recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Ғиёсиддин Муҳаммади Хуросонӣ** (машҳур ба Ҳофизи Ғиёсиддин, с.тав.1456, Ҳирот, с.ваф. тахм.1510-1513, Ҳирот) — сароянда, мусиқидон, оҳангсоз ва шоир, оҳангсоз-таронасаро. Аз хешовандони Восифист. Фаъолияти ҳунариаш дар шаҳрҳои Ҳирот, Бухоро, Машҳад сурат гирифта, овози хуш, дар хондани осори ирфонӣ, қиссахонӣ, сознавозӣ моҳири рӯзгораш буд. Муддате чанд дар дарбори Ҳусайн Бойқаро (1470-1506) хидмат намуд. Бо Навоӣ (1441-1501) робитаи наздик дошт. Дар шаклу анвои шеърию мусиқии «қавл», «тарона», «савт», «амал», «рехта», «сунбулӣ» ва ғ. таснифоти рангин сохтааст. Дар илмҳои фалсафа, риёзиёт, адабиёт, ҳунарҳои бадеӣ (хаттотӣ, ҳалкорӣ) дониши хуб дошта, назди Устод Шодӣ, Ғулом Шодӣ мусиқӣ омӯхт, ба сабки иҷроии онҳо такя дошт. Асарҳои Ғиёсиддин Муҳаммад «Савти гули лола», «Амали равон», «Нақши гули сурх», «Пешрави Панҷгоҳ», «Рехтаи Ҳиҷоз», «Саҷъ ба Ироқ» ва ғ. дар ҳавзаҳои иҷроии Ҳирот, Самарқанд, Бухоро, Машҳад шуҳрати зиёд доштаанд. Назираҳои рангин ба осори Устод Шодӣ сохта, хатро дар ғояти устодӣ (настаълиқ) анҷом медод ва осори Наво-иро китобат намудааст. Дар санъати бадоҳа ҳам табъи воло дошт, ғазалу рубоиро дар ғояти устодӣ месуруд.

Адабиёт
-------

Восифӣ, Бадоеъу-л-вақоеъ, М. 1961; Ни-сорӣ, Музаккиру-л-аҳбоб, Р:4282, ИВАН Уз.СС; Дар-вешалии Чангӣ, Тӯҳфату-с-сурур, Р:449, ИВАН Уз.ССР; Машҳун Ҳ. Таърихи мусиқии Эрон, ҷ.1, Теҳ-рон, 1373; Энсиклопедияи адабиёт ва санъати тоҷик,ҷ.3, Душ. 2004.

Ҳамчунин нигаред
----------------

* Шашмақом

Сарчашма
--------

1. ↑  Донишномаи Шашмақом./Зери таҳрири Олимов К. Абдувалиев А. Азизӣ Ф. Раҷабов А. Ҳакимов Н. – Душанбе, 2009. - с. 54 ISBN 978-99947-49-13-3
**Фуод Абдураҳмонов** (озарбойҷонӣ: Fuad Həsən oğlu Əbdürəhmanov, *Фуод Ҳасанӯғлӣ Абдураҳмонов*; 28 апрел [11 май] 1915, Шаки, Caucasus Viceroyalty[d] — 15 июн 1971, Боку) — ҳайкалтароши озарӣ, узви вобастаи Академияи Рассомони СССР (1949), Рассоми халқии ҶШС Озарбойҷон (1955), Ходими хизматнишондодаи санъати ҶШС Озарбойҷон.

Зиндагинома
-----------

Хатмкардаи Академияи Рассомони Ленинград (1940). Фаъолияти эҷодиаш ҳанӯз дар солҳои таҳсил оғоз ёфта буд. Соли 1934 ба муносибати 1000-солагии Фирдавсӣ аз рӯйи «Шоҳнома» композитсияи «Тирандоз»-ро офарид. Абдураҳмонов бештар ҳамчун ҳайкалтароши монументалист машҳур аст. Ҳайкалҳои Низомӣ дар Кировобод (1946, Мукофоти давлатии СССР, 1974) ва Боку (1949), нимтанаҳои монументалии Чойбалсан ва Сухэ-Батор (мармар, 1954, оромгоҳ дар Улан-Батор), ҳайкали Самад Вурғун дар Боку (1961), ҳайкали Рӯдакӣ дар Душанбе (1964) ва ғайра, муҷассамаҳои «Озодшавӣ» (дар Боку, 1960), «Чӯпон» (гаҷ, 1950, Мукофоти давлатии СССР, 1951; биринҷӣ, 1951, Нигористони Третяков) аз беҳтарин муҷассамаҳои офаридаи Абдураҳмонов мебошанд. Абдураҳмонов нимтанаҳои портретии В. И. Ленин (мармар, 1955, Музейи таърихи Озарбойҷон, Боку), Садриддин Айнӣ (Вазорати фарҳанги СССР, 1964) ва як қатор портретҳои дигарро офаридааст.

Ҷоизаҳо
-------

Бо 2 орден ва медалҳо сарфароз гардидааст.

Эзоҳ
----

1. ↑  RKDartists (нидерл.)

Сарчашма
--------

* Абдураҳмонов Фуод // А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2021, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️  Гузариш ба унсури Викидода  Вебгоҳҳои мавзӯъӣ | 
* RKDartists

 |
| Фарҳангҳо ва донишномаҳо | 
* Большая российская (старая версия)

 |
| Таборшиносӣ ва некрополистика | 
* Find a Grave

 |
| Дар феҳристҳои китобшинохтӣ | 
* ISNI: 0000 0000 3021 6997
* J9U: 987007299282905171
* LCCN: n88018063
* VIAF: 8923467
* WorldCat VIAF: 8923467

 |
**Алоҳида нигоҳ доштани маҳкумшудагон** - дар муассисаҳои ислоҳӣ алоҳида нигоҳ доштани занон
ва мардон, ноболиғон ва ашхоси болиғ муқаррар шудааст. Ашхоси ба маҳрум
сохтан аз озодӣ бори аввал маҳкумшуда аз маҳкумоне, ки қаблан ҷазои маҳрум сохтан аз озодиро адо кардаанд, дар алоҳвдагӣ нигоҳ дошта мешаванд.
Дар алоҳидагӣ, инчунин ҷудо аз дигарон инҳо нигоҳ дошта мешаванд: маҳкумшудагон ҳангоми ретсидиви мах-
сусан хавфнок; маҳкумшудагоне, ки барояшон ҷазои қатл тибқи тартиби бахшиши ҷазо ба маҳрум сохтан аз
озодӣ иваз карда шудааст. Дар муассисаҳои ислоҳии алоҳида маҳкумшудагон-кормандони собиқи судҳо ва
мақомоти ҳифзи ҳуқуқ нигоҳ дошта мешаванд.
Ноболигоне, ки барои дардавраи адои ҷазо қасдан ҷиноят содир намуда ва барои он ба ҷазои маҳрум сохтан аз озодӣ маҳкум шудаанд, инчунин ба таври мунтазам ё ашаддӣ низоми адои ҷазоро ваӣрон мекунанд, аз дигар маҳкумшудагон, ки дар колонияҳои тарбиявии низоми пурзӯр мебошанд, ҷудо нигоҳ допгга мешаванд.
Маҳкумшудагони мубталои бемориҳои сирояткунанда дар алоҳидагӣ ва ҷудо аз маҳку мшудагони солим нигоҳ
дошта мешаванд. Ашхоси мубталои инфексияи ВИЧ аз дигар маҳкумшудагон, ки мубталои бемориҳои сирояткунанда мебошацд, ҷудо нигоҳдошта мешаванд. Шаҳрвандони хориҷӣ ва ашхоси бешаҳрвандии маҳкумшуда
мутобиқи асосҳои умумӣ нигоҳдошта мешаванд.

Эзоҳ
----

1. ↑  Фарҳанги истилоҳоти ҳуқуқ / Зери таҳрири Маҳмудов М.А. - Душанбе: ЭР-граф, 2009. - с.37
**Прекос** (франс. ргёсосе — барма-ҳал, тезрас), як зоти гӯшту пашм-деҳи гӯсфандони маҳиппапш. П.-ро ox. садаи 19 дар Франция дарнатиҷаи ҷуфтии қӯчқорҳои зоти лейстер бо мешҳои зоти рамбулье ва дар Германия мериносҳои немисиро бо қуч-қорҳои зоти дарозпашми англиси ҷуфтй дода ба вуҷуд овардаанд. П.
пурқувват, калон; қади қӯчқор 70— 80 см ва меш 65—70 см. Танаш да-розу ғафс, тӯшаш калон ва пойҳояш рост. Вазни зиндаи қӯчқор 100— 110 кг, меш —55—60 кг. Аз қӯчқор дар як тарош 8—10 кг ва аз меш 3,8—4,2 кг пашм мегиранд. Аз 100 cap меш 140—150 барра мегиранд. П. ба СССР с-ҳои 1926—31 аз Олмон оварда шудааст; дар ноҳияҳои маркази и Россия, Бошқирдистон, Тотористон, Украина, Белоруссия ва ғ. парвариш мекунанд.

* Энциклопедияи Советии Тоҷик : [дар 8 ҷ.] / сармуҳаррир  А. С. Сайфуллоев. — Д. : СИЭСТ, 1978—1988.
**Ғори Шахта** – тасвирҳои рӯисангии асри санг (хазораи VII то милод) дар Помири Шарқӣ, ноҳияи Мурғоб ҷойгир аст. Ғори Шахта ба Рӯйхати ёдгориҳои бостонӣ ва меъмории Тоҷикистон дохид карда шудааст.

Санагузорӣ
----------

Тасвирҳо ба давраи миёнаи асри санг - мезолит мансуб мебошанд (хазораи VII то милод). Соли 1958 аз ҷониби бостоншиноси маъруф - Владимир Александрович Ранов бозёфт ва тадқиқ шудааст.

Ҳафриёт
-------

Дар девори ғор аз ранги минералии сурх иборат аз тасвири 7 ҳайвон, ки як саҳнаи мураккабро ташкил медиҳад, кашида шудааст. Ғори Шахта дар баландии 4200 м. аз сатҳи баҳр кашида шуда, баландтарин тасвири рӯисангӣ дар ҷаҳон ба ҳисоб меравад. Дар тасвир саҳнаи шикор сабт шудааст.

Нигаред
-------

* Помир
* Рӯйхати ёдгориҳои бостонӣ ва меъмории Тоҷикистон

Пайвандҳо
---------
**Барг** — навъи нақш дар санъати амаливу ороишӣ ва тасвирӣ. Ҷузви нақши маъмули ислимист, ки асосан барг, гул ва муғчаҳо тасвир мешаванд.

Барг аз қадим дар наққошӣ, гаҷкорӣ, кандакорӣ, гулдӯзӣ ва диг. ҳунарҳои халқии санъати амалӣ мавқеи калон дошт. Устоҳои тоҷик аксар дар офаридаҳояшон баргҳои маҷнунбед, чанор, шафтолу, ҷағҷағ, шутурпай, шоҳбарг ва ғ-ро дарозу кӯтоҳ, паҳну борик, нозуку дурушт, дандонадор, моил таҷассум карда, ба нақши ислимӣ намуди табиӣ мебахшиданд. Азбаски баъзан Б. ба тухми харбуза ё бодом монанд мешуд, онро «тухми харбуза» ё «бодомибарг» мегуфтанд. Ҳунармандони суғдӣ дар санъати кандакории садаҳои 5–8 расмҳои барги ток, анор, гулхор ва себарга кашидаанд, ки аз ҳафриётҳо пайдост. Анъанаи истифодаи Б. дар давоми садсолаҳо такмил ёфта, то замони мо расидааст. Устодони моҳири тоҷик М. Олимов, М. Солиев, Ғ. Мансуров, Ё. Юсуфов ва диг. дар баробари кор гирифтан аз Б.-и маъмул шаклҳои нави онро эҷод кардаанд. Б. дар санъати гулдӯзӣ низ мавқеи хос дошт, ки маъмултаринашон нақши барги «шутурпай» (барги рустании рӯиобӣ, ки ба изи шутур шабоҳат дорад) мебошад. Б. дар санъати заргарӣ (гӯшвор, ангуштарӣ, занҷираи гардан, гули яхак) ва ҳаккокӣ низ маъмул аст.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* Барг / М. Рӯзиев // Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.
**Ғоратгарӣ** — ҷиноят ба муқобили моликият, ки дар м. 248 КҶ ҶТ пешбинӣ гардидааст ва мувофиқи ин модда ғоратгарӣ ошкоро тасарруф кардани амволи ғайр мебошад.

Ғоратгарӣ яке аз шаклҳои тасарруф буда, ба он ҳама аломатҳои объективӣ ва субъективии тасарруф хос аст. Хусусияти тарафи объективии ғоратгарӣ аз он иборат аст, ки амволи ғайр бо усули ошкоро тасарруф мегардад. Ошкоро ифодаи он аст, ки тасарруфи амволи ғайр дар ҳузури соҳибмулк, шахсони молу мулк дар ихтиёр ё муҳофизаташон қарордошта ё дар ҳузури шахсони бегона, ки хусусияти ғайриқонунӣ будани ҳаракатҳои гунаҳгорро дарк мекунанд, содир мешавад. Барои ғоратгарӣ эътироф намудани кирдор зарур аст, ки худи шахси гунаҳгор низ хусусияти ошкоро доштани ҳаракатҳои худро дарк намуда, маҳз бо чунин усул тасарруф намудани амволи ғайрро ба ҳисоб гирифта бошад. Агар гунаҳгор нияти ниҳонӣ тасарруф намуданро дошта бошаду бо сабаби дар ҷои ҷиноят ба ғафлат афтиданаш (ошкор шуданаш) ба ҳаракатҳои ошкоро гузарад, кирдори ӯ ба ғоратгарӣ мубаддал мегардад. Чунин «мубаддалшавии» дуздӣ ба ғоратгарӣ то пурра тасарруф намудани амвол мумкин аст. Таркиби ҷиноят моддӣ аст. Ҷиноят аз лаҳзаи тасарруфи амволи ғайр ва ба вуҷуд омадани имконияти ихтиёрдорӣ намудан ба он тамом шуда эътироф мешавад.

Тарафи субъективии ғоратгарӣ бо қасди бевосита ва мақсади гаразнок тавсиф меёбад. Субъекти ҷиноят шахси мукаллафи ба синни 14-солагӣ расида шуда метавонад. Дар қ. 2, 3 м. 248 КҶ ҶТ ҳолатҳои вазнинкунандаи ғоратгарӣ пешбинӣ гардидааст. Зери мафҳуми зӯрии барои ҳаёт ва саломатӣ хавфнок набуда расонидани озори ҷисмонӣ, лату кӯб, расонидани зарари сабуки ҷисмонӣ, инчунин маҳрум ё маҳдуд сохтани озодӣ фаҳмида мешавад. Ғоратгарие, ки а) бо истифода аз шароити офати табиӣ ё ҷамъиятӣ; б) ба миқдори калон; в) аз ҷониби гурӯҳи муташаккил; г) дар ҳолати ретсидиви хавфнок содир шудааст (қ. 3 м. 248 КҶ ҶТ). Ғоратгарие, ки а) дар ҳолати ретсидиви махсусан хавфнок; б) ба миқдори махсусан калон содир шуда бошад (қ. 4 м. 248 КҶ ҶТ).

Нигаред низ
-----------

* Дуздӣ

Эзоҳ
----

* Ғоратгарӣ // Ғ — Дироя. — Д. : СИЭМТ, 2016. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 5). — ISBN 978-99947-33-67-5.
*Мақолаи асосӣ*: *Хазонрез*
**Баргрезонӣ**, **дефолиатсия** (аз лот. de — пешванд, ифодагари шуъба, азбайнбурдан, ва лот. folium — барг) — бо роҳи сунъӣ резондани барги рустанӣ. 

Вертолёт, пошидани дефолиант ба ҷангалҳои Ветнам, 26 июли соли 1969.

Табиӣ
-----

Сунъӣ
-----

Бо мақсади баргрезонӣ аз моддаҳои кимиёӣ (пеститсидҳо, дефолиантҳо) истифода мекунанд. Дар токзорҳо баргрезонӣ қабл аз ғунучини мошинии ҳосил гузаронда мешавад. Дар ниҳолхона баргрезониро баҳри осон шудани ниҳолкобӣ, кашондан, нигоҳ доштан, гирифтани қаламча (қабл аз фаро расидани сармо) истифода мекунанд. Солҳои охир баргрезонӣ дар гулпарварӣ низ маъмул гаштааст. Резондани барги буттаҳои садбарг рустаниро ба сармо ва таъсири ангезандаҳои касалиҳои бактериявӣ пурбардошт мегардонад. Кофта гирифтан ва нигоҳ доштани ниҳолҳои баргрехта (масалан, ток) нисбатан осон буда, инкишофи касалиҳои занбӯруғӣ хеле суст мешавад. Дар сурати риоя кардани қоидаҳои баргрезонӣ ҳосил зудтар пухта мерасад. Баргрезонӣ имкон медиҳад, ки моддаҳои ғизоӣ аз барг ба дигар узвҳои рустанӣ интиқол ёбанд. Таъсири дефолиантҳо ба рустанӣ гуногун аст. Барои токзор дефолианти беҳтарин хлорати магний мебошад. Онро ба ниҳолзор (ба ҳар га 800–1000 л маҳлули 1-фоиза) ва токзор (ба ҳар га 1000–1500 л маҳлули 1,5–2,5-фоиза) мепошанд. Ба рустаниҳо пагоҳӣ (10–15 рӯз пеш аз ҳосилғундорӣ) дору пошидан лозим. Бармаҳал резондани барг боиси аз ғизо мондани мева, камшавии ҳосил ва паст шудани сифати он мегардад. Шарти асосии баргрезонӣ дуруст тайёр кардани маҳлул ва риояи меъёри сарфи он аст.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* Баргрезонӣ // Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.
**Ғиёс Баҳриевич Баҳриев** (26.12.1930, гуз. Қозӣ Ғафури (Регистони) шаҳри Самарқанд — 14.07.1998, дар ҳамон ҷо) — омӯзгор, механик-математик. Номзади илмҳои физика ва математика (1965), дотсент, профессор (1993).

Зиндагинома
-----------

Ғиёс Баҳриев Факултаи физмати Университети давлатии Самарқанд ба номи А. Навоиро хатм кардааст (1954). Муаллими кафедраи физмати УДСам (1954–62). Таҳсил дар аспирантураи УДМ ба номи М.В. Ломоносов (1962–1965). Пас аз ҳимояи рисолаи номзадӣ ба Душанбе омадааст (1965). Муаллим, муд. каф. дотс. профессори каф. «Механикаи назариявӣ ва ҷузъиёти мошинҳо»-и фак. мех. ИХҚТ (ҳоло – ДАТ ба номи Ш. Шоҳтемур, 1965–93). Соли 1993 бинобар ҷанги шаҳрвандӣ ба Самарқанд кӯчидааст. Дотсенти факултаи физикаи УДСам (1994–1997). Муаллифи беш аз 50 мақолаи илмию методӣ, аз он ҷумла 35 мақолаи илмӣ ва 15 кит. дарсӣ, аз ҷумла, китоби дарсии тоҷикӣ «Механикаи назариявӣ» (иборат аз ду ҷилд).

Эзоҳ
----

1. ↑  Аз асл ба насл. — Душанбе, 2019. — 215 с. (тоҷ.). ISBN 978-99947-958-2-6
**Ғозӣ Машъал Аҷил ал-Ёвар** ( ар. غازي مشعل عجيل الياور‎ - арбоби давлатии Ироқ. Вай аз 28 июни соли 2004 то 7 апрели соли 2005 вазифаи Президенти Ироқро бар уҳда дошт.

Зиндагинома
-----------

Ғозӣ Машъал Аҷил ал-Ёвар Соли 1958 дар Мосул таваллуд шудааст. Маълумоти олиро дар ИМА гирифта , дар Донишгоҳи Ҷорҷтауни Вашингтон дар соҳаи муҳандисӣ таҳсил кардааст. Солҳои зиёд дар Арабистони Саудӣ як ширкати телекоммуникатсионӣро идора мекард. Пас аз оғози ҷанги Ироқ Ғозӣ ал-Ёвар аз нерӯҳои эътилофи байналмилалӣ ва сарнагунии Саддом Ҳусайн пуштибонӣ кард. Аз 28 июни соли 2004 то 7 апрели соли 2005 вазифаи Президенти Ироқро бар уҳда дошт.

Одатан дар назди мардум бо либоси анъанавии арабӣ зоҳир мешавад; аз ҷониби гурӯҳҳои гуногуни этникӣ ва мазҳабии Ироқ пуштибонии васеъ дорад.

Нигаред низ
-----------

* Президенти Ироқ

Пайвандҳо
---------

* Ҷадвали ҳокимони Ироқ(англ.) )
* Дар Ироқ Кӣ-кист: Ғози Явер(англ.) )

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️  Гузариш ба унсури Викидода  Фарҳангҳо ва донишномаҳо | 
* Большая норвежская
* Notable Names Database

 |
| Дар феҳристҳои китобшинохтӣ | 
* GTAA: 172117

 |
**Алокӯл** — Алакул, кӯли шӯри баста дар шаҳри Ҷумҳурии Қазоқистон. Дар минтақаи нимбиёбон, дар баландии 343 м аз сатҳи баҳр, дар Хамии Балхашу алокӯл воқеъ аст. Масоҳаташ тақрибан 2200 км2, чуқуриаш то 45 м. Ба он дарёи Эмел мерезад. Алокӯл якҷоя бо кӯлҳои Уялӣ, Сассиқкӯл ва Ҷаланашкӯл системаи кӯлҳоеро ташкил медиҳад, ки ҳавзаашон то 55 ҳазор км2 мерасад. Моҳи январ ях баста, апрел об мешавад. Аз алокӯл ширмоҳӣ ва зағорамоҳӣ шикор мекунанд.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — 608 с. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2021, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.
**Ғижжаки бас** - дар оркестри созҳои халқӣ ҷойи чорумро ишғол менамояд.

Соли 1943 дар Консерваторияи давлатии шаҳри Тошканд лабораторияи илмию таҷрибавӣ таъсис ёфт ва як зумра устоҳо бо роҳбарии А. И. Петросян ба такмилу таҷдиди созҳои халқӣ шурӯъ карданд. Маҳз бо ташаббуси онҳо созҳои халқӣ ба гурӯҳҳои мустақил ҷудо карда шуданд. Гурӯҳи ғижжакҳо дар асоси квинтети оркестри симфонӣ такмил дода, бо бисёр нишонаҳо (ҷӯр, номгӯи торҳо, диапазон, иҷрои штрихҳо ва ғайра) ба онҳо монанд шудаанд. Баъдтар ғижжаки алт, ғижжаки бас ва ғижжаки контрабас пайдо гаштанд. Гурӯҳи ғижжакҳоро дар партитураи оркестрӣ аз ҳама охир ҷойгир мекунанд. Тартиби ҷойгиршавии ғижжакҳо чунин аст: ғижжакҳои якум ва дуюм (онҳоро ғижжаки прима мегӯянд), ғижжаки алт, ғижжаки бас ва ғижжаки контрабас.

Ғижжаки бас с-ҳои 50-уми садаи 20 ихтироъ шудааст. Танааш бузургу дастааш дароз аст. Дар оркестр ҷойи чорумро ишғол менамояд ва овозҳои регистри пастро фаро мегирад. Нотааш дар калиди бас, тенор ва нотаҳои регистри баландаш дар калиди скрипка сабт мешавад. Чор тор дошта, бо фосилаи квинта ҷӯр мешавад: тори якум «ля»-и октаваи хурд, тори дуюм «ре»-и октаваи хурд, тори сеюм «сол»-и октаваи калон, тори чорум «до»-и октаваи калон. Диапазони оркестриаш аз нотаи «до»-и октаваи дуюм то нотаи «ля»-и октаваи дуюм давом мекунад. Ғижжаки бас ҳоло дар Тоҷикистон фақат дар оркестрҳои созҳои халқӣ истифода бурда мешавад.

Адабиёт
-------

* Вызго Т. С. Музыкальные инструменты Средней Азии //Исторические очерки, М. 1980;
* Петросян А. И. Инструментовидение// Узбекские народные инструменты, Т. 1980;
* Ҷумъаев Ҳ. Охунов Ҷ. Дарси ғижак, Д. 1983.

Адабиёт
-------

* Энциклопедияи Советии Тоҷик : [дар 8 ҷ.] / сармуҳаррир  А. С. Сайфуллоев. — Д. : СИЭСТ, 1978—1988.
**Чархдег**, **чахдег**, **чағдег** — асбоби махсусест барои аз ҷурғот ҷудо намудани маска.

Чархдег аз чархчӯб ва дег иборат аст. Таги дег ҳамвор буда, даҳонаш нисбатан танг аст. Он сафолин, чўбин ва ҳаҷмаш гу-ногун аст. Ҷурғотро ба Чархдег андохта дастак (тир)-и чархчўбро аз 2 ҳалқаи чӯбин (чахник)-и ба мех ё сутун басташуда мегузаронанд ва тасмаро аз миёнаҷои даста ду бор менечонанду нӯгҳои тасмаро бо навбат ба тарафи худ кашида, чархчӯбро ба ҳаракат медароранд. Маска тақрибан ҷудо шуда болои дўғ мебарояд. Дар баъзе ноҳияҳои Тоҷикистон ба ҷои чархдег гуппиро истифода мебаранд.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* Энциклопедияи Советии Тоҷик : [дар 8 ҷ.] / сармуҳаррир  А. С. Сайфуллоев. — Д. : СИЭСТ, 1978—1988.
**Аэрология** — фасли физикаи атмосфера, ки ҳоди­саҳо ва равандҳои физикавии дар атмосфераи озод (аз атмосфераи сатҳи Замин дур ва аз таъсири бевоситаи он озод) бавуҷудояндаро меомӯзад.

Аэрология таркиб ва сохти атмосфераи Заминро дар баландиҳои бузург, ташаккули абру бориш ва усулҳои танзими инкишофи онҳо, мубодилаи шуоъҳо дар атмосфераи озод, ҳаракати ҷараёнҳои ҳаво дар баландиҳои гуногун, аз ҷумла ҳаракатҳои турбулентӣ дар атмосфера, мубодилаи қабатҳои ҳаво ва ғайраро таҳқиқ мекунад. Ин таҳқиқотҳо, ки бо ёрии таҷҳизоти электронии ҳозиразамон, воситаҳои радиолокатсионӣ, радиозондҳо, техникаи ҳавонавардӣ, мушакӣ ва метеорологии радифӣ гузаронда мешаванд, барои пешгӯии обу ҳаво, идора кардани ҳаракати тайёраҳои реактивӣ ва турбореактивӣ истифода мешаванд.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Аэрология // Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.
**Хатои Lua: bad argument #2 to 'formatDate': invalid timestamp 'ноябр 2018'.**



**АЭРОДРÓМ** (аз аэро … ва юнонии dromos – дав, ҷойи давидан), минтақаи махсус тайёршудаи замин бо фазои ҳавоӣ ва маҷмӯи иншооту таҷҳизот, ки барои парвозу фурудоӣ, ҷойгиркунӣ ва нигоҳубини тайёраҳо таъйин шудааст. Аэродром ҳарбӣ ва мулкӣ (гражданӣ), доимӣ ва муваққатӣ мешавад. Мувофиқи таъйиноташон аэродинамикаҳои нақлиётӣ, заводӣ, таълимӣ, варзишӣ, муштарак ва ғ. мавҷуданд. Аэродромҳои нақлиётӣ ҳамчун фурӯдгоҳҳо таҷҳизонида мешаванд. Аэродромҳои ҳарбиро аз рӯйи дараҷаи таҷҳиз ва хусусияти истифода ба асосӣ, эҳтиётӣ, қалбакӣ ва аз рӯйи таъйинот ба ҳарбӣ, таълимӣ, парвозӣ ва махсус ҷудо мекунанд. Аэродром аз ду қисми асосӣ – минтақаи парвоз ва фазои ҳавоӣ иборат аст. Ба минтақаи парвоз хатти парвоз, минтақаҳои бехатари паҳлуӣ ва охирин хатҳои фурӯд дохил мешаванд. Аксари аэродромҳои бузург дорои то шаш хатти парвоз мебошанд. Вобаста ба масоҳат, мустаҳкамии хатти парвоз ва навъи тайёраҳо аэродромҳоро ба синфҳои гуногун ҷудо мекунанд. Дарозии хатти парвози аэродром аз 1000 то 3000 м ва бараш аз 200 то 360 м мешавад. Фазои ҳавоӣ барои таъмини амнияти парвозу фурӯдоии тайёраҳо хидмат мекунад. Барои таъмини дуруст фурудоии тайёраҳо радиоминоҳо, нишонаҳои равшанидиҳандаи самтиро истифода мебаранд.

Адабиёт
-------

* Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — 664 с. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.
**АЭРОЧАНÁ**, чанаи худгарде, ки барои ҳаракат аз рӯйи барф ва ях пешбинӣ шудааст. Аэрочанаро муҳаррики ба тавассути винти (пропеллер) ҳавоӣ коркунанда, ки онро муҳаррики дарунсӯз ба кор меандозад, ба ҳаракат медарорад. Суръати аэрочана вобаста ба иқтидори муҳаррик аз 25 то 140 км/соат мешавад. Шассии аэрочана аз 3 ё 4 лижа иборат мебошад. Ду навъи аэрочана маъмул аст: ҷангӣ ва боркашон. Аэрочана бори аввал соли 1903 дар Россия сохта шудааст. Аэрочана дар Ҷанги якуми ҷаҳонӣ, дар Ҷанги зидди финҳо (1939–40) ва ҶБВ (1941–45) чун воситаи ҷангӣ барои кашондани аслиҳа, ғизо, таъмин намудани алоқа, кашондани маҷруҳон истифода шудааст. Дави солонаи аэрочана аз 12 то 15 ҳазор км-ро ташкил медиҳад. Дар мавсими тобистон аэрочана бо шиноваракҳо ҷиҳозонида мешавад, ки барои истифодаи он дар дарёҳо чун киштии босуръат имкон медиҳад.   

Аэрочанаро дар кишварҳои зимистонашон хеле сард (ҳатто аз – 40°С пасттар) то солҳои 80 садаи XX бисёр истифода мебурданд.

Адабиёт
-------

* Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — 664 с. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.
**Хатои Lua: bad argument #2 to 'formatDate': invalid timestamp 'ноябр 2018'.**


**АЭРОТЀНК**, зарфи буришаш росткунҷаест, ки партоби бо лойқаи фаъол омехтаи дар он ҷоришаванда бо усули биокимиёӣ тоза карда мешавад. Ҳавои бо ёрии ҳавогузаронҳои пневматикӣ ва механикӣ ба аэротенк воридкарда партоби равонро бо лойқаи фаъол омехта, онро аз оксигени барои фаъолияти ҳаётии бактерияҳо зарур ғанӣ мегардонад. Дар натиҷа оксидшавии биокимиёии маводди органикӣ бо суръат ба амал меояд. Вобаста ба дараҷаи тозакунии биологии партобҳо аэротенк пурра тозакунанда (ҳадди ҷоизи бактериологӣ 6–8 мг/дм3, NO3 – 0,5–1,0 мг/дм3) ва қисман тозакунанда (ҳадди ҷоизи бактериологӣ > 20 мг/дм3) мешавад. Омилҳои асосии тозакунии аэротенк ҳарорат, мавҷуд будани моддаҳои ғизоӣ, миқдори оксигени ҳалшуда, қимати рН, мавҷуд будани моддаҳои заҳрнок мебошад. Кори муътадили аэротенкро реҷаи технологии истифода муайян мекунад.

Адабиёт
-------

* Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — 664 с. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.
**Аловпарак** — маросими халқӣ, ки миёни тоҷикон решаи қадимӣ дорад. Моҳияти онро эътиқоду ихлос ба қувваи фавқулодаи оташ ҷиҳати табобати рӯҳӣ ташкил медиҳад. Нафари муътақиди оинҳои халқӣ хоби бад бинад, ё тарсида бошад, ё худро вазнину нороҳат ҳис кунад, субҳи рӯзи чоршанбе (то баромадани офтоб) дар ҷойи аз чашми мардум дур аз хасу хошок се гулхан афрӯхта, се навбат аз болои онҳо ҷаҳида мегузарад. Сипас ба қафо нанигариста рост ба хона меравад. Дар баъзе мавридҳо се маротиба то нимарӯзи чоршанбе ин маросим такрор меёбад. Дар фарҳанги анъанавии мардуми тоҷик маросимҳои бисёре мавҷуд буданд, ки дар меҳвари онҳо оташ қарор дошт. Мутобиқи тасаввуроти асотирии ниёгони тоҷикон оташ яке аз чор унсури муқаддаси табиат буда, дорои нерӯи ғайримуқаррарӣ, сӯзонандаи гуноҳҳо, бартарафкунандаи сеҳру ҷоду ва чашми бад шумурда мешуд. Бо пешрафти илму техника ва тиббу тандурустӣ теъдоди ашхоси муътақид ба аловпарак кам монда, худи маросим қариб аз байн рафтааст. Бо вуҷуди ин дар ҷашнҳои миллӣ (Наврӯз, Меҳргон, Сада) ва маъракаю ҷамъомадҳои мардумӣ (чоршанбесурӣ, нӯкчамонӣ, алас, момогӣ, чароғрӯшан ва ғайра) аз он истифода мебаранд. Дар баъзе деҳоти кӯҳистони тоҷик аловпарак ба бозии бачагон табдил ёфтааст, ки дар тақлид ба калонсолон онҳо оташ афрӯхта, аз болои он ҷаҳида мегузаранд.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Муродов О. Дар пардаи сеҳру ҷоду, Д. 1990;
* Раҳимӣ Д. Шугун ва бовариҳои мардумии тоҷик, Д. 2004.
* Аловпарак/Д. Раҳимов. Донишномаи фарҳанги мардуми тоҷик. Ҷилди I (А-М). – Душанбе, 2015. – 668 с. (тоҷ.) ISBN 978-99947-33-79-8

Сарчашма
--------

* А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — 608 с. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2021, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.
**Алоуддин ибни Аҳмад ибни Абдуллоҳ** (соли таваллуд ва вафот номаълум) — хаттот ва кандакор тоҷик (асри 15).

Зиндагинома
-----------

Зодгоҳаш деҳаи Оббурдони Кӯҳистони Мастчоҳ. Ҳунари хаттотӣ ва кандакориро аз кандакорони машҳури диёраш Ҳоҷӣ Маҳмуд, Боқӣ ва дигарон омӯхтааст. Катибаҳои бо дасти Алоуддин кандашуда хеле зебову хоно буда, аксар аз ҳудуди деҳаҳои Оббурдон ва Роиҷ пайдо шудаанд. Санаи аввалини катибаҳои ӯ ба соли 1405 ва охиринаш ба соли 1446 тааллуқ дорад. Катибаҳои рӯйи шаху харсангҳо ва қабрҳо, ки то замони мо мондаанд, аз он шаҳодат медиҳанд, ки Алоуддин дар хаттотию кандакорӣ низ ба пояи устодонаш расидааст. Дар яке аз катибаҳояш байти зерин сабт аст:

Сар аз ин вартаи хунхора бадар натвон кард,
Оҳ аз ин роҳи хатарнок, ки дар пеши ман аст.
ӯ бештар аз 40 сол бо ин санъат машғул шуда, устоди машҳур мегардад. Дар катибаҳояш бештар намунаҳои хати сулс, таълиқ ва девониро хеле моҳирона истифода бурдааст. Бесабаб нест, ки кандакорон ва хаттотони баъдина ба ӯ пайравӣ кардаанд. Яке аз онҳо кандакор ва хаттоти садаи XVI Боқӣ буд. Осори Алоуддин дар фонди Институти таърих, бостоншиносӣ ва мардумшиносии ба номи Алоуддин Дониши Академияи Илмҳои ҶТ (таҳти рақамҳои 32, 48, 52, 132, 149, 165) маҳфузанд.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Мухторов А. Санг ҳам диле дорад, Д. 1986;
* Мухторов А. Эпиграфические памятники Кухистана (X1 - X1X), кн. 1, Д. 1978.

Сарчашма
--------

* А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — 608 с. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2021, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.
**Қасри Ширин**  ( форсӣ: قصرشيرين‎ قصرشيرين ‎ *CESR-Ширин* , курд. Кесри Шринí ) — шаҳри сарҳадӣ дар ғарби Эрон, дар устониКирмоншоҳ. Дар маркази маъмурии Шаҳристони **Қасри Ширин** .

Ҷуғрофия
--------

Шаҳр дар қисми ғарбии Кирмоншоҳ, дар доманакӯҳҳои ғарбӣ Загрос , дар баландии 339 метр аз сатҳи баҳр  ҷойгир аст. Қасри Ширин тақрибан 135 км ғарбтар аз шаҳри Кирмоншоҳ, пойтахти устон ва 530 км ҷанубу ғарбии Теҳрон, пойтахти кишвар, ҷойгир аст. Қисми зиёди аҳолии қобили меҳнат дар соҳаи кишоварзӣ кор мекунанд .

Аҳолӣ
-----

То соли 2006, шумораи аҳолӣ 15,437 нафарро ташкил дод  ; Дар таркиби миллӣ курдҳо, мусулмонони шиаҳо дар мазҳаб бартарӣ доранд.

Таърих
------

Номи шаҳр ба маънои аслӣ аз форсӣ бо номи "Қалъаи Ширин" (номи зани ҳинду-эронӣ) тарҷума шудааст. Шаҳр дар давраи ҳукмронии Шоҳаншоҳ Хусрав II Парвиз, аз сулолаи Сосониён сарчашма мегирад . Тибқи ривоят, шоҳ фармон додааст, ки барои маҳбуби дӯстдоштаи худ маликаи армани  Ширин қалъае созад. Ин қисса асоси бисёр асарҳои адабиёти курд ва форсӣ, бахусус достони эпикии Низомӣ "Хусрав ва Ширин "мебошад. Ин шаҳр яке аз корвонсаройҳои Шоҳроҳи Бузурги Абрешим буда, минтақаҳои баландкӯҳи Эронро бо Месопотамия мепайвандад. Дар давраи ҷанги Эрону Ироқ (1980-1988) Қасри Ширин таҳти ишғоли артиши Ироқ буд . Дар соли 2007, аз ЮНЕСКО даъват *шуд, ки* иншооти комплекси таърихии *Қасри Ширин* ба Феҳристи мероси ҷаҳонӣ дохил карда шавад  .

Бинед низ
---------

* Хусрави II Парвиз
* Шоҳаншоҳии Сосониён
* Ҷанги Эрон-Ироқ
* Феҳристи мероси умумиҷаҳонии ЮНЕСКО дар Эрон

Эзоҳ
----

1. ↑  Иран, Афганистан, Пакистан // Атлас мира / сост. и подгот. к изд. ПКО «Картография» в 2009 г. ; гл. ред. Г. В. Поздняк. — М. : ПКО «Картография» : Оникс, 2010. — С. 122—123. — ISBN 978-5-85120-295-7 (Картография). — ISBN 978-5-488-02609-4 (Оникс).
2. ↑  Инструкция по русской передаче географических названий Ирана. — М.: Наука, 1979. — С. 48.
3. ↑  Физико-географические данные(англ.)
4. ↑  World Gazetteer(англ.)(пайванди дастнорас — *таърих*).(пайванди дастнорас)
5. ↑  Ruler’s Seat of Khosrow & Shirin Castle Discovered(англ.). Баргирифта аз сарчашмаи аввал 7 сентябри 2007.
6. ↑  Encyclopædia Iranica "*FARHĀD, a romantic figure in Persian legend and literature, best known from the poetry of Neẓāmī Ganjavī (q.v.) as a rival with the Sasanian king Ḵosrow II Parvēz (r. 591-628) for the love of the beautiful Armenian princess Šīrīn.* "
7. ↑  Iran-Iraq War 1980—1988(англ.)
8. ↑  Historical Ensemble of Qasr-e Shirin(англ.)

| ⚙️ Қасри Ширин |
| --- |
| Парчами Эрон | 
* Гелони ғарб
* Исломободи ғарб
* Канговар
* Каренди Ғарб
* Кирмоншоҳ
* Қасри Ширин
* Пова
* Сарпули Заҳоб
* Саҳна
* Санқар
* Тозеҳобод
* Ҳарсин
* Ҷавонрӯд

 |
**Қасими Фаҳим** - фармондеҳ, маршали Афғонистон, уҳдадори вазорати амнияти Афғонистон, вазири дифоъи Афғонистон,муъовини аввали раёсати ҷумҳурии Афғонистон

Холнома
-------

Қасими Фаҳим, дар соли 1336-и хуршедӣ дар рустои Умрази вилояти Панҷшер ба дунё омад. Ӯ омӯзишҳои ибтидоиро дар зодгоҳаш фаро гирифт ва барои омӯзиши олӣ ба Кобул рафт ва дар риштаи ҳуқуқи исломӣ дарс хонд. Маршал Фаҳим пас аз кудатои ҳати саври 1357 ва мухолифат бо ҳукумати таҳти ҳимояти Шӯравии собиқ дар Афғонистон, ба Покистон сафар кард. Пас аз иқомати кӯтоҳмуддат дар Покистон, дубора ба Афғонистон баргашт ва бо гурӯҳҳои муҷоҳидин, бавижа дар канори Аҳмадшоҳи Масъуд, мухолифатҳои мусаллаҳонаи худро алайҳи ҳукумат оғоз кард.
Қасими Фаҳим фармондеҳии бахше аз нерӯҳои муҷоҳидинро ба уҳда гирифт ва дар солҳои баъд низ ҳавзаи фармондеҳии худро густариш дод. Муҳаммадқасими Фаҳим дар ин солҳо нақши муҳимме дар танзими гурӯҳҳои муҷоҳидин дар вилояти Бадахшон, Бағлон, Тахор ва Қундуз бозӣ кард. Пас аз фурӯпошии ҳукумат ва пирӯзии гурӯҳи муҷоҳидин, Фаҳим ҳамроҳ бо нерӯҳои ҷиҳодӣ дар соли 1371 вориди Кобул шуд. Ӯ дар давлати муҷоҳидин ба раҳбарии Бурҳонуддин Раббонӣ уҳдадори вазорати амният шуд.
Ба дунболи тасаллути гурӯҳи Толибон ва тасарруфи пойтахти Афғонистон аз сӯйи ин гурӯҳ, Фаҳим барои муддати кӯтоҳе фармондеҳии гурӯҳҳои ҷиҳодиро дар ҷанг алайҳи Толибон дар шимоли Афғонистон ба уҳда гирифт.
Пас аз марги Аҳмадшоҳи Масъуд (15 сентябри соли 2001), танзим ва истиҳкоми гурӯҳҳои ҷиҳодӣ дар мубориза алайҳи Толибон ба як чолиши аслӣ барои Қасими Фаҳим табдил шуд, аммо ба дунболи фурӯпошии гурӯҳи Толибон ва баргузории иҷлосияи Бонн, Фаҳим ба унвони муъовини аввали давлати муваққат ва вазири дифоъи Афғонистон таъйин шуд. Ҳомид Карзай, раиси ҷумҳурии Афғонистон дар нахустин интихоботи раёсати ҷумҳурӣ Фаҳимро аз муъовинати худ канор зад ва ба ҷойи ӯ Аҳмадзиё Масъуд, бародари Аҳмадшоҳи Масъудро ба унвони муъовини аввали худ муъаррифӣ кард.
Дар панҷ соли раёсати ҷумҳурии Ҳомид Карзай, Маршал Қасими Фаҳим гӯшанишинӣ ихтиёр кард, аммо ҳар аз гоҳе аз ҳукумати Карзай ба хотири ончи ки ӯ канор задани муҷоҳидин аз қудрат мехонад, башиддат интиқод мекард. То ин ки Ҳомид Карзай дар интихоботи дувуми раёсати ҷумҳурӣ як бори дигар ба суроғи Қасими Фаҳим рафт ва ӯро бори дигар ба унвони муъовини худ дар интихобот муъаррифӣ кард.
Ӯ дар панҷ соли гузашта муъовини аввали раёсати ҷумҳурии Афғонистон буд ва рӯзи 9 марти 2014 аз дунё даргузашт ва дар Кобул ба хок супурда шуд.

Нигаред
-------

* Аҳмадшоҳи Масъуд

Пайвандҳо
---------

1. ↑  Муҳаммадқасими Фаҳим кӣ буд?. 12 апрели 2014 санҷида шуд. Баргирифта аз сарчашмаи аввал 4 марти 2016.
**Гали́на Евге́невна Горо́хова** (зод. 31 август 1938, Маскав) — варзишгари рус (шамшербозӣ). Устоди хидматнишондодаи варзиши ИҶШС (1960), Мураббии хидматнишондодаи ИҶШС (1992) ва Федератсияи Русия (1998).

Корнома
-------

Чемпиони мусобиқаҳои дастаии Бозиҳои олимпӣ (1960, 1968, 1972). Чемпиони чандинкаратаи ҷаҳон (1958—1971) ва ИҶШС (1960-70) дар мусобиқаҳои инфиродию дастӣ. Беҳтарин намояндаи варзиши Русия дар асри 20 эълом шудааст. Узви Комиҷроияи Федератсияи шамшербозии Русия ва узви Комиҷроияи Ассотсиатсияи ҷаҳонии ғолибони олимпӣ, Президенти Иттиҳоди варзишгарони Русия.

Ҷоизаҳо
-------

Бо орденҳои Байрақи Сурхи Меҳнат, «Барои хидматҳо дар назди Ватан» (дараҷаи 4), ордени нуқраи олимпии Кумитаи байналмилалии олимпӣ ва медалҳо сарфароз гардидааст.

Эзоҳ
----

1. 1 2 3 4  Горохова Галина Евгеньевна // Большая советская энциклопедия (рус.): [в 30 т.] / под ред. А. М. Прохоров — 3-е изд. — М.: Советская энциклопедия, 1969.

Сарчашма
--------

* Горохова Галина Евгеневна // Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️  Гузариш ба унсури Викидода  Вебгоҳҳои мавзӯъӣ | 
* Olympedia

 |
| Фарҳангҳо ва донишномаҳо | 
* Большая российская (старая версия)
* Литовская универсальная

 |
Як мудел аз голлейии ҷангии Молте, ки дар қарни шонздаҳуми мелодӣ истифода мешуд
**Галера** (итол. *galea, galera*) — киштии белдори пастсаҳни низомӣ бо белҳо ва ду-се сутуни бодбонҳояшон секунҷа ва росткунҷашакл, ки чун ҳаракатовари иловагӣ хидмат мекарданд.

Таърих
------

Асри 7 дар Венетсия пайдо шуда, то нимаи садаи XIX ба ҳайати флоти ҳарбии кишварҳои Аврупо дохил буд. Бартарии асосии галераҳо дар он буд, ки онҳо дар рӯзҳои бешамол низ тез ҳаракат мекарданд. Суръати галера тавассути белзанӣ то 8 узел (1 узел = 1,852 км/соат) мерасид. Дар садаи XII галераҳои белҳояшон дар ду қатор ҷойгирифта пайдо шуданд. Дар садаи XIII дар галера белкашҳо (заврақронҳо)-ро дар як қатор ва белҳоро гурӯҳ-гурӯҳ ҷойгир мекарданд. Галераҳое, ки онҳоро гурӯҳҳои аз се белкаш иборат, идора мекарданд, триера ном доштанд. Дарозии галера то 60 м, бараш то 7,5 м, савияи ба об ғӯтиданаш то 2 м мерасид. Киштӣ аз 16 то 32 бели дарозии ҳар кадом то 15 м дошт. Ҳар як белро 5-7 нафар ба ҳаракат меоварданд. Аслиҳаи асосии галера то нимаи садаи XVI таранҳои рӯйиобӣ, мошинаҳои тирпарто, арбалетҳо, дертар тӯпҳо буданд. Ҳайати низомии галера якҷо бо аскарон то 450 нафарро ташкил медод. Гурӯҳи белкашҳо аз ғуломон, бадарғашудагон ва ихтиёриён иборат буд.

Дар нимаи садаи XVI дарозии галераҳои тиҷоратӣ 48 м ва барашон 10 м буд. Галераҳои Малта, ки дар Юнон ва Туркия истифода мешуданд, беш аз 50 м дарозӣ ва қариб 11 м паҳно доштанд. Дар нимаи садаи XVIII флотҳои галерадор аз байн рафтанд ва галераҳоро ҳамчун зиндонҳои шинокунанда истифода мебурданд. Дар Русия галераҳо дар замони подшоҳии Пётри I пайдо гардида, дар ҷангҳои зидди Шветсия истифода бурда шудаанд.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* Галера // Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️  Гузариш ба унсури Викидода  Фарҳангҳо ва донишномаҳо | 
* Большая датская
* Большая российская (старая версия)
* Большая советская (1 изд.)
* Брокгауза и Ефрона
* Брокгауза и Ефрона
* Брокгауза и Ефрона
* Военная Сытина
* Малый Брокгауза и Ефрона
* Энциклопедический лексикон
* Britannica (онлайн)

 |
| Дар феҳристҳои китобшинохтӣ | 
* BNF: 11954114t
* GND: 4019112-6
* J9U: 987007558078105171
* LCCN: sh85052833
* NKC: ph602151

 |
**Ангат**, ё **ангад**, **хори ангад**, **хори сафед**, **сарканак**, **хингбед**, **хуншуд**, **чинхор**, **ҷангалхор** (лот. Hippóphae rhamnoídes) — як навъ бутта ё дарахти хурдест аз оилаи санҷидиҳо.

Тавсифоти гиёҳшиносӣ
--------------------

Тасвири гиёҳшинохтӣ Якоб Штурм аз китоби «*Deutschlands Flora in Abbildungen*», 1796
ои тақвияти кори узвҳои ҳозима, табобати илтиҳобу захми меъда, зангила, саратони сурхрӯда тавсия медиҳанд. Истеъмоли ҷӯшоби меваю барги ангат рехтани мӯи сарро бозмедорад. Ҷӯшоби донакаш мусҳил аст. Бо равғани ангат касалиҳои гуногуни пӯст, амрози занона, захми меъдаю рӯдаи дувоздаҳангуштаро табобат мекунанд.

Эзоҳ
----

Беҳтар мешуд агар дар бораи чигуна ҷудо намудани равғани ангет маълумот пешниҳод менамудед, ки аз дарахти ангет ё худ (ангат) чигуна равғанро бадаст овардан мумкин.

Адабиёт
-------

* Запрягаева В. И. Лесные ресурсы Памиро-Алая, Д. 1976;
* Трофимов Т. Т. Облепиха в культуре, М. 1976;
* Флора Таджикской ССР, т. 6, 1981;
* Растения для декоративного садоводства Таджикистана, М. 1986;
* Ходжиматов М. Дикорастущие лекарственные растения Таджикистана, Д. 1989.

Сарчашма
--------

* Ангат // А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2021, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.
**Гвианаи Биритониё** (англ. British Guiana, ҳамчунин **Гайана** Guyana) — собиқ мустамликаи Британиёи Кабир дар шимолу шарқии Амрикои Ҷанубӣ.

Таърих
------

Дар ибтидои садаи XVII се мустамлика – Эссекибо, Демерара ва Бербике дар тобеияти Ҳолландия буданд. Соли 1796 сипоҳиёни Англия ин се мустамликаро забт намуданд. Соли 1802 онҳо ба Ҷумҳурии Батава (Ҳолландия) баргардонда шуданд, вале баъд аз як сол сипоҳиёни Британия онҳоро дубора забт намуда, соли 1831 дар як мустамликаи Гвианаи Биритониё муттаҳид карданд. Пойтахташ Ҷорҷтаун буд. Аз соли 1966 давлати мустақили Гайана.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* Гвианаи Британиягӣ // Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️  Гузариш ба унсури Викидода  Дар феҳристҳои китобшинохтӣ | 
* VIAF: 730154387234230970008
* WorldCat VIAF: 730154387234230970008

 |
**«Томирис»** — як филми баланди синамоӣ ба коргардони Акан Сатаев аст. Достони ин филм бар асоси яке аз чанд афсонае аст, ки перомуни марг Куруши Бузург ривоят шудааст. Ин филм ривояте афсонаӣ аз таърих Ҳеродот аст ва бахше аз ҷанговариҳои шахсиятиро ба тасвир кашида, ки дар воқеъӣ будани он тардид вуҷуд дорад. Достони филм перомуни маликаи Мосогетҳо яке аз ақвоми эронӣ, ба номии Таҳмрайиш (Томирис) аст, ки бар тибқи афсонаҳо дар набарде шоҳи порсён Куруши Бузургро куштааст. Ин филм дар шаҳри Нурсултон, пойтахти Қазоқистон, дар таърихи 25 сентябри 2019 ба намоиш даромад.

Достон
------

Достони ин филм, афсонае баргирифта аз яке аз чанд ривоят перомуни марги Куруши Бузург аз китоби Таърихи Ҳеродот аст, ки дар воқеӣ будани он тардид вуҷуд дорад. Ин ривоят дар мавриди ҷанги Куруши Бузург бо Мосогетҳо (яке аз ақвоми эронӣ) ва маликаи онҳо Таҳмрайиш (Томирис) аст, ки Куруши Бузург дар ин ҷанг кушта мешавад.

Бозигарон
---------

* Алмира Турсун — *Томирис*
* Одил Аҳмадов — *Арғун*
* Еркебулан Дойиров — *Харасп*
* Берик Ойтҷонов — *Куртун*
* Азамат Сотиболдӣ — *Каваз*
* Ғассон Масъуд — *Куруши Бузург*

Тавлид
------

Филми синамоии Томирис ба сифориши Вазорати фарҳанг ва варзиши Қазоқистон дар студияи «Қаззоқфилм» сохта шудааст. Филмбардорӣ аз декабри соли 2017 оғоз ва саҳнаҳое дар ҷоҳои гуногун дар Қазоқистон филмбардорӣ шуд. Қаҳрамонони мосогет ба забони туркии бостон суҳбат мекунанд, дар ҳоле, ки қаҳрамонони порсӣ дар ин филм ба порсии бостон суҳбат мекунанд. Ин филм, агар бар пояи таҳрифи таърих набошад, дастикам барсохта аз ривояте аст, ки беш аз таърихи воқеъӣ, ба таърих омиёна ё ҳатто таърихи афсонаӣ наздик аст.

Эзоҳ
----



|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️  Гузариш ба унсури Викидода  Вебгоҳҳои мавзӯъӣ | 
* AllMovie
* Бонки Иттилоотии Интернетии Филмҳо
* Rotten Tomatoes

 |
**Анвари Кошонӣ** (с. тав. ва ваф. номаълум) — шоири форс-тоҷик (а. 17). Мувофиқи маълумоти тазкиранигор Малеҳои Самарқандӣ Анвари Кошонӣ дар ш. Кошони Эрон ба дунё омада, дар ҳамон ҷо зиндагиву эҷод кардааст. Касбҳои мисгарӣ ва шоириро аз падараш омӯхтааст. Малеҳои Самарқандӣ дар Кошон бо ӯ вохӯрда, намунаҳои ашъорашро дар тазкирааш ҷой додааст. Абёти зерин аз ӯст:

Бенавоеро ба навое бирасонӣ, чӣ шавад,
Хастаеро ба давое бирасонӣ, чӣ шавад.
Ту, ки равшангари ҳар ойинаи дидорӣ,
Дили моро ба ҷилое бирасонӣ, чӣ шавад.
\*\*\*
Захмро аз нохуни ҳиммат ба хун овардаем,
Доғи дилро аз сияҳбахтӣ нагун овардаем.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* Анвари Кошонӣ // А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2021, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.
**Ангара́** (бур. Ангар мүрэн, Шаблон:Lang-evn) — дарё дар вилояти Иркутски кишвари Красноярски Федератсияи Русия, шохоби рости дарёи Енисей.

Мушаххасот
----------

Яке аз дарозтарин дарёҳои Сибири Шарқӣ, дарозиаш 1779 км, бараш аз 0,8 – 1,5 км то 3 – 5 км. Масоҳати ҳавзааш 1039 ҳазор км2, аз он ҷумла масоҳ. ҳавзаи худи Ангара (бе ҳавзаи кӯли Байкал) 468 ҳазор км2; дар роҳаш ба он 38195 дарё ва шохобчаҳо ҳамроҳ мешаванд. Нимаи аввали садаи XVII кашшофони нахустини рус онро Тунгускаи Болоӣ номида буданд. Номи Ангараро дар садаи XX гирифт (аз забони бурятҳо). Аз кӯли Байкал оғоз гардида, ба Шим. ва баъд ба Ғ. ҷорӣ мешавад.

Захираи гидроэнергетикӣ
-----------------------

Захираи гидроэнергетикиаш хеле зиёд – бештар аз 86 млрд кВт-соат. Болооби Ангара дар натиҷаи сохтани НБО-ҳои Иркутск, Братск, Уст-Илим ва Богучанск асосан ба зинаи обанборҳо (Иркутск, масоҳ. 154 км2 ва Братск, масоҳ. 547 км2) табдил ёфтааст. Аз охири октябр то аввали май ях мебандад. Манбаи асосиаш (ғайр аз кӯли Байкал) барфу борон. Сарфи солонаи об ба ҳисоби миёна дар наздикии НБО-и Иркутск 1700 м3/с, дар наздикии НБО-и Братск 2900 м3/с, дар наздикии резишгоҳаш 4500 м3/с. Шохобҳои асосиаш: Иркут, Китой, Белая, Ока, Ия, Тасеев – аз чап, Илим, Чадобетс, Иркинеев – аз рост. Аз Иркутск то Байкал ва НБО-и Братск мунтазам киштӣ мегардад. Ангара аз моҳӣ (озодмоҳӣ, тосмоҳӣ, сафедмоҳӣ, равғанмоҳӣ ва ғайра) бой аст.

Шаҳрҳои соҳилӣ
--------------

Дар соҳилҳои Ангара шаҳрҳои Иркутск, Ангарск, Усолйе-Сибирское, Свирск, Братск, Уст-Илимск ҷойгиранд.

Эзоҳ
----

1. ↑  Angara At Tatarka, *R-Arcticnet V4.0*
2. ↑  Ресурсы поверхностных вод СССР: Гидрологическая изученность. Т. 16. Ангаро-Енисейский район. Вып. 2. Ангара / под ред. Т. С. Кирилловой, Н. Н. Корчажниковой. — Л.: Гидрометеоиздат, 1965. — 224 с.
3. ↑  Откуда пошла Ангара. Ангара. Байкальский край — информационно-краеведческий портал. 29 июни 2018 санҷида шуд. Баргирифта аз сарчашмаи аввал 29 июни 2018.

Сарчашма
--------

* А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — 608 с. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2021, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.
**Шиаи дувоздаҳ имомӣ** ё ба арабӣ **асно аъшарӣ** номи фарқаӣ аз мазҳаби ташаиӯъ дар дини ислом аст, ки ба имомат 12 имом пас аз Муҳаммад, паёмбари ислом, бовар дорад, эшонро **шиъаи ҷаъфарӣ** ё **имомиа** ҳам меноманд. Шиъаи дувоздаҳ имомӣ дар ибтидои қарни 21, бузургтарин шоха аз фироқи шиаён аст..

Имомия
------

**Имомия** — яке аз машҳуртарин истилоҳҳои каломи ин мазҳаб шумурда мешавад, ки баргирифта аз «имом», ки дар луғат ба маънии *пешво* ва касе аст, ки аз гӯфтори ӯ пайравӣ мекунад ва ҷамъи он «аъиме» аст.

Эзоҳ
----

1. ↑  Донишнома Бритонико، мадхалӣ шиъа "The largest Shīʿite sect in the early 21st century was the Ithnā ʿAshariyyah,":
2. ↑  اوائل المقالات، شیخ مفید، ص 46
* 
* 
* 
* 
* 
*
**Саъдулло Назруллоев** (тав. 5.09.1936, деҳаи Вишхарви ноҳияи Дарвоз), муаррих, номзади илмҳои таърих (1973), дотсент (1980).

Зиндагинома
-----------

Соли 1958 факултети таърихи Донишкадаи давлатии омӯзгории шаҳри Душанбе ба номи Т.Г. Шевченкоро хатм кардааст. Солҳои 1958–1961 муаллими фанни таърихи мактаби миёнаи №10 ноҳияи Кофарниҳон, 1961–1963 аспиранти кафедраи таърихи ИҶШС, 1963–1995 ассистент, муаллими калон, дотсенти кафедраи таърихи ИҶШС ва кафедраи таърихи халқи
тоҷик, муовини декани факултети таърих оид ба тарбия ва таълим, 1995– 1998 декани факултети таърих, 1998–2008 дотсенти кафедраи таърихи халқи тоҷики Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи С. Айнӣ буд. Аз соли 2008 то ба имрӯз ҳамчун дотсенти кафедраи таърихи умумии донишгоҳи омӯзгорӣ кор мекунад. Муаллифи 2 асар ва зиёда аз 60 мақолаҳои илмӣ ва илмию методӣ мебошад. Таълифотҳояш таърихи тараққиёти нақлиёт ва сохтмони роҳҳо, роҳҳои оҳанро дар давраи истиқлол дар бар гирифтаанд. Бо нишони сарисинагии «Аълочии маорифи Тоҷикистон» қадр карда шудааст.

Осор
----

* Сохтмони роҳҳо ва рушди нақлиёти Тоҷикистон дар панҷсолаи сеюм, Д.1972;
* Дорожное строительство и развитие транспорта в Таджикистане в 1917–1941 гг. Д. 1979;
* Саҳми Б. Ғафуров дар сохтмони роҳҳои оҳани Тоҷикистон // Дар кит. Бобоҷон Ғафуров ва рушди таърихнигории миллӣ, Д. 2009.
*

Пайвандҳо
---------

* Энсиклопедияи Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи С. Айнӣ
*
**Саъдулло Азизбоев** (1932, деҳаи Лакати ноҳияи Истаравшан – 1998, ҳамон ҷо) — сароянда (тенори лирикӣ) ва режиссёри тоҷик. Ҳофизи халқии ҶШС Тоҷикистон (1963).

Зиндагинома
-----------

Саъдулло Азизбоев хатмкардаи омӯзишгоҳи педагогии Ӯротеппа (1953). Фаъолияти ҳунарияш дар дастаи ҳаваскорони санъати омӯзишгоҳ оғоз ёфтааст. Як муддат муаллим ва роҳбари бадеии дастаи ҳаваскорони санъати мактаби миёнаи деҳаи Лакат (1955-1959), роҳбари бадеии дастаи ҳаваскорон (1959-1962) ва директори Хонаи маданияти ш. Ӯротеппа (1902-1966), артисти Театри драмаи мусиқии ноҳияи Нов (1966-1967) буд. Аз соли 1967 директори Хонаи маданият ва режиссёри Театри халқии ш. Ӯротеппа.

Азизбоев чун сарояндаи хушсадо махсусан дар иҷрои сурудҳои классикӣ маҳорати калон зоҳир намудааст. Сурудҳои «Ушшоқи Самарқанд», «Ушшоқи Содирхон», «Ироқ», «Дугоҳ» ва ғ. аз беҳтарин оҳангҳои иҷрокардаи ӯянд. Азизбоев инчунин дар саҳнаи театри халқии Уротеппа зиёда аз 20 пиесаҳои хурду калон («Зафар»-и Р. Ҳайдаров, «Орзу»-и М.Назаров, «Супориши ЧК» ва «Дилшод»-и А. Сидқӣ, «Лаҳзаи ҷовид»-и М. Бахтӣ, «Сияҳсавор»-и Б. Раҳимзода ва ғайра)-ро таҳия намудааст.

Ҷоизаҳо
-------

* Дорандаи ҷоизаҳои фестивалҳои умумииттифоқии ҳаваскорони санъат (1975, 1977).
* Бо ордени «Нишони Фахрӣ», медалҳо ва Грамотаҳои Президиуми Совети Олии ҶШС Тоҷикистон сарфароз гардидааст.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* Энциклопедияи Советии Тоҷик : [дар 8 ҷ.] / сармуҳаррир  А. С. Сайфуллоев. — Д. : СИЭСТ, 1978—1988.
**Абӯҷаъфари Утбӣ** - вазири давлати Сомониён. Дар китоби «Осор ул-вузаро» - и Сайфиддинҳоҷӣ нисбати вазири донишманди сулолаи Сомониён, чунин маълумоте оварда нашудааст:

«Вазир Абӯҷаъфари Утбӣ вазири Абдумалик бини Нӯҳ буд ва вазири Саидид Мансур бини Нӯҳ низ буд ва ба ҳилаи фазлу насаб ва ули асил мансаб муайян ва махаллӣ буд ва хазонаи подшоҳи худро бо амволу афар мамталӣ гардонид. Чунончӣ, беш аз ӯ ва баъд аз ӯ аз вузарои Оли Сомон дар ҷамъи амволу адҳоли хазоин адили ӯ набуданд.»

Нигаред
-------

Портал:Таърих

Пайнавиштҳо
-----------

1. ↑  C. E. Bosworth, "ʿOTBI," Encyclopædia Iranica, a version is available online at
2. ↑  Аҳрор Мухторов. Амирон ва вазирони Сомонӣ. – Душанбе, 1997, – с. 59.


|  |  |
| --- | --- |
| Таърих | *Ин мақолаи нопурра аз таърих мебошад.Шумо метавонед бо пурра кардани ин ба Википедия кумак кунед.* |
**«Абҳар-ул-Ошиқин»** — асари Рӯзбаҳони Бақлӣ роҷеъ ба тасаввуф. Ба забони форсӣ-тоҷикӣ навишта шудааст.

Он масъалаҳои тасаввуфро дар бар гирифта, аз муқаддима ва 32 фасл иборат мебошад. Муаллиф китобро ба наргисе монанд мекунад, ки машоми орифонро атрогин месозад. Ваҷҳи тасмияаш ҳам аз ҳамин ҷост. Дар фасли аввал (дар «Лутфи ошиқу маъшуқ») муаллиф ба соликони тариқат муроҷиат карда, моҳияти маърифатро дар шиори «бо дидаи инсонӣ ба олами инсонӣ нигар» иброз доштааст. Фасли дуюми «Абҳар-ул-ошиқин» роҷеъ ба муқаддамоти ишқ баҳс мекунад. Дар ин фасл муаллиф бидояти ишқро иродат медонад; баъд мувофиқату риёзат меояд ва ҳақиқати ҳамаи он муҳаббат мебошад. Муҳаббат, агар ба камол расад, шавқ аст ва агар ҳақиқат пазирад, ишқ аст. Вобаста ба ҳамин масъала муаллиф навъҳои ишқро баён намуда, дар фасли сеюм ба шарҳи ишқи инсонӣ мепардозад. Дар фаслҳои чаҳоруму панҷум мафҳумҳои ҳусну ҷамолу камол ва хулқу сафою вафо баён шудаанд. Дар фаслҳои минбаъда бидояти ишқ, табдили ишқи инсонӣ ба ишқи илоҳӣ, риёзати қалбӣ, таҳзиби ахлоқ, муроқаба, хавф, ризо, қурб, яқин ва дигар масъалаҳои мақомоту аҳволи тасаввуф мавриди таҳлили муаллиф қарор гирифтаанд. Фаслҳои охири «Абҳар-ул-ошиқин» ба масъалаҳои бисёр ҳассоси таълимоти ирфонӣ – мукошафа, мушоҳада, муҳаббат, шавқ ва ишқи комил оид аст. Муаллиф дар онҳо моҳияти асосии таълимоти ирфонии худро баён намуда, ишқро сифати ҳақ мешуморад ва монандии ошиқу маъшуқро мақоми тавҳид мепиндорад. «Абҳар-ул-ошиқин» дар силсилаи «Ганҷинаи навиштаҳои эронӣ» бо тасҳеҳ ва муқаддимаи форсию франсавӣ ва тарҷумаи фасли аввали он ба забони англисӣ бо кӯшишу эҳтимоми Ҳенри Корбэн ва Муҳаммад Муин соли 1958 дар Теҳрон ба табъ расид.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Шайх Рузбаҳони Бақлии Шерозӣ. «Абҳар-ул-ошиқин фӣ аҳвол-ил-ушшоқ», Т. 1337 – 1954.

Сарчашма
--------

* А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — 608 с. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2021, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.