recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Куфр** ((ар. كفر‎ — пӯшонидан) — дар истилоҳи шаръ бединӣ, беимонӣ; инкори ҳар яке аз арзишҳои эътиқодӣ, ҳақоиқи динӣ ва аҳкому аркони шариат, ки имон овардан ба он фарз аст; муқобили имон.

Мафҳум
------

Дар таълимоти исломӣ куфр ва инкори ҳақоиқи динӣ роҳҳои расидани паёми Ҳақ ба ҷони одамиро пӯшонида, дар пеши чашми вай пардае ба вуҷуд меоварад. Куфр, ширк ва ибодати ғайри Худо бо тамоми асосҳои имонӣ ва пояҳои эътиқодӣ мухолиф буда, дар ҳеч шариате ҷоиз нест. Куфр ва худоношиносӣ баландтарин сатҳи гуноҳ дар пешгоҳи Худованд ба шумор меравад ва Худо онро ҳаргиз намебахшад, магар пас аз имон овардан. Вақте гуноҳе бо чунин бузургӣ вуҷуд ва ботини инсонро фаро гирад ва ҳеч роҳи нуфузе барои анвори ҳидояти Худованд ба дили вай боқӣ нагузорад, пас ба лаънат ва азоби абадии Худо гирифтор мешавад.

Бар пояи ҷомеашиносии динӣ куфр, илҳод, беэҳтимомӣ ва беэҳтиромӣ ба арзишҳои динӣ, фурӯ рафтан дар гуноҳон, дурӣ аз Худо омили асосӣ дар таназзули маънавӣ ва нобудии миллатҳо ба шумор мераванд. Арзишҳои динӣ таҳдоби маънавӣ, пойгоҳи рӯҳӣ ва заминаи неруманди фарҳангӣ барои миллатҳо буда, ҳамин омилҳо дар ҳифзи бақои онҳо муассиранд. Дар ҳоле ки куфр, бединӣ ва олудан ба гуноҳу маъсият шахсияти инсонро пуч, иродаи ӯро суст, андешаи ӯро заиф ва ҳаёти ӯро беҳадаф мегардонанд.

Куфр дар ислом
--------------

Бар асоси таълимоти қуръонӣ, имон ва куфр ду навъи ҷаҳонбинӣ ва тарзи нигариши ба ҳам зид нисбат ба арзишҳои илоҳӣ ва ормонҳои башарӣ ба шумор мераванд. Куфр буридан аз пайвандест, ки фитрати одамиро ба қонуни ҳастӣ ва низоми коинот пайваста, ӯро ба Офаридгори ҳастӣ алоқаманд мегардонад.

Куфр бар се навъ аст: 

1. *бутпарастӣ*;
	* Бутпарастӣ боз се навъ аст:
	* 1) ба Худо бовар доштан ва бутҳо ё ашёеро ба Ӯ шарику анбоз қарор додан (ширк);
	* 2) ба Худо бовар надоштан ва танҳо бут парастидан (васаният);
	* 3) ба ду сарчашмаи некӣ ва бадӣ бовар доштан (санавият)
2. *илҳод*;
3. *иртидод*.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Боқизода А. *Тафсири навини Қуръони карим*. Д. 2011.
* Али-заде А. А. Кяфир // Исламский энциклопедический словарь. — М. : Ансар, 2007. — ISBN 978-5-98443-025-8. (CC BY-SA 3.0)
* *Гогиберидзе Г. М.* Исламский толковый словарь. — Ростов н/Д.: Феникс, 2009. — 266 с. — (Словари). — 3 000 экз. — ISBN 978-5-222-15934-7.
* Ермаков Д. В. Куфр // Ислам: энциклопедический словарь / Отв. ред. С. М. Прозоров. — М. : Наука, ГРВЛ, 1991. — С. 145. — 315 с. — 50 000 экз. — ISBN 5-02-016941-2.
* *Эль Зант Камаль.* Виды куфра // Расскажи мне о вере. — Идел-Пресс, 2007. — 528 с. — ISBN 978-5-85247-193-2.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️  Гузариш ба унсури Викидода  Фарҳангҳо ва донишномаҳо | 
* TDV İslam Ansiklopedisi

 |
**Бойсунғурӣ** (форсӣ: بایسنغری‎, **Ҷаъфар ибни Алии Табрезӣ**) — хаттоти форс-тоҷик, яке аз нахустин устодони хатти настаълиқ дар асри 15.

Зиндагинома
-----------

Аслан аз мардуми Табрез буд, вале ба сабаби иқомати тӯлонӣ дар Ҳирот ба Ҳиравӣ машҳур шудааст. Баъдан аз Ҳирот ба Мовароуннаҳр сафар карда, се сол дар Балх монд, сипас ба Хоразм рафт, як сол дар Самарқанд зиндагӣ кард ва дар Бухоро даргузашт. Бойсунғурӣ аввал дар Табрез дар дарбори Мироншоҳ ибни Темур ба сар мебурд. Баъд дар дарбори Шоҳрухи Темурӣ тарбият ёфт, аз таваҷҷуҳ ва ҳимояи шоҳзода Бойсунғур Мирзо бархурдор буд ва бо ӯ хешӣ дошт. Лақаби дигараш «Айнулаъён» буд ва Султоналии Қоинӣ ӯро «Қиблатулкуттоб» номидааст.

Бойсунғурӣ дар кохи Чилсутуни Бойсунғур Мирзо китобат мекард ва сарвари чиҳил котиб ва хушнависи китобхонаи ӯ буд. Ӯ дар ривоҷи хатти настаълиқ кӯшиши бисёр намуд ва дар андак муддате онро мақбули хоссу ом кард. Вай ин хатро аз устодаш Мирабдуллоҳ фарзанди Миралии Табрезӣ (Ҳиравӣ) омӯхт ва дар он аз устодаш низ бартар шуд. Шогирди мавлоно Шамсуддин (Муншии Қумӣ) ва дар «хатти усул» шогирди Шамсуддин Қутобии Машриқӣ буд. Бойсунғурӣ бо он ки дар хатти настаълиқ шуҳрати бештар дошт, хатҳои дигарро устодона менавишт. Ӯ бо тарбияи шогирдон дар анвои хатҳо ба пешрафти хаттотӣ дар Эрон ёрӣ дод. Шогирдони маъруфи ӯ Азҳари Табрезӣ (дар хатти настаълиқ), Шайх Маҳмуди Зарин (дар хафинависӣ), Абдулҳайи Муншии Астарободӣ (дар хатти таълиқ), Абдуллоҳи Таббохи Ҳиравӣ (дар хатти усул саромад буд) буданд. Бойсунғурӣ илова бар хаттотӣ шеър низ мегуфт. Осори барҷомондаи ӯ бархе дар Эрон ва қисми бисёрашон дар китобхонаҳои ҷаҳон маҳфузанд, ки муҳимтаринашон инҳоянд: «Шоҳномаи Бойсунғурӣ» (дар музейи Кохи Гулистон, рақами 4752), девони ашъори Ҳасани Деҳлавӣ, «Куллиёт»-и Ҳумоми Табрезӣ (Китобхонаи миллии Порис), нусхае аз девони Ҳофизи Шерозӣ (Осорхонаи осори исломӣ ва турк дар Истанбул), нусхае аз «Гулистон»-и Саъдии Шерозӣ (ҳамон ҷо).

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Бойсунғурӣ / Н. Шарипов // Боз — Вичкут. — Д. : СИЭМТ, 2014. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 3). — ISBN 978-99947-33-46-0.
**Гесӯдароз** **Абулфатҳ Садруддин Муҳаммад ибни Юсуф Алӣ Ҳусайни Чиштии Деҳлавӣ** (форсӣ: خواجه مخدوم محمد بندہ‌نواز گیسودراز‎ ; 30 январи 1321, Деҳлӣ — 1 ноябри 1422, Гулбарга, Ҳасанобод, Ҳиндустон) — яке аз симоҳои намоёни фиқҳ, тасаввуф ва адабиёти форс-тоҷик дар Ҳиндустон. Бо номҳои Хоҷаи Банданавоз ва Сайиди Банданавоз низ машҳур аст.

Зиндагинома
-----------

Гузаштагони ӯ аз Ҳирот буда, ба Деҳлӣ рафтаанд. Падари Гесӯдароз Сайид Юсуфи Ҳусайнӣ пайрави тариқати чиштия ва аз муридони шайх Низомуддини Авлиё будааст. Гесӯдароз таҳсили ибтидоиро дар ш. Давлатобод касб намуда, баъди фавти падараш барои идомаи таҳсил ба Деҳлӣ рафтааст. Илмҳои назарӣ ва фиқҳу шариатро аз донишмандони даврааш Шарафуддини Кетҳолӣ, Мавлоно Тоҷуддини Муқаддам, Рукнуддуни Шариатии Киндӣ омӯхта, ба дараҷаи устодӣ ва мақоми баланди илмӣ ва тадрис расида буд.
Гесӯдароз асосан ҳамчун мутафаккири ирфонӣ ва мубаллиғи тариқати чиштия шуҳрат дошт ва дар ин тариқат муриди шайх Насруддини Маҳмуд буд. Аз хавфи тохтутозҳои Темур аз Деҳлӣ ба шаҳрҳои дигари Ҳиндустон сафар карда, дар ниҳоят дар Гулбаргаи Ҳасанобод иқомат ихтиёр кард. Аз ҳимоя ва таваҷҷуҳи Аҳмадшоҳи Баҳманӣ бархурдор шуд ва дар ривоҷи силсилаи чиштия кӯшиши зиёд ба харҷ дод. Мақбараи ӯ дар Гулбарга зиёратгоҳи пайравони силсилаи чиштия ва аҳли адаби Ҳиндустон мебошад.

Гесӯдароз ба монанди баъзе пайравони тасаввуфи Хуросон тарафдори назарияи эътидолии тасаввуф буда, чун хоҷа Абдуллоҳи Ансорӣ ва Муҳаммади Ғаззолӣ барои пайвастани шариат ва тариқат кӯшидааст. Аз ин ҷиҳат ӯ мухолифи ақидаи ваҳдати вуҷуд буд ва дар осораш мавқеи Ибни Арабӣ, Айнулқузоти Ҳамадонӣ, Фаридуддини Аттор ва Ҷалолуддини Румиро, ки пайрави ваҳдати вуҷуд буданд, шадидан интиқод кардааст.
Гесӯдароз осори зиёде таълиф кардааст, ки бештари онҳо ба форсӣ-тоҷикӣ буда, асосан ба тафсири Қуръон ва шарҳи осори бузургони тасаввуф, махсусан асарҳои Абунаҷиби Суҳравардӣ, Шиҳобуддини Суҳравардӣ, Калободӣ ва Абуҳанифа бахшида шудааст. Гесӯдароз шахсе таҳаммулгаро буда, кинаварзиро бо дину мазҳабҳои дигар манъ мекард, забонҳои ҳиндӣ, арабӣ, форсӣ-тоҷикӣ ва санскритро хуб медонист. Ба арабӣ ва форсӣ-тоҷикӣ асар эҷод мекард.

Асарҳои муҳимтарини ӯ: "Шарҳи форсии «Одобу-л-муридин»-и Абунаҷиби Суҳравардӣ, "Шарҳи «Китобу-т-таарруф»-и Калободӣ, «Асмоу-л-асрор», «Бурҳону-л-ошиқин», «Ҷавоҳиру-л-ушшоқ», «Ҳадоиқу-л-унс», «Сабилу-л-муҳаққиқин ва-л-маҷзубин», «Вуҷуду-л-ошиқин», «Рисолаи муроқаба», «Мултақот дар тафсири ирфонии Қуръон», «Маориф» дар шарҳи «Аворифу-л-маориф»-и Шиҳобуддини Суҳравардӣ, "Шарҳи «Рисолаи қушайрия». Муҳаққиқон ва шогирдони Гесӯдароз беш аз сад асарро ба ӯ нисбат додаанд.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* دانشنامۀ ادب فارسی در شبه قارۀ هند. بخش سوم. تهران، ١٣٨٠ ش.
* لیؤنارد لوئزون. میراث صوفیه. جلد اول. ترجمۀ کیوانی. تهران، ١٣٨٤ ش.؛
* علی اصغر حلبی. مبانی عرفان و احوال عارفان. تهران، ١٣٨٥ ش.؛
* سید اطهر عباس رضوی. تاریخ تصوف در هند. جلد اول. ترجمۀ منصور معتمدی. تهران، ١٣٨٠ ش.ر

Сарчашма
--------

* Гесӯдароз / К. Олимов // Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.
**Балъами Боъур** (форсӣ: بلعم باعور‎ – балъидан, фурӯ бурдан ва – ном), **Боъуро**, **Балъам ибни Боъур** — дар қиссаҳои Банӣ Исроил донишманди парҳезгорест, ки фарҷоми кораш ба табоҳӣ буд. Тибқи маълумоти китоби Аҳди қадим, Балъами Боъур (Балъом) аз адумиён буда, бо муобиён мезистааст. Ӯ тавони гуфтугӯ бо Худоро дош-та, фариштаро медидааст ва дар байни муобиён ба унвони марди худошиносу худопараст шинохта шуда буда-аст. Дар ҷанги Банӣ Исроил бо муобиён бо хоҳиши подшоҳи Муоб Банӣ Исроилро нафрин (дуои бад) кард, то аз ғалабаи сипоҳи он ҷилавгирӣ намояд. Ин нафрин муобиёнро суде набахшид, вале боиси аз даргоҳи илоҳӣ ронда шудани Балъами Боъур гардид.

Дар китобҳои Аҳди қадим ва Аҳди ҷадид борҳо номи Балъом ҳамчун касе, ки дар оғоз дар роҳи Худо буд ва пас аз муддате ба роҳи Шайтон рафт, барои ибрат ёд шудааст. Ҳикояти Балъом дар Талмуд низ оварда шуда, дар он ба ду гуноҳи ӯ, яке – талош барои аз байн бурдани Банӣ Исроил ва дигаре – ба рӯ гардонидан аз Худо водоштани онҳо ишора шудааст. Ҳамчунин Балъам ва Иброҳими пайғамбар муқоиса шудаанд ва аввалӣ ҳамчун намунаи бадию гунаҳкорӣ дар баробари дигарӣ ҳамчун намунаи некукорӣ дониста шудааст.

Заминаи достони Балъами Боъур дар сарчашмаҳои исломӣ ишораи оёти қуръонӣ ба касест, ки Худованд нишонаҳои худ ро барояш бахшида буд, аммо ӯ бо пайравӣ аз ҳавои нафси худ аз онҳо гусаста, ба роҳи Шайтон рафт. Яъне, Балъами Боъур чунон аст, ки агар фаҳму ҳикматро бар ӯ бор кунӣ, онро намебардорад ва агар ӯро ба ҳолаш вогузорӣ, ба хайре роҳ намеёбад (Қуръон: 7, 175–176). Дар бархе аз ривоятҳо он атои илоҳӣ, ки Худо ба Балъами Боъур бахшида буд, «Исми аъзам» ва дар бархи ривоёти дигар китобе аз китобҳои осмонӣ, нубувват ё илми илоҳӣ дониста шудааст. Ба ривояти Ибни Аббос, «ӯ марде ба номи Балъам ибни Боъур аз аҳолии Байтулмуқаддас буд».

Достони Балъами Боъур дар фарҳанги исломӣ бо перояҳои гуногун ороста шуда, дар либоси исломӣ ҷилвагар гаштааст. Ӯ гоҳ аз фарзандони Лутё Торах – падари Иброҳими пайғамбар, гоҳ аз наберагони ҷамоате дониста шудааст, ки дар рӯзи ба оташ афкандани Иброҳим (ъ) имон оварданд. Дар осори ахлоқӣ ва суфия низ шахсияти Балъами Боъур ба мисли Барсисо намунаи ибратомӯзи ҳушдор бар тарки ғафлат ва ба дунё фурӯхтани дин бозтоб ёфтааст.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Тафсири мафоҳиму-л-Қуръон. Ҷ.1, Д. 2008;
* دائرةالمعارف بزرگ اسلامی. ج۱۲. تهران،۱۳۸۳

Сарчашма
--------

* Балъами Боъур / С. Маҳмадуллоев // Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️  Гузариш ба унсури Викидода  Фарҳангҳо ва донишномаҳо | 
* Библейская
* Большая датская
* Большая каталанская
* Большая норвежская
* Брокгауза и Ефрона
* Еврейская Брокгауза и Ефрона
* Итальянская
* Краткая еврейская
* Кругосвет
* Малый Брокгауза и Ефрона
* Православная
* Britannica (онлайн)
* Catholic (1997—…)
* Treccani
* Universalis

 |
| 

| Дар феҳристҳои китобшинохтӣ |
| --- |
| 
* GND: 11866316X
* J9U: 987007273120405171
* LCCN: n82220567
* NLA: 53004671
* VcBA: 495/272902
* VIAF: 123915857
* WorldCat VIAF: 123915857

 |

 |
Ин вожа дигар маъноҳо низ дорад, Банд (мазмунҳо)-ро бубинед.
**Банд**, **мафсил** (лот. articulatio) — пайванди мутаҳаррики байни устухонҳо ё тағояк, ки байни онҳо роғ (диартрозҳо) мавҷуд аст.

Банд яке аз тарзҳои пайваст шудани устухонҳост. Пайванди беҳаракати устухонҳоро васла (синартроз) меноманд. Банд ҳамзамон вазифаи такя ва ҳаракатро низ иҷро мекунад. Банд аз интиҳо (сатҳи устухон), халта ва ҷавф иборат аст. Дар бештарин мавридҳо як тарафи банд барҷаста ва тарафи дигари он фурӯхамида мебошад. Банд ғайр аз унсурҳои асосӣ, ҳамчунин ҳосилаҳои ёвар низ дорад (мас. диск, исфанҷ, моҳак ва ғайра). Интиҳои устухонҳои банд дар халтаи банд ҷойгир шудааст. Халтаи банд аз бофтаи пайвандӣ ҳосил мешавад. Андаруни онро пардаи зулолӣ (синовиалӣ) фаро гирифтааст. Пардаи зулолӣ аз худ шилм ҷудо карда, лағжиши бемонеаи бандро таъмин менамояд. Бандҳо аз ҳисоби шохчаҳои наздиктарини артерия бо хун таъмин мешаванд; онҳо дар халтаи банд шабакаи зичи анастамозҳоро ба вуҷуд меоваранд. Бандеро, ки аз ду устухон ташаккул ёфтааст, банди сода ва бандеро, ки аз чанд устухон ба вуҷуд омадааст, банди мураккаб меноманд. Банд ба таъсири омилҳои беруна — сармо, сирояти ангезаи бемориҳо, лат хӯрдан, ихтилоли мубодилаи моддаҳо ва ғ. ниҳоят ҳассос аст. Баъзе бемориҳо (мас. тарбод) боиси тағйир ёфтани шакли банд мегарданд. Ба бемориҳои асосии банд мансубанд: анкилозҳо, синостозҳо, артрогрипоз, тарбод, хондродисплазия, гемартроз, артритҳо ва ғ.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* Банд / С. Қурбонов // Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️  Гузариш ба унсури Викидода  Вебгоҳҳои мавзӯъӣ | 
* FMA
* Terminologia Anatomica

 |
| Фарҳангҳо ва донишномаҳо | 
* Большая каталанская
* Большая норвежская
* Большая российская (старая версия)
* Большая российская (научно-образовательный портал)
* Кругосвет
* Britannica (онлайн)
* Treccani
* Universalis
* Гранат

 |
| 

| Дар феҳристҳои китобшинохтӣ |
| --- |
| 
* BNE: XX525370
* BNF: 119530714
* GND: 4019919-8
* J9U: 987007536286105171
* LCCN: sh85070658
* NDL: 00564939
* NKC: ph121644

 |

 |
**Бáнг** (лот. Cannabis indica) — гиёҳест яксола. Аввалин бор дар Аврупо оид ба банг олими фаронсавӣ Ж. Ламарк (соли 1783) маълумот додааст.

Тавсифот
--------

Пояаш рости сершох, баландиаш то 1–3 м. Баргаш паҳн, сабзи кабудтоб, баъзан рахҳои сурхча дорад. Хӯшагулаш (чалғӯза) калон, тухмгирд. Дар Афғонистон, Ҳиндустон, Туркия, Сурия, Покистон ва Африқои Шимолӣ асосан барои истеҳсоли маводди мухаддир (нашъа, банг, чарс, марихуана) ва равған истифода мешавад. Оид ба хосиятҳои нашъаоварии банг ҳанӯз олими Юнони Қадим Ҳеродот маълумот дода буд. Таъсири банг психотропӣ ва таваҳҳумовар аст. Дар натиҷаи истифодаи маводде, ки аз банг истеҳсол шудааст, фаъолияти силсилаи марказии асаб хароб гашта, узвҳои ҳаётан муҳим аз кор мебароянд. банг ва маводди он мансуби моддаҳои мухаддир буда, зери назорати сахти мақомоти вижаи байналмилалӣ қарор доранд. Кишти банг дар бисёр мамолики дунё, аз ҷумла Тоҷикистон, қатъан мамнӯъ аст.

Эзоҳ
----

1. ↑  Об условности указания класса двудольных в качестве вышестоящего таксона для описываемой в данной статье группы растений см. раздел «Системы APG» статьи «Двудольные».

Сарчашма
--------

* Банг // Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.
**Балхова (Мухторова) Светлана Ёқубовна** (тав. 21. 9.1946, Душанбе) — забоншиноси тоҷик, доктори илмҳои филология (1992).

Зиндагинома
-----------

Хатмкардаи факултети забонҳои хориҷии Институти давлатии педагогии шаҳри Душанбе (ҳоло ДДОТ; 1969). Фаъолияти корияшро аз соли 1970 дар донишкадаи мазкур оғоз намуда, то соли 1996 дар кафедраҳои типологияи муқоисавӣ ва лексикаи забони англисӣ, фонетика ва лексикаи забони англисӣ дар вазифаҳои муаллими калон, мудири кафедра, профессор кор кардааст. Ноиби ректор оид ба робитаҳои байналмилалии ДСРТ (1996–2004), профессори кафедраи забони англисии Донишкадаи давлатии забонҳои Тоҷикистон ба номи С. Улуғзода (2006–11). Аз соли 2011 профессори кафедраи лингвистикаи филиали Донишгоҳи давлатии Маскав дар шаҳри Душанбе. Муаллифи беш аз 50 асари илмӣ, аз он ҷумла монографияҳо, мақолаҳо, дастурҳои таълимию методӣ ва ғ. Асосан ба омӯзиши муқоисавии забонҳои англисӣ ва тоҷикӣ (артиклҳои номуайянӣ, феълҳо, хабарҳо, масдарҳо, ҷумлаҳои сода, сифати феълӣ ва ғайра) машғул аст. Доир ба таълими адабиёти Амрико, муқоисаи ҷумлаҳои содаи англисию тоҷикӣ дастури таълимӣ таълиф кардааст.

Осор
----

* Очерки по сравнительной типологии английского и таджикского языков. Д. 1989;
* Типология сложной предикативности. Д. 1991.

Адабиёт
-------

* Балхова, Светлана Ёқубовна / Д. Манучеҳр // Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.
**Кусабарнишин**- Яке аз маросимҳое буд , ки дар Эрон ҳангоми баҳорон анҷом медоданд.

Кусабарнишин
------------

Маросими Кусабарнишин ё Баҳорҷашн яке аз маросимҳое буд , ки дар Эрон ҳангоми баҳорон анҷом медоданд. Дар рузгори Сосониёни Бохтар иҷрои гоҳшумории зардуштӣ ва адам дар назар гирифтани соли кӯсса оғози баҳор бо аввали озармоҳ соли авастоӣ мусодиф буд. Яке аз маросиме буд, ки шуҳрати бисёр дошту ҷашнҳои корновалиро ба ёд меовард. А. Сарвонӣ шарҳи ин расмро чунин овардааст: "Дар аваллин рӯзи баҳор марде кӯсаро бар хар менишонданд , ки бар даст каллоғ дошт ва ба дасти бодзан, ки худро мураттаб бод мезад, ашъор мехонд, ки хоки аз зимистону сармо буд, бедор гардад ва аз мардум чизе аз сиккаву динор мегирифт. Ончи аз нимрӯз то аср ахз мекард ба худ таъаллуқ дошт. Онгоҳ агар медиданд мавриди озор ва ситам қарор медоданд. Абӯрайҳон мегӯяд ҷашни мазкур дар замони мо дар Шероз ҷашн гирифта мешуд.
Ҷашни Кӯсабарнишин дар рӯзгори Сосониён ва давраи исломӣ тавассути ғуломони сиёҳ иҷро мешуд. Онҳо либосҳои рангоранг ба бар намуда ороиши вижа ба худ мекарданд. Дафу доира мезаданд, таронаҳои наврӯзӣ мехонданд. Ҳоҷи Фирузҳои менависанд, ки имрӯзҳо он сиёҳон нестанд, ки ин ҷашнро таҷлил кунанд аммо одамон рӯи худро ба ранги сиёҳ меороянд.
Кӯса. касест, ки шахсе тамоман риш надорад ва дар манҳаш чанд мӯй рӯидааст.
Кӯсабарнишин. Идест, ки эрониёни қадим дар аввали моҳи озар ҷашн мегирифтанд ва дар он рӯз кӯсаеро дар хар савор карда, дар кӯчаву бозор давр мезанонданд ва аз мардум пул меғундоштанд (ФЗТ. Ҷ.1 с.582).

Сарчашма
--------

```
* Ризо Ҳ. Гоҳшумори ва ҷашнҳои Эрони бостон. Теҳрон. -1380
```

* Инчунин ниг:
**Пӯлод Ҳамроқулов** (8 июли 1920, Конибодом — 11 январи 1983, Душанбе) — муаррих, номзади илмҳои таърих (1954), дотсент (1957).

Пӯлод Ҳамроқулов Донишкадаи омӯзгории Сталинобод (1949) ва Академияи илмҳои ҷамъиятии қазди КМ ҲКИШ-ро хатм кардааст. Омӯзгор, дастурдеҳи шуъбаи ташкилии кумитаи ҳизби коммунистии н. Конибодом, шунавандаи мактаби ҳизбии ҷумҳуриявӣ (1946—1948), омӯзгори таърихи ҲКИШ дар мактаби ҳизбии ҷумҳуриявии назди КМ ҲК Тоҷикистон (1948—1950), аспиранти Академияи улуми ҷомеашиносӣ дар назди КМ ҲКИШ (1953), ҷонишини директор оид ба илми бахши тоҷикистонии Пажӯҳишгоҳи марксизм-ленинизми назди КМ ҲКИШ (1957), котиби Кумитаи Ҳизби коммунистии ш. Сталинобод (1959). Директори ДДОЛ ба номи С. М. Киров (1959—1965), мудири кафедраи таърихи партияи ДТТ (1965—1982). Бо орденҳои «Ситораи Сурх», «Нишони Фахрӣ» ва якчанд медалу ифтихорномаҳо мукофотонида шудааст.

Эзоҳ
----

1. ↑

Адабиёт
-------

* А.Бобокалонов, Ҳ.Холҷӯраев, Ш.Шарипов. Роҳи пуршараф: Донишгоҳи давлатии Хуҷанд ба номи академик Бобоҷон Ғафуров 80 сол. — Хуҷанд: Нури маърифат, 2012. — 500 с.
Соли 1959 дар болооби дарёи Кофарниҳон мамнӯъгоҳи дуюми Тоҷикистон - «Ромит» бо масоҳати 16139 гектар ташкил шуд. **Мамнӯъгоҳи Ромит** дар худуди ноҳияи Ваҳдат ҷойгир аст.

Табиати мамнӯъгоҳ аз мавзеъҳои зебои сабзпуш иборат буда, дар байни ду шохоби пуртуғёни дарёи Кофарниҳон - Сорбою Сардаи Миёна ва пасту баландиҳо чой гирифтааст. Олами гуногуни набототу ҳайвонот, ҷамоаҳо, популятсияҳо ва намудҳои нодиру камёфт, инчунин дар ҳолати муътадил қарор доштани мавзеъҳои ҷангалзор, чаманзори зебо ва намудҳои нодири растанй ва ҳайвонҳо ба ҳусни мамнӯъгоҳ ҳусн зам мекунанд.
Вазифаи асосии мамнӯъгоҳ дар ҳолати табиӣ нигоҳ доштани аксарияти кисмҳои тибиат ва пурра кардани баъзе
ҷамоаҳо, барқарор ва ҳифзи онҳо мебошад. Дар обҳои тозаю пуртугёни мамнӯъгоҳ ширмоҳию сагмоҳй,
гулмоҳию лаккамоҳй, моҳии белбинй, дар тахтасангҳою хокрезаҳо, сангрезаҳою хокҳои мулоиму рангоранг микдори зиёди сусмор, агамаи куҳй, сангпушту хорпушт, морҳои афъй, печон, кобра ва гурза, камчинмор зиндагй мекунанд. Мамнӯъгоҳи «Ромит» чун мамнуъгоҳи куҳии ҷангалдор намудҳои зиёди паррандагон, аз ҷумла, булбул, саъба, момочурғотак, соч, мусича, тазарв, гунҷишки хонагй, кабк, кабки дарй, кабутар ва намудҳои зоғҳоро ба оғуши худ гирифтааст. Дар таркиби биосенози мамнӯъгоҳ зиёда аз 600-650 намуди ҳашарот, аз ҷумла, шапалакҳои нодир, эндемикй чой гирифтаанд. Бояд кайд кард, ки асоси бойигарии мамнӯъгоҳ ин мавзеъҳои зебои олами наботот ва намудҳои гуногуни онҳост. Ҷамоаҳои зиёди дарахтй, буттагй, ки дар дигар каламрави ҷумҳурӣ кам дучор мешаванд ё тамоман вуҷуд надоранд (аз таъсири одам нобуд шудаанд) дар мамнӯъгоҳи «Ромит» муътадил сабзиш дошта, ба онҳо челонзор, фарқзор, ангатзор, беду булутзор ва албатта бодомзору чормағззор мансубанд. Ҷамоаи бодомзору чормағззор омили муҳими мавҷудияти мамнӯъгоҳ ҳисоб мешавад.
Дар сатҳи муътадил дар куху кухпорахо намудҳои зиёди рустаниҳои гизой, аз ҷумла торон, чукрӣ, сунбул, зира, чойкаҳак, савсан, холмон, намудҳои гуногуни пиёз ва ғайра месабзанд.
Масоҳати калони мамнӯъгоҳро то баландии 2800 м дарёву адирҳо, ҷамоаҳои туту гелос, себу биҳй, зардолую олуи ёбоӣ ишгол карда, инчунин рустаниҳои доруворй, аз ҷумла, пудина, кифгули калон, тугмагул, зардкаҳак, сапали шутур, мураккабгул, ишим, камол низ кам нестанд.

Эзоҳ
----

1. ↑  М. Дарвозиев, И. Сафаров. Экология. Китоби дарсӣ. -Душанбе: "Ирфон", 2015, - с. 134-135

* (пайванди дастнорас)
* Бойгонӣ шудааст 18 октябри 2013  сол.
* Национальные парки и природные заповедники Бойгонӣ шудааст 7 май 2013  сол.
* (пайванди дастнорас)
* Бойгонӣ шудааст 4 марти 2016  сол.


|  |  |
| --- | --- |
| Тоҷикистон | *Ин мақолаи нопурра аз ҷуғрофияи Тоҷикистон мебошад.Шумо метавонед бо пурра кардани ин ба Википедия кумак кунед.* |
**Пӯлод Абдураҳмонов** (тав. 1927, деҳаи Субулоқ, ноҳияи Файзобод, ҶШС Тоҷикистон — 2002, ноҳияи Файзобод, Тоҷикистон) — картошкапарвар, Қаҳрамони Меҳнати Сотсиалистӣ (1971).

Зиндагинома
-----------

Колхозчӣ (1944—1946). Сардори бригадаи картошкакорони колхози «50-солагии Октябр» ва совхози «Қалъаи Дашт-2» (1947—1984), хоҷагии «Ҳамза»-и ноҳияи Файзобод (1985—1990). Аз соли 1990 нафақагири шахсӣ. Бригадааш ҳосили фаровони картошка (аз ҳар га то 400 сентнерӣ) гирифтааст. Абдураҳмонов депутати Совети Олии ҶШС Тоҷикистон (даъватҳои 8,9) буд.

Ордену медалҳо
--------------

Бо орденҳои Ленин, Байрақи Сурхи Меҳнат, медалҳо ва Грамотаҳои Фахрии Президиуми Совети Олии ҶШС Тоҷикистон сарфароз гардидааст.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* Абдураҳмонов Пӯлод // А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2021, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.
**Пӯлод Қурбонов**  (07.04.1932, ноҳияи Рӯдакӣ — 1.12.2002, ш. Душанбе) — забоншиноси тоҷик, номзади илмҳои филологӣ (1975), дотсент (1992).

Зиндагинома
-----------

Соли 1952 факултети забон ва адабиёти Донишкадаи давлатии омӯзгории ш. Душанбе ба номи Т. Г. Шевченкоро хатм кардааст. Солҳои 1952—1954 муаллими кафедраи забони тоҷикии донишкадаи номбурда, 1954—1957 ходими илмии бахши забони тоҷикии Пажӯҳишгоҳи илмҳои педагогии ҶШС Тоҷикистон, 1957—1960 аспиранти кафедраи забони тоҷикии донишкадаи омӯзгории пойтахт, 1960—1987 муаллим, муаллими калон, 1987—1988 мудири кафедраи забони тоҷикӣ, 1989—2002 дотсенти кафедраи забони тоҷикии Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи Қ. Ҷӯраев буд. Ҳамзамон солҳои 1991—1995 ҳамчун аъзои Комиссияи назди Девони Вазирони Ҷумҳурии Тоҷикистон оид ба татбиқи Қонуни забон фаъолият дошт. Оид ба баёния дар забони адабии ҳозираи тоҷик кори илмӣ бурдааст. Муаллифи якчанд корҳои илмӣ ва илмию методӣ мебошад. Таълифотҳояш масъалаҳои синтаксиси забони тоҷикиро дар бар гирифтаанд. Бо нишони сарисинагии «Аълочии маорифи Тоҷикистон» (1998) ва ифтихорномаҳои Вазорати маорифи Тоҷикистон мукофотонида шудааст.

Осор
----

* Дар бораи тарбияи ягонаи мактабии босаводнависӣ, Д. 1957;
* Программаи забони адабии ҳозираи тоҷик (барои донишгоҳҳои омӯзгорӣ, бо ҳаммуаллифӣ), Д. 1991.

Эзоҳ
----

Пайвандҳо
---------

* Энсиклопедияи Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи С. Айнӣ
|  |
| --- |
| Унсури Викидода мавҷуд нест |

«**Роҳату-с-судур ва ояту-с-сурур**» — асари таърихии Наҷмуддин Муҳаммади Ровандӣ, ки соли 1221 таълиф шудааст. «Роҳат-ус-судур ва оят-ус-сурур» ба шарҳи воқеаҳо ва таърихи салтанати хонадони салҷуқӣ (аз ибтидои барқароршавии сулолаи Салҷуқиён то инқирози он) бахшида шудааст.

Муаллиф зимни баёни воқеъаҳои таърихӣ аз «Шоҳнома»-и Абулқосим Фирдавсӣ мисолҳо оварда, дар охири асар вазъи сиёсии баъзе шаҳрҳои Мовароуннаҳру Хуросонро баъди истилои Хоразмшоҳиён баён намудааст. «Роҳат-ус-судур ва оят-ус-сурур» дар Лондон (1921), Исфаҳон (1964) чоп ва ба забони туркӣ (1960), руси (1939) тарҷума шудааст.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Роҳат-ус-судур ва оят-ус-сурур // Плешко — Сақил. — Д. : СИЭСТ, 1986. — (Энциклопедияи Советии Тоҷик : [дар 8 ҷ.] /  сармуҳаррир М. Д. Диноршоев ; 1978—1988, ҷ. 6).
**Пӯлод Усмонов** — доктори илмҳои биологӣ (1984), профессор (1990). Академики АИ ҶШС Тоҷикистон (1997), Арбоби шоистаи илм ва техникаи Тоҷикистон (1996),

Зиндагинома
-----------

Пӯлод Усмонов Донишгоҳи давлатии Тоҷикистон ба номи В. И. Ленинро хатм кардааст (1958). ихтисос — «генетика».
Самтҳои асосии фаъолияти илмӣ: генетикаи рустаниҳо, биологияи радиатсионӣ, таълимоти эволютсионӣ.
Мудири озмоишгоҳи генетикаи физиологии Институти физиология ва биофизикаи рустании АИ ҶШС Тоҷикистон (1967—1975). Мудири Шуъбаи генетикаи умумии пахтаи АИ Тоҷикистон (1975—1995). Муовини директори Институти физиологияи рустанӣ ва генетикаи АИ Тоҷикистон (1996—2002).

Ҷоизаҳо
-------

Бо медали «Барои меҳнати шоён. Ба муносибати 100-солагии рӯзи таваллуди В. И. Ленин», «Ветерани меҳнат» тақдир шудааст.

Эзоҳ
----

1. ↑  Академияи илмҳои Ҷумҳурии Тоҷикистон. Ҳайати шахсӣ. — Душанбе: Дониш, 2011. — 216 с

Пайвандҳо
---------

* АЪЗОИ ПАЙВАСТАИ АИ ҶТ АЗ СОЛИ 1951 Бойгонӣ шудааст 18 сентябри 2017  сол.
**Пӯлод Бобокалонов** (1899, Хуҷанд — 1957, ҳамон ҷо) — пахтакор, Қаҳрамони Меҳнати Сотсиалистӣ (1947), Устоди пахтаи ҶШС Тоҷикистон (1947).

Зиндагинома
-----------

Аз ташкилкунандагони фаъоли хоҷагиҳои деҳқонӣ дар ноҳияи Хуҷанд ба шумор рафта, дар кишт кардани заминҳои Вахш саҳм гузоштааст.

Ордену медалҳо
--------------

Бо орденҳои Ленин, Байрақи Сурхи Меҳнат, «Нишони Фахрӣ», медалҳо ва Ифтихорномаҳои Раёсати Шӯрои Олии ҶШС Тоҷикистон сарфароз гардидааст.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* Бобокалонов Пӯлод // Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.
**Болотников Пётр Григорович** (8 март 1930, Mordovia[d] — 20 декабр 2013, Krasnoslobodsk[d], Mordovia[d] ё Маскав) — варзишгар ва давандаи рус. Устоди хидматнишондодаи варзиши ИҶШС (1959), қаҳрамони шонздаҳкаратаи ИҶШС (1957-62) дар давидан ба масофаи 5000 ва 10000 м, қаҳрамони Аврупо (1962) ва Бозиҳои олимпӣ (1960) дар давидан ба масофаи 10000 м. Рекордсмени ҷаҳон дар давидан ба масофаҳои 5000 ва 10000 м (1960-63). Солҳои 1965-85 сармураббии клуби «Спартак» оид ба варзиши сабук буд. Муаллифи китоби «Охирин давра» (М. 1975). Ҳар сол дар шаҳри Саранск мусобиқаи байналмилалии давидан барои дарёфти ҷоизаи Пётр Болотников баргузор мегардад.

Эзоҳ
----

1. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10  Olympedia (ингл.) — 2006.
2. 1 2  выгрузка данных Freebase — Google.

Адабиёт
-------

* Болотников Пётр Григорович // Боз — Вичкут. — Д. : СИЭМТ, 2014. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 3). — ISBN 978-99947-33-46-0.
Маcҷиди марказии ноҳияи Ҳисор ба номи Муҳаммад (с) буда, дар қисми ҷанубии шаҳри Ҳисор, дар маҳаллаи Белайдӯз ҷой гирифтааст. Масҷид соли 1991 дари худро ба муъминон боз намудааст. Масҷид хеле калону пуршукӯҳ буда, бо айвону долонҳои худ то 5000 намозгузорро ҷой дода метавонад ва ҳангоми амри маъруфу наҳйи мункар, мавъиза, ниёиш ва ибодат ҳамеша серодам аст. Дар Масҷид тамоми шароит барои 
имондорон муҳайёст: ду таҳоратхонаи калон; оби гарми доимӣ ва гӯшаҳои махсуси пойафзолгузорӣ. 
мебошад.

Эзоҳ
----

1. ↑  Донишномаи Ҳисор.-Душанбе: "Ирфон", 2015, - с. 558 0

|  |  |
| --- | --- |
| Аллоҳ | *Ин мақолаи ба Ислом алоқаманд нопурра аст. Шумо метавонед бо пурра кардани он ба Википедиа кӯмак кунед.* |



|  |  |
| --- | --- |
|  | *Ин мақола дар бораи масҷид ва ё ҷойҳои Исломӣ нопурра мебошад. Шубо метавонед ба Википедиа бо пурра кардани он кӯмак расонед*. |
Нигораи Ашкбӯс дар Шоҳномаи Таҳмосбӣ
**Ашкбус** (форсӣ: اشکبوس‎) — яке аз ашхоси «Шоҳнома»-и Фирдавсӣ, паҳлавоне аз лашкари Комуси Кашонӣ, ки дар сафи турониён ба муқобили лашкари Эрон меҷангид. Марди далеру пурзӯр буд. Амалиёти Ашкбус дар фасли «Разми Рустам бо Ашкбус»-и «Достони Комуси Кашонӣ» оварда шудааст. Дар фасли «Разми Рустам бо Ашкбус» на танҳо ҷанги тан ба тани паҳлавонон, балки разми онҳо бо сухан (муколама) тасвир ёфтааст. Ашкбус дар яке аз ҷангҳои байни лашкари Эрону Турон ба дасти Рустам кушта шудааст.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Абулқосим Фирдавсӣ. Шоҳнома. Ҷ. 4. Д. 2008.

Сарчашма
--------

* Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — 664 с. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.
**Маcҷиди Ноҷӣ** — ёдгории меъмори дар деҳаи Ноҷии дар Ноҳияи Ҳисор воқеъ аст. Ҳамаи ҷузъҳои чўбини Маcҷиди Ноҷӣро аз масҷиди Хоҷа Назруллои Қалъаи Ҳисор овардаанд. Ҷузъҳои чўбини масҷиди Қалъаи Ҳисорро писари Хоҷа Назрулло-мулло Қудратулло ба Турсун ном сокини деҳаи Ноҷӣ с-ҳои 1925 – 1926 фурўхтааст. Маcҷиди Ноҷӣро устоҳо Қаландар Ғолибов ва Ҳусейн сохтаанд.Дар деҳаи Ноҷӣ масҷиди нави замонавӣ бунёд 
кардаанд, аммо Маcҷиди Ноҷӣ ҳамчун масҷиди панҷвақтаи амалкунанда ва ёдгории меъморӣ ва таърихӣ нигоҳ дошта мешавад.

Эзоҳ
----

1. ↑  Донишномаи Ҳисор.-Душанбе: "Ирфон", 2015, - с. 558ғ360

|  |  |
| --- | --- |
| Аллоҳ | *Ин мақолаи ба Ислом алоқаманд нопурра аст. Шумо метавонед бо пурра кардани он ба Википедиа кӯмак кунед.* |



|  |  |
| --- | --- |
|  | *Ин мақола дар бораи масҷид ва ё ҷойҳои Исломӣ нопурра мебошад. Шубо метавонед ба Википедиа бо пурра кардани он кӯмак расонед*. |
**Шайх Домулло Толиб** (1878, деҳаи Бедак, ноҳияи Обигарм — 1954) — яке аз орифон, ӯро бойгонии маърифати дини ислом низ ном мебаранд.

Зиндагинома
-----------

Маълумоти ибтидоии диниро дар назди шайхони маъруф Домулло Марҳабо ва Домулло Фатҳуддин гирифтааст. Дар синни 17-18-солагӣ бо ҳидояти устодону наздикон ба Бухоро рафта, муддати 25 сол аз устодони олами ислом сабақ омӯхтааст. Ҳангоми таҳсил дар Бухоро муддати 6 моҳ дар мактаби давлатӣ, ки устодони аз Москва омада ба толибилмон забони лотинӣ меомӯхтанд, таҳсил намуда, забони лотиниро азбар кардааст. Сипас боз таҳсилро дар Мадрасаи Мири Араб идома дода, муддати 10 сол дар он ҷо мударрисӣ низ намудааст. Баъди хатми мадраса ба назди қозикалони Бухоро меравад. Қозикалон Домулло Толибро имтиҳон карда, ба ӯ 300 тангаи подшоҳӣ тақдим менамояд ва ба назди амири Бухоро меорад. Амир низ ба зеҳну ҳуши Домулло Толиб аҳсан гуфта, ба ӯ ҷома ва 1000 танга инъом намуда, мӯҳру ҳуҷҷати махсус дода, амр медиҳад, ки дар ҳар куҷое хоҳад, мадраса кушояд. Баъд аз он Домулло Толиб ба назди қозикалони Ҳисор меояд. Қозикалон ӯро ба зодгоҳаш Обигарм мефиристад. Домулло дар ин ҷо муддати 30 сол ба толибилмон дини исломро таълим дода, шогирдони зиёде ба воя мерасонад. Мутаасифона, аз чакидаҳои хомаи ӯ то замони мо чизе боқӣ намондааст. Пирони деҳ мегӯянд, ки ӯ аз таъқибу таҳдиди сиёсати зиддиисломии замони шӯравӣ тарсида, навиштаҳояшро бо китобҳояш дар ғоре пинҳон кардааст ва онҳо нобуд шудаанд. ӯ яке аз ҳисобдонҳои замони худ будааст ва дар ин бора дар байни мардум ривоятҳои зиёде мавҷуданд. Домулло Толиб соли 1954 вафот кард. Мадфани ӯ дар деҳаи Бобои Валӣ воқеъ буда, зиёратгоҳи эътиқодмандон гаштааст.

Эзоҳ
----
**Нематодаи гандум** (лот. Anguina tritici) — кирмчаест, ки касалии ангуллюлинози гандумро ба вуҷуд меорад. Ба ҷав, ҷавдор, сулӣ ва ғайра низ зарар мерасонад.

Густариш
--------

Нематодаи гандум дар Доғистон, Арманистон, Озарбойҷон, Гурҷистони Шарқӣ, кишвари Краснодар, инчунин дар Осиёи Миёна, аз ҷумла дар Тоҷикҷистон вомехӯрад. Рустанӣ ҳангоми аз нематодаи гандум осеб дидан тамоман аз сабзиш мемонад ва ба ҷои дон дар хӯшаҳо бузғунҷ (ғалла) ҳосил мешавад.

Дар дохили ҳар як бузғунҷ аз 5 то 15 ҳазор кирмчаҳо мавҷуданд. Бузғунҷҳо ба замин рехта, аз намӣ мекафанд, кирмчаҳои онҳо аввал ба поя, баъд ба барг ва аз он ба ҷанини гул гузашта, рустаниро касал мекунанд. Нематодаи гандум бо дон, пахол ва инчунин олоти хоҷагии қишлоқ паҳн меша­вад.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Кирьянова Е. С. Кралль Э. Л. Паразитические нематоды расте­ний и меры борьбы с ними, том 1—2, Ленинград, 1969—71.

Сарчашма
--------

* Энциклопедияи Советии Тоҷик : [дар 8 ҷ.] / сармуҳаррир  А. С. Сайфуллоев. — Д. : СИЭСТ, 1978—1988.
**Ҳошим ибни Ҳаким** (соли тав. номаълум – соли 783]]) - пешвои шӯриши халқҳои Осиёи Миёна ба муқобили истилогарони араб ва феодалону ашрофони маҳаллӣ. Ҳошим ибни Ҳаким - дар деҳаи Козаи наздикии шаҳри Марв дар оилаи косиб ба дунё омадааст. Номи аслии ӯ Ҳошим ибни Ҳаким ва Муқаннаъ бошад, лақаби ӯст. Худи калимаи "Муқаннаъ" арабӣ буда, маъниаш "чодарпӯш" ва ё "ниқобдор" аст. Ин лақаб ба иллати он, ки Ҳошим ибни Ҳаким ҳама вақт ба рӯяш чодари сабз пӯшида мегашт, ба ӯ дода шудааст.

Манобеъ
-------

Ҳотамов Н.Б. Довудӣ Д. Муллоҷонов С. Исоматов М. Таърихи халқи тоҷик (Китоби дарсӣ). – Душанбе,2011, – с.88-90.

Нигаред низ
-----------

* Исёни Муқаннаъ
**Рудолф Гелпке** (англ. Rudolf Gelpke; 24 декабри 1928, Валденбург, Швесария − 19 январи 1972, Люсерн, Швейсария) — нависанда ва тарҷумони олмонизабони швейсарӣ, эроншинос, пажӯҳишгари забону адабиёти форсӣ ва забонҳои ҳиндуаврупоӣ.

Зиндагинома
-----------

Дар донишгоҳҳои Базел, Берлин, Сюрих антропология, таърихи адён (бештар ислом), фалсафаро омӯхт. С. 1957 барои рисолааш оид ба Султон Масъуди Ғазнавӣ унвони доктори илмро гирифт.

Фаъолияти эҷодӣ
---------------

Фаъолияти эҷодияш аз нависандагӣ оғоз ёфтааст (романи «Ҳулгер ва Мирям», 1951). Солҳои сафараш ба Эрон (1958 — 60; 1963 — 71) оид ба адабиёти Эрон, забони форсӣ ва лаҳҷаҳо мавод ҷамъоварӣ намуд. Забону адабиёти форсиро дар донишгоҳҳои Берн ва Калифорния дарс медод. Ба қалами Г. рисолаҳои «Адабиёти мансури Эрон дар қарни бистум» (1960), «Достоннависони барҷастаи муосири Эрон» (1961) ва ғ. тааллуқ доранд. Ба забони олмонӣ пораҳо аз «Ҳафтпайкар» ва «Лайлию Маҷнун»-и Низомӣ, Достони «Амир Арслон», «Гулистон»-и Саъдӣ ва ғ.-ро тарҷума кардааст. Дар таҳияи «Атласи забоншиносии эронӣ» (1962) иштирок кардааст.

Эзоҳ
----

1. ↑  *Deutsche Nationalbibliothek, Staatsbibliothek zu Berlin, Bayerische Staatsbibliothek, Österreichische Nationalbibliothek* Record #1046926691 // Общий нормативный контроль (GND) (нем.) — 2012—2016.

Адабиёт
-------

* نیک بین نصرالله. فرهنگ جامع خاورشناسان مشهور و مسافران به مشرق زمین. جلد ۲. تهران، ۱۳۸۰ ش.؛
* دانشنامه دانش گستر. جلد ۱۴. تهران، ۱۳۸۹ ش.ر

Сарчашма
--------

* Гелпке Рудолф / Ш. Шокирзода // Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.
«**Туҳафи аҳли Бухоро**» (форсӣ: تحف اهل بخارا‎), ё **Сафарномаи туҳафи Бухоро** (форсӣ: سفرنامه‌ تحف‌ بخارا‎) — асари Мирзо Сироҷ Ҳакими Бухороӣ, ки соли 1907 таълиф шуда, соли 1910 дар Когон ба табъ расидааст.

Муаллиф бо нияти тиҷорат ва омӯхтани тартиби кору зиндагии мардум ба мамлакатҳои мутараққии Европаю Осиё, аз ҷумла ба Русия, Олмон, Фаронса, Англия, Утриш, Суис, Туркия ва Эрон сафар карда, таассуроташро дар «Туҳафи аҳли Бухоро» ба қалам додааст. «Туҳафи аҳли Бухоро» танҳо аз тафсили аҷоиботи сафар иборат набуда, бисёр мулоҳизаҳои ҷиддии иҷтимоиро низ дар бар гирифтааст. Мусанниф инкишофи санъату маданият ва саноату иқтисодиёти кишварҳои номбурдаро дида, онҳоро бо Бухорои харобу нотавон муқоиса намуда, роҳҳои аз ғафлату бехабарӣ раҳо додани мардуми кишварашро ҷӯё шудааст. Мирзосироҷ дар «Туҳафи аҳли Бухоро» пешрафти мамлакатро дар равнақи илму техника ва корхонаҳон саноатӣ дидааст.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Туҳафи ахли Бухоро / У. Каримов // Сақофӣ — Ховалинг. — Д. : СИЭСТ, 1987. — (Энциклопедияи Советии Тоҷик : [дар 8 ҷ.] /  сармуҳаррир М. Д. Диноршоев ; 1978—1988, ҷ. 7).
Ин вожа дигар маъноҳо низ дорад, Балхаш (мазмунҳо)-ро бубинед.

Намои шаҳри Балхаш. Атрофи ҷанубӣ
**Балха́ш** (қаз.: *Балқаш*) — шаҳр дар вилояти Қарағандаи Ҷумҳурии Қазоқистон.

Ҷуғрофиё
--------

Дар соҳили кӯли Балхаш, дар халиҷи Бертис, 380 км дуртар аз Қарағанда ҷойгир аст. Аҳолиаш бо сокинони атрофи он 77396 нафар (2012).

Иқтисод
-------

Балхаш яке аз марказҳои муҳимми саноати филиззоти рангаи Қазоқистон аст. Соли 1937, баъди сохтани Комбинати металлургияи кӯҳии мисгудозӣ бунёд ёфтааст. Дар ҳудуди Балхаш 400 корхона, аз ҷумла, комб-ҳои консерваи гӯшту моҳӣ, масолеҳи бинокорӣ, заводдҳои механикӣ, Комбинати металлургии Иттиҳодияи истеҳсолии «Балхашцветмет», з-ди коркарди филиззоти ранга (асосан ба коркарди хӯлаи мис сарукор дошта, талаботи сиккахонаҳоро таъмин месозанд), корхонаҳои саноати хӯрокворӣ («Балхашнон», «Балхашсут») фаъолият доранд. Тангаҳои Қазоқистон, Россия, Олмон ва Ҳиндустон маҳз аз масолеҳи заводи коркарди филиззоти рангаи Балхаш сикка зада мешаванд. Соли 1967 миси Балхаш дар Намоишгоҳи байналмилалии Лондон намунаи аълои миси ҷаҳонӣ эътироф гардид.

Илм ва фарҳанг
--------------

Дар Балхаш, инчунин, Донишкадаи марказии технология ва менеҷменти Қазоқистон, омӯзишгоҳи тиббӣ, осорхонаи таърихӣ-кишваршиносӣ, боғи ботаникии АИ Қазоқистон, аэропорт, 36 муассисаи таълимӣ, 10 кӯдакистон, омӯзишгоҳи касбии техникӣ, 8 меҳмонхона барои 180 ҷой (бузургтаринашон «Алпина» ва «Жемчужина»), китобхона, тарабхонаҳо, маҷмааҳои варзишию тандурустӣ мавҷуданд.

Гардишгарӣ
----------

Дар Балхаш мавзеъҳои саёҳатию туристӣ зиёданд, аз ҷумла, мавзеи Бектой-Ота минтақаи истироҳатии машҳур аст.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Балхаш // Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️  Гузариш ба унсури Викидода  Фарҳангҳо ва донишномаҳо | 
* Большая российская (старая версия)
* Britannica (онлайн)

 |
| Дар феҳристҳои китобшинохтӣ | 
* J9U: 987007494256505171
* LCCN: n2001119721
* VIAF: 130376876
* WorldCat VIAF: 130376876

 |
**Банáн**, **мавз**, **пизанг** (лот. Músa) — рустаниест бисёрсола.

Тавсифот
--------

Пояи кӯтоҳ ва баргҳои бениҳоят калон дорад. Мевааш дарозрӯя (дарозиаш 15 см, қутраш 3–5 см), мағзаш ордшакл, бетухм, таъмаш ширин. Дар як банд («хӯша») то 300 мева ҳосил мекунад, ки вазни умумиашон 50–60 кг-ро ташкил медиҳад. Баъди самар овардан қисми рӯйизаминии рустанӣ маҳв мегардад.

Навъҳо
------

Дар дунё тақрибан 500 навъи бананро мепарваранд, ки Гро-Мишел, Кавендиши реза, Кавендиши калон, Лакатан, Робуста, Валери, Майсур, Раҷапурӣ ва ғайра аз он қабиланд. Банан зироати қадимист. Барои аҳолии кишварҳои тропикӣ ғизои хеле муҳим маҳсуб мешавад. Дар таркиби банан 14–22% қанд, 5–8% оҳар ва то 1,5% протеин мавҷуд аст. Банан накҳати хос дорад, ки ба эфирҳои гуногуни таркибаш вобаста мебошад. Онро тару тоза истеъмол мекунанд, мехушконанд, орд мекунанд, аз он май мекашанд, консерв, мармелад, шарбат истеҳсол менамоянд.

Хосияти шифоӣ
-------------

Банан рустании давоист. Дар тиб ҳамаи қисмҳояшро кор мефармоянд. Гули банан барои табобати исҳоли хунин, захми меъда ва бронхит нофеъ аст; бо нақеи он диабети қандро табобат мекунанд. Шираи афис (тумч)-и рустанӣ дар мавриди ихтилоли асаб, саръ (эпилепсия), махав (лепра), носомонии кори меъда, хуншорӣ ёрӣ мерасонад. Барги рустаниҳои наврустаро ба ҷойи сӯхта ва захми пӯст гузошта мебанданд. Меваи банан барои муолиҷаи анемия (камхунӣ) нафъ дорад, фишори хунро паст мекунад, афсурдарӯҳӣ (депрессия) ва зардаҷӯшро рафъ, ҳазми хӯрокро беҳтар месозад. Бо пӯсти банан озахро меравонанд.

Зикри банан дар Қуръон
----------------------

Банан (мавз) дар оятҳои Қуръон борҳо ёдрас шудааст.

> Дар зери дарахти сидри бехор, ва дарахти музе (банан), ки мевааш бар якдигар чида шуда, ва сояе доим, ва обе ҷорӣ, ва мевае бисёр, ки бепоён ва касро аз он бознадоранд.— Сураи Воқеъа, оятҳои 28-33
> 
>

Эзоҳ
----

1. ↑  Об условности указания класса однодольных в качестве вышестоящего таксона для описываемой в данной статье группы растений см. раздел «Системы APG» статьи «Однодольные».
2. ↑  Маълумот дар бораи ҷинси *Musa* дар пойгоҳи маълумотҳои *Index Nominum Genericorum* Ассотсиатсияи байналмилалии табақабандии растаниҳо (IAPT).(англ.)
3. ↑  ЭМТ, Ҷ. 2. АСОС-БОЗ – Душанбе: СИЭМТ, 2013, - с.324-325

Сарчашма
--------

* Банан // Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.
**Бáнги девонá**, **аҷинахорак**, **тотура**, **шонаи аҷина**, **ҷавзи масил** (лот. Datúra stramónium) — гиёҳест яксола.

Тавсифот
--------

То 1,5 м қад мекашад. Пояи рости сершох, барги дарозрӯяи паррадор, гули қифшакли сафед, ғӯзаи байзашакли сершох, тухми гурдашакли сиёҳ дорад. Аз аввали баҳор то охири тирамоҳ гулу мева мекунад. Банги девона дарёи гиёҳи басо заҳрнок ва бадбӯй буда, ҳамчун алафи бегона дар боғу киштзор, заминҳои партов, қад-қади ҷӯйбор, соҳили дарё, канори роҳҳо мерӯяд. Дар саросари Тоҷикистон (ғайр аз Помири Шарқӣ) паҳн шудааст. Барги банги девона дарёи ашёи хоми давоӣ буда, онро дар давраи гулшукуфти рустанӣ меғундоранд.

Дар хусуси таъсири банги девона дарёи ба организм дар дастнависҳои Миср ишора шудааст. Олими Юнони Қадим Теофраст банги девонаро чун заҳри ҷунуновар тавсиф намудааст. Абуалии Сино қайд кардааст, ки банги девона дарёи касро масту мадҳуш мекунад ва барои мағзи сару дил зиёновар аст. Ба ақидаи Абурайҳони Берунӣ, як донг (0,531 г) тухми банги девона дарёи касро маст мекунад ва як мисқоли он (4,250 г) одамро мекушад.

Хосияти шифоӣ
-------------

Дар тибби халқӣ тухми банги девонаро барои тайёр кардани доруҳои мураккаб истифода мебаранд. Бо ҷӯшоби тухми банги девона дарёи ҳангоми дарди дандон, сардард ва табларза даҳонро обгардон мекунанд, дар вақти дарди сахти дил, меъда (баъзан, ҳангоми дарди тахтапушту сина) чун воситаи дардбару хобовар кор мефармоянд. Баъзе табибон банги девонаро барои муолиҷаи зиқи нафас, саромос ва чун воситаи таскинбахши бемориҳои асабу рӯҳӣ, невралгия, тарбоду радикулити музмин тавсия медиҳанд. Дар гомеопатия он барои табобати бемориҳои рӯҳӣ, кузоз, саръ, фалаҷ, сарсом, сурфакабудак истифода мешавад. Ҷавҳари спиртии тухми банги девонаро баъзан ҳангоми бемории саратон тавсия медиҳанд. Доруҳои банги девона дарёи («астматин», «астматол», «солутан»)-ро дар тибби муосир барои давои зиқи нафас, амрози асабу рӯҳӣ, тарбод, невралгия ва ғайра кор мефармоянд.

Эзоҳ
----

1. ↑  Об условности указания класса двудольных в качестве вышестоящего таксона для описываемой в данной статье группы растений см. раздел «Системы APG» статьи «Двудольные».

Адабиёт
-------

* Турова А. Д. Лекарственные растения СССР и их приминение. М. 1974;
* Гаммерман А. Ф. Гром И. И. Дикорастущие лекарственные растения СССР. М. 1976;
* Ходжиматов М. Дикорастущие лекарственные растения Таджикистана. Д. 1989.

Сарчашма
--------

* Банги девона / М. Ҳоҷиматов // Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.
**Зикриё Акрамӣ** (Зикриё Акрамов) — доктори илмҳои таърих (2000), Аълочии маорифи Тоҷикистон (2013)

Зиндагинома
-----------

Зикриё Акрамов 2 июли соли 1961 дар шаҳри Душанбе дар оилаи хизматчӣ таваллуд шудааст.
Соли 1978 мактаби миёнаи №66 шаҳри Душанберо хатм намуда, ба факултети таърихи Донишгоҳи давлатии Тоҷикистон ба номи В.И.Ленин дохил шуд.
Фаъолияти кориашро дар вазифаи муаллими кафедраи таърихи Ҳизби коммунисти Иттиҳоди Шӯравӣ ва иқтисоди сиёсӣ дар Донишкадаи давлатии фарҳанг ва санъати Тоҷикистон ба номи М. Турсунзода оғоз мекунад (1983-1987). Солҳои 1986-1988 ба сифати котиби комитети комсомолии Донишкадаи мазкур адои вазифа намудааст.
Соли 1988 ба аспирантураи рӯзонаи кафедраи таърихи халқи тоҷики Донишгоҳи давлатии Тоҷикистон дохил шуда, баъд аз хатми аспирантура ва дифои рисолаи номзадӣ соли 1990 ба кафедраи таърихи халқи тоҷики Донишгоҳи давлатии Тоҷикистон ба номи В.И.Ленин ба ҳайси ассистенти кафедра ба кор даъват шуд. Дар ин кафедра то соли 2011 ба сифати асистент, муаллими калон, дотсент, муовини декани факултети таърих ва профессор кор кардааст. Аз соли 2001 то соли 2005 дар Донишгоҳи славянии Русияву Тоҷикистон ба ҳайси дотсент ва профессори кафедраи таърихи Ватанӣ фаъолияти илмӣ-омӯзгории худро идома додааст.
Аз январи соли 2005 то декабри соли 2008 вазифаи декании факултети таърихи Донишгоҳи миллии Тоҷикистонро бар уҳда дошт.
Аз моҳи майи соли 2009 дар вазифаи мудири шуъбаи илмҳои гуманитарӣ-иҷтимоӣ ва иқтисодии Институти илмӣ-таҳқиқотии ДМТ кор мекард. Аз 20 апрели соли 2015 директори Институти таърих, бостоншиносӣ ва мардумшиносии ба номи Аҳмади Дониши Академияи илмҳои Тоҷикистон таъйин шуд.

Фаъолияти илмӣ
--------------

Соли 2000-ум рисолаи докториро дар масоили хусусиятҳои миллии ташаккули синфи коргари Тоҷикистон дифоъ намуда, ба унвони доктори илмҳои таърих мушарраф шудааст.
Дар давоми фаъолияти беш аз 30-солаи худ дар соҳаи маориф зиёда аз 100 мақолаҳои илмӣ, методӣ ва инчунин 4 монография чоп намудааст.

Осор
----

* Подготовка и повышение культурно-технического уровня рабочих кадров в Таджикистане (1976-1986 гг.). — Душанбе:Сино. 1996, - 74 с.
* Рабочий класс Таджикистана в 60-80-е годы. Рукопись ТГНУ. — Душанбе, 1998. Деп.в ТГНУ. 29.06.98, № 17. - 240 с.
* Национальные особенности роста рабочего класса Таджикистана (60-80-е гг.) — Душанбе:Ирфон, 1999, - 296 с.
* Таджикский государственный национальный университет: основные вехи истории. — Душанбе:Эр-Граф, 2008, - 350 с. (ҳаммуаллиф).

васоити дарсӣ:

* Ҷанги шаҳрвандӣ дар Тоҷикистон (1918-1923) (Васоити таълимӣ). — Душанбе:ДМТ, 2001, - 58 с. (ҳаммуаллиф Ҳакимов Н.)

Эзоҳ
----

1. ↑  Зикриё Акрамов. 24 апрели 2017 санҷида шуд. Баргирифта аз сарчашмаи аввал 23 май 2015.
2. ↑  Зикриё Акрамов. 24 апрели 2017 санҷида шуд. Баргирифта аз сарчашмаи аввал 26 июли 2017.
Мавиз
**Мавиз** — ангури хушкида. Аз навъҳои ангури мавизбоб тайёр мекунанд.

Навъҳои мавиз
-------------

Мавиз чанд хел мешавад: 

* бедона – кишмиши сафеди дар офтоб бе истифодаи ишқору буғи сулфур хушконида;
* сабза – кишмиши сафеди ба маҳлули ишқор (маҳлули 0,2 – 04-фоизаи содаи каустикӣ) тар карда дар офтоб хушконида; барои рангдор шудани мавиз ангурро (дар ҷевон ё хонаи махсус) бо сулфур буғ дода, дар рӯи чиғбастҳо (штапелҳои тахтагини 90 х 60см) мехушконанд;
* соягӣ – кишмиши сафеди дар хонаҳои махсуси соягӣ (хонае, ки чор атрофи девораш сӯрохиҳои сершумор дошта, ба он нури офтоб намедарояд) хушконида;
* шиғонӣ – кишмиши сиёҳи дар офтоб хушконида;
* гармиён – навъи дар маҳлули ишқор тар карда, сипас дар офтоб хушконидаи ангури каттақурғонӣ, султонӣ ва нимранг; барои рангдор шуданаш онро бо сулфур буғ дода, дар чиғбастҳо мехушконанд;
* авлон – мавизи дар офтоб хушконидаи ангур.

Тайёр намудани мавиз
--------------------

Хушксозии ангур дар офтоб. Токзор низ намоён аст.
Мавизро бо усули одӣ дар рӯи бурё, бордон ё суфаҳо ангурро хушконида тайёр мекунанд. Бо ин усул ангур дар 20 – 30 рӯз хушк мешавад. Аз ангури бо маҳлули ишқор таркарда дар 7 – 10 рӯз 24 – 30% ва дар сояхона дар 4 – 8 ҳафта 23 – 25% мавиз хушк мешавад. Мавизи сояхона сершираву рангдор ва кабудчатоб аст. Мавиз то 80 – 85% қанд, 0,5 – 3% туршӣ, 2,3% моддаҳои нитрогедор ва ғайра дорад. Намии мавиз набояд аз 18% зиёд бошад. Мавизро аз гарду чанг ва дигар омехтаҳо тоза карда, ба халта ва қуттиҳо меандозанд.

Хосияти шифоӣ
-------------

Бино ба ақидаи табибони халқӣ агар мавизро бихӯранд, хилти ғафсро пазонда, барои дафъ шудан тайёр мекунад, меъда ва рӯдаҳоро аз чизҳои бегона пок мегардонад, ҷигарро қувват медиҳад, дар одамони сардмизоҷ боҳро ба ҳаракат меоварад, баданро фарбеҳ мекунад; барои сурфаи балғамӣ, бемориҳои гурда ва пешобдон даво мешавад, захми рӯдаҳоро шифо мебахшад. Агар ба ҷои тухмаш дар ҳар мавиз як дона мурч ҷой карда, ба хӯрдани он мудовамат намоянд, барои чакмезак дармон мешавад, санги гурда ва масонаро майда карда мерезонад. Мавизро бо равғани ҳайвонот кӯфта гузошта банданд, варамҳоро таҳлил медиҳад. 
мавизи камшираю камгӯшт дарунро мебандад ва шикамро қувват мебахшад. Оберо, ки дар он кишмиш тар карда ё ҷӯшонда шудааст, бо қанди сафед қивом карда бихӯранд, сурфаро шифо мебахшад, узвҳои даруни синаро аз моддаҳои бегона пок мекунад, овозро соф мегардонад.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Зоҳидов Ҳ. Канзи шифо, Д. 1999.