recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Дар Википедия мақолаҳо дар бораи дигар шахсон бо номи Аҳдам мебошанд.
Дар Википедия мақолаҳо дар бораи дигар шахсон бо насаби Холиқов мебошанд.

**Адҳам Холиқов** — сарояндаи Театри давлатии академии опера ва балети ба номи Садриддин Айнӣ. Ҳунарпешаи мардумии Тоҷикистон (2004).

Зиндагинома
-----------

Донишкадаи давлатии санъати Тоҷикистон ба номи М. Турсунзода (1970), Консерваторияи давлатии ш. Москваро хатм карда (1979). Солҳои 1970—1980 сарояндаи ансаммбли «Красная звезда», ш Москва. Аз соли 1980 то ҳоло овозхони (сарояндаи) Театри давлатии академии опера ва балети ба номи Садриддин Айнӣ буд. Маҳорати сарояндагии хешро дар академияҳои операвии Италия сайқал додааст.
Махсусан маҳорати сарояндагиаш дар овозхонии операвии асарҳои классикии миллӣ, рус ва хориҷӣ хеле хуб садо медиҳад.
Бо иштироки ӯ дар консерту спектаклҳо аз рӯи асарҳои композиторони тоҷик ва аврупои сурудҳои операвӣ ва халқӣ дар хориҷи мамлакат садо медиҳанд.

Эҷодиёт
-------

Ӯ овози форам ва дорои маҳорати сарояндагӣ ва маданияти баланд дошта дар саҳнаи театр якчанд нақшҳои (образ) ҷолиб офаридааст. Махсусан маҳорати сарояндагиаш дар овозхонии операвии асарҳои классикии миллӣ, рус ва хориҷӣ хеле хуб садо медиҳад. Дар 30 спектаклҳои операвӣ нақш офаридааст.

### Қаҳрамонҳои спектаклҳо

* Онегин (« Евгений Онегин» П. И. Чайковского),
* Ренато («Бал-макарад» Дж. Верди),
* Фигаро («Севилӣский сирюлник» Ҷ.Росини),
* Порги («Порги и Бес» Ч. Гершвин),
* Демон (« Демон» А. Рубинштейн) ва диг.

### Спектаклҳои операвии композиторони тоҷик

* Беҳзод, «Айнӣ» Шарофиддин Сайфиддинов,
* Салим, «Қишлоқи тилои» Дамир Дӯстмуҳаммадов,
* Содиқ, «Бозгашт» Ёқуб Сабзанов,
* Арсений, «Ғуломон» Толиб Шаҳидӣ,
* Восеъ « Фарёди гузаштаҳо» Талабхӯҷа Сатторов нақшҳои асосиро иҷро намудааст.

Ҷоизаҳо
-------

* ордени «Дӯстии халқҳо» (2005),
* Ифтихорномаҳои соҳавӣ қадр карда шудааст.
*

Эзоҳ
----

1. ↑  Маросими супоридани мукофотҳои давлатӣ. *www.president.tj*.  Президенти Тоҷикистон (3 сентябри 2004). 17 Январ 2024 санҷида шуд.
2. ↑  Cомонаи театр

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️  Гузариш ба унсури Викидода  Вебгоҳҳои мавзӯъӣ | 
* Discogs

 |
Парастор бо ниқоби тиббӣНиқоби тиббӣ
**Ниқоби тиббӣ** — ниқобест, ки даҳон ва бинии инсонро бо филтр мепӯшонад, ниқоби тиббӣ одамро аз нафаскашии аэрозолҳои моеъ бо бактерияҳо муҳофизат мекунад (дараҷаи муҳофизат аз сифати филтр вобаста аст), инчунин қатраҳои калон бо онҳо, аммо аз аэрозолҳои сахт муҳофизат намекунад.

Ниқоби тиббӣ чашмони инсонро аз аэрозолҳои хатарнок муҳофизат намекунад, ниқоб пеш аз ҳама барои муҳофизат кардани одамони соҳиби ниқоб пешбинӣ шудааст, зеро паҳншавии аэрозолро ба самти муқобил пешгирӣ мекунад. Фарқи байни ниқоби тиббӣ ва респиратор дар он аст, ки имконнопазирии ниқоби тиббӣ, ба фарқ аз респиратор, манъ кардани зарраҳои хурди аэрозолҳои сахт (андозаи зарраҳое, ки тавассути респиратор филтр карда мешаванд, вобаста аз модел метавонад фарқ кунад). Инчунин дар сурати мавҷуд набудани сарпӯше, ки нафаскаширо осон мекунад ва ба шакли рӯй мувофиқат мекунад.

Нигаред
-------

Эзоҳ
----

1. ↑  Архивированная копия(пайванди дастнорас — *таърих*).
2. ↑  В каких случаях и как следует носить маску(рус.). *www.who.int*(пайванди дастнорас — *таърих*). 21 октябри 2020 санҷида шуд.
3. ↑  BS EN 14683:2014(пайванди дастнорас — *таърих*).
4. ↑  *Shu-An Lee, Dong-Chir Hwang, He-Yi Li, Chieh-Fu Tsai, Chun-Wan Chen, Jen-Kun Chen.* Particle Size-Selective Assessment of Protection of European Standard FFP Respirators and Surgical Masks against Particles-Tested with Human Subjects(англ.)(пайванди дастнорас — *таърих*).  Journal of Healthcare Engineering (2016). 4 май 2020 санҷида шуд.

Пайвандҳо
---------
**Волчков Николай Николаевич** (23 феврал [8 март] 1910, Губернияи Маскав — 2003, Исроил) — ҳунарпешаи шӯравӣ. Артисти халқии ҶШС Тоҷикистон, Артисти халқии ИҶШС (1974).

Зиндагинома
-----------

Хатмкардаи Студияи маҳорати актёрии шаҳри Маскав (1935). Ҳунарпешаи Театри драмаи Ленинград (ҳоло Санкт-Петербург). Соли 1937 ба Тоҷикистон омада, дар таъсиси Театри давлатии драмавии русии ба номи Николай Волчков Маяковский иштирок кардааст. Николай Волчков дар саҳнаи театри мазкур зиёда аз сад нақш офаридааст. Ӯ иҷрокунандаи нақшҳои асосии беҳтарин намоишҳои ин театр буд.

Нақшҳо
------

Нақшҳои асосиаш: Миша («Задухӯрд барои ҳаёт»-и М. Волина ва М. Шатров), Лопес («Рӯҳонии испаниягӣ»-и Ҷ. Фолетчер), Миллер («Макр ва муҳаббат»-и Шиллер), Квашнин («Ҷавони сеюм»-и бародарон Тур), Горностаев («Любов Яровая»-и К. Тренёв), Окаёмов («Машенка»-и А. Афиногенов), Лука, Достигиев («Дар қаър» ва «Егор Буличёв ва дигарон»-и М. Горкий), Аким («Дар зулмот»-и Л. Н. Толстой). Қуллаи эҷодии Николай Волчков иҷрои нақши Николай Волчков И. Ленин дар намоишномаҳои театри мазкур мебошад: «Соли пуртӯфон»-и А. Каплер (1957), «Соати бурҷи Кремл»-и Н. Погодин (1970), «Бо номи инқилоб»-и М. Шатров (1973), операи «Дар тӯфон»-и Т. Хренников (Театри давлатии опера ва балети тоҷик ба номи С. Айнӣ, 1972). Николай Волчков аз асарҳои драманависони тоҷик ҳам нақшҳои гуногуни мусбат ва манфӣ офаридааст: раиси колхоз («Шуҳрати нек»-и М. Рабиев, 1957), Эшони Мирзо («Достони Бибизайнаб»-и С. Саидмуродов, 1965), Одина («Пайраҳаҳои оташин»-и М. Назаров, 1973).

Ҷоизаҳо
-------

Бо 2 ордени Байрақи Сурхи Меҳнат, ордени «Нишони Фахрӣ» ва медалҳо сарфароз гардидааст.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Волчков Николай Николаевич // Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2023, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.
Дагтпонаи нуқрагин бо ороиши тоҷикӣ (1).jpg
**Дастпона** (порсӣ:  دستپانه ) — ороиш барои даст буда, шаклҳои гуногун дорад. Даспонаи донадор ё гандумак як намуди онро мегӯяд, ки то охирҳои садаи XIX арӯсон ва занони ҳисорӣ истифода бурданд. Ин дастпона ҷои маҳкам намудан дошт. Сӯзане, ки маҳкам мекунад, бо занҷир ба дастпона пайваст буда, бо марҷон оро дода мешуд. Дастпонаҳоро аз нуқра месохтанд ва бо сангҳои фирӯза дастаашон ба монанди сари мор ороиш медоданд. Барои духтарони хурдсол ва барои арӯсон дастпонаҳо аз пончаҳо ва муҳраҳои чашмӣ месохтанд. Ин пончаҳо аз фулузи нуқра курашакл сохта шуда, дастаи риштагузаронӣ дошт.

Адабиёт
-------

Умарова З. История исследований ювелирного искусства таджиков // Очерки истории и теории культуры таджикского народа. — Душанбе: 2006. — С. 277—302.

Нигаред низ
-----------

* Гӯшвор
* Ангуштарин

Манбаъ
------

1. ↑  Д. Раҳимов. Касбу ҳунарҳои анъанавии тоҷикон. — Душанбе, 2014. — С. 35 — 40.
**Байғумалики Косонӣ** (форсӣ: بیغوملک کاسانی‎, қарни XII) — шоири форс-тоҷик.

Зиндагинома
-----------

Авфӣ Байғумалики Косонӣро чун яке аз ҳокимони Косону Марғинон ба «Лубобу-л-албоб» ворид оварда, шахси соҳибфазлу донишманд тавсифаш намудааст. Ба қавли Авфӣ, Байғумалики Косонӣ «шоҳе буд, ки ҳам қуввати фазл дошту ҳам фазли қувват». Байғумалики Косонӣ шеъри бисёр нагуфта бошад ҳам, ашъораш дар девоне фароҳам омадаанд. Бо забони содаву сабки гуфтори равони хуросонӣ ишқу ошиқӣ, зебоиҳои нигори дилраборо васф кардааст. Дар тазкираи Авфӣ аз Байғумалики Косонӣ ду қасида, ду ғазал, як қитъа ва ду рубоӣ сабт ёфтаанд, ки абёти зерин намунае аз онҳостанд:

Матлаи ғазал:

> Ай роҳати дилу ҷон, ай офтоби хубон,   
> 
> Эй ҷоннавоз чун дил, ай дилгудоз чун ҷон!
> 
> 

Қитъа:

> Ҷустам барои фол китобею ногаҳон   
> 
> Дастам ба баҳри гавҳари Саййидҳасан расид!   
> 
> Бо сад забон чӣ гуна тавон гуфт шукри ин,   
> 
> К-он-ч аз Худой хоста будам, ба ман расид!
> 
> 

Рубоӣ:

> Ҳаргиз набудам лаби ту, ё раб, рӯзӣ,   
> 
> Бо бандаи ту нест магар лаб рӯзӣ?   
> 
> Гесӯи ту сад рӯз шабӣ кард, валек   
> 
> Рухсораи ту накард як шаб рӯзӣ!
> 
>

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Байғумалики Косонӣ / М. Акбарзод // Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — С. 264. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2023, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.
**Қизил-Кия** ( қирғ. *Кызыл-Кыя* ) - шаҳр дар вилояти Бодканди Қирғизистон аст. Номи шаҳр дар тарҷума аз забони қирғизӣ маънои "Роҳи Сурх" -ро дорад. Соли 1898 дар давраи коркарди қабати ангишт таъсис ёфтааст..

Таърих
------

**Қизил-Кия** соли 1898 ташкил шуда, соли 1938 ба он мақоми шаҳр дода шудааст. Дар давраи шӯравӣ шаҳри ангиштканон буд, рӯзномаи "Барои ангишт" нашр мешуд.

Ҷуғрофия
--------

Шаҳр дар қисми шимолу шарқии вилояти Бодканд, дар чорроҳаи шоҳроҳҳои Ӯш - Сулукта ва Ӯш - Фарғона, дар масофаи 150 км шимолу шарқи маркази вилоят - шаҳри Бодканд, 86 км ҷануб - дар ғарби шаҳри Ӯш ва 39 км ҷанубу шарқи маркази вилояти Ҷумҳурияти Ӯзбекистон - шаҳри Фарғона воқеъ аст.

Шаҳр дар баландии 1058 м аз сатҳи баҳр ҷойгир аст. Фасли зимистон кӯтоҳ ва нисбатан гарм аст. Дар фасли баҳор ва тирамоҳ дар 10 соли охир боришотҳои шадид хос буданд. Тобистон гарм ва хушк аст.

Аҳолӣ
-----

То 1 январи соли 2017 шумораи аҳолӣ 51,300 нафарро ташкил дод. Аҳолӣ дар соли 2009 - 44 100 нафар буд.

Иқтисод
-------

Дар шаҳр заводи семент ва нонвойхона мавҷуд аст. Дар шаҳр инчунин як корхонаи консервбарорӣ мавҷуд аст, ки сабзавот ва меваҳоро коркард мекунад.

### Нақлиёт

Роҳи оҳан аз шаҳр мегузарад, ки бо Ӯзбекистон, Тоҷикистон ва инчунин - бо Қазоқистон, Туркманистон ва Русия пайваст аст.

Фурудгоҳе мавҷуд аст, ки пас аз таъмири хати парвоз метавонад дар хатсайрҳои Қизил- Кия - Бишкек, Қизил-Кия - Чолпон-Ота - Алматӣ, Қизил-Кия - Ӯш ва шаҳрҳои дигар парвозҳо анҷом диҳад.

Адабиёт
-------

Большая советская энциклопедия : [в 51 т.] / гл. ред. С. И. Вавилов. — 2-е изд. — М. : Советская энциклопедия, 1949—1958.

Пайвандҳо
---------

* Кызыл-Кийское землячество — неофициальный сайт города Кызыл-Кия. *www.kyzyl-kiya.com*(пайванди дастнорас — *таърих*). 4 ноябри 2020 санҷида шуд. Баргирифта аз сарчашмаи аввал 4 октябри 2011.
* На сайте Ассоциации городов Киргизской Республики(пайванди дастнорас — *таърих*). Баргирифта аз сарчашмаи аввал 2 май 2008.

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Қизил-Кия дар Викианбор |

Эзоҳ
----

1. ↑  Большая советская энциклопедия : [в 51 т.] / гл. ред. С. И. Вавилов. — 2-е изд. — М.: Советская энциклопедия, 1949—1958. — Т. 24. — С. 166.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️  Гузариш ба унсури Викидода  Фарҳангҳо ва донишномаҳо | 
* Britannica (онлайн)

 |

| ⚙️ Парчами Қирғизистон Вилоятҳои Қирғизистон |
| --- |
|  | Шаҳрҳои тобеи ҷумҳурӣ | Бишкек  • Ӯш |  |
| Вилоятҳо | Бодканд  • Норин  • Иссиқкӯл  • Ӯш  • Талас  • Чуй  • Ҷалолобод |


| ⚙️ Шаҳрҳои Қирғизистон |
| --- |
|  | Шаҳрҳо | 
* Бишкек
* Балиқчӣ
* Ботканд
* Исфана
* Қайинди
* Қанд
* Қадамҷой
* Қаро-Болта
* Қаро-Кӯл
* Қаро-Кӯл (маркази Ҷалол-Обод)
* Қаро-Сув
* Қизил-Кия
* Қучқор-Ота
* Майлув-Су
* Норин
* Навкат
* Сулукта
* Талас
* Тош-Кумур
* Тахмоқ
* Тоқтуғул
* Узканд
* Ӯш
* Ҳайдаркон
* Чолпон-Ота
* Ҷалол-Обод

 |  |
**Археспорий** (аз юн.-қад. ἀρχή — *оғоз* ва σπορά — *хонавода*) — як ё якчанд ҳуҷайраҳои субэпидермиро гӯянд, ки аз онҳо макро- ё микроспораҳо инкишоф меёбанд.

Ҳуҷайраҳои археспорий аз ҳуҷайраҳои дигар бо калонии ядро ва ғилзати ситоплазма фарқ мекунанд. Археспорий якумин ва дуюмин мешавад. Ҳангоми археспорийи якумин ҳуҷайраҳо дар вақти тақсимшавӣ ду қабат ҳосил мекунанд, ки қабати поёнӣ бофтаҳои археспорийи сонианд. Археспорийи сонӣ ё ҳуҷайраҳои модарӣ гард (дар гарддон) ё як ҳуҷайраи археспоравӣ — макроспора (дар тухммуғча) ҳосил мекунад, ки минбаъд аз он ҷанинхалта ташаккул меёбад.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Археспорий // А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2023, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.
**Озодамоҳ Муҳтарамова** (20 августи 1955, ноҳияи Москва) — овозхони тоҷик, Ҳунарпешаи шоистаи ҶШС Тоҷикистон (1989), Ҳунарпешаи халқии Тоҷикистон (1998).

Зиндагинома
-----------

Баъди хатми мактаби миёна (1973) дар Театри халқии ноҳияи Москва ба фаъолият пардохт ва то соли 2000 дар ин ҷо ҳунарнамоӣ кард. Солҳои 2000—2005 сарояндаи ансамбли этнографии назди раёсати фарҳанги вилояти Хатлон кор кардааст, аз соли 2006 сарояндаи ансамбли этнографии «Ганҷина»-и Филармонияи давлатии Тоҷикистон мебошад. Тарбиятдидаи мактаби сарояндагии овозхони мумтоз Одина Ҳошимов мебошад. Таронаҳояш аз лиҳози бакоргирии перояҳои ҳунарӣ қобили таваҷҷӯҳанд, дар лаҳнаш меҳре ва ҷӯшише пинҳон аст, ки аз гиреҳи эҳсоси шунаванда убур менамояд. Теъдоди сурудҳои хондааш аз сад мегузарад. «Модар», «Чашми тар», «Тоҷикистон», «Танҳоӣ», «Шаби ҳиҷрон», «Ошиқон», «Эй дил», «Сарви гуландом», «Рози дил», «Кӯзаро бишкаста», «Маскваи ман», «Ноз» аз зумраи беҳтарин таронаҳояш мебошанд.

Ба Афғонистон, Покистон, Арабистон, Туркия, Банкок, Таиланд, Лаҳистон, Олмон, Фаронса ва дигар давлатҳо сафари ҳунарӣ анҷом додааст.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Арбобони фарҳанги тоҷик. Донишнома / Муаллиф-мураттиб Ёрмуҳаммади Сучонӣ. — Душанбе, 2016. — 863 с.
**Артиш** - ҷамъи қувваҳои мусаллаҳи давлатӣ; қисми қувваҳои мусаллаҳ (бе ҚҲБ); танҳо қӯшунҳои хушкигард; иттиҳодияҳои фаврӣ (артишҳои умумиқӯшунӣ, танкӣ, ҳавоӣ ва ғ.); ташкилоти мусаллаҳи халқҳо ва гурӯҳҳои иҷтимоӣ, ки барои озодӣ ё гирифтани ҳокимият мубориза мебаранд (артиши озодихоҳ, артиши шӯришгарон ва ғ.).

Артиш ҳамчун мақомоти давлатӣ барои ҷорӣ кардани сиёсати он як қатор сифат ва хусусиятҳоро дорост: онро давлат ташкил ва таъмин мекунад; воситаи асосии ҳимояи мусаллаҳона ва бурдани ҷанг аст; аз одамони мусаллаҳ ва касбии барои муборизаи мусаллаҳона тайёр иборат мебошад; барои ин амал аслиҳаи мувофиқ, техникаи ҳарбӣ ва таъминоти ақибгоҳӣ дорад. Артиш бо соҳаҳои асосии ҳаёти ҷамъият алоқамандии зич дошта, ҷузъи махсуси он мебошад, лекин қонуниятҳои дохилии инкишоф ва мавҷудияти худро дорост. Артиш ҳамчун иттиҳодияи фаврӣ бори аввал дар Россия с. 1812, Германия с. 1866 ва Франсия с. 1870 ба вуҷуд омада буд. Артиш дар давраи инкишофаш як қатор марҳилаҳоро тай намудааст, ки бо пайдоиши аслиҳа (оташфишон, ракетиву ядроӣ ва ғ.) ва техникаи нав (танкҳо, самолётҳо, киштиҳои зериобӣ ва ғ.), такомули сохтори қӯшун (пайдоиши артиллерия, флоти ҳарбию баҳрӣ, авиатсия ва ғ.), ташкилу такмили онҳо (пайдоиши артиши доимӣ, кадрӣ, оммавӣ бо усулҳои мухталифи такмилдиҳӣ) ва ғ. вобаста аст. Артишҳо умумиқӯшунӣ (пиёдагард), танкӣ (механиконида), ҳавоӣ (авиатсионӣ), десанти ҳавоӣ ва мудофиаи зидди ҳуҷуми ҳавоӣ мешаванд. Таркиби артиш доимӣ набуда, ба хусусияти ҷанг ва тарзи амали он, вазифаи фаврӣ ва намуди артиш, инчунин ба хусусиятҳои майдони амалиёти муҳориба вобаста аст. Артиш, одатан, ба ҳайати ҷабҳа (фронт) дохил мешавад ё худ метавонад дар баъзе самти амалиёт зери итоати Сарфармондеҳи олӣ мустақилона амал кунад. Аз ибт. Артиш 20 мафҳуми «артиш» тадриҷан ба истилоҳи «Қувваҳои мусаллаҳ» иваз шуд.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Артиш // А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2023, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.
**Ҷамолулҳукамо Деҳқон Алии Шатранҷ**ӣ (? — қарни XII) — шоирва шатранҷии форс-тоҷик, аз шогирдони Сӯзании Самарқандӣ.

Зиндагинома
-----------

Зодгоҳаш Самарқанд. Дар «Чаҳор мақола»-и Низомии Арӯзии Самарқандӣ ва «Лубоб-ул-албоб»-и Авфӣ аз ӯ чун шоири баркамол, аз зумраи маддоҳони «Оли хоқон» (ҳокимони қарохонии Самарқанд) ёд шудааст. Дар «Лубоб-ул-албоб» 36 қитъаи Алии Шатранҷӣ ва як қасидааш ҷой гирифтаанд. Авфӣ таъкид мекунад, ки «аксар ашъори ӯ муқаттаот аст». Қитъаҳои Алии Шатранҷӣ аксаран панду насиҳатианд.

Намунае аз эҷодиёти шоир
------------------------

Намунаҳо аз ашъори Алии Шатранҷӣ:

Башорат орад аз Наврӯз моро ҳар замон лаклак,
Кунад ғамгин дили мо з-он башорат шодмон лаклак.
Шавад холӣ зи барфу зоғ паҳнои замин яксар
Зи барфу зоғ чун гардад аён аз осмон лаклак…
Дабиристон-ст гӯӣ, ошёну кӯдакон гунҷишк,
Нишаста чун яке пири муаллим дар миён лаклак…
Умри дароз агар зи ҳар неъмате беҳ аст,
Бад неъмате, ки умри дароз аст дар ниёз.
Андар ниёз умри дароз, эй бародарон,
Умри дароз нест, ки ҷон кандани дароз.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Алии Шатранҷӣ // А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2023, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.

* Суханварони Сайқали рӯи замин. — Д. 1973;
* Бертельс Е. Э. История персидско-таджикской литературы. — М. 1960.
27 июн, 1997 Созишномаи Сулҳ
**Ҷумъа Ниёзов** (*Ниёзов Ҷумъа Ҳайдарович*; 23 январи 1947, Хуҷанд, вилояти Ленинобод) — сиёсатмадор, донишманд, номзади илмҳои техникӣ.

Зиндагинома
-----------

ҶумъаНиёзов 23 январи соли 1947 шаҳри Хуҷанди вилояти Ленинобод дар оилаи коргар таваллуд шуда, соли 1964 мактаби миёнаи коргарҷавононро дар ҳамон ҷо хатм кардааст. Маълумоташ олӣ, номзади илми техникӣ, дотсент.

Пас аз хатми мактаби миёна, тайи солҳои 1961—1964 дар корхонаи барқтақсимкунии шаҳри Хуҷанд аввал ба ҳайси шогирд ва баъдан устои барқ ифои вазифа намудааст. Ҷумъабой Ниёзов соли 1964 ба факултаи энергетикии Донишгоҳи Политехникии шаҳри Душанбе дохил шуда, онро соли 1969 бо ихтисоси муҳандиси бахши электоромеханик хатм кардааст.

Фаъолияти илмӣ
--------------

Аз соли 1969 то соли 1972 дар Донишгоҳи номбурда ба ҳайси ассистенти кафедраи мошинҳо ва ҳаракатдиҳандаи электрикӣ кор кардааст. Аз соли 1972 то соли 1975 бошад аспиранти Донишгоҳи Давлатии Миллии Тоҷикистон буда, соли 1982 дар мавзӯи «Тадқиқи кори таҷхизоти электротехники дар шароити баландкӯҳи Тоҷикистон» рисолаи номзадӣ дифоъ намуда, соҳиби унвони номзади илмҳои техникӣ гардидааст. Дар солҳои 1975—1993 бошад ба ҳайси муаллими калон, дотсент ва муовини декани филиали дар Хуҷанд будаи Донишгоҳи Политехникии Тоҷикистон ифои вазифа намудааст.

Фаъолияти сиёсӣ
---------------

Фаъолияти сиёсии Ҷумъабой Ниёзов аз соли 1989 оғоз мегардад. Худи ҳамон сол мавсуф ҳамраиси ҳаракати мардумии «Эҳёи Хуҷанд» интихоб шуда, дар ин созмон то охири соли 1990 фаъолият доштааст. Баъди ба мақсади сиёсии худ расидан (барқарор намудани номи таърихии шаҳри Хуҷанд таввасути раъйпурсии умумӣ, ки 23 декабри соли 1993 баргузор гардида буд) созмони мазкур фаъолияти худро қатъ намуд ва аксарияти аъзои фаъоли он ба узвияти Ҳизби Демократи Тоҷикистон шомил шуданд.

Ҷумъабой Ниёзов аз соли 1990 аъзои ҳайати муассисон, аъзои раёсати марказии Ҳизби Демократи Тоҷикистон буда, моҳи ноябри соли 1990 дар конференсияи вилоятӣ раиси бахши вилоятии ҲДТ дар вилоятӣ Ленинобод интихоб шуд. Дар анҷумани ҲДТ, ки 5 июни соли 1995 дар шаҳри Алма - Ато баргузор шуда буд, раиси ҲДТ интихоб гардид.

Аз январи соли 1993 то ноябри соли 1994 махбуси сиёсӣ. Моҳи ноябри соли 1994 дар натиҷаи табодули усаро бо маҳбусони сиёсӣ, ки таҳти миёнҷигарии созмонҳои байналмилалӣ сурат гирифт, ба озодӣ мебарояд.

Ҷумъабой Ниёзов аз соли 1995 то соли 1997 аъзои ҳайати музокироти сулҳи байни тоҷикон буда, моҳи июни соли 1997 аз ҷониби роҳбарияти ИНОТ ба узвияти Комиссияи Оштии Миллӣ пешниҳод шуда, то 1 — уми апрели соли 2000 — ум дар зеркомиссияи сиёсии КОМ фаъолият кардааст.

То соли 2009 муовини аввали Раиси ҲДТ буд.

Ҷоизаҳо
-------

Дорандаи ордени «Дӯстӣ». Ҷумъабой Ниёзов барои хидматҳои арзандааш дар татбиқи нуқтаҳои Созишномаи умумии Сулҳ бо ордени «Шараф» сарфароз гардонда шудааст.

Эзоҳ
----

Пайвандҳо
---------

* Сайид Абдуллоҳи Нурӣ: Оштинома Бойгонӣ шудааст 5 марти 2016  сол.
**Ҳусиҳо** (*ҳусиҳо*, арабӣ : الحوثيون), **Ансоруллоҳ** (арабӣ : أنصار الله ‎) - як гурӯҳи милисаи шиъаҳо - Зайдиҳо (Ҷорудиён), дар қаламрави Яман амал мекунанд.

 Дар нишон навишта шудааст: «Аллоҳ бузург аст, марг бар Амрико, марг бар Исроил, лаънат бар яҳудиён, пирӯзии ислом».
Дар нишон навишта шудааст: «Аллоҳ бузург аст, марг бар Амрико, марг бар Исроил, лаънат бар яҳудиён, пирӯзии ислом».
Соли 2004 созмони *"Ансоруллоҳ"* шӯриши мусаллаҳона алайҳи ҳукумати Яманро оғоз карда , тадриҷан контроли бархе аз манотиқи ҷануби ин кишварро ба тасарруфи худ гирифт. Ҳусиҳо дар инқилоби соли 2011 дар Яман ширкат карданд , ки дар натиҷа раисиҷумҳур Алӣ Абдуллоҳ Солеҳ истеъфо дод.

Аз авоили соли 2015, дар пайи тасарруфи пойтахти Яман Санъо ва таъсиси Шӯрои инқилобӣ, ахирӣ ба як созмони ҳокими воқеъ дар Яман табдил ёфт. Раиси Совети революционй Мухаммад Али ал-Хусий буд. Қонунияти қудрати ӯ бар Яман аз ҷониби СММ, ИМА ва GCC эътироф нашудааст .

Тахмин меравад, ки Ҳусиҳо пуштибонии низомӣ ва молиро аз Эрон ва муттаҳидонаш дар ҳизби Ҳизбуллоҳ пинҳон кардаанд .

Ин гурӯҳ ба номи асосгузор ва раҳбари пешини Ҳусейн ал-Ҳусӣ гирифта шудааст, ки моҳи сентябри соли 2004 аз ҷониби артиши Яман кушта шуд.

Таърих
------

Зайдиҳо асосан дар шимоли Яман зиндагӣ мекунанд, ки тақрибан сеяки аҳолии ин кишварро ташкил медиҳанд. Тафовути асосии зайдиҳо ва шиъаҳо дар он аст, ки имоми (пешвои) муъминон метавонад на танҳо аз авлоди халифаи солеҳ Алӣ, балки ҳар мусалмон ҳам бошад. Соли 2004 Ҳусейн ал-Ҳусӣ имоми Зайдҳои Яман шуд , ки шӯриши зиддиҳукуматиро оғоз карда, мақомоти Яманро ба табъиз алайҳи аҳолии Зайдӣ ва дар ҳамкорӣ бо Иёлоти Муттаҳида муттаҳам кард .

Пас аз марги ал-Ҳусӣ роҳбарии гурӯҳ ба бародараш Абдулмалик ал-Ҳусӣ гузашт. Соли 2009 бо пуштибонии Арабистони Саудӣ нерӯҳои ҳукуматӣ шӯришро саркӯб карданд. Дар моҳи феврали соли 2010 созишномаи оташбас байни Ҳусиҳо ва мақомоти Яман ба имзо расид.

Ҳукумати Яман Ҳусиҳоро муттаҳам мекунад, ки аз ҷониби Эрон пуштибонӣ мешавад. Ҳусиҳо мегӯянд, ки онҳо шиъаро аз таъсири суннизм, ки аксари аҳолии кишвар пайравӣ мекунанд, ҳимоят мекунанд. Илова бар ин, яке аз талабҳои Ҳусиҳо таъмини мухторияти бештар ба вилояти шимолии Саъда буд, ки умдатан шиъаён сукунат доранд. Мухолифони Ҳусиҳо бар ин боваранд, ки онҳо саъй доранд имомати Зайдиро, ки қабл аз инқилоби соли 1962 дар Ямани Шимолӣ вуҷуд дошт, эҳё кунанд.

Ҷунбиши ҷангии ин ҷунбиш гурӯҳи "Ансоруллоҳ" маҳсуб мешавад. Дар моҳи ноябри соли 2014 Шӯрои Амнияти СММ алайҳи раҳбарони низомии ин гурӯҳ Абдул-Холид ал-Ҳусӣ ва Абдуллоҳ Яҳё ал-Ҳаким барои "таҳдид ба сулҳ, суботи кишвар ва монеа ба раванди сиёсӣ" таҳримот ҷорӣ кард.

Дар соли 2011, пас аз оғози эътирозҳо дар кишвар алайҳи режими раисиҷумҳур Алӣ Абдулло Солеҳ, Ҳусиҳо нуфузи худро дар шимоли Яман густариш доданд. Онҳо на танҳо бар зидди нерӯҳои ҳукуматӣ, балки бар зидди чунин қувваҳо, аз қабили ҳизби Ал-Исло, конфедератсияи қабилаҳои Ҳошид, ҷангиёни Ал-Қоида ва гурӯҳи ба он алоқаманди Ансор ал-Шария муборизаи мусаллаҳона оғоз карданд.
**Аъзам Сидқӣ** — нависанда, тарҷумон ва драматурги тоҷик. Аз соли 1957 узви Иттифоқи нависандагони Тоҷикистон аст. Корманди шоистаи Тоҷикистон (1996).

Зиндагинома
-----------

Аъзам Сидқӣ 27 апрели соли 1927 дар шаҳри Хуҷанд ба дунё омадааст. Аъзам Сидқӣ дар оғоз, то авоили солҳои 60-уми қарни 20 дар рӯзномаҳои «Пионери Тоҷикистон», «Комсомоли Тоҷикистон» ва маҷаллаи «Хорпуштак» фаъолият дошт. Баъдан вай дар вазифаҳои мухталиф, аз ҷумла раҳбарии театрҳои давлатии ба номи Садриддин Айнӣ ва Театри давлатии ҷавонон ба номи Маҳмудҷон Воҳидов кор кардааст. Солҳои 1977—1985 сарвари Театри давлатии ҷавонон ба номи Маҳмудҷон Воҳидов буд.
Дар соли 1995 вай сардабири маҷаллаи адабии «Хуҷанд» (ҳоло «Паёми Суғд») шуд ва то соли 2002 дар ин ҷо фаъолият мекард. Соли 2011 аз олам даргузашт.

Эҷодиёт
-------

Дар соҳаи назму наср, очерку публитсистика ва драматургия хомафорсоӣ намудааст. Шеъру суруду манзумаҳои барои калонсолону наврасон эҷодкардааш дар маҷмӯаҳои «Ниҳоли орзу» (1957), «Каттача» (1957), «Дар сари кӯҳи баланд» (1961), «Телпакамро хунук хӯрд» (1965), «Олимҷон мактабхон шуд» (1966), «Баҳору лолаву ишқ» (1971) ва ғ. ба табъ расидаанд.
Муаллифи силсилаи очеркҳои проблемавӣ ва портретӣ буда, ки машҳуртаринашон «Ҷӯра-саркор» (1957), «Фарзанди замон» (1962), «Раҳимбой Раҳматов» (1972), «Дар он
солҳои пурошӯб» (1990) мебошанд, ки дар мавзӯъҳои ватандорию бунёдкорӣ, таҳкими сулҳу амният ва дӯстии халқҳо навишта шудаанд. Дар заминаи очерки «Ҷӯра-саркор» филми мусаннади бадеӣ ҳам офарида шудааст, ки дар миёни мардум маҳбубияти тамоме пайдо кардааст.

Аксари асарҳои саҳнавии ӯ — «Иродаи зан» (1959), «Супориши ЧК» (1965), «Адои қарз» (1967), «Пароли нав» (1969), «Дилшод» (1975), «Шарораи муҳаббат» (1981), «Достони Самандар» (1981), «Сояи шайтон» (1983), «Захми сӯзон» (1984), «Адолат» (1993), «Камоли Хуҷандӣ» (1996), «Пайраҳаи зиндагӣ» (2003) ва ғ. дар театрҳои гуногуни Тоҷикистону Ӯзбекистон пешниҳоди тамошобинон гардидаанд.

Муаллифи романҳои «Оташ дар қабристон» (1972), «Ашку оташу ишқ» (манзум; 1977), «Дар олами сарсонӣ» (1985), «Пайраҳаи қисмат» (1997), «Ситораи ашк» (2000) ва «Тӯй
болои тӯй» (2014) мебошад. Асарҳои ҷудогонааш ба забони русӣ ва дигар мардуми олам тарҷумаву чоп шудаанд. Навиштаҳои алоҳидаи В. Губарев, А.Мусатов, А. Ҳоҷиниёзов, С. Попович, П. Калдерон ва дигаронро ба тоҷикӣ гардондааст.

Ҷоизаҳо
-------

Бо медалҳо ва Ифтихорномаи Президиуми Совети Олии ҶШС Тоҷикистон сарфароз гардидааст. Барандаи Ҷоизаи ба номи Камоли Хуҷандӣ (1996). Ҳамчунин, дар соли 1996 вай унвони фахрии «Корманди шоистаи Тоҷикистон»-ро дарёфт кардааст..

Эзоҳ
----

1. 1 2  Ёде аз Аъзам Сидқӣ, нависандаи «Пайроҳаи қисмат» BBC
2. ↑  Адибони Тоҷикистон (маълумотномаи мухтасари шарҳиҳолӣ)./Таҳия ва танзими Асрори Сомонӣ ва Маҷид Салим. — Душанбе, «Адиб», 2014. ISBN 978-99947-2-379-9
**Баҳром Сирус** — шоир, доктори илмҳои филология (1964). узви Иттифоқи нависандагони Тоҷикистон (1944)

Зиндагинома
-----------

**Баҳром Сирус** (Охундзода Мирзомуҳаммад) 1 январи соли 1885 дар шаҳри Ленкорани Озарбойҷони Русӣ ба ҷаҳон омадааст. Соли 1907 мактаби ҳафтсолаи русии зодгоҳашро хатм кардааст. Соли 1908 ба Эрон муҳоҷират карда, дар ҷунбишҳои сиёсӣ-озодиталабии мардумӣ фаъолона ширкат варзидааст. Соли 1920 бо В.И.Ленин вохӯрдааст. Соли 1925 ба Иттиҳоди Шӯравӣ баргашта, даҳ сол дар идораҳои маориф ва табъу нашри Тоҷикистон кор кардааст. Баъдан корманди илмии Пажӯҳишгоҳи забон ва адабиёти ба номи Абӯабдуллоҳи Рӯдакӣ ва ховаршиносии АИ ҶТ будааст. Доктори илмҳои филология (1964). Аз соли 1944 узви Иттифоқи нависандагони Тоҷикистон аст.
7 июни соли 1981 аз олам даргузашт.

Эҷодиёт
-------

Шеърҳояш аз соли 1932 чоп шудаанд, ки дар мавзӯъҳои замон офарида шудаанд, Достони «Ҳуҷум» соли 1933, достони «Холу Зуҳра» дар солҳои Ҷанги Бузурги Ватанӣ эҷод шудаанд. Ашъораш дар маҷмӯаи «Ҳадя» (1974) ва «Ҷашнияи Баҳром Сирус» (1975) интишор ёфтаанд. Пайваста машғули кори илмӣ буда, дар синни 70-солагӣ рисолаи номзадӣ, дар 80-солагӣ рисолаи докторӣ ҳимоя кардааст. Рисолаҳои маъруфаш «Қофия дар назми тоҷик» (1955), «Арӯзи тоҷикӣ» (1963) ва «Назарияи нави қофиябандӣ дар назми тоҷик» (1972) то ҳол дастуру сарчашмаи беҳамтои таълиму омӯзиши арӯзу қофия дар адабиёти тоҷиканд. Дар тарҷумаи баъзе асарҳои В.И.Ленин, таҳияву нашри «Шоҳнома» (1955, 1964-1970) ва осори Рӯдакӣ, Низомӣ, Ҳоқонӣ, Амир Хусрав, Ҷомӣ, Лоҳутӣ, тазкираи «Гулшани адаб» (ҷ.1-5, 1975-1980) ва таълифи китобҳои форсӣ ширкати фаъол доштааст. Соли 1975 «Ёддоштҳо»-яшро ба чоп расондааст (дар китоби Ҷашнияи Баҳром Сирус»(1975).

Ҷоизаҳо
-------

* Ду ордени Ленин;
* Ду ордени «Нишони фахрӣ»;
* Медал ва Ифтихорномаи Президиуми Совети Олии ҶШС Тоҷикистон.

Эзоҳ
----

1. ↑  Адибони Тоҷикистон (маълумотномаи мухтасари шарҳиҳолӣ)./Таҳия ва танзими Асрори Сомонӣ ва Маҷид Салим. – Душанбе, «Адиб», 2014, – с.222 ISBN 978-99947-2-379-9
*Мақолаи асосӣ*: *Донишгоҳи давлатии Хуҷанд ба номи академик Бобоҷон Ғафуров*
 **Факултети тарбияи ҷисмонӣ** — яке аз факултаҳои ДДХ ба номи академик Б. Ғафуров мебошад. Таъсиёби — соли 2011.

Таърихи таъсис ва соҳаи фаъолият
--------------------------------

Соли 1966 дар назди ДДОЛ ба номи С.М.Киров факултети тарбияи ҷисмонӣ кушода шуд. Дар соли нахустини таъсисёбии факултет 51 донишҷӯ ба ду гурӯҳ - русӣ ва тоҷикӣ қабул шуда буданд. Декани нахустини факултет Дадоҷон Ботурович Ботуров буд, ки дар солҳои роҳбарии ӯ (1966-1972) теъдоди донишҷӯён аз 51 қариб ба 400 нафар расид. Дар он замон факултет як кафедраи назария ва услуби тарбияи ҷисмонӣ дошт ва мудири он Асрор Каримович Каримов буд.
Соли 1973 ба сабаби дар пойтахти мамлакат - шаҳри Душанбе кушода шудани Донишгоҳи тарбияи ҷисмонии Тоҷикистон ба номи М.И. Калинин факултет барҳам мехӯрад ва минбаъд донишҷӯён барои идомаи таҳсил ба он донишгоҳ равона мешуданд. Бо шарофати Истиқлолияти давлати Ҷумҳурии Тоҷикистон соли 1995 дар асоси кафедраи умумидонишгоҳии тарбияи ҷисмонӣ дар таркиби факултети педагогӣ шуъбаи тарбияи ҷисмонӣ ташкил шуд, ки дар он вақт дар 2 гуруҳ донишҷӯён таҳсил мегирифтанд.
10 майи соли 2011 бо фармони № 84 шуъбаи тарбияи ҷисмонӣ ба факултети алоҳида ва мустақил табдил ёфт ва дотсент С.З.Бойматов ба вазифаи декани он таъин гардид. Аз августи соли 2015 ба вазифаи декани факултет номзади илмҳои психология, дотсент Мингбоев А.Ю.таъин гаштааст.

Айни замон дар факултет 4 кафедра - кафедраи умумидонишгоҳии тарбияи ҷисмонӣ, кафедраи мудофиаи гражданӣ, кафедраи варзиш ва методикаи таълими тарбияи ҷисмонӣ ва кафедраи омодагии дифои ҳарбӣ амал менамояд.

Дастпарварони факулта
---------------------

Пайвандҳо
---------

* Факултаи тарбияи ҷисмонии Донишгоҳи давлатии Хуҷанд
**Муҳарам Наимҷоновна Дадобоева** (тав. 6.10.1962)  шаҳри Хуҷанд , вилояти Суғд — олим, омӯзгор, номзади илмҳои педагогӣ, дотсент.

Зиндагинома
-----------

Соли 1986 Донишкадаи давлатии омӯзгории шаҳри Ленинобод ба номи С.М.Кировро хатм кардааст. Ихтисос муаллими нақшакашӣ, расм ва меҳнат
Солҳои1986-1994- лаборанти кафедраи нақшакашӣ ва услуби фанҳои тахассусии факултети рассомӣ-графикӣ

Солҳои1994-2002- сармуаллими кафедраи расму мусаввирии факултети рассомӣ-графикӣ
Солҳои2002-2004- муовини декан оид ба корҳои тарбиявии факултети рассомӣ-графикӣ

Соли 2004- рисолаи номзадиро дифоъ намудааст

Солҳои2004-2007- номзади илмҳои педагогӣ, сармуаллими кафедраи расму мусаввирии факултети рассомӣ-графикӣ

Солҳои2007-2008- муовини декан оид ба корҳои илмии факултети рассомӣ-графикӣ

Солҳои2008-2009- дотсенти кафедраи санъати ороишӣ-амалии факултети рассомӣ-графикӣ

Солҳои2009-2011- муовини декан оид ба корҳои таълими факултети рассомӣ-графикӣ

Солҳои2011-2015- мудири кафедраи санъати ороишӣ-амалии факултети рассомӣ-графикӣ

Солҳои2015-2016- дотсенти кафедраи нақшакашӣ, геометрияи тасвирӣ ва услуби таълим, муовини декан оид ба корҳои илмии факултети санъати тасвирӣ ва технология

Аз соли 2016 то ҳоло- дотсенти кафедраи технология ва методикаи таълими он, муовини декан оид ба корҳои илмии факултети санъати тасвирӣ ва технология

Эзоҳ
----

1. ↑  ДДХ ба номи академик Бобоҷон Ғафуров. Кафедраи технология ва методикаи таълими он Дадобоева Муҳарам Наимҷоновна(тоҷ.). *www.hgu.tj*. 17 Январ 2024 санҷида шуд.
Дар Википедия мақолаҳо дар бораи дигар шахсон бо номи Мунаввара  мебошанд.
Дар Википедия мақолаҳо дар бораи дигар шахсон бо насаби Ойматова мебошанд.

**Мунаввара Абдураҳимовна Ойматова** (тав. 9.02.1970)  шаҳри Душанбе , вилояти Суғд) — олим, омӯзгор, номзади илмҳои филологӣ, дотсент.

Зиндагинома
-----------

Соли 1995 Донишгоҳи давлатии Хуҷанд ба номи академик Бобоҷон Ғафуров хатм кардааст. Ихтисос: муаллими забон ва адабиёти ӯзбек

Соли 1995 — Лаборанти кафедраи адабиёти ӯзбек факултети филологияи ӯзбеки Донишгоҳи давлатии Хуҷанд ба номи академик Бобоҷон Ғафуров.

Соли 1999 — Сармуаллими кафедраи рӯзноманигорӣ ваназарияи тарҷума бозабони ӯзбекии Донишгоҳи давлатии Хуҷанд ба номи академик Бобоҷон Ғафуров.

Соли 2002 — Дотсенти кафедраи рӯзноманигорӣ ва назарияи тарҷума бо забони ӯзбекӣ Донишгоҳи давлатии Хуҷанд ба номи академик Бобоҷон Ғафуров.

Соли 2004 — Дотсенти кафедраи усули таълими забон ва адабиёти ӯзбек Донишгоҳи давлатии Хуҷанд ба номи академик Бобоҷон Ғафуров.

2012-10.2018 — Дотсенти кафедраи забон ва адабиёти ӯзбек ва методикаи таълими он факултети забоҳои шарқи Донишгоҳи давлатии Хуҷанд ба номи академик Бобоҷон Ғафуров.

Аз 10.2018 — Ноибдекан оид ба илм ва инноватсияи факултети филологияи ӯзбекДонишгоҳи давлатии Хуҷанд ба номи академик Бобоҷон Ғафуров.

Эзоҳ
----

1. ↑  ДДХ ба номи академик Б. Ғафуров, кафедраи адабиёти рус ва хориҷӣ Ойматова Мунаввара Абдураҳимовна(тоҷ.). *www.hgu.tj*. 24 Январ 2024 санҷида шуд.
**Обид Ҳомидов** (9 майи 1926, Бухоро - 24 октябри 2019, Душанбе) - таҳиякунанда, нахустин сарвари Телевизиони Тоҷикистон.

Зиндагинома
-----------

Обид Ҳомидов 9 майи соли 1926 дар Бухоро ба дунё омадааст. Солҳои 30-юм оилаи Ҳомидовҳо ба Душанбе кӯчида, Обид дар ин ҷо мактаби миёнаро хатм кардааст ва муддате ба рӯзноманигорӣ машғул шудааст. Аввали соли 1945 ба аскарӣ рафта, пас аз панҷ сол ба хона бармегардад.

Пас аз хатми донишкадаи омӯзгорӣ Обид Ҳомидов дар соҳаи синамо ба фаъолият пардохта, баъд аз чанде нозири шуъбаи таблиғоти Кумитаи марказии Ҳизби коммунисти Тоҷикистон таъин мешавад.

Соли 1959 Обид Ҳомидов аввалин сарвари телевизиони Тоҷикистон таъин шуда, солҳои 60-ум ӯро ба кор дар киностудияи "Тоҷикфилм" мегузаронанд. Дар ин ҷо бо мусоидати ӯ филми "Парчами Кова" (коргардон Борис Кимёгаров), филми аввалин аз рӯйи асари Фирдавсӣ "Шоҳнома", филми таърихии "Ситорае дар тирашаб" (коргардон Абдусалом Раҳимов) бахшида ба Аҳмади Дониш ва дигар филмҳо наворбардорӣ шуданд. Солҳои 70-ум Обид Ҳомидов ба Театри академӣ-драмавии ба номи Абулқосим Лоҳутӣ роҳбарӣ кардааст.

Обид Ҳомидов 3 писар дорад, ки пешаи падарро интихоб кардаанд. Яке аз онҳо Оқил Ҳомидов соли 1984 Донишкадаи давлатии умумиттифоқии кинематография (ВГИК)-ро дар Маскав аз рӯйи ихтисоси наворбардор-басаҳнагузорандаи филмҳои ҳунарӣ ва мустанад хатм кард. Аз соли 1994 Оқил Ҳомидов дар Лаҳистон зиндагӣ дошта, ба киностудияи худаш роҳбарӣ мекунад.

Даргузашт
---------

Обид Ҳомидов 24 октябри соли 2019 даргузашт.

1. ↑  *Мусои Бобоҳоҷӣ.* Даргузашти аввалин сарвари ТВ Тоҷикистон ва собиқ роҳбари "Тоҷикфилм". *asiaplustj.info*.  ASIA-Plus (25 октябри 2019). 8 Январ 2024 санҷида шуд.
**Гулноз** — шоира, узви Иттифоқи нависандагони Тоҷикистон (2005)

Зиндагинома
-----------

**Гулноз** (Тойирова Гулноз) 13 феврали соли 1973 дар деҳаи Хайрободи ноҳияи Масчоҳ пой ба арсаи ҳастӣ гузоштааст. Таҳсили ибтидоиро дар мактаби миёнаи зодгоҳаш фаро гирифта, Донишгоҳи давлатии Хуҷанд ба номи академик Бобоҷон Ғафуровро хатм кардааст. Фаъолияти меҳнатиро дар мактаби миёнаи №23 зодгоҳаш оғоз карда, муддате дар рӯзномаи «Нилуфар» фаъолият бурдааст. Ҳоло котиби масъули шуъбаи Суғди Ҳаракати ваҳдати миллӣ ва эҳёи Тоҷикистон ва мушовири илмии маҷаллаи «Паёми Суғд» мебошад.Аз соли 2005 узви Иттифоқи нависандагони Тоҷикистон аст.

Эҷодиёт
-------

Намунаҳои ашъори Гулноз дар китобҳои «Ашки ширин», «Ғавғои сукут» (маҷмӯаи дастҷамъӣ), «Аз нигоҳ то шеър», «Парвози дунё», «Шаб дар паси ман буд» интишор ёфтаанд. Шеъри Гулноз бо сабки хос, тасвирҳои ҷолиб ва андешаву орои нодиру пурбор ороста буда, нигорандаашон дар айни авҷи камолоти эҷодист. Дар меҳвари шеъри ӯ ишқу эҳсосоти марбути он қарор гирифтаанд, ки онҳоро шоира раҳнамои ягона дар ҷодаи расидан ба мақсадҳои олии инсонӣ медонад.

Ҷоизаҳо
-------

* Нишони фахрии ҷамъияти «Дониш»;
* Ҷоизаи ба номи Имом Хумайнӣ (Эрон);
* Ҷоизаи адабии Шаҳриёр (Эрон);
* Ҷоизаи вилоятии ба номи Камоли Хуҷандӣ.

Сарчашма
--------

1. ↑  Адибони Тоҷикистон (маълумотномаи мухтасари шарҳиҳолӣ)./Таҳия ва танзими Асрори Сомонӣ ва Маҷид Салим. – Душанбе, «Адиб», 2014, – с.70 ISBN 978-99947-2-379-9
**Аргулёз** (Argulosis) - як навъ касалии моҳӣ. Ангезандааш харчангчаҳои ҷинси Argulus.

Хусусан Argulosis foliaceus нисбатан хатарнок аст. Дарозии баданаш 5 – 6 мм; дар ғалсама ва пӯсти гулмоҳию хормоҳӣ зиндагӣ мекунад. Он ба моҳӣ часпида, пӯсту пардаи ғалсамаро мешикофад ва хунашро мемакад. Аз ҷои газидаи харчангча ба бадани моҳӣ бактерия ва вирусҳо дохил шуда, касалиҳои гуногуни сироятиро ба вуҷуд меоваранд. Аз аргулёз хусусан гулмоҳичаҳо зарари ҷиддӣ мебинанд. Бо мақсади муолиҷаи касалӣ ба қабати болои ваннаҳои дуқабата маҳлули 0,001-фоизаи перманганати калий рехта, моҳиҳои касалро ба он сар (30 дақ.) медиҳанд.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Аргулёз / Ҳ. Расулов // А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2023, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.
**Арутюнян Норайр Саакович** (3. 01. 1936, ш. Ереван, Арманистон — 23. 2. 2007, Душанбе) - ҳайкалтарош (пайкарасоз), Арбоби ҳунари Тоҷикистон (1997).

Зинндагинома
------------

Хатмкардаи Донишкадаи бадеӣ-театрии ш. Ереван (1965). Солҳои 1965 — 69 ҳунарпешаи дастаи рақсу суруди Филармонияи давлатии Арманистон, 1969 — 70 пайкарасози Фонди бадеии Тоҷикистон, 1971 — 79 ороишгари з-ди сангрезаи ш. Душанбе, 1979 — 81 пайкарасози Вазорати фарҳанги ҶТ, 1981 — 87 муаллими Омӯзишгоҳи ҷумҳуриявии рассомии ба номи М. Олимов, аз с. 1987 то поёни умр ҳайкалтароши Иттиҳодияи илмӣ-истеҳсолии ҷумҳуриявӣ оид ба ҳифз, тармим ва истифодаи ёдгориҳои таърихӣ ва фарҳангии Вазорати фарҳанги ҶТ ва ҳамзамон Фонди бадеии Тоҷикистон буд. А. дар офаридани портретҳои муҷассамавӣ маҳорати баланд дошт, симои маънавии қаҳрамононашро ҳамаҷониба мекушод. Нимпайкараҳои акад. Е. Павловский дар ш. Душанбе, шоири маъруф М. Турсунзода дар ш. Турсунзода, ду карат Қаҳрамони Меҳнати Сотсиалистӣ К. Исмоилов дар ш. Ваҳдат, Қаҳрамони Иттифоқи Советӣ И. Шарифов дар ноҳ. Данғара, акад. Б. Ғафуров дар ш. Душанбе, Қаҳрамонони Иттифоқи Советӣ Н. Қаробоев ва С. Турдиев дар ш. Душанбе, лавҳаҳои ёдгории арбобони давлатӣ Н. Махсум ва Ҷ. Расулов дар ш. Душанбе аз зумраи онҳоанд. Дар тарбияи пайкарасозони ҷавон саҳми калон гузоштааст.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Арутюнян Норайр Саакович // А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2023, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.
Дар Википедия мақолаҳо дар бораи дигар шахсон бо номи Лутфулло  мебошанд.
Дар Википедия мақолаҳо дар бораи дигар шахсон бо насаби Неъматов мебошанд.

**Раҳимҷон Нематович Аминҷонов** (тав. 8.11.1966)  шаҳри Исфара , вилояти Суғд — олим, омӯзгор, номзади илмҳои таърих.

Зиндагинома
-----------

Соли 1992 Консерваторияи давлатии Тошкандро хатм намудааст. Ихтисос Омӯзгор, иҷрочии консертӣ, роҳбари оркестри созҳои халқӣ

Солҳои 1990-1991 - роҳбари ансамбли худ фаъолияти хонаи пионерони ноҳияи Чилонзори шаҳри Тошканд

Солҳои 1991-1992 - омӯзгори синфи рубоби Омӯзишгоҳи хореографии шаҳри Тошканд

Солҳои 1992-1999 - Омӯзишгоҳи мусиқии ба номи Содирхон Ҳофиз

Солҳои 1993-2008 - муаллими кафедраи санъати сарояндагии Донишгоҳи давлатии Хуҷанд ба номи академик Бобоҷон Ғафуров

Солҳои 2009-2012 - мудири кафедраи Таърихи назарияи мусиқии Шарқи Донишгоҳи давлатии Хуҷанд ба номи академик Бобоҷон Ғафуров
Солҳои 2012-2021 - декани факултети Санъати Донишгоҳи давлатии Хуҷанд ба номи академик Бобоҷон Ғафуров

Аз 26.08.2021 то ҳол дотсенти кафедраи таърих, назария ва мутодикаи таълими мусиқии Донишгоҳи давлатии Хуҷанд ба номи академик Бобоҷон Ғафуров

Эзоҳ
----

1. ↑  ДДХ ба номи академик Бобоҷон Ғафуров. Кафедраи таърих, назария ва мутодикаи таълими мусиқӣ Аминҷонов Раҳимҷон Нематович(тоҷ.). *www.hgu.tj*. 19 Январ 2024 санҷида шуд.
**Арғувон**, **арғавон** (лот. Cercis siliquastrum) — як гунаи бутта ё дарахти ороишӣ.

To 10 м қад мекашад (қутраш 7 — 10 м). Пояаш ғафс (50 — 60 см), пӯстлохи поя ва навдаҳои калонаш сурхи ҷигарӣ, сиёҳтоб. Баргаш калон (дарозиаш 5,5 — 8 см), яклухт, гурда ё дилшакл; рӯяш сабз, пушташ кабуди чармгун. Гулаш дуҷинса, гулобӣ ё арғувонии бунафш ва хеле зебо. Гулбаргҳояш гирдаи тухмшакл. Самараш (дарозиаш 7 — 10 см) ғилофаки ҷигарӣ, тухмаш сиёҳи ҷилодор. А. баҳорон (апр. — май) то баромадани барг гул мекунад (давраи гулшукуфташ як моҳ аст). А.-ро аз тухм ва бо роҳи фарғучу қаламча зиёд мекунанд. Дар мамлакатҳои соҳили Баҳри Миёназамин, Осиёи Хурд, Сурия, Лубнон, Эрони Шимолӣ мерӯяд. Ба Тоҷикистон с. 1934 оварда шудааст. Тухмашро аз 21 март то 20 апр. мекоранд. Барои зуд неш задан ба болои тухм реги нам мепошанд. А. аз тухмҳои ба замин рехтааш низ зиёд мешавад. Аз гули А. шира мегиранд ва онро барои рафъи илтиҳоби даҳону халқ ва амрози меъдаву гурда истифода мебаранд. А.-ро чун дарахти ороишӣ дар боғу растаҳои шаҳру деҳот парвариш мекунанд. Барои нашъунамои хуби А. махсусан обу ҳавои водии Ҳисор мусоид аст. А. 50 — 70 сол умр мебинад.

Эзоҳ
----

1. ↑  Cercis siliquastrum(пайванди дастнорас — *таърих*).  The Plant List. 25 Январ 2014 санҷида шуд.

Адабиёт
-------

* Арғувон // А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2023, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.
**Гули коғазӣ** ( лот. Bougainvillea ) як ҷинси растаниҳои ҳамешасабзи оилаи Nyctaginaceae (шабшукуфон) аст. Дар Амрикои Ҷанубӣ паҳн шудааст.

Ном
---

Ин насл ба номи Луи Антуан де Бугенвилл (1729-1811), сайёҳи фаронсавӣ, роҳбари аввалин экспедитсияи фаронсавӣ дар саросари ҷаҳон, узви Академияи илмҳои Париж гузошта шудааст.

 Гуликоғази бараҳна

Тавсифи биологӣ
---------------

Намояндагони ин ҷинс буттаҳои ҳамешасабзи кӯҳнавард, баъзан дарахтони паст мебошанд. Растаниҳо дар табиат ба баландии 5 м мерасад.

Баргҳо алтернативӣ буда, кунҷҳои пурра доранд.

Гулҳо хурд, ноаён буда, дар шохаҳои васеи рангоранг (одатан арғувон) иҳота шудаанд, ки арзиши ороишии намояндагони ин наслро муайян мекунанд.

Истифода
--------

Баъзе намудҳо ҳамчун растаниҳои дарунӣ ё гармхонаӣ парвариш карда мешаванд, ин пеш аз ҳама ба навъҳои бразилиии Бугенвиллея голая (*Bougainvillea glabra*) дахл дорад. ва Бугенвиллея замечательная (*Bougainvillea spectabilis*). Растаниҳо бо буридани бурида ба осонӣ паҳн мешаванд ва зуд мерӯянд.

Намудҳо
-------

 гуликоғази ҳамчун бонсай парвариш карда мешавад

* Bougainvillea berberidifolia Heimerl
* Bougainvillea buttiana Holttum & Standl.
* Bougainvillea campanulata Heimerl
* Bougainvillea glabra Choisy — Бугенвиллея голая
* Bougainvillea herzogiana Heimerl
* Bougainvillea infesta Griseb.
* Bougainvillea lehmanniana Heimerl
* Bougainvillea lehmannii Heimerl
* Bougainvillea malmeana Heimerl
* Bougainvillea modesta Heimerl
* Bougainvillea pachyphylla Heimerl ex Standl.
* Bougainvillea peruviana Bonpl.
* Bougainvillea pomacea Choisy
* Bougainvillea praecox Griseb.
* Bougainvillea spectabilis Willd. — Бугенвиллея замечательная
* Bougainvillea spinosa (Cav.) Heimerl
* Bougainvillea stipitata Griseb.
* Bougainvillea trollii Heimerl

Адабиёт
-------

* Бугенвиллея // Брасос — Веш. — М. : Советская энциклопедия, 1971. — (Большая советская энциклопедия : [в 30 т.] / гл. ред.  А. М. Прохоров ; 1969—1978, т. 4).
* *Гули коғазӣ*(англ.): иттилоот дар сайти GRIN v
* *Bougainvillea spinosa* in Argentina(исп.)
* Flora Brasiliensis: *Bougainvillea* Архивная копия от 3 октября 2008 на Wayback Machine(порт.)

|
|  |
**Шулаш**, **гулафшон**, **арғувони куҳӣ**, **истак** (лот. Cercis griffithii) — гунае дарахти хурди арғувонмонандест аз оилаи лубиёҳо.

Тавсифоти
---------

Аз 3 то 10 м (диаметри танааш 6— 15 см) қад мекашад; сершоху сербарг аст. Пустлохи танааш дорчинии сиёҳтоб, шохчаҳои наврасаш буртоб. Баргаш гирдаи гурдашакл (дарозиаш 4—7 см, бараш 5—12 см), гулаш бунафши гулобӣ ё арғувонӣ (дарозиаш то 1,5 см), ғилофакаш кушодашавандаи якпалла (дарозиаш то 12 см, бараш то 2,6 см), 10— 14-то тухм дорад. Тухмаш лунда ё байзашаклт сиёҳтоб, ҷилодор (дарозиаш то 0,6 см, бараш 0,5 см); вазни 1000-тоаш 50 г. Март — апр, гул мекунад; даврап гулаш 18—27 рӯз. Одатан баъди гулпартоӣ барг мабарорад. Мевааш дар давоми 18—27 рӯз (авг.) мепазад; дар муддати 2— 3 сол аз дарахт намерезад.

Ш. дар СССР (Помиру Олой, Тиёншон, Кабуддоғ, Кавказ), Эрон ва Афғонистан меруяд. Шулашзорҳои Тоҷикистон асосан дар нишебиҳои ҷан. Қ-куҳҳои Қаротегин, Вахш, Дарвоз ва Пётри 1 (1000—2200 м аз с. б.) ҷойгиранд. Бештар дар ҷангалзори гармсер (шибляк) бо писта, бодом, дулона, тилох, настаран, арча, фарк ва ғ. ҳамроҳ месабзад.

Ш. дар шароити табиии республика аз тухм зиёд мешавад. Ниҳоли Ш. хеле суст нуму меёбад (мас. Ш.-и 2-сола то 8—10 см қад мекашад). Дар парвардахона нисбатан тез месабзад; Ш.-и 2-сола 35—100 (баъзан то 160) см қад мекашад. Ш. то 150 сол месабзад.

Солҳои охир Ш.-ро дар бисьёр хоҷагиҳои ҷангали республика мепарваранд. Шулашзор нишебиҳоро аз обшӯй шудан боз медорад. Одатан ниҳоли 4—5 солаи Ш.-ро кучат мекунанд. Ш. дарахт" хеле зебост (алалхусус дар айёми гулшукуфт); шохҳои онро гулҳои арғувонӣ зич мепушанд. Ш. бисьёр кучаву хиёбонҳои Душанбе ва Ленинободро ороиш медиҳад. Ш. ҳар сол муттасил гул мекунад.

Ш. растании доруӣ низ ҳисоб меёбад. Пеш дар ҷӯшоби гули он кудаки гул (гулак) баровардаро оббозӣ медоштанд («гулафшон» мекарданд).

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Шулаш // Сақофӣ — Ховалинг. — Д. : СИЭСТ, 1987. — (Энциклопедияи Советии Тоҷик : [дар 8 ҷ.] /  сармуҳаррир М. Д. Диноршоев ; 1978—1988, ҷ. 7).
**Исо ибни Умари Сақофӣ** (? — 766) — забоншиноси араб, асосгузори мактаби наҳвшиносии Басра.

Зиндагинома
-----------

Аз аҳли қабилаи Банӣ Сақаф (тахаллусаш аз номи ҳамин қабила аст). Осори Сақофӣ то замони мо боқӣ намондааст. Аз ишороти шогирдонаш Халил ибни Аҳмад, Сибавайҳ бармеояд, ки Сақофӣ муаллифи ду асар: 1) «Ал-Ҷомеъ» (ҷамъи қоидаҳои наҳви забони арабӣ); 2) «Ал-Икмол» («Пуркунанда») будааст. Сақофӣ кӯшидааст қонуну қоидаҳои забони арабиро ба низоми муаӣян дароварад. Дар «Ал-Ҷомеъ»-и Сақофӣ бори аввал дар бораи мафҳуми лаҳҷа ва калимаву мафҳумҳои ба қоидаҳои забони адабии арабӣ номувофиқ сухан рафтааст. Сақофӣ яке аз намояндагони «қироати сабъа» (ҳафт навъи тиловати Қуръон) буд.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Сақофӣ // Сақофӣ — Ховалинг. — Д. : СИЭСТ, 1987. — (Энциклопедияи Советии Тоҷик : [дар 8 ҷ.] /  сармуҳаррир М. Д. Диноршоев ; 1978—1988, ҷ. 7).
**Абушарафи Носеҳ ибни Зафар ибни Саъди Муншии Ҷурфодиқонӣ** (форсӣ: ابوشرف ناصح جرفادقانی‎; садаи XII — садаи XIII) — шоир ва тазкиранависи араб.

Ашъор
-----

Ашъори арабиаш дар маҷмӯаҳои «Равзат-ул-ҳузн» ва «Шӯълат-ул-қабис» фароҳам омадаанд. Дар тазкираи «Тӯҳфат-ул-офоқ фӣ маҳосини аҳл-ил-Ироқ» зиндагинома ва намунаи осори шоирону аҳли адаби Ироқи Аҷамро овардааст. Асари машҳури Абушарифи Носеҳ «Тарҷумаи Таърихи Яминӣ» аст, ки онро «Тарҷумаи Яминӣ» низ мегӯянд. «Таърихи Яминӣ» аслан моли таърихнигори форс-тоҷик Абунаср Муҳаммади Утбӣ (961 — байни 1035/40) аст, ки таърихи Ғазнавиён, инчунин воқеаҳои охири аҳди Сомониёнро низ фаро мегирифт. Абушарифи Носеҳ тарҷумаи худро соли 1206 анҷом додааст. Забони тарҷума маснӯъ, вале орӣ аз такаллуфот аст. Дар китобхонаҳои кишварҳои Шарқу Ғарб дастнависҳои ин асар маҳфузанд. Дар Теҳрон солҳои 1955 — 66 чоп шудааст. Асари Абушарифи Носеҳ бо тасвири воқеоти замони Сомониён оғоз ёфта, бо тасвири вазъи пурфоҷиаи кишвар, харобии бозори илму дониш ва қатлу ғорати баъзе ҳокимони салҷуқӣ (1186—1207) анҷом ёфтааст.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Абушарафи Носеҳ // А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2023, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.
**Анӯшервон ибни Холид ибни Муҳаммади Кошонӣ** (форсӣ: انوشیروان بن خالد بن محمد کاشانی‎; 1066, Кошон — 1137, Бағдод) — давлатмард, адиб ва таърихнигори форс-тоҷик.

Эзоҳ
----

Зиндагинома
-----------

Дар зодгоҳаш таҳсил кард ва чун шахси донишманд шуҳрат ёфт. Дар дарбори ҳукумронони давраш хидмат мекард ва то ба дараҷаи вазирӣ расид. Дар манбаъҳои таърихиву адабӣ чун вазири донишманд ботадбир, шахси дар назму насри форсӣ ва арабӣ барӯманд сутуда шудааст. Махсусан, ба ашъори арабиаш баҳои баланд додаанд. Таърихи хонадони Салчуқиёни Ироқро дар асаре бо номи «Нафсату-л-масдур ва футуру замон-ас-судур ва судуру замон-ал-футур» ба забони форсӣ нигоштааст. Ин китобро Имоди Котиб (1125—1200) ба арабӣ гардонд. Адибу таърихнигор Қивомуддин Фатҳ ибни Алӣ ибни Муҳаммади Бундорӣ (асри 13) асари Анӯшервонро ба шакли талхис (хулосакардашуда) ба хонанда пешниҳод кардааст. Ҳангоми дар мансаби вазирӣ будан Анӯшервон нисбат ба адибону аҳли эҷод ғамхор буд. Ҳарирӣ «Мақомот»-ашро бо дастгириву сарпарастии Анӯшервон иншо кардааст. Анӯшервон дар Кошон китобхонаи бузурге дошт, ки то соли 1275 боқӣ будааст.

Адабиёт
-------

* Анӯшервон ибни Холид / С. Воҳидов // А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2023, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.
**Абулфазл Бакр ибни Муҳаммад ибни Алии Заранҷарӣ** (маъруф ба **Шамсулаимма**; 1036, Заранҷар, Бухоро — 1118, Калобод, Бухоро) — фақеҳи ҳанафӣ.

Зиндагинома
-----------

Ӯ аз насли Ҷобир ибни Абдуллоҳи Ансории саҳобӣ буд. Дар илми ансоб ва таърихи шахсиятҳо шуҳрат ёфта, дар ҳифзу ҳимояти мазҳаби хеш ба дараҷае расид, ки ба ӯ масал мезаданд. Ба «Шамсулаимма» маъруф гашта, аҳли шаҳраш ӯро «Абуҳанифаи хурд» меномиданд. Санади илмии Заранҷарӣ аз Шамсулаимма Абдулазизи Ҳалвоӣ оғоз ёфта, аз тариқи Абуҳафси Кабир ва Муҳаммади Шайбонӣ то ба имом Абуҳанифа мерасад. Заранҷарӣ олиму фозили тавоно буда, мардуми замонаш барои фатво ва ҳаллу фасли масъалаҳои пешомадаи шаръӣ аксар ба ӯ муроҷиат мекардаанд. Самъонӣ дар Бухоро, Самарқанд, Косон, Балх ва Сарахс бо бисёр шогирдони ӯ вохӯрда, аз онҳо ривоят ҷамъ кардааст. Заранҷарӣ охирин касест, ки аз устодаш Ҳалвоӣ донишҳои фиқҳии ӯро ривоят кардааст.

Ҳоҷӣ Халифа аз таълифоти ӯ як китобро дар ҳадис бо номи «Амолии Заранҷарӣ» ёд кардааст. Нисбаи Заранҷарӣ аз номи яке аз деҳаҳои Бухоро — Заранҷар ё Заранкар, воқеъ дар масофаи панҷ фарсах аз Бухоро, гирифта шудааст. Ёқут ин исмро ба шакли «Заранҷаро» ва «Заранкаро» овардааст.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Заранҷарӣ / С. Шаҳобуддинов // Боз — Вичкут. — Д. : СИЭМТ, 2014. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2023, ҷ. 3). — ISBN 978-99947-33-46-0.