recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Туркманҳои Тоҷикистон** — яке аз калонтарин ақаллиятхои миллии Точикистон.

Асосан дар ҷамоати деҳоти ба номи Гардӣ Гулмуродови ноҳияи Дӯстӣ , инчунин дар ноҳияҳои Шаҳритус, Ҷайҳун ва Қубодиёни вилояти Хатлон. Онҳо асосан ба парвариши ангур машғуланд .

Соли 2022 Туркманистон дар деҳаи ба номи Эргаш Султонови ноҳияи Дӯстӣ ба сохтмони мактаби ба номи Махтумқулӣ бо забони туркманӣ барои 540 ҷойи нишаст оғоз кард    .

Шумора
------

Тибқи барӯйхатгирии соли 2010 шумораи туркманҳо 15171 нафар (ва дар соли 2022 то 25 ҳазор нафар) буд. Онҳо ба ҷуз аз забони модарии туркмании худ тоҷикӣ ва русиро низ медонанд.

Таърих
------

Таърихи туркманҳои тоҷик, аз ҷумла решаҳои генетикии онҳо бо туркманҳои Туркманистон зич алоқаманд аст. Чӣ дар асрҳои миёна ва чӣ дар замони нав аз Тоҷикистон ба Туркманистон ва аз Туркманистон ба Тоҷикистон кӯчидани туркманҳо як ҳодисаи маъмул буд. Дар шаҳрҳои алоҳида точикон маҳаллаҳо ташкил карда мешуданд, ки дар онҳо туркманҳо сукунат доштанд ва аз рӯи пайдоишашон номҳо дода мешуданд. Масалан, аз бекигарии қаблан мавҷудбудаи Шеробод 12 маҳаллаи туркманӣ ташкил шуда буд, ки дар калонтаринашон туркман-шиҳҳо зиндагӣ мекарданд. Аз ин рӯ, ӯро «Шиҳоба» меноманд - (Паттакасар). Дар вилояги Горгандепе, дар сохили чапи дарёи Вахш аз Узин то Йиликел сар карда, дар масофаи 12—15 километр деҳаҳои туркман воқеъ гардидаанд. Яке аз онҳо Гаратуркман ном дошт, ки дар он қабилаи Эрсарӣ зиндагӣ мекард. Туркманҳои Йиликолй бо туркманхои минтакаи шаркии Точикистон алокаи зич доштанд ва хатто хешу табор шуда, духтарони худро ба шавхар медоданд ва писарони худро ба духтарони Йилликолй ба занй медоданд. Онҳо инчунин ба тиҷорат машғул буданд. Туркманхои точик пас аз садсолахо ба дигар чойхои Осиёи Миёна кучида, бо узбекхо омехта шуданд, ки ин ба шумораи онхо таъсири калон расонд. Таъсири туркманхо ба маданияти точикон бузург аст: дар баъзе махалхо точикон бо накшу нигори туркманй гилем медузанд  .

Соли 1994 дар Тоҷикистон Ҷамъияти фарҳангии туркманҳо таъсис ёфт. Имрӯз он ҳамчун як бахши хориҷии Ассотсиатсияи башардӯстонаи туркманҳои ҷаҳон сабти ном шудааст. Намояндагони диаспораи туркманҳо борҳо ба Туркманистон меоянд, дар конфронсҳо, фестивалҳо ва дигар чорабиниҳои фарҳангӣ, ки аз ҷониби Ассотсиатсияи башардӯстонаи туркманҳои ҷаҳон гузаронида мешаванд, фаъолона иштирок мекунанд.

19 феврали соли чорй дар хочагии дайхани ба номи. Э. Султонов, аввалин маркази маданию ахборотии туркман дар Точикистон кушода шуд.

Эзоҳ
----

1. 1 2  Туркменистан построит на юге Таджикистана школу с туркменским языком обучения – Новости Таджикистана – Avesta.tj. 10 марти 2023 санҷида шуд.
2. 1 2 3  Туркменистан построит школу в Таджикистане для 540 учащихся на туркменском языке | Новости Таджикистана ASIA-Plus. *www.asiaplustj.info*. 10 марти 2023 санҷида шуд.
3. ↑  *Озодӣ, Радиои*. Боғдорони туркман дар Хатлон аз фаровонӣ ва арзонӣ гуфтанд. ВИДЕО, *Радиои Озодӣ* (16 октябри 2022). Проверено 9 марти 2023.
4. ↑  Туркменистан построит в Таджикистане школу на 540 мест. *rus.ozodi.org*. 10 марти 2023 санҷида шуд.
5. ↑  Туркмены, проживающие в Республике Таджикистан: история и современность
**Ҳақиқат дар мурофиаи ҷиноятӣ** — мақсади асосии исботкунӣ дар парвандаи ҷиноятӣ мебошад. Фаъолияти мақомоти давлатӣ дар мубориза бар зидди ҷинояткорӣ он вақт самарабахш мегардад, ки агар қарори онҳо
нисбат ба ҳар як парванда аз рӯи ҳақиқат қабул шуда бошад, Баҳри ин мақомоти таҳқиқ, муфаттиш ва суд бояд ҳодисаи ҷинояти содиршударо аниқ ва пурра дарк намоянд, хулосаҳои онҳо бояд ба воқеияти гузашта
мувофиқат намояд. Танҳо дар сурати мувофиқат намудани хулосаҳои онҳо ба воқеияти замони гузашта ҳақиқат дар маврида парвандаи ҷиноятӣ бар қароршуда ҳисоб мешавад.

Нигаред низ
-----------

* Ҳуқуқ

Эзоҳ
----

1. ↑  Фарҳанги истилоҳоти ҳуқуқ / Зери таҳрири Маҳмудов М.А. - Душанбе: ЭР-граф, 2009. - с. 505
**Гулдаста** — манораҳои кунҷии даромадгоҳҳои бошукӯҳи пештоқдор.

Қисми болоии манораро низ Гулдаста меноманд. Аз рӯи намои зоҳириаш ба гулдони гулдастадор монанд аст ва барои ҳамин ба он чунин ном доданд. Гулдаста асосан дар масҷид, мадраса, саройҳои боҳашмат аз хишти пухта сохта шудааст. Гулдаста дар шакли манора буда, баъзан муаззинон аз он ҷо азон мегуфтанд. Гулдастаҳо ба таври алоҳида низ сохта шудаанд ва бо рангҳои зебои гуногун ороиш ёфтаанд. Гулдаста қариб дар ҳамаи ёдгориҳои меъмории асрҳои 10-19, алалхусус асрҳои 14-16 вомехӯранд (мадрасаҳои Улуғбек, Шердор, Тилокорӣ, Ишратхона, Гӯри Мир, Бибихоним, Чор Бакр ва ғ.). 

Дар ҳудуди Ҷумҳурии Тоҷикистон қариб дар ҳамаи шаҳрҳои калон, бахусус дар Хуҷанд, Истаравшан, Исфара, Ҳисор, минтақаи Кӯлоб мадрасаву мақбараҳои Гулдастадор бисёранд. Бисёр сангҳои мармарии сари қабрҳо бо сутунчаҳои хурде оро дода мешаванд, ки онро низ Гулдаста меноманд.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Гулдаста / Р. Муқимов // Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.
**Гулзардӣ** **хокшир** (лот. Erýsimum diffúsum) — як навъ гиёҳи дусола; мансуби чилликгулҳост.

Тавсифоти гиёҳшинохтӣ
---------------------

Пояаш сершох (аз 20 то 115 см қад мекашад), хокистаррангулзардӣ Соли аввал навдаҳои кӯтоҳи зич бароварда, соли дуввум то 20 адад пояи гулбор пайдо мекунад. Баргаш дарозрӯя, сермӯяк, бо тартиби муайян ҷойгир аст. Гулаш майдаи зард. Самараш ғилофаки дарозрӯя, чорқирра. Май — сентябр гул карда, тухм мебандад (вазни 1000 дона тухмиаш 0,2-0,3 г). Навъҳои гуногуни гулзардӣ дар Аврупои Марказӣ ва Шарқӣ, Қафқоз, Осиёи Марказӣ, Сибир, Муғулистон, Хитой вомехӯранд. Дар алафзор, явшонзор, фарқзор, арчазор ва ҷойҳои серрег мерӯяд. Дар Тоҷикистон дар қаторкӯҳҳои Қурама, Ҳисору Дарвоз ва мавзеъҳои шимоли ҷумҳурӣ дучор меояд. Таркиби гулзардӣ аз эризимин, эризимозид ва дигар гликозидҳои дил иборат аст; тухмаш равғани эфир (0,5-10 %) дорад.

Хосиятҳои шифоӣ
---------------

Гулзардиро бо мақсади давоӣ дар даври гулшукуфт ғундошта дар ҷои сояи шамолрас мехушконанд (онро 2 сол нигоҳ доштан мумкин аст). Юнониён ва румиёни қадим гулзардиро беҳтарин даво барои муолиҷаи обхӯра медонистанд. Дар Сибир табибони халқӣ онро чун давои пешоброн, муқаввии дил, зидди бемории зангила (синга), сили шуш, обварам, ҳамчунин ҳангоми заҳролудшавӣ ба кор мебаранд. Дар тибби халқии тоҷикон чойи баргу пояи гулзардӣ ҳангоми бемориҳои дил, дилзанӣ, ғалаёни хун ва чун воситаи пешоброну исҳоловар тавсия дода мешавад. Аз гулзардӣ маҳлули гликозиди эризимин истеҳсол карда шудааст, ки барои муолиҷаи иллати дил муфид мебошад. Шираи гулзардӣ ба таркиби доруи «Кардиовален» дохил аст. Онро ҳангоми иллатҳои тарбодии дил, кардиосклероз, ихтилоли гардиши хун истифода мебаранд (рӯзе 1-2 бор 15-20 чакраӣ). Нақуи обии гулзардӣ (1-2 қошуқ алафи онро дар 1 истакон оби ҷӯш андохта, рӯзе 4-5 маротиба якқошуқӣ бо қанд меошоманд) барои муолиҷаи нақси дил муфид мебошад. Равғани тухми гулзардӣ хушбӯй буда, онро ба хӯришҳои сабзавотӣ илова мекунанд. Гулзардӣ рустании заҳрнок аст. Бинобар ин, онро зери назорати духтур бояд истифода бурд.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Гулзардӣ / А. Мадаминов // Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.

* Ходжиматов М. Дикорастущие лекарственные растения Таджикистана. Д. 1989;
* Корсун В. Ф. Ситкевич А. Е. Ефимов В. В. Лечение препаратами растительного происхождения. Минск, 1995;
* Губанов И. А. Желтушник сероватый, или раскидистый//Иллюстированный определитель растений Средней России. М. 2003;
* Носаль М. А. Носаль И. М. Лекарственные растения и способы их применения. М. 2005;
* Куреннов И. Энциклопедия лекарственных растений. М. 2012.
**Гулдара** (собиқ Терекан то 13.12.2011) — деҳа дар ҷамоати шаҳраки Адрасмони шаҳри Гулистон.

Ҷуғрофиё
--------

То соли 1941 дар ҳайати ноҳияи Ашт буд. Бо ташкилёбии ҷамоати шаҳраки Адрасмон (26 марти 1941) ба ҳайати он ворид карда шуд. Аз Гулдара то маркази ҷамоати шаҳрак 12 км, то маркази шаҳр 78 км; роҳ асфалтпӯш. Аҳолиаш 1322 нафар (2013). Гулдара мактаби таҳсилоти миёнаи умумӣ, нуқтаҳои савдои хусусӣ, бозор, бунгоҳи тиббӣ, масҷиди панҷвақта дорад. Соҳаҳои асосии хоҷагӣ: чорводорӣ, боғпарварӣ. Заминҳояш аз наҳри Дреш обёрӣ мешаванд.

Шахсони номдор
--------------

Ҷанговари шуҷоъ, дорандаи медали «Барои шуҷоат» (соли 2013 ба пайвандонаш супорида шудааст) Қанаев Қучқор, ки соли 1943 дар вилояти Витебски Ҷумҳурии Белоруссия вафот кардааст, дар ҳамин деҳа таваллуд шудааст.

Сарчашма
--------

* Гулдара // Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.
Як тадвингар ҳангоми кор дар соли 1946.
**Тадвини филм** (англ. Film editing) — яке аз марҳилаҳои охири филмсозӣ аст, ки дар паставлиди филм анҷом мешавад ва тайи он аз интихобу пайванди намоҳои мавҷуд дар филми хом (англ. footage) ва табдили онҳо ба секонс барои расидан ба филми ниҳоӣ баҳра гирифта мешавад.

Мароҳили тадвин
---------------

Дар дунёи филм «тадвин» ҳамон нақши зеҳнро дар воқеъият ба уҳда дорад, бад-ин маънӣ ки ончи пинҳон аст, ошкор мекунаду ончи ошкор аст, аммо ниёзе ба дидани он нест, пинҳон; яъне интихоби беҳтарини тасвир барои дидан. Ин марҳала шомили гузиниши намоҳо ва андозаи онҳо, радиф кардани намоҳо, саҳнаҳову секонсҳо пушти сари ҳам, махлут кардани тамоми садоҳо ва таъйини мизони баландии онҳо ва дар ниҳоят дар ҳам омехтану ҳамгоҳ кардани садои ниҳоӣ бо тасвир аст. Ин корҳо ба василаи истифода аз филмномаи баррасишуда, қоидаҳову усули филмсозӣ ва завқи ҳунариву халлоқияти тавдвингар анҷом мешавад. Агарчи ба ин марҳала монтажу эдит ҳам гуфта мешавад, аммо тадвин ваҷҳи ҳунарии ин марҳала асту монтажу эдит бештар ба маънии истифода аз абзор аст.

Тадвин дар синемо маъмулан бар уҳдаи фардест, ки филмсоз набошад, аммо гоҳ филмсоз ба ҷойи тадвингар кор анҷом медиҳад.

Эзоҳ
----

1. ↑  تدوین فیلم چیست؟ | سینمای آزاد. 23 январи 2021 санҷида шуд.
2. ↑  تدوین چیست ؟. *web.archive.org* (23 апрели 2016). 23 январи 2021 санҷида шуд. Баргирифта аз сарчашмаи аввал 23 апрели 2016.
3. ↑  کار تدوینگر چیست؟ مراحل تدوین کدامست؟(форсӣ). *دنیای کار* (20 июли 2015). 23 январи 2021 санҷида шуд.
4. ↑  : تدوین. *daneshnameh.roshd.ir*. 23 январи 2021 санҷида шуд. Баргирифта аз сарчашмаи аввал 23 апрели 2016.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️  Гузариш ба унсури Викидода  Фарҳангҳо ва донишномаҳо | 
* Большая каталанская
* Britannica (онлайн)
* Universalis

 |
| Дар феҳристҳои китобшинохтӣ | 
* BNF: 119368302
* J9U: 987007548430405171
* LCCN: sh85088098
* NKC: ph135338

 |

| ⚙️ Филмсозӣ |
| --- |
| Рушд | 
* Финансирование производства
* Будҷаи филм
* Питчинг

 |  |
| Пештавлид | 
* Предварительный сценарий
* Скриптмент
* Филмнома
* Анализ сценария
* Разбивка сценария
* Раскадровка
* Производственный лист
* Производственная таблица
* Кадровое обеспечение
* Производственный график
* Коротколинейный график
* График съемок

 |
| Тавлид | 
* Филмбардорӣ
* Дастандаркорон
* Режиссёрский сценарий
* Суточный план
* Производственный отчет

 |
| Паставлид | 
* Тадвин
* Перезапись
* Синхронизация звука
* Саундтрек
* Мусиқии филм
* Ҷилваҳои вижа
* (Ҷилваҳои савтӣ
* Тасвири роёнаӣ)

 |
| Пахши филм | 
* Пахши филм
* Релиз
	+ Широкий прокат
	+ Ограниченный прокат
	+ Задержка релиза
* Сонсур

 |
| Дигар | 
* Филм
* Съёмочная группа
* Студияи филм
* Сценарное мастерство

 |
**Мустафо Шарқӣ** (*Мустафо Назаров*; 11 октябри 1920, деҳаи Қаратоғ, ноҳияи Ҳисор — 5 октябри 1985) — нависанда, узви Иттифоқи нависандагони Тоҷикистон (1961).

Зиндагинома
-----------

Мустафо Назаров 11 октябри соли 1920 дар деҳаи Қаратоғи ноҳияи Ҳисор ба ҷаҳон омадааст. Дар Омӯзишгоҳи саноат таҳсил кардааст. Котиби масъули рӯзномаи «Норак» будааст.
Соли 1940 ба хидмати ҳарбӣ даъват шудааст. Иштирокчии Ҷанги Бузурги Ватанӣ — артиллерист будааст. Соли 1946 ба ватан баргашта, дар нашрияҳои бачагон кор кардааст.
Муаллифи маҷмӯаҳои ҳикоя барои бачагон — «Ҷӯраҳо» (1958), «Мададгорони бобо»(1960), «Мададгорони бобо»(1960), «Кабӯтарони сулҳ» (1964) ва ғ. мебошад.
Китоби ҳикояву очеркҳояш «Меҳри модар» соли 1965 аз чоп баромадааст. Баъдан маҷмӯаи «Ҳикояҳо» (1975), «Ёру ҷӯраҳо» (1978) ва қиссаи «Таркиши охирин» (1978)-аш ба табъ расидаанд.

Мукофоту медалҳоо
-----------------

Бо чанд ордену медали ҷангӣ сарфароз гардидааст.

Марг ==
Аз соли 1961 узви Иттифоқи нависандагони Тоҷикистон аст.

5 октябри соли 1985 аз олам даргузашт.

Осор
----

* «Ҷӯраҳо» (1958)
* «Мададгорони бобо»(1960)
* «Мададгорони бобо»(1960)
* «Кабӯтарони сулҳ» (1964)
* «Меҳри модар» (1965)
* «Ҳикояҳо» (1975)
* «Ёру ҷӯраҳо» (1978)
* «Таркиши охирин» (1978)

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* Адибони Тоҷикистон (маълумотномаи мухтасари шарҳиҳолӣ)./Таҳия ва танзими Асрори Сомонӣ ва Маҷид Салим. — Душанбе: «Адиб», 2014. — С. 295 ISBN 978-99947-2-379-9
**Мутарҷим**, **компилятор**, **компойлер** (англ. compiler) — барнома ё маҷмӯае аз барномаҳои компютерӣ аст, ки матни аз забони барноманависии сатҳ боло (забони мабдаъ)-ро ба забоне сатҳи поин (забон мақсад), мисл асембли ё забони сатҳи мошин, табдил мекунад. Хуруҷи ин барнома мумкин аст барои пардозиш шудан тавассути барномаи дигаре мисли пайванддиҳанда муносиб бошад ё файли матнӣ бошад, ки инсон низ битавонад онро бихонад. Ба ин иллат фурудбар номгузорӣ шудааст, ки код бо забони сатҳ болоро ба коди забони сатҳ поин табдил мекунад бидуни ин, ки дар рафтори код тағйире ҳосил шавад. Ба амали compile кардан фурудиш гуфта мешавад. 

Муҳиммтарин иллати истифода аз тарҷумаи коди мабдаӣ, эҷоди барномаи иҷроӣ мебошад. Баракси барномае, ки забони барноманависии сатҳи поинро ба болотарро табдил мекунад мутарҷимворун гӯем. 

Тарҷумаи комили коди манбаъ барномае аз як забони сатҳи боло ба коди шайъ, пеш аз иҷрои барномаро ҳамгардонӣ ё компойл мегӯянд. 

Ба баёни сода, компойлер барномаест, ки як барномаи навишташуда дар як забони хосс сохтёфтаро хонда ва онро ба як барномаи мақсад (target language) табдил менамояд. Дар яке аз муҳиммтарин прусаҳои ин табдил, компойлер вуҷуди хаторо дар барнома мабдаӣ эълом менамояд.

Эзоҳ
----
**Нигмонов Мухбил** (тав. 19.03.1948, ноҳияи Панҷакент), биологи тоҷик, доктори илмҳои биологӣ (1997).

Зиндагинома
-----------

Солҳои 1965–1970 дар шуъбаи биология ва химияи факултети география-табиатшиносии Донишкадаи давлатии омӯзгории ш. Душанбе ба номи Т.Г. Шевченко таҳсил намуда, онро бо дипломи аъло хатм кардааст. Солҳои 1970–1971 муаллими фанни биология ва химияи мактаби миёнаи ноҳияи Колхозобод, 1971– 1980 ассистент ва муаллими калони кафедраи ботаникаи Донишкадаи давлатии омӯзгории ш. Душанбе ба номи Т.Г. Шевченко буд. Айни ҳол ҳамчун корманди калони Институти илмӣ-тадқиқотии физиологияи рустаниҳо ва генетикаи АИ ҶТ фаъолият дорад. Инчунин ҳамчун муаллими ҳамкор дар кафедраи ботаникаи Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи С. Айнӣ кор мекунад.

Фаъолияти илмӣ
--------------

Муаллифи зиёда аз 150 мақолаҳои илмӣ, 3 барномаи таълимӣ ва китобҳои дарсӣ, аз ҷумла «Ботаника барои синфҳои 5-6» (2001), «Ботаника барои синфи 5» (2005), «Ботаника барои синфи 6» (2005) мебошад. Дар масъалаҳои хусусияти физиологӣ ва биохимиявии генотипҳои гуногуни лубиёиҳо ва ғалладонагиҳо, принсипҳои физиологӣ ва биохимиявии баҳодиҳӣ ба миқдор ва сифати сафедаҳо дар рустаниҳои ғалладонагӣ ва ғалладонаю лубиёӣ тадқиқоти илмӣ бурдааст.

Пайвандҳо
---------

* Энсиклопедияи Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи С. Айнӣ
*
**Эркин Кароматуллоев** — (20 ноябри, 1939, шаҳри Душанбе), омӯзгор. Номзади илми техника (1967), профессор (1977), Корманди шоистаи Ҷумҳурии Тоҷикистон (2003), «Аълочии маорифи Тоҷикистон" (2002). Профессори Донишгоҳи аграрии Тоҷикистон.

Ҳолнома
-------

Эркин Кароматуллоев дастпарвари мактаби №7 ш.Душанбе. Факултети механиконии хоҷагии қишлоқи Институти хоҷагии қишлоқи Тоҷикистон (ҳоло-Донишгоҳи аграрии Тоҷикистон)-ро хатм кардааст (1961). Ассисистети кафедраи ИПМТ ИХҚТ (1961-62), аспиранти Акададемия хоҷагии қишлоқи Волгоград (РСФСР, 1964), ассисстенти ИХҚТ, муаллими кафедра,ҷонишини декани факуклтети ғоибона (1969-1971), мудири кафедраи "Тракторхо ва автомобилҳо" (1971-1975), мудири кафедраи ИМПТ (1975-81), декани факултети донишҷӯёни кишварҳои хориҷӣ (1981-1986), декани факултети Механикаи кишоварзи (1986-1992), ноиби ректор оид ба корҳои фарҳангу ва тарбия (1992-1997; 2000-2003), ноиби ректор оид ба магистратура (1997-2000). Аз соли 2003 – профессори кафедраи ИПМТ Донишгоҳи аграрии Тоҷикистон.

Осори илмӣ
----------

Муаллифи беш аз 100 асари илмӣ ва методӣ, 5 ихтироънома ва 5 китоби дарсӣ, аз ҷумла "Истифодабарии ПМТ", "Тракторҳо ва автомобилҳо", "Коркарди байни қаторҳои пахта бо суръати баланд" ва ғ. Дар конференсияҳои илмии байналмилалии Москва, Санкт-Петербург, Тошканду Харков, Киров, Ашқобод, Машҳад маърӯзаҳои илмӣ кардааст.

Ҷоизаҳо
-------

Бо медали «Барои шуҷоати меҳнатӣ», «Барои меҳнати шоён. Ба муносибати 100-солагии рӯзи таваллуди В.И.Ленин» ва якчанд Ифтихорномаи Фахрии Вазорати хоҷагии қишлоқи СССР, Вазорати маорифи ҶТ мукофотонида шудааст.

Сарчашма
--------

Аслҳо ва наслҳо. - Душанбе, 2013, с. 65
**«Рӯбоҳбозӣ»** – рақси халқии тоҷикон мебошад.

Номи унсур ва истилоҳоти дигар
------------------------------

*Руптсак-базай*

Тавсифи мухтасар
----------------

Мазмуни пантомимаи «Рӯбоҳбозӣ» гуногун мебошад ва таҳти навозиши оҳанги «Рапо», 6/8 иҷро мегардид. Иҷрокунанда ҳислатҳои хоси рӯбоҳро ифода мекунад. Ба зонуҳо ва бо дастҳо истода, каллаашро ба ин сӯ он сӯ мегардонад, гӯш мекунад, нигоҳ мекунад ва ба пеши сайдаш –
ягон ҷисми беҷон медавад, онро дошта, гирифта мегурезад.

Маҳалли густариш
----------------

Бадахшон

Вазъи имрӯзаи унсур
-------------------

Дар ҳолати аз байнравӣ қарор дорад.

Нигаред
-------

* «Ришин»
* Резабозӣ
* Соқинома

Манобеъ
-------

1. ↑  Феҳристи миллии намунаҳои мероси фарҳанги ғайримоддӣ./ Пажӯҳишгоҳи илмӣ-тадқиқотии фарҳанг ва иттилооти Вазорати фарҳанги ҶТ. Сармуҳаррир Раҳимов Д. Мураттибон: Раҳимов Д. Қличева Н. Муҳаммадиев Ҳ. Муродов М. Обидпур Х. Қодиров Ф. Аминов А. Холмуродов З. – Душанбе:«Аржанг»,2016. – 354с. 21
2. ↑  Феҳристи миллии намунаҳои мероси фарҳанги ғайримоддӣ.(тоҷ.). *www.pitfi.tj*. 1 ноябри 2019 санҷида шуд.
**Акушерии ветеринарӣ** — як соҳаи ветеринария, ки раванди физиологии организми ҳайвонот ва ихтилоли онро ҳангоми муносибати ҷинсӣ, ҳомилагӣ, зоидан, дар давраи баъди зоидан, ҳамчунин касалиҳои ҷавонаҳоро меомӯзад. Акушерии ветеринарӣ роҳҳои бордоркунии сунъии ҳайвонотро дарёфт намуда, тарзи ёриро ҳангоми зоимон ва масъалаҳои ташкили таҷдиди чорво тадқиқ мекунад. Омӯзиши назария ва амалияи бордоркунии сунъии чорво имкон медиҳад, ки наринаҳои наслафзо барои беҳтар сохтани сифати зот ва маҳсулнокии ҳайвонот дуруст истифода гарданд. Усулҳои нисбатан одии зоёндани чорво ҳанӯз ба одамони замонҳои қадим маълум буд. Дар ҷамъияти ибтидоӣ ба ҳайвонот асосан чорводорон ёрии акушерӣ мерасонданд. Дар давраи ғуломдорӣ ин кор шуғли азоимхонон буд. Дар замони феодализм бо пайдо шудани артиши савора зарурати тарбияи мутахассисони байторӣ пеш омад. Вале фаъолияти онҳо фақат бо ёрӣ расондан ҳангоми зоидани аспон маҳдуд мешуд. Баробари инкишофи ҷамъияти капиталистӣ акушерии ветеринарӣ ба илми мустақил табдил ёфт. Акушерии ветеринарӣ дар алоқамандӣ бо анатомияи чорво, гистология, эмбриология, биохимия, микробиология, физиология, ҷарроҳия ва ғайра инкишоф меёбад. Олимон таснифоти бенаслии ҳайвонот, бачапартоӣ, усулҳои гуногуни ташхиси бордорӣ, тарзи муолиҷаи касалиҳои роҳи зоиш ва аъзои ҷинсиро пешниҳод намуданд. Акушерии ветеринарӣ ба масъалаҳои пешгирии касалиҳои акушерӣ-гинекологии чорво диққати калон медиҳад.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* Акушерии ветеринарӣ // А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2021, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.
|  |
| --- |
| ← **ноябр** → |
| Дш | Сш | Чш | Пш | Ҷм | Шн | Яш |
|   | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 |
| 7 | 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13 |
| 14 | 15 | 16 | 17 | 18 | 19 | 20 |
| 21 | 22 | 23 | 24 | 25 | 26 | 27 |
| 28 | 29 | 30 |   |   |   |   |
| с. 2022 |

**19 ноябр** — 323-умин рӯзи сол (324-умин дар солҳои кабиса) дар тақвими григорӣ.
То поёни сол 42 рӯз боқӣ мемонад.

Ҷашнҳо
------

*Бознигаред: Гурӯҳ:Ҷашнҳои 19 ноябр*

### Миллӣ

### Динӣ

Рӯйдодҳо
--------

*Бознигаред: Гурӯҳ:Рӯйдодҳои 19 ноябр*

* 1992 - дар иҷлосияи XVI Шӯрои Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон Эмомалӣ Раҳмон ба вазифаи Раиси Шӯрои Олии Тоҷикистон интихоб гардидааст.

Зодрӯзҳо
--------

*Бознигаред: Гурӯҳ:Зодагони 19 ноябр*

* 1711 - Михаил Василевич Ломоносов, яке аз олимони машҳури рус.
* 1942 - Фирӯз Баҳор, оҳангсози тоҷик, ки ба Олмон муҳоҷират намудааст.
* 1962 - Ҷодӣ Фостер (Jodie Foster) ҳунарпешаи аҳли ИМА.

Даргузаштҳо
-----------

*Бознигаред: Гурӯҳ:Даргузаштагони 19 ноябр*

Тақвими мардумӣ
---------------

**Ақраб** (23 Октябр - 22 Ноябр) — яке аз бурҷҳои дувоздаҳгона аст ва баробар бо моҳи Обон дар тақвими Эронӣ аст.

АқрабАқраб

Ҳамчунин нигаред
----------------

|  |
| --- |
| **Дарахти гурӯҳҳо** *(боб):*
  19 ноябр |

Пайвандҳо
---------

* Бойгонӣ шудааст 21 ноябри 2018  сол.
* 
* Наука, 19.11
* cyclowiki 19.11
* bbc.on this day 19.11

Эзоҳ
----
**Манзурхон Додохонов** (тав. 04. 01. 1949, деҳаи Чоркӯҳи ноҳияи Исфара), муаррихи тоҷик, номзади илмҳои таърих (1998). «Корманди шоистаи Тоҷикистон» (1999)

Зиндагинома
-----------

Солҳои 1974– 1979 донишҷӯи Донишгоҳи давлатии шаҳри Горкии Россия, 1979–1984 ассистент, муаллими калони кафедраи таърихи ИҶШС-и Донишкадаи давлатии омӯзгории шаҳри Душанбе ба номи Т. Г. Шевченко, 1984–1991 муовини сардори идораи манзилии комиҷроияи ноҳияи Сино шаҳри Душанбе, 1990–1996 муовини директори нашриёти «Шарқи озод»-и Дастгоҳи иҷроияи Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон, 1996–2010 директори нашриёти номбурда буд. Муаллифи зиёда аз 25 асар ва 80 мақолаҳои илмӣ, илмию оммавӣ мебошад. Оид ба таърих ва таърихнигории асри XIX ва ибтидои асри XX-и аморати Бухоро корҳои илмӣ бурдааст. Бо унвони фахрии «Корманди шоистаи Тоҷикистон» (1999) ва нишони сарисинагии «Аълочии матбуоти Тоҷикистон» (2001) сарфароз карда шудааст.

Осор
----

* Нахустдонишгоҳи олии Тоҷикистон (бо ҳаммуаллифӣ), Д. 2009.

Пайвандҳо
---------

* Энсиклопедияи Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи С. Айнӣ
*
Масҷид дар Манавгат
**Манавгат** ( тур. Manavgat Манавгат ) - шаҳр ва ноҳияи Туркия аст, ки 76 км аз маркази вилояти Анталиё ҷойгир аст.

Манавгат сеюмин шаҳри бузургтарини минтақа пас аз Анталиё ва Алания мебошад.

Ҷойгиршавӣ
----------

Манавгат дар ду тарафи дарёи Манавгат дар водӣ бо ҳамон ном ҷойгир аст. Дарёи Манавгат ин заминҳои ҳосилхезро бо обаш ғизо медиҳад. Шаршара ва резишгоҳи он муҳимтарин сарватҳои табиии ин макон мебошанд.

Таърих
------

Дар шаҳр дар давраи Салҷуқиён таъсис дода шудааст, дар соли 1329 ва Мелас (Қарасу) номгузорӣ шуд. Дар соли 1472, шаҳр ба империяи Усмонӣ дохил шуд. Дар асри XX он ба сарҳади ноҳияи Қуниё ҳамчун ҳавзаи шаҳри Алания дохил карда шуд.

Ҷозибаҳои гардишгарӣ
--------------------

Ҷозибаҳои гардишгарӣ дар ин макон, шаҳри бостонии антиқӣ Сиде, шаршараи Манавгат, Боғи миллии «Köprülü канӣон», кӯли Титреенгёл, обанбори Oymapinar ва харобаҳои шаҳри Селевкия мебошанд.

Пайвандҳо
---------

* www.side-manavgat.com/ tr, en, nl, de, fr
* Сомонаи расмии ноҳия
* Сомонаи расмии шаҳр
* Фотографии Зеленого Каньона (Green Canyon), Оймапинар в р-не Манавгат(пайванди дастнорас — *таърих*).(пайванди дастнорас)


Манзараи кӯли Титреенгёл
Манзараи кӯли Титреенгёл
**Саодат Кенҷаева** (20 майи 1937, Сталинобод — 29 июли 2017, Душанбе) — омӯзгор. «Аълочии маорифи Тоҷикистон».

Зиндагинома
-----------

Саодат Кенҷаева 20 майи 1937 дар шаҳри Сталинобод ба дунё омадааст.
Пас аз хатми мак. миёнаи № 7 шаҳри Сталинобод дар факултаи химияву биологияи Донишкадаи давлатии омӯзгории шаҳри Душанбе ба номи Т. Г. Шевченко таҳсил кардааст (1956-61). Муҳаррири хурди Нашр. Давл. Тоҷикистон (ҳоло — «Ирфон», 1961-62), муаллими мактаби миёнаи № 7, шаҳри Душанбе (1963-66), дир. мак. ҳаштсолаи № 11 д. Галахонаи ҷамоати Лоҳури н. Ленин (ҳоло — Рӯдакӣ, 1967-68), директори мактаби ҳаштсолаи № 44 (1969-70), директори мактаби миёнаи № 61 (1971-76), директори мактаби миёнаи № 200 (1977-79), омӯзгори фанни химияву биол. мактаби ҳаштсолаи д. Харангони н. Ленин (1979-84). 6 маротиба депутати Совети меҳнаткашони н. Ленин интихоб шудааст. Дар замони директори мак. миёнаи № 200-уми н. Ленин буданаш ин мактаб бо ҷаҳду ҷадалаш ба мактаби намунавӣ табдил ёфта буд. Дар мактаб таълим ба се заб. — тоҷ. ӯзб. ва русӣ ба роҳ монда шуд. Дар бобати ба мактаб ҷалб намудани духтарони маҳаллӣ ба ҳар ҳавлии д.-ҳои атроф на як бору ду бор сар халондааст. Намояндагони маорифӣ марказ (Москва)-ро барои тафтиш ағлаб ба ин мактаб меоварданд. Мактаби намунавӣ гашта саъю кӯшиш ва талошҳои директори мактаб бо медалҳои «Барои меҳнати шоён. Ба муносибати 100-солагии рӯзи таваллуди В. И. Ленин», «Ветерани меҳнат» ва чандин Грам. Фахрии соҳавӣ қадр карда шудааст.

Эзоҳ
----

Пайвандҳо
---------

* Энсиклопедияи Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи С. Айнӣ
**Санадҳои Маҷлиси маҳаллии вакилони халқ ва раиси он** - дар асоси талаботи қонунгузорӣ Маҷлисҳои маҳаллии вакилони халқ ва раисони онҳо қарор қабул мекунанд ва инчунин амрҳо медиҳанд. Санадҳои Маҷлиси вакилон аз лаҳзаи ба имзо расидан, агар дар худи санад тартиби дигар муқаррар карда нашуда бошад, эътибор пайдо карда, ба маълумоти корхонаҳо, ташкилотҳо, муассисаҳо, шахсони мансабдор ва шаҳрвандон расонида мешавад. Санадҳои Маҷлиси маҳаллии вакилони халқ ва раиси он, ки дар доираи салоҳияташон қабул шуда, барои иҷро аз тарафи корхонаҳо, муассисаҳо, ташкилотҳои воқеӣ дар ҳудуди ҳокимиятдории худ, сарфи назар аз мансубияти идоравиашон, аз тарафи шахсони мансабдор ва шаҳрвандон ҳатмӣ мебошанд. Дар сурати бо Конститутсия ва қонунҳои Ҷумҳурии Тоҷикистон мувофиқ набуданашон онҳо аз тарафи мақомоти болоӣ ё суд бекор карда мешаванд (моддаи 10 Қонуни конститутсионии ҶТ «Дар бораи ҳокимияти давлатӣ дар маҳалҳо»).

Нигаред низ
-----------

Санадҳо

Эзоҳ
----

1. ↑  Фарҳанги истилоҳоти ҳуқуқ / Зери таҳрири Маҳмудов М.А. - Душанбе: ЭР-граф, 2009. - с. 411
**Сангкура** (форсӣ: سنگ‌کره‎), **сангсипеҳр**, **литосфера** (аз юн. λίθος «санг» + σφαίρα «кура») — қабати сахти Замин. Он аз қишри замин ва мантияи болоии замин то астеносфера иборат аст, ки дар он ҷо суръати мавҷҳои сейсмикӣ кам мешавад, ки ин аз тағйирёбии пластикии сангҳо шаҳодат медиҳад. Дар сохти литосфера минтақаҳои харакаткунанда (камарбанди чиндор) ва платформаҳои нисбатан устувор фарқ мекунанд.

Эзоҳ
----

1. ↑  *Вожаҳои мусавваби Фарҳангистони забону адаби форсӣ.* Сангкура чист? Маънии сангкура(тоҷ.). *vazhaju.tj*.  Вожаҷӯ. 4 феврали 2022 санҷида шуд.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️  Гузариш ба унсури Викидода  Фарҳангҳо ва донишномаҳо | 
* Большая норвежская
* Большая российская (старая версия)
* Кругосвет
* Britannica (онлайн)
* Universalis
* Современной Украины

 |
| Дар феҳристҳои китобшинохтӣ | 
* BNF: 11933654s
* GND: 4139001-5
* J9U: 987007593066205171
* LCCN: sh2011000728
* NKC: ph115160

 |
**Бандари Газ** ( форсӣ: بندرگز ё بَندِر گَز‎, инчунин ба забони румӣ ҳамчун **Bandar-i-Gaz**, **Bandar-i-Jaz** ва **Bander Gaz**) — шаҳр ва пойтахти шаҳристони Бандари Газ, дар устони Гулистон, Эрон аст. Дар барӯйхатгирии соли 2006 аҳолии он 17,923 нафар, дар 4679 оила буд.

Бандари Газ дар канори ҷанубу шарқи халиҷи Гургон ҷойгир аст , дар фосилаи 20 км ҷануби Бандари Туркаман ва 48 км аз Гургон. Пеш аз таъсиси Бандари Туркаман, ин бандар муҳимтарин бандари тиҷоратӣ дар ғарби Мозандарон, Симнон ва Хуросон буд. Бандари Газ бинобар ҷойгиршавии он дар шоҳроҳи тиҷоратии шимолу ғарби Эрон, як маркази саноатӣ гардид. Дар ин шаҳр корхонаҳои истихроҷи нафт, биринҷ ва тоза кардани пахта ташкил карда шуданд. Минтақаҳои наздисоҳилии шаҳр дорои ботлоқзорҳо, боғҳо ва ҳайвоноти ваҳшӣ мебошанд.

Инчунин нигаред
---------------

* Газ

Эзоҳ
----

  



| Шаҳрҳои устони Гулистон |
| --- |
| Озодшаҳр | Оққало | Бандари Газ | Бандари Туркаман | Рамиён | Алиобод | Курдкӯй | Кулола | Гургон | Гунбади Ковӯс | Менӯдашт |
**Наталя Игоревна Селезнева** (дар хурдӣ *Полинковская* ; 19 июни 1945, Маскав, ИҶШС) — ҳунарпешаи шӯравӣ ва рус; Ҳунарпешаи мардумии Федератсияи Русия (1996), Корманди шоистаи фарҳанги Лаҳистон (1976).

Зиндагинома
-----------

Вай 19 июни соли 1945 дар Маскав ба дунё омадааст. Падари ӯ Игор Николаевич Селезнев, хабарнигори суратгир, мудири шуъбаи «Ҳунари аксбардорӣ» дар маҷаллаи «Советский фото» буд ; модар, Нелли Семёновна Полинковская, аслан аз Одесса (дар Харков ба воя расидааст) — ҳамчун рассом барои ранг кардани матоъҳо кор мекард. Волидон дар соли 1943 дар Маскав шинос шуданд.

Дар синни 6-солагӣ дар спектакли театри Артиши Шӯравӣ нақши асосиро бозид. Дар синамо — аз соли 1953 (нақши аввал — Сашенка дар фильми «Алёша Птицын характерро тавсеъа медихад», дар титрож — Наташа Полинковская).

Муваффақият соли 1965 бо намоиши филми Леонид Гайдай «Амалиёти "Ы" ва саргузаштҳои дигари Шурик» ба даст омад, ки дар он Селезнева нақши донишҷӯи Донишкадаи политехникии Лидаро дар новеллаи «Наваждение» бозид.

Соли 1966 мактаби театрии Борис Шукинро (курси Борис Захава) хатм карда, ҳунарпешаиТеатри сатира шуд.

Баъдан вай ду маротиба дар кумедиҳои Гайдай нақш бозидааст — дар филмҳои «Иван Васильевич касбашро иваз мекунад» ва «Ин мумкин нест!». Тамошобинон нақшҳои Наталя Селезневаро дар филмҳои «Ман туро дӯст медоштам…», «Саргузашти ҷомадони зард», «Мавзӯъ» ва ғайра ба ёд доранд.

Эзоҳ
----

1. ↑  Internet Movie Database (ингл.) — 1990.
2. ↑  Елена Викулина. «Александр Слюсарев (9 октября 1944 — 23 апреля 2010): Рассуждения о фотографии и не только»
3. ↑  Интервью с Натальей Селезнёвой
4. ↑  Наталья Селезнёва о работе с Леонидом Гайдаем и о съёмках в «Кабачке 13 стульев» (интервью)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️  Гузариш ба унсури Викидода  Вебгоҳҳои мавзӯъӣ | 
* Бонки Иттилоотии Интернетии Филмҳо
* Кинопоиск

 |
| 

| Дар феҳристҳои китобшинохтӣ |
| --- |
| 
* GND: 1051754542
* ISNI: 0000 0001 1891 2962
* LCCN: no2011060825
* NUKAT: n2019006593
* VIAF: 169985409
* WorldCat VIAF: 169985409

 |

 |
|  |
| --- |
| **Хоккураҳо** |
|  |
| Внутренние: |
| • Кора |
| - Континентальная |
| - Океаническая |
| • Мантия |
| - Астеносфера |
| - Верхняя |
| - Нижняя |
| • Ядро |
| - Внешнее |
| - Внутреннее |
| Внешние: |
| • Литосфера |
| - Осадочная |
| • Гидросфера |
| • Атмосфера |
| - Стратосфера |
| - Мезосфера |
| - Термосфера |
| • Ионосфера |
| • Магнитосфера |
| = Экзосфера |
| Комплексные: |
| • Географическая |
| • Биосфера |
| - Биогеосфера |
| - Экосфера |
| - Педосфера |
| • Криосфера |
| - Гляциосфера |
| = Барисфера |
| = Тектоносфера |
| Антропогенные: |
| Ноосфера |
| Антропосфера |
| Техносфера |
| Какосфера |
| *Сохтори Замин* |

**Хоккура** (форсӣ: خاک‌کره‎), **геоосфера** (аз юн. γῆ — Замин σφαῖρα — кура) — қабатҳои курашакле, ки сайёраи Замин дар иҳотаи онҳо ҷой гирифтааст.

Аз канор ба маркази сайёра қабатҳои консентрикии мутаносиб ба атмосфераи Замин, ҳидросфера, қишри Замин, мантияи Замин, ҳастаи Замин ҷудо шуда, аз боло ба поин, бо хатти бурриши амудӣ аз якдигар бо хусусиятҳои ба худ хосси физикӣ, кимиёӣ ва биологиашон фарқ мекунанд. Ҳастаи Замин дар маркази қабатҳои зикршуда ҷойгир аст, ки дар навбати худ ба ҳастаи берунӣ, гузаранда ва ҳастаи дохилӣ тақсим шудааст. Хоккура қабатҳои махсуси дигаре дорад, ки биосфера ва қабатҳои ҷуғрофиёӣ ном гирифтаанд, онҳо макони зисти организмҳои зинда буда, қисми поинии атмосфера ва қисми болоии қишри Заминро то умқи 2-3 км дар бар мегирад. Нигар муфассал Замин.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* Геоосфера // Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.
**Валентина Василевна Виборнова** (русӣ: Валентина Васильевна Выборнова; зод. 27 январи 1927, вилояти Рязан) — файласуф, доктори илмҳои фалсафа (1982), профессор (1986).

Зиндагинома
-----------

Хатмкардаи Донишгоҳи давлатии педагогии Маскав (1951). Муаллими таърихи Техникуми осиёимиёнагии шаҳри Чкаловски вилояти Ленинобод (1951—1958), ходими хурди илмӣ (1958—1959), аспирант (1959—1962), ходими калони илмӣ (1962—1967), мудири сектори таҳқиқоти сотсиологии Шуъбаи фалсафаи АИ ҶШС Тоҷикистон (1967—1987), сарходими илмии шуъбаи сотсиологияи Институти фалсафа ва ҳуқуқи АИ Ҷумҳурии Тоҷикистон (1987—1993) буд. Аз соли 1993 дар шаҳри Маскав зиндагӣ ва фаъолият мекунад.

Доир ба масъалаҳои назарияи илмӣ, материализми таърихӣ ва сотсиология таҳқиқот анҷом додааст. Мавзӯи асосии таҳқиқоти В. таҳлили ҷиҳатҳои назарӣ ва амалии меҳнат дар ҷамъияти сотсиалистӣ буд. Муаллифи зиёда аз 70 асари илмӣ.

Осор
----

* Коллективизм ва ёрии рафиқона байни ҳамдигар: як кас барои ҳама, ҳама барои як кас. Д. 1965;
* Шаклҳои нави иштироки омма дар идоракунии истеҳсолот. Д. 1967 (ҳаммуаллиф);
* Меҳнат — омили ҳаёт. Д. 1975; Услуби роҳбар. Д. 1977;
* Масъалаҳои назарии инкишофи меҳнати сотсиалистӣ. Д. 1981.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Виборнова Валентина Василевна / Ш. Шоисматуллоев // Боз — Вичкут. — Д. : СИЭМТ, 2014. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 3). — ISBN 978-99947-33-46-0.
**Шакар Болтаева** (16 июни 1940, деҳаи Хушодӣ, ноҳияи Шаҳритӯс — 5 майи 2001, ҳамон ҷо) — пахтакор, Қаҳрамони Меҳнати Сотсиалистӣ (1971).

Зиндагинома
-----------

Солҳои 1956-60 колхозчӣ, 1961-62 ҷонишини раиси колхоз, 1963—1965 мудири боғча, 1965—1990 сардори бригадаи пахтакории колхози «Ленинград»-и ноҳияи Шаҳритӯс буд.

Ҷоизаҳо
-------

Бо 2 ордени Ленин, медалҳо ва Грамотаи Фахрии Президиуми Шӯрои Олии ҶШС Тоҷикистон сарфароз гардидааст.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Болтаева Шакар // Боз — Вичкут. — Д. : СИЭМТ, 2014. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 3). — ISBN 978-99947-33-46-0.
**Актуализм** (лотинӣ actualis – ҳозира, воқеӣ) — дар геология, усули омӯзиши табиию илмии таърихи инкишофи Замин.

Нуқтаи назар
------------

Нуқтаи назари актуализм чунин аст: «Ҳозира – калиди фаҳмиши гузашта». Актуализм ба он ақида асос ёфтааст, ки равандҳои геологии ҳозиразамон, шароити зоҳиршавӣ ва натиҷаи он ба ҷараёну ҳодисоти давраҳои гузаштаи геологӣ монанд аст. Аз ин рӯ, таҳшинҳои ҳозира, маҳсули оташфишонии вулқонҳои амалкунанда, релйеф ва ғайраро омӯхта, бо роҳи муқоиса бо ҷинсҳои дар гузашта пайдошуда (таҳнишастҳои органикӣ, ҷинсҳои вулқонӣ, релйеф ва ғайра) равандҳои геологӣ ва шароити табиию географии давраҳои гузаштаи геологиро тахминан муайян менамоянд. Азбаски Замин ҳамеша дар инкишоф аст, равандҳои геологии ҳозираю гузаштаро айнан монанд кардан мумкин нест, баъзе равандҳо танҳо барои давраҳои муайяни геологӣ хосанд (масалан, пайдоиши кварсидҳои оҳандори токембрий, пайдоиши бӯри давраи Табошир ва ғайра). Равандҳои геологии замони ҳозираро бо равандҳои гузашта айнан муқоиса кардан ба тафаккури метафизикӣ хос аст.

Таърих
------

Аввалин тасаввурот роҷеъ ба актуализм дар ибтидои ташаккули дониши инсон дар асотири қадим, ривоятҳои Таврот, асарҳои файласуфони натуралисти Дунёи Қадим пайдо шуда буд. Актуализм минбаъд барои баён кардани ҳодисаҳои геологӣ, аввал ба таври ҷузъӣ (дар Осиёи Марказӣ – Ибни Сино, Берунӣ – асрҳои 10 – 11, дар Италия Леонардо да Винчи – асрҳои 15 – 16 ва дигарон) ва дертар дар миёнаҳои садаи XVIII (дар Россия – М. В. Ломоносов, дар Британияи Кабир – Ҷ. Геттон ва дигарон) васеътар татбиқ ёфт. Дар садаи XIX олими англис Ҷ. Лейел актуализмро чун усули омӯзиши таърихи геологии Замин тавсия намуд, вале бино ба ақидаи ӯ равандҳои геологӣ бо мурури замон гӯё айнан такрор мешаванд (яъне дар ҳама вақту замон қонунҳои якхелаи табиат амал мекунанд). Чунин ақидаи нодуруст ҳоло ҳам дар байни баъзе олимони ҷаҳон вуҷуд дорад.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* Актуализм // А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2021, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.
**Акҳяна** (санскр. – ҳикоя) — жанрҳои ривоятии адабиёти қадими халқҳои Ҳиндустон. Дар Ведаҳо акҳяна – порчаҳои эпикӣ ва муколамаҳои драмавие вомехӯранд, ки сужети онҳо дар адабиёти классикии санскрит, аз ҷумла дар драмаҳои Калидаса, инкишоф ёфтааст. Акҳянаро ибтидои драматургияи классикӣ ва жанрҳои ривоятии назму насри ҳиндӣ медонанд. Мавҷудияти акҳяна дар Ведаҳо гувоҳӣ медиҳад, ки халқҳои Ҳиндустон аз қадимулайём адабиёти пешрафта доштаанд.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — 608 с. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2021, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.
**Майдон** ё **стадион**(юн. στάδιον) — иншооти варзишист, одатан аз майдони алафӣ ва ҷойҳои тамошобинон иборат аст. Инчунин майдончаҳои иловагӣ ва ҷой барои машқкунӣ ва либосивазкунии дастаҳо дорад. Майдонҳо на фақат барои варзиш (футбол, варзиши сабук), балки барои гузаронидани консерт ва дигар чорабиниҳо истифода мешаванд.
Майдонҳои аввалин дар Юнони Қадим барои гузаронидани бозиҳои Олимпӣ ва дигар мусобиқаҳо варзишӣ пайдо шудаанд. Аз ҳама майдони қадимтарин дар шаҳри Олимпияи Юнон ҷойгир шуда будааст. Сараввал майдон танҳо барои мусобиқоти давидан истифода мешуд; таҷрибаи стандартикунонии андозаи майдон — 180—200 метр (як стадий, ки ба номи иншоот алоқаманд аст) аз ҳамин ҷо сар шудааст.

Аксҳо
-----

* 
* 
* 
* 
* 

 
Анбори Википедиа дар бораи ин мавзӯъ гурӯҳ дорад:
***Майдон***

Пайвандҳо
---------

* StadiumZone.net Бойгонӣ шудааст 24 марти 2019  сол. Майдонҳои байналхалқӣ
**Рӯзи ҷаҳонии омӯзиш** (англ. International Day of Education) — як рӯзи бузургдошти байнулмилалии солона аст, ки дар 24 январ баргузор мешавад ва ба омӯзиш ихтисос дорад. Дар таърихи 3 декабри 2018, Маҷмаъи умумии Созмони Милали Муттаҳид қатъномаеро тасвиб кард, ки дар он рӯз 24 январро ба унвони Рӯзи ҷаҳонии омӯзиш ба манзури таҷлил аз нақши омӯзиш дар эҷоди сулҳи ҷаҳонӣ ва тавсеъаи пойдор эълом кард..

Эзоҳ
----

1. ↑  UN General Assembly proclaims 24 January International Day of Education.  UNESCO (5 Декабри 2018). 5 октябри 2019 санҷида шуд.
2. ↑  First-ever International Day of Education (22 январи 2019). 9 октябри 2019 санҷида шуд. UNESCO
3. ↑  Prvo obilježavanje Međunarodnog dana obrazovanja - 24. januara (bs).  myright.ba. 13 октябри 2019 санҷида шуд.
4. ↑  24 Janari:Dita Ndërkombëtare e Arsimit (sq). *www.rtklive.com*. Prishtina:  Radio Television of Kosovo (24 January 2019). 12 Декабри 2019 санҷида шуд. Баргирифта аз сарчашмаи аввал 14 феврали 2020.
**Рӯзи ҷаҳонии сулҳ** (ба дигар забонҳои расмии СММ: англ. International Day of Peace, ар. اليوم العالمي للسلام, ‎исп. *Día Internacional de la Paz,* фр. Journée internationale de la paix) — 21 сентябр аз соли 2002 таҷлил мегардад. Дар 36-умин иҷлосияи Маҷмаъи Умумии СММ (Қатъномаи № A/RES/36/67 аз 30 ноябри соли 1981) таъсис ёфтааст. Нахуст рӯзи сешанбеи сеюми сентябр — дар рӯзи кушодани сессияи ҳарсолаи Маҷмаъи Умумии СММ таҷлил мешуд. Қарор дар бораи таҷлили Рӯзи байналмилалии сулҳ 21сентябр дар 55-умин иҷлосияи Маҷмаъи Умумии СММ (Қатъномаи махсуси № A/RES/55/282 аз 28 сентябри соли 2001) қабул карда шуд.

Эзоҳ
----

Пайвандҳо
---------

* Саҳифаи расмии рӯз дар сомонаи СММ
* Сомонаи СММ
* Қатъъномаи № A/RES/36/67
* Қатъномаи № A/RES/55/282
* Рӯзи байналмилалии сулҳ ва мақоми расмии он
**Барқарор намудани шаҳрвандӣ** — яке аз асосҳои соҳиб шудан ба шаҳрвандон мебошад. Барқарор намудани шаҳрвандӣ танҳо нисбати ашхосе татбиқ карда мешавад, ки агар пештар шаҳрванди ҳамон давлат буда, аммо бо баъзе сабабҳо (баромадан, аз даст додан, маҳрум гардидан аз шаҳрвандӣ) шаҳрвандиаш қатъ гардида бошад. Барқарор намудани шаҳрвандонро дар илми ҳуқуқи конститусионӣ реинтегратсия меноманд. Ду тарзи барқарор намудани шаҳрвандӣ мавҷуд аст: а) бо ҳоҳиши шахси манфиатдоре, ки барои барқарор намудани шаҳрвандии хеш бо ариза муроҷиат менамояд (яке аз тарзҳои хеле маъмул ва паҳнгашта мебошад) ва б) бо ташаббуси давлат. Одатан тарзи дуюми барқарор намудани шаҳрвандӣ дар натиҷаи демократикунонии қонунгузории шаҳрвандӣ вобаста ба барҳам додани маҳрум гардидан аз шаҳрвандӣ ба вуҷуд меояд, яъне ҳангоми барҳам додани падидаи маҳрум гардидан аз шаҳрвандӣ шахсоне, ки аз шаҳрвандӣ маҳрум гардида буданд, чунин ҳуқуқро пайдо мекунанд. Агар барқарор намудани шаҳрвандӣ бо ташаббуси давлат ба вуҷуд ояд, он гоҳ мақомоти салоҳиятдори давлат қарори дахлдор қабул мекунад. Дар ин ҳолат, албатта, розигии шахс дар бораи барқарор намудани шаҳрвандиаш талаб карда мешавад.

Нигаред низ
-----------

Қонун

Эзоҳ
----

1. ↑  Фарҳанги истилоҳоти ҳуқуқ / Зери таҳрири Маҳмудов М.А. - Душанбе: ЭР-граф, 2009. - с.84
**Алекса́ндр Алекса́ндрович Семёнов** (30 сентябр [12 октябр] 1873, уезди Шатки[d], губернияи Тамбов[d] — 16 ноябр 1958, Тошканд) — шарқшиноси рус ва шӯравӣ, доктори илмҳои таърих, профессор, яке аз асосгузорони Донишгоҳи Тошканд, академики Академияи илмҳои Тоҷикистон (1951). Аз соли 1954 директори Институти таърих, бостоншиносӣ ва мардумшиносии АИ ҶШС Тоҷикистон буд.

Зиндагинома
-----------

Александр Александрович Семёнов дар губернияи Тамбов (вилояти Рязан, Русия) соли 1873 ба дунё омадааст. Баъд аз хатми Институти омӯзгории Тамбов дар Институти забонҳои шарқшиносии Лазареви шаҳри Москва таҳсил кардааст ва соли 1900 бо ихтисои ориенталист, ба охир расонидааст.
Соли 1898 бори аввал ба экспедитсияи илмӣ ҷониби Самарқанд, кӯҳҳои Заравшон, Қаротегин, Дарвоз то водии дарёи Панҷ сафар намуда асари «Этнографические очерки Зарафшанских гор, Каратегина и Дарваза» (1903) иншо намудааст.
Соли 1906 ба Туркистон интиқол шуда дар вазифоҳои гуногун кор кардааст. Дар даврони Ҳокимяти шӯрави ба фаъолияти илмӣ гузаштааст. Ӯ яке аз асосгузорони Донишгоҳи Тошканд буда онҷо дарс мегузашт. Баъди баста шудани Донишгоҳи Тошканд соли 1931 ба Тоҷикистон даъват шудааст. Аз соли 1954 директори Институти таърих, бостоншиносӣ ва мардумшиносии АИ ҶШС Тоҷикистон буд.
Семёнов 16 ноябри соли 1958 дар шаҳри Тошканд даргузашт.

Фаъолияти илмӣ
--------------

А. А. Семёнов яке аз мутахассисони варзидаи сарчашмаҳои дастнависҳои шарқӣ (форсӣ-тоҷикӣ) ва таърихи ислом дар Осиёи Миёна буд. Ӯ дар тарҷумаи дастнависҳои мазҳаби исмоилӣ саҳми хешро гузоштааст. Солҳои 1952—1963 бо иштироки ӯ 7 ҷилд «Маҷмуаҳои дастнависҳои шарқии Академияи илмҳои ҶШС Ӯзекистон» шашр шудаанд. Инчунин асрҳои — «Мукимханская история» Мухаммад Юсуфи Мунши, «Убайдулла наме» Мир Мухаммед Амин-и Бухари, ва «Дневник похода Тимура в Индию» Гийасаддини Али ба забони русӣ нашр шудааст.

Осор
----

* История Шугнана (Тарих-и Шугнан) / пер. А. А. Семенова. — Ташкент, 1916.
* Гийасаддин Али. Дневник похода Тимура в Индию./Перевод с персидского, предисловие и примечания А. А. Семёнова; Художник И. А. Тимофеев; Институт востоковедения АН СССР; Институт истории, археологии и этнографии АН Таджикской ССР. — М:Издательство восточной литературы,1958. — 208с.

Эзоҳ
----

1. 1 2  *Bibliothèque nationale de France* идентификатор BNF (фр.): платформаи додаҳои боз — 2011.
2. ↑  Аз Википедияи русӣ
**Мутадорик** (ар. المتدارک‎ — дарёфтан, дарак додан, пайвастан) — номи яке аз бахрҳои аслии (солими) арӯз.

Ин баҳрро барои он мутадорик меноманд, ки рукнҳои ватад ва сабаби онро баъдтар ёфта, ба аркони дигар ҳамроҳ намуданд. Мутадорикро Абулҳасан Ахфаши Балхӣ (вафот 830/33) ихтироъ намуд. Мутадорик дар байни арӯзиён бо номҳои ракзулхайр (суръатнок) ва савтунноқус (садои зангӯла), ғариб низ дучор мешавад. Рукни аслии мутадорик фоъилун (—V—) аст. Дар натиҷаи каму зиёд гардидани ҳиҷову ҳарфҳо ё дигар шудани мавқеи ҳикоҳои дарозу кӯтоҳ таркиби он тағйир ёфта, панҷ зиҳоф ба вуҷуд меояд (махбун — фоъилун; мақтӯъ—фаълун; Махбуни мақтӯъ—фаъал; маҳфуз—фаъ; музол—фоъ). Аз омезиши рукни аслӣ—фоъилун ва зиҳофҳои он зиёда аз шаш навъи баҳри мутадорик дар шаклҳои мусамман, мусаддас ва дар эҷоди шифоҳии мардум, дар шакли мураббаъ сохта мешавад.

Мисолҳо барои мутадорик
-----------------------

Мутадорики мусаммани солим:

> (— V —/— V — /— V — /— V —)  
> 
> Мо ба ҳам тохтем дар раҳи инкилоб,  
> 
> Мо зафар ёфтем, босмачӣ шуд хароб.
> 
> 

Мутадорики мусаммани махбун:

> (W —/VV —7VV —/VV —)  
> 
> Чу рухат набувад гули боғи Ирам,  
> 
> Чу қадат набувад қади сарви чаман.
> 
> 
> Салмони Соваҷӣ
> 
> 

Мутадорики мусаммани мақтӯъ:

> (/ / /)  
> 
> То кай моро дар ғам дорӣ?  
> 
> То кай орӣ бар ман хорӣ?
> 
> 
> Ҷомӣ
> 
> 

Мутадорики мусаммани махбуни мақтӯъ:

> (— У —/V—/— V—/V—)  
> 
> Сунбули сиях бар суман мазан,  
> 
> Лашкари ҳабаш бар Хутан мазан.
> 
>

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Мутадорик / У. Тоиров // Ирландия — Лениннома. — Д. : СИЭСТ, 1981. — (Энциклопедияи Советии Тоҷик : [дар 8 ҷ.] /  сармуҳаррир А. С. Сайфуллоев ; 1978—1988, ҷ. 3).
Мурғи ишқ
**Мурғи ишқ** (номи роиҷ дар Эрон), ё **тӯтии нағмаҳхони мавҷдор** (номи илмӣ : Melopsittacus undulatus) кучактарин гӯна аз хониводаи тӯтӣсонон мебошаду донахор (тухмхӯр) аз хонивода порокит (дароз дум) бӯдау бӯмӣ Австралияаст. Ин паранда дорои парҳои думии нисбатан баландӣаст ва дар табиат ба рангҳои сабзу зард бо рагаҳои (рахҳои) сиёҳ дар нуқоти мухталифӣ аз бадан дида мешавад. Ин паранда пас аз сагу гурба, маҳбӯбтарин ҳайвони хонагӣ дар дунёст. Мурғи ишқҳо дар асорат ба рангҳои обӣ, сифед, хокистарӣ, сабз, бунафш, зарду таркибӣ аз инҳо низ қобили мушоҳида ҳастанд. Мутолиъоти таборзоӣ (Филўжнтик) нишон медиҳанд ки ин паранда, иртиботи такомулӣ (эволютсионии) бисёр наздикӣ бо шаҳдтутӣтаборону тутӣони анҷирхор доранд. Мурғи ишқҳо бисёр боҳуш ҳастанду тавонои ёдгирифтани корҳои мухталифи ҳамонанди тақлиди садоро доранд.

Эзоҳ
----

1. ↑  Schweizer (2010-03). «The evolutionary diversification of parrots supports a taxon pulse model with multiple trans-oceanic dispersal events and local radiations». *Molecular Phylogenetics and Evolution* **54** (3): 984–994. doi:10.1016/j.ympev.2009.08.021. ISSN 1095-9513. PMID 19699808.
2. ↑  "Parrots, Lories, and Cockatoos". *The New Encyclopedia of Birds* (1st ed.). Oxford: Oxford University Press. 2003. ISBN 978-0-19-852506-6.
3. ↑  Forshaw, Joseph Michael; William T. Cooper (1981) [and 1st edition in 1973]. *Parrots of the World* (2nd ed.). ISBN 0-87666-959-3.
4. ↑  Wright (2008-10). «A multilocus molecular phylogeny of the parrots (Psittaciformes): support for a Gondwanan origin during the cretaceous». *Molecular Biology and Evolution* **25** (10): 2141–2156. doi:10.1093/molbev/msn160. ISSN 1537-1719. PMID 18653733.
5. ↑  de Kloet (2005-09). «The evolution of the spindlin gene in birds: sequence analysis of an intron of the spindlin W and Z gene reveals four major divisions of the Psittaciformes». *Molecular Phylogenetics and Evolution* **36** (3): 706–721. doi:10.1016/j.ympev.2005.03.013. ISSN 1055-7903. PMID 16099384.
**Муруд**, **мурӯд**, **нок**, **анҷирак** (лот. Pyrus tadshikistanica) — дарахтест аз оилаи настараниҳо.

Тавсифоти биологӣ
-----------------

Баландиаш 15—20 метр, диа­метри танааш 35—40 сантиметр; дар маҳалдои гармсер одатан дарахти пастқади паттамонанд, баландиаш 2—4 метр, диаметри танааш 10—15 сантиметр. Пӯстлохи танаи кӯҳнааш хокистарранг, шохчаҳои яксолааш қаҳваранги сурхтоб, баргаш мудаввар ё тухмшакли ода­тан дурушту чармгун (дарозиаш 6—7 сантиметр); баргҳои муруде, ки дар ҷойҳои беоб мерӯяд, майдатар (2,5—2,8 сантиметр), хӯшагулаш 5—6-гула, мевааш мудаввар ё дарозрӯя (баъди пухтан зард ё каме сабзтоб), таъмаш нордон ё каме талхмаза (меваи дарахти худрӯй), тухмаш калон (0,7—0,8 сантиметр), сиёҳи ҷилодор (дар як дона мева 3—4 тухм).

Апрел—май гул карда, сентябр—октябр мевааш мепазад.

Густариш
--------

Муруди худрӯй фақат дар Помиру Олой ва Тиёншони Ғарбӣ мерӯяд. Дар Ҷумҳурии Тоҷикистон, (қаторкӯҳҳои Ҳисору Дарвоз ва ноҳияҳои Тоҷикистони Ҷанубӣ) асосан дар минтақаи бешазори паҳнбарг ва шиблак (1400—1600 метр аз соҳили баҳр) месабзад.

Парвариш
--------

Ниҳоли муруди хасакро асосан барои пайванд истифода мебаранд. Бисёр навъҳои маъмули нок ва Муруди мазрӯъро дар натиҷаи ба муруди худрӯй пайванд кардани навъҳои гуногуни ноку муруд ба вуҷуд оварданд. Махсусан навъҳои «Амруд», «Зармуруд», «Тармуруд», «Такмуруд», «Сафедмуруд» ва ғайра машҳуранд. Ба­рои ба вуҷуд овардани навъҳои машҳури «Нок» ва «Дилафрӯз», «Ношпотӣ» ва ғайра мурудро виз истифода кардаанд. Одатан намудҳои худруи нок ва як қатор навъҳои боғии онро из «Муруд» меноманд.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Флора Таджикской Советский Социалистической Республики, том 4, Ленинград, 1975;
* Запрягаева В. И. Лесные ресурсы Памира-Алая, Ленинград, 1976.

Адабиёт
-------

* Мурӯд // Энциклопедияи Советии Тоҷик : [дар 8 ҷ.] / сармуҳаррир  А. С. Сайфуллоев. — Д. : СИЭСТ, 1978—1988.


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️  Гузариш ба унсури Викидода  Орояшиносӣ | 
* EOL
* GBIF
* iNaturalist
* IPNI
* IRMNG
* POWO
* The Plant List
* Tropicos
* WFO

 |