recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Бадахшӣ** بدخشی Нуруддин Ҷаъфар (1339, деҳаи Рустоқбозори Бадахшон – вафот 1395, тахминан Хатлон) — орифи мутасаввиф, нависандаи мумтоз, олими маъруф, шогирди барҷастаи Мирсаййид Алии Ҳамадонӣ.

Зиндагинома
-----------

Аз даврони кӯдакӣ ва овони ҷавонии ӯ маълумоте дастрас нест. Дар айёми ҷавонӣ Б. бо ташвиқи яке аз дӯстонаш Ахӣ Алӣ Ҳақҷӯй ба дидори Мирсаййид Алии Ҳамадонӣ ба деҳаи Алишоҳиён рафт ва минбаъд шефтаи ӯ шуд. Аммо Мирсаййид Алии Ҳамадонӣ шояд омода будани ӯро барои байъат ҳанӯз напазируфта буд, ки қабул кардани ӯро ба таъвиқ андохт ва саранҷом дар Иди Фитр Б.-ро ба шогирдӣ пазируфт. Аз он давр то вафот Мирсаййид Алии Ҳамадонӣ, Нуруддин Ҷаъфар мулозими ӯ буд ва таҳти таълиму тарбияти ӯ қарор гирифт. Тадриҷан Б. назди Мирсаййид Алии Ҳамадонӣ эътибор пайдо карда, яке аз шогирдони хосси ӯ гашт, то ҳадде, ки шайх дар ҳузури худ ба ӯ иҷозаи байъат дод ва мардумро ба байъат бо ӯ ташвиқ менамуд. Ҳамчунин ҳангоми ба сафар рафтанаш вазифаи тадрис ва иршоди муридонро ба уҳдаи Б. мегузошт. Ҳатто, вақте ки сафари ҳаҷ дошт, Б.-ро дар деҳаи Алишоҳиён ба маснади худ нишонд ва ба ӯ қабули тавбаи талабагон ва таълими зикрро ба муридон иҷоза дод ва пӯстину офтобаи таҳоратии худро ба ӯ бахшид. Б. ҳангоми фавти Мирсаййид Алии Ҳамадонӣ дар хонақоҳи Фатҳободи деҳаи Рустоқбозор истиқомат дошт ва бо шунидани ин хабар ба Хатлон омада, дар хонақоҳи бузурги он шаҳр сокин шуда, ба ёдбуди устоди равоншодаш ба таълифи китоби «Хулосату-л-маноқиб» шурӯъ намуд. Б. аз худ мероси ғании ирфонӣ боқӣ гузоштааст, ки «Хулосату-л-маноқиб», «Истилоҳоти суфия» ва «Шарҳи «Авроди фатҳия» аз ҷумлаи онҳоянд. Муҳимтарин асари Б. «Хулосату-л-маноқиб» буда, дар маноқиби Мирсаййид Алии Ҳамадонӣ таълиф шудааст. Ин китоб куҳантарин ва пурарзиштарин манбаи маълумот дар бораи Мирсаййид Алии Ҳамадонӣ ба ҳисоб меравад, зеро муаллиф муддати тӯлоние мулозими шайх буд ва ҳикоятҳову қавлҳои ӯро аз забонаш шунида, рӯйи сафҳа овардааст. Дар «Истилоҳоти суфия» муаллиф муҳимтарин мафҳумоти ирфонӣ ва истилоҳоти тасаввуфиро шарҳ додааст.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* ابن کربلای. حافظ حسین. روضات الجینان. تهران، ۱۳۴۹؛
* دائرة المعارف بزرگ اسلامی. ج.۲. تهران ۲۰۰۳

Сарчашма
--------

* Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — 664 с. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.
**Раҳматҷон Охунов** (6 январи 1945, деҳаи Унҷии ноҳияи Ғафуров) — кимиёдон, доктори илмҳои химия (1999), профессор (2001).

Зиндагинома
-----------

Раҳматҷон Охунов 6 январи соли 1945,деҳаи Унҷии ноҳияи Ғафуров) ба дунё омадааст. Факултаи табиатшиносии Институти омӯзгории Ленинобод ба номи С. М. Кировро хатм кардааст (1969). Омузгори мактаби миёнаи № 42-и н. Хуҷанд (1969), сарлаборанти лабораторияи химияи маводи тозаи фторидии Пажӯхишгоҳи химияи ба номи В. И. Никитини АИ ҶШС Тоҷикистон (1969-71), аспиранти пажуҳишгоҳи номбурда (1971-74), ходими хурди илмӣ (1975-80), ходими калони илмӣи лабораторияи химияи маводи тозаи фторидии Пажӯхишгоҳи химияи АИ ҶШС Тоҷикистон (1980-91), дотсент (1991-93), мудири кафедра (1993-99), дотсент (1999—2001), мудири кафедраи химияи умуми ва услуби таълими он дар ДДХ (аз с.2001). Сарвари сексияи химияи Академияи хурди илмӣ (аз с.1992). Барои тайёр кардани мутахассисони сохибунвони илмӣ саҳми арзанда дорад.

Осори илмӣ
----------

Муаллифи зиёда аз 60 мақолаи илмӣ, 6 шаходатномаи муаллифи ва дастурҳои илмӣю таълими аз фанни химияи ғайриорганики мебошад. Иштироккунандаи конфронсҳои умумииттифоки, конфронсҳои байналхалқи, минтакавию ҷумҳурияви (Душанбе, 1975; Новосибирск, 1981; Полевской, 1987; Череповетск, 1990; Гулистон, 2000; Душанбе, 1984, 1986, 2001, 2006; Хуҷанд, 2002;).

* Синтез безводных фторидов никеля и кобальта.//Изв. АН СССР, 1983, т.9;
* Химия фторидов марганца.// ВИНИТИ, 1984;
* Химия фторидов кобальта.// ВИНИТИ, 1985.

Эзоҳ
----

1. ↑  Тавсифномаи омӯзгорони ДДХ
**Отаҷoн Акрамович Акрамов** (18 апрели 1929) — омӯзгор.

Корнома
-------

Дар тӯли солҳои 1960—1965 декани факултет (факултаи иқтисод ва идора Донишгоҳи миллии Тоҷикистон) шуда кор кардаанд. О. А. Акрамов дар вазифаҳои муаллим ва муаллими калони Донишгоҳи давлатии Тоҷикистон ба номи В. И. Ленин (1954-56), проректори ДДТ (1966—1969), дотсент ва профессори кафедраи иқтисоди сиёсии ДДТ (1969—1980), профессори ДДМ ба номи М. В. Ломоносов (1980—1985), ректори Донишкадаи такмили ихтисоси муаллимони илмҳои ҷамъиятии Кобул (1983—1985) кор кардааст. Аз соли 1994 ба нафақа баромадааст. Бо медалҳо, ифтихорномаҳои фахрии Президиуми Шӯрои Олии ҶШС Тоҷикистон ва кишвари Афғонистон мукофотонида шудааст.

Эзоҳ
----
**Толиббек Бухориев** (3 сентябри 1954, деҳаи Ширговад, ноҳияи Ванҷ) — доктори илмҳои кишоварзӣ, профессор, академик, узви пайвастаи Академияи илмҳои кишоварзии Тоҷикистон

Зиндагинома
-----------

Толиббек Бухориев 3 сентябри соли 1954 дар деҳаи Ширговади ноҳияи Ванҷ таваллуд шудааст. Баъди гирифтани маълумоти миёна дар мактаби 1-и ноҳияи Ванҷ, соли 1973 ба факултаи агрономии Донишгоҳи кишоварзии Тоҷикистон дохил шуда, соли 1978 онро бо ихтисоси агроном-олим хатм намудааст. Аз ҳамон сол ҷиддан фаъолияти кории ӯ ба сифати муаллими фанни асосҳои агрономӣ дар техникуми политехникӣ оғоз ёфтааст.

Солҳои 1980—1983 дар аспирантура таҳсил карда, соли 1985 рисолаи номзадиашро ҳимоя намуд. Солҳои 1983—1993 ба ҳайси ассистент, муаллими калон ва дотсенти рустанипарварии Донишгоҳи кишоварзии Тоҷикистон кору фаъолият дошт.

Соли 1994 бо пешниҳоди Шӯрои илмии донишгоҳ ба шуъбаи докторантураи назди кафедраи рустанипарварии Академияи хоҷагии қишлоқи ба номи К. А. Тимирязеви шаҳри Москва дохил шуд. Баъди дифои рисолаи докторӣ (1997), солҳои 1997—2001 мудири кафедраи рустанипарварии Донишгоҳи аграрии Тоҷикистонро ба уҳда дошт. Солҳои 2001—2008 ба ҳайси директори генералии Иттиҳодияи илмӣ-истеҳсолии «Зироаткор» фаъолият намудааст. Аз соли 2008 вазифаи масъулиятноки ноиби президенти Академияи илмҳои кишоварзиро ба уҳда дорад. 

Соли 2013 дар Интихоботи президентии Тоҷикистон, 2013 ҳамчун номзади Ҳизби аграрии Тоҷикистон иштирок кардааст.

Фаъолияти илмӣ
--------------

Олими соҳибтаҷриба ва соҳибравия Т.Бухориев муаллифи беш аз 100 мақолаҳои илмӣ, чандин рисолаю китобҳои дарсӣ мебошад. Таҳти роҳбарии бевоситаи ӯ рисолаҳои докторӣ ва номзадӣ дифоъ шудааст. Алҳол ба ҳайси раиси Шӯро оид ба дифои рисолаҳои докторӣ дар назди Институти зироаткории Ҷумҳурии Тоҷикистон барои пешрафти илмии соҳа саҳмгузории бевосита дорад. (Аз китоби «Ванҷи ман»-и Ҳ. Пирумшоев).

Нигаред
-------

* Интихоботи президентии Тоҷикистон, 2013

Эзоҳ
----

1. ↑  /Олимон/ Толиббек Бухориев. 20 октябри 2014 санҷида шуд. Баргирифта аз сарчашмаи аввал 18 Декабри 2014.

Пайвандҳо
---------

* [  ]
* bbc Натиҷаи ниҳоии интихобот: мушорикат беш аз 90 дарсад
**Пропилен**, пропен — карбогидриди носер СНз—СП - СН,; гази сӯ-зандаи беранг; t гуд.— 185\*С, t чӯш. —47,7°С. Дар саноат аз пиролизи фракцияҳои нефт ва дегидрогенонии катализии пропан досил мекунанд. П. яке аа мудимтарин ашьёи хоми химиявӣ аст. аз он глицерин, акро-ин. акрилонитрил, спирти аллил иаопронил. ан»\*тон, фенол на г.
мегиранд. 1>о формалдегид ба реак-инн даромада бутадиен ва бо изо-\таи триптаи ҳосил мекунад Полипропилен маҳсулоти полимеризацияи II аст. Аа мадсули полимери-idцмни П пластмассе, каучук, во-ентадои шустучиУ\*. далкунандадо, бехкунандадои сифаги сӯзншиории моторн на г нстедсол мек>ианд.

* Энциклопедияи Советии Тоҷик : [дар 8 ҷ.] / сармуҳаррир  А. С. Сайфуллоев. — Д. : СИЭСТ, 1978—1988.
**Врубел Михаил Александрович** (5 [17] март 1856 ё 17 март 1856, Омск, West Siberian General Governorate[d] — 1 [14] апрел 1910 ё 14 апрел 1910, Санкт-Петербург) — рассом ва графики рус, ки эҷодиёташ дар санъати рассомии миллӣ нуқтаи баландтарини символизм ва модерн буд. Хатмкардаи АР Русия.

Зиндагинома
-----------

Шогирди П. П. Чистяков (1880-84), дарси акварелро аз И. Е. Репин гирифтааст. Таъсири И. К. Айвазовский, В. М. Васнетсов, инчунин прерафаэлитҳо ва М. Фортуниро эҳсос менамуд. Услуби комили ӯ ҳангоми фаъолияташ дар Киев ташаккул ёфт (1884-89). В. дар ин давра фармоишҳои калисоро иҷро карда, ба уқнумнигории масеҳӣ хусусияти асабоният ва изтироб мебахшид («Бибӣ Марям бо тифл» ва дигар асарҳояш барои калисои Кирилл (1884), ангораи нақшунигорҳои калисои ҷомеи Владимир (1887). Дар маҳфили бадеии Абрамсев ширкат намуда, солҳои 1891—1900 фаъолона ба санъати ороиши бадеии саҳна, пайкарасозии кулолӣ ва ороиши маснуот дар рӯҳияи асотирию фолклорӣ машғул шуд. Дар байни мусаввараҳо ва намояҳои ӯ («Малика Греза», 1896; сурати С. И. Мамонтов, 1897; «Малика-қу», «Ёс», ҳар ду 1900 ва ғайра), бахусус, тасвирҳои «Шайтон» (1890) ва «Шайтони мардуд» (1902), ки ба қавли В. «фоҷиаи рӯҳи беқарори инсон»-ро таҷассум менамоянд, фарқ мекунанд. Аз соли 1902 ба бемории рӯҳӣ ва ҷисмонӣ гирифтор шуд, лекин дар даҳсолаи охир низ як силсила асарҳои мукаммал офарид («Марворид», 1904 ва ғайра). Дар ташаккули модернизми рус таъсири бузург гузошт.

Эзоҳ
----

1. 1 2 3 4  *Bibliothèque nationale de France* идентификатор BNF (фр.): платформаи додаҳои боз — 2011.
2. 1 2 3 4  Архив изобразительного искусства — 2003.
3. 1 2 3 4  Врубель Михаил Александрович // Большая советская энциклопедия (рус.): [в 30 т.] / под ред. А. М. Прохоров — 3-е изд. — М.: Советская энциклопедия, 1969.

Адабиёт
-------

* Врубель. Переписка. Вспоминания о художнике. 2 узд. Л. 1976;
* Суздалев П. К. Врубель. М. 1991;
* Алпатов М. Анисимов Г. Живописное мастерство Врубелья. М. 2000;
* Алленов М. М. М. Врубель. М. 2001;
* Новая российская энциклопедия. Т. IV (1). М. 2007.

Сарчашма
--------

* Врубел Михаил Александрович // Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.
**Михаи́л Миха́йлович Гера́симов** (2 (15) сентябр 1907 (1907-09-15), Санкт-Петербург, Русияи подшоҳӣ — 21 июли 1970, Маскав, ҶШФСР, ИҶШС) — мардумшинос, муҷассамасоз ва бостоншиноси рус, доктори илмҳои таърих (1956). Асосгузори мактаби бозсозии пластикии антропологӣ дар Русия; ҳамчун барқароркунандаи симои ашхос аз рӯи косаи сар (беш аз 200 нафар) маъруф аст

Зиндагинома
-----------

Аз солҳои мактабхонӣ дар экспедитсияҳои бостоншиносӣ ширкат мекард. Соли 1941 бо як ҳайати бостоншиносӣ дар кушоиши дахмаи Темури Ланг ва авлоди ӯ дар оромгоҳи Гӯри Мири Самарқанд (бо мақсади собит намудани воқеияти дафнҳо) ҳамкорӣ кард.

Фаъолияти илмии Михаил Герасимов дар ду самти асосӣ ҷараён гирифтааст – бостоншиносии пеш аз таърих ва таҷдиди пластикии инсонҳои қадим. Соли 1928 дар ҳафриёти назди Иркутск тифли дафншудаеро бо лавозимоти зиёд пайдо кард, ки аз нахустин осори баъди асри санг дар қаламрави ИҶШС шумурда мешавад ва ин кашфиёт аҳаммияти ҷаҳонӣ дорад. Нахустин таҷдиди симои инсони ибтидоиро Михаил Герасимов соли 1927 ба ҷо овард. Вай симои питекантроп ва неандерталро дубора барқарор кард. Бар иловаи гузаштагони инсони имрӯза ва намояндагони қабоилу ақвоми азбайнрафта, Михаил Герасимов портрети чандин шахсияти таърихӣ – Темур, Улуғбек, Шоҳрух, Муҳаммад Султон, Ярославл Мудрий, Ивани IV Грозний, И. Шиллер, Ҳоҷӣ Мурод, Ф. Ф. Ушаков ва дигаронро сохт. Барои ковишҳои бостоншиносӣ ва барқарор кардани симои Абуабдуллоҳи Рӯдакӣ ба Тоҷикистон даъват шуд. Дар деҳаи Панҷрӯди ноҳияи Панҷакент (ноябри 1956) қабри Рӯдакиро, ки бар асоси далелҳои фаровон муайян шуда буд, кушода, тарҳи чеҳра ва танаи ӯро (то апрели 1957) аз рӯи устухонҳои косахонаи сар ва баданаш офарид. Ин портрет бори нахуст дар Даҳаи адабиёт ва санъати тоҷик дар Маскав (1957) ба намоиш гузошта шуд.

Ҷоизаҳо
-------

Дорандаи мукофоти сталинӣ (1950). Бо ордени «Нишони Фахрӣ». сарфароз гардидааст.

Осор
----

* Восстановление лица по черепу. М. 1955;
* Опыт воспроизведения документального портрета по склету из Панжруда. Сталинабод, 1958;
* Люди каменного века. М. 1964.

Эзоҳ
----

1. 1 2 3  Герасимов Михаил Михайлович // Большая советская энциклопедия (рус.): [в 30 т.] / под ред. А. М. Прохоров — 3-е изд. — М.: Советская энциклопедия, 1969.

Адабиёт
-------

* Грасимова М. М. «Печальная отрада вспоминат: М. М. Герасимов // Выдающиеся отечественные этнологи и антропологи 20 в. М. 2004;
* Новая российская энциклопедия. Т. IV (2). М. 2008.

Сарчашма
--------

* Герасимов Михаил Михайлович // Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.
**Прополис** (юн. propulia). уза. сириши а а н б > р. моддаи ч испеки амфтм.нанди 1>шб)ест, кн замбӯри асал ҳосил мекунад. Занбӯри асал моддадои зифтмонандро аз муг-чаи буттаву дарахтон мегирад ва аз ондо П. досил мекунад.
Таркиби химиявии П. дар хел мешавад. П. ба дясобн миёна 50— 56% зифти рустани. &—10% рав-гани эфир ва кариб 30% мум дорад. Муми прополисдор аз мум и табиии занбӯри асал (ниг. Муми занбӯри асал) бо нармй ва бӯи мах-сусаш фарқ мекунад. Коэффициен-ти сохти муми прополисдор назар ба муми табиии занбӯри асал 4 маротиба паст аст. Аз П. мардам ва равгани молидание тайёр мекунанд, ки барои табобати ҷародат, шуку-фа ва диг. касалидои пуст истифода мешаванд. Бо мадлули спирти и П. як қатор касалидои шушу меъ-даро муолича мекунанд.

* Энциклопедияи Советии Тоҷик : [дар 8 ҷ.] / сармуҳаррир  А. С. Сайфуллоев. — Д. : СИЭСТ, 1978—1988.
**Филми Симпсонҳо** як филми аниматсионии амрикоӣ дар соли 2007 аст, ки бар ситком аниматсионии тӯлонии The Simpsons асос ёфтааст. Коргардон Дэвид Силверман аст, ки дар филм ҳайати доимии телевизионии Дэн Кастелланета, Ҷули Кавнер, Нэнси Картрайт, Йолдли Смит, Хэнк Азария, Гарри Ширер, Трес МакНейл, Памела Ҳайден, Русси Тейлор ва Алберт Брукс нақш мебозанд. Ин филм дар пайи Ҳомер Симпсон аст, ки бемасъулиятона дар Спрингфилд кӯлро ифлос мекунад ва боиси Агентии ҳифзи муҳити зист мегардад, ки шаҳрро зери гунбаз зиндон кунад. Пас аз гурехтани ӯ ва оилааш, онҳо дар ниҳоят Ҳомерро барои худхоҳии худ тарк мекунанд ва ба Спрингфилд бармегарданд, то аз вайроншавии шаҳр аз ҷониби Расс Каргилл, сардори EPA пешгирӣ карда шавад. Ҳомер барои наҷот додани аблаҳии худ кор мекунад ва ба худи Спрингфилд бармегардад, то онро наҷот диҳад.

Ҳарчанд кӯшиши қаблӣ барои сохтани як филми Симпсонҳо карда шуда буд, аммо онҳо аз сабаби набудани сенарияи тӯлонӣ ва ҳайати экипажи истеҳсолӣ ноком шуданд. Дар ниҳоят, дар соли 2001, продюсерҳо Ҷеймс Л. Брукс, Матт Грюинг, Ал Жан, Ричард Сакай ва Майк Скалли ба таҳияи филм шурӯъ карданд ва як гурӯҳи нависандагони иборат аз Брукс, Грёнинг, Жан, Скалли, Ян Мактоне-Грэм, Ҷорҷ Мейер, Дэвид Миркин , Майк Рейс, Мат Селман, Ҷон Сварцвелдер ва Ҷон Витти ҷамъ карда шуданд. Онҳо ғояҳои сершумори сюжетиро ба вуҷуд оварданд, дар ҳоле ки Groening ба он мутобиқ карда шудааст. Сценария зиёда аз сад маротиба аз нав навишта шуд ва он пас аз кор дар аниматсия дар соли 2006 идома ёфт. Ҳамин тариқ, соатҳои маводи тайёр аз нашри ниҳоӣ бурида шуданд, аз ҷумла нақшҳои камо аз Эрин Брокович, Минни Драйвер, Исла Фишер, Келси Граммер ва Эдвард Нортон. Том Хэнкс ва аъзоёни Green Day дар қисмати ниҳоии филм ҳамтоёни аниматсионии худро садо медиҳанд, дар ҳоле ки Алберт Брукс, иҷрокунандаи меҳмонони сериал, овози антагонисти асосии он Расс Каргиллро таъмин мекунад.

Бо якчанд ширкатҳо барои таблиғи филм таблиғот баста шуд, аз ҷумла Бургер Кинг ва 7-Eleven, ки охирин мағозаҳои интихобшударо ба Kwik-E-Marts табдил дод. Нахустнамоиши филм дар Спрингфилд, Вермонт 21 июли 2007 ва пас аз шаш рӯз аз ҷониби 20th Century Fox дар саросари Иёлоти Муттаҳида ба намоиш гузошта шуд. Филми Симпсонҳо баҳои мусбӣ гирифт ва дар саросари ҷаҳон 536,4 миллион доллар фоида ба даст овард, ҳаштумин филми сердаромадтарин дар соли 2007, дуввумин сердаромадтарин филми аниматсионии анъанавӣ (пас аз подшоҳи шер Дисней) ва сердаромадтарин филм дар асоси телевизиони аниматсионӣ шуд силсила Филм барои ҷоизаҳои сершумор, аз ҷумла ҷоизаи Глобуси тилоӣ барои беҳтарин филми аниматсионӣ дар Ҷоизаи 65 -уми Глобуси тилоӣ пешбарӣ шуда буд. Ҳоло як филми дуввум дар соли 2018 таҳия шуда истодааст.

Эзоҳ
----

1. 1 2 3   (ингл.брит)
2. ↑
3. ↑
4. ↑
5. ↑
6. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11
7. 1 2  Box Office Mojo (ингл.) — 1999.
8. ↑  Box Office Mojo (ингл.) — 1999.
9. ↑
10. ↑
11. ↑  Internet Movie Database (ингл.) — 1990.

Пайвандҳо
---------
**Дугоҳи Ҳусайнӣ** – аз таронаҳои маъмул дар мусиқии мардумии устодона; Дар анъанаи иҷроии Фарғонаю Тошканд маҷмӯъи таронаи мақомниҳод, ки аз панҷ қисм иборат аст. Дугоҳи Ҳусайнӣ мисли дигар силсилаҳои мақомниҳод бо риояи усулоти доира иҷро мешаванд. Сарояндагон дар интихоби матни он озодона амал намудаанд.
Мусиқии Дугоҳи Ҳусайнӣ усулан мавзун ва шодона аст.

Адабиёт
-------

Ражабов И. Мақомлар масаласига доир, Тош.-т,1963; Ӯзбек халқ музикаси, Тош.-т, 1958; Мусиқӣ луғати, Тош.-т, 1987.

Нигаред низ
-----------

* Шашмақом

Эзоҳ
----

1. ↑  Донишномаи Шашмақом./Зери таҳрири Олимов К. Абдувалиев А. Азизӣ Ф. Раҷабов А. Ҳакимов Н. – Душанбе, 2009. - с. 68 ISBN 978-99947-49-13-3
**Миин Шве** (бирм. မြင့်ဆွေ [mjɪ̰ɴ sʰwè] ; тав. 24 июни соли 1951) — сиёсатмадори Бирма, ҳангоми табаддулоти ҳарбӣ аз 1 феврали соли 2021 президенти муваққати Мянма (Бирма) таъйин карда шуд.

Вай аз 30 марти 2011 то 30 марти 2016 ба ҳайси сарвазири музофоти Янгон кор карда, пас аз он ба ҳайси ноиби президенти Мянма савганд ёд кард ва аз 21 то 30 марти 2018 ба ҳайси президенти кишвар кор кард. Мин Шве аз ҷиҳати қавмӣ аз халқи мон аст; аз рӯи ихтисос — собиқ афсари низомӣ.

Карераи ҳарбӣ
-------------

Хатмкардаи Академияи хидматҳои мудофиа дар соли 1971 дар доираи қабули 15-ум. Вай соли 1997 генерали бригада ва фармондеҳи дивизияи 11-уми пиёдагарди сабук шуд. Пас аз 4 сол, ӯ фармондеҳи фармондеҳии ҷанубу шарқӣ таъйин шуд ва ба Шӯрои давлатии сулҳ ва рушд дохил шуд. Баъдтар ба ӯ рутбаи генерал-майор дода шуд.

Миин Шве пас аз боздошти Кҳин Нюн дар соли 2004 сардори раёсати амнияти низомӣ шуд. Вай моҳи январи соли 2006 Бюрои Амалиёти Панҷуми махсусро (БАМ-5) сарварӣ кард.

Ҳамчун фармондеҳи минтақаи низомии Янгон, Мйин Шве аъзои оилаи У Не Винро пас аз табаддулоти эҳтимолӣ дар соли 2002 ҳангоми ошкор кардани фитна боздошт кард; соли 2004 Хин Нюн ва шарикони ӯро боздошт кард; пас аз инқилоби Шафронии 2007 раванди тозакунӣ (чистка)-ро ба уҳда дошт. Амалҳои ӯ пас аз тӯфони «Наргис» мавриди интиқод қарор гирифтанд.

Карераи сиёсӣ
-------------

### Ноиби президент

11 марти 2016, як фраксияи вакилони ҳарбӣ дар ҷаласаи Иттиҳод ӯро ба вазифаи ноиби президенти Мянма пешбарӣ кард. 15 марти 2016, ӯ 213 овоз гирифт, баъд аз он вай муовини якуми президенти кабинети Тхин Чжуо шуд, рӯзи 30 марти 2016 савганд ёд кард.

### Президенти муваққатӣ

1 феврали соли 2021, ҳангоми табаддулоти ҳарбӣ, вай президенти муваққати Мянмар таъйин карда шуд.

Эзоҳ
----

1. ↑  Lt Gen Myint Swe(пайванди дастнорас — *таърих*).  Alternative Asean Network on Burma. 2 июли 2008 санҷида шуд. Баргирифта аз сарчашмаи аввал 24 июни 2014.
2. ↑  12.3.16.pdf ဒုသမ္မတအဖြစ် ရွေးချယ်တင်မြှောက်ခံရသူတို့၏ ကိုယ်ရေးအချက်အလက် အကျဉ်း (12 March 2016). 12 марти 2016 санҷида шуд. Баргирифта аз сарчашмаи аввал 4 октябри 2018.
3. ↑  CONSOLIDATED LIST OF FINANCIAL SANCTIONS TARGETS IN THE UK. *Her Majesty's Treasury*.  UK Government (20 April 2011). 24 июли 2011 санҷида шуд. Баргирифта аз сарчашмаи аввал 29 январи 2013.
4. ↑  *Lwin, Min*. Lt-Gen Myint Swe: Future No 2?, *The Irrawaddy* (27 июни 2008). Бойгонӣ шудааст 17 феврали 2012  сол. Проверено 2 июли 2008.
5. ↑  MYINT SWE. (пайванди дастнорас — *таърих*). 14 июли 2014 санҷида шуд. Баргирифта аз сарчашмаи аввал 24 июни 2014.
6. ↑  Myint Swe Nominated as New Vice-President (10 July 2012).. 14 июли 2014 санҷида шуд.
7. ↑  Myanmar military picks hardliner Myint Swe to work with Suu Kyi’s proxy president. *South China Morning Post* (11 March 2016).
8. ↑  В Мьянме назначили временного президента после госпереворота

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️  Гузариш ба унсури Викидода  Фарҳангҳо ва донишномаҳо | 
* Treccani

 |
**«Абдурраҳмонбегӣ»** — таронае, ки оҳанги онро ҳофиз ва оҳангсози номӣ Абдурраҳмонбег (асри 19) эҷод кардааст. Ин тарона дар асоси қисматҳои таронавии мақоми «Наво» таълиф шудааст. Чунин «Абдурраҳмонбегӣ»-ҳо маъруфанд; «Абдурраҳмонбег»-и 1 ва 2. Ин ду асар дар асоси зарбу навоҳои оҳанги «Савти сарвиноз» тасниф шудаанд. Уфари «Абдурраҳмонбег»- и 2 ба зарбу усули «Соқиномаи савти сарвиноз» наздик аст. «Абдурраҳмонбег» чун яке аз усулҳои таронавии мақомҳо дар қисмати «Муғулча»-ҳо низ вомехӯрад. Чанд шакли дигари «Абдурраҳмонбег» низ маълум аст. Яке аз шаклҳои хуби онро Ҳоҷӣ Абдулазиз месуруд

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — 608 с. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2021, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.
**Абдурраҳмон Сивор Даҳаб** ар. عبد الرحمن سوار الذهب‎ 1934 – 18 октябри 2018 ) – арбоби низомӣ ва сиёсии Судон, Президенти Судон ( 1985 – 1986 ), фелдмаршал.

Зиндагинома
-----------

Соли 1934 дар шаҳри Омдурман таваллуд шудааст, соли 1958 Академияи ҳарбии Судонро бо рутбаи лейтенанти калон хатм кардааст, дар курсҳои ҳарбӣ дар Британияи Кабир ва Урдун таҳсил кардааст, Академияи ҳарбии Ҷамол Абдулносирро дар Қоҳира (Миср) хатм кардааст. Вай дар қисматҳои гуногуни артиши Судон хидмат мекард, атташеи низомӣ дар Уганда буд. Аз соли 1976 дар ситоди генералии Қувваҳои Мусаллаҳи Халқии Ҷумҳурии Демократии Судон хидмат кардааст. Ӯ сардори штаби генералии артиши Судон дар назди президент Ҷаъфар Нимейрӣ буд. Моҳи марти соли 1985, пас аз сар задани ҷанги дуввуми шаҳрвандии Судон, генерал-полковник Абдураҳмон Сивар Даҳаб бо фармони президент вазири дифоъ ва сарфармондеҳи артиши Судон таъйин шуд.

Соли 1985 дар вакти сафари Ҷаъфар Нимейрӣ ба ИМА гурӯҳи ҳарбӣ бо сардории Сивар Даҳаб табаддулоти давлатиро ба амал овард. 6 апрели соли 1985 Сивар Даҳаб аз номи фармондеҳи олии нерӯҳои мусаллаҳи халқӣ сарнагунии Нимейриро эълон кард ва 9 апрел Шӯрои низомии гузароии Судонро сарварӣ кард. Сарқонуни соли 1983 бекор карда шуд, ҳизби ҳокими иттиҳоди сотсиалистии Судон пароканда карда шуд ва президенти собиқ Нимейрӣ ба ғурбат рафт. Пас аз он Сивар Даҳаб раиси Шӯрои низомӣ шуд. Моҳи апрели соли 1986 дар Судон интихобот барпо гардид, ки баъд аз он ҳукумати нав бо сардории Содик Махдй аз ҳизби «Умма» ташкил карда шуд ва баъд аз он Сивар Даҳаб аз вазифаи президентӣ истеъфо дод.

Соли 1987 раиси Созмони даъвати исломӣ шуд. То моҳи сентябри соли 2010 ӯ ин вазифаро ба ӯҳда дошт.

Ӯ оиладор ва соҳиби панҷ фарзанд буд .

Эзоҳ
----

1. 1 2  Munzinger Personen (нем.)
2. ↑
3. ↑  "Sudan buries ex-president who imposed Islamic rule"(англ.).  Daily News Egypt (31 May 2009). Баргирифта аз сарчашмаи аввал 29 сентябри 2012.
4. 1 2  Абдель Рахман Сивар ад-Дагаб (Люди и политика) // Новое время. — М. 1985. — № 23. — С. 27.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️  Гузариш ба унсури Викидода  Фарҳангҳо ва донишномаҳо | 
* Britannica (онлайн)

 |

| ⚙️ Парчами СудонПрезидентҳои Судон |
| --- |
| 
* Иброҳим Аббуд 1958—1964
* Хотим Халифа 1964
* Абдулҳалим Муҳаммад 1964—1965
* Исмоил Азҳарӣ 1965—1969
* Ҷаъфар Нимейрӣ 1969—1985
* Абдурраҳмон Сивор Даҳаб 1985—1986
* Аҳмад Алӣ Мирғонӣ 1986—1989
* Умар ал-Башир 1989—2019
* Аҳмад Авад ибни Авф 11-12 апрели 2019
* Абдулфаттоҳ ал-Бурҳон аз 12 апрели 2019

 | Парчами Судон |
**Адсорбентҳо** — ҷисмҳои табиӣ ё сунъие, ки моддаҳоро аз газҳо ва маҳлулҳо ҷаббида мегиранд (фурӯ мебаранд). Хосияти ҷаббандагии адсорбентҳо аз таркиби химиявӣ ва ҳолати физикавии сатҳи онҳо, аз ковокӣ ва сатҳи хос (сатҳе, ки ба 1 г модда рост меояд) вобаста аст. Адсорбентҳо масомадор (ковок) ва бемасома мешаванд. Сатҳи хоси адсорбентҳои бемасома (кристаллҳои майдакарда, зарраҳои дуд, дуда) аз 1 то 500, сатҳи хоси адсорбентҳои масомадор (силикагелҳо, алюмогелҳо, катализаторҳои алюмосиликатӣ, ангишти фаъол) бошад то 1000, мешавад. Адсорбентҳои бемасомаи дисперснокиашон баландро асосан дар натиҷаи нопурра сӯхтани карбогидридҳо, сӯзондани пайвастҳои элементоорганикӣ ё галогенопайвастҳо ҳосил мекунанд. Тарзи ҳосил кардани адсорбентҳои масомадор чунин аст: бо роҳи таъсири химиявӣ ҷисмҳои сахти дуруштдисперсиро ба ҷисмҳои масомадор табдил медиҳанд; аз маҳлулҳои коллоидӣ (золҳо) гел таҳия карда мешавад; дар аснои хушкондани чунин гелҳо аз тарқишҳои байни зарраҳои коллоидӣ ҳалкунанда дур гашта, масолеҳи ковок ҳосил мешавад. Адсорбентҳоро дар саноати химияи нефт барои тоза кардани маҳсулоти нефт ва газҳо, ҳамчунин дар тиб, техника истифода мебаранд.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — 608 с. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2021, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.
**Владимиров Михаил Николаевич** (тав. 14 августи 1917, Тула ‒ 12 сентябри 1997, Маскав) — Қаҳрамони Иттиҳоди Шӯравӣ (1945).

Зиндагинома
-----------

Баъди хатми Донишкадаи хоҷагии халқи Маскав дар вазифаи сардори бахши сохтмони асосӣ ва хоҷагии коммуналии Раёсати омори Кӯлоб, баъдтар дар ҳамин вазифа дар ш. Сталинобод кор кард. 19 сентябри 1942 ба сафи Артиши Сурх даъват шуд. Баъди хатми Омӯзишгоҳи танкии Харков дар ш. Самарқанд фармондеҳи взводи курсантҳои ҳамин омӯзишгоҳ буд. Майи 1944 ба ҷабҳа рафта, фармондеҳи тӯпҳои худгарди полки Навобутск зидди фашистон буд. Июли 1944 дар наздикии деҳаи Гришка-Будаи Литва ҷанги шадиде шуд. Дар ин амалиёт Михаил Владимиров бо тӯп 4 танки душманро нест кард. Экипаже, ки ба он В. фармондеҳ буд, аз қисмҳои Ҷабҳаи 3-юми Белоруссия аввалин шуда 16 августи 1944 ба хоки Пруссияи Шарқӣ даромад ва Байрақи давлатии ИҶШС-ро барафрохт. Михаил Владимиров октябри 1945 аз хидмати ҳарбӣ баргашт, сардори трести саноати вино ва хоҷагии боғу токпарварии Вазорати саноати хӯроквории Тоҷикистон, аз соли 1949 директори заводи винои ш. Маскав буд.

Ҷоизаву орденҳо
---------------

Бо орденҳои Ленин, Ҷанги Ватанӣ (дараҷаҳои 1 ва 2), Ситораи Сурх ва медалҳо сарфароз гардидааст.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Сечкина Л. П. Фарзандони шарафманди Тоҷикистон. Д. 1968,
* Герои Советского Союза. Краткий биографический словарь. Т. 1. М. 1987.

Сарчашма
--------

* Владимиров Михаил Николаевич / Б. Аҳмадов // Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.
**Азамат Анварович Тӯраев** (Тав. 20.12.1971, ш. Душанбе) — рассом. Узви Иттифоқи синамогарони Тоҷикистон (2006). Фарзанди Коргардони синамои киностудияи «Тоҷикфилм» Анвар Тӯраев.

Зиндагинома
-----------

Азамат Анварович Тӯраев дар Омӯзишгоҳи ҷумҳуриявии рассомии ба номи М. Олимов таҳсил намудааст (1989–1994). Рассоми саҳнаорои киностудияи «Тоҷикфилм» (1995–1999), рассоми Агентии рекламаи «Абрис-дизайн» (1999–2001). С. 2001–06 дизайнер-ороишгари сохтмони сафорати ИМА дар Тоҷикистон Аз с. 2006 – дар киностудияҳои гуногуни ИДМ аз рўи қарордод бо гуруҳҳои филмбардор ба ҳайси рассоми саҳнаоро, рассоми ҷиҳозот ҳамкорӣ мекунад. Дар офаридани фильмҳои «Лунный папа» («Падари моҳтобӣ», 1999), «Шик» («Қашанг», Россия – Олмон – Швейсария, 2003), «Родина ждет» («Ватан интизор аст», 2003), «Танкер «Танго» (2006) саҳм гузоштааст.

Эзоҳ
----

1. ↑  Аз асл ба насл. — Душанбе, 2019. — 215 с. (тоҷ.). ISBN 978-99947-958-2-6
**Филм** — асари аудиовизуалӣ дар шакли бадеӣ, хроникавию ҳуҷҷатӣ, илмию оммавӣ, таълимӣ, тасвирӣ, телевизионӣ ё дар шаклҳои дигар дар асоси тахайюли эҷодӣ офарида шуда, аз тасвири дар плёнкаи кино ё дар дигар намуди ҳомилҳо ва кадрҳои пайдарҳаму доир ба як мавзӯи том ба ҳам васлшуда акс ёфтааст, иборат буда, барои дарк намудан тавассути воситаҳои дахлдори техникӣ таъйин гардидааст. Филми давомнокиаш на камтар аз 60 дақиқа филми пурраметраж мебошад. Филми давомнокиаш камтар аз 60 дақиқа филми кӯтоҳметраж мебошад.

Нигаред низ
-----------

* Видеофилм
* Филми тасвирӣ
* Филми мултипликатсионӣ
* Филми телевизионӣ
* Филми аниматсионӣ
* Филми сериалӣ
* Филми ҳунарӣ
* Филми фантастикӣ
* Филми комедиявӣ

Эзоҳ
----

1. ↑  Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон дар бораи кино. Моддаи 1. Ахбори Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон, 2004, №12, қ-1, мод. 694; соли 2007, №5, мод. 372. 28 Декабри 2015 санҷида шуд. Баргирифта аз сарчашмаи аввал 6 марти 2016.
**Ворухӣ** — як навъ зардолуи маҳаллӣ.

Дарахташ ҳирамшакл, серҳосил, то 200 кг самар овардааст. Ниҳоли пайвандиаш баъди 4 сол ба воя мерасад. Охирҳои март гул карда, мевааш аввали август мепазад. Самараш байзашакл, вазнаш 25-30 г, андозааш 34 х 34,6×33,3 мм; чоки паҳлуяш ноаён, пӯсташ тунуки сахт, пашмакдор, ба гӯшт сахт часпидааст; рангаш зарди қаймоқмонанд, холҳои зардтоб дорад. Гӯшти мевааш хамираки сершира, хуштаъму хушбӯ; дар таркибаш то 24 % моддаҳои хушк, 12 % қанд ва 1,3 г/л туршӣ мавҷуд аст. Донакаш миёнаҳаҷм (22 х 17,6 х 10,6 мм), аз гӯшташ ба осонӣ ҷудо мешавад; мағзаш ширин. Думчамевааш сахт, қисми зиёди мевааш дар шохаҳо мехушкад. Самарашро асосан тар мехӯранд, мехушконанд (22 % баргак ва 34 % ғӯлинги зардча ҳосил мешавад). Ворухӣ бештар дар деҳаҳои Оббурдан, Пастиғав, Ревомутки ноҳияи Мастчоҳи Кӯҳӣ ва деҳаҳои Рарз, Дардар, Искодару Варзиманори ноҳияи Айнӣ мерӯяд. Дарахташ сармобардор аст. Ба меваи دорухӣ асосан пармачӣ ва касалии оташак осеб мерасонад.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Гулов С. М. Мевапарварӣ. Д. 2007;
* Богушевский П. Н. Абрикосы Верхнего Зеравшана//Плодовые Среднего Таджикистана. Сталинабад, 1948;
* Розанов Б. С. Данилов В. В. Скороход С. Т. Плодоводство Таджикистана. Д. 1978.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* Ворухӣ // Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.
**Даромад** - порчаи мусиқӣ, қи пеш аз шурӯъи қисми асосии мақом (шӯъба) шакл мегирад. Даромад асосан 4 ё 5 зина поён аз сарпардаи шӯъба таъсис ёфта, масалан, Даромади Талқини Баёт дар асоси пардаи "сол" ташаккул ёбад, сарпардаи Талқини Баёт аз пардаи "ре" эҷод мешавад. Сохтори зарбии мусиқӣ бошад бо усули қисми асосии дар пешомада якхела аст. Яъне, Даромад қисми асосии Талқини Баётро ҳам аз ли-ҳози усул ва ҳам ҷиҳати лаҳн омода месозад. Даромад асосан дар шакли тарона байни қисмҳои асосӣ маври-ди иҷро қарор меёбад. Одатан таронаи охир Даромади қисми асосии пешомада буда, дар ташаккули асари силсила мавқеъи пайвандии қисмҳои асосиро иҷро мекунад.

Масалан, Даромад Талқини Баёт таронаи охири Сарахбори Наво буда, шурӯъшавии қисми Талқини Баётро омода месозад.

**Даромад** (*оғози чизе, саршавӣ*) – оғоз, саршавии ин ё он асари мусиқист. Дар санъати мақом ва мақомасароӣ оғози бахши созии ин ё он мақом, шӯъба, гӯша (1-9 такт) ва хати аввалини оҳангии сарахбор (9-25 такт) ва перояҳою нашидаҳои оҳангии хаши аввалини танзим, асосёфтаро гӯянд. Дар ҷараёни падидоии нашида, махмалиновоӣ (ҳанг) ва баъдан ҷараёнгирии хат, ки василаи муҳими иртиботист, дар бунёди шӯъба нақши муассир дорад.

Адабиёт
-------

* Дарвешалии Чангӣ, Рисолаи мусиқӣ, Р:468-1 (ИВАН Узб.ССР);
* Шашмақом, мураттибон: Б.Файзуллоев, Ш.Соҳибов, Ф.Шаҳобов, зери назари В.М.Беляев, Москва, 1950-1967; Шашмақом, ёзиб олувчи: Юнус Ражабий, Тошкент, 1965;
* Ражабов И. Мақомлар масаласига доир, Тошкент, 1963;
* Низомов А. Таърих ва назарияи Шашмақом, Душанбе, 2006;
* Фарҳанги форсӣ, Теҳрон, 1958; Фарҳанги Амид, Теҳрон, 1966;
* Фарҳангномаи мусиқии Эрон, Теҳрон, 1375;
* Вожаномаи мусиқии Эронзамин, Теҳрон, 1375.

Нигаред низ
-----------

* Шашмақом

Эзоҳ
----

1. ↑  Донишномаи Шашмақом./Зери таҳрири Олимов К. Абдувалиев А. Азизӣ Ф. Раҷабов А. Ҳакимов Н. – Душанбе, 2009. - с. 60 ISBN 978-99947-49-13-3
**Воеводский Михаил Ваславович** (русӣ: Михаил Вацлавович Воево́дский; (1903, Смоленск — 1948, Маскав) — бостоншиноси рус, мутахассиси асри санг.

Зиндагинома
-----------

Михаил Воеводский дар Сомоленск таваллуд шуда, аз ибтидои садаи XX ҳамроҳи оилааш ба Осиёи Миёна муҳоҷир шуда, мактаби миёнаро дар шаҳри Самарқанд хатм кард. Баъди баргаштан ба Маскав (соли 1923) то охири умраш дар Осорхонаи антропологияи Донишгоҳи давлатии Маскав, ҳамзамон Академияи таърихи маданияти моддӣ (аз соли 1937 Институти таърихи маданияти моддӣ) фаъолият дошт. Дар заминаи омӯзиши ёдгориҳои бостонии Аврупои Шарқӣ мавҷудияти мезолитро ҳамчун як марҳилаи хосси асри санг (байни палеолит ва мезолит) асоснок кард. Михаил Воеводский ба экспедитсияҳои бостоншиносии осиёимиёнагӣ (1928-29), Хоразм (1935), Ок (1936), Самарқанд (1939) ва Деснин (1936-41, 1945-48) роҳбарӣ кардааст, ки дар натиҷа барои омӯзиши ёдгориҳои Оқтеппа, Анов, қӯрғонҳои ҳавзаи дарёи Чирчиқ, шаҳри асримиёнагии Замаҳшар маълумотҳои муҳим ба даст омаданд. Михаил Воеводский барои таҳқиқи қабатҳои маданӣ якчанд усули ковиши бостоншиносии саҳроиро истифода бурда, мутахассисони илмҳои дақиқро ба ҳамкорӣ даъват мекард. Омӯзиши технологияи коркарди маснуоти сафолӣ яке аз самтҳои афзалиятноки таҳқиқи Михаил Воеводский буд.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Чабур А. А. Михаил Вацлавович Воеводский: страницы биографии. К 100-летию со дня рождения. Очерки истории Брянской археологии, выпуск 1. Брянск, 2003;
* Чабур А. А. Десянский палеолит. Проблемы истории исследований, историографии и источниковедения, М. 2005.

Сарчашма
--------

* Воеводский Михаил Ваславович / С. Ҳусайнов // Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.
Ин вожа дигар маъноҳо низ дорад, Дарс (мазмунҳо)-ро бубинед.
"Дарси душвор" аз тарафи Уилям-Адолф Бугеру.
**Дарс** як навъ ва қисми муҳими таълиму тарбия мебошад, ки дар як вақти муаяни рӯх гузаронида мешавад. Дар дарс як ё якчанд нафар хонандагон иштирок мекунад. (Онҳоро талаба, толиба ва ё донишҷӯ ҳам меноманд), ки бо онҳо муаллим ё омӯзгор аз ин ё он равия дарс мегӯяд. Дарс метавонад як қисми китоби дарсӣ бошад. Дарс одатан дар синфхона гузаронида мешавад ва ё ҳамчун машғулияти берун аз синф.

Нақшаи дарс
-----------

Мақолаи асосӣ: **нақшаи дарс**

Муаллимон ва омӯзгорон одатан нақшаи дарсро доранд, ки за рӯи он дарс мегӯянд

Нигаред
-------

* мактаб
**Ҳабибулло Неъматуллоев** (1900, Ӯротеппа — 1975, Душанбе) — омӯзгор яке аз иштирокдорони фаъоли сохтмони сотсиализм дар Тоҷикистон. Муаллими хидматнишондодаи ҶШС Тоҷикистон (1960).

Зиндагинома
-----------

Курсҳои кӯтоҳмуддати муаллимтайёркунӣ (1919) ва бахши дар Тошканд будаи Донишгоҳи профессураи сурхро хатм кардааст (1937). Омӯзгори мактаби миёна, ҷонишини мудири шуъбаи комсомоли вилоят (1919—1925), мудири шуъбаи маорифи халқи в.Ӯротеппа, котиби масъули кумиҷроияи округ (1926-29), мудири шуъбаи маорифи халқи округи Кӯлоб (1930). Солҳои 1937—1938 директори Донишкадаи олии омӯзгории Хуҷанд буд. Аз с.1938 то 1947 мансабҳои роҳбарикунандаро дар низоми Нашриёти давлатии Тоҷикистон ишғол кардааст. Вазири маорифи халқи ҶШС Тоҷикистон (1947—1954), ҷонишини вазири фарҳанги ҶШС Тоҷикистон, ҷонишни мудири шуъбаи таблиғоту ташвиқоти КМ ҲК Тоҷикистон (1954—1960), сардори идораи бойгонии назди Шӯрои Вазирони ҶШС Тоҷикистон (1960—1974). Аз с.1974 дар нафақа. Депутати ШО ҶШС Тоҷикистон (даъватҳои 2,3). Бо ду ордени Байрақи Сурхи Меҳнат, ду ордени «Нишони Фахрӣ», медалҳо, ифтихорномаҳо мукофотонида шудааст.

Эзоҳ
----

1. ↑

Адабиёт
-------

* А. Бобокалонов, Ҳ. Холҷӯраев, Ш. Шарипов. Роҳи пуршараф: Донишгоҳи давлатии Хуҷанд ба номи академик Бобоҷон Ғафуров 80 сол. — Хуҷанд: Нури маърифат, 2012. — 500 с.
**Оташфишонхезӣ** (форсӣ: آتشفشان‌خیزی ‎), **вулканизм** (англ. Volcanism) — маҷмӯи равандҳо ва ҳодисаҳое, ки аз ҷойивазкунии магма дар умқ ва сатҳи Замин ба амал меоянд. 

Оташфишонхезӣ дар шароити гуногуни геодинамикӣ рух медиҳад. Дар платформаҳо бештар ҷоришавии дохилитахтасангии базалтҳо ба амал меояд, ки ҳаҷмашон хеле бузург буда, аз тарқишҳо ва вулканҳои сипаршакли марказӣ берун мерезанд. Мафҳуми оташфишонхезии ҳудудӣ ба воситаи роҳҳои сершумори кашонанда ба сатҳи хушкии замин, қаъри баҳру уқёнусҳо баромадани магмаро ифода мекунад. 

Нишонаҳои хосси оташфишонхезӣ дар рӯйи Замин оташфишонҳоянд. 

Дар қаъри Замин оташфишонхезӣ дар шакли интрузияҳо (ҷойгиршавии массаҳои зиёди магма дар пӯстаи Замин) зоҳир мегардад. Дар ин гуна ҳолатҳо аз ҳарорати баланд ва таъсири кимиёии магмаи гудохта ҷинсҳои атроф хеле тағйир меёбанд. Тахмин меравад, ки пайдоиши танӯраҳои Моҳ низ ба ҳодисаҳои оташфишонхезӣ вобаста мебошад.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Тазиев Г. Вулканы. М. 1963;
* Володавец Оташфишонхезӣ И. Вулканы Земли. М. 1975;
* Макдоналд Г. Вулканы. М. 1975;
* Володавец Оташфишонхезӣ И. Справочник по вулканологии. М. 1984;
* Кравчук П. А. Рекорды природы. Л. 1993;
* Новая российская энциклопедия. Т. IV (1). М. 2007.

Сарчашма
--------

* Вулканизм // Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.
**Раҳимов М.З. Тафсири Кодекси граждании Ҷумҳурии Тоҷикистон. (Қисми III) – Душанбе, 2011. – 567с.**

Китоби тозанашри Маркази миллии қонунгузории назди Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон «Тафсири Кодекси граждании Ҷумҳурии Тоҷикистон (қисми сеюм)» зери таҳрири доктори илмҳои ҳуқуқшиносӣ, профессор М.З. Раҳимов ва ҳайати муаллифон барои кормандони мақомоти судӣ, ҳифзи ҳуқуқ, донишҷуёни факултети ҳуқуқшиносӣ ва доираи васеи хонандагон таҳия шуда, дар он масъалаҳо оид ба қонунгузории гражданӣ оид ба моликияти зеҳнӣ, мерос ва ҳуқуқӣ байнахалқии хусусӣ бо назардошти талаботи қонунгузории амалкунанда ва таҷрибаи судӣ мавриди шарҳ қарор дода шудааст.
Дар сарсухани китоби зикршуда аз ҷумла қайд карда шудааст, ки қисми сеюми Кодекси граждании Ҷумҳурии Тоҷикистон 1 марти соли 2005 қабул шудааст. Бо қабули қисми мазкур бо таври куллӣ мазмуни муносибатҳо оид ба моликияти зеҳнӣ, ҳуқуқи меросӣ, муносибатҳои ҳуқуқи байналмилалии хусусӣ ва ҳуқуқи граждании дорои унсури хориҷидошта дигаргун гардида, дар ин раванд як қатор қонунҳои соҳавӣ қабул карда шуд, ки танзими муносибатҳои зикршударо таъмин менамояд ва ҳамзамон зарурат ба тафсирро доранд. 
Дар китоб масълаҳои вобаста ба моликияти зеҳнӣ тафсир шудаанд, зеро айни ҳол ба масъалаҳои мазкур, ҳангоми ворид шудани Ҷумҳурии Тоҷикистон дар Созмони умумиҷаҳонии савдо ва рушди ҳукумати электронӣ аҳамияти ҷиддӣ дода мешавад. Ҳифзи ҳуқуқҳои шахсии эҷодкорон ва ҳуқуқҳои молумулкии онҳо, дар шароити иқтисоди бозорӣ истифода бурдани дастовардҳои илмию эҷодӣ ва дигар масъалаҳои ҳуқуқӣ бо таври васеъ шарҳ дода шудааст.

Фасли дигари китоб тафсири масъалаҳои вобаста ба меросро дар бар мегирад. Имрўзҳо баробари масоили дигар соҳаҳо масъалаҳо доир ба мерос дар таҷриба бинобар рушди муносибатҳои иҷтимоию иқтисодӣ зиёд шуда истодаанд. Таҷрибаи судӣ нишон медиҳад, ки на ҳамавақт ҳуқуқҳои меросхӯрон риоя мегардад, зеро савияи дониши ҳуқуқии мардум доир ба ин масъала коста мебошад. Масъалаҳои тартиби васиятнома додан, иҷрои васиятнома, муҳлати кушода шудани мерос, навбати меросхӯрон, қабул ва даст кашидан аз мерос, ҳифзи амволи меросӣ ва дигар масъалаҳои муҳим доир ба мерос дар китоби мазкур таҳлил ва тафсир шудааст. 
Дар фасли дигари китоб бошад ба масъалаҳои ҳуқуқи байналмилалии хусусӣ тафсир дода шудааст, ки масъалаҳои мазкур дар раванди ҷаҳонишавӣ, муомилоти байналмилалӣ ва муносибатҳои сармоягузорӣ ниҳоят муҳим мебошанд.

Дар қисмати дигари тафсир муаллифон хусусан ба муносибатҳои шартномавии байни соҳибкорони ватанӣ ва хориҷӣ, ҳифзи ҳуқуқии онҳо, муайян намудани қонунгузории татбиқшаванда дар муносибатҳои байналмилалии хусусӣ ва дигар масъалаҳои зарурӣ изҳори ақида намудаан.

Нигаред низ
-----------

* Қонун
* М.З. Раҳимов
* Маркази миллии қонунгузории назди Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон

Эзоҳ
----

1. ↑  Сомонаи Маркази милии конунгузорӣ.Нашрҳо. 15 ноябри 2015 санҷида шуд. Баргирифта аз сарчашмаи аввал 7 май 2016.

Пайвандҳо
---------

* Сомонаи Маркази милии конунгузорӣ. Нашрҳо  Бойгонӣ шудааст 27 ноябри 2015  сол.
**Тахти Қубод** — димнаи атиқаест дар ноҳияи Қубодиёни вилояти Хатлон, дар соҳили рости дарёи Аму.

Солҳои 1950—51 як гурӯҳ кормандони Экспедисияи археологии Тоҷикистон бо роҳбарии М. М. Дяконов тадқиқ намуд. Тахти Қубод росткунҷа буда, аз куҳандиз ва бошишгоҳи на он қадар калони атрофи он иборат аст. Тахти Қубод борҳо дар адабиёти илмии тореволюсионию советӣ зикр шудааст. Олимон тахмин мекунанд, ки аз харобаҳои ёдгорь эҳтимол хизонаи Амударё ёфт шуда бошад.

Бинобар ин димна диққати онҳоро ба худ ҷалб намуд. Аз Тахти Қубод маснуоти гуногуни сафолӣ, пойсутунҳои сангӣ, дошхо ёфт шуданд, ки онҳо ба давраи атиқа мансубанд. Баъзе муҳаққиқон ақида доранд, ки Тахти Қубодро ҳамчун қалъа истифода бурда, гузаргоҳи дарёи Амуро аз ҳуҷуми душманон муҳофизат мекардаанд.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

Энциклопедияи Советии Тоҷик : [дар 8 ҷ.] / сармуҳаррир  А. С. Сайфуллоев. — Д. : СИЭСТ, 1978—1988.
**Тауматафакатангиҳангакоауауота  
матеатурипукакапикимаунгаҳоро  
нукупокаифенуакитанатаҳу** (*заб. маорӣ* Tau­ma­ta­wha­ka­tan­gi­han­ga­ko­au­au­ota­ma­tea­tu­ri­pu­ka­ka­pi­ki­ma­un­ga­ho­ro­nu­ku­po­ka­iwhe­nu­aki­ta­na­ta­hu) — теппаест, ки баландии он 305 метр буда дар Зеландияи Нав, дар минтақаи Бэй Ҳоук (Ҷазираи Шимолӣ) ҷойгир аст. Ин номро аксар вақт аҳолии маҳаллӣ ба осонӣ барои муошират ба Таумата (Taumata) кӯтоҳ мекунанд.

Тарҷумаи ин калима тақрибан чунин аст:«*Қуллаи он теппае, ки дар он Тамате, марди зонукалон, ки кӯҳҳоро меғелонд, мегашт ва фурӯ мебурд, бо номи хӯрандаи замин, барои маҳбуби худ най навохтааст*». Ин топоним, ки 83 ҳарфро дар бар мегирад (дар транскрипсияи тоҷикӣ), тӯлонитарин топоними яквожа дар ҷаҳон ба ҳисоб меравад.

Якчанд навъҳои талаффузи ин ном мавҷуданд. Масалан, дар китоби рекордҳои Гиннес сарлавҳа аз 92 ҳарф иборат аст (ба забони англисӣ). 

Намуди дарозтари ин ном нисбат ба кӯтоҳтар навтар ва расмитар аст. Аммо, сокинони маҳаллӣ даъво доранд, ки номи дарозтарро ҳамеша маориҳои маҳаллӣ истифода мекарданд. Мардуми Уэлс, ки яке аз номҳои дарозтарин дар ҷаҳон маҳсуб мешавад, даъво доранд, ки номи ин макон махсус дарозтарин ном дар Бритониё мебошад.
Нигоҳубини ангур
**Токпарварӣ** — бо максади истеҳсоли ҳосили фаровони ангури истеъмолӣ ва техникӣ (коркарди саноатӣ) барои таъмин намудани аҳолӣ бо меваи тару тоза ва хушк бунёд ёфтааст. Ток (токпарварӣ) зироати агросаноатӣ буда, ба ғайр аз ғизоӣ будан (ҳам дар ҳолати тару тоза ва ҳам дар ҳолати хушк), боз аз он зимни коркарди саноатӣ зиёда аз 100 номгӯй маҳсулот омода кардан мумкин аст. Токпарварӣ барои истеҳсоли шароб ва консервабарорӣ - манбаъи ашёи хом мебошад. 
Токпарварӣ - соҳаи растанипарварӣ аст, ки бо парвариши ангур, воситахои идоракунии рушди рустании ангур ва бадаст овардани ҳосилнокии устувори он равона карда шудааст.

Нигаред
-------

Токпарварӣ дар Тоҷикистон

Суратҳо
-------

* Ангури навъи кишмиш
* Токи ангур
* Ангурҳои шоҳона
* Боғбони токпарвар
* Токбури
*

Манобеъ
-------

* Сомонаи "Яндекс.Словари" Бойгонӣ шудааст 23 январи 2010  сол.
* Сомонаи "Дачный клуб" Бойгонӣ шудааст 25 марти 2015  сол.
**Ромит** рӯд ва дараест дар кӯҳсори Ҳисор.

Номи Ромит
----------

Ҷойномпажӯҳон бар ин назаранд ки ҷойноми суғдии «Ромит / Romit» аз ду бахш падид омадааст: яке «ro» ва дигаре «mit». Устод Раҳим Додихудоев маънии «rо-» ва гунаҳояш «rоy-», «rawn-» ва «rāw-»-ро «баландӣ; пуштаи чашмасор; марғ» овардааст. Ин вожа дар дигар ҷойномҳо низ омадааст.

Барои намуна, «ro» дар «Roxarw», «Rovan(d)», «Romit», «Rāmiti», «Rāmitan»; «raw» дар «Rawowd», Rawak», «Kandi Raw», «Revad»; «rawn» дар «Rawnow», «Baravn», «Baravni Tori»», «rāw-» дар «Rāwšārv», «Rāwmed», «Rāšārv».
Бахши «mit/ miδ/ mitan» ба маънии «ҷой; макон» аст ва «Меҳан» аз ҳамин ҷост: пб: «\* maiδanam-» ( > ав. «maeδana-») > пм. «mehan > mihan» = сғ. «meδan // metan».

Пажӯҳишгарон бар ин назаранд ки «Ромит» дар оғоз номи рӯд буда ва сипас бар рӯдхона, яъне дараи он рӯд, ва сипастар бар он минтақа гузаштааст ва маънияш ин будааст: «пуштае ки аз он рӯд барояд». Ҷойгоҳи дараи Ромит ва вижагиҳои заминшинохтияш ин маъниро комилан таъид мекунанд.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Ин мақолаи нопурра аз ҷуғрофияи Тоҷикистон мебошад.Шумо метавонед бо пурра кардани ин ба Википедия кумак кунед.* |

Манбаъ
------
**Абуаҳмад Халаф** (таваллуд ва вафот номаълум) — амири Систон, солҳои ҳукмрониаш 963 – 988.

Зиндагинома
-----------

ӯ пас аз кушта шудани падараш бо кумаки волии Буст – Макҷул ҳукумати Систонро ба даст гирифт. Абуаҳмад Халаф дар ибтидои амораташ аз додани хироҷ ба умарои сомонӣ сар печид. Соли 964 Абуаҳмад Халаф сафари ҳаҷ кард ва фардеро бо номи Тоҳир ибни Абуалӣ Муҳаммад Тамим ба худ ҷонишин таъйин намуд. Амир Тоҳир бар тамоми умури Систон мусаллат шуд ва вақти бозгашт Абуаҳмад Халафро барои ворид шудан ба пойтахт монеъ шуд. Соли 965 дар Систон шӯрише рух дод ва Сомониён дар фурӯ нишондани шӯриш дар ин минтақа ёрии амалӣ намуданд. Абуаҳмад Халаф бо кумаки низомии амир Мансури Сомонӣ ҳукумати Систонро дубора ба дасти худ гирифт. Абуаҳмад Халаф пас аз истиқрор дар Заранҷ – пойтахти Саффориён сипоҳиёни амири Хуросонро боз гардонид. Баъд аз соли 982 Абуаҳмад Халаф амният ва осоиши нисбиро дар Систон ва атрофи он барқарор кард. Вилоёти Зобулистону Ҳирот ва Кирмон Форс, Қойину Бушанҷ низ аз тобеони амир Абуаҳмад Халаф маҳсуб мешуданд. Авзои ошуфтаи дохилии давлатдории Сомониён, ки дар охири садаи X шиддат гирифта буд, дигар ба онҳо имкон надод, ки Систонро дар тобеияти худ нигаҳ доранд. Аморати амир Абуаҳмад Халаф ва ҷонишинони ӯ дар Систон то соли 1003, яъне то фатҳи султон Маҳмуди Ғазнавӣ барҷо буд. Абуаҳмад Халаф амири донишдӯст ва фазилатпарвар, дарбораш боргоҳи илм ва маърифат будааст. Чунончи бо супориши ӯ уламо ва фуқаҳои Систон тафсири Қуръонро дар 100 ҷилд фароҳам овардаанд ва амир Абуаҳмад Халаф 20 000 динори зар бар мусаннифон эҳдо кардааст.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------
**Абубакр Рабеъ** (*Абубакр Рабеъ ибни Аҳмади Ахавайнии Бухорӣ* тав. номаълум – 983/984) — табиб.

Зиндагинома
-----------

Кунияи ӯро «Абубакр», «Абуҳаким» зикр кардаанд. Бо номҳои Ахавӣ, Ахавайн, Аҷавайнӣ низ шуҳрат ёфтааст. Роҷеъ ба рӯзгори асри Абубакр Робеъ ахбори саҳеҳе дар даст нест. Аз матни асараш «Ҳидоят-ул-мутааллимин фӣ-т-тиб» бармеояд, ки Абубакр Робеъ аз пизишкони маъруфи асри хеш буда, тамоми умр ба табобат машғул будааст. Абубакр Робеъ дар муолиҷаи молихулиё дасти тамом дошта, ба унвони «пизишки девонагон» низ шинохта шудааст. Тибқи шаҳодате, ки аз асари номбурда бармеояд, маълум мегардад, ки Абубакр Робеъ аз аҳли Бухоро будааст. Маъруфтарин асари Абубакр Робеъ «Ҳидоят-ул-мутааллимин фӣ-т-тиб» буда, муаллиф дар он аз таҷрибаҳои беш аз 30-солаи худ ёд кардааст. Абубакр Робеъ дар ин китоб борҳо ба навъи беморӣ ва номи беморони таҳти дармони худ ишора мекунад. Абубакр Робеъ дар таълифи асари мазкур аз таҷрибаҳои бузургоне ба монанди Муҳаммад Закариёи Розӣ, Собит ибни Қурра, Яҳё ибни Мосуя, Ҷолинус, Буқрот ва диг. баҳра бурдааст. Ба қавли Низомии Арӯзии Самарқандӣ ва дигар уламои муътабар, «Ҳидоят-ул-мутааллимин фӣ-т-тиб», ки бо номи «Китоби ҳидоя» шуҳрат ёфтааст, аз ҷумлаи китобҳои дарсии мутадовил дар асрҳои миёна маҳсуб мешудааст.

Осор
----

Асарҳои зеринро ба Абуабдуллоши Нотилӣ нисбат медиҳанд: «Вуҷуд ва шарҳи исмиҳи» («Вуҷуд ва шарҳи номи он»), «Илми иксир» (кимиё). Ин асарҳо то замони мо боқӣ намондаанд.

Эзоҳ
----

* Ахавайнии Бухорӣ, Рабеъ. Ҳидоят-ул-мутааллимин. Ба кӯшиши Ҷалоли Матинӣ, Машҳад, 1344;
* Доират-ул-маорифи бузурги исломӣ, ҷ. 7, Т. 1377;
* Мероси Оли Сомон, Х. 2001;
* Низомии Арӯзӣ, Чаҳор мақоласри Ба кӯшиши Муҳаммад Қазвинӣ ва Муҳаммад Муин, Т. 1333.

Сарчашма
--------

* А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — 608 с. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2021, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.
**Абуабдуллоҳи Тирмизӣ** (*Муҳаммад ибни Алӣ ибни Ҳусайн, маъруф ба Ҳакими Тирмизӣ ,* соли таваллуд номаълум - 908 Тирмиз) — мутафаккири мутасаввиф ва таърихнигору муҳаққиқи дин.

Зиндагинома
-----------

Аз кӯдакӣ ба омӯзиши илм шавқи бисёре дошт. Илмҳои замонашро назди машоиху олимони Тирмизу Балх омӯхта, бо суфиёни Хуросон ошноӣ пайдо кард. Дар 27-солагӣ ба мусофират баромада, муддате дар Басра иқомат гузид ва сипас ба Макка рафт. Зимни сафар бо баъзе машоихи суфияи Ҳиҷозу Ироқ низ ҳамсуҳбат шуда, майли гӯшанишинӣ пайдо кард. Баъди аз сафар баргаштан вақти бештари худро ба риёзату муҷоҳада гузаронид ва дар гӯшаи узлат ба таълифи асарҳо пардохт. Ба Абуабдуллоҳи Тирмизӣ зиёда аз 126 асарро мансуб медонанд, ки муҳимтаринашон «Наводир-ул-усул», «Хатм-ул-вилоят», «Китоб-ур-риёзат ва адаб-ун-нафс», «Арш-ул-муваҳиддин», «Китоб-ут-тавҳид» мебошанд. Ин асарҳо ба масъалаҳои илми калом, ҳадис, фиқҳ, тасаввуф, тафсир ва фалсафа бахшида шудаанд. Абуабдуллоҳи Тирмизӣ дар таълимоташ мақоми валиро аз набӣ баланд гузошт, ки ин боиси шӯру ғавғои мардум гардид ва ӯ маҷбур шуд ба Балху Нишопур сафар кунад. Вале баъзе муҳаққиқон мӯътақиданд, ки ӯ дар асл мункири ин ақида аст, зеро дар «Наводир-ул-усул» аз авлиё мақоми бештар доштани анбиёро таъкид кардааст. Эҷодиёти ӯ ба ташаккулу такомули тасаввуф ва калом таъсири амиқ расонидааст. Таълимоти ӯро шогирдаш Абубакри Варроқ интишор додааст.