Ин вожа дигар маъноҳо низ дорад, Тоҷикон-ро бубинед.
Академик Бобоҷон Ғафуров муаллифи китоби "Тоҷикон"
«**Тоҷикон**» - номи асари мъри-хист мансуб ба қалами Бобоҷон Ғафуров, ки аввал ба русӣ (М. «Наука», 1972) ва сипас ба тоҷикӣ (Д. «Ирфон, ҷ. 1, 1983, ҷ. 2, 1985) чоп шудааст. Таърихи қадимтарин, қадим ва асримиёнагии халқи тоҷик дар нашри русӣ то миёнаи қарни 18 (дар нашри тоҷикӣ то соли 1917)-ро дар бар мегирад. «Тоҷикон» аз муқаддима, 5 бахш ва 16 фасл (дар тоҷикӣ 6 б; 17 ф.) ва замимаҳо иборат аст. Дар бахши якум аз ташаккул ва тараққии сохти ҷамоаи ибтидоӣ дар сарзамини ниёгони тоҷикон, дар дуюм аз ҳаёти онон дар давраи инкишофи муносибатҳои ғуломдорӣ, дар сеюм, чорум ва панҷум — аз таърихи ташаккулу тараққии сохти феодалӣ сухан меравад.

.

Чунончи, дар сарсухани китоби "Тоҷикон" Бобоҷон Ғафуров менависад: "Китоби якӯм аз чор фасл иборат аст. Фасли якум ба тавсифи сохти ҷамоати ибтидоӣ дар Осиёи Миёна бахшида шудааст. Дар фасли дувум ҳаёти қавму қабилаҳои мухталиф – аҷдоди тоҷикон дар давраи инкишофи муносибатҳои ғуломдорӣ тавзеҳ меёбад. Дар фасли севум тақдири таърихии Осиёи Миёна дар давраи зуҳури муносибатҳои феодалӣ мавриди баррасӣ қарор гирифтааст. Фасли чорум вазъияти Осиёи Миёнаро дар давраи тараққиёт ва барқарории сохти феодалӣ баён мекунад. Китоби дувум фаслҳои панҷӯм ва шашӯмро дар бар кардааст: фасли панҷӯм таърихи халқи тоҷикро аз ибтидои асри ХVI то миёнаи асри ХIХ ва фасли шашӯм аз ҳамроҳшавии Осиёи Миёна ба Россия ва тараққӣ ёфтани муносибатҳои капиталистиро то ғалабаи Револютсияи Кабири Сотсиалистии Октябр тавсиф менамояд."

Китоби "Тоҷикон" - ба забонҳои русӣ ва форсӣ низ якчанд маротиба тарҷума шудааст.

Суханони ҷолиб
--------------

**Аз хотираҳои А. М. Гребнев , мушоври коршиноси Б. Ғ. Ғафуров (1969-1977)**

> …Дар соли 1968, агар хотираам фиреб накунад, масъалаи навиштани китоби нав ё нашри чоруми «Таърихи халқи тоҷик» ба миён омад. Вақте ки навбати суҳбат ба ман шуд, гуфтам: «Китоби нав нависед». Он гоҳ он касс дар ҷавоб гуфтанд: «Оё шумо розӣ ҳастед, ки муҳаррири масъули он бошед?»
> 
> Ба интихоби номи китоб шурӯ кардем. Б. Ғ. Ғафуров пешниҳод кард**```
> «Тоҷикон» меномем. Ва он ки хатари он вуҷуд дошт, ки дигарон метавонанд озурда гарданд…
> ```**
> 
> Роҳбарони яке аз ҷумҳуриҳои осиёмиёнагӣ аз нашри китоби «Тоҷикон» сахт озурда гардиданд ва дар мактуби ба унвони КМ КПСС навиштаашон пешниҳод намуданд, ки Б. Ғ. Ғафуров маҳкум карда шавад. барои санҷиши ин кор шарқшиносони ленинградиро сафарбар намуданд. Тақризи онҳо интишор нашуд. —  Бобоҷон Ғафуров
> 
> 

**Аз Ҷалолиддини Сиддиқӣ, профессор, устоди Донишгоҳи Кобул**

> Китоби «Тоҷикон» дарвоқеъ, асарест, ки дар он муборизаи халқи тоҷик бо халқҳои дигари бародари Хуросонзамин ва Мовароуннаҳр зидди ситам ва бедодгарии низомҳои гуногуни феодалӣ ба хубӣ инъикос ёфтааст ва фарози нишебиҳои ин халқҳоро аз адвори хеле куҳан то асри ҳозир ба хубӣ ва бодиққати олимона баён доштааст.—  Бобоҷон Ғафуров
> 
> 

Аз Ричард Фрай, таърихнигори амрикоӣ

> Агар зарурати тарҷумаи англисии ягон асари руси доир ба мавзӯи Осиёи Марказӣ пеш ояд, бешак он «Тоҷикон»-и Бобоҷон Ғафуров аст.—  Бобоҷон Ғафуров
> 
> 

Аҳамияти оламшумули таърихии китоби «Тоҷикон» - и академик Бобоҷон Ғафуров аз ҷониби Президенти Тоҷикистон дар сарсухани нашри китоби «Тоҷикон», соли 1998 чунин омадааст: 

> Вай (яъне Бобоҷон Ғафуров), *- навиштааст Эмомалӣ Раҳмон -* бо чопи шоҳасари бузурги худ – «Тоҷикон» натанҳо миллати тоҷик, балки тамоми форсизабонони олам, мухлисону ҳаводорони тамаддуни Шарқ ва сокинони Осиёи Марказиро бо як сарчашмаи нерубахшу пурбаҳо шодком сохт.— 
> 
>

Ба ифтихори академик Бобоҷон Ғафуров
------------------------------------

14 ноябри соли 2023 дар ноҳияи Бобоҷон Ғафуров Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ – Пешвои миллат, Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон Эмомалӣ Раҳмон аз рӯйи Муҷассамаи академик Бобоҷон Ғафуров пардабардорӣ намуданд. Муҷассамаи Қаҳрамони Тоҷикистон, ки дар саҳни Осорхонаи ҷумҳуриявии академик Бобоҷон Ғафуров қомат афрохтааст, аз масолеҳи хушсифат бо санъати баланд сохта шудааст. Таҳпояи муҷассама 2,6 метр буда, баландии худи муҷассама 4,2 метрро ташкил медиҳад. Дар тарафи чапи муҷассама шоҳасари мондагор -"Тоҷикон" ҷой дода шудааст, ки бешубҳа аз муҳимияту арзиши гарони ин офарида башорат медиҳад. Барои зебу зинат додани таҳпояи муҷассама сангҳои ороишии баландсифат бо истифода аз услуби хоси меъморӣ истифода гардидааст.

### Навсозии осорхонаи академик Бобоҷон Ғафуров

14 ноябри соли 2023 дар ноҳияи Бобоҷон Ғафуров Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ — Пешвои миллат, Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон Эмомалӣ Раҳмон бинои Осорхонаи ҷумҳуриявии академик Бобоҷон Ғафуровро пас аз таъмиру навсозӣ мавриди баҳрабардорӣ қарор дода, бо фаъолияти он шинос гардиданд.
Зимни боздид иттилоъ дода шуд, ки осорхонаи ҷумҳуриявӣ маркази бузурги илмию фарҳангӣ, маърифатӣ, тарбиявӣ-маънавӣ ва таблиғотӣ-ташвиғотӣ буда, аз 18 гӯшаи алоҳида иборат мебошад. Дар осорхона нигораҳо аз рӯйи хусусияти хронологӣ ҷойгир шуда, кору зиндагӣ, фаъолияти пурсамар дар бахшҳои гуногун, дастовардҳои илмӣ, офаридаҳои гаронарзиш ва мукофоту туҳфаҳои академик Бобоҷон Ғафуровро фаро мегиранд.

Дар осорхона гӯшаҳое, чун "Даврони наврасӣ, таҳсил ва ташаккули Бобоҷон Ғафуров", "Оғози фаъолияти меҳнатӣ: Бобоҷон Ғафуров корманди комсомол ва рӯзноманигор", "Мероси мактуб: мукотиботи Бобоҷон Ғафуров" ва дигар бахшҳо ҷой дода шудаанд. Ҳамчунин як гӯшаи осорхона ба китоби "Тоҷикон" бахшида шудааст. Дар ин гӯша асосан намунаи асбобу олоти гуногуни қадимӣ, намунаи ашёву ҳунарҳои мардумӣ, деворнигораҳои Панҷакенти қадим, ки дар китоби "Тоҷикон" бо таҳқиқи дақиқи академик ҳамчун далели раднопазири таърихи куҳани миллати тоҷик дарҷ ёфтаанд, ҷой дода шудаанд.
Зимни боздид иброз гардид, ки гӯшаи "Аллома Бобоҷон Ғафуров ва Пешвои миллат муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон" оид ба қадршиносии ин фарзанди фарзонаи миллат аз ҷониби Сарвари давлат ва дигар иқдому ташаббусҳои муҳиме, ки барои зиндаву ҷовид мондани номи академик анҷом дода шудаанд, маълумот медиҳад.
Дар маҷмуъ осорхона аз се бахш — "Маркази илмӣ-таҳқиқотӣ оид ба ҷамъоварӣ ва мероси таълифнамудаи академик Бобоҷон Ғафуров", "Таблиғоти мероси академик" ва "Китобхонаи электронӣ" иборат мебошад.

Дар Осорхонаи ҷумҳуриявӣ ҳамчунин сару либос, мизу курсии корӣ, расмҳои гуногун аз фаъолияти кориву рӯзгори академик ҷойгир буда, дар ин баробар нусхаи мукофоту ҷоизаҳои ӯ дар гӯшаҳои алоҳида гузошта шудаанд. Пас аз навсозиву таъмир ифтитоҳ гардидани ин иншоот, бешубҳа, ба тарғибу ташвиқи мероси таърихию фарҳангӣ, ҳифзу нигоҳдорӣ намудани нигораҳои ҷамъовардашуда ва рушди таҳқиқу омӯзиши бештари рӯзгори академик Бобоҷон Ғафуров мусоидати амиқ менамояд.
Осорхонаи ҷумҳуриявии академик Бобоҷон Ғафуров бо маблағгузории Мақомоти иҷроияи ҳокимияти давлатии вилояти Суғд навсозӣ гардид.

Озмуни ҷумҳуриявии ««Тоҷикон» – оинаи таърихи миллат»
-----------------------------------------------------

1 декабри соли 2023 дар Театри давлатии академии опера ва балети ба номи Садриддин Айнӣ маросими тантанавии ҷамъбасти Озмуни ҷумҳуриявии ««Тоҷикон» – оинаи таърихи миллат» баргузор гардид.
Ин озмун ба ифтихори 115-солагии академик Бобоҷон Ғафуров, таҳти cарпарастии Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ — Пешвои миллат, Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон Эмомалӣ Раҳмон ҷиҳати арҷгузорӣ ба таърихи пурифтихори миллати тоҷик, омӯзиши амиқу ҳамаҷонибаи корномаҳои шоистаи ниёгони халқамон давоми таърих, тақвияти ҳисси худогоҳӣ ва худшиносии миллӣ, эҳёи ҳофизаи таърихӣ ва ба ҳамин роҳ шинохти беҳтари нақши миллати куҳанбунёду фарҳангсолори тоҷик дар рушди тамаддуни инсоният, ки бо далелҳои раднопазир ва бо такя ба сарчашмаҳои илмиву таърихӣ дар китоби мондагору пурарзиши академик Бобоҷон Ғафуров «Тоҷикон» ва дигар асарҳои таърихӣ инъикос ёфтааст, баргузор гардид.

Дар даври чоруми озмун аз Вилояти Мухтори Кӯҳистони Бадахшон - 19 нафар, вилояти Хатлон - 24 нафар, вилояти Суғд 24 нафар, шаҳру ноҳияҳои тобеи ҷумҳурӣ - 24 нафар ва шаҳри Душанбе - 24 нафар, дар маҷмуъ - 115 нафар иштирок намуданд.

Ба ғолибони Озмуни ҷумҳуриявии ««Тоҷикон» – оинаи таърихи миллат» "Шоҳҷоиза"и озмун ба маблағи 70 000 сомонӣ, ба ғолибони ҷойи аввал 50 000 сомонӣ, ҷойи дуюм 35 000 ва ҷойи сеюм 25 000 сомонӣ, диплом ва дигар туҳфаҳои хотиравӣ тақдим гардид.
Дар баробари ин ҳамаи иштирокдорони озмун аз ҷониби Вазорати маориф ва илми Ҷумҳурии Тоҷикистон бо сертификат ва туҳфаҳои хотиравӣ қадрдонӣ гардиданд.

Таълифоти китоби "Тоҷикон"
--------------------------

* Б. Ғафуров. Тоҷикон. Таърихи қадимтарин, қадим ва асри миёна. Китоби 1. - Душанбе, 1973; Китоби 2, Душанбе, 1985;
* Б. Ғафуров. Тоҷикон. Таърихи қадимтарин, қадим, асри миёна ва давраи нав. Китоби 1,2. - Душанбе, 1998. - 870 с.;
* Б. Ғафуров. Тоҷикон. Таърихи қадимтарин, қадим, асри миёна ва давраи нав. Китоби 1,2. - Душанбе, 2008. - 870 с.
* Б. Ғафуров. Тоҷикон. Таърихи қадимтарин, қадим, асри миёна ва давраи нав. Китоби 1,2. - Душанбе, 2020. - 976 с.

Дастури ёрирасон доир ба китоби "Тоҷикон"
-----------------------------------------

1. Тоҷикон - оинаи таърихи миллат. Дастури методӣ барои довталабони озмунӣ ҷумҳуриявӣ. Мураттибон: Шарифов Ш. Ҷабборзода И. - Душанбе, 2023. - 255 с. ISBN 978-99985-860-4-8
2. «Тоҷикон» - оинаи таърихи миллат. Дар ҳошияи омӯзиши асари академик Б. Ғафуров. Тоҷикон. Таърихи қадимтарин, қадим, асри миёна ва давраи нав. Мураттибон: Шарифов Р.Я.Неъматов Б.З. - Душанбе, 2023. - 128 с. ISBN 978-99985-36-48-7
3. Исомитдинов Ҷ. Ҷамшед Ҷӯразода «Тоҷикон» - оинаи таърихи миллат. Роҳнамои таълим. Муҳаррири масъул: Н. О. Турсунов  - Душанбе, 2023. - 584 с.

Эзоҳ
----

1. ↑  Тоҷикон / Н. Неъматов // Сақофӣ — Ховалинг. — Д. : СИЭСТ, 1987. — (Энциклопедияи Советии Тоҷик : [дар 8 ҷ.] /  сармуҳаррир М. Д. Диноршоев ; 1978—1988, ҷ. 7).
2. ↑  Б. Ғафуров. Тоҷикон. Таърихи қадим, асри миёна ва давраи нав. Китоби 1,2. - Душанбе, 2008. - C.10
3. ↑  Б. Ғафуров. Тоҷикон. Таърихи қадим, асри миёна ва давраи нав. Китоби 1,2. - Душанбе, 2008. - C.5
4. ↑  Муҷассамаи академик Бобоҷон Ғафуров.Он туҳфаи арзандаи Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон бахшида ба 115-солагии академик дониста мешавад(тоҷ.). *www.ctd.tj* (2023). 14 Январ 2024 санҷида шуд.
5. ↑  Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон Эмомалӣ Раҳмон бинои Осорхонаи ҷумҳуриявии академик Бобоҷон Ғафуровро мавриди баҳрабардорӣ қарор доданд(тоҷ.). *www.khovar.tj* (2023). 14 Январ 2024 санҷида шуд.
6. ↑  Ғолибони Озмуни ҷумҳуриявии ««Тоҷикон» – оинаи таърихи миллат» муайян гардиданд(тоҷ.). *www.khovar.tj* (2023). 14 Январ 2024 санҷида шуд.