recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
|  |
| --- |
| Унсури холии Викидода |

**«Ахбóру-з-замóн»** (ар. اخبار الزمان‎; номи пуррааш *«Ахбору-з-замон ва ман абадаҳу-л-ҳадасону мина-л-умами-л-мозияти ва-л-аҷёли-л-ғобирати ва-л-мамолики-д-доси­ра­ти»* («Хабарҳои замон ва онҳое аз умматҳои гузашта, наслҳои қадим ва кишварҳои азбайнрафта, ки ҳаводис онҳоро аз байн бурдааст»)) — асари бузурги Абулҳасан Алӣ ибни Ҳусайн ибни Алӣ ал-Масъудӣ (вафот 957) дар фанни таърих.

Муҳтаво
-------

«Ахбору-з-замон» ба забони арабӣ таълиф шудааст. Он иборат аз 30 муҷаллад дар 30 фан аст. Муаллиф дар он аз гуфтор дар бораи ҳайъати замин, шаҳрҳо, кӯҳҳо, рӯдҳо ва маъданҳои он оғоз карда, сипас ба ахбори биноҳои бузург, ибтидои ҳаёт, асли насли одамӣ, иқлимҳо ва гуногунии мардумон иттилоъ дода, баъд ахбори подшоҳони қадим, мардумони аз байнрафтаи қарнҳои гузашта ва ахбори анбиёро ироа ва воқеаҳову ҳаводиси таърихиро сол ба сол пайгирӣ мекунад ва то ба замони таълифи китоби дигари худ «Муруҷ-уз-заҳаб» (943) оварда, китоб­ро ба поён мерасонад. Баъд аз ин муаллиф «Китоб-ул-авсат»-и худро менависад, ки ончиро, ки дар китоби аввал ба шакли муфассал баён карда буд, дар ин китоб ба шакли кӯтоҳтар баён карда, номи онро «Китоб-ул-авсат» номидааст. Сипас аз он мухтасаре тартиб дода, «Муруҷ-уз-заҳаб» ном ниҳодааст. Масъудӣ дар «Муруҷ-уз-заҳаб» ҳар гоҳ ҳодиса ва воқеаеро ба таври мухтасар баён мекунад, ёдовар мешавад, ки шакли муфассали он дар китоби «Ахбору-з-замон» омадааст, бояд ба он ҷо муроҷиат карда шавад.

Нусхаҳо
-------

Аз «Ахбору-з-замон»-и Масъудӣ ҳамагӣ як нусха аз ҷилди аввали он боқӣ мондааст, ки ба шакли дастхат дар китобхонаи шаҳри Вена маҳфуз аст ва то ба имрӯз аз 29 ҷилди боқимондаи он хабаре нест.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Ахбору-з-замон // Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.

* ابوالحسن علی بن الحسین بن علی المسعودی. مروج الذهب و معادن الجوهر. ج ۴-۱، مصر، ۱۹۶۴.۲.
* حاجی خلیفة. کشف الظنون عن اسامی الکتب و الفنون. ج.۱. بیروت، ۲۰۰۷
**Афшона** — деҳаи қадимӣ, ки дар масофаи 30 км дар қисми шимолу шарқии Бухоро, дар ҳудуди ноҳияи Пешку, вилояти Бухоро, дар Ӯзбекистони имрӯза қарор дорад ва зодгоҳи Ибни Сино мебошад.

  

Афшона ҳамчун зодгоҳи олими бузурги форсу тоҷик Ибни Сино машҳур аст. Модари Ибни Сино, Ситора аз Афшона буданд, соли 980 Ибни Сино ва бародараш дар Афшона таваллуд шудаанд. 

То панҷсолагӣ Ибни Сино дар Афшона зиндагӣ карда буданд ва баъд оилаашон ба Бухоро кӯч бастанд. 

Афшона дар китоби Наршахӣ «Таърихи 
Бухоро» (солҳои 899—959) чунин оварда шудааст: 

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| « | Афшона аз шаҳри калон ва қалъаи пурқувват иборат буда, якчанд деҳаро дар бар мегирад ва онҷо дар рӯзҳои муайян бозор фаолият мекунад. Заминҳои ин шаҳр шудгор ва кишт мешаванд. Кутайба писари Муслим, онҷо масҷиди ҷомеъ ва Муҳаммад, писари Восӣ низ масҷид сохта буданд. Аҳолии шаҳри Бухоро Афшонаро ҷойи муқаддас меҳисобиданд ва ба онҷо мерафтанд. | » |

Дар Афшона осорхонаи Ибни Сино вуҷуд дорад.

Таърих
------

Ёқут аз он ҳамчун яке аз деҳаҳои Бухоро ёд кардааст. Ас-Самъонӣ онро дар шакли «Фашна» овардааст. Мувофиқи маълумоти Мақдисӣ: «Афшона дар ҷониби ғарбии Бухоро воқеъ аст. Дар он ғозиён зиёданд. Масоҳаташ бузург ва тозаву зебост». Мувофиқи маълумоти Наршахӣ Афшона дорои арк, ҳисори мустаҳкам ва шаҳристони бузург буда, дар он ҳар ҳафта як маротиба бозор мешуд. Дар Афшона Қутайба ибни Муслим масҷиди ҷомеъ бино карда буд. Ба муносибати ҷашни ҳазорсолагии Ибни Сино дар Афшона соли 1980 чойхонаи бошукӯҳ бо ду гунбади кошикорӣ, дару сутунҳои кандакорӣ ва нигораҳои рӯйидеворӣ бино ёфт.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Афшона // А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2021, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.

* Бартольд В. В. Сочинения, Т. 1. М. 1963;
* Абубакр Наршахӣ. Таърихи Бухоро. Д. 2012.
**Ахбор** (ар. اخبار - ҷамъи хабар) — огоҳӣ, достону ривоятҳо, (дар шаръ) ҳадисҳо ва ривоятҳои нақлшуда аз Пайғамбар (с).

Дар истилоҳи фақеҳони шиа касе, ки ба зоҳири ҳадисҳо бовар карда, ба далелҳои ақлии онҳо рӯй наоварад «ахборӣ» мегӯянд. Дар фиқҳи мутааххири имомӣ гурӯҳеро, ки ба пайравӣ аз ахбору ҳадисҳо эътиқод доранд ва равишҳои эътиқодӣ ва иҷтиҳодию усулии фиқҳро намепазиранд, «ахбориён» меноманд. Дар қиболи он­ҳо фақеҳони ҳаводори иҷтиҳод қарор доранд, ки онҳоро фақеҳони усулӣ номидаанд.

Шииён аз садаи VIII сар карда ба ҷамъоварии ахбори худ шурӯъ карданд, вале то замони имом Муҳаммад Боқир ҷамъоварии ҳадиси шиа чандон равнақ надошт. Дар давраи ин имом ба ҷамъоварии ахбор – ваъзу хитоба ва гуфтору суханони Пайғамбари Акрам (с), Алӣ ва имомони маъсумин шурӯъ карданд. Гурӯҳи нахустин муҳаддисону фақеҳони имомия асҳоби тобеини имомон буданд, ки Ибни Надим дар «ал-Феҳрист» ва Наҷошӣ дар «Риҷол» дар бораи онҳо маълумот додаанд. Салмони Форсӣ аз пешвоёни шиа «Ҳадиси ҷосилиқ»-ро тадвин кард ва Муҳаммад ибни Холиқи Қумӣ мулаққаб ба Бурқӣ (ваф. 897) дар заминаи ҳадиси шиа китоби «Маҳосин»-ро таълиф намуд. Табақабандии комили ахбори шиа, ки дар байни онҳо «Биҳор-ул-анвар»-и Мулло Муҳаммад Боқир иб­ни Муҳаммади Тақӣ маъруф ба Аллома Маҷлисӣ (ваф. 1699–1700) ҳамчун Доиратулмаорифи илми ҳадис мақо­ми баланде дошт.

Қабл аз «Биҳор-ул-анвар» шииён маҷмӯаи чаҳоргона ё худ чаҳоркитоби Ҳадисро мураттаб сохтанд, ки китоби аввали он «ал-Кофӣ»-и Абуҷаъфар Муҳаммад ибни Исҳоқ Кулинии Розии Бағдодӣ (ваф. 940) машҳур ба «Шайх-ул-муҳаддисин» буд. Дуюмин китоби машҳури ҳадиси шиаро Абуҷаъфар Алӣ ибни Мусо ибни Бобивайҳи Қумӣ (ваф. 991) бо номи «Ло янзар-ул-фақеҳ» гирд овард. «Таҳ­зиб-ул-аҳком»-и Абуҷаъфар Муҳаммад ибни Ҳасан (ваф. 1068) маъруф ба Шайхи Тусӣ ва мулаққаб ба «Шайхуттоифа» сеюмин маҷмӯаи ҳадис ба шумор меравад ва асари дигар ва қобили итминони ӯ «ал-Истибсор фӣ мо ихтилофи мин-ал-ахбор» китоби чаҳоруми маҷмӯаи чаҳоргонаи шиаро ташкил медиҳад.

Эзоҳ
----

1. ↑  Энсиклопедияи Миллии Тоҷик, Ҷилди 2. АСОС-БОЗ – Душанбе: Сарредаксияи илмии Энсиклопедияи Миллии Тоҷик, 2013, - с.13
|  | ISO 639-1 | 639-2 |
| --- | --- | --- |
| Забони англисӣ | en | eng |
| Забони русӣ | ru | rus |
| Забони фаронсавӣ | fr | fra |
| French, Middle |  | frm |
| French, Old |  | fro |

**ISO 639** — стандарти байналхалқии ISO буда, стандарти номҳои кӯтоҳкардашудаи забонҳо мебошад.

Аз ду номгӯ иборат аст:

* ISO 639-1 (2002) — рамзҳои дуҳарфаи забонҳои асосӣ
* ISO 639-2 (1998) — рамзҳои сеҳарфаи забонҳои асосӣ

ISO 639-2 ҳама забонҳое, ки дар ISO 639-1 мавҷуд аст ва инчунин рамзҳо барои вариантҳои забониро дар бар мегирад.
Масалан, дар ISO 639-1 барои забони фаронсавӣ фақат як код — **fr** аст, дар ISO 639-2 бошад барои ин забон се код мавҷуд аст:
**fre/fra** барои забони ҳозираи фаронсавӣ, **frm** барои забони асримиёнагии фаронсавӣ (French, Middle (1400—1800)) ва **fro** барои забони кӯҳнаи фаронсавӣ (French, Old (842—1400)).

Барои баъзе забонҳо дар ISO 639-2 ду рамз мавҷуд аст — библиографӣ ва лексикографӣ, ки дар соҳаҳои гуногун истифода мешаванд. Шумораи ингуна забонҳо дар стандарт ба 22 адад расидааст.

Ҳарду стандарт 639-1 ва 639-2 Стандартҳои кушода мебошанд, яъне ҳамавақт дигаргун ва пурра карда мешаванд.

Стандарти RFC 3066(англ.), ки дар асоси ISO 639 тартиб дода шудааст, тавсифи рамзҳои забонҳоро дар Интернет медиҳад.

Ба ин ҷо ҳам нигаред
--------------------

* Кодҳои забонҳо

Пайвандҳо
---------

* Номгӯи кодҳои забонҳо(англ.)
* ISO 639-2 Registration authority(англ.)
**Ҷамоати Исфисор** — ҷамоатест дар ноҳияи Бобоҷон Ғафурови вилояти Суғди Тоҷикистон.

Сохтори маъмурию ҳудудии ҷамоат
-------------------------------

Ҷамоати Исфисор ба масоҳати васеъ тӯл кашида, дар он 7 деҳа ҷойгир шудааст, ба номи Максим Горкий, Маданият, Шӯхак, Фаровон, Гулистон ва Исфисор. Дар ҷамоат 2 хоҷагӣ ба номи А.Ҷумъаев ва ИИИ «Зироаткорӣ», 7 мактаб, 5 муассисаҳои томактаби, марказҳои саломатӣ, беморхона дорои 70 кат ва 15 нуқтаҳои савдо мавҷуд буда, ба шаҳрвандон хидмат мерасонанд. Ҷамоати деҳоти Исфисор 9 январи соли 1936 ташкил ёфтааст. Нуфуси аҳоли 37936 нафар буда, 6839 хоҷагиро ташкил медиҳад. Аксарияти аҳолиро ӯзбекон ташкил медиҳад. Ҷамоат яке аз мавзеъҳои шукуфони ноҳия аст ва бо мардуми меҳнатдӯст, ҷавонони қавиидора, модару духтарони босаводу оқилаи худ фахр мекунад. Исфисор зодгоҳи фарзанди фарзонаи миллат, нахустин Қаҳрамони Тоҷикистон аллома Бобоҷон Ғафуров мебошад. Шӯҳрати ин диёр ва гиромидошти ин хок чун ному кори Бобоҷон Ғафуров барои ҳар фарди тоҷик мояи ифтихор аст. Исфисориён инчунин 4 нафар докторони илм, 17 нафар номзадҳои илм ва даҳҳо қаҳрамонони арсаи меҳнат, омӯзгорону духтурон, механизаторону кишоварзон ва меҳнаткашон фахр доранд. Дар ҷамоат 28 кумитаи маҳалла фаъолият доранд. Соҳаи асосии ҷамоат кишоварзӣ мебошад. Хоҷагии ба номи А.Ҷумъаев нақшаи истеҳсоли маҳсулоти кишоварзиро барзиёд иҷро намуда, яке аз пешсафони соҳа ба ҳисоб меравад. Хоҷагиро Раиси вилоят бо нишони ғолибият сарфароз гардонида, раиси хоҷагии мазкур А.Абдуманнонов барои ташкили кори самарабахш ва иҷрои нақшаҳои давлатӣ аз тарафи Ҳукумати ҷумҳурӣ ба гирифтани ордени Шараф ноил гаштааст. Дар ҳудуди ҷамоат варзишгоҳ воқеъ буда, мардуми он ба варзиш рағбати зиёд доранд. Аҳолии ҷамоат дар маъракаҳои кабудизоркунӣ, таҷлили соли гулҳо, иҷрои дастуру супоришоти мақомоти болоӣ фаъолона ширкат меварзанд, баҳри ободии диёр, шукуфоии кишвар пойдорию густариши сиёсати давлати соҳибистиқлоли Тоҷикистон саъю кӯшиш доранд..

Шароитҳои табиию иқлимӣ ва захираҳо
-----------------------------------

Мардум
------

|  |  |
| --- | --- |
| **Сол** | 2015 |
| **Аҳолӣ,  ҳазор наф.** | 39,6 |

Деҳоти ҷамоат
-------------

|  |
| --- |
| **Ҷамоати Исфисор** |
| Деҳа | Аҳолӣ,2017 |
| Исфисор | 35447 |
| Гулистон | 643 |
| Максим Горкий | 2614 |
| Маданият | 470 |
| Фаровон | 485 |
| Шӯхак | 535 |

Эзоҳ
----

1. ↑  Ҷамоати деҳоти Исфисор. 30 январи 2016 санҷида шуд. Баргирифта аз сарчашмаи аввал 17 апрели 2017.
2. ↑  Demography. *untj.org*. 26 Декабри 2022 санҷида шуд.
3. ↑  Феҳристи номи маҳалҳои Тоҷикистон. — Душанбе: Сарредаксияи илмии Энсиклопедияи Миллии Тоҷик, 2013. — 332 с.

|  |  |
| --- | --- |
| Тоҷикистон | *Ин мақолаи нопурра аз ҷуғрофияи Тоҷикистон мебошад.Шумо метавонед бо пурра кардани ин ба Википедия кумак кунед.* |
**Ҷамоати деҳоти Зидеҳ** - ҷамоатест дар ноҳияи Варзоби Тоҷикистон. Ҷамоати деҳоти Зидеҳ дар қисмати шимолии шаҳри Душанбе ҷойгир буда, то маркази пойтахт масофаи 70 км-ро дар бар мегирад. Релефи ҷамоат баландкӯҳ аст ва дар баландии зиёда аз 2000 то 3000 метр аз сатҳи баҳр воқеъ гашта, бо ноҳияҳои Айнӣ (вилояти Суғд), шаҳрҳои Ҳисору Ваҳдат ва ноҳияи Рӯдакӣ ҳамсарҳад мебошад. Оид ба маънии номи Зидеҳ ривоятҳо гуногунанд, масалан гуё дар аввали пайдоиш си (30) қабила зиндагӣ мекардааст, яъне Сидеҳ ном доштааст ва дар натиҷаи ташаккул ба Зидеҳ табдили ном кардааст. Вале аз ҳама қобили қабулаш ин аст, ки номи Зидеҳ калимаи қадимаи суғдӣ буда, маънояш "Зи" - зебо, "деҳ" - деҳа, яъне "Деҳаи зебо" аст.

Деҳаҳои ҷамоат
--------------

Ҷамоати деҳоти Зидеҳ аз ҳафт деҳа иборат буда, деҳаи Калон - маркази ҷамоат мебошад. Деҳаҳои Намозгоҳ, Насрӯд, Обихирф, Ҳазора, Панҷхок ва Куктеппа деҳаҳои дигари ҷамоат мебошанд.

Зидеҳ деҳаи Калон
-----------------

Деҳаро аз чор тараф кӯҳҳои осмонбӯс иҳота кардаанд.Мардуми деҳа бисёр меҳмоннавозанд.Зимистони деҳа бисёр тӯлонӣ ме￼бошад.Аҳолӣ ба чорводорӣ ва кишоварзӣ машғул мебошанд.Дар маркази деҳа муассисаи 21 ҷойгир аст.Инчунин китобхонаҳо, мағозаҳо,чойхона ва сартарошхона ба ҳусни деҳа зебоии махсус мебахшанд.
**Мпанда** (фр. Mpanda) — як коммуна дар музофоти Бубанза дар Бурунди аст. Маркази маъмурӣ шаҳри ҳамон ном Мпанда мебошад.

Он дар шимолу ғарби кишвар, 21 км шимолтар аз пойтахти ш Бужумбура.

Аҳолӣ дар соли 2008 58,913 буд. Зичии аҳолӣ – 319 нафар. / км².

Ҳикоя
-----

Пештар қисми Руанда-Урунди.

Иқлим
-----

Дар минтақаи саванна ҷойгир аст. Иклим муътадил аст. Ҳарорати миёнаи солонаи ин минтақа 19°С аст. Моҳи гармтарин моҳи июл аст, ки ҳарорати миёнаи он 22 °C ва хунуктарин моҳи апрел, яъне +16°С мебошад. Боришоти миёнаи солона 1086 мм аст. Моҳи сербориш дар моҳи декабр бо ҳисоби миёна 154 мм бориш, моҳи хушктарин моҳи июл бо 3 мм бориш аст.

Сокинони намоён
---------------

* Нябенда, Паскал (таваллуд 1966) - сиёсатмадори Бурунди, раиси Ассамблеяи Миллӣ.

Эзоҳ
----

1. ↑  *Sub-Saharan Africa Report* (in Англисӣ). Foreign Broadcast Information Service. 1982.
2. ↑  Popolazione dei comuni del Burundi al censimento del 2008 da GeoHive.com(пайванди дастнорас — *таърих*). 20 марти 2022 санҷида шуд. Баргирифта аз сарчашмаи аввал 16 феврали 2017.

Пайвандҳо
---------

* Мпнда
**Афюн** (аз юнонӣ opium – шираи кӯкнор) — шираи ғӯзаи норасидаи кӯкнор, ки дар ҷои қаламкардаи он хушк шудааст.

Таърих
------

Истеъмоли афюн мастию беҳушӣ меоварад. Маълумоти нахустин оид ба афюн соли 500 то милод вуҷуд дошт. Бино ба бозёфтҳои бостоншиносӣ одамон ҳанӯз дар асри санг бо мақсади таскин бахшидани дард аз афюн истифода мекарданд. Хосиятҳои афюн ба мисриёни қадим маълум буд. Дар бораи афюн дар асарҳои олимони Юнони Қадим, масалан, Буқрот маълумот дода шудааст. Табибони қадим афюнро чун доруи хобовар кор мефармуданд, вале нависанда ва олими Рум Плиний қайд кардааст, ки истеъмоли афюн одамро ба ҳалокат мерасонад. Афюнро садаи XVI ба Ҳиндустон, сипас аз Эрон ва Ҳиндустон ба Аврупо бурдаанд. Соли 1669 табиби англис Т. Сайденгейм вояи муолиҷавии афюнро муқар­рар кард. Дар гузашта афюн бо мақсади табобат фаровон кор фармуда мешуд. Дар Хитой маълумоти нахустин оид ба афюн соли 973 ба вуҷуд омадааст. Хитойиҳо афюнро асосан чун маводди мухаддир истифода мекарданд. Дар натиҷа он ба саломатии аҳолӣ таъсири марговар расонд. Соли 1839 ҳукуматдорони Хитой дар бораи нест кардани афюн дар ҳу­дуди давлати худ қарор содир намуданд. Дар ИМА ба афюнмандӣ бунёди роҳи оҳан, ки дар сохтмони он коргарони хитойӣ ширкат доштанд, асос гузошт. Дар як муддати кӯтоҳ одамони бисёр ба афюн дилбастагӣ пайдо намуданд.

Вазъи ҳуқукӣ
------------

Соли 1913 Думаи Россия лоиҳаи қонунро дар бораи ҷавобгарӣ барои истеъмолу истифодаи афюн қабул намуд. Дар асоси қонуни мазкур гунаҳкорон ба муҳлати 1,5 сол аз озодӣ маҳрум мешуданд. Соли 1923 Комиссариати Халқии Тандурустӣ ба дорухонаву бемористонҳо гирифтани афюн, морфий, кокаин ва намакҳои онҳоро бидуни рухсатномаи махсус, ки ташкилотҳои дахлдор медоданд, манъкард. Дар ИҶШС нақеи афюн (доруи меъда) то соли 1952 истеҳсол мешуд.

Зарар
-----

Афюн организмро заҳролуд мекунад. Одаме, ки афюн истеъмол кардааст, дигарбора аз он наметавонад дил канад. Одамони тарёкиро бо як нигоҳ метавон шинохт. Ранги рӯйи онҳо зард буда, чашмони бенурашон ба косахона фурӯ меравад, калавида ҳаракат мекунанд, дасташон меларзад. Дар бисёр мавридҳо хоб халал ёфта, иштиҳо нест мешавад, организм билкул заиф мегардад. Афюн ба қобилияти насловарии занҳо таъсири манфӣ расонда, онҳоро безурёт менамояд. Нашъамандон умри зиёд намебинанд.

Хусусиятҳои табобатӣ
--------------------

Дар тиб аз алкалоидҳои тозакардаи кӯкнор фақат дору тайёр карда мешавад. Дар таркиби афюн қариб 20 алкалоид мавҷуд аст: морфин, кодеин, наркотин, неопин, псевдоморфин, тебаин, парфироксин, папаверин ва ғайра. Афюн сафеда, қанд, равған, пектин ва намакҳои ғайриорганикӣ низ дорад. Хусусиятҳои фармакологии афюнро аз рӯйи морфини таркиби он (10–11%) муайян мекунанд. Доруҳои афюн дар шакли хока (Opium pulveratum), қиёми хушк (Extractum opiisiccum), нақеъ (Tinctura opiisimplex) истеҳсол карда мешаванд.

Нигаред
-------

Аналгетикҳо

Эзоҳ
----

1. ↑  Энсиклопедияи Миллии Тоҷик, Ҷилди 2. АСОС-БОЗ – Душанбе: Сарредаксияи илмии Энсиклопедияи Миллии Тоҷик, 2013, - с.131 / Ю. Нуралиев.

Сарчашма
--------

* Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — 664 с. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.
**Ҷамоати Росровут** — ҷамоатест дар ноҳияи Деваштичи вилояти Суғди Тоҷикистон. Санаи ташкилёбӣ — 25 декабри соли 1930. Масоҳат — 17414 га. Аҳолӣ дар таърихи 1.01.2013 — 14049 нафар. Миллатҳо: тоҷикон — 12484 нафар, узбекон — 1565 нафар.

Сохтори маъмурию ҳудудии Ҷамоат
-------------------------------

Ҷамоати деҳоти Росровут аз 6 деҳа иборат аст. |Хишекат, Росровут. Даҳкат, Офтобру,Бобучак.

Шароитҳои табиию иқлимӣ ва захираҳо
-----------------------------------

Сатҳи паҳни ноҳамвори теғадорИ Туркистон аз шимол ба ҷануб аз 500 метр то 4743 метр тадриҷан баланд шуда маркази Ҷамоат дар баландии 1050 м аз сатҳи баҳр ҷойгир мебошад. Иқлими мавзеъ субтропикии хушк буда, ҳаҷми боришотӣ аз 500 то 700 мм буда ҳарорати миёнаи ҳаво дар моҳҳои июн-июл 30-35 С, дар кӯҳҳо 12-15 С, дар моҳи январ −2-6 ва дар кӯҳҳо −12-15 С хушк мебошад.Ҷамоат аз захираҳои табии масолеҳи бинокорӣ (гил, хок, сангҳои таҳкурсӣ, сангҳои барои истеҳсоли оҳак) санги мармар бой мебошад. Хокҳои Ҷамоат асосан хоки хокистарранги тира, зардхок, шағалхок, инчунин хокҳои серсанг ва рег вомехӯранд. Хоки минтақаи бешазори арча ва доманаи кӯҳсор қаҳваранг ё худ доминаранг буда, поёнтар ба гашти дашт он ба тирахаки кушод ва зардхок таҷлил меёбад.
Дар ҳамвории доманакӯҳҳо дар баландиҳои (1000—1900 метр) набототи биёбонию нимбиёбони эфемирҳо, шибоғ, шутурхор, ҷӯробак, кавар, ковук ва ғайра, дар куххо дар баландиҳои зиёда аз 1100—1900 дар биёбони 
дамои хӯшадорҳо, лубиёҳо, гулҳо, буттаҳои зирк, настаранг, бодомӣ, бодоми талхак ва ғайраҳо мерӯянд. Дар водиҳои ноҳия бошад зироатҳои маданӣ, гандум, ҷав, ҷавдор, сулӣ, ҷуворимакка, нахуд, лаблабу, шалғам, турб, пиёз, сабзӣ, помидор, бодиринг, харбуза, каду, ангуру тут, себ, нок, шафтолу, зардолу,гелос парвариш меёбанд.
Олами ҳайвонотро юрмон, харгӯш, рӯбоҳ, гург, хуки ваҳшӣ, ҷайра, хирси мала, оҳу, бузҳои ёбоӣ; паррандаҳо: кабк, мурғи ҳилол, мастка, зоғ, уқоб, бургут, мусича, гунҷишк, фароштурук, акка, кабӯтари ёбоӣ, бедона, булбул; Моҳиҳо: ширмоҳӣ, гулмоҳӣ, пешонағафс-хазандаҳоро мор, калтакалос, сусмор, каждум, калпеса намояндагӣ мекунанд

Деҳоти ҷамоат
-------------

|  |
| --- |
| '*Деҳаҳои Ҷамоати Росровут* |
| Деҳа | Аҳолӣ |
| Хишекат |  |
| Росровут |  |
| Даҳкат |  |
| Офтобру |  |
| Бобучак |  |

Эзоҳ
----

1. ↑  Ҷамоати Исмоили Сомонӣ. 20 сентябри 2016 санҷида шуд. Баргирифта аз сарчашмаи аввал 25 марти 2016.
2. ↑  Ҷамоати Росровут. 2 феврали 2016 санҷида шуд. Баргирифта аз сарчашмаи аввал 25 марти 2016.
**Гандум** (форсӣ: گندم‎) — дар ривоёти куҳан ва фарҳанги исломӣ меваи мамнӯъ аст, ки Одаму Ҳавво ба сабаби хӯрдани он аз биҳишт берун карда шуданд.

Ривоёт
------

Худои таъоло Одаму Ҳавворо дар биҳишт ҷой дода, ба онҳо гуфта буд, ки дар он метавонанд ба ҳар гӯшаву канор бираванд ва ҳар он чизе, ки мехоҳанд, бихӯранд, ба ғайр аз меваи дарахте, ки Худованд барояшон мамнӯъ эълон намуд. Дар бораи чӣ ва кадом будани ин дарахт ва меваи он муфассирону муҳаққиқони осори исломӣ ақидаву назари гуногун доранд. Бархе аз муфассирон ин дарахтро себ, анҷир, бархе кофур, баъзеҳо дарахти илму маърифат гуфтаанд, вале аксар бар онанд, ки ин дарахт гандум будааст.

Дар Қуръон
----------

Дар Қуръони маҷид аз ин дарахт ва чӣ ном доштанаш чизе гуфта нашуда, барои ифодаи он танҳо калимаи арабии «шаҷара» (дарахт) омадааст. Мувофиқи маълумоти «Каъбулаҳбор», донаи гандум аз замони Одам (а) то рӯзгори Идрис (а) ба андозаи тухми шутурмурғ буд, баъдан он ба андозаи тухми мурғ, сипас ба андозаи тухми кабӯтар, пасон ба андозаи фундуқ ва дар замони Узайр (шахсе аз банӣ Исроил, ки яҳудиён ӯро писари Худо мегуфтанд) ба андозаи нахӯд шуд. Ба хӯрдани гандум Одаму Ҳавворо Иблис ташвиқ намуд. Ӯ дарахту меваи онро тавсиф намуда, гуфт, ки касе онро бихӯрад, бемаргу ҷовидона мегардад ва ба маърифати некиву бадӣ мерасад. Бо вуҷуди манъ кардани Худованд Одаму Ҳавво он меваро бичашиданд ва ҳамон замон худро урён дарёфтанд (Қуръон, сураи Аъроф, ояи 22). Онҳо аз кардаи хеш пушаймон шуда, тавба карданд. Худованд, тавбаи эшонро пазируфт, аммо онҳоро аз биҳишт берун кард. Дар замин Одамро ҳолати ба ӯ ношиносе рӯй дод. Фаришта Микоил, ба қавли дигар Ҷабраил, чӣ будани ин ҳолат, яъне, гуруснагиро фаҳмониданд. Ба назди ӯ гандум оварданд, ба ӯ кишту варз, ҷамъ овардани ҳосил, орд кардану нон пухтанро ёд доданд. Гандум, ки боиси ба ранҷу азоб ва машаққат дучор гаштани Одам шуда буд, акнун ӯро аз ин мушкилот халос кард.

Дар адабиёти форсӣ
------------------

Дар осори манзуму мансури адабиёти форс-тоҷик қиссаи гандум хӯрдану аз биҳишт берун карда шудани Одам инъикос ёфтааст. Таъбири «гандум хӯрдан» маҷозан ба маъноҳои «бефармонӣ кардан», «хор гаштан», «берун шудан», «фиреб хӯрдан» ба кор бурда мешавад. Дар абёти зерин аз ин қисса ёдоварӣ шудааст:

> Аз барои ҳафт гандум ҳашт ҷаннат дармабоз,  
> 
> Барги бебаргӣ маҷӯю қасди барги тин макун. 
> 
> 
> Саноӣ
> 
> 

> Дар хулд чӣ гуна хӯрд гандум   
> 
> Он ҷо, ки набуд шахс нонхӯр.   
> 
> Бал гандумаш он гаҳе бибоист,   
> 
> К-аз хулд ниҳод пой бар дар. 
> 
> 
> Саноӣ
> 
> 

> Падарам равзаи Ризвон ба ду гандум бифурӯхт,   
> 
> Нохалаф бошам, агар ман ба ҷаве нафрӯшам. 
> 
> 
> Ҳофиз
> 
> 

.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* مهروییحي. قصصقرآنمجید (برگرفتهازتفسیرسورآبادی). تهران،١٣٤٧ش.؛
* بلعمیابوعلیمحمدبنبلعمی. تأریخبلعمی،تهران،١٣٥٣ش.؛
* یاحقیمحمدجعفر. فرهنگاساطیرواشاراتداستانیدرادبیاتفارسی. تهران،١٣٧٥ش.ر

Сарчашма
--------

* Гандум // Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.
**Муаззама Зокировна Бобокалонова** (тав. тобистони 1927, Хуҷанд – ваф. 2.12.1980, Душанбе), муаллими забони тоҷикӣ. «Аълочии маорифи Тоҷикистон»

Зиндагинома
-----------

Соли 1949 факултети забон ва адабиёти Донишкадаи давлатии омӯзгории Душанбе ба номи Т.Г. Шевченкоро хатм кардааст. Солҳои 1949–1950 муаллими забон ва адабиёти тоҷики Омӯзишгоҳи омӯзгории ш. Кӯлоб, 1950–1954 муаллими мактаби миёнаи №8 Душанбе, 1954– 1956 муаллим ва мудири қисми таълимии мактаби миёнаи №12 Душанбе, 1960–1961 муаллим ва мудири қисми таълимии мактаби №34 Душанбе,1961–1963 инструктори шуъбаи илм ва мактабҳои олии КМ ҲК Тоҷикистон, 1963–1980 муаллим, муаллими калони кафедраи забони тоҷикӣ ва баъд кафедраи методикаи таълими забон ва адабиёти тоҷики Донишкадаи давлатии омӯзгории Душанбе ба номи Т.Г. Шевченкобуд.

Ҷоизаҳо
-------

Бо ифтихорномаи Вазорати маорифи ҶШС Тоҷикистон ва нишони сарисинагии «Аълочии маорифи Тоҷикистон» қадр карда шудааст.

Пайвандҳо
---------

* Энсиклопедияи Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи С. Айнӣ
*
**Гамбуски ҳамал** (лот. Melolontha afflicta hissarica) — як навъи ҳашароти зараррасон. Асосан ба дарахтони мева ва паҳнбарг осеб мерасонад.

Тавсифоти умумӣ
---------------

Дарозиаш тақр. 2,5 см, рангаш ҷигаритоб. Баданаш бо пулакчаҳои резаи сафедча пӯшида шудааст. Дар сар, сина ва паҳлуҳо мӯякҳои хокистарранг дорад. Дарозии кирминаи болиғаш 5,5 см. Модинааш дар умқи 8-10 см 30-тоӣ тухм мегузорад. Кирминаҳояш дар хок 4 сол зиндагӣ мекунанд. Гамбускҳо нимаи дуюми март ба парвоз медароянд. Давраи парвози онҳо то охири апрел аст. Гамбускҳо барг, кирминаҳо бошанд, решаи рустаниҳо (офтобпараст, писта, анҷир, анор, чормағз, меваҳои донакдор, ток, лаблабуи қанд ва ғайра) -ро хӯрда зиёни ҷиддӣ мерасонанд. Гамбуски ҳамал дар замини сахт, қабати буттаҳо ва дарахтон зиндагӣ мекунад.

Дар баландиҳои то 2000 м аз с. б. дучор меоянд. Гамбуски ҳамал дар хоҷагиҳои ҷангали Алмосӣ, Селбур ва деҳаи Арҷинаки болои ноҳияи Ҳисор, мавзеъҳои Кондара, Такоб ва Ҳоҷаобигарми ноҳияи Варзоб ба қайд гирифта шудааст.

Тадбирҳои мубориза
------------------

* ҷамъ оварда нест намудани кирминаву зоча ва ғамбускҳо;
* истифодаи ҳашаракушҳо.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Кулинич П. Н. Жуки вредящие плодовым и орехоплодным культурам южного склона Гиссарского хребта. Д. 1965;
* Баева В. Г. Муминов Н. Н. Назарова Ш. Д. Насекомые вредители плодовых культур Таджикистана. Д. 2005.

Сарчашма
--------

* Гамбуски ҳамал / Қ. Қаҳҳоров, С. Муҳиддинов // Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.
**Гамсахурдия Константин Симонович** (гурҷӣ: კონსტანტინე სიმონის ძე გამსახურდია; (3 (15) майи 1891 — деҳаи Абаш, Кутаиси — 17 июли 1975, Тифлис) — нависанда ва муаррихи гурҷӣ. Академики АИ Гурҷистон (1944).

Зиндагинома
-----------

Маълумоти ибтидоиро дар Кутаиси гирифта, сипас дар Донишгоҳи Петербург таҳсил намуд. Дере нагузашта таҳсилро қатъ карда, ба Олмон ҳиҷрат кард.

Фаъолияти илмию эҷодӣ
---------------------

Фаъолияти илмиву эҷодии Константин Гамсахурдия дар донишгоҳҳои Кённигсберг, Лейпсиг ва Мюнхен идома ёфт. Баъди хатми Донишгоҳи Берлин (1918) ба кори дипломатӣ машғул шуд. Асарҳояш аз соли 1914 чоп шудаанд, яке аз асосгузорони Гурӯҳи академии нависандагон буд (1924). Дар нимаи дуюми солҳои 20 садаи XX ба таъқиб дучор гардида, ҳабс ва бадарға шудааст. Константин Гамсахурдия дар зери таъсири ҷараёни декадентӣ романи «Лабханди Дионис»-ро (1925) навишт. Романҳои «Рабудани моҳ» (ҷ-ҳои 1-3, 1935—1936) ва «Гулбандии навдаҳо» (1956) ба ҳаёту зиндагии деҳқонон бахшида шудааст. Дар романҳои таърихии «Дасти рости ҳунарманди бузург» (1939), "Довуди Бинокор (ҷ-ҳои 1- 4, 1941—1962) мавзӯъ ва раванди худшиносии миллӣ тасвир ёфтааст. Константин Гамсахурдия муаллифи ҳикоя ва повестҳо ва мунаққиду муаллифи чандин мақолаҳои адабӣ мебошад. Дар асарҳои Константин Гамсахурдия тасвири расму ойин ва анъанаҳои миллии гурҷӣ возеҳу равшан ба назар мерасанд. Ӯ асарҳои «Мазҳакаи илоҳӣ»-и Данте, «Кулфати Вертери ҷавон»-и И. В. Гётеро ба забони гурҷӣ тарҷима кардааст.

Эзоҳ
----

1. ↑  Энциклопедия Брокгауз (нем.) / Hrsg.: Bibliographisches Institut & F. A. Brockhaus, Wissen Media Verlag

Адабиёт
-------

* Сигуа А. С. Миф и ложка: Структуа прозы К. Гамсахурдиа. Тбилиси, 1984;
* Современная энциклопедия. М. 2000. Васильков Я. В. Сорокина М. Ю. Люди и судбы. Библ. словарь востоковедов — жертв политического террора в советский период (1917—1991). СПб. 2003.

Сарчашма
--------

* Гамсахурдиа Константин Симонович // Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️  Гузариш ба унсури Викидода  Фарҳангҳо ва донишномаҳо | 
* Биографический Грузии
* Большая российская (старая версия)
* Хорватская
* Britannica (онлайн)

 |
| Таборшиносӣ ва некрополистика | 
* Find a Grave

 |
| 

| Дар феҳристҳои китобшинохтӣ |
| --- |
| 
* BIBSYS: 2056838
* CiNii: DA08416385
* GND: 118537474
* ISNI: 0000 0001 0865 9166
* J9U: 987007305359805171
* LCCN: n80150103
* NKC: jo2001085080
* NTA: 229899315
* NUKAT: n01200819
* SUDOC: 083616691
* VIAF: 5722336
* WorldCat VIAF: 5722336

 |

 |
**Гандапӯш** (лот. Artemisia persica) — навъи рустании нимбутта.

Тавсифоти гиёҳшинохтӣ
---------------------

То 25-70 см қад мекашад. Сершох, бӯйи хуш дорад. Навдаҳояш рост, қиррадор. Баргаш мӯякчадор, майда, пармонанди чок-чок, рангаш сабзи хокистарӣ. Хӯшагулаш сабадак (қутраш 3-5 мм). Тухмаш дарозрӯя, зарди сиёҳтоб. гандапӯш моҳҳои июл — август гул карда, август — октябр тухм мебандад. Дар қ.-кӯҳҳои Қурама, Туркистон, Зарафшон, Ҳисору Дарвоз, Помири Ғарбӣ ва Шарқӣ (то баландиҳои 4100 м аз с. б.) дар арчазор, марғзорҳо, биёбонҳои баландкӯҳ, шағалзамин, нишебиҳои санглох, маҳинхок ва ғ. мерӯяд.

Корбурди пизишкӣ
----------------

Гандапӯшро табибони ҳиндӣ ҳамчун доруи муқаввӣ, табфарор ва киҷҷарон истифода мебаранд. Табибони мардумии тоҷик хокаи сабадаки гули гандапӯшро бо асал омехта чун давои киҷҷарон тавсия медиҳанд, чойи навдаҳои он давои илтиҳоби роҳи нафас ва заъфи дил буда, пешобро меронад. гандапӯшро ба сифати ашёи хом барои ҳосил кардани кофур, истеҳсоли ҳар гуна болиштаку омехтаҳои давоӣ ба кор мебаранд. Барг ва сабадаки гули гандапӯш 0,21-0,4 % равғани эфир, 16 % кофур, 12-14 % камфен, 7-12 % пинен, 18,3 % борнеол, 25,5 % барнилкапронат, 15,% фенол, кетон ва ғ. дорад.

Эзоҳ
----

1. ↑  Об условности указания класса двудольных в качестве вышестоящего таксона для описываемой в данной статье группы растений см. раздел «Системы APG» статьи «Двудольные».

Адабиёт
-------

* Иконников С. С. Определитель растений Памира. Д. 1963;
* Ковалева Н. гандапӯш Лечения растениями. М. 1972;
* Турова А. Д. Лекарственные растения СССР и их приминение. М. 1974;
* Гаммерман А. Ф. Гром И. И. Дикорастущие лекарственные растения СССР. М. 1976;
* Ходжиматов М. Дикорастущие лекарственные растения Таджикистана. Д. 1989.

Сарчашма
--------

* Гандапӯш / М. Ҳоҷиматов // Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.
**Амнияти экологӣ** — як ҷузви амнияти миллӣ, маҷмӯи шароитҳои табиию иҷтимоӣ барои таъмини ҳаёти бехатару фаъолияти ашхоси дар ҳудуди муайян зиндагикунанда, ҷамъи тадорукоти ҳуқуқӣ, тиббӣ ва биологӣ барои нигаҳдошти тавозун байни биосфера ва барзиёдии антропогению (мудохилаи инсоният ба табиат) дигар фишорҳои воқеӣ.

Амнияти экологӣ беҳдошти вазъи экологии кишвар ва бехатарии экосистемаҳои табиӣ оид ба ҳифзу нигоҳдории намудҳои нодири набототу ҳайвонот, истифодаи оқилонаи сарватҳои табиӣ, пешгирии ҳодисаҳои тағйирёбии иқлим, таъмини бехатарии экологии ҷумҳурӣ ва дигар самтҳои муҳити зистро омӯхта, чораҳои зарурӣ пешниҳод менамояд. Қонунҳо «Дар бораи ҳифзи муҳити зист» (1993; 2008), «Дар бораи ҳудудҳои табиии махсус муҳофизатшаванда ва иншоотҳо» (1996), «Дар бораи олами ҳайвонот» (2008), «Дар бораи муҳофизат ва истифодаи олами наботот» (1996), «Оид ба гуногунии биологӣ ва бехатарии биологӣ» (соли 2004) ва ғ. инчунин барномаи давлатии экологӣ барои с-ҳои 1999—2008 ва барномаи нави экологӣ барои с -ҳои 2009 — 19 аз ҷумлаи тадбирҳое мебошанд, ки Ҷумҳурии Тоҷикистон дар ин росто ба нақшаи амал гирифтааст.

Бо мақсади таъмини амнияти экологӣ Кумитаи ҳифзи муҳити зисти назди Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон меъёрҳои экологиро ба меъёрҳои ҷаҳонӣ мутобиқ намуда, ҳуҷҷатҳои заруриро омода кардааст. Вай ба як қатор созишномаҳои ҳифзи муҳити зисти байналхалқӣ: Созишномаи Вена «Дар бораи ҳифзи қабати озон» (1996), Созишнома «Дар бораи гуногунии биологӣ» (1997), Созишнома «Доир ба мубориза алайҳи биёбоншавӣ», Созишнома «Дар бораи тағйирёбии иқлим» (1998), Созишнома «Дар бораи заминҳои обӣ — ботлоқӣ» (2000), Созишнома «Доир ба нигоҳдории намудҳои кӯчандаи ҳайвоноти ваҳшӣ» (2000) шомил аст. Ҳамзамон бо мақсади таъмини мувозинати биологӣ — амнияти экологии кишвар Фармони Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон № 121-ф аз 2 дек. 2009 ва Қарори Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон «Дар бораи Низомнома оид ба Китоби сурхи Ҷумҳурии Тоҷикистон» ба тасвиб расидааст, ки ҳоло мавриди иҷро қарор дорад.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — 608 с. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2021, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.
**Аморали́зм**, **бадкирдорӣ**, **бадахлоқӣ** (аз лот. moralis – ахлоқӣ) — напазируфтани асосҳои ахлоқӣ, беэҳтиромӣ нисбат ба меъёрҳои ахлоқӣ, содир кардани рафтори ношоиста нисбат ба дастовардҳои маданӣ, фарҳангӣ, илмӣ, иҷтимоӣ ва сиёсии ҷамъият аст.

Аморализм як асли амалӣ ё майли ғоявист, ки қоидаю қонунҳои маъмули рафтори ҷамъиятиро рад карда, нисбат ба он муносибати шаккокона (нигилистӣ) дорад.

Дар амалия аморализм гоҳо бо нуқси маънавӣ ё дигар камбудиҳои фарди алоҳида вобаста мешавад. Он инчунин дар натиҷаи зиддиятҳои иҷтимоие ба вуҷуд меояд, ки табақаҳои калони ҷамъиятро ба мартабаҳо тақсим намуда, боиси таназзули маънавии шахсият мегардад.

Назария
-------

Дар назария аморализм, одатан, меъёри ахлоқиро бо фаҳмиши утилитарию прагматикӣ, эстетикӣ ва ё дарки инфиродии озодӣ, худшиносӣ, маишату ҳаловат, манфиатҳои шахсӣ ва ғ. иваз мекунад. Аморализм ҳамчун мавқеи оқилонаи ҳаётӣ дар натиҷаи таназзули муносибатҳои авлодию қабилавӣ, ҷудо шудани ахлоқ аз тарзи рафтори маъмули аз рӯи одату анъана ташаккулёфта ва пайдо шудани рефлекси шахсӣ нисбат ба тарзи зиндагии мавҷуда ба вуҷуд омад. Дар ҷамъияти атиқа ҳангоми якбора завол ёфтани асосҳои анъанавии авлодӣ ва зиёд шудани задухӯрдҳо байни урфу одатҳои гуногун ва русуму қоидаҳои ташаккулёфтаи табақавӣ аморализм комилан шартӣ, нисбӣ ва прагматикӣ будани ҳамаи усулу қоидаҳои ахлоқиро эътироф кард. Муносибаташ ба қадриёти маданияти иҷтимоӣ манфӣ мебошад (калбиён, баъзе софистон). Минбаъд аморализм ба ҳодисаи маъмули ҷамъияти синфию антагонистӣ табдил ёфт ва ахлоқи ҳукмрон бис- ёр вақт бо амалияи аморализм амал мекард, ақидаҳои муқобили он бошанд, ҳамчун оппозитсия умуман ахлоқро рад менамудагӣ шуданд. Дар давраи Эҳё дар эҷодиёти баъзе идеологҳо ва калисои феодалӣ (Макиавеллӣ, Лайола, Лигоури, Бузенбаум) усулҳои аморализм маънои ба мақсадҳои сиёсӣ пурра тобеъ намудани ахлоқро ифода мекарданд, ки барои ба амал баровардани онҳо истифода бурдани ҳама гуна воситаю услубҳо раво дониста мешуд («Мақсад ҳамаи воситаҳоро ҳақ мешуморад»). Миёнаҳои аморализм 19 дар шароити бӯҳрони маънавии маданият ғояи эстетикии имморалистӣ (мас. афкори иҷтимоии Нитсше) инкишоф ёфт, ки моҳиятан қувваҳои ҳаёти фитриро аз афкори ахлоқии мавҷуда ҷудо медонист. Аморализм дар шакли бениҳоят бешармонаю инсонбадбинона дар идеология ва амалияи фашизм (парастиши Фюрер, ки тарафдорони худро аз «хаёли ботил» озод мекунад) зоҳир шуд. Моҳиятан ба аморализм ҳама гуна кӯшиши «барҳам додани» қоидаю қонунҳои ахлоқӣ, мас. таассубу хурофот эълон кардани виҷдон, инсондӯстӣ ва эҳтироми шахс мутааллиқ аст.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — 608 с. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2021, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.
**Амонулло Ғоибов** (04.01.1953, деҳаи Ключевкаи н. Ариқбалиқи вилояти Кокчетави Қазоқистон), доктори илми тиб (2006).

Зиндагинома
-----------

Амонулло Ғоибов cоли 1979 Донишгоҳи давлатии тиббии Тоҷикистон ба номи Абӯалӣ Ибни Синоро ба итмом расонда, интернатураро аз рӯи ихтисоси ҷарроҳии умумӣ гузаштааст. Солҳои 1980-1983 ординатори шуъбаи ҷарроҳии Беморхонаи вилоятии шаҳри Кӯлоб, 1983-1993 корманди масъули муассисаҳои тиббӣ-профилактикии шаҳри Кӯлоб, 1993-1999 корманди Вазорати тандурустии Тоҷикистон, 1999-2005 сармутахассиси шуъбаи тандурустӣ, кор бо занон ва оилаи Дастгоҳи иҷроияи Президенти Тоҷикистон, 2005-2009 котиби кумитаи миллии ҳамоҳангсозӣ ва муборизаи алайҳи бемориҳои ВИЧ/СПИД, сил ва табларза дар Тоҷикистон, 2009-2010 муовини сардори хадамоти давлатии ташхиси тиббию иҷтимоии Вазорати меҳнат ва ҳифзи иҷтимоии аҳолии Тоҷикистон, 2010-2016 директори Пажӯҳишгоҳи экспертизаи тиббию иҷтимоӣ ва тавонбахши маъюбони Вазорати тандурустӣ ва ҳифзи иҷтимоии Тоҷикистон кор кардааст. Аз соли 2016 мудири шуъбаи пешгирии маъюбии ҳамин муассиса мебошад.
Бобати ҷараёни клиникии оқибатҳои шадиди ҷарроҳии бемориҳои захми меъда ва таъсири омилҳои метеорологӣ ва гелиофизикӣ ба инкишофи онҳо, инчунин ҷанбаҳои иҷтимоӣ-гигиенаи равандҳои тиббӣ-демографӣ ва сиҳатии аҳолии Тоҷикистон таҳқиқот анҷом бахшидааст.

Осор
----

Особенности клинического течения острых хирургических осложнений язвенной болезни и влияние метеороло-гических и гелиофизических факторов на их развитие. – Д. 1998; Социально-гигиенические аспекты демографических процессов и здо-ровья населения Республики Таджикистан: Дисс…доктора мед. наук. – М. 2006.

Эзоҳ
----

1. ↑  Арбобони илми тоҷик (асри ХХ-аввали асри ХХI) / Муаллиф-мураттиб Ёрмуҳаммади Сучонӣ. – Душанбе, 2017. – С. 153.
**Ампелотерапия**, **ангуршифоӣ** — бо мақсади табобати бемориҳои гуногун истифода бурдани ангури тару тоза ва афшураи он.

Ампелотерапия яке аз усулҳои парҳезшифоӣ буда, бо маслиҳату таъйиноти духтур ва якҷоя бо дорушифоӣ ба ҷо оварда мешавад. Хосиятҳои шифобахшӣ ва парҳезии ангур аз замонҳои қадим маълум аст. Дар ин бора Буқрот, Плиний, Абубакри Розӣ, Абуалии Сино ва дигар олимону донишмандон ақидаҳои ҷолиб баён кардаанд. Дар «Махзану-л-адвия» ном асари Муҳаммад Ҳусейни Оқилӣ омадааст, ки 

> «Беҳтарин навъи ангур сафеди расидаи ширини шодоби бузургдона аст, ки пӯсташ нозук, тухмаш хурд ва донаҳояш дар миқдор баробар бошанд… Ангур беҳтарин меваҳост дар ғизоият ва тавлиди хуни солеҳ ва баэътидоловарандаи мизоҷҳои ғализ ва софкунандаи хун ва дафъкунандаи моддаҳои савдоӣ ва эҳтироқия (сӯхташуда) аст. Ҳоли сина ва шушро беҳтар ва баданро фарбеҳ мекунад ва пиҳи (чарбу) гурдаро зиёд мегардонад. Оби онро хӯрда, пӯсти онро андохтан лозим аст… Ангури норас ва ғӯра афиси (тақир) сард буда, қувваи қобиза дорад…»

Дар таркиби ангур глюкоза, фруктоза, кислотаҳои себ, силикат, оксалат, салитсилат, ҷавҳари лиму, моддаҳои минералӣ, микроэлементҳо, витаминҳои С, В, провитамини А (каротин), биофлавоноидҳо, ферментҳои гуногун ва ғ. мавҷуданд. Самараи табобатии ампелотерапия бештар ба глюкоза, намакҳои калий (тақр. 250 мг%) ва об (тақр. 70 – 80%) вобастагӣ дорад. Дар мавриди ампелотерапия раванди мубодилаи моддаҳо (хусусан обу намак) меафзояд, фаъолияти гурдаҳо беҳтар шуда, моддаҳои заҳрнок аз организм ихроҷ мегарданд, кори меъда ба сомон меояд, иштиҳо кушода мешавад. Ба сифати парҳезона метавон тамоми анвои ангурро кор фармуд. Ангур барои муолиҷаи бемориҳои дил, бронхҳо, гурда, ҷигар, амрози меъдаю рӯдаҳо, камхунӣ, ниқрис (подагра), сили музмини шуш, харобии силсилаи асабҳо, инчунин ба сифати давои муқаввӣ (ҳангоми маризии бардавом) таъйин карда мешавад. Дар мавриди ампелотерапия аз истеъмоли меваҳои дигар ҳатталимкон худдорӣ кардан лозим; истеъмоли сабзавот, шир, ғизоҳои серравған ва шӯр, квас, оби минералӣ, шароб низ ҷоиз нест. Миқдори ангур ва афшураи он, инчунин давомоти табобат ба таври фардӣ таъйин карда мешавад. Ампелотерапия дар мавриди бемориҳои диабети қанд, фарбеҳӣ, захми меъда, энтерит ва энтероколит, плеврити шадид, стоматит, гингивит, глоссит, сили шадид ва ғ. зарар дорад.

Хосияти шифобахшии мавизи ангур низ аз қадимулайём маълум мебошад. Дар таркиби мавиз то 73% қанд ва ба миқдори зиёд намакҳои калий мавҷуданд. Барг ва навдаҳои тарраки ток низ хосияти табобатӣ доранд. Доруи натуроза, ки аз ангур истеҳсол карда мешавад, барои муолиҷаи хунравии шадид, коллапс, садма (шок) истифода мегардад.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Ҳикмати асрҳо (мураттибон В. А. Капранов, Р. Ҳошим), Д. 1974;
* Шварц А. Б. Виноградолечение, Ялта, 1947;
* Караджи Г. М. Германов П. Н. Питательная ценность и оздоровляющее значение винограда, Кишинев, 1968;
* Энциклопедия виноградарства, т. 1, Кишинев, 1986.

Сарчашма
--------

* А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — 608 с. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2021, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.
**Амонулло Қодиров** (10 июни 1945, ноҳияи Шаҳринав — 28 июни 2020, Душанбе) — ҳунарпешаи театр, Ҳунарпешаи шоистаи Тоҷикистон (1982), Ҳунарпешаи халқии Тоҷикистон (1994).

Зиндагинома
-----------

Омӯзишгоҳи ҷумҳуриявии маданӣ-равшаннамоии ноҳияи Ленин (ҳоло Коллеҷи фарҳанги ноҳияи Рӯдакӣ) (1965) ва Институти давлатии санъати театрии ба номи А.Луначарскийи шаҳри Маскавро (1971) ба поён расонда, зиёда аз сӣ сол актёри Театри давлатии ҷавонони ба номи М. Воҳидов буд. Дар ҳаҷв доди ҳунарро медиҳад. Ҳарчанд образҳои лирикӣ, драмавӣ, фоҷиавиро низ бо маҳорати баланд иҷро мекунад, ҳолати рӯҳию дунёи ботинии қаҳрамононашро ҳамаҷониба мекушояд. Тамошогарон ба истеъдодаш дар беш аз шаст спектакли театр, аз қабили «Дон Жуан», «Умри ҷовид», «Латифаҳои деҳот», «Якпула савдо, садпула ғавғо», «Робиаи Балхӣ», «Умед», «Табиби зӯракӣ» баҳои баланд додаанд.

Дар филмҳои тоҷикии «Субҳи Ганг», «Достони Сиёвуш», «Ҳафт арӯси дуздидашуда», «Аспҳо дар моҳтобшаб», «Хоби хирси сафед» образҳои дурахшон офаридааст. Пайи дасташро дар бисёр саҳнаю намоишномаҳои телевизиони тоҷик гузошта, дар дубляжи филмҳо ба забони тоҷикӣ иштирок намудааст.

Даргузашт
---------

Амонулло Қодиров 28 июни соли 2020 дар шаҳри Душанбе дар синни 75-солагӣ даргузашт.

Эзоҳ
----

1. ↑  Амонулло Қодиров, ҳунарпешаи мардумии Тоҷикистон даргузашт(тоҷ.). *Радиои Озодӣ*. 5 май 2021 санҷида шуд.

Адабиёт
-------

* Арбобони фарҳанги тоҷик. Донишнома / Муаллиф-мураттиб Ёрмуҳаммади Сучонӣ. — Душанбе, 2016. — 863 с.
Амортизатор
**Амортиза́тор** (аз фр. amortisseur — *суст кардан, нарм кардан*) — асбоб барои суст ва сабук кардани таъсири зарба дар мошину иншоот, ки бо мақсади аз ларза ва гаронборӣ ҳифз намудан истифода мешавад.

Амортизатор энергияи механикиро ба энергияи гармӣ табдил медиҳад. Амортизаторҳо механикӣ (рессораҳо, торисонҳо, буферҳо, қисмҳои резинӣ), гидравликӣ (пуржинаҳои гидравликӣ) ва пневматикӣ (пружинаҳои пневматикӣ) мешаванд, ки сохти онҳо мувофиқан ба хосияти чандирии ҷисмҳои сахт, моеъ ва газҳо асос ёфтааст. Амортизатор нишасти нарми аппаратҳои париш, ҳаракати кори автомобил, локомотив ва ғайраро таъмин мекунад. Дар техникаи ҳозиразамон амортизаторҳо ҳар ҷо дар ин ё он намуд: дар пояҳои капот, сарпӯши бағоҷдон, қисмҳои идора (ҳатто дар мототсиклҳо), муҳаррик ва овезаҳои шассӣ истифода мешаванд.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* Амортизатор // А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2021, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.
Ҳудуди Тоҷикистонро бо назардошти имкониятҳо ва объектҳои туристиашон шартан ба 6 минтақаҳои туристӣ (сайёҳӣ) тақсим намудан мумкин аст:

1.Суғд - Истаравшан, Хуҷанд, Обанбори Қайроқум, Исфара, Конибодом, Зафаробод, Мастчоҳ ва ғайра ;

2.Водии Зарафшон - Панҷакент, Айнӣ, Мастчоҳи кӯҳӣ, Яғноб ;

3.Водии Ҳисор - Дараи Варзоб, Ҳисор, Ромит, ноҳияҳои Ваҳдат, Рӯдакӣ, Шаҳринав, Турсунзода ;

4.Водии Рашт - Роғун, ноҳияҳои Нуробод, Рашт, Тоҷикобод, Ҷиргатол, Тавилдара ;

5.Водии Вахш - Қурғонтеппа, Норак, ноҳияҳои Шаҳритуз, Қубодиён, Ёвон ;

6.Минтақаи Кӯлоб - Кӯлоб, ноҳияҳои Данғара, Балҷувон, Ховалинг, Шӯробод, Восеъ, Фархор, Ҳамадонӣ ;

7.Минтақаи Бадахшон - Хоруғ, ноҳияҳои Дарвоз, Ванҷ, Шуғнон, Рӯшон, Ишкошим, Мурғоб.

Тақсимбандии мазкур шартӣ буда, ҳар кадоме аз инҷо метавонанд вобаста ба объектҳои фарҳангӣ-таърихӣ ва табии мавҷудбуда занҷираи ягонаи хатсайри туристиро ташкил диҳанд.

Адабиёт
-------

1. ↑  Қодиров Ф.С. Захираҳои туристӣ: ёдгориҳои фарҳангӣ - таърихӣ ва табии. - Душанбе, 2012, с. 30-31.
**Манораи Варз** — ёдгории меъморӣ дар ноҳияи Айнӣ,вилояти Суғд. Асри XI - XII сохта шудааст.

Манора рӯи таҳкурсии мураббаъ сохта шуда, баландиаш 13,5 м аст. Он аз хишти хом буда, тавассути минтақаҳои ороёфта, ба 4 қисм ҷудо шудааст. Ороиши ҳар минтақа ба тарзи хос буда, дар дуи аввал хиштҳо ба шакли «кунҷӣ» чинда шудаанд, ки дандонаҳоро мемонад. Хиштҳои минтақаи саввум рост-рости байнашон холӣ ва минтақаи охирин аз хиштҳои мураббаи ростхатта ҷойгирифта, ки дар навбати худ боз мураббаъҳоро ва вуҷуд меранд ва шабеҳи тахтаи шоҳмотанд, чинда шудаанд. Манора тарафт борик мешавад, қафаси начандон калон (2 м) дорад. Дар дохилаш зинаи морпеч ҳаст, ки барои ба қафаса баромадан хидмат мекунад. Манора низ гумбаз низ дошт, ки мурури замон аз байн рафтааст. Ёдгорӣ таҳти муҳофизати давлат аст.

Пайвандҳо
---------

* Фарханг Бойгонӣ шудааст 5 марти 2016  сол.
* Минарет Варзиманор Бойгонӣ шудааст 10 Декабри 2013  сол.

Эзоҳ
----

1. ↑  нусхаи бойгонӣ. 18 Декабри 2012 санҷида шуд. Баргирифта аз сарчашмаи аввал 10 Декабри 2013.
2. ↑  Мамадназаров М. Манораи Варз. Шарҳи мухтасар. Энсиклопедияи адабиёт ва санъати тоҷик. – Душанбе, 1989. Ҷ. 2. С. 151.
Бом дар Бухарест (Руминия)
**Бом** — ҷузви меъморӣ, қисми болопӯши биноҳои иқоматӣ ва маъмурию фарҳангӣ.

Навъҳои бом вобаста ба иқлиму шароити ҷуғрофӣ, масолеҳи сохтмон ва мувофиқи тақозои санъати меъморию таъйинот гуногун мешаванд. Шаклҳои маъмултарини бом: боми ҳамвор, боми якнишеба, боми дунишеба ва ғ. Дар Осиёи Марказӣ пештар аксар биноҳои похсагӣ ва синҷиро бо бом мепӯшонданд. Бар девори бино болор гузошта, вассапӯш мекарданд ва сипас онро бо бӯриё, қамиш ва ё пахол пӯшонда, рӯйи он як қабат гил (хасгил) ва сипас хоки нам (коҳгил) мехобонданд. Аз болои он андова мекарданд, то ки об нагузарад. Дар баъзе ҷойҳо барои об нагузаштан болои андова намак мепошиданд. Ҳоло ин гуна бомҳо қариб сохта намешаванд. Дар Русия ва дигар мамлакатҳои ҳамҷавори он бомҳои хонаҳои иқоматиро дунишебаи сафолпӯш мекарданд. Бомҳои масҷиду мадраса ва дигар биноҳои маъмурии қадим ба услуби гунбаз сохта мешуданд. Ҳоло дар Тоҷикистон ва дигар ҷумҳуриҳои Осиёи Марказӣ хонаҳои иқоматии шахсии бомашон шиферпӯшу тунукапӯш маъмул гардидааст, вале дар хонаҳои иқоматии коммуналию кооперативӣ ва биноҳои маъмурию фарҳангӣ бомҳои ҳамвори бетонию мазутӣ бештаранд. Бом аз унсурҳо (ҷузъҳо)-и борбардор (болорҳо, қафасаҳо, панелҳо ва ғ.) ва қабати берунӣ (бомпӯш) иборат аст. Бомҳо бо зершервонӣ, гунбазшакл, тоқшакл, нишеб ва ҳамвор мешаванд. Бомҳои намуди зершервонӣ аз ҳамвориҳои нишеб иборат буда, биноро танҳо аз боришот муҳофизат мекунанд. Ҳоло бештар бомҳои ду ва чорнишеба истифода мешаванд. Дар бомҳои ҳамвор ҳамаи унсурҳои он дар ҳудуди як конструксияи бисёрқабата ҷойгиранд. Бомпӯш аз қабати обногузар (рубероид, мастикаи битумӣ, шифер, варақаҳои асбестусементӣ, пӯлоди руҳандуд, сафолак) ва асос (вассачин, унсурҳои болопӯш, қабати ҳамвор ва ғ.), ки болои конструксияи борбардор ё қабати гарминогузар гузошта мешавад, иборат аст.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Бом / Х. Умаров, К. Ҳамидов // Боз — Вичкут. — Д. : СИЭМТ, 2014. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 3). — ISBN 978-99947-33-46-0.


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️  Гузариш ба унсури Викидода  Фарҳангҳо ва донишномаҳо | 
* Большая датская
* Большая норвежская
* Брокгауза и Ефрона
* Малый Брокгауза и Ефрона
* Реальный словарь классических древностей
* Britannica (онлайн)
* De Agostini

 |
| 

| Дар феҳристҳои китобшинохтӣ |
| --- |
| 
* BNE: XX525831
* BNF: 11933612v
* GND: 4010843-0
* J9U: 987007546270705171
* LCCN: sh85115332
* NDL: 00574234
* NKC: ph126206

 |

 |
**Роҷер Бэкон** (англ. Roger Bacon; тақрибан 1220, Илчестер[d], Сомерсет — тақрибан 1292 ё 1294, Оксфорд) — файласуф ва табиатшиноси англис.

Зиндагинома
-----------

Пас аз хатми Университети Оксфорд (1240) дар факултаи санъати Университети Порис дарс гуфтааст. Соли 1251 ба Оксфорд баргашта кӯшиши ислоҳоти маълумоти олиро намуд. Сипас, боз ба Фаронса баргашта, то соли 1290 он ҷо умр ба сар бурд. Асарҳои машҳураш — «Оптика», «Эҷоди бузург» (1266-68), «Эҷоди хурд» (1267), «Эҷоди сеюм» (1267-68), «Компендиуми фалсафӣ» (1272), «Физикаи умумӣ», «Компендиуми илоҳиёт» (1292). Дар «Эҷоди бузург», ки маҷмӯи донишҳост, ғайр аз илоҳиёт, инчунин грамматика, математика, физика, донишҳои таҷрибавӣ, фалсафа гирдоварӣ шудаанд. Б. илоҳиёт ва мантиқро донишҳои назарӣ, математика ва грамматикаро илмҳои аксиденталӣ медонист. Ӯ математикаро илми дақиқ, аз ҳама осон ва ба ҳама дастрас мешуморид, ки бо ёрии он дигар илмҳоро санҷидан мумкин аст. Б. дар соҳаи алхимия, астрология ва оптика таҳқиқот анҷом додааст. Ӯ кӯшиш мекард дар алхимия унсурҳои илмро ҷорӣ намояд; алхимияро ба назариявӣ (таҳқиқи таркиб ва пайдоиши филиззу маъданҳо) ва амалӣ (истихроҷ ва тоза кардани филиззот, тайёр кардани рангҳо ва ғайра) ҷудо мекард. Б. ихтироъкори баъзе асбобу афзор (оинаҳо, линза ва ғайра) мебошад. Дастнависҳо ва асарҳои Б. дар китобхонаҳои Порис ва Лондон маҳфузанд.

Осор
----

* Великое сочинение. Английские средневековые источники IX—XIII вв. М. 1979.

Эзоҳ
----

1. 1 2  *various authors* Encyclopedia of Medieval Philosophy / зери таҳрири H. Lagerlund — Springer, Dordrecht, 2011. — doi:10.1007/978-1-4020-9729-4
2. 1 2 3 4 5 6  Encyclopédie Larousse en ligne (фр.)
3. 1 2  *Bell A.* Encyclopædia Britannica (ингл.брит) — Encyclopædia Britannica, Inc. 1768.
4. 1 2  Library of the World's Best Literature / зери таҳрири C. D. Warner — 1897.

Адабиёт
-------

* Бэкон Роҷер / М. Холов // Боз — Вичкут. — Д. : СИЭМТ, 2014. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 3). — ISBN 978-99947-33-46-0.