recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Викаллой** — хӯлаи сахти магнитӣ, ки аз кобалт (52-54 %), оҳан (32-45 %) ва ванадий (3-14 %) гудохта мешавад.

То марҳалаи коркарди ҳароратӣ хосиятҳои викаллой ба хосиятҳои механикии мис ва баъди коркард ба хосиятҳои пӯлод шабеҳанд. Хосиятҳои баланди магнитии викаллой барқади деформатсияи сард зоҳир мешаванд. Викаллой барои тайёр кардани магнитҳои доимӣ, ки дар асбобҳои андозагирӣ, магнитҳои хурди таркибашон мураккаб, муҳаррикҳои хурди электрикӣ (дар қисми фаъоли муҳаррикҳои ҳистерезисӣ корбаст мешаванд), ба сифати навори магнитӣ ё сим истифода мегарданд. Норасоиҳои викаллой: вобастагии хосиятҳои он ба коркарди ҳароратӣ ва арзиши баланд аз сабаби истифодаи кобалт ва ванадий.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Викаллой // Боз — Вичкут. — Д. : СИЭМТ, 2014. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 3). — ISBN 978-99947-33-46-0.
**Видарн**, **Гидарн** (солҳои 80 асри VI то м. — охири асри VI то м.) — яке аз давлатмардон ва волиёни аҳди Ҳахоманишиён.

Аз ҷумлаи ҳафт пешвои бонуфузи қабилаи порсҳост, ки номаш дар Катибаи Бесутуни зикр шудааст. Дар аҳди кишваркушоиҳои Куруши II (559—530 то м.) дар фатҳи сарзаминҳои Осиёи Хурд ва қисмати шарқии Порт, Суғд ва Бохтар сипаҳсолор буд. Дар поёни давлатдории Куруш муддате волии Мод буд. Ҳангоми лашкаркашии Камбуҷия ба Миср (526—522 то м.) дар фатҳи шаҳрҳои Мемфис ва Саис иштирок дошт. Баъди марги Камбуҷия 522 то м. дар қатори ҳафт тан пешвои қабилаи порсҳо дар сарнигун сохтани Гаумата, ки худро бардурӯғ Бардияи писари Куруш номида буд, саҳм гузошт. Бо амри Дорои I (январи 521) барои саркӯб намудани ошӯби Фравартиш дар Мод лашкар кашида, ошӯбгаронро мағлуб ва ба ақибнишинӣ водор сохт. Барои хидматҳояш аз ҷониби Дорои I муддате волии Мод таъйин шуда, сипас дар ҳудуди Арманистон музофотеро ба мерос гирифт, ки ворисонаш аз имтиёзҳои хосса бархурдор буданд. Баъдтар намояндагони хонадони Антиохи Бузург насаби худро ба ӯ пайвастанд. Писари Видарн номи падарашро дошта, дар лашкари Дорои I (522—486) ва писараш Хашоёршоҳ (486—465) вазифаи сипаҳсолори дастаҳои яккачини сарбозони намиранда буд.

.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Видарн / Б. Абдураҳмонов // Боз — Вичкут. — Д. : СИЭМТ, 2014. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 3). — ISBN 978-99947-33-46-0.
**Видадофш**, **Фрададафш** — номи ду кишварест дар самти хатти ҳаракати офтоб аз ҷанубтарин нуқтаи қаторкӯҳи Сарикӯли Бадахшон (аз ҷойи тулӯъи офтоб 22 декабр дар Бадахшон), ки тақрибан то резишгоҳи Сурхандарё дар рӯди Ому (ҷойи ғуруби офтоб 22 июн дар ғарби минтақаи Хатлон) фаро мегиранд.

Видадофш аз ҷанубтарин нуқтаи Сарикӯл тақрибан то минтақаи Файзободи Афғонистонро дар бар мегирифтааст, ки бо номи иқлими ҷануби ховарӣ зикр мегардад. Фрададафш дар Авесто номи иқлими ҷануби ховарӣ дониста шудааст. Ин кишвар ба тахминан аз баъзе қисматҳои шимоли Афғонистон ва ҷануби минтақаи Кӯлоби кунунӣ иборат будааст. Дар «Бундаҳишн» омадааст, ки «Аз миён Фрададафшро бешае гирифтааст». Тавре ки маълум аст, дар асрҳои миёна Хатлон бо аспҳояш шуҳрат ёфта буд, ки дар ин бора «Бундаҳишн» мегӯяд: «Аспони нерӯманд ба Фрададафшу Видадафш рафтанд».

Шоир ва донишманд С. Ҳалимшо низ дар «Оби шаҳд» ном асараш Фрадафшро барҷой дар Хатлон ва номи кӯҳ — Фурӯшро дар ноҳияи Муъминобод баргаште аз Фрададафш донистааст.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Видадофш / М. Ҳотам // Боз — Вичкут. — Д. : СИЭМТ, 2014. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 3). — ISBN 978-99947-33-46-0.
**Мақомоти гумрук** (Гумрук) - мақоми ваколатдор оид ба масъалаҳои фаъолияти гумрукӣ ва воҳидҳои тобеи он, ба истиснои ҳолатҳое, ки дар Кодекси гумруки Ҷумҳурии Тоҷикистон ва мақомоти гумруки давлатҳои хориҷӣ ёдовар шудаанд.

Таърих
------

Мақомоти гумрукии Ҷумҳурии Тоҷикистон — мақомоти ҳокимияти иҷроия ва ҳарбикунондашудаи ҳифзи ҳуқуқ аст, ки бевосита фаъолияти гумрукиро дар ҶТ амалӣ менамояд. Таъсиси мақомоти гумрукӣ дар қаламрави ҶТ ба замони шӯравӣ рост меояд. Аввалин бор дар ҳудуди Тоҷикистон шуъбаи фаврии назорати гумрукӣ дар Панҷи поён 7 апрели соли 1987 таъсис дода шуд, ки он аз нигоҳи маъмурӣ ба гумруки Тирмиз тобеъ буд. Баъдтар тибқи фармони Сарраёсати давлагии назорати гумрукӣ назди Девони Вазирони ИҶШС аз 28 майи соли 1989 гумруки ҶТ дар ҳайати шахсии 41 нафар таъсис дода шуд, ки он бевосита ба Сарраёсат ва Девони Вазирони ҶТ итоат мекард. Тибқи қарори Ҳукумати ҶТ аз 22 январи соли 1992. Мақомоти гумрукӣ аз лаҳзаҳои таъсис то имрӯз ба ҳокимияти иҷроияи ҶТ шомил мебошад.

Пайвандҳо
---------

* Сомонаи Хадамоти гумрукии назди Ҳукумати ҶТ
* Созмони умумиҷаҳонии савдо (СУС)

Эзоҳ
----

1. ↑  Истилоҳот/Сомонаи Хадамоти гумрукии назди Ҳукумати ҶТ
2. ↑  Фарҳанги истилоҳоти ҳуқуқ / Зери таҳрири Маҳмудов М.А. — Душанбе: ЭР-граф, 2009. — с. 271
**Гулнора** — рӯзноманигор, нависанда, тарҷумон, узви Иттифоқи нависандагони Тоҷикистон (2012)

Зиндагинома
-----------

**Гулнора** (Муродалиева Гулнора Сайидалиевна) 8 декабри соли 1960 дар ноҳияи Пролетар (ҳозира Ҷаббор Расулов) таваллуд шудааст. Соли 1978 мактаби миёнаи № 2 ба номи М. Горкий, соли 1982 Донишгоҳи давлатии педагогии ба номи С. М. Кировро ба поён расондааст. Солҳои 1982—1986 дар рӯзномаи «Пролетар тонгӣ» ва Ҷамъияти китобдӯстони ноҳия шуғл варзида, солҳои 1986—1997 дар ноҳияи Ленин (Рудакӣ), дар мактаби миёнаи № 6, омӯзгорӣ кардааст. Солҳои 2001—2011 сармуҳарририи маҷаллаи ӯзбекии «Нафосат»-ро низ бар уҳда доштааст. Аз соли 1998 дар рӯзномаи «Халқ овози» фаъолият дорад. Ҳамчунин машғули тарҷумонист. Аз соли 2012 узви Иттифоқи нависандагони Тоҷикистон аст.

Эҷодиёт
-------

Муаллифи китобҳои бадеӣ ва публитсистии «Аз худ гузашта…» (2000), "Туро мепарастам, олами афсонаҳо (2001), «Дардҳои дили ман» (2002), «Марди дарёдил» (ҳамроҳи Ҷӯрақул Аҷиб, 2004), «Симои накӯкор» (2002), «Қисмати нурафшон» (2003) аст.

Ҷоизаҳо
-------

* Барандаи Ҷоизаи ба номи Абулқосим Лоҳутӣ;
* Аълочии матбуоти Ҷумҳурии Тоҷикистон.

Сарчашма
--------

1. ↑  Адибони Тоҷикистон (маълумотномаи мухтасари шарҳиҳолӣ)./Таҳия ва танзими Асрори Сомонӣ ва Маҷид Салим. — Душанбе, «Адиб», 2014, — с.70 ISBN 978-99947-2-379-9
**Мақсудҷон Мирмуллоев** — олим муаррих, номзади илмҳои таърих (1956), дотсент (1962), корманди ҳизбӣ, Иштирокчии Ҷанги Бузурги Ватанӣ.

Зиндагинома
-----------

Донишкадаи давлатии омӯзгории Ленинобод ба номи С.М.Кировро хатм кардааст (1941). Котиб, тарҷумон, ҳамзамон муаллими техникуми кооперативӣ, тарҷумони Донишкадаи давлатии омӯзгории Ленинобод ба номи С.М.Киров (1936-1937), Соли 1941 ба сафи Артиши Сурх даъват шуда, дар муҳорибаҳои назди Маскав иштирок кардааст. Соли 1942 мудири шуъбаи тарғиботи кумитаи шаҳрии ҲК ҶШС Тоҷикистон (1942-1945), директори Донишкадаи давлатии омӯзгории Ленинобод ба номи С.М.Киров (1945-1946), котиб, котиби дуюми кумитаи вилоятии ҲК ҶШС Тоҷикистон (1946-1950), ҷонишини аввали раиси идораи санъати назди Вазорати маорифи ҶШС Тоҷикистон, раиси кумитаи радиошунавонии ҷумҳурӣ (1950-1953), директори ДДОД ба номи Т.Г.Шевченко, ҷонишини директори Пажӯҳишгоҳи таърихи ҳизби назди КМ ҲК ҶШС Тоҷикистон (1953-60), директори нашриёти давлатии ҶШС Тоҷикистон (1960-1962), дотсенти кафедраи таърихи БХДТТ (1962-1985) шуда кор кардааст. Муаллифи асарҳои илмӣ оид ба масъалаҳои мустаҳкам кардани ҳокимияти давлатӣ дар ҶШС Тоҷикистон ва дӯстии халқҳо мебошад. Вакили Шӯрои Олии ҶШС Тоҷикистон (даъватҳои 3-5) буда, бо ду ордени Байрақи Сурхи Меҳнат, Ҷанги Ватании дараҷаи якум, ордени Шараф (дараҷаи сеюм), ду ордени «Нишони Фахрӣ», медалҳо ва ифтихорномаҳои Раёсати Шӯрои Олии ҶШС Тоҷикистон мукофотонида шудааст.

Адабиёт
-------

* А.Бобокалонов, Ҳ.Холҷӯраев, Ш.Шарипов. Роҳи пуршараф: Донишгоҳи давлатии Хуҷанд ба номи академик Бобоҷон Ғафуров 80 сол. – Хуҷанд: Нури маърифат, 2012. – 500 с.

Пайвандҳо
---------

* Энсиклопедияи Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи С. Айнӣ
*

Эзоҳ
----

1. ↑
**Восӯхт** (форсӣ: واسوخت‎) — безорӣ, эъроз ва рӯгардонӣ аз маъшуқ, дар адабиётшиносӣ шеъреро гӯянд, ки дар навъҳои гуногуни назм, бештар ва маъмултар – ғазал суруда мешавад ва он мазмуни бо эъроз рӯй гардондан аз маъшуқа, тарки ишқи ӯ карданро дорад. Шеърҳои бад-ин мазмун нигошташуда дар эҷодиёти шуарои аҳди Ғазнавиён (асрҳои 11–12) ба назар мерасанд, вале авҷи пешрафт, нашъу нумӯи он ба асрҳои 15–16, ба давраи ба сари кор омадани мактаби вуқӯъ тааллуқ дорад ва восӯхт гуфтан дар миёни шоирони форсизабони Ҳиндустон ба равияи эҷодие табдил ёфта буд. Шеъри восӯхт дар эҷодиёти Ваҳшии Бофқӣ бештар ба назар мерасад. Намунаҳои шеъри восӯхт: 

> Зуд восӯзад зи ишқи оташин рухсори гул,  
> 
> Булбул ар з-ин гуна нози боғбон хоҳад кашид.
> 
> 
> Таъсири Табрезӣ
> 
> 

> Ҷоми шароби ишқи ту кайфияте надошт,  
> 
> Мастӣ баҳона сохтаму бар замин задам.
> 
> 
> Ҳамдамии Машҳадӣ
> 
> 

> Тарки ишқат, эй бути номеҳрубон, хоҳем кард,  
> 
> Бо дигар номеҳрубон улфат ба ҷон хоҳем кард.  
> 
> Улфатат гар нест бо мо, эй ҷафоҷӯ, гӯ мабош,  
> 
> Мо ба рағмат улфате бо дигарон хоҳем кард.  
> 
> Қаҳти хубон нест, ҳар ҷо дилбаре хоҳем ҷуст,  
> 
> Дил ба қайди турраи он дилситон хоҳем кард.  
> 
> Қадри ишқи мо агар пеши ту набвад, нест ғам,  
> 
> Ишқбозӣ бо нигоре қадрдон хоҳем кард.  
> 
> Мо зи кӯят ин замон рахти иқомат мекашем,  
> 
> Ин напиндорӣ, ки боз ин ҷо макон хоҳем кард.  
> 
> Гар бинои дӯстӣ муҳкам кунӣ бо Муҳташам,  
> 
> Хоки поятро даруни дидагон хоҳем кард.
> 
>

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* گلچین معانی احمد. مکتب وقوع. تهران، 1347 هـ. ش.؛
* شبلی نعمانی. شعرالعجم. تهران، 1363 هـ. ش.؛
* رستگار فسایی منصور. انواع شعر فارسی. شیراز، 1373 هـ. ش.؛
* فر هنگنا مۀ ادبی فارسی. دانشنامۀ ادب فارسی. 2. تهران،1376 هـ. ش.ر

Сарчашма
--------

* Восӯхт / М. Диловаров // Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.
Ҳолати тиббӣШаблон:SHORTDESC:Ҳолати тиббӣ

**Гулмижа** (*hordeolum*) — газаки шадид ва римноки ғадуди чарби пилки чашм.

Аломатҳо ва нишонаҳо
--------------------

Гулмижа дар натиҷаи ба халтачаи мижжа ё ғадуди чарб роҳ ёфтани микробҳои фасодовар пайдо мешавад. Дар ибтидои беморӣ канори пилк каме варам мекунад, сурхию обварами пӯст ва луобпардаи пилк пайдо мешавад. Баъди 3 – 4 рӯз дар нӯги ҷои варамида римхона ба вуҷуд меояд; дар сурати кафондан, аз он чиркоб мебарояд. Дар мавриди баромадани гулмижа пилк ва сар дард мекунад, баъзан ҳарорати бадан баланд мешавад. Бисёр вақт гулмижа бо блефарит ҳамроҳ мегардад. Риоя накардан ба қоидаҳои беҳдошт, яъне бо даст ё рӯймолчаю сачоқи ифлос пок кардани чашм, боиси пайдоиши гулмижа мегардад. Баъзан баромадани гулмижа ба суст шудани қувваи муҳофизии организм (масалан, ҳангоми диабети қандӣ гулмижа зуд-зуд мебарояд) вобаста аст.

Табобат
-------

Баробари баромадани гулмижа ба духтур муроҷиат бояд кард. Маддаи гулмижаро фишурда баровардан хатарнок аст, чунки дар ин сурат сироят тавассути рагҳои хун паҳн шуда, боиси оризаҳои ногувор – сарсом ва уфунат мегардад.

Пешгирӣ
-------

Барои пешгирии гулмижа бояд қоидаҳои гигиенаи шахсӣ ҷиддан риоя карда шаванд. Ҳангоми кор дар ҳавои чангу ғубордор айнаки муҳофиз пӯшидан лозим. Сари вақт табобат кардани бемориҳо ва обутоб додани организм ба пешгирии гулмижа мусоидат мекунанд.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — 660 с. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.
**Визиронӣ** — дар филмбардорӣ, раванди мушоҳидаи манзара ё чизи аксбардоришаванда дар дастгоҳи филмбардорӣ, аксбардорӣ ё видеокамера. Бо ин мақсад дар дастгоҳҳои мувофиқ манзараҷӯ мавҷуд аст, ки барои муайян кардани сарҳадди кадр ё фосилагирии объектив имкон медиҳад; дар астрономия ва геодезия якҷо кардани афзори зовиясанҷ ва дигар асбоби оптикӣ дар самти нуқтаи аз ҷониби мушоҳидагар интихобшуда ё ҷирми осмонӣ.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Визиронӣ // Боз — Вичкут. — Д. : СИЭМТ, 2014. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 3). — ISBN 978-99947-33-46-0.
**Видеомагнитофон** — абзорест барои дар навори магнитӣ сабт намудани сигналҳои электрикии тасвир (ҳамроҳ бо садо) ва аз нав нишон додани тасвиру шунавонидани садои он.

Тарзи кори видеомагнитофон шабеҳи магнитофони муқаррарист, вале бар хилофи он фосилаи васеи басомадҳои истифодашаванда (то 6-8 МҲтс) дорад. Истифодаи чунин фосилаи басомадҳо дар натиҷаи суръати баланди ҳаракати мутақобилаи байни сараки магнитӣ ва навор ба даст оварда мешавад. Баробари такмил ёфтани техникаи ҳисоббарор усулҳои сабти тасвири мутаҳаррик ва садо ба қурсҳои магнитӣ ва схемаҳои интегралӣ маъмул гашта, барои татбиқи вазифаи В. дар компютер (масалан, сабти барномаҳои телевизион ба қурси сахт) ва фотокамераҳои рақамӣ (на фақат тасвири сокит, балки видеосужетҳои начандон калонро сабт кардан мумкин аст) ва ғ. имкон медиҳанд.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Видеомагнитофон / Т. Ҷӯраев // Боз — Вичкут. — Д. : СИЭМТ, 2014. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 3). — ISBN 978-99947-33-46-0.


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️  Гузариш ба унсури Викидода  Фарҳангҳо ва донишномаҳо | 
* Большая норвежская
* Большая российская (старая версия)
* Большая российская (научно-образовательный портал)
* Britannica (онлайн)
* Treccani

 |
| Дар феҳристҳои китобшинохтӣ | 
* BNF: 11932394z
* J9U: 987007558512505171
* LCCN: sh92003033
* NDL: 00560658
* NKC: ph127094

 |
**Кася́н Яросла́вич Голейзо́вский** (5 март 1892, Маскав — 4 май 1970, Маскав) - ҳунарпешаи балет, балетмейстери рус, яке аз намояндагони барҷастаи пешрав дар соҳаи хореография. Артисти хидматнишондодаи ҶШС Белорусия (1940), Ходими хидматнишондодаи санъати ҶШС Литва (1954).

Зиндагинома
-----------

Хатмкардаи Омӯзишгоҳи театрии Петербург (1909). Солҳои 1909–18 артисти Театри Калони Маскав ва баъд (1920–24) роҳбари балети камеравии Маскав буд. Аз нимаи дуввуми солҳои 30 асри 20 дар театрҳои Харков, Минск, Лвов, Душанбе кор кардааст. Солҳои 1916–25 балетҳои «Сонатаи марг ва ҳаракат» (дар асоси мусиқии А. Н. Скрябин, 1918), «Саломея» (дар асоси мусиқии Р. Штраус, 1922), «Фоҷиаи ниқобҳо»-и Б. Б. Бер, «Фавн» (дар асоси мусиқии Дебюсси), «Пирмардакҳои регӣ» (дар асоси мусиқии оҳангсозони гуногун, 1918), «Макс ва Морис» (дар асоси мусиқии Л. Шитт, 1919) ва ғ.-ро ба саҳна гузошт. Дар миёнаи солҳои 1930, вақте ки «драмбалет» ҳамчун жанри асосии намоишномаҳои хореографӣ таъйид шуд, санъати Г. «формалистӣ» шинохта шуд ва ӯ аз басаҳнагузории намоишномаҳо дар Театри Калони Маскав маҳрум монд. Баъдтар балетҳои «Листиана» (дар асоси мусиқии Ф. Лист) «Деҳкадаи шӯроӣ»-и Б. Б. Бер ва «Кармен» (Маскав, 1931), «Нозанини хуфта»-и П. И. Чайковский (Харков, 1935) «Фаввораи Боғчасарой»-и Б. В. Асафев (Минск, 1939), «Композитсияҳои хореографӣ» дар асоси мусиқии А. Н. Окрябин ва Ф. Лист (Маскав, 1960–61)-ро ба саҳна гузошт. Соли 1941 бо роҳбарии ӯ нахустин балети тоҷик «Ду гул» саҳнагузорӣ шуд. Г. шаклҳои нави хореографияи тоҷик (рақсҳои оммавӣ, чаҳоркаса ва бисёркасаро, ки бо ширкати як зану чанд мард иҷро мешуданд)-ро таҳия намудааст. Ӯ дастаи хурди раққосони мардумиро машқ ва маҳорату истеъдоди онҳоро сайқал дода, намоиши ҷолиб офарид. Дар консерти хотимавии Даҳаи адабиёт ва санъати тоҷик дар Маскав (1957) Г. рақси оммавии «Пахта»-ро ба саҳна гузошт. Инчунин дар саҳнаи Театри Калони Маскав балети тоҷикии «Лайлӣ ва Маҷнун»-и С. Баласанянро (1964) таҳия намуд. Дар рақсҳои эҷодкардаи Г. баъзе аз унсурҳои рақси мардумии тоҷикӣ, пластикаи миллӣ бо рақси классикӣ омезиш ёфтаанд. Ӯ муаллифи китоби «Образҳои хореографияи халқии рус» (М. 1964) мебошад. Бо ду орден ва медалҳо сарфароз гардидааст.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* Голейзовский Касян Ярославич // Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️  Гузариш ба унсури Викидода  Вебгоҳҳои мавзӯъӣ | 
* Бонки Иттилоотии Интернетии Филмҳо

 |
| Фарҳангҳо ва донишномаҳо | 
* Большая российская (старая версия)
* Большая российская (научно-образовательный портал)
* Кругосвет
* De Agostini

 |
| Таборшиносӣ ва некрополистика | 
* Find a Grave

 |
| 

| Дар феҳристҳои китобшинохтӣ |
| --- |
| 
* ISNI: 0000 0004 0909 6395
* LNB: 000313642
* NUKAT: n2014050945
* SUDOC: 175024936
* VIAF: 302664018
* WorldCat VIAF: 302664018

 |

 |
Пӯёнамоие (бе риояти миқёс), ки чархиши моҳвораи заминҳамгомро ба даври Замин нишон медиҳад.
**Мадори заминҳамгом** (англ. Geosynchronous orbit, GSO), **мадори ҳамгом** — мадори моҳворае, ки давраи гардиши он бо давраи чархиши Замин баробар аст Ба иборате дигар: мадорҳое ҳастанд, ки барои паймудани масири комил онҳо ба як рӯзи нуҷумӣ, (дар ҳудуди 23 соату 56 дақиқаву 4,1 сония) ниёз аст. Яке аз муҳимтарини ин мадорҳо мадори заминисто аст.

Вижагиҳои мадор
---------------

Ҳамаи мадорҳои заминҳамгом (ҳам доираӣ ва байзӣ) дорои як меҳвари нимааслии баробар бо 7004421640000000000♠42164 км ҳастанд. Барои ҳар давраи мадори *P*, андозаи меҳвари нимааслии *a* бо формулаи 

{\displaystyle a={\sqrt[{3}]{\mu \left({\frac {P}{2\pi }}\right)^{2}}},}
муҳосиба мешавад, ки дар он {\displaystyle \mu =GM} — собити гироншии заминмарказӣ, баробар бо 7005398600441800000♠398600.4418 км³/с² аст.

Эзоҳ
----

1. ↑  *Вожаҳои мусавваби Фарҳангистони забону адаби форсӣ.* Мадори заминҳамгом чист? Маънии мадори заминҳамгом(тоҷ.). *vazhaju.tj*.  Вожаҷӯ. 19 марти 2023 санҷида шуд.
2. ↑  *Vallado, David A.* Fundamentals of Astrodynamics and Applications. — Hawthorne, CA: Microcosm Press, 2007. — С. 31.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️  Гузариш ба унсури Викидода  Фарҳангҳо ва донишномаҳо | 
* Большая норвежская

 |
Видеокассетаҳои гуногун
**Видеокассета** — қуттии полистиролии ҳамвори атрофаш пӯшидаест, ки дар дохил навори магнитӣ дорад.

Видеокассета ҳомили иттилот буда, барои сабт кардан ва нишон додани видео ва садо ба тавассути видеомагнитофон ё видеокамера имкон медиҳад. Видеокассета барои оҷилан иваз кардани навор дар видеомагнитофон имкон дода, ҳаракати мунтазами онро таъмин, аз чанг, чиркиншавӣ, вайроншавии механикӣ ҳифз намуда, муҳлати истифодаашро дароз мекунад. Феълан истифодааш маҳдуд шудааст.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Видеокассета / А. Ҷӯраев // Боз — Вичкут. — Д. : СИЭМТ, 2014. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 3). — ISBN 978-99947-33-46-0.


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️  Гузариш ба унсури Викидода  Фарҳангҳо ва донишномаҳо | 
* Большая каталанская
* Britannica (онлайн)
* Britannica (онлайн)
* Treccani

 |
| Дар феҳристҳои китобшинохтӣ | 
* BNF: 11944610m
* J9U: 987007539139305171
* LCCN: sh87003915

 |
**Гулкӯрпа** — як навъи сӯзанӣ.

Гулкӯрпа аз нақшҳои зебо иборат буда, дар маркази он гулҳои калон (шохчаҳои доирашакл ё ситорамонанд) ва дар ҳошияаш гулҳои хурд кашидадӯзӣ мешавад. Баъзан гулкӯрпаро бо навиштаҷот ба хатти арабӣ низ оро медиҳанд. Гулкӯрпа, асосан, дар рӯи матоъи сафед ё ранга, шоҳӣ, баъзан матои духоба кашидадӯзӣ мешавад. Ин навъи гулкӯрпа дар Осиёи Марказӣ, бахусус дар Самарқанду Шаҳрисабз ва ноҳияҳои шимоли Тоҷикистон маъмул аст.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Гулкӯрпа // Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.
**Ҷонон Икромӣ** (12 июн 1936, Сталинобод — 27 июл 2012, Душанбе) — кимиёдон, доктори илмҳои кимиё (1977), профессор (1979).

Зиндагинома
-----------

Ҷонон Икромӣ 12 июни соли 1936 дар шаҳри Душанбе дар хонадони нависанда Ҷалол Икромӣ ба дунё омадааст.

Хатмкардаи факултаи кимиёи Донишгоҳи давлатии Маскав (1959). Лаборант, ходими илмӣ (1959—1968), мудири лабораторияи кимиёи материалҳои фториди холиси Институти химияи АФ ҶШС Тоҷикистон (1968—1989). 

Аз соли 1990 ба кори эҷодӣ машғул буд. Бобати омӯзиши хосиятҳои фториди филизҳои ишқорзамин ва нодирзамин таҳқиқот анҷом дода, чандин гидрофториди филиззоти ишқорзаминро синтез ва хосияти онҳоро муайян кардааст. Баъзе усулҳои дарёфтаи Ҷонон Икромӣ, аз ҷумла истеҳсоли фториди холиси филиззоти ишқорзамин ва литий дар истеҳсолот, мавриди истифода қарор гирифтаанд. Пажӯҳишҳои Ҷонон Икромӣ дар соҳаи кимиёи ғайриорганикии фториди филиззоти ду ё севалента сазовори баҳои баланди мутахассисон гардидааст. Дар мавриди фторидҳои комплексӣ низ таҳқиқот анҷом додааст.

Осор
----

* Рефрактометрическое исследование кислых фторидов щелочноземельных металлов // Докл. АН СССР, сер. химическая. 1967. Т. 174, № 6;
* Исследования в области химии неорганических фторидов двух и трёхвалентных металлов. М. 1975 (монография);
* Джалол Икрами: неизвестные страницы. Д. 2010;
* Умре бо оҳанпораю шеър. Д. 2010. .

Даргузашт
---------

Ҷонон Икромӣ 22 июли соли 2012 дар манзилаш воқеъ дар маҳалли Қаряи Болои шаҳри Душанбе баъди бемории қариб чорсола даргузашт.

Эзоҳ
----

1. ↑  Ҷонон Икромӣ - фарзанди адиби номвар, ки кимиёшинос шуд. *old.kmt.tj*.  Китобхонаи миллии Тоҷикистон (24 июни 2017). 16 феврали 2023 санҷида шуд.

Адабиёт
-------

* Икромӣ Ҷонон Ҷалолович / Ё. Назармамадов // Замин — Илля. — Д. : СИЭМТ, 2017. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 7). — ISBN 978-99947-33-89-9.
**Нисён** (ар. نسیان‎ — фаромӯшӣ), **фаромӯшхотирӣ** — суст ё нест шудани қобилияти қабули ҳофиза ва нигоҳ доштану ба ёдовардани хотирот.

Нисён се хел мешавад: диемнезия (суст шудани хотира), амнезия (нест шудани хотира) ва парамне­зия (фиреби хотира). Ҳангоми дие­мнезия хотира суст мешавад; кас ахбори ҷорӣ (хусусан ном, рақам ва ғайра)-ро дар хотир нигоҳ дошта наме­тавонад, санаю тартиби воқеаҳорофаромӯш мекунад.

Амнезия якчанд хел мешавад: амнезияи ретроградӣ — кас воқеаҳои пеш аз беморӣ дидаву шунидаашро пурра ё қисман фаромӯш мекунад; амнезияи репродуктивӣ — бемор ном, рӯзи вуқӯи воқеа, шумораю шакли чизҳо ва ғайраро фавран ба ёд оварда наметавонад; амнезияи фиксатсионӣ — гирифторони ин намуди амне­зия воқеаҳои ҷориро дар хотир нигоҳ дошта наметавонанд; амнезияи шиддатёбанда — қобилияти қабули хотира гум мешавад ва ёддоштҳо, хусусан воқеоти солҳои охир, оҳиста-оҳиста фаромӯш мешаванд. Парамнезия ду хел мешавад: конфабулясия (ёддошти қалбакӣ) ва криптомнезия (таҳрифи хотира).

Ҳангоми конфабулясия асли ҳодиса фаромӯш мешавад ва ҷои онро тасаввуроти хаёлӣ мегирад; дар вақти криптомнезия ҳар воқеа ё ҳодисае, ки бемор шунида ва ё дар хоб дидааст, ба назараш менамояд. Нисён ба бемориҳои органикии системаи асаб бештар хос аст. Барои он ки бе­мор шифо ёбад, аввал асоси бемориро табобат бояд кард.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* Энциклопедияи Советии Тоҷик : [дар 8 ҷ.] / сармуҳаррир  А. С. Сайфуллоев. — Д. : СИЭСТ, 1978—1988.


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️  Гузариш ба унсури Викидода  Фарҳангҳо ва донишномаҳо | 
* Большая китайская

 |
| Дар феҳристҳои китобшинохтӣ | 
* BNF: 119795910
* J9U: 987007563004105171
* LCCN: sh85083500
* NDL: 00565930
* NKC: ph124388

 |
**Гулмуҳаммади Аҳмадпурӣ** форсӣ: گل محمد احمدپوری‎; ? — 1827) — орифи силсилаи чиштия дар Ҳинд.

Зиндагинома
-----------

Насаби тариқатиаш ба суфии баландовоза Маъруфи Кархӣ мерасад. Яке аз гузаштагони ӯ Шайх Заҳируддин дар айёми ҳукмронии Шоҳиҷаҳон аз Бухоро ба Ҳиндустон рафта, ба мансаби шайхулисломӣ расида буд. Падари Гулмуҳаммади Аҳмадпурӣ дар Аҳмадпури Шарқӣ, воқеъ дар вилояти Баҳовлипур, муқим буд. Гулмуҳаммади Аҳмадпурӣ дар Аҳмадпур ба таҳсил пардохта, муриди Қозӣ Муҳаммадақили Чиштӣ, маъруф ба Шамсулҳудо ва пас аз муддате халифаи ӯ гашт. Ӯ баъди таълифи китоби «Зикру-л-асфиё фӣ такмилати сияри-л-авлиё» дар фазилати Шамсулҳудо (соли 1815) шуҳрат ёфт. Ин китоб такмилаест бар «Сияру-л-авлиё»-и Мирхурди Кирмонӣ. Гулмуҳаммади Аҳмадпурӣ монанди Шоҳкалими Деҳлавӣ чандин мадраса бунёд кард, ки дар онҳо нафарони зиёд ба таҳсил машғул буданд. Фарзандони ӯ Хоҷа Муҳаммад Маҳмудбахш (фавт 1872) ва Маҳмадбахш (фавт 1880) роҳи падарро дар тариқати чиштия идома додаанд.

Оромгоҳи Гулмуҳаммади Аҳмадпурӣ аз маконҳои муқаддаси Ҳинд ба шумор рафта, ҳар сол маросими ёдбуди вай дар нуҳуми муҳаррам дар он ҷо барпо мегардад.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Гулмуҳаммади Аҳмадпурӣ / Ф. Маҳмадуллоев // Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.

* دانشنامۀ ادب فارسی. ادب فارسی در شبه قاره (هند، پاکستان و بنکلادش). جلد چهارم، بخش سوم. تهران، ۱۳۸۰ ش.ر
**Гоф** (форсӣ: گاف‎) — номи ҳарфи бисту шашуми алифбои форсӣ.

Ин ҳарф дар алифбои арабӣ вуҷуд надорад. Онро забоншиносони эронӣ барои ифодаи овози г — пасизабонии тарканда (нигар *Г*) дар асоси ҳарфи ک (коф) ихтироъ кардаанд, яъне ба болои ҳарфи коф боз як хатча афзудаанд. Дар забони тоҷикӣ гоф то соли 1929 маъмул буд. 

Шаклҳои навишташ чунинанд: дар аввал  — گـ ; дар мобайн — ـگـ ; дар охир — ـگ ; дар алоҳидагӣ — گ.

Дар забонҳои авестоӣ, форсии бостон, форсии миёна — паҳлавӣ ва дар забони форсии нав (аз асрҳои 9 — 10 то ба имрӯз) калимаҳои бисёреро бо ҳарфи гоф метавон дучор омад. Ин ҳарф дар забонҳои эронии бостон, забони форсӣ тоҷикии имрӯз, гӯишҳои Эрону Афғонистон табдилҳо дорад, ки ба ҳайси мисол чанде аз онҳоро меорем: табдил ба ҳарфи ч-гун-чун; ба ҷ-геҳон-ҷаҳон, Буругард-Буруҷард, гавз-ҷавз, норгил-норҷил, гавҳар-ҷавҳар, Гунди Шопур-Ҷунди Шопур, Дагла-Даҷла, потангон-бодинҷон, Гургон-Ҷурҷон, лагом-лаҷом, Меҳргон-Меҳрҷон; ба ҳарфи д-куланг-куланд, овранг-овранд; ба ҳарфи ғ-шагол-шағол, зугол-зуғол; ба ҳарфи в-Гуштосб-Виштосб, гузоридан-вичоридан (дар забони паҳлавӣ), гург-вург, гул-вард, гуроз-вуроз; ба ҳарфи й(йот) — Раг-Рай (номи шаҳр), ҳумогун-ҳумоюн; ба ҳарфи ғ-огашта-оғушта, огуш-оғӯш, Пилгӯш-Пилғӯш, гулӯла-ғулӯла. Пас аз ҳои малфуз, инчунин дар ҳамин ҳолат ҷамъ бастан Г. навишта мешавад: хона-хонагӣ, банда-бандагӣ, дилдода-дилдодагон, хонанда-хонандагон, оянда-ояндагон, созанда-созандагон.

Дар баъзе ҳолат гоф аз талаффуз меафтад: агар-ар, в-агар-в-ар ва ғ.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* بهشتی محمد. فرهنگ صبا.تهران، ۱۳۷۵ ش.؛
* معین محمد. فرهنگ فارسی. تهران ۱۳۷۵ ش.؛
* دهخدا. لغت نامه. جلد ۱۲. تهران ۱۳۷۷ ش.ر

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* Гоф / О. Қосимов // Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.
Дар мадори заминисто, барои нозире, ки рӯйи замин истодааст, ҳар ду моҳвора дар маконҳои худ дар осмон собит ба назар мерасанд.
Мадори заминисто аз намои канорӣ
**Мадори заминисто**, **мадори заминсобит** (англ. Geostationary orbit ё geosynchronous equatorial orbit, GEO), **мадори Кларк** (англ. Clarke Orbit) — мадори моҳворае дар сафҳаи истиво, ки давраи гардиши он бо давраи чархиши Замин баробар аст.

Ин мадор дар иртифоъ 35 786 км болотар аз сатҳи дарё ва дақиқан бар фарози хатти истивои Замин қарор дорд. Суръати давронии лозим барои истиқрори як моҳвора дар ин мадор, бо суръати чархиш замин ба даври худ баробар буда ва дар фазо дар маконе собит қарор доранд ва ҳамроҳ бо даврони Замин ба даври худ мегарданд, бинобарин моҳвораҳое, ки дар ин мадор қарор доранд аз нигоҳи фарде, ки рӯйи замин истодааст собит ба назар мерасанд ва ҳамвора дорои сояе собит (маъруф ба «ҷойпо» ) бар Замин ҳастанд. Аз ин хусусияти боризи мадори заминисто, ба манзур мухобираи амвоҷ родиюӣ ва телевизиюнӣ истифода мекунанд ва тамоми моҳвораҳои мухобиротӣ ва телевизиюнӣ бар рӯйи ин мадор қарор мегиранд. Ба ҳамин далел аст, ки лаълиҳои онтенҳои гирандаи амвоҷ аз моҳвораҳо, ба сурат собит насб шуда ва ба муҳаррик барои ҳаракат додани мудовим ниёз надоранд.

Эзоҳ
----

1. ↑  *Вожаҳои мусавваби Фарҳангистони забону адаби форсӣ.* заминисто/Xedn3itm Мадори заминисто чист? Маънии мадори заминисто(тоҷ.). *vazhaju.tj*.  Вожаҷӯ. 19 марти 2023 санҷида шуд.(пайванди дастнорас)
2. ↑  Basics of Space Flight Section I. The Environment of Space. *www2.jpl.nasa.gov*. 19 марти 2023 санҷида шуд.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️  Гузариш ба унсури Викидода  Фарҳангҳо ва донишномаҳо | 
* Большая каталанская
* Большая норвежская
* Большая российская (старая версия)
* Britannica (онлайн)

 |
**Барномаи вирусии троянӣ** (инчунин бо номи **троян** маълум аст) — як намуди барномаи зараровар аст, ки ба компютер зери пардаи нармафзори қонунӣ ворид мешавад, бар хилофи вирусҳо ва кирмҳо, ки худ аз худ паҳн мешаванд. Ин гурӯҳ барномаҳоеро дар бар мегирад, ки амалҳои мухталифи аз ҷониби корбар тасдиқнашударо иҷро мекунанд: ҷамъоварии маълумот дар бораи кортҳои бонкӣ, интиқоли маълумот ба вайронкор, инчунин нест кардан ё халалдор кардани компютер, истифодаи захираҳои компютерӣ бо мақсади истихроҷ, истифодаи IP барои тиҷорати ғайриқонунӣ.

Намунаҳои барномаҳои троянӣ: HookDump, Back Orifice, Pinch, TDL-4, Trojan. винлок

Пайдоиши истилоҳ
----------------

Ҳамчунин нигаред
----------------

* Барномаи зараровар
* VirusTotal
* Лабораторияи Касперский

Эзоҳ
----

Пайвандҳо
---------
**Мадрасаи Абдулазизхон**, ёдгории меъморӣ дарр асри 17 дар Бухоро. Соли 1652 дар аҳди Абдулазизхон сохта шудааст. Дар он анъана ва комёбиҳои санъати меъмории тоҷик истифода шудааст. Мадрасаи Абдулазизхон аз ҷиҳати бандубаст ва ороиш аз мадрасаҳои анъанавии Бухорост. Мадрасаи Абдулазизхон пештоқи калон, гулдастаҳо, ҳуҷраҳои дуошёнаи пешашон равоқбандӣ, айвонҳои барҳаво ва дарсхонаҳои калон дорад. Барои ҳашаматнок шудани Мадраса пештоқро хеле баланд бардоштаанд, ки таносуби композитсионии он халалдор шудааст. Ду бурчи онро токчаҳои заминашон хо-тамкориву кошикорӣ оро додаанд. Косабағали пештоқ мукарнаокорӣ буда, дар поёнаш се токи даричадор ва поёнтар боз се токи нисбатан калонтар дорад, ки токи марказиаш даромадгоҳ аст. Қоши он бо нақшҳои майдаи печ дар печи рангоранг қошию хошиякорӣ шудааст. Байни нақшҳои мураккаб симуррҳои ба сӯи офтоб парвозкунанда тасвир ёф-таанд, ки ин кӯшиши навоваронаи устоҳои ороишдиҳанда аст. Дохили Мадрасаи Абдулазизхон (махсусан дарсхонаҳо) бо фаровонии нақшунигораш аз дигар мадрасаҳо фарқ мекунад. Дар ин ҷо гулдонҳо бо дастаи гулҳои рангоранг, манзара, борот, каерҳои афсонавӣ тасвир ёфтаанд, гаҷкориву усули наққошии кундал васеъ истифода шудааст. Девори намоҳои ҳавлӣ низ бо тасвири гулдону дастаҳои гул оро ёфтаанд. Дар катибаи Мадрасаи Абдулазизхон номҳои сармеъмор Муҳаммадсолеҳ, кошикор Мимхокон ибни Хоҷа Муҳаммадамин сабт ёфтаанд. Ёдгорӣ дар муҳофизати давлат аст.

Адабиёт
-------

* ПугачеиковаГ. А. Ремпель Л. И. История искусств Узбекистана, Москва. 1965.
**Градиент** (лот. qradiens — роҳраванда) — мафҳуми таҳлили векторӣ ва назарияи инъикоси ғайрихаттӣ. Градиенти функсияи f(x1,...xn)-и n тағйирёбанда дар ягон нуқтаи *P = (xо1,... xоn )* вектори фазои n-чена (координатӣ)-ии ҷузъҳояш *(df/x1,... df/dxn)* буда, дар нуқтаи баррасишавандаи P ҳисоб карда шудаанд. Дар баъзе истилоҳи тағйирнопазир градиенти функсия коллектор (вектори ковариант) мебошад.

Мафҳуми градиентро дар физика, метрология, уқёнусшиносӣ ва ғ. барои тавсифи суръати тағйири бузургиҳои гуногун истифода мебаранд. Мас. градиент и фишор, градиенти ҳаракат, градиенти рутубат, градиенти суръати бод, градиенти зичии оби баҳр. Градиенти потенсиали электрӣ шадидияти майдони электрӣ ном дорад.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* Градиент // Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.
**Фернанду Тамбронӣ** (итол. *Fernando Tambroni Armaroli*, 20 ноябри соли 1901, Асколи Пичено — 18 феврали 1963, Рум) — ходими сиёсӣ ва давлатии Италия, 37-умин сарвазири Италия аз 25 марти соли 1960 то 26 июли соли 1960.

Зиндагинома
-----------

Фернанду Тамбронӣ Армаролӣ 20 ноябри соли 1901 дар шаҳри Асколи Пиченои вилояти Марке таваллуд шудааст. Вай фаъолияти сиёсии худро ҳамчун узви Маҷлиси муассисони Итолиё оғоз кардааст. Аз соли 1948 то соли 1958 аъзои палатаи депутатхои Италия буд. Аз соли 1953 то соли 1954 вазири флоти тиҷоратии бахрй буд. Аз соли 1955 — вазири корхои дохилии Итолиё. Дар хукумат Антониу Сенӣ портфели вазири корҳои иқтисодиро қабул кард. Дар сиёсат, Фернанду Тамбронӣ ақидаҳои дуруст дошт. Тамбронӣ дар мохи марти соли 1960 бо дастгирии фаъолонаи ҳаракати ҷамъиятии Итолиё сарвазири Итолиё таъин карда шуд. Аммо ҳукумати ташкилкардаи вай ҳамагӣ чор моҳ давом кард. Замони роҳбарии ӯ пеш аз ҳама бо саркӯби бераҳмонаи намоишҳои коммунистони итолиёвӣ ва сензура, ки чанд филм, аз ҷумла «Ҳаёти ширин»-и Федерико Феллинӣ мамнӯъ буд, ёдовар шуд.

Фернанду Тамбронӣ 18 феврали соли 1963 дар Рум даргузашт.

Эзоҳ
----

1. 1 2  Munzinger Personen (нем.)
2. ↑

| ⚙️ Сарвазирони  Италия |
| --- |
| 
* Де Гаспери
* Пелла
* Фанфанӣ
* Шелба
* Сенӣ
* Дзолӣ
* Фанфанӣ
* Сенӣ
* Тамбронӣ
* Фанфанӣ
* Леоне
* Моро
* Леоне
* Румор
* Коломбо
* Андреоттӣ
* Румор
* Моро
* Андреоттӣ
* Коссига
* Форланӣ
* Спадолинӣ
* Фанфанӣ
* Краксӣ
* Фанфанӣ
* Гориа
* Де Мита
* Андреоттӣ
* Амату
* Чампӣ
* Берлусконӣ
* Динӣ
* Продӣ
* Д’Алема
* Амату
* Берлусконӣ
* Продӣ
* Берлусконӣ
* Мунтӣ
* Летта
* Рентси
* Ҷентилони
* Конте
* Драги

 |  Италия |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️  Гузариш ба унсури Викидода  Фарҳангҳо ва донишномаҳо | 
* Биографический итальянцев
* Итальянская
* Treccani

 |
| 

| Дар феҳристҳои китобшинохтӣ |
| --- |
| 
* BNF: 122379446
* GND: 123197929
* GTAA: 159812
* ICCU: LO1V042246
* ISNI: 0000 0000 3332 6104
* LCCN: n90727137
* SUDOC: 031096891
* VIAF: 37819451
* WorldCat VIAF: 37819451

 |

 |
Ин вожа дигар маъноҳо низ дорад, Барот (мазмунҳо)-ро бубинед.
**Барот** (ар. برات‎ — гувоҳнома, ваколатнома, ҳуҷҷат) — яке аз санадҳои муҳимми соҳаи тиҷорат.

Ба воситаи барот касе ба дигаре дастур медиҳад, ки маблағи муайянеро дар замони мушаххас дар ваҷҳ ё ба ҳаволакарди шахси сеюм пардохт намояд Дастурдиҳандаро бароткаш, баротдиҳанда ё содиркунанда, касе ки ба ӯ дастур дода шудааст, баротгир ва шахси сеюмиро доранда меноманд. Баротро чун шаҳодатнома барои аз андозе озод кардани шахс низ медоданд. Ин санад масъулияти касро барои ситондани андоз низ далолат менамуд ва ин қабил шахсонро давотдор ҳам меномиданд. Дар барот ном, мансабу вазифа ва сабаби додани он зикр меёфт. Салоҳияти он бо нишон ва муҳри давлатӣ тасдиқ карда мешуд. Тоҷирони мамлакатҳои мусулмонӣ аз садаҳои нахустини интишори ислом аз ин санад фаровон истифода мекарданд ва шахсони алоҳида, ки «котиби барот» унвон доштанд, хеле бомаҳорату шуҳратёфта буданд. Барои мувассаҳии ин санад бар изофаи имзо ва муҳр риоя намудани чанд шарту нукта муҳим ва зарур буд: зикри калимаи «Барот», таърихи таҳрир, номи баротгиранда, маблағи барот, таърихи пардохт, макони пардохт, шумораи нусха (ба шарте, ки агар санад дар чандин нусха тартиб дода шуда бошад). Дар муомилоти тиҷоратии дохилӣ ва байналмилалӣ аз ин санад, ки воситаи муҳимми пардохт мебошад, дар замони мо низ васеъ истифода мебаранд.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Фарҳанги забони тоҷикӣ. Ҷ. 1. М. 1969;
* دائرةالمعارف بزرگ اسلامی.ج ۱۳. تهران، ۱۳۸۳؛
* فرهنگ معین. تهران، ۱۹۹۶.

Сарчашма
--------

* Барот / Б. Раҳматов // Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.
**Муҳаммад ибни Ҷаҳми Бармакӣ** (? — 833) — мутарҷими осори паҳлавӣ ба арабӣ, шоири арабизабони эронинажод.

Зиндагинома
-----------

Дар китобҳои муътабари таърихии арабиву форсӣ, аз ҷумла «ал-Феҳрист»-и Ибни Надим, «Тарҷумаи Таърихи Табарӣ», «ал-Бадъ ва-т-таърих»-и Муқаддасӣ, «Муҷмал-ут-таворих ва-л-қисас» (муаллифаш номаълум), «Китобу-л-ағонӣ»-и Ҳамзаи Исфаҳонӣ аз Муҳаммад ибни Ҷаҳми Бармакӣ чун шоири тавоно ва мутарҷими хушсалиқа ёд шудааст. Ривояте ҳаст, ки гӯё халифа Маъмун (ҳукмр. 813-88) аз ӯ се байт дар мадҳ, ҳаҷв, рисо хостааст ва барои ҳар як байт бахшидани як вилоятро ваъда кардааст. Муҳаммад ибни Ҷаҳми Бармакӣ ин шартро иҷро кард ва соҳиби вил-ҳои Динавару Ҳамадон гардид. Муҳаммад ибни Ҷаҳми Бармакӣ «Худойнома»-и паҳлавиро бо номи «Сияр мулук ал-фурс» ба арабӣ тарҷума кардааст. Ҷиҳати ҷолиби диққат дар тарҷумаи Муҳаммад ибни Ҷаҳми Бармакӣ он аст, ки вай мутобиқи ҳодисаву воқеаҳои дар асар омада, аз эҷодиёти худ пораҳои манзум овардааст (19 байти Муҳаммад ибни Ҷаҳми Бармакӣ дар китоби Муқаддасӣ сабт гардидаанд). Ҳамин тарзи нигориши Муҳаммад ибни Ҷаҳми Бармакӣ дар оянда мавриди истиқболи таърихнависони Арабу Аҷам қарор гирифт.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Донишномаи Сомониён. Ҷ 1. Х. 2008. Н. Зоҳидов.

Сарчашма
--------

* Бармакӣ // Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.
**Беқасаб** (форсӣ: بیقصب‎) — матоъи нимабрешимии якранг, рах-рахи гулдори мавҷнок.

Нахи тори беқасаб борику нахи пудаш ғафс мешуд, ки он баръакси тори адрас мебошад. Тори онро аз абрешими нафиси сабз, кабуд, зард, сурх, гулобӣ, қаҳваранг тайёр мекунанд. Тори беқасаб аз 12 то 18 банд иборат аст. Баъзе беқасаббофон миқдори бандҳоро то ба 30 расонидаанд. Одатан сифтаи матоъҳои нимабрешимин (тораш абрешиму пудаш аз ресмон), абрешим (тору пудаш аз абрешим) ғайр аз тарзи бофт, рангу бор пеш аз ҳама ба миқдори банди тор (як банд баробари 200 нахи абрешим) вобаста мебошад. Ҳар қадар миқдори банд зиёд бошад, ҳамон қадар сифати матоъ баланд, яъне сахту обногузар ва пурдошт ҳисоб меёфт.

Ҳунармандони моҳир миқдори банди беқасабро ба 30 мерасонанд. Тори беқасаби рахдорро, одатан, ба панҷ-шаш қисм тақсим карда, ҳар якеро алоҳида ранг медиҳанд. Ҳар як калобаро кушода, нахҳои кандашударо мепайванданд ва як ҷо ба як чӯб чилла мекунанд. Баъд устои нақшандоз мувофиқи нақши дилхоҳ расми матоъро ҷо ба ҷо мекунад. Тори беқасаби гулдор бо роҳи баста ва кушодаи рангдиҳӣ нақш дода мешавад. Беқасаби гулдор ба адрас ё подшоҳӣ шабоҳат дорад. Вале нахи тори беқасаб нафису пудаш риштаи ғафс, тори адрас ғафсу пудаш нафис аст. Аз ҳар чашми теғи дастгоҳ 6-8 нахи тори беқасаб, 4 нахи тори адрасро мегузаронанд. Беқасабро якранг, рахдор ва гулдор мебофанд, аммо адрас танҳо гулдор мешавад. Беқасабро дар Бухоро, Самарқанд, Хуҷанд, Фарғона мебофанд. Дар ин ҷо навъҳои зерини Б.-и якранг:
«Сидами сабз», «Сидами зангор», "Сидами симобӣ "; Беқасаби рахдор: «Байрақ», «Пудсафед», «Фирӯза», «Тасма», беқасаби гулдор, «Бодомча» мебофанд. Аз Беқасаб ҷомаҳо ва ҳар гуна либос медӯзанд. Нафосат, латофат ва асолати ин навъи матоъ имкон медиҳад, ки дизайнерон онро барои дар услуби шарқӣ оро додани деворҳои хонаҳо, пардаҳои тирезаҳо, болишту болинҳо ва ҷиҳати рӯкаш намудани мебел истифода намоянд.

Нигаред низ
-----------

* Беқасаббофӣ

Эзоҳ
----

1. ↑  Д. Раҳимов. Касбу ҳунарҳои анъанавии тоҷикон. — Душанбе, 2014. — С. 12 −13.
2. ↑  Беқасабро чӣ гуна мебофанд?

Сарчашма
--------

* Беқасаб / Н. Турсунов // Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.
МАДОХИЛ, яке аз бостонтарин навъҳои нақш дар санъати ороиши амаливу меъмори Осиёи Миёна. Дар Хуросону Мовароуннахр Мадохил шаклҳои гуногун дошта дар кандакории рӯи чӯб (аксаран дар сутуну арақа ва сақф), гаҷ, мисгарӣ ва сангтарошӣ фаровон ба кор бурда мешуд, вале маъмулан Мадохил хоси ороиши хошияҳои мунаққаш буд. Мадохил аслан шакли гули лола дорад ва дар ҳолати такроран паи хам омадани ин нақш номи «лоламадохил» мегирад. Харчанд нақши лолаи сегуша баъзан ба: нақши панҷ ё ҳафтгӯша табдил ёбад ҳам, номи нақш дигар намешавад. Дар санъати кандакории (наҷҷорӣ) асрҳои 19 ва ибтодои садаи XX наълинҳоро ба усули «яккамадохил» ва ё «кушмадохил»-оро медоданд. «Яккамадохил» ба шакли нимлола ва «Кушмадохил» ба шакли ду нимлолаи чапу рост ме-бошад. Чунин нақшхо дар масчид ва айвони мадрасаҳои водии Фарғона, Зарафшон ва дигар шаҳрҳои Осиёи Миёна фаровон ба кор рафтаанд.
**Грамм-эквивалент** — миқдори граммҳои унсур ё пайвасти кимиёӣ, ки ададан ба массаи эквиваленти кимиёии он баробар аст. Масалан, грамм-эквиваленти оҳан (массаи атомиаш 55,847)-и 2-валента 27,92 г ва 3-валента 18,62 г мебошад. Грамм-эквиваленти кислота — миқдори кислота бо граммҳо, ки як грамм-эквиваленти ҳидроген дошта, қодир аст бо филизз иваз шавад ва намак ҳосил бикунад. Грамм-эквиваленти асос — миқдори асос бо граммҳо, ки барои таъсири куллӣ бо як грамм-эквиваленти кислота зарур аст. Грамм-эквиваленти намак — миқдори намак бо граммҳо, ки як грамм-эквиваленти филиз дорад. Мафҳуми грамм-эквивалент дар таҳлили ҳаҷмӣ фаровон истифода мешавад.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* Грамм-эквивалент // Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.
Осорхонаи «Мирраҷаб Додхоҳ»
**Мадрасаи Мирраҷаб Додхоҳ** — ёдгории таърихии меъмории асри XVII дар мавзеъи Ҷӯи Лабиҷари Конибодом.

Сохтмонаш солҳои 1659—1560 анҷом ёфтааст. Ёдгорӣ дар баробари хусусиятҳои умумӣ доштан, ҷиҳатҳои хоси мактаби меъмории маҳаллиро низ таҷассум намудааст. Аз хишти пухта, дар ҷои барҳаво бино ефта, намои шимолиаш рӯ ба ҷониби роҳи калони шаҳр аст. Ин наморо пештоқи баланд ва гулдастаҳои қафасадор оро додаанд.

Асоси ёдгориро ду толори гуногунҳаҷми байнашон даҳлездор ташкил мекунанд. Ин даҳлези калон дар марказ, дар паси пештоқ ҷойгир буда, як долони васеаш ба ҳавлӣ ва ду долони хурди дигараш ба толорҳо мебарад. Як толор ҳамчун намозгоҳ ва дигараш ба сифати дарсхона истифода мешуд. Намозгоҳ бо гунбази қафасадор пӯшида шуда, шарафаҳои ғайриоддиаш ҷолибанд. Дарсхона нисбатан калонтар буда, ,13 ҳисоби тоқҳо васеъ гардонда шудааст. Гунбази он дар болои устувонаи ҳашттарки на он қадар баланд воқеъ гаштааст.

Атрофи ҳавлиро ҳуҷраҳои гунбазпӯши муаллақадори андозашон 4,65X3,20 м ишғол кардаанд. Дар маркази тарафи ғарбии ҳавлӣ айвон (намозгоҳи тобистона)-и даҳсутунаи муҳташам бино ёфтааст. Мувофиқи таърихи дар он сабтшуда айвонро соли 1335 ҳиҷрӣ (1016—1017 м.) Муҳаммадшукури Наҷҷор сохтааст. Ин усули дар байни ҳуҷраҳо ҷой додани айвон, инчунин ба як композиции тобеъ кунондани се бинои номутавозӣ (ду толор ва даҳлез) дар ягон амалияи меъморӣ вонамехӯрад. Мадрасаи Мирраҷаб Додхоҳ аз намунаҳои нодири мадрасаҳои Тоҷикистон мебошад.

Бинои вайронаи ин мадраса бо қарори комиҷроияи шаҳри Конибодом аз 3 августи соли 1977 пурра таъмир гардид ва аз 7 июли соли 1983 барои истифода ба ихтиёри осорхонаи таърихию кишваршиносии шаҳр дода шуд.

Имрӯз ин мадраса ҳамчун осорхонаи шаҳри Конибодом хидмат мекунад.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Мадрасаи Мирраҷаб Додхоҳ / А. Мирбобоев // Лениннома — Муҳит. — Д. : СИЭСТ, 1983. — (Энциклопедияи Советии Тоҷик : [дар 8 ҷ.] /  сармуҳаррир А. С. Сайфуллоев ; 1978—1988, ҷ. 4).
**Мадрасаи Ойим** — ёдгории таърихии меъмории чаҳоряки якуми асри XIX. Дар сари роҳи қадими деҳаи Патари ноҳияи Конибодом воқеъ аст. Солҳои 1824 – 1825 сохта шудааст. Шогирди ин мадраса Қоринасиби Ҷамол таърихи 1825 сохта шудани онро тасдиқ намуда буд. Ин мадрасаро домулло Мир Олим ном донишманде сохта, ба номи духтараш Бибиойим гузоштааст. Дарозии мадраса дар қисми шимолӣ – 36,5м, дар қисми Ғарбӣ – 35м, сатҳи дохили он 17Х20,5м. Мадраса аз 25 ҳуҷра иборат буда, ҳаҷми ҳар яке аз он 2,4Х3м аст.
Аз рӯи маълумотҳо дар ин мадраса 200 нафар толибилмон таҳсил мекарданд. Дар мадраса 4 мударрис, 1 мутаваллӣ, 2 имом, 1 сӯфӣ, 1 посбон ва 1 сартарош кор мекарданд. Соли 1891 аз рӯи фармони губернатор Наливкин Камолхоҷа-домулло мударриси ин мадраса таъйин гардида буд. Баъди вафоти ӯ ба ин вазифа Мулло Бобохоҷа Бузургхоҷаев таъйин гардид. Солҳо ба сифати мударрис Охунҷон Махдум ва Мулло ирвалӣ кор кардаанд. Замини деҳаи Яккатераки ҷамоати Патар вақфи мадраса ба ҳисоб рафта, даомади он дар бонки шаҳри Қӯқанд нигоҳ дошта мешуд. 
Бинои ин мадраса баъди Инқилоби Октябр ба истифодаи артели ҳунармандӣ, солҳои 1941 – 1970 ба ихтиёри маҳбас (колонияи ислоҳотӣ) дода шуд. Сипас бинои фарсудаи мадраса дар доираи чорабиниҳои Ҳукумати Конибодом доир ба омодагӣ ба ҷашни 1100-солагии давлати Сомониён аз нав сохта ба истифода супурда шуд.

* Энциклопедияи Советии Тоҷик : [дар 8 ҷ.] / сармуҳаррир  А. С. Сайфуллоев. — Д. : СИЭСТ, 1978—1988.

Пайвандҳо
---------

* Мадрасаи Ойим

Нигаред низ
-----------

 
Анбори Википедиа дар бораи ин мавзӯъ гурӯҳ дорад:
***Мадрасаи Ойим***
**Муҳрадорон** (лот. Vertebrata) — ҳайвонҳои хордодор; яке аз муташаккилтарин гуруҳҳои гуногуни ҷонварон.

Мӯҳрадорҳо (40—45 ҳазор намуд) нисбат ба бемӯҳрагон (1,25—1,45 млн намуд) кам бошанд ҳам, дар ҳаёти *биосфераи* ҳо­зира аҳамияти калон доранд. Мӯҳрадорҳо аз рӯи хусусиятҳои мутобиқӣ ва шаклҳои ҳаётӣ хеле гуногунанд Гуногунии навъҳои мутобиқӣ ва шаклҳои ҳаётии мӯҳрадорҳо на танҳо дар байни гурӯҳҳои калони таснифотӣ *(гирддаҳонҳо, моҳиҳо, обхокиҳо, хазандаҳо, паррандаҳо, ширхӯрҳо),* инчунин дар дохили гуруҳҳо низ мушоҳида ме­шавад. Ин на танҳо ба дараҷаи баланди инкишофу мураккабии сохти Мӯҳрадорҳо, инчунин ба қобилияти баланди ба шароити гуногуни ҳаёт мутобиқ, шуда тавонистани онҳо (аз даъри уқёнус то қуллаҳои баланди кӯҳу биёбонҳои беоб) алоқаманд аст.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* Муҳрадорон // Энциклопедияи Советии Тоҷик : [дар 8 ҷ.] / сармуҳаррир  А. С. Сайфуллоев. — Д. : СИЭСТ, 1978—1988.
**Гошогаки** — яке аз навъҳои хурмои шарқӣ, ки дар вилояти Хатлон ва водии Ҳисор мепарваранд.

Дарахташ қадпаст, шохсораш аҳромшакл, баргаш байзашакли ғафс. Аз охири апрел то нимаи май гул мекунад; гулаш худгардолуд аст. Даври гулшукуфташ 7-10 рӯз. Мевааш норанҷӣ, пӯсташ ғафси сахт, мағзаш ҷигарӣ, ширину хуштаъм. Миёнаҳои октябр мепазад. Дар таркибаш 19,30 % қанд, 37,2 мг% витамини С, 0,65 % моддаҳои даббоғӣ мавҷуд аст. Ҳосилашро тар мехӯранд. Барои беҳ гаштани сифати ҳосил Г.-ро якҷоя бо навъи Занҷимару мешинонанд. Ниҳолаш баъди 3-4 сол самар оварда, дар 7-8-солагӣ мева мебандад. Аз ҳар бехаш андаряк 60-70 кг, аз дарахтони ҷудогонааш 160—190 кг ҳосил мегиранд. Дарахташ ба сармо тобовар нест (дар −16°С хунук мезанад), ба гармову камобӣ устувор аст.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* Гошогаки / С. Гулов // Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.
**Amazon Kindle** — силсилаи дастгоҳҳо барои хондани китобҳои электронии аз ҷониби ширкати Amazon истеҳсол карда мешавад. Дастгоҳҳои Amazon Kindle ба корбарон барои харидан, боргирӣ кардан, дидан ва хондани китобҳои электронӣ, ҳафтаномаҳо, блогҳо ва маълумотҳои дигари рақаӣ тавассути шабакаи беноқил имконият медиҳад. Платформаи аппаратии аз ҷониби ширкати фаръии Amazon.com Lab126 коркардгардида, ҳамчун як дастгоҳ оғоз гардида буд, вале акнун дар худ як қатор моделҳоро дарбар мегирад: «Kindle», «Kindle 2», «Kindle 3» (акнун «Kindle Keyboard»), «Kindle 4» и «Kindle DX», «Kindle 4 touch», «Kindle 5» ва «Kindle Paperwhite», ҳамчунин барномаҳои «Kindle for PC», «Kindle for iPhone», «Kindle for Mac», «Kindle for Android» ва «Kindle for BlackBerry».

Дастгоҳҳои Kindle дорои дисплейҳо дар асоси технологияҳои сиёҳиҳои электронӣ (E-Ink) мебошанд — насли охирон (насли шашум) 16 градатсияи ранги хокистариро барои имитатсияи хондан дар коғаз ҳангоми истеъмоли камтарини энегрия коркард мекунад. Kindle метавонад бо компютери фардӣ истифода шавад. Дастгоҳ дастрасӣ ба шабакаи интернеро пешкаш мекунад. 

Бо Kindle дастгоҳҳои дигар дар асоси коғази электронӣ рақобат мекунанд: Sony Reader, Barnes & Noble Nook, PocketBook Reader, iRex iLiad ва дигарон.

Нармафзорҳои дастгоҳҳои Kindle аз ядрои Linux барои платформаи ARM асос гирифтаанд.

Танқид
------

Amazon имконияти бо салоҳияти худ нест кардани китобҳои бевосита аз Amazon харидорӣ карда шударо дорад. Ҳамин тариқа, масалан, романҳои Ҷорҷ Оруэлл «Ҳавлии ҳайвонот» ва «1984», ки ба паҳнкунии онҳо ширкат ҳуқуқ надошт, нест карда шуданд (маблағро ба харидорон баргардониданд).

Дар маданият
------------

Дар атрофи гаҷети Kindle (аз афташ, Kindle 2) мазмуни ҳикояи Стивен Кинг «Ур» («Ur») сохта шудааст.

Эзоҳ
----

1. ↑  Kindle hacking, iPod parallels and a chat with the Kindle director. *blog.seattletimes.nwsource.com*. 25 октябри 2021 санҷида шуд. Баргирифта аз сарчашмаи аввал 21 Декабри 2010.
2. ↑  7 лучших электронных книг 2021 года. *yavitrina.ru*. 25 октябри 2021 санҷида шуд.
3. ↑  Oracle Gave Amazon a Discount on Java to Keep Android Off the Paperwhite – Wait, What?. *the-digital-reader.com*. 25 октябри 2021 санҷида шуд.
4. ↑  Магазин Amazon удаленно стер книги Оруэлла с Kindle. *lenta.ru*. 25 октябри 2021 санҷида шуд.
5. ↑  Amazon Erases Orwell Books From Kindle. *nytimes.com*. 25 октябри 2021 санҷида шуд.
6. ↑  Feleki D. N. Stephen King in the New Millennium: Gothic Mediations on New Writing Materialities. — Cambridge Scholars Publishing, 2018. — 255 p. — ISBN 978-1-5275-0407-3.