**Владимир (Валдемар, Маркус-Вулф) Аронович Хавкин** (англ. Waldemar Haffkine солҳои охир Мордеҳай-*Волфро* ҳамчун номи дуюм истифода мебурд; тав. 3 [ 15 ] Марти 1860, Одесса, Империяи Русия — 26 октябр]]и 1930, Лозанна, Швейтсария) — бактериолог, иммунолог ва эпидемиологи рус ва фаронсавӣ. Офаридгори аввалин ваксинаҳо алайҳи холера ва вабо (чума).

Зиндагинома
-----------

Бо номи Маркус-Вулф (иддиш: מרדכי-וואלף, *Mordhe-Wolf)* дар Одесса дар оилаи муаллими мактаби яҳудии давлатӣ Арон Хавкин ва ҳамсари ӯ Розалия Дувид-Айзиковна Ландсберг, духтари муаллими забони ибронӣ дар ҳамон мактаби Дувид-Исаак Абрамович Ландсберг, таваллуд шудааст. Вай дар хедер таҳсил карда, соли 1879 гимназияи Бердянскро хатм кардааст.

Хавкин аз хурдӣ бо қобилиятҳои олиҷаноб, меҳнати бениҳоят ва таваҷҷуҳи возеҳи манфиатҳо фарқ мекард. Дар соли 1884 ӯ Донишгоҳи Новороссийскро (ҳоло — Донишгоҳи Миллии Мечникови Одесса) дар Одесса хатм кардааст, ки дар он ҷо устодаш Иля Мечников буд, ки таҳти таъсири Хавкин ба зоологияи содатаринҳо таваҷҷуҳ зоҳир кард. Дар солҳои донишҷӯӣ, ӯ ба ҳалқаи инқилобиён-популистҳо шомил шуд, ки барои он ду бор аз донишгоҳ ронда ва ҳабс карда шуд. Аммо, пас аз он ки онҳо ба терроризм рӯ оварданд, ӯ фаъолиятҳои сиёсиро тарк кард. Соли 1881, ҳангоми погроми Одесса дар Одесса, Хавкин узви худидоракунии яҳудиён буд ва маҷрӯҳ шуд.

Ҳамчун яҳудӣ, Хавкин имкони гузаронидани таҳқиқоти илмӣ дар Русияро надошт. Роҳбарияти донишгоҳ, дар пайи кушодани роҳи донишҷӯи боистеъдод ба мартабаи илмӣ, Хавкинро ба дини православӣ даъват кард. Аммо, Хавкин ин пешниҳодро рад кард. Соли 1881 Мечников ба Швейтсария кӯчид. Соли 1888 Хавкин ба Мечников пайравӣ карда, вазифаи ассистенти Донишгоҳи Лозанна шуд. Соли 1889 бо тавсияи Мечников корманди Институти Пастер дар Париж шуд. Самти асосии кори Хавкин муҳофизати бадани инсон аз бемориҳои сироятӣ бо истифода аз зардоб ва ваксинаҳо буд. То соли 1892, Владимир Хавкин аввалин ваксинаи самарабахши зидди вабо (холера) офарид ва дар худ бехатарии онро барои одамон исбот кард.

Аз он вақт, то он замон тиб дар муқобили ин беморӣ нотавон буд, ҳукумати Бритониё ба Хавкин иҷозат дод, ки ваксинаи худро дар Ҳиндустон, ки он замон эпидемияи вабо ҷараён дошт, садҳо ҳазор нафарро ба ҳалокат расонад, истифода бубуарад. Дар аввали соли 1893, Хавкин ба ҳайси бактериологи давлатӣ ба Ҳиндустон рафт ва дар тӯли каме бештар аз 2 сол, истеҳсоли ваксина таъсис дода, шахсан дар эмгузаронии зиёда аз 42,000 нафар ширкат варзид. Дар натиҷа, дар байни шахсони ваксина гирифторӣ, вабо ва марг аз он даҳ маротиба коҳиш ёфт. Пас аз он, ваксинаҳои Хавкин васеъ паҳн шуданд ва то ҳол дар шакли такмилёфта истифода мешаванд.

Саҳми Хавкин дар мубориза бар зидди вабо, ки эпидемияи он соли 1896 дуввумин шаҳри калонтарини Ҳиндустон, Бомбей ва атрофи он буд, ба таври баробар ҳалкунанда буд. Бо дархости мақомот ба он ҷо омада, Хавкин ҳарчи зудтар нахустин ваксинаи самараноки зидди вабо (чума, марги сиёҳ) офарид, бори дигар бехатарии онро бори аввал худ исбот кард ва сипас чанд сол мустақиман дар эмгузаронии аҳолӣ ширкат варзид. Лабораторияи хурди зидди вабо (чума), ки онро Хавкин дар Бомбей сохтааст, баъдтар маркази калонтарини илмии бактериология ва эпидемиология дар Осиёи Ҷанубӣ ва Ҷанубу Шарқӣ гардид ва аз соли 1925 Институти ба номи Хавкинро мегирад.

Дар соли 1897 Малика Виктория Хавкинро яке аз баландтарин орденҳои Империяи Бритониё, Ордени Империяи Ҳиндустон (Ордени Барҷастаи Империяи Ҳиндустон) мукофотонид. Ба шарафи ӯ дар Лондон зиёфате дода шуд, ки дар он бузургтарин табибони бритониёӣ ширкат варзиданд. Ҷарроҳи машҳур Листер сухани ифтитоҳӣ кард. Листер ба Хавкин барои ҳама некие, ки ӯ барои Ҳиндустон ва ба ин васила барои Бритониёи Кабир анҷом додааст, изҳори сипос намуда, қайд кард, ки аз ҳама чизҳои зишт дар ҷаҳон, чизи нафратовар антисемитизм аст.

Соли 1904 ӯ ба Швейтсария баргашт. Дар соли 1915, дар Идораи Ҷанги Бритониё, ӯ эмгузаронии сарбозони бритониёиро, ки ба ҷанги якуми ҷаҳонӣ фиристода шуда буданд, назорат мекард.

Фаъолияти иҷтимоӣ
-----------------

Акс:Владимир Хавкин.jpg Хавкин (охири асри 19)
Тарзи зиндагии Владимир Хавкин хеле хоксорона ва ҳатто зоҳирӣ буд. Маблағҳои ӯ, ба шарофати музди баланд, сарвати бузурге гаштанд, ӯ ба мақсадҳои хайрхоҳона сарф кард, бе ному нишон ба ҷомеаҳои хайрия ва танҳо ба ниёзмандон кумак кард. Тамоми намуди зоҳирии ӯ аз хоксорӣ ва бузургворӣ нафас кашид. "*Ман шахси бо рӯҳи хоксортар, нозуктар ва рушдкардаро дар ёд надорам, ки ба принсипҳои худ ин қадар содиқ бошад* "навиштааст доктор Ҳилл Ҳафе дар бораи ӯ.

Хавкин 15 сол дар Париж зиндагӣ кард ва худро ба иҷрои фармонҳои яҳудӣ бахшид. Хавкин дар бораи роҳи худ ба дини яҳудӣ каме ҳарф зад. Дар ин вақт, Хавкин мақолаи машҳури худ «Узрхоҳии дини яҳудии ортодоксӣ» -ро навишт, ки дар он ӯ аҳамияти дини яҳудиятро дар таърихи халқи яҳудӣ таҳлил намуда, ба хулосае омад, ки риояи тарзи ҳаёти динӣ ягона роҳи ҳифзи яҳудиён аст. Ин мақола чунин эродҳоро дар бар мегирад: "*Ҳамеша, новобаста аз он чӣ кор кардам, ман фаҳмидам, ки бори масъулияте, ки халқи ман бар дӯш дорад, доимо бар дӯши ман аст.* *Ин андеша дар тӯли ҳаётам ситораи роҳнамои ман буд*. "

Дар он рӯзҳо, ҳаракати саҳюнистӣ бо эъломияи Балфур ба муваффақияти калон ноил гашт. Аммо Хавкин бо рағбати умум шарик набуд: вай дар Ҳиндустон сиёсати мустамликавии Британияи Кабирро хуб омӯхтааст. Вай идеяи барқарор кардани давлати яҳудиро дар сарзамини Исроил дастгирӣ намуда, изҳор дошт, ки он яҳудӣ хоҳад буд, агар он дар асоси принсипҳои динӣ бошад. Вай дар бораи ноумедӣ, ки яҳудиёнро интизор аст, ошкоро суҳбат кард ва бисёре аз пешгӯиҳои ғамангези ӯ бо мурури замон иҷро шуданд.

Якҷоя бо дӯстон Хавкин дар бораи ҳуқуқи яҳудиён дар Эретс Исроил ва диаспора мақолае навишт ва ба диққати иштирокчиёни Конфронси сулҳи Женева овард. Дар соли 1920, ӯ узви кумитаи марказии Иттиҳоди ҷаҳонии яҳудиён (Иттифоқ), нахустин созмони байналмилалии яҳудиён буд, ки соли 1860 бо ҳадафҳои хайриявию маърифатӣ таъсис ёфтааст. Дар ин вазифа Хавкин зидди тамоюлҳои ассимилятсионистӣ мубориза мебурд, ҳуқуқҳои шаҳрвандии яҳудиёнро дар Аврупои Шарқӣ ҳимоя мекард. Хавкин аз номи Иттифоқ ва як созмони дигари хайрхоҳона — Ҷамъияти мустамликадорони яҳудӣ — ба Русия, Полша ва Литва сафар мекунад. Дар он ҷо вай бо яҳудиёни ин кишварҳо наздиктар мешавад ва шуҳрат пайдо мекунад. Бо таваҷҷуҳи хоса ба вазъи солимии ҷамъиятӣ дар байни яҳудиён, вай хеле бештар — алахусус тағирот дар ҳаёти яҳудиёнро мушоҳида мекунад.

Аз соли 1928, Хавкин ба таври доимӣ дар Швейтсария, дар Лозанна зиндагӣ мекард. Соли 1930 аз ҷониби ҳукумати Бритониё нашр шуд, ки ба ном "Китоби Сафед «, ки вуруди яҳудиёнро ба Эретс Исроил якбора маҳдуд кард, ӯро комилан дар ҳайрат афтонд, гарчанде ки худи ӯ тақрибан чунин гардиши ҳодисаҳоро пешгӯӣ карда буд.

Иродаи Владимир Хавкин
----------------------

Дар моҳи апрели 1929, Хавкин ба Берлин ташриф овард. Вай ба бюрои ҷамъияти Эзра, ки онро яҳудиёни Олмон ҳанӯз дар соли 1884 барои ташвиқи мустамликадории яҳудиён дар Эретз Исроил (аз ҷумла Сурия) таъсис дода буданд, рафт ва гуфт, ки ӯ дар як бонк дар Лозанна пул гузоштааст, ки пас аз маргаш, бояд табдил ба фонди кумаки моддӣ ба ашёваҳои ниёзманд шавад. Хавкин ба роҳбарони Эзра нақши мудирони фондҳоро пешниҳод кард ва ин масъаларо бо раиси ҷамъият доктор Ҷеймс Симон ва саркотиб, муаррих Мордеҳай Вишнитсер муфассал баррасӣ кард. Дар ин маҷлис оиннома ва шакли кори фонд муайян карда шуд.

Хавкин васияти рӯҳонии худро дар номаи охирини худ чунин таҳия кардааст:

> »… Ман пулро дар бонк дар шакли коғазҳои қиматнок гузоштам. Фоизи ин маблағҳо бояд ба Фонди Кумаки Таҳсили Яҳудиён гузаронида шавад. Кумак бояд дар шакли субсидия ба иешиваҳо ва мактабҳои ибтидоии динӣ (Талмуд Тора) дар Полша, Галисия, Руминия, Литва, Маҷористон ва дигар кишварҳои Аврупои Шарқӣ расонида шавад.
> 
> 
> … Ман вазифаи худ мешуморам таъкид кунам, ки ин кумаки моддӣ ба ҳеч ваҷҳ наметавонад воситаи фишор ба иешиваҳо бошад, то онҳо тартиби нав ё мундариҷаи дарсҳоро тағир диҳанд. Масалан, ман шахсан чунин мешуморам, ки фанҳои илмӣ, аз қабили физика, химия, биология, геология, космография иловаҳои муфид ба барномаҳои асосии таълимии иешиваҳо мебошанд. Тарк кардани деворҳои иешива, донишҷӯён, ба шарофати ошноӣ бо ин фанҳо, чашм пӯшида нахоҳанд шуд, чунон ки баъзан чунин мешавад, дастовардҳои илми дунявӣ нобино нахоҳанд шуд ва аҳамияти бузурги дониши дар иешива гирифтаро ба осонӣ нест нахоҳанд кард.. Инчунин дуруст аст, ки чунин фикр кунем, ки хуб мешуд ва муфид мебуд, ки агар ба донишҷӯёни иешива ягон намуди ҳунар омӯхта мешуданд, ба монанди кори соатсоз ё заргар, ё дигар тиҷорати амалӣ, тавре ки дар замонҳои қадим дар хотираи мубораки мо одате буд ҳакимон. Дар оянда ин як воситаи ғизо додан бо меҳнати худашон, пешгирӣ аз камбизоатӣ ва камбизоатӣ хоҳад буд. Аммо, чунон ки оқилона аст, ки ин идеяро одилона пеш бурдан лозим аст, ман медонам, ки баъзе роҳбарони иешива онро зараровар меҳисобанд. Бинобар ин, ман бори дигар таъкид мекунам, ки озодии комили онҳо дар ин масъала, инчунин он аст, ки кумаки моддӣ наметавонад ҳамчун василаи тағир додани иродаи онҳо истифода шавад.
> 
> 
> Ба иешиваҳои субсидияшуда бояд танҳо бо розигии роҳбарони онҳо ва дар масоили ба монанди режими хобгоҳ, тарзи либоспӯшӣ, гигиена ва ғайра бо кор ва машварат кумак расонанд.
> 
> 
> 
> … Кафолати қатъии мавҷудияти ҷамъиятҳои яҳудиён дар ҳама давру замон (ва алалхусус ҳоло) дар он аст, ки онҳо пешвоёни рӯҳониро пешбарӣ мекарданд, ки эҳтиром ва таърифашон ба дониши бузурги онҳо дар Таврот асос ёфта буд. Мактабҳо ва коллеҷҳои динӣ — ва танҳо онҳо пешвоёни рӯҳонӣ, муаллимон ва раббиёнро таълим медиҳанд, ки салоҳияти онҳо барои миллионҳо яҳудиён дар Аврупои Шарқӣ сарфи назар аз харобӣ ва вуқӯъот аст — ва ин марказҳои таълими анъанавӣ мавҷуданд, ки барои бисёре аз наслҳо ғизо ва зиндагии ахлоқии мардуми яҳудӣ… Ниёзҳо ва озмоишҳои онҳоро ба ҳар касе, ки дар он ҷо будааст, медонанд: дар чунин шароит онҳо бояд кори худро идома диҳанд ва аз ин рӯ ман таҳия кардани ин васиятро вазифаи худ медонам. Танҳо он изҳори орзуе ҳаст, ки дигарон пайравӣ кунанд ва ибтидои гузоштаи маро такмил ва такмил диҳанд. "
> 
> 

Владимир Хавкин 28 октябри соли 1930 дар Лозанна вафот кард. Пас аз марги ӯ, бонк ба Эзро хабар дод, ки Фонди Йешивам дар суратҳисоби худ 1 568 852 франки Швейтсария (тақрибан 300 000 доллар) дорад. Хавкин инчунин бойгонии азимеро дар Донишгоҳи Ибрии Ерусалим (шаҳраки Гиват Рам) гузоштааст.

Аъзоёни оила
------------

Ҷияниҳо аз ҷониби падар — муаллими Институти тиббии Одесса Янина Александровна Хавкина (вафот соли 1956), табиб Меир Илич Хавкин (соли 1934 дар Смоленск ҳангоми эпидемияи домана, аз бемор сироят ёфтааст) ва муҳандиси лоиҳа Рафаил Семенович Дуэль (соли 1975 дар Рига вафот кардааст). Набераи М. И. Хавкин, Анатолий Илич Хавкин (соли таваллудаш 1958), педиатр, профессори Донишгоҳи миллии илмии тиббии Русия ба номи Пирогов (Русия, Маскав). Р. C. Дуэл, Александр Викторович Дуэл (соли таваллудаш 1988), маблағгузор, соли 2019 лоиҳаеро бо номи "Доктор Владимир Хавкин. Шахси ношинос ", ки ба маъруфияти номи олим дар Русия, Украина, кишварҳои ИДМ ва ҷаҳон бахшида шудааст, кушод.

Амакбачаҳо — рӯзноманигорон А. А. Барский ва С. А. Барский…

Хотира
------

* Соли 2016 кӯчаи Фрунзе дар Бердянск ба кӯчаи Владимир Хавкин иваз карда шуд.
* Дар Бердянск ва Одесса кӯчаҳо ба номи Владимир Хавкин гузошта шудаанд.
* Дар Мумбай Институти марказии иммунология номи ӯро дорад.
* 160-ум отряди алоҳидаи муттаҳидшудаи скаутҳои ҷавони шуъбаи ҷанубу русии ОРЮР дар деҳаи Холмскаяи ноҳияи Абинскии қаламрави Краснодар ба номи доктор В. А. Хавкин гузошта шудааст.
* Бунёди Владимир Хавкин, яке аз пайвандони доктор Хавкин, лоиҳаеро барои маъруф сохтани номи олим дар Русия, Украина ва дигар кишварҳо оғоз кардааст. Дар айни замон, романи «МАХАТМА» дар бораи ҳаёт ва сарнавишти доктор Хавкин нашр шудааст. Муаллиф Дэвид Маркиш.

Эзоҳ
----

1. 1 2  *Bibliothèque nationale de France* идентификатор BNF (фр.): платформаи додаҳои боз — 2011.
2. ↑  International Plant Names Index (ингл.) — 1999.
3. ↑  *(unspecified title)*
4. ↑
5. 1 2 3 4
6. ↑  Who Named It? (ингл.)
7. ↑
8. ↑  У Бердянську перейменовано 70 вулиць та присвоєні назви скверам та балкам. 9 июли 2021 санҷида шуд. Баргирифта аз сарчашмаи аввал 8 августи 2016.
9. ↑  Одесса улица Владимира Хавкина на карте(рус.).  kartagoroda.com.ua. 20 октябри 2017 санҷида шуд.
10. ↑  Бердянск улица Владимира Хавкина на карте(рус.).  kartagoroda.com.ua. 20 октябри 2017 санҷида шуд.
11. ↑  *to-name.ru 1999-2017 | to-name.ru.* Владимир Аронович Хавкин биография бактериолога, иммунолога и эпидемиолога, создателя первых вакцин против чумы и холеры.  to-name.ru. 20 октябри 2017 санҷида шуд.
12. ↑  Институт Хавкина - Wikimapia(рус.).  wikimapia.org. 20 октябри 2017 санҷида шуд.
13. ↑  orurz(рус.).  orurz.org. 20 октябри 2017 санҷида шуд.
14. ↑  160 отдельный сводный отряд доктора В.А. Хавкина | Центральный сайт скаутов-разведчиков России(рус.).  www.scouts.ru. 20 октябри 2017 санҷида шуд.

Адабиёт
-------

* *Поповский М. А.* Судьба доктора Хавкина. — М.: Издательство восточной литературы, 1963. — 132 с. (обл.)
* Лукаш Ольга. З Історії розвитку українсько-індійських зв’язків // Індія: давнина і сучасність: збірник наукових праць. Вип. І. — 2-ге вид. доповн. та уточ. / відп. наук. ред. О.І. Лукаш; НАН України, ДУ «Інститут всесвітньої історії НАН України», Всеукраїнська асоціація індологів. — К. 2016. — С.75 — 86.
* Резник В. И. Великая душа Владимира Хавкина // Мелитопольский краеведческий журнал, 2013, № 1, с. 3-11
* *Маркиш Давид.* МАХАТМА. Вольные фантазии из жизни самого неизвестного человека. Роман. — М. Фонд Владимира Хавкина, Дуэль Александр и БукиВеди, 2019, ISBN 978-5-4465-2323-8
* Hanhart Joël: Haffkine, une esquisse<span typeof="mw:DisplaySpace" id="mw4w">&nbsp;</span>: biographie intellectuelle et analytique de Waldemar Mordekhaï Haffkine, [Thèse de médecine] (2 vol.), 2013, Université de Lausanne.
* Гангарт Йоел. WALDEMAR MORDEKHAÏ HAFFKINE (1860—1930). BIOGRAPHIE INTELLECTUELLE, Paris, Honoré Champion, 2016, 692 p. (ISBN 9782745330741).
* Гангарт Йоел. Un illustre inconnu, Paris, Lichma, 2017, (ISBN 978-2-912553-84-3).

Пайвандҳо
---------

* Китоби MAHATMA. Дэвид Маркиш
* Олим ва эътирофи ӯ
* Шахси аз ҳама номаълум
* мақола дар TSB