**Михаил Сергеевич Горбачёв** (2 март 1931[…], Приволное[d], қаламрави Қафқози Шимолӣ[d], ҶШФСР[d], ИҶШС — 30 август 2022, Маскав, Маскав, Русия ё Маскав) — ходими ҷамъиятӣ, ҳизбӣ ва давлатии Иттиҳоди Шӯравӣ ва Русия. Охирин Котиби генералии КМ ҲКИШ (1985—1991).

Зиндагинома
-----------

Аз оилаи деҳқон. Хатмкардаи факултаи ҳуқуқшиносии Университети давлатии Маскав (1955) ва Институти хоҷагии қишлоқи Ставропол (1967, ғоибона).

Фаъолияти ҳизбӣ
---------------

Солҳои 1956—1962 котиби якуми Кумитаи комсомоли шаҳри Ставропол, котиби дуввум ва котиби якуми Кумитаи комсомоли кишвари Ставропол. Солҳои 1966—1970 котиби якуми Кумитаи партиявии шаҳри Ставропол, котиби дуввуми Кумитаи партиявии кишвари Ставропол. Солҳои 1970-78 котиби якуми Кумитаи партиявии кишвари Ставропол. Аз ноябри 1978 котиби КМ ҲКИШ ва аз соли 1980 узви Бюрои сиёсии КМ ҲКИШ. Солҳои 1985—1991 Котиби генералии КМ ҲКИШ. Михаил Горбачёв дар ин вазифаи масъулиятнок барои пешгирии буҳрони иқтисодии мамлакат барномаи афзоиши маҳсулнокии меҳнат, таҷдиди технологияи соҳаҳои муҳимми истеҳсолот ва афзунсозии даромади миллиро пешниҳод кард. Аммо коҳишёбии нархи ҷаҳонии нафт ва филиззот тайи солҳои 1985—1986 иҷроиши ин барномаро номумкин сохт.

Бозсозӣ
-------

Бо ташаббуси Михаил Горбачёв дар Анҷумани 27 ҲКИШ(феврал-марти 1986) барномаи мукаммали ислоҳот, бозсозии идоракунии иқтисодиёт ва роҳ кушодан ба фаъолияти хусусӣ баррасӣ гардид. Дар замони бозсозӣ аз соли 1986 озодии сухан ва матбуот вусъат ёфта, шумораи ҷамъияту иттиҳодияҳои ғайридавлатӣ афзуданд, робита бо кишварҳои хориҷӣ тавсеа пайдо кард. Аз ибтидои соли 1987 Михаил Горбачёв барои нав кардани кадрҳои ҳизбӣ шурӯъ намуд, ки беш аз 70 дарсади ҳайати аъзоёни Бюрои сиёсӣ, 70 дарсади котибони ҳизбии кумитаҳои шаҳрию ноҳиявӣ ва 60 дарсади котибони кумитаҳои вилоятии ИҶШС иваз шуданд. Ислоҳоти иқтисодӣ ба таҳкими бахши хусусӣ мусоидат карда, соли 1990 шумораи кооперативҳо ба 245 ҳазор ва бонкҳои тиҷоратӣ ба 224 адад расид. Вале беқурбшавии пул, камчинии маҳсулоти хӯрокворӣ ва болоравии нархи маҳсулоти ниёзи аввал боиси буҳрони шадид дар мамлакат гардид. Дар натиҷа пояҳои ҳукумати марказӣ коҳида, вокунишҳои миллӣ ва кӯшишҳои истиқлолхоҳӣ афзуданд ва то ҳадди ошӯбу хунрезиҳо рафта расиданд (ҳодисаҳои Қарабоғ, Сумгаит, Боку, Тбилиси, Вилнюс), ки мисоли он дар Тоҷикистон воқеаҳои февралии 1990 шуда метавонад. Зимни ислоҳоти сохтори сиёсӣ дар ҷаласаи ғайринавбатии Шӯрои Олии ИҶШС Михаил Горбачёв 1 октябри соли 1988 раиси Президиуми Шӯрои Олии ИҶШС ва 25 майи 1989 бо гирифтани овози зиёд Раиси Шӯрои Олии ИҶШС интихоб гардид. Гурӯҳи мухолифони Михаил Горбачёв дар атрофи Б. Н. Елсин муттаҳид шуда, 12 июни соли 1990 дар анҷумани депутатҳои халқи РСФСР Декларатсияи истиқлоли давлатии Руссияро қабул карданд. Бо ташаббуси Михаил Горбачёв барои нигоҳ доштани ИҶШС референдум (17 марти 1991) гузаронида шуд, ки 76 дарсади аҳолии мамлакат онро ҷонибдорӣ карданд. Имзои Шартномаи Иттифоқи ҷумҳуриҳои мустақил 20 сентябри соли 1991 мавқуф гузошта шуд, вале бинобар балвои августии соли 1991 ин санад баррасӣ нагардид. Борис Елтсин аз 23 августи соли 1991 фаъолияти ҲКИШ-ро дар ҳудуди РСФСР манъ кард. 24 августи соли 1991 Михаил Горбачёв аз гирифторӣ дар Фароси Қрим раҳида, ба Маскав баргашт ва аз вазифаи Котиби генералии КМ ҲКИШ истеъфо дод. Кӯшишҳои минбаъдаи Михаил Горбачёв барои дубора баррасӣ намудани имзои Шартномаи Иттифоқи ҷумҳуриҳои мустақил бенатиҷа монд. 18 декабри соли 1991 сарони давлатҳои РСФСР, Украина ва Белоруссия шартномаи Беловежскро дар бораи пароканда кардани Иттиҳоди Шӯравӣ ва таъсис додани Иттиҳоди давлатҳои мустақил имзо карданд.

Истеъфо
-------

Баъди аз мақоми Президенти ИҶШС 24 декабри соли 1991 истеъфо доданаш аз соли 1992 президенти Фонди байналхалқии таҳқиқоти иҷтимоию иқтисодӣ ва сиёсӣ (Фонди Горбачёв) мебошад. Дар давраи Михаил Горбачёв ҷанги Афғонистон (1989) боздошта шуд ва Ҷумҳурии Олмон (1990) муттаҳид гардид. Робитаҳои хориҷӣ бо Британияи Кабир, Хитой, ИМА беҳтар шуд.

Ҷоизаҳо ва медалҳо
------------------

Барандаи Ҷоизаи Нобел барои сулҳ (1990). Бо 2 ордени Ленин, 2 ордени Револютсияи Октябр, чандин ордену медалҳои дигар сарфароз шудааст.

Адабиёт
-------

* Пияшев Н. Ф. М. С. Горбачёв… кто он? М. 1995.

Сарчашма
--------

* Горбачёв Михаил Сергеевич // Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.

Эзоҳ
----

1. ↑  С 19 августа по 21 августа 1991 года Горбачёв был фактически отстранён ГКЧП от исполнения обязанностей Генерального секретаря и Президента СССР; Шаблон:Нет АИ2, и. о. Президента СССР — Вице-президент Г.И. Янаев.
2. 1 2  Горбачёв Михаил Сергеевич // Большая советская энциклопедия (рус.): [в 30 т.] / под ред. А. М. Прохоров — 3-е изд. — М.: Советская энциклопедия, 1969.
3. 1 2  Энциклопедия Брокгауз (нем.) / Hrsg.: Bibliographisches Institut & F. A. Brockhaus, Wissen Media Verlag
4. 1 2  Proleksis enciklopedija, Opća i nacionalna enciklopedija (хорв.) — 2009.
5. 1 2  Mikhail Gorbachev, Soviet Leader Who Ended Cold War, Dies at 91 (ингл.) // *Bloomberg.com* — 2022.
6. 1 2
7. 1 2
8. 1 2 3 4 5 6
9. ↑  Aftonbladet (швед.) — Schibsted, 1830. — ISSN 1103-9000; 1403-9656
10. ↑  Горбачев остается атеистом, хотя и крещен в православии при рождении // Интерфакс-Религия

| ⚙️ Барандагони Ҷоизаи сулҳи Нобел 1976—2000 |
| --- |
|  | 
* Бетти Вилямс / Мейрид Корриган (1976)
* Amnesty International (1977)
* Анвар Содот / Минохим Бегин (1978)
* Модар Тереза (1979)
* Адолфо Перес Эскивел (1980)
* Дафтари Комиссари Олии Созмони Милали Муттаҳид оид ба гурезаҳо (1981)
* Алва Мирдал / Алфонсо Гарсиа Роблес (1982)
* Лех Валенса (1983)
* Десмонд Туту (1984)
* Пизишкони ҷаҳон барои пешгирӣ кардани ҷанги ҳастаӣ (1985)
* Эли Висел (1986)
* Оскар Ариас (1987)
* Нерӯҳои посдори сулҳи СММ (1988)
* Тензин Гятсо (Далай Ламаи 14-ум) (1989)
* Михаил Горбачёв (1990)
* Аун Сан Су Чжи (1991)
* Ригуберта Менчу (1992)
* Нелсон Мандела / Фредерик де Клерк (1993)
* Ёсир Арафот / Шимон Перес / Исҳок Рабин (1994)
* Конфронсҳои Пагуош оид ба илм ва масъалаҳои ҷаҳонӣ / Ҷозеф Ротблат (1995)
* Карлос Биле / Хосе Рамос-Орта (1996)
* Ҳаракати байналмилалӣ барои манъи минаҳои зидди низомиёни пиёдагард / Ҷоди Вилямс (1997)
* Ҷон Гийом / Девид Триимбл (1998)
* Табибони бидуни сарҳад (1999)
* Ким Де Ҷун (2000)

 |  |
| 
* Барандагони Ҷоизаи сулҳи Нобел 1901-2021

 |

**Lua error in Модул:External\_links at line 153: attempt to call field 'getWikidataRefHtml' (a nil value).**