дарозии танашон аз 23 см то 1,6 м, думашон аз 13 см то 1,1 м. Пои қафояшон ннсбат ба нои пеш дароз ва боқувват аст. Дар Австралия, Тасмания, Гвинеяи Нав, галаҷазираи Бисмарк ва ғайра зиндатӣ мекунанд.
Халтадорҳо зоҳиран гуногунанд. Думи аксарашон нағз инкишоф ёфтааст. Пашми халтадорҳо зичи мулоим, одатан якранга ва баъзан холдор ё рах-рах мебошанд. Шакл ва дараҷаи инкишофи халтаи бисёр намудҳои халтадорҳои модина гуногуд аст. Халта ба пеш (кенгуру, вомбатҳо ва ғайра) ё ақиб (қашқалдоқи халтадор, баъзе халтадорҳои дарранда) кушода мешавад; дар дохили халта 2—6 пистон ҳаст. Аксар халтадорҳо тез ҳаракат мекунанд. Xалтадорҳое, ки дар ҷойҳои кушод зиндагӣ мекунанд, ҷаҳида-ҷаҳида (баъзан то 55 м) роҳ мераванд. Ҳамлашон 8—40 шаборӯз. Бачаҳои инкишофнаёфта (дарозиашон 0,5—3 см) мезоянд, ки баробари таваллуд ба халта даромада, то 8 моҳ меистанд.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* Энциклопедияи Советии Тоҷик : [дар 8 ҷ.] / сармуҳаррир  А. С. Сайфуллоев. — Д. : СИЭСТ, 1978—1988.
**Ҷоэл Дэвид Рифкин** (англ. Joel David Rifkin; тав. 20 январи 1959) — қотили амрикоӣ аст, ки дар байни солҳои 1989 ва 1993 дар Ню Йорк аз 9 то 17 занро куштааст. Аксари қурбониёни ӯ фоҳишаҳои нашъаманд буданд. Ба 203 соли маҳбас маҳкум шудааст.

Зиндагинома
-----------

Дар оилаи яҳудӣ фарзандхонда буд. Агностик ба воя расид. Вай дар тӯли кӯдакӣ ва калонсолӣ шахси хеле сарватманд ва иҷтимоӣ буд. Худкушии падархондаш, ки аз саратон азият мекашид, таъсири амиқ бар ӯ гузошт.

Кушторшо
--------

Рифкин асосан фоҳишаҳоро кушт ва муддати тӯлонӣ берун аз шубҳа мемонд. Онҳо тавонистанд, ки ӯро пас аз куштори охирин қурбонӣ Тиффани Брессиант (духтари вокалисти ҷавони Regan Youth Инсерҷен Рубинштейн) боздошт кунанд. Боздошти Рифкин бо таъқиби полис бо суръати баланд сурат гирифт.

Дар зиндон
----------

Дар зиндон Рифкин хеле фаъол рафтор кард, ки оқибат ӯро ба зиндони махсус муҳофизатшавандаи «Аттика» бурданд. Вай посбонҳоро ба додгоҳ кашид, бо маҳбус Колин Фергюсон, ки дар вагони мусофирбар тирпарронӣ оғоз кард (дар задухӯрди пеш аз задухӯрд онҳо кӯшиш карданд, бифаҳманд, ки кӣ бештар қурбонӣ кардааст) задухӯрд кард ва ба телевизиони амрикоӣ мусоҳиба дод, то эпизодҳо дар бораи манякҳо ҷамъоварӣ кунанд.

Эзоҳ
----

Пайвандҳо
---------

* Мақолаи Рифкин
«Ҷум ҷаҳе, ҷум ҷаҳала» – рақси анъанавии мардонаи тоҷикон аст.

Тавсифи мухтасар
----------------

Рақси мардона аз тарафи як гурӯҳи раққосон таҳти навозиши усули дашнободии доира ва овози худи раққосҳову навозандагон – *«Оҳ, ҷаҳе»- «ҷум ҷаҳала», «ҷаҳ ҷаҳе»- «ҷум ҷаҳала»,*
«ҷум ҷаҳе, ҷум ҷаҳала» *иҷро мегардад. Ин рақс дар байни мардумии вилояти Суғд, ҳавзаи дарёи Зарафшон, шаҳру ноҳияҳои водии Ҳисор, Шаҳринав, Турсунзода, Рудакӣ, Ваҳдат, маъмул аст. Он таҳти навозиши доира оғоз меёбад, сипас доира хомӯш мешавад ва раққосон бозиро бо хониш ва қарсакзаниҳои шӯх идома медиҳанд. Навозиши доира бо зарби мусиқии 6/8 иҷро мешавад.*
Дар асрҳои миёна ин рақс хусусияти эътиқодӣ доштааст ва аз тарафи дарвешон иҷро мегардидааст. Аз асри ХХ инҷониб ин рақс дар иҷрои як нафар ва ё гурӯҳи раққосон
дар ҷашнҳои халқӣ, тӯйҳо, маъракаҳои мардона рақсида мешавад. Мардҳо дар давра истода, ба як нафар «О ҷаҳе» (маънои даъвати ҷаҳидан) мегуфтаанд ва якҷоя қарсак зада,
қоматашонро пеш хам мекардаанд. Дар ин ҳолат ҳамаи мардҳо пойи росташонро пеш мегузоштанд. Сипас пайкарашонро рост карда, «Ҷум ҷаҳе, ҷум ҷакала» дар як ҷо бо пойи чап меҷаҳиданд ва дастҳоро ба ду тараф кушода, китфҳоро ҷунбонда бо ҳамовозӣ якҷоя «ҷум ҷаҳала» ё «ҷум ҷакала» (маънои ҷунбонидани калла) мегуфтанд.
Раққос таҳти садои қарсакзанӣ рақсида, баъди талаффузи «ҷум ҷаҳе», якҷоя бо мардҳо «ҷум ҷаҳала» мегуфт. Ӯ дастонашро боло бардошта, китфҳояшро меҷунбонид.
Ҳамаи ин ҳаракатҳои возеҳу мавзун ва пурҷӯшу хурӯши дастҳо бо имову ишора, ҷунбиши абрӯҳо, пӯшидан ва кушодани чашмҳо ҳамроҳ мебошанд. Онҳо дастонашонро боло бардошта, китфҳоро мувофиқи онҳо ба ҳаракат медароранд. Зарбу усул ва суръати он инкишоф ёфта, торафт тезтар мегардад ва суръати ҳамовозии «Ҷум ҷаҳе, ҷум ҷаҳала» низ меафзояд. Пеш аз ҳаракатҳо як бор қарсак зада мешавад. Дар афзудани суръати рақс қарсакҳо низ тезтар зада мешаванд. Дар нимаи дуюми асри ХХ рақси «Ҷум ҷаҳе, ҷум ҷаҳала» дар санъати саҳнавӣ роҳ ёфт. Дастаҳои ҳаваскорони санъати касбӣ то ба имрӯз ин рақсро дар барномаҳои консертӣ иҷро мекунанд.

Нигаред
-------

* Чӯббозӣ
* Калтакбозӣ (рақс)

Пайвандҳо
---------

* Феҳристи миллии мероси фарҳанги ғайримоддӣ. *www.pitfi.tj*. 19 феврали 2019 санҷида шуд.(пайванди дастнорас)

Эзоҳ
----

1. ↑  Мероси фарҳанги ғайримоддӣ дар Тоҷикистон / Мураттиб: Д. Раҳимов; муҳаррир Ш.Комилзода. – Душанбе: Эр-Граф, 2017. – С. 55. – 280 с.
Намуди дохилии Масҷиди Қадамгоҳ, изи пойи инсон аст, ки ба Имом Ар-Рида (а) мансуб аст. ҷойи муқаддас ( барои исломи шиъа
**Қадамгоҳ** ( форсӣ: قدمگاه‎ **)** —  шаҳр ва маркази Шаҳристони Зеберхон, Устони Хуросони Разавӣ, воқеъ дар Эрон аст. Дар барӯйхатгирии 2006 аҳолии он 3006 нафар, дар 821 оила будааст.

Таърих
------

Дар натиҷаи сафари Имом Ридо (а) аз Мадина ба Марв, ки ӯ қисми зиёди Эронро убур кардааст, қадамгоҳҳои зиёде ба ӯ нисбат дода шудаанд. Беҳтарин қадамгоҳи маъруф ба Али Ал-рида (а) онест, ки дар Нишопур сохта шудааст, ки бо фармони Шоҳ Аббос дар солҳои 1020/1611 дар болои бинои дигар сохта шудааст. Гуфта мешавад, ки дар санги сиёҳе, ки дар дохили бино насб шудааст, изи пойи инсон мавҷуд аст, ки ба Имом Ар-Рида (а) мансуб аст.

Аксари қадамгоҳҳое, ки ба Имом Ар-Рида (а) дар Эрон нисбат дода мешавад, ба давраи Сафавиён рост меояд. Ҳадди аққал даҳяки 250 қадамгоҳҳо дар Эрон, ки ба пайғамбар, имом ё шахси муқаддас нисбат дода мешавад, ба Имом Ридо (а) мансуб аст. Аксарияти қадамгоҳҳое, ки ба ӯ мансубанд, дар роҳи худ аз Мадина ба Мерв ҷойгиранд (ба истилоҳ "Роҳи Вилая").

Аммо, дар дигар манотиқи Эрон низ қадамгоҳҳое, ки ба ӯ нисбат дода шудаанд, мавҷуданд.

Сарчашмаҳо
----------

* Шумори аҳолии шаҳрҳои Эрон

Эзоҳ
----



| ⚙️ Қадамгоҳ |
| --- |
| Парчами Эрон | 
* Бардискан
* Баҷестон
* Бохарз
* Гунобод
* Давлатобод
* Даргаз
* Доварзан
* Калот
* Кошмар
* Қадамгоҳ
* Қӯчон
* Машҳад
* Неқаб
* Нишопур
* Раштхор
* Риваш
* Сабзевор
* Сараxс
* Солеҳобод
* Тарқабеҳ
* Тойбод
* Турбатиҷом
* Таурбатиҳайдария
* Чинарон
* Ҷағатой
* Халелобод
* Хоф
* Файзобод
* Фаремон
* Фирӯзеҳ
* Чинарон
* Шештамад

 |
**Ҳизби ягонаи коммунистии Гурҷистон** (ҲЯКГ, гурҷӣ: საქართველოს ერთიანი კომუნისტური პარტია) — ҳизби коммунист дар Гурҷистон. Вай худро вориси ҳуқуқии Ҳизби Коммунистии РСС Гурҷистон мешуморад, тарафдори барқарор намудани РСС Гурҷистон аст. Вай муддати тӯлонӣ дар як мавқеи нимпаҳлӯӣ қарор дошт ва аз ҷониби мақомоти Гурҷистон таъқиб мешуд. Ба СКП-КПСС дохил карда шудааст.

Таърих
------

Дар анҷумани муассисон дар авоили моҳи сентябри соли 1994 таъсис ёфтааст. Ба ЕКПД Иттиҳоди коммунистҳо, ҷамъияти Сталин ва Ҳизби коргар шомиланд. 10 ноябри соли 1994 ба қайд гирифта шудааст  .

Вай дар соли 1995 ташаббуси таъсиси Ҷунбиши ватандӯстии халқӣ таҳти сарварии раҳбари ҲЯКГ Пантелеймон Георгадзе, собиқ муовини нахуствазир Автандил Маргианӣ, раиси собиқи парлумон Вахтанг Гогуадзе, раҳбари бахши радикалии гурезаҳои абхозӣ, рӯзноманигор Борис Какубатерий буд.. Ин ҷунбиш ҷонибдори ҳамгироӣ бо Русия ва дигар ҷумҳуриҳои ИДМ буд, ба эҳёи ҷамъиятии Игор Георгадзе, писари раҳбари ҲЯКГ машғул буд.

Дар охири моҳи декабри соли 2000 Дар Гори анҷумани ҲЯКГ баргузор шуд, ки бо талаби истеъфои "режимҳои реаксионӣ" дар сари қудрат дар ҷумҳуриҳои собиқ Иттиҳоди Шӯравӣ ва эҳёи Иттиҳоди Шӯравӣ баррасӣ шуданд.

27 феврали 2001 Вазири адлияи Гурҷистон Михаил Саакашвилӣ даъват кард, ки Ҳизби коммунисти Гурҷистон манъ карда шавад, зеро он "конститутсияро нақз мекунад ва ба сарнагунии ҳукумати қонунӣ" даъват мекунад, аммо порлумони кишвар аз тарҳи қонуни дахлдор пуштибонӣ накард.

11 августи 2008 Кумитаи марказии ҲЯКГ изҳорот нашр кард, ки дар он ҷанги роҳбарияти Гурҷистонро дар замони дар Осетияи Ҷанубӣ генотсид номид. 

Рӯзи 31 январи соли 2014 раҳбари Ҳизби коммунисти Гурҷистон Нугзар Авалиани дар гузаргоҳи пиёдагардро мошин пахш карда, сахт маҷрӯҳ шуд. 8 марти соли 2014 бар асари оқибатҳои марговар фавтид.

### Роҳбарон

Котиби якуми КМ

* Пипия, Темур Иосифович (аз 2014)
* Авалиани, Нугзар Шалвович (2009 - 2014)
* Георгадзе, Пантелеймон Иванович (1994-2009 г. )

Эзоҳ
----

1. ↑  ЕДИНАЯ КОММУНИСТИЧЕСКАЯ ПАРТИЯ ГРУЗИИ (ЕКПГ)
**Хайруллоҳи Иброҳим** (*Хайрулло Иброҳимов*; 25 марти 1950 — 7 майи 2020) — коргардони радио, ровӣ, рӯзноманигор, Ходими шоистаи ҳунари Тоҷикистон. Барандаи ҷоизаи Лоҳутӣ.

Зиндагинома
-----------

Фаъолият
--------

Баъди хатми шуъбаи актёри драма ва кинои Донишкадаи ҳунарҳои зебо соли 1976 бо роҳхат ба театри А. Лоҳутӣ рафтааст. Дар намоишномаи «Хонашерони майдонғариб» ҳамроҳи ҳунармандон Фаррух Қосимов ва Ҷомӣ Хоҷаев яке аз нақшҳои асосиро бозида аст. Спектакл ба тариқи мустақим дар радио пахш гардида буд. Пас аз анҷоми намоиш рӯзе саркоргардони радио — Ҳунарпешаи шоистаи ҷумҳурӣ Ҳалима Насибулина ӯро ба наздаш даъват карда, ба ҳамкорӣ дар шуъбаи адабии радиои Тоҷикистон даъват намуданд. Ҳамин тавр, аз соли 1978 инҷониб ҳамкориашро бо Радиои Тоҷикистон оғоз намуда, ҳикояҳои сершумори адибони классику муоссиро қироат кардааст. Соли 1979 ба пуррагӣ ба радио омада, дар идораи «Гуфтор барои ҷавонон ва бачаҳо» коргардон шуд. Бо мурури замон аз идораи бачагона ба идораи ҷавонӣ, баъдан идораи адабӣ, ки яке аз идораҳои калону сермаҳсули радиои Тоҷикистон маҳсуб мегардад, гузашт. Соли 1989 раиси Кумита Акбар Ҷӯраев ӯро ба вазифаи саркоргардони кулли радиои Тоҷикистон таъйин карданд.

Эзоҳ
----

1. ↑  Аз 20-ум то 26-уми марти соли 2017 | Китобхонаи миллии Тоҷикистон.  www.kmt.tj. 13 Декабри 2017 санҷида шуд. Баргирифта аз сарчашмаи аввал 11 Декабри 2017.
2. ↑  Салом алейкум, Таджикистан! Анонсы, день в истории, прогноз погоды на 25 марта | Новости Таджикистана ASIA-Plus. Бойгонӣ шудааст 10 августи 2014  сол. Проверено 13 Декабри 2017.
3. ↑  Хайруллоҳи Иброҳим: Аз «Хонашерони майдонғариб» то «Фарҳанг» » Медиа-холдинг "Чархи Гардун".  gazeta.tj. 13 Декабри 2017 санҷида шуд. Баргирифта аз сарчашмаи аввал 16 Декабри 2017.

Пайвандҳо
---------

* «Хайруллоҳи Иброҳим "500 - Ҳадиси Ҳазрати Муҳаммад" (с.а.в.) - 17» (Насиҳат гуш кун ҷоно).
* «Хайруллоҳи Иброҳим - Панди ниёгон 4» (Насиҳат гуш кун ҷоно).
**Пули дарагузар**, **виаду́к** (фр. viaduc, аз лот. via — ҷода, роҳ ва duco — мебарам) — иншооти пулмонанде, ки дар буриши роҳ бо сой, ҷар, дара сохта мешавад. 

Маъмулан виадукҳо дар мавзеъе сохта мешаванд, ки пур кардани онҳо бо регу шағал аз ҷиҳати иқтисодӣ манфиатовар нест. Виадук дар шакли сохтмонии равоқдор ё болорӣ (аз санг, филизз, бетон ва оҳанубетон) сохта мешавад. Дар Руми Бостон виадукро аз тахтасанг месохтанд. Охири асри 19 виадукҳои филиззию оҳанубетонӣ пайдо шуданд. Дар ҷаҳон виадукҳои баланду зебо бисёранд. Баландии виадуки болои д. Сидухэ (Чин) 496 м аст. Пояҳои виадуки Миллау (Фаронса) ба 341 м мерасад. Виадуки Гёлтсшталбруке (Олмон) бузургтарин пули хиштӣ дар ҷаҳон буда, дар сохтмони он 26 млн хишт истифода шудааст. Баландиаш 78 м, дарозиаш 574 м аст. Дар системи обёрии Тоҷикистон навъҳои махсуси виадук — акведук ва селедук (иншооти селгузар) васеъ истифода мегарданд.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Виадук / М. Холов // Боз — Вичкут. — Д. : СИЭМТ, 2014. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 3). — ISBN 978-99947-33-46-0.


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️  Гузариш ба унсури Викидода  Фарҳангҳо ва донишномаҳо | 
* Большая датская
* Большая каталанская
* Большая норвежская
* Большая российская (старая версия)
* Брокгауза и Ефрона
* Малый Брокгауза и Ефрона
* Britannica (онлайн)

 |
| Дар феҳристҳои китобшинохтӣ | 
* BNF: 11978142f
* GND: 4362447-9
* J9U: 987007538795405171
* LCCN: sh85143095
* NKC: ph270295, ph270294

 |
**Нупедия** (англ. Nupedia) — лоиҳаи донишнома ба забони англисӣ, мақолаҳое, ки коршиносон навиштаанд ва озод дар Интернет паҳн карда мешавад.

Таъсис
------

Аз тарафи Ларри Сэнгер — сармуҳаррир ва ташкилкунандаи лоиҳа ва Ҷими Вэйлс — онгоҳ директори иҷроияи ширкати Bomis, маблағгузори лоиҳа таъси ёфтааст. Нупедия аз 9 марти соли 2000-ум то сентябри соли 2003 вуҷуд дошт ва пеш аз ҳама ҳамчун "бобо"-и Википедиа маълум аст.

Нупедия вики-вебгоҳ нест. Дар асоси он гузоштани раванди баррасии ҳамаҷонибаи мақолаҳо, бо мақсади ноил шудани сифати муқоисашаванда ба донишномаҳои ҳирфаӣ буд. Муаллифон олимон, ширкатдорони лоиҳа дар асоси ихтиёр буданд. Пеш аз бастан дар Нупедия 25 мақолаи тайёр ва 74 мақола бештар, дар раванди такмил ва баррасӣ буданд.

Дар моҳи июни соли 2008 CNET Networks Нупедияро яке аз бузургтарин сомонаҳои ҳоло кор намекардагӣ дар таърих унвон кард.

Нигаред низ
-----------

* Википедиа
* Scholarpedia

Эзоҳ
----

1. ↑  Chen Shun-Ling: Self-governing online communities in Web 2.0: privacy, anonymity and accountability in Wikipedia (PDF; 950 kB) Albany Law Journal. 5.. 11 январи 2017 санҷида шуд. Баргирифта аз сарчашмаи аввал 30 августи 2017.
2. ↑  The greatest defunct Web sites and dotcom disasters.  CNET (24 июли 2008). 11 январи 2017 санҷида шуд. Баргирифта аз сарчашмаи аввал 22 феврали 2012.

Пайвандҳо
---------

* Викилоиҳа, офаридаи муаллифи Нупедия Бойгонӣ шудааст 18 октябри 2019  сол.
**Мехрии Ҳиротӣ** аз шоираҳои хуштабъи нимаи аввали асри XV-и тоҷику форс аст, ки дар Ҳирот мезистааст. Шавхари ӯ Хуча Абдулазиз табиби шахсии хокими Хуросон ]Шохрух (807/1405-851/1447) будааст. 
Мувофики ахбороти сарчашмаҳои таърихй ва адабй, Мехри хам муддате бо дарбори Шоҳрух робита пайдо мекунад. Вале билохира Шохрух уро ба зиндон мепартояд ва шоира аз зиндон халос шуда, алокаашро тамоман аз дарбор меканад ва дар ашъори худ зулму чаврро бештар мазаммат мекунад.
Аз шоира газалу байтҳои пароканда ва маснавии хурди ишқие боки мондааст. Нусхаҳои ин маснавӣ дар китобхонахо зиёданд.
Мехри шоираи сохибдевон будааст, аммо девони ӯ нопайдост.

АЗ ҒАЗАЛИЁТ
-----------

Халли хар нукта, ки бар пири хирад мушкил буд,
Озмудем ба як чуръаи май ҳосил буд.
Гуфтам аз мадраса пурсам сабаби хурмати май,
Дари хар кас ки задам, бехуду лояъкил буд.
Душ то субхдам аз гиряву аз нолаи ман
Лолаи сухта хун дар дилу по дар гил буд.
Хостам сузи дили хеш бигуям бо шамъ,
Буд уро ба забон он чи маро дар дил буд.
Он чи аз Бобулу Ҳорут ривоят карданд,
Сеҳри чашми ту бидидам ҳамаро шомил буд.
Давлате буд тамошои рухат, Меҳриро,
Ҳайфу сад ҳайф, ки он давлати мустаъҷил буд.
Имшаб, ки буса аз лаби худ боз медиҳад,
Ҷони дубора он бути танноз медиҳад.
Нозам ба наргисат, ки зи майхонаи нигоҳ
Аҳли ниёзро қадаҳи ноз медиҳад.
Дарди фироқи ёр, висоли ту аз ду сӯ,
Бо мурғи нолаам пари парвоз медиҳад.
Воиз ба вақти мавъиза, гӯ…д аҷаб мадор,
Ин хар чаро ки зӯр ба овоз медиҳад.
Гардад забон бурида, ки дар масти ҷунун,
Меҳрӣ, суроғи анҷумани роз медиҳад.

Аз дубайтиҳо
------------

Маро бо ту сари ёрӣ намондаст,
Дили меҳру вафодорӣ намондаст.
Туро аз заъфи пирӣ қуввату зӯр
Чунон ки пой бардорӣ намондаст.

Дар хонаи ту он чӣ маро шояд, нест,
Банде зи дили рамида бикшояд, нест.
Гӯӣ, ҳама чиз дорам аз молу манол,
Оре, ҳама ҳаст, он чӣ мебояд, нест.

Шӯи зани навҷавон агар шер бувад,
Чун пир шавад, ҳамеша дилгир бувад.
Оре, масал аст он, ки гӯянд занон,
Дар паҳлӯи зан тир беҳ аз пир бувад.

Аз маснавӣ
----------

Эй бути чобуки ширинҳаракот,
Ҷилваи нози ту чун оби ҳаёт.
Ваҳ чӣ ҷилва? – Рами оҳуи Хутан,
Мавҷи май, шаҳпари товуси чаман.
Дил зи каф додаӣ, сарват шамшод,
Бандаи қадди ту сарви озод.
Ваҳ чӣ қад? – Ҳиммати арбоби карам,
Шохи гул, сарви равон, нахли Ирам.
Уфуқоин зи сарат мӯйи сиёҳ,
Рухи ӯ гашта намудор чу моҳ,
Шона бар фарқи ту аз оби ҳаёт,
Ҷадвале парда ниҳон бар зуламот.
Фарқ чӣ? - Рехта килки тақдир,
Ҷадвали нуқраи анбартаҳлил,
Омада то камарат зулфи нажанд,
Хам ба хам, ҳалқа ба ҳалқа чу каманд.
Ваҳ чӣ ҳалқа, чӣ сари зулф, чӣ хам?
Ҳама сарриштаи пурдарду ситам.

  


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Мақолаи мазкур дар бораи шоир нопурра аст. Шумо ба Википедиа бо пурракардани он ёрӣ расонед*. |
**Халилуллоҳ Халилӣ** (форсӣ: خلیل‌الله خلیلی‎), машҳур ба **Устод Халилӣ** (форсӣ: استاد خلیلی‎; 1907, Кобул — 4 май 1987, Исломобод) — шоир, муаррих, филолог ва давлатмарди аҳли Афғонистон.

Зиндагинома
-----------

Халилуллоҳ Халилӣ дар соли 1907 мелодӣ (1286 хуршедӣ) дар Боғи Ҷаҳонорои Кобул мутаваллид шуд. Падараш Муҳаммадҳусайнхон Муставфиюлмамолик аз бузургони минтақаи Кӯҳистон дар шимоли Кобули ва вазири молияи аҳди амир Ҳабибуллоҳхон буд, ки пасонтар ба фармони Амонуллоҳхон ба дор овехта шуд.

Вай дар синни кӯдакӣ волидайнашро аз даст дод ва дарсро дар нимаи роҳ раҳо кард. Ӯ солҳо дар Кобул, Кӯҳистон ва Балх зист ва дар пустҳои асосии зиёде дар созмонҳои давлатии дохил ва хориҷи Афғонистон кор кард. Дар авоили даҳаи бисти хуршедӣ ба симмати муовини Донишгоҳи Кобул ба кор гумошта шуд. Дар соли 1330 Риёсати мустақили матбуотро ба уҳда гирифт ва дар соли 1332 ба унвони мушовири олии салтанатӣ дар дарбори Муҳаммад Зоҳиршоҳ хидмат кард ва низ муддате намояндаи Маҷлис буд ва дар солҳои нахустини даҳаи 50 ба унвони сафири кабир муддате дар Арабистони Саудӣ ва сипас дар Ироқ машғул ба кор буд.

Ҷудоии маносиби иҷроӣ, мавқеъияте буд, ки Халилӣ дар олами адаб касб кард ва ба зудӣ номдортарин шоири Афғонистон бадал гашт.

Эзоҳ
----

1. 1 2 3 4 5  *Bibliothèque nationale de France* идентификатор BNF (фр.): платформаи додаҳои боз — 2011.
2. 1 2
3. 1 2   (лаҳ.)
4. ↑  *Герасимова А. С.* ХАЛИЛИ. *bigenc.ru*.  Большая российская энциклопедия. Электронная версия (2017). 11 ноябри 2022 санҷида шуд. Баргирифта аз сарчашмаи аввал 11 ноябри 2022.
5. ↑  گرامیداشت صدمین سال تولد خلیل الله خلیلی در کابل. *www.bbc.com*.  BBCPersian. 11 ноябри 2022 санҷида шуд.
6. 1 2  سکوت در سالگرد خاموشی خليلی. *www.bbc.com*.  BBCPersian. 11 ноябри 2022 санҷида шуд.
7. ↑  L.R. Reddy, *Inside Afghanistan: End of Taliban Era*, APH Publishing Corporation, 2002, p. 74

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️  Гузариш ба унсури Викидода  Фарҳангҳо ва донишномаҳо | 
* Большая российская (старая версия)

 |
| 

| Дар феҳристҳои китобшинохтӣ |
| --- |
| 
* BNE: XX5295185
* BNF: 14637954g
* GND: 119192896
* ISNI: 0000 0000 7845 1574
* J9U: 987007263710905171
* LCCN: n82164846
* NKC: jo2001100035
* NTA: 110574303
* SUDOC: 060733462
* VIAF: 94542222
* WorldCat VIAF: 94542222

 |

 |
**Амонуллоев Фавзулло Фатҳуллоевич** (1923, гуз. Ашӯр Муҳаммади шаҳри Самарқанд — 25.02.1974, д. Равонаки н. Самарқанд) — иқтисоддон, омӯзгор. Номзади илмҳои иқтисодӣ (1960).

Зиндагинома
-----------

Амонуллоев Фавзулло дар фак. иқтисодии Институти хоҷагии халқи Самарқанд (баъдан Ин.-ути кооперативии Осиёи Миёна, ҳоло – Донишгоҳи иқтисоди ва сервиси Самарқанд) таҳсил намудааст (1945–49). Корм. Ин.-ути умумиит. тадқ. илмии қароқӯлпарварии шаҳри Самарқанд (1949–50). С. 1950 бо роҳхати Ин.-ути мазкур дар Москва ба асп. дохил шудааст. Соли 1951 С.Айнӣ дар Москва бо аспиранти тоҷикзабон (аз ҷумла самарқандиён) вохӯрда, онҳоро ба кори АИ навтаъсиси Тоҷикистон даъват кардааст. Аз рӯи ин даъват эшон фаъолияти илмиашро таҳти сарварии академик И.Қ. Нарзиқулов дар шуъбаи иқтисодии Академияи илмҳои Тоҷикистон даъвом додааст. С. 1955 рисолаи номзадиашро анҷом бахшида бошад ҳам, бо сабабҳои конъюнктураи сиёсиву иқт.-ии айёми Н.С. Хрушев ҳимояи рисола қатъ ёфтааст. Аз соли 1956 болои рисолаи нави номзадӣ дар мавзӯи «Развитие сельского хозяйства Советского Памира» («Тараққиёти хоҷ. қишлоқи Помири Советӣ») кор карда, онро соли 1960 дар Тошканд дифоъ намудааст. Дар давоми ин солҳо дар Бадахшон кору зиндагӣ кардааст. С. 1965–1967 муд. каф. иқт. ИХҚТ (ҳоло – ДАТ ба номи Ш. Шоҳтемур) будааст. С. 1967 ба Самарқанд бозгашта, то охири умр дар Институти кооперативии Самарқанд ба ҳайси муд. каф. иқт. сиёсӣ кор кардааст. Муаллифи мон. «Развитие сельского хозяйства колхозов Советского Памира» (Д. 1967) ва чандин мақолаи илмӣ. Бо медали «Барои меҳнати шоён. Ба муносибати 100-солагии рӯзи таваллуди В.И. Ленин» ва чандин Грам. Фахрии соҳавӣ мукофотонида шудааст.

Эзоҳ
----

1. ↑  Аз асл ба насл. — Душанбе, 2019. — 215 с. (тоҷ.). ISBN 978-99947-958-2-6
**Навоварӣ** (форсӣ: نوآوری‎), **инноватсия** (аз калимаи инглисии innovation) — ихтироъ ё идеи наве, ки дар амал ба кор гирифта шавад ва арзишафзо бошад.

Он натиҷаи ниҳоии фаъолияти зеҳниву ақлонии инсон, самараи тахайюлу эҷод ва бозёфту кашфиёти ӯ мебошад. Мисоли рӯшани навоварӣ ворид кардани колои ҷадид бо корбурди нав ё такмили кайфияти истеҳсолоти мавҷуда аст.

Истилоҳ
-------

Истилоҳи инноватсия, ки ҳарчанд онро имрӯзҳо хоси забони англисӣ медонанд, дар асл аз калимаи лотинии novatio — навсозӣ (ё худ, дигаргунсозӣ) ва пешоянди in — ба самти гирифта шуда, агар таҳтуллафзӣ баргандонем, innovatio — ба сӯи дигаргуниҳо мебошад.

Ҳарчанд мафҳуми *innovation* бори аввал дар пажӯҳишҳои илмии олимони асри ХIХ пайдо шуд, вале дар таҳқиқоти илмии олими австриягӣ Йозеф Шумперт дар солҳои аввали қарни ХХ ин мафҳум мазмуни нав касб карда, чун натиҷаи ташхиси усулҳои навоварона ва тағйирот дар рушди иқтисод дар Урупо қабул гардид.
Бар асоси маъниву мафҳуми ин вожа, истилоҳи навоварӣ дар забони форсӣ ба кор меравад, ки маъниро дақиқ ва бо забони сода ба ҳар як форсизабон мерасонад.
Дар зимн, на ҳамаи навгонӣ ё тағирот навоварӣ буда метавонад; *навоварӣ он аст, ки сифату самаранокии соҳаи мавҷударо бамаротиб боло мебарад.*

Навъҳои навоварӣ
----------------

Навоварӣ ба чанд навъ ҷудо мешавад:

* фанноварӣ (заб.русӣ — Технологические инновации)
* иҷтимоъӣ (заб.русӣ — Социальные инновации)
* хӯрокворӣ (заб.русӣ — Продуктовые инновации)
* мудирият (заб.русӣ — Организационные инновации)
* бозорёбӣ (заб.русӣ — Маркетинговые инновации)

Яке аз онҳо навъи фанноварӣ аст, ки имрӯзҳо дар шакли фанноварӣ ё фанновариҳои навоварона низ мавриди истифода қарор гирифта.
**Фанноварии навоварона** — маҷмӯъи усулу воситаҳоест, ки ба амалишавии навоварӣ мусоидат мекунад. Ҷараёнест, ки дар натиҷаи он маҳсулоти нав офарида мешавад.

Маҳсули технологияҳои фанноварии навоварона ихтироъи роёна (компютер) аст, ки тайи чанд даҳсола дар зиндагии ҳар яки мо мавқеъи хоссе пайдо кардааст. Имрӯз қариб ҳамаи соҳаҳо аз роёна истифода мекунанд ва худи роёна ҳам, ки тавассути навоварӣ ба вуҷуд омад, ба ҷузъи ҷудонопазири фанноварии навоварона табдил ёфтааст.

Эзоҳ
----

1. ↑  Иновация
2. ↑  Инноватсия чист ва чӣ мехоҳад?. 11 апрели 2015 санҷида шуд. Баргирифта аз сарчашмаи аввал 10 апрели 2018.
**Гданск**, **халиҷи Гданск** (лаҳӣ: Zatoka Gdańska; Шаблон:Lang-csb; олмонӣ: *Danziger Bucht*) — халиҷ дар қисми ҷанубу ғарбии баҳри Балтика, дар соҳилҳои Русия ва Лаҳистон. Дар байни нимҷазираи Земланд (дар шарқ) ва нимҷазираи Хел (дар ғарб) ҷойгир аст. Дарозиаш 74 км, бараш дар назди даромадгоҳ 107 км, умқаш то 115 м. Шӯрии об камтар аз 8 %0. Ба халиҷ дарёи Висла, чандин дарёи нисбатан хурди дигар, инчунин дарёи Преголи тавассути халиҷи Калининград ва гул. Балтика мерезанд. Зимистони соли 1929 дар Г. пасттарин ҳарорат (-40°С) ба қайд гирифта шуд; халиҷ то нимҷазираи Хел тамоман ях баст. Соҳилҳои Г. регзор буда, дар он шаҳр-бандарҳои бузурги Гдиня, Гданск (Лаҳистон), Балтийск (Русия) воқеанд.

Эзоҳ
----

1. 1 2

Сарчашма
--------

* Гданск // Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.
**Хайрӣ Умарова** (6 январи 1925, деҳаи Ғозиён, ноҳияи Хуҷанд) — пахтакор, Қаҳрамони Меҳнати Сотсиалистӣ (1947). Узви КПСС аз соли 1954.

Зиндагинома
-----------

Колхозчӣ, сардори звенои пахтакории комсомолону ҷавонон, сардори бригадаи пахтакорӣ (1937—1952), механизатор (1960—1971), мураббии боғчаи бачагона (1970—1974) буд. Аз соли 1974 мудири клуби колхози ба номи Фрунзеи ноҳияи Хуҷанд.

Ҷоизаву медалҳо
---------------

Бо ордени Ленин ва медалҳо қадрдонӣ шудааст.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Умарова Хайрӣ / В. Умаров // Сақофӣ — Ховалинг. — Д. : СИЭСТ, 1987. — (Энциклопедияи Советии Тоҷик : [дар 8 ҷ.] /  сармуҳаррир М. Д. Диноршоев ; 1978—1988, ҷ. 7).
**Оратория** (лот. Oratio – суханварӣ), асари бисёрқисмаи вокалӣ-симфонӣ барои солистон, хор ва оркестр. Оратория одатан аз воқеаҳои хорӣ, порчаҳои симфонӣ ва номераҳои комили вокалӣ (ария, ансамблҳо) мад кашида хондан (речитатив) иборат мебошад. Вай аз кантата бо ҳаҷми мавзӯъ, сужети инкишофёфта ва бузургии шаклаш фарқ мекунад. Бо вуҷуди ин дар бисёр асарҳои мусиқии ҳозиразамон истилоҳи «кантата» ва «оратория» бо меъёрҳои ҳархела қабул мешаванд.

Таърихи Оратория
----------------

Дар садаи XVI-XVII пайдо шудан ва ба худ гирифтани ҷузъиёти опера Оратория бо бартарии роли хор ба зуди асари муҳим мегардад. Дар ин самт Ораторияҳои Г. Ҳендел (асосан дар сужети динӣ ва антиқӣ навишта шудаанд), И. Ҳайдн аз аввалин асарҳо дар ин жанр мансуб меёбанд. Ба жанри О. Месса, Реквием, Страсти низ наздиканд; намунаи бузурги ҳамин хел асарҳоро И. С. Бах, В. Мотсарт офаридаанд. Баъдтар жанри мазкур аз мавзӯъҳои динӣ дур шуд, ки Мессаи тантанавии Бетховен, Реквиемҳои Берлиоз, Верди, Брамс намунаҳое аз инҳоянд. Дар Русия Оратория дар садаи XIX пайдо шудааст. Аввалин намунаҳои онро композиторон Шапорин, Прокофев, Шостакович офаридаанд. Композиторони хориҷӣ, Онеггер ва Орф дар садаи XX ба жанри Оратория рӯй овардаанд.

Опера дар санъати мусиқии тоҷик
-------------------------------

Композиторони тоҷик низ ба Оратория тавачҷуҳ зоҳир карда, дар офаридани ин жанр ба муваффақиятҳо ноил гардидаанд. Дар Тоҷикистон аввалин Ораторияро соли 1967 Ф. Солиев ва М. Светаев («50-солагии СССР») офаридаанд. «Достони Рустам», ораторияи эпикӣ аз рӯи «Шоҳномаи Фирдавсӣ» (ш.–ҳои Фирдавсӣ ва Л. Шералӣ)-и М. Ашрафӣ, Ораторияи «Владимир Илич Ленин» аз рӯи асари ҳамноми В. Маяковскийи Е. Лобенко, «Овози Осиё» (ш. М. Турсунзода), Оратория барои ровӣ, сарояндагон, хори омехта ва оркестри симфонии А. Солиев ва «Ба васфи Ленин», Оратория барои тенор, баритон, хор ва оркестри симфонии З. Шаҳидӣ аз ҷумлаи онҳоянд.

Эзоҳ
----

1. ↑  Обидпур Ҷ. Луғатномаи тафсирии мусиқӣ / зери назари Б.Қобилова. – Душанбе: Аржанг, 2019. – С.284. – 480 с. ISBN 978-999-47-43-90-2 (тоҷ.)

Пайвандҳо
---------

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️  Гузариш ба унсури Викидода  Фарҳангҳо ва донишномаҳо | 
* Большая российская (старая версия)
* Брокгауза и Ефрона
* Кругосвет
* Малый Брокгауза и Ефрона
* Музыкальный Римана
* Новый
* Britannica (онлайн)
* Universalis
* Universalis

 |
| Дар феҳристҳои китобшинохтӣ | 
* GND: 4129085-9
* J9U: 987007550834705171
* LCCN: sh85095291
* NDL: 00568918
* NKC: ph123779

 |
**Хали́ҷи Ри́га** (латишӣ: Rīgas jūras līcis — *Халиҷи баҳрии Рига*, эст. Liivi laht — *халиҷи Ливӣ*) — халиҷ дар шарқи баҳри Балтика байни Латвия ва Эстония. Аз қисми боқимондаи баҳр бо галаҷазираи Моонзунд, ки аз Эстония аст, ҷудо мешавад. 

Халиҷ ба хушкӣ ба 174 км медарояд, масоҳати умумиаш 18,1 ҳаз. км². Паҳноии халиҷ 137 км ва умқи максималӣ — 54 м.

Шаҳрҳои муҳим дар соҳили халиҷи Рига — Рига ва Пярну, қад-қади соҳили ҷанубӣ Наздибаҳрии Рига (ҳозир шаҳр-курорти Юрмала) тӯл мекашад, дар ҷазираи Сааремаа Курессааре (Аренсбург)-и қадим ҷой мегирад.

Соҳили ғарбии халиҷ номи Ливиро мегирад ва минтақаи ҳифзшавандаи фарҳангист.

Эзоҳ
----

1. ↑  Большая советская энциклопедия : [в 30 т.] / гл. ред.  А. М. Прохоров. — 3-е изд. — М. : Советская энциклопедия, 1969—1978.
2. ↑  Gulf of Riga (Baltic Sea). *www.britannica.com*(пайванди дастнорас — *таърих*). 6 Декабри 2019 санҷида шуд. — Britannica Online Encyclopedia
**Хали́ҷи Биска́й** (исп. *golfo de Vizcaya*, фр. golfe de Gascogne, баск. Bizkaiko Golkoa, Шаблон:Lang-gl, окс. golf de Gasconha, брет. Pleg-mor Gwaskogn) — халиҷи Уқёнуси Атлантик дар соҳилҳои ғарбии Аврупо, байни материк ва нимҷазираи Пиреней, ки 400 км ба хушкӣ даромадааст.

Ҷууғрофиё
---------

Масоҳаташ 200 ҳазор км2. Ҳаҷми об — 302 ҳазор км3. Умқаш ба ҳисоби миёна 1510 м, ҷойи амиқтаринаш 5100 м. Соҳилҳояш аксар баланди шахдор. Зуд-зуд тӯфонҳои сахт рӯй медиҳанд. Ба Бискай деҳаҳои калони Луара, Адур, Гарона мерезанд. Ҳарорати ҳаво дар феврал — 9 — 12°С, дар август — 17 — 19°С. Шӯриаш — аз 34 ‰ то 35,5 ‰. Аз халиҷ моҳӣ (сардина, комбала) ва харчанг шикор мекунанд. Бандарҳои бузургаш: Брест, Бордо, Сен-Назер, Ла-Рошел, Рошфор (Фаронса), Сан-Себастян, Билбао, Сантандер (Испания).

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* Бискай // Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.
**Гӯшмолак, гӯшкашак, гӯшталобак**

Як навъ бозии халқии бачагонаи тоҷик, ки онро бештар дар ҷашнҳои арӯсиву хатнасур ва Наврӯз барпо мекунанд. Шахси калонсоле дар латтапорае як-ду танга ё тугма ва ё ягон ашёи хурдро мебандад ва онро ба дурӣ ҳаво дода, худаш пинҳон мешавад. Ҳар бозигаре, ки бастаи тангаро ёфта, ба ӯ оварда супорад, соҳиби туҳфаи пулӣ ё молӣ мешавад. Вақте ки як нафар латтаро ёфта, ба сӯйи шахси калонсол давад, дигарҳо ба ӯ монеъ шуда, намегузоранд, ки комёб шавад. Дар саросари кишвар фаъол аст.[1]

Адабиёт
-------

1. Донишномаи фарҳанги мардуми тоҷик. Ҷ.1. Д. 2015.

Нигаред
-------

* Бозиҳои миллӣ ва мардумии тоҷикон
* Донакбозӣ

Манобеъ
-------

1. ↑  Феҳристи миллии фаҳанги ғайримоддӣ /Natioal list of intangible cultural hertage/ Пажӯшиҳгоҳи илмӣ-тадқиқотии фарҳанг ва иттилооти Вазорати фарҳанги ҶТ – Душанбе: «Аржанг» 2016, – С. 179


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Ин мақолаи нопурра аз таърих мебошад.Шумо метавонед бо пурра кардани ин ба Википедия кумак кунед.* |
**Гликолиз** (аз юн. γλυκός — ширин ва юн. λύσης — таҷзия) — раванди таҷзияи анаэробӣ (беоксиген) ва ферментии карбогидратҳо (бештар глюкозаҳо) дар бофтаи ҳайвон, ки аз синтези кислотаҳои аденозинтрифосфат (АТФ) ибтидо гирифта, бо ҳосил шудани кислотаи шир (α-оксипропионат) ба итмом мерасад. 

Ба рустаниҳо шакли тағйирёфтаи гликолиз хос аст. Маҳсули ниҳоии он кислотаи пироангур мебошад. Неруе, ки ҳангоми гликолиз хориҷ мегардад, барои фаъолияти андомгон (организм) истифода мешавад. Дар ҷонварони олиташаккул гликолиз дар мушак, дил, ҷигар ва эритроситҳо падид меояд. Ферментҳои гликолиз дар қисми ҳалшавандаи ситоплазмаи ҳуҷайра ҷой гирифтаанд. Гликолиз бо амали нафасгирӣ ва туршшавӣ сахт марбут аст. Дар ҳуҷайраҳои омос, эритроситҳои беядро ва бофтаҳои ҷанин гликолизи аэробӣ (бо иштироки О2) мушоҳида мешавад.

Гликолиз аз ташаккули ҳосили фосфордори сахаридҳо, ки барои аз шакли сиклӣ ба шакли ғайрисиклӣ табдил ёфтани онҳо мусоидат мекунад, оғоз меёбад. Ҷузъи марказии гликолиз оксидоредуксия аст. Дар натиҷаи он неру (энергия) озод мешавад. Реаксияи ҳосил шудани АТФ низ муҳим мебошад. Гликолиз бо ҳосил шудани кислотаи α-оксипропионат (кислотаи шир) зери таъсири лактатдегидрогеназа ва НАД-и барқароршуда анҷом меёбад. Ҳамин тавр, дар натиҷаи таҷзияи 1 молекула глюкоза 2 молекула кислотаи шир ва 4 молекула АТФ ба вуҷуд меояд. Дар раванди гликолиз 7 дарсади неруе, ки ҳангоми комилан то ба СО2 оксидонидани глюкоза ҳосил кардан мумкин аст, хориҷ мешавад. Ба гликолиз глитсерин ва баъзе аминокислотаву моддаҳои дигар низ дучор мегарданд. Дар бофтаи мушак, ки манбаи асосии гликолиз гликоген аст, раванд аз реаксияи гликогенолиз оғоз меёбад. Маҳсули умумии мобайнӣ барои гликогенолиз ва гликолиз глюкозо −6- фосфат аст.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* Гликолиз // Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️  Гузариш ба унсури Викидода  Фарҳангҳо ва донишномаҳо | 
* Большая датская
* Большая российская (старая версия)
* Большая российская (научно-образовательный портал)
* Кругосвет
* Britannica (онлайн)
* Treccani

 |
| Дар феҳристҳои китобшинохтӣ | 
* GND: 4157742-5
* J9U: 987007531216105171
* LCCN: sh85055402

 |
**Гӯшак** — яке аз унсурҳои сози мусиқист. Гӯшак дар қисми болоии дастаи соз ҷой гирифта, барои мустаҳкам кардан ва таранг кашидани тори соз истифода мешавад. Онро, одатан, аз чӯби сахт (тут, зардолу, туғ ва ғайра) месозанд, дарозиаш 6 — 7 см, ғафсиаш аз 1 то 2 см, шаклаш дарозрӯяи қуббадор. Қуббаҳо намуди гуногун доранд. Маҳз. вобаста ба сози мусиқӣ қуббаи он намуди хос дорад. Барои ҷой кардани гӯшак аввал миёнаи тарафи болоии дастаро ба қадри 10 см (бо тӯли дарозиаш) чуқур мекобанд (дар рубоб, тор, ғижак), сипас аз ду тарафи умқаш сӯрох мекунанд. Баъд гӯшакро ба он сӯрох гузошта, нӯги торро ба он мустаҳкам менамоянд. Гӯшак дар амали ҷӯркунӣ аҳамияти бағоят калон дорад. Ҳангоми ҷӯр кардани соз Г.-ро тоб дода, торро таранг мекунанд ва садои ба табъ мувофиқро ҳосил менамоянд. Дар созҳои қадимии мусиқӣ Гӯшак низ чунин мавқеъ ва шакли худро дошт. Вале ҳоло дар созҳои эстрадӣ (гитара, мандолина), инчунин дар созҳои миллӣ дутор, рубоб, ғижжак, найнавоз, танбӯр ва диг. гӯшакҳои филизӣ ва ё пластмасӣ маъмул гаштаанд.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Энциклопедияи Советии Тоҷик : [дар 8 ҷ.] / сармуҳаррир  А. С. Сайфуллоев. — Д. : СИЭСТ, 1978—1988.
Раммаи гӯсфандони ҳисорӣ дар кӯҳистони Тоҷикистон
**Гӯсфанди ҳисорӣ** - зоти дуруштпашму дунбакалони маҳаллист. Барои гӯшту равған парвариш карда мешавад. Гӯсфанди ҳисорӣ калонтарин гӯсфанди ҷаҳон аст.

Дар бораи пайдоиши гӯсфанди ҳисорӣ чун дигар гӯсфандони дунбадор то ҳол маълумоти аниқ нест. Гӯсфанди ҳисориро дар водии Ҳисор рӯёндаанд. 
Аз он ҷо рамаҳои чунин гӯсфандонро барои фурӯш ба бозори шаҳрҳои Бухоро, Самарқанд, Қӯқанд, Қаршӣ ва ғ. мебурданд.
Сайёҳи машҳури италиёӣ Марко Поло дар *«Китоби Марко Поло»* (1298) шояд Гӯсфанди ҳисорӣро дар назар дошта бошад, навиштааст, ки «гӯсфандон худи хар барин; думбаашон ғафсу калон… гӯсфандони хушнамуду серравған, гӯшташон хуштаъм». Гӯсфанди ҳисорӣ нисбат ба дигар гӯсфандони дунбадор калонҷусса буда,сару баданаш пурра ва қаду басташ 
зебост; зуд калон ва фарбеҳ мешавад, ба шароити кӯҳистон мутобиқ шудааст. Шох надорад, устухони биниаш барҷаста, гӯшаш калони овезон, тахтапушташ рост, гардану пойҳояш дароз, рангаш сиёҳ, бӯр ва сурхи зардча. Қади қӯчқораш (то сари дӯш) 80-85 см (баъзан то 1 м, вазнаш 120-140, баъзан то 195 кг) мешаш 75-80 см (вазнаш 80-85 кг). Вазни зиндаи барраи навзод 5-7, барраҳои 5-моҳа 40-50 (баъзан 55-60), 18-моҳа 70-90 кг мешавад.Вазни дунбаи мешаш андаряк 10-12 ва қӯчқораш 18-20 кг (баъзан мувофиқан 35 ва 55 кг). 
Саршумори асосӣ ва зоти беҳтарини Гӯсфанди ҳисорӣ (55%) дар Тоҷикистон мавҷуд буда, бештар дар водии Ҳисор ва вилояти Хатлон парвариш карда мешавад. С.1950-60 Гӯсфанди ҳисориро барои беҳтар кардани зоти гӯсфандони маҳаллии ӯзбекӣ, қирғизӣ ва қазоқӣ истифода бурда, дар Тоҷикистон зоти нави гӯсфанди тоҷикӣ ба вуҷуд оварданд.

Парвариши зоти ҳисорӣ
---------------------

Рамаҳои хушзоти гӯсфанди ҳисорӣ дар ноҳияҳои марказии ҷумҳурӣ ва вилояти Хатлон, инчунин ноҳияҳои Ғончӣ, Зафаробод, Мастчоҳ ва Шаҳристони вилояти Суғд ноҳиябандӣ гардида, саршумори беҳтарини ин зот дар заводи зотпарварии «Ҳисор»-и ноҳияи Фархор, хоҷагии деҳқонии «Сомонҷон»-и ноҳияи Данғара, ҶДММ «Баракати гӯсфанди ҳисорӣ»-и шаҳри Ҳисор, ҶДММ «Баракати зотпарварии гӯсфанди ҳисорӣ»-и ноҳияи Турсунзода, хоҷагии ба номи Меликмуродов, х/д «Зайниддин»-и ноҳияи Шаҳринав, х/д «Дилшод»-и ноҳияи Варзоб, х/д«Дошмандӣ»-и ноҳияи Файзобод, парвариш меёбанд. Инчунин гӯсфанди ҳисорӣ дар хоҷагии зотпарварии «Бойсун»-и ноҳияи Шерободи Ҷумҳурии Ӯзбекистон парварида мешавад.

Гӯсфанд ҷонварест, ки ягон узви он исроф намегардад, ҳатто шохҳояшро истифода мебаранд. Барои саноати сабук аз гӯсфандон пашм, мӯина ва пӯст мегиранд. Чун маҳсулоти хӯрокӣ гӯшташро истеъмол мекунанд. Дар баъзе мамлакатҳо аз шири гӯсфандон сир, чакка, айрон, қаймоқ мегиранд. Сифати чунин маҳсулот назар ба маҳсулоти ҳайвоноти дигар (гов) якчанд маротиба беҳтар аст.

Нигаред низ
-----------

* Бӯрдоқӣ
* Гӯсфанди тоҷикӣ

Эзоҳ
----

1. 1 2 3  Донишномаи Ҳисор. - Душанбе: "Ирфон", 2015, - С. 202-203
2. ↑  ГӮСФАНДОНИ ЗОТИ ҲИСОРӢ ДАР ТОҶИКИСТОН. 27 марти 2017 санҷида шуд. Баргирифта аз сарчашмаи аввал 30 июни 2017.

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Ин мақолаи нопурра аз фанни ҷонваршиносӣ мебошад.Шумо метавонед бо пурра кардани ин ба Википедия кумак кунед.* |

 
Анбори Википедиа дар бораи ин мавзӯъ гурӯҳ дорад:
***Гӯсфанди ҳисорӣ***
**Ҷулфо** ( форсӣ: جلفا‎ — шаҳр дар шимолу ғарби Эрон, дар устони Устони Озарбойҷони шарқӣ, воқеъ дар марз бо Ҷумҳурии Мухтори Наҳҷувон. Маркази маъмурии Шаҳристони Ҷулфа. Аҳолӣ - тақрибан. 6 ҳазор нафар ( 2006 ). 

Ҷулфо муҳимтарин маркази савдои Кавкоз мебошад. Шаҳр дар соҳили рости Арас ҷойгир шудааст ва тавассути пули роҳи оҳан бо кишвари ҳаммарзи Озарбойҷон дар соҳили муқобил пайваст мешавад. Ҳамин тариқ, роҳи оҳан аз Эрон бо роҳи Наҳҷувон - Ҳорадиз пайваст мешавад ва ин пайванди роҳи оҳан имкон медиҳад бо Озарбойҷон рафту омад намояд. Дар замони Шӯравӣ, тамоми гардиши боркаши Эрон бо Иттиҳоди Шӯравӣ, Аврупои Шарқӣ ва Скандинавия аз Ҷулфо мегузаштааст.

Эзоҳ
----

  



| Шаҳрҳои устони Озарбойҷони шарқӣ |
| --- |
| Озаршаҳр | Аҳар | Аҷабшер | Бӯстонобод | Буноб | Варзақон | Калебар | Мароға | Маранд | Маликон | Миёна | Сароб | Саҳанд | Ускӯ | Табрез | Ҷулфо | Ҳарес | Ҳаштрӯд | Шабистар |
**Қабристони Душанбе** - ёдгории археологии 
мансуб ба садаҳои 1-2 м. ки дар қисми шимолу ғарбии шаҳри 
Душанбе воқеъ аст. Масоҳаташ бештар аз 20 га Соли 1951 
бостоншиносон Н.Н.Забелина ва М.М.Дяконов дар 
қисми шарқии қабристон хуми майитдорро ёфтанд, 
ки дар рӯйи он бо ҳуруфи юнонӣ ба забони тахорӣ 
калимаҳо сабт гардидаанд. Соли 1956 дар рафти сохтмон 
қабрҳои мағокии аз хишти пухта бинюёфта низ ёфт 
шуданд. Минбаъд қабристонро бостоншиносони Институти 
таърихи АИ ҶШС Тоҷикистон таҳқиқ намуданд. Дар натиҷа 
ду хели дафнкунӣ – дар мағокҳо ва хумҳо маълум 
гардид. Аз қабрҳои мағокӣ ҳалқаи тило (диаметраш 
1,7 см), порчаҳои зарфҳои бисёр, оинаи биринҷӣ ба 
даст омаданд. Аз қабристон хумҳои пури устухони одамӣ 
ёфт шуданд. Бозёфтҳо шаҳодат медиҳанд, ки дар 
байни сокинони маҳал ду навъ маросими дафн вуҷуд 
доштааст.[1]

Адабиёт
-------

* Литвинский Б.А. Седов А.В. Культы кушанской Бактрии. - М. 1984.

Пайнавиштҳо
-----------

1. ↑  Донишномаи Ҳисор. - Душанбе: "Ирфон", 2015, - с. 311