recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Абдураззоқ Ашурович Раззоқов** (тав. 26.03.1972, д. Ёрии н. Панҷакент) — олим, риёзидон, номзади илмҳои педагогӣ (2011), дотсент, шоир, рӯзноманигор, узви Конфедератсияи байналмилалии Иттифоқи журналистони Тоҷикистон (2000).

Зиндагинома
-----------

Баъди хатми мактаби миёнаи №9-и зодгоҳ соли 1989 ба ҳамин мактаб фаъолияти меҳнатиро оғоз намудааст. Соли 1990 ба шуъбаи рӯзонаи факултети математика, ихтисоси математика-информатикаи Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи Садриддин Айнӣ дохил шуда, онро соли 1995 хатм кардааст. Аз соли 1999 узви шурои олимон ва муҳаққиқони ҷавон дар назди Кумитаи кор бо ҷавонони назди Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон, Солҳои 1998–2003 ҳамчун ассистент, аз соли 2003 муаллими калони кафедраи геометрия, солҳои 2001-2011 муовини декани факултети математика оид ба таълим фаъолият кардааст. Солҳои 2006-2011 ҳамчун аввалин эдвайзер, ташкилкунанда ва танзимгари ҳуҷҷатҳои Низоми кредитии таҳсилот дар ДДОТ ба номи Садриддин Айнӣ дар симои факултети математика мебошад. Соли 2011 зери роҳбарии Узви вобастаи АТТ, доктори илмҳои педагогӣ, профессор Нугмонов М. рисолаи илмии худро дифоъ намудааст. Солҳои 2011-2015 котиби Шурои таълимӣ-методии Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи Садриддин Айнӣ, солҳои 2011-2013 ва боз такроран солҳои 2017-2017 вазифаи мудирии кафедраи геометрияро ба уҳда дошт. Аз соли 2013 ба вазифаи декани факултети математика таъин шуда, аз 20.02.2017 то ҳол ба ҳайси мудири кафедраи Методикаи таълими математика Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи Садриддин Айнӣ фаъолият дорад. 

Муаллиф, мусанниф, мураттиб, муқарриз ва муҳаррири беш аз 60 китобу дастурҳои илмиву адабиву соҳавӣ буда, беш аз 345 номгӯйи мақолаҳои илмиву методиву оммавиаш дар матбуоти даврӣ чоп ва тавассути садову симо пешкаши мардум гаштааст. Ҳамчун шоир якчанд маҷмуаҳои шеърӣ ба чоп расонидааст, ки «Хонаи умед» (1993), «Дурахши ишқ» (1996), «Эй ишқ, эй қиёмат» (2000), «Баёзи риёзӣ» (2003, 2018), «Шукрона» (2009), «Баҳори ишқ» (2010) «Замзамаи диёру ишқ» (2018), «Нӯшбоди Хайём» (2020) аз ҷумлаи онҳоянд. Бо ифтихорномаи Кумитаи кор бо ҷавонони назди Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон бо ифтихорномаҳои Вазорати Маориф ва илми Ҷумҳурии Тоҷикистон ва Донишгоҳ сарфароз гардонида шудааст.

Осор
----

* О преемственности в обучение геометрии в средней школе // Известия АН РТ. Серия общественних наук, 2009, № 4;
* Муносибати адабиёт бо риёзиёт (Дастури методӣ). Д. 1995;
* Зиёбахши дилҳо (Ёднома), Панҷакент, 1998.
* Алгебра. Дастури методии алгебраи синфи 9. Д. 2019;
* Математика (варианти мисолу масъалаҳо барои довталабони мактабҳои олӣ дар асоси ММТ). Д. 2016
* Геометрияи аналитикӣ Д. 2019, Практикуми математикаи мактабӣ. Д. 2016;
* Математика. Дастури таълимӣ барои муассисаҳои таҳсилоти миёнаи касбӣ. Д. 2016;
* Маводи таълимӣ аз геометрия. Д. 2016; Математика ҳалли масъалаҳо синфи 5. Д. 2017;
* Алгебра: Ҳалли масъалаҳо. Синфи 7 (ҳаммуаллиф). Д. 2020;
* Ҳабдаҳ муодилае, ки оламро таѓйир додааст. (ҳаммуаллиф). Д. 2020;
* Нобиѓае аз Паѓна (ҳаммуаллиф). Д. 2019;
* Математика (дастури методӣ) ҳалли масъалаҳо синфи 5 (ҳаммуаллиф). Д.2021.

Пайвандҳо
---------

Энсиклопедияи Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи С. Айнӣ
*Lexus LFA*
***Lexus*** (ҷопонӣ: レクサス *рэкусасу*) (тоҷикӣ: «Ле́ксус») — бренди худравҳои олӣ, ки аз ҷониби ширкати Toyota Motor истеҳсол шудааст. Худравҳои ин бренд дар беш аз 90 кишвари ҷаҳон фурӯхта мешаванд.

Таърих
------

### Ташаккули бренд. Лоиҳаи *F* 1

Дар соли 1983 роҳбари ширкати *Toyota* Эйдзи Тойода хоҳиши худро барои сохтани худрави беҳтарини ҷаҳон изҳор намуд.
Ҳамин тавр лоиҳаи рамзи *F* 1 (*Flagship One*) ба вуҷуд омад, ки натиҷаи он *Lexus LS* 400 буд — маҳз бо ҳамин худрав таърихи бренд оғоз ёфт. Муҳандисон ва конструкторони *F* 1 *Lexus LS* 400-ро бо ҳадафи васеъ кардани бозори байналмилалӣ тарҳрезӣ карданд ва ҳамзамон дар муҳаррики нави *V8* кор карданд.

Миқдори моделҳо аз моҳи январи соли 2021
----------------------------------------

### *Lexus LC*

 Лексус LC500
*Lexus LC* — купе пешқадами премиум Гран-туризм аст.

### *Lexus ES*

*Lexus ES* — седан-класси миёнаҳаҷм аст, ки аз соли 1989 истеҳсол мешавад.

 Lexus ES
Наслҳо:

* Насли 1: ES 250 (1989-1991)
* Насли 2: ES 300 (1991-1996)
* Насли 3: ES 300 (1996-2001)
* Насли 4: ES 300, ES 330 (2001-2006)
* Насли 5: ES 350 (2007-2011)
* Насли 6: ES 250, ES 350 (2012 - ҳозир)
* Насли 7: ES 200, ES 250, ES 350 (2018 - ҳозир)

### Lexus LS

Lexus LS — як мошини боҳашамат.

 Lexus LS
Наслҳо:

* Насли аввал (1989-1994)
* Насли дуюм (1995-2000)
* Насли сеюм (августи 2000–2006)
* Насли чорум (2006 - ҳоло)

### Lexus LX

 Lexus LX
### Lexus GX

### Lexus NX

 Lexus NX 300 °F SPORT
Lexus NX — як кроссовери премиум-класс, ки аслан ҳамчун мафҳуми Lexus LF-NX дар Намоишгоҳи автомобилии Пекин, Чин соли 2014 муаррифӣ шуда буд.

### Lexus RX

Lexus RX — як кроссовери миёнаҳаҷм.

 Lexus RX
 Lexus RX F SPORT
Наслҳои Lexus RX:

* Насли 1: RX 300 (1997-2003)
* Насли 2: RX 300, RX 330, RX 400h (2003-2009)
* Насли 3: RX 270, RX 350, RX 450h (2008-2015)
* Насли 4: RX 300, RX 350, RX 450h (2015 - ҳозир)

### Lexus UX

 Lexus UX

Ҳамчунин нигаред
----------------

* Toyota House

Эзоҳ
----

1. ↑  *Katherine Radeka* The Elegant Solution: Toyota's Formula for Mastering Innovation by Matthew E. May // Journal of Product Innovation Management. — 2008-03. — Т. 25, вып. 2. — С. 205–207. — ISSN 1540-5885 0737-6782, 1540-5885. — doi:10.1111/j.1540-5885.2008.00294\_2.x.

Пайвандҳо
---------

 Media related to Category:Lexus at Wikimedia Commons

* lexus.ru — вебгоҳи расмии Lexus
* "W.C.E.-Lexus Evolution (1989 - 2020)" дар YouTube
**Абдуллоҳхони I** (**Абдуллоҳсултони Туркистонӣ**; 1490—1540) — ҳокими ӯзбек аз сулолаи Шайбониён дар Хонигарии Бухоро. 6 моҳ аз моҳи март то сентябри соли 1540 ҳукмронӣ намудааст.

Зиндагинома
-----------

Набераи хони ӯзбек Абулхайр, писари Кучкунҷихон Абдуллоҳхон I дар солҳои 1514—1540 буд волӣ дар шаҳри Туркистон буд. Моҳи марти соли 1540, пас аз марги Убайдуллохон, ӯ ба сари ҳукумат дар Самарқанд омад. Аммо ӯ танҳо 6 моҳ ҳукмронӣ кард. Баъд аз маргаш, дар кишвар ду ҳоким ҳукмронӣ мекарданд. Дар Бухоро, писари Убайдулло Абдалазизхон ва дар Самарқанд писари Кучкунҷхон Абдулатифхон подшоҳӣ мекарданд.

Марг
----

Абдуллоҳхон дар Самарқанд 14 сентябри соли 1540 аз олам даргузашт ва дар наздии падари худ дар дахмаи Самарқанд дафн гардид. Мақбарааш то рӯзгори мо нарасидааст, дар солҳои 1930 харобаҳои он пурра нобуд карда шуданд.

Эзоҳ
----

1. ↑  Абдуллах-Султан Туркистани Бойгонӣ шудааст 2 апрели 2016  сол. // Казахстан. Национальная энциклопедия. — Алматы: Қазақ энциклопедиясы, 2004.
2. ↑  Б. В. Норик, Роль шибанидских правителей в литературной жизни Мавераннахра XVI в. // Рахмат-намэ. Спб, 2008, с.242

Адабиёт
-------

* История Узбекистана. Т.3. Т.1993.
* История Узбекистана в источниках. Составитель Б. В. Лунин. Ташкент, 1990
* Абдуллах-Султан Туркистани Бойгонӣ шудааст 2 апрели 2016  сол. // Казахстан. Национальная энциклопедия. — Алматы: Қазақ энциклопедиясы, 2004. Шаблон:Из КНЭ
**Хуршед Низомов** (*Низомов Хуршед Музаффарович*; зод. 11 октябри 1967, Душанбе) — мусиқишинос, найнавоз, ҳунарманди аркестри созҳои халқӣ. Узви Иттифоқи композиторони Тоҷикистон (2014).

Зиндагинома
-----------

Хуршед Низомов соли 1986 Омӯзишгоҳи мусиқии шаҳри Душанбе, соли 1989 Консерваторияи давлатии Тошканд ва 1993 Донишкадаи давлатии санъати Тоҷикистонро хатм кардааст.

Корнома
-------

Соли 1986 ҳунарманди оркестри созҳои миллии назди Кумитаи давлатии телевизион ва радиошунавоии ҶШС Тоҷикистон, солҳои 1993—1999 ҳунарманди Оркестри эстрадии «Гулшан», солҳои 1999—2008 омӯзгори Коллеҷи санъати ба номи А. Бобоқулови шаҳри Душанбе, солҳои 2008—2009 мутахассиси пешбари раёсати рушди муассисаҳои фарҳангӣ-фароғатӣ ва ҳунарҳои мардумии Вазорати фарҳанг, солҳои 2009—2011 сардори шуъбаи илм ва муассисаҳои таълимии Вазорати фарҳанги Ҷумҳурии Тоҷикистон, солҳои 2011—2013 роҳбари дастгоҳи КИ ҲХДТ дар ноҳияи Шоҳмансур, омӯзгори Коллеҷи санъати ба номи А. Бобоқулови шаҳри Душанбе, солҳои 2013—2014 муовини роҳбари Маркази таблиғот ва таҳлилии Дастгоҳи Кумитаи Иҷроияи Марказии ҲХДТ, соли 2014 муовини роҳбари Маркази таблиғот ва таҳлилии Дастгоҳи Кумитаи Иҷроияи Марказии ҲХДТ, солҳои 2014—2015 сардори раёсати рушди муассисаҳои фарҳангӣ-фароғатӣ ва ҳунарҳои мардумии Вазорати фарҳанг, солҳои 2015—2017 сардори шуъбаи идоракунии корҳо ва назорати Вазорати фарҳанги Ҷумҳурии Тоҷикистон, солҳои 2017—2020 раиси Иттифоқи композиторони Тоҷикистон, солҳои 2020—2014 директори Маъмурияти ҷалби дастаҳои ҳунарӣ ва мусиқӣ барои барномаҳои телевизион ва радиои Кумитаи телевизион ва радиои назди ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон буд.

Аз соли 2024 сардори раёсати рушди муассисаҳои фарҳангӣ-фароғатӣ ва ҳунарҳои мардумии Вазорати фарҳанг Ҷумҳурии Тоҷикистон мебошад.

Фаъолияти илмӣ
--------------

Солҳои 2008-2011 дар аспирантураи кафедраи таърих ва назарияи мусиқии Консерваторияи миллии Тоҷикистон таҳсил намуда, вобаста ба созҳои миллии тоҷик рисолаҳои мусиқӣ оид ба созҳои миллии тоҷик, ҳунари созтарошӣ, таърихи ташаккули аввалин дастаҳои касбии ҳунарӣ ва муассисаҳои таълимии соҳаи фарҳангу санъат дар ҷумҳурӣ ва инкишофи санъати касбии тоҷик китобу маҷмӯаҳо ва мақолаҳоро таълиф намудааст.

Ҷоизаҳо
-------

Хуршед Низомов бо нишони «Аълочии фарҳанги Тоҷикистон» (2001),медали «Хидмати шоиста» (2007),, рутбаи тахассусии «Мушовири хидмати давлатӣ дараҷаи 2» қадр шудааст.

Осор
----

* Низомов Х. Созҳои мусиқии тоҷик ва ҳунари созтарошӣ. – Д.: Бебок, 2012. – 158 с.

Эзоҳ
----

1. ↑  Интихоби раиси нави Иттифоқи оҳангсозони Тоҷикистон. *asiaplustj.info*.  ASIA-Plus (1 май 2017). 13 марти 2024 санҷида шуд.
2. 1 2  Обидпур Ҷ. Луғатномаи тафсирии мусиқӣ / зери назари Б.Қобилова. – Душанбе: Аржанг, 2019. – С. 259-260 – 480 с. ISBN 978-999-47-43-90-2 (тоҷ.)
**Абулъиз ибни Исмоил ибни Раззози Ҷазарӣ** (ар. أَبُو اَلْعِزِ بْنُ إسْماعِيلِ بْنُ الرِّزاز الجزري‎), маъруф ба **ал-Ҷазарӣ** — механик ва ихтироъкор, риёзидон, ахтаршинос аз наҳзати исломии давлати Оли Артуқ. Соли 1206 ӯ рисолаи «Китоб фӣ маърифати-л-ҳияли-л-ҳандасия» (*Китоби донистаниҳое дар робита бо механизмҳои ҳӯшманд*)-ро навишт, ки дар он тарҳи тақрибан 50 механизм, аз ҷумла соат, қуфлҳои рамзӣ ва роботҳо тасвир шудааст.

Зиндагинома
-----------

Бештари маълумот дар бораи Ҷазарӣ аз рисолаи худи ӯ ба мо расидааст. Номи олим аз номи минтақаи Ал-Ҷазира, ки дар Байнаннаҳрайн ҷойгир аст, сарчашма мегирад. Ӯ мисли падараш дар замони Оли Артуқ ба ҳайси сармуҳандис дар қароргоҳи Диёрбакр хидмат кардааст. Ӯ ҳамчун ихтироъкори механизмҳои аҷиб шуҳрат пайдо кард, аммо «таваҷҷуҳи ӯ нисбат ба ҳунармандӣ бештар аз самти фанноварии кор буд» ва кори ӯ «бар таҷриба ва хатоҳо асос ёфтааст, на ба ҳисоби назарӣ.»

Нигористон
----------

Ҷазарӣ худ барои китобаш мусаввараҳои рангоранг сохт, ва дар онҳо намуди ихтироъотро тасвир ё тарзи фаъолияти онҳоро шарҳ дод.

* Намудори механизми оббардор аз китоби ҶазорӣНамудори механизми оббардор аз китоби Ҷазорӣ
* Соати филӣСоати филӣ
* Соати қалъаӣСоати қалъаӣ
* Соати шамъӣСоати шамъӣ
* Навозандагони механикӣНавозандагони механикӣ
* Тавзеҳи худкораи руимизӣТавзеҳи худкораи руимизӣ
* Мошини ҷомашӯии дастӣМошини ҷомашӯии дастӣ
* Насоси занҷирӣНасоси занҷирӣ

Эзоҳ
----

1. 1 2   — 2009.
2. 1 2  MAK (лаҳ.)
3. ↑  «Часы со слоном», страница из Книги о необычных механических приспособлениях — 1315.
4. ↑  Хилл Д. Р. Engineering in the Medieval Near East(пайванди дастнорас). *Scientific American*, май 1991, стр. 64-9.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️  Гузариш ба унсури Викидода  Фарҳангҳо ва донишномаҳо | 
* Britannica (онлайн)
* Neue Deutsche Biographie
* TDV İslam Ansiklopedisi

 |
| 

| Дар феҳристҳои китобшинохтӣ |
| --- |
| 
* BIBSYS: 4048875
* BNF: 14511571x
* CiNii: DA05426870
* EGAXA: vtls001158654
* GND: 119048973
* ISNI: 0000000081038836
* J9U: 987008212590005171
* LCCN: n80013610
* NLP: : a0000003650901
* NTA: 073317292
* LIBRIS: pm13xfw751pzst1
* SUDOC: 072508280
* VIAF: 9369147270718535700008
* WorldCat VIAF: 9369147270718535700008
* ULAN: 500475824

 |

 |
|  |
| --- |
| Унсури Викидода мавҷуд нест |

«**Таърихи Вассоф**» (номи пуррааш: «Таҷзияту-л-амсор ва таҷзияту-л-аъсор» — «Тақсими шаҳрҳо аз гузашти асрҳо») — асари Вассофи Шерозӣ, солҳои 1298—1302 ба забони форсӣ таълиф кардааст.

Як қисми «Таърихи Воссоф» ба Ғазонхон (ҳукмронӣ 1295—1304) ва қисми дигари он ба бародари Разонхон — Улҷайту (ҳукмронӣ 1304—18) ва Абӯсаиди Баҳодур, ки аз шоҳони Эрон буданд, бахшида шудааст. «Таърихи Воссоф» давоми Таърихи ҷаҳонкушо"-и Атомалики Ҷувайнӣ буда, воқеаҳои асар аз соли 1258 оғоз ёфта, бо воқеаҳои соли 1328 ба охир мерасад. «Таърихи Воссоф» аз 5 ҷилд иборат буда, мавзӯи асосии он таърихи империяи муғул дар Эрон ва амирони гирду атроф аст.

Муаллифи «Таърихи Воссоф» дар навиштани он ба «Таърихи ҷаҳонкушо» пайравӣ карда бошад ҳам, ҳангоми иншои китоб ба баёни муболиғаомезу иғроқдор бештар роҳ додааст. «Таърихи Воссоф» сарчашмаи хуби бадеӣ низ ба шумор меравад. Дар он баъзан ҷанбаи адабӣ бар ҷанбаи таърихӣ ғалаба мекунад. Муаллиф ғайр аз баёни воқеаҳои таърихӣ аз ҳаёт ва эҷодиётп шоирону нависандагони замони худ, мактубҳои шоҳону амирон нақл менамояд, ҳангоми баёни воқеаҳо бештар мисолҳои шеърӣ меорад. «Таърихи Вассоф» барои омӯхтани воқеаҳон таърихию адабии асрҳои 13—14 аз маъхазҳои боэътимод ба шумор меравад. «Таърихи Воссоф» солҳои 1855 дар Табрез, 1885, 1914, 1959 дар Теҳрон нашр ва ба забонҳои немисӣ, туркӣ, инглисӣ тарҷума шудааст.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Таърихи Вассоф // Сақофӣ — Ховалинг. — Д. : СИЭСТ, 1987. — (Энциклопедияи Советии Тоҷик : [дар 8 ҷ.] /  сармуҳаррир М. Д. Диноршоев ; 1978—1988, ҷ. 7).
**Абдибе́ки Шерози́и Ҳамадонӣ** (1557, Ҳамадон — ?) — шоири форс-тоҷик.

Зиндагинома
-----------

Дар зодгоҳаш — Ҳамадони Эрон таҳсил карда, ба камол расидааст. Аз хонадони шахсони фозилу донишманд, хоҳарзодаи шоир Ҳалокӣ ва бародари калонии шоир Рашкӣ буд. Ҳафт маротиба ба Ҳиндустон (охирин бор соли 1616) сафар карда, бо шоирону адбони ин кишвар вохӯрдааст ва дар маҳфилҳои адабӣ иштирок доштааст. Адибон Абулфазл ибни Муборак, Мирзо Абдурраҳимхони Хони Хонон ба Абдибеки ҳусни таваҷҷуҳ доштанд, ба ӯ ёрии моддӣ ва маънавӣ мерасониданд.

Эҷодиёт
-------

Абдибеки шоири соҳибдевон аст. Девонаш аз 3000 байт иборат буда, дар он навъҳои гуногуни шеър, махсусан ғазал, рубоӣ ва ғайра фароҳам омадаанд.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* Абдибеки Шерозии Ҳамадонӣ // А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2023, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.
**Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон** — мақоми ҳокимияти иҷроияи давлатӣ буда, бо мақсади таъмини роҳбарии самараноки соҳаҳои иқтисодӣ, иҷтимоӣ, фарҳангӣ ва иҷрои қонунҳо, қарорҳои Маҷлиси Олӣ, фармону амрҳои Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон ташкил карда мешавад.

Ҳукумат ба низоми мақомоти идораи давлатӣ роҳбарӣ намуда, фаъолият ва мутобиқати ҳамкории онҳоро таъмин мекунад. Мувофиқи Конститутсия Ҳукумати Тоҷикистон аз тарафи Президент дар ҳайати Сарвазир ва дигар аъзои Ҳукумат таъйину озод карда шуда, фармон дар ин хусус ба тасдиқи Маҷлиси Олӣ пешниҳод карда мешавад.

Ҳайати Ҳукумат аз сарвазир, муовини якум ва муовинони ӯ, вазирон, раисони кумитаҳои давлатӣ иборат аст. Раиси Ҳукумат Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон буда, сарвари ҳокимият мебошад. У ба фаъолияти Ҳукумат роҳбарӣ намуда, барои ваколатҳоро самаранок амалӣ намудани он тадбирҳо меандешад.

Асоси ҳуқуқии фаъолияти Ҳукуматро Конститутсия, Қонуни конститутсионӣ «Дар бораи Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон», дигар қонунҳо, қарорҳои Маҷлиси Олӣ, фармон ва амрҳои Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон ташкил менамояд.

Фаъолияти Ҳукумат
-----------------

Ҳукумати ҷумҳурӣ аз Сарвазир, муовини якум ва муовинони ӯ, вазирон, раисони кумитаҳои давлатӣ иборат аст. Ҳукумати ҷумҳурӣ роҳбарии самараноки соҳаҳои иҷктисодӣ, иҷтимоӣ, фарҳангӣ ва иҷрои қонунҳо, қарорҳои якҷояи Маҷлиси Миллӣ ва Маҷлиси Намояндагон, қарорҳои Маҷлиси Миллӣ, қарорҳои Маҷлиси Намояндагон, фармону амрҳои Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистонро таъмин мекунад.(Ниг. Боби 5 Конститутсияи Ҷумҳурии Тоҷикистон).

Нигаред низ
-----------

* Ҳайати Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон

Эзоҳ
----

1. ↑  Моддаи 1. Қонуни конститутсионии Ҷумҳурии Тоҷикистон Дар бораи Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон.  Маҷлиси миллии Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон (13 апрели 2017). 13 марти 2024 санҷида шуд.
2. ↑  Фарҳанги истилоҳоти ҳуқуқ / Зери таҳрири Маҳмудов М. А. — Душанбе: ЭР-граф, 2009. — с. 536
3. ↑  Моддаи 73. Конститутсияи Ҷумҳурии Тоҷикистон. *mmk.tj*.  Маркази миллии қонунгузории назди Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон. 12 марти 2024 санҷида шуд.

Пайвандҳо
---------

* Сомонаи Расмии Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон
**Абубакри Рӯбобӣ** (Шаблони холии {{ВД-Дебоча}} ) — мусиқидон, навозанда, ҳофиз ва охангсози форс-точик.

Зиндагинома
-----------

Асосҳои ибтидоии шеъру мусиқиро дар зодгоҳаш фаро гирифта, сипас барои такмили дониш ва ҳунар ба шаҳрҳои Бухорову Самарқанд рафт. Дар мактаби ҳунарии Бухоро асосҳои назариявӣ ва амалии мусиқиро омӯхт. Муддати зиёде дар Ғазна зист ва сарварии ҳунармандони дарбори султон Маҳмуди Ғазнавиро ба уҳда дошт. Дар сарояндагӣ пайрави сабки Абуамир буда, сурудҳои халқӣ (фахлавиёт)-ро хеле устодона мехонд. Мисли Абуамир сабки сарояндагии қадамии мардуми Хуросонро так­мил додааст ва аҳли мусиқӣ ба ӯ номи фахрии «Хуросонгӯ»-ро додаанд.

Дар сознавозӣ низ анъанаҳои қадимии ниёгони худро идома додааст. Аз ин рӯ ӯро бо унвонҳои «Бубакри Рубобӣ» ва «Мутриби Мовароуннаҳрӣ» низ ном мебурданд. Дар ҳунари музҳикӣ (мазҳака) ҳам истеъдоди хоса дошта, дар иҷрои асарҳои мазҳакавии мусиқӣ бештар комёб шуда­аст. Абубакри Рубобӣ шогирдони зиёде тарбия намудааст, ки маъруфтаринашон Ситтии Заррин, Муҳаммади Хушнудӣ, Муҳаммади Қаввод, Андалеб, Абдурраҳмони Хонанда, Бобои Музҳик, Амири Музҳик, Нури Хонанда мебошанд.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Абубакри Рӯбобӣ / А. Раҷабов // Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2023, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.

* Раҷабзода А. Мусиқӣ дар тамаддуни Сомониён, Душанбе, 2000;
* Раҷабзода А.Суннат ва навоварӣ дар тамаддуни мусиқии замони Рӯдакӣ, Душанбе, 2008.
**Артиши миллии Тоҷикистон** — ҷамъи қувваҳои мусаллаҳи давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон, ки бо мақсади ҳимояи кишвар ташкил карда шудааст.

Артиши миллии Тоҷикистон 23 феврали 1993 бо қарори Шӯрои Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон дар заминаи «Фронти халқӣ» ва гурӯҳҳои мусаллаҳе, ки ҳукумати конститутсиониро тарафдорӣ мекарданд, таъсис ёфтааст. Дар марҳалаи аввал ҳадафи асосии таъсиси Артиши миллии Тоҷикистон ташаккули нерӯи ҳарбие буд, ки ба ҳифзи музаффариятҳои истиқлолият қодир бошад, озодии шаҳрвандон ва мухторияту амнияти кишварро таъмин намояд. Вобаста ба таъйиноти мазкур гурӯҳҳои муташаккилу зудамал ташкил карда шуданд, ки вазифаи асосиашон муқовимат бо қувваҳои зиддиҳукуматӣ ва ҳифзи сохти конститутсионӣ буд. Соли 1994 ҷузъу томҳои Вазорати мудофиа қариб тамоми ҳудуди ҷумҳуриро таҳти назорат гирифтанд. Солҳои 1994 — 96 марҳалаи дуюми ташаккули сифатан нави Артиши миллии Тоҷикистон оғоз ёфт. Ба тайёр намудани афсарони касбӣ дар Коллеҷи ҳарбии Тоҷикистон (ҳоз. Донишкадаи ҳарбӣ) ва муассисаҳои таълимии Федератсияи Русия ибтидо гузошта шуд, низомномаву оинномаҳо ва дигар асноди меъёриву ҳуқуқӣ таҳия гардиданд. Дар ин давра дар Артиши миллии Тоҷикистон Қӯшунҳои хушкигард, Қувваҳои ҳарбии ҳавоӣ, Қӯшунҳои мудофиаи зиддиҳавоӣ ташкил карда шуданд. Ба таъсиси Қӯшуни таъйиноти махсус аҳамияти хоса дода шуд. Баъди имзои Созишномаи сулҳу истиқрори миллӣ байни ҳукумати конститутсионӣ ва роҳбарияти мухолифин (1997) марҳалаи сеюми (охирини) таъсиси Артиши миллии Тоҷикистон оғоз гардид. Дар ин марҳала бо ёрии бевоситаи дастгоҳи машваратчиёни Федератсияи Русия дар Артиши миллии Тоҷикистон намудҳои нави қӯшун таъсис дода, усулҳои самарабахши идоракунӣ, омодагии ҷангӣ ва амалиёти қӯшунҳо ба роҳ монда шуданд. Ҳоло Артиши миллии Тоҷикистон аз се намуди қӯшун: Қӯшунҳои хушкигард, Қувваҳои ҳарбии ҳавоӣ ва мудофиаи зиддиҳавоӣ, Қӯшунҳои зудамал иборат аст.

Нигаред низ
-----------

* Қувваҳои мусаллаҳи Тоҷикистон

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Артиши миллии Тоҷикистон // А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2023, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.
**Амир Фахруссодот Саййид Рукнуддин Ҳусайн Ҳусайнии Ҳиравӣ** (форсӣ: امیر حسینی هروی‎; ? — 1318) — шоир, нависанда ва мутасаввифи форс-тоҷик.

Зиндагинома
-----------

Амир Фахруссодот Рукниддин Рукнуддин чун бештари умрашро дар Ҳирот гузаронд ба Ҳиравӣ машҳур шуд. Авоили умри худро дар таҳсил улуму одоб ва баъд аз он дар сайру сулук дар тасаввуфу ирфон гузаронед. Даврони муҷоҳидати худро дар хидмати шайх Баҳоуддин Закариёи Мултонӣ аз тарбиятшудагони шайх Шиҳобуддини Серовардӣ ва писараш шайх Садруддин Орифи Мултонӣ ба поён бурд. Баъд аз итмоми давра муҷоҳидат ба Ҳирот бозгашт ва дар онҷо ба иршоди халқ машғул шуд. Дар ҳамонҷо даргузашт.

Таълифот
--------

Донишманди эронӣ Абулқосими Родфар аз мавчудияти «Ситта» (маснавиҳои шашгона)-и Амир Ҳусайнӣ дарак дода, таркиби онро аз «Тарабу-л-маҷолис», «Нузҳату-л-арвоҳ» «Канзу-р-румуз», «Зоду-л-мусофирин», «Панч ганҷ» ва «Сӣ нома» иборат донистааст.

Эзоҳ
----

1. ↑  کتاب نزهت الارواح اثر امیر حسینی هروی | ایران کتاب(форсӣ). *فروشگاه اینترنتی ایران کتاب*. 16 феврали 2024 санҷида шуд.
2. ↑  *Ш. Г. Таджибаев.* О поэмах (месневи) Хусайни Хирави.
**Муслима Боқиева** (зод. 7 ноябри 1933, Бухоро — 22 ноябри 2016) — овозхони тоҷик, Ҳунарпешаи халқии ҶШС Тоҷикистон (1971).

Зиндагинома
-----------

Санъати сознавозӣ ва сарояндагиро аз падараш — ҳофиз ва танбӯрнавози машҳур Солеҳ Боқиев омӯхтааст. Аз соли 1946 дар Душанбе зиндагӣ мекард. Сарояндагиро ибтидо дар дастаи ҳунармандони Раёсати радиошунавонии Тоҷикистон оғоз намуда, аз устодони мусиқӣ Фазлиддин Шаҳобов, Фозил Солиев, Зиёдулло Шаҳидӣ ва дигарон дарси маҳорат омӯхтааст. Аз соли 1953 сароянда ва баъд роҳбари Ансамбли рубобчизанони Филармонияи давлатии Тоҷикистон ба номи А. Ҷӯраев (ансамбли «Чаман») буд.

Эҷодиёт
-------

Боқиева сарояндаи пурэҳсос ва соҳибзавқ буд. истеъдоди хуб ва овози софу ширадор дошт. Дар иҷрои сурудҳои халқию классикии тоҷикӣ маҳорати тамом дошта, сурудҳои русӣ, озарӣ, туркманӣ, ӯзбекӣ, украинӣ, молдавӣ, қирғизӣ, афғонӣ, эронӣ, арабӣ ва туркиро хуб мехонд. Сурудҳои «Эй машъали Шарқ» (шеъри М. Турсунзода, оҳанги халқ), «Пойтахти ман» (шеъри Б. Раҳимзода, оҳанги З. Шаҳидӣ), «Духтари самарқандӣ» (шеъри Б. Фаррух, оҳанги С. Ҳамроев), «Ба Ватан» (шеъри Ҳ. Юсуфӣ, оҳанги халқ), «Ёрӣ надорӣ» (шеъри Воқиф, оҳанги Ф. Одинаев), «Гул ба боғ» (шеъри Зебуннисо, оҳанги Ф. Солеҳов), «Сабзинаранг» (халқӣ) ва ғ. аз беҳтарин сурудаҳои ӯ мебошанд. «Қӯшчинор» (ғазалиТуғрал), «Баёти 5» (ғазали Рӯдакӣ), «Қашқарчаи Савти Наво» (ғазали Ҳилолӣ), «Чоргоҳ» (ғазали Камоли Хуҷандӣ) ва дигар сурудҳои классикӣ дар иҷрои ӯ садо додаанд. Боқиева дар сурудҳояш Ватан, меҳнату суботкориҳо ва бахту саодати мардумро тараннум кардааст. Дар ҳайати Ансамбли рубобчизанон ба ҷумҳуриҳои собиқ Иттиҳоди Шӯравӣ, Эрон (1957), Афғонистон (1963, 1973) ва Австрия (1961) сафарҳои ҳунарӣ намудааст. Боқиева иштирокчии Даҳаи адабиёт ва санъати тоҷик дар Москва (1957) ва Фестивали 6-уми умумиҷаҳонии ҷавонон ва донишҷӯён дар Москва (1957) мебошад.

Ҷоизаҳо
-------

Барои хидматҳои шоёнаш дар рушди мусиқии тоҷик бо ордени «Нишони Фахрӣ», медалҳо ва грамотаҳои Фахрии Президиуми Совети Олии ҶШС Тоҷикистон қадр шудааст.

Эзоҳ
----

1. ↑  Донишномаи Шашмақом./Зери таҳрири Олимов К. Абдувалиев А. Азизӣ Ф. Раҷабов А. Ҳакимов Н. — Душанбе, 2009. — с. 44 ISBN 978-99947-49-13-3

Адабиёт
-------

* Боқиева Муслима // Боз — Вичкут. — Д. : СИЭМТ, 2014. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2023, ҷ. 3). — ISBN 978-99947-33-46-0.
**Нуруддин ибни Абдураҳмон ибни Абдулқодири Гӯянда** (соли таваллуд ва вафоташ номаълум) — мусиқидон, навозанда ва оҳангсози форс-тоҷик, писари Абдулқодири Гӯянда.

Зиндагинома
-----------

Дар Исфаҳон таваллуд ёфта, дар Истамбул вафот кардааст. Мусиқиро аз падараш омӯхтааст.

Дар санъати сарояндагӣ, навозандагй ва назарияи мусиқи истеъдоди фавқулодда дошта, асарҳои зиёде эҷод кардааст. Падараш асари машҳури худ «Ҷомеъу-л-алҳон»-ро ба ӯ бахшидааст. Муддате дар дарбори ҳокимоии турки усмонӣ хизмат кард ва рисолаи мусиқии илмӣ-назариявии «Мақосиду-л-адвор»-ро дар пайравии падараш таълиф намуд. Аз ҳунармандони турк шогирдони зиё­де дошт, пас аз вафоти ӯ писараш Абдулазизи Мароғӣ анъанаҳои ӯро давом дод.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Нуруддин ибни Абдураҳмон // А — Гавҳар. — Д. : СИЭСТ, 1978. — (Энциклопедияи Советии Тоҷик : [дар 8 ҷ.] /  сармуҳаррир А. С. Сайфуллоев ; 1978—1988, ҷ. 1).
**Мирзошоҳрух Асроров** (зод. 20 август 1953) — ходими давлатӣ, Вазири фарҳанги Ҷумҳурии Тоҷикистон (2006—2013)

Зиндагинома
-----------

Мирзошоҳрух Асроров 20 августи соли 1953 дар ноҳияи Айнӣ таваллуд шудааст. Миллаташ тоҷик, Соли 1975 Донишгоҳи давлатии Тоҷикистонро бо ихтисоси филолог-шарқшинос ва соли 1991 Донишкадаи сиёсатшиносӣ ва идораи шаҳри Тошкентро бо ихтисоси журналист-сиёсатшинос хатм намудааст.

Фаъолияти кориашро баъди хатми Донишгоҳ соли 1975 ба ҳайси тарҷумон дар давлати Афғонистон оғоз карда, солҳои 1980—1986 котиби кумитаи ВЛКСМ дар қисми низомӣ, корманди масъули Кумитаи Марказии ЛКСМ Тоҷикистон кор кардааст.

Солҳои 1986—1997 ба сифати сармуҳаррир, Директори радиои Тоҷикистон, сармутахассиси Раёсати корҳои Шӯрои Вазирони Ҷумҳурии Тоҷикистон, Раиси Кумитаи кор бо ҷавонон, сардори Раёсат, мушовир, роҳбари дастгоҳи Вазорати фарҳанги Ҷумҳурии Тоҷикистон фаъолият намудааст.

Солҳои 2003—2006 — сардори Идораи фарҳанги мақомоти иҷроияи маҳаллии ҳокимияти давлатии шаҳри Душанбе.
Солҳои 2006—2013 Вазири фарҳанги Ҷумҳурии Тоҷикистон буд. Бо фармони Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон аз 21 ноябри соли 2013 аз вазифаи вазири корҳои хориҷии Ҷумҳурии Тоҷикистон озод карда шудааст.
Бо медали «Хидмати шоиста» сарфароз гардонда шудааст.

Пайвандҳо
---------

* Сомонаи Расмии Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон
**Шибитак**, **чӯлингон**, **чӯлинг** (лот. Galagania fragrantissima) — як навъ гиёҳи бисёрсолаи худрӯи ғазоӣ аз оилаи чатргулҳост. Бештар ба шибит монанд аст ва бӯи баланд дорад. Пояаш сершохубарг, 40—100 см қад мекашад. Пиёзакаш майдаи байзашакл. Гулаш майдаи зард (дарозии гулбаргаш 0,7—0,9 мм). Мевааш (дарозиаш 1,8—2,8 мм) қад ва ранги баланд. Моҳҳои июнь — июль гулу мева мекунад.

Шибитакдар бисёр ноҳияҳои Тоҷикистон мерӯяд. Одатан дар минтақаи алафзор, ҷангалзори гармсер ва паҳнбарг, пуштаҳо, нишеби кӯҳҳо ва ғайра (500—2200 м аз с. б.) месабзад. Шибитакро ба монанди шибит тару тоза ва хушконида истеъмол мекунанд. Ба таомҳои гуногун меандозанд ва дурит тайёр менамоянд. Ба маҳсулоти ширӣ (чакка, қурут, дуғ, ҷурғот ва ғайра )низ ҳамроҳ мекунанд. Шибитак хӯрокро хушҳазм ва хуштаъм мекунад; иштиҳоовар аст, кори узвҳои ҳозимаро тақвият медиҳад. Барои очоронии бодиринг, карам, помидор ва ғайра низ истифода мебаранд.

Баргу пояаш (аввалҳои нашъунамо) 12—15% сафеда, 4,7% равған, то 0,36% равғани эфир, 4,7% моддаҳои даббоғӣ, 462 мг% витамини С, 1,7 мг% каротин (провитамини А) ва ғайра дорад. Бехи шибитак низ хӯрданист.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Чӯлингон / М. Ҳоҷиматов // Сақофӣ — Ховалинг. — Д. : СИЭСТ, 1987. — (Энциклопедияи Советии Тоҷик : [дар 8 ҷ.] /  сармуҳаррир М. Д. Диноршоев ; 1978—1988, ҷ. 7).
**Султонмуҳаммади Табрезӣ** (1470, Табрез — 1555, ҳамон ҷо) — мусаввир ва минётурнигори форс-тоҷик, я ке аз намояндагони намоёни Мактаби минётури Табрез.

Зиндагинома
-----------

Аз ҷумлаи шогирдони Оқо Миралии Наққош. Дар Китобхонаи Табрез ба ороиш, мунаввирӣ ва китобат машғул буд. Ба девони Ҳофиз\_ (1535, 1517—40), «Хамса»-и Низомӣ (1539—43) минётурҳо офаридааст. Инчунин тахмин мекунанд, ки ӯ «Шоҳнома»-и Фирдавсӣ (1537), ва девони Навоиро (1527) бо минётурҳо оро додааст. СултонмуҳаммадиТабрезӣ инчунин як силсила минётурпортретҳо офарида, болои қолин эскизи манзараҳои шикорро кашидааст. Дар заргарӣ ва чинисозӣ низ моҳир будааст.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Султонмуҳаммади Табрезӣ // Плешко — Сақил. — Д. : СИЭСТ, 1986. — (Энциклопедияи Советии Тоҷик : [дар 8 ҷ.] /  сармуҳаррир М. Д. Диноршоев ; 1978—1988, ҷ. 6).
**Ғарибии Хуросонӣ** (форсӣ: غریبی خراسانی‎; ? — қарни XV) — шоири форсизабони Ҳиндустон.

Зиндагинома
-----------

Дар сини камолот, дар замони ҳукмронии Ҳумоюн ба Ҳиндустон рафта, ба хидмати дарбори ин подшоҳ ворид гардид. Дар анвои гуногуни шеър асарҳо офаридааст. Ғазалро неку мегуфт. Дар манбаъҳо аз девонаш иттилоъ надодаанд. Абёти зер аз сурудаҳои ӯст:

> Гар гушоди кори мо будӣ зи зулфи ёри мо,  
> 
> Инчунин ошуфтаву барҳам набудӣ кори мо.  
> 
>   
> 
> 
> 
> * + - \*\*\*\* \*\*\*\*
> 
> 
>   
> 
> Дил зи чоки сина мехоҳад, ки бинад рӯйи дӯст,  
> 
> Марҳам, ай мушфиқ, манеҳ бар синаи афгори мо.  
> 
> Ай Ғарибӣ, илтифоти ӯ ба ғайр озор нест,  
> 
> Чанд хоҳад буд, ё Раб, дар пайи озори мо?!  
> 
>   
> 
> 
> 
> * + - * \*\*\* \*\*\*
> 
> 
>   
> 
> То ҳарими ҳарами ёр шуда маскани ман  
> 
> Рафта берун ҳаваси хулди барин аз сари ман
> 
>

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Ғарибии Кошонӣ / М. Диловаров // Ғ — Дироя. — Д. : СИЭМТ, 2016. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2023, ҷ. 5). — ISBN 978-99947-33-67-5.
**Убайдуллоҳ ибни Муҳаммад Юсуфи Каҳҳол** (с. тав. ва ваф. номаълум) — пизишк ва донишманди тиб.

Зиндагинома
-----------

Дар садаи 16 ба сар бурдааст. Ӯ дар асоси асарҳои Ибни Сино, Илоқӣ, Абӯбакри Розӣ, Наҷибуддини Самарқандӣ ва Ҷурҷонӣ, инчунин таҷрибаҳои амалии шахсии худ соли 1598 «Шифоу-л-алил» ном асар таълиф намудааст. Як нусхаи дастхати тоҷикии он дар фонди дастхатҳои Институти шарқшиносии АИ Узбакистон зери рақами 2611 маҳфуз мебошад.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Каҳҳол / Т. Аҳмадов // Ирландия — Лениннома. — Д. : СИЭСТ, 1981. — (Энциклопедияи Советии Тоҷик : [дар 8 ҷ.] /  сармуҳаррир А. С. Сайфуллоев ; 1978—1988, ҷ. 3).
**Абуисҳоқи Козарунӣ** (форсӣ: ابواسحاق کازرونی‎; Шаблони холии {{ВД-Дебоча}} ) — мутафаккири мутасаввиф, мулаққаб ба Шайхи муршид.

Зиндагинома
-----------

Бобояш зардуштӣ буд, падару модараш ба ислом гаравида буданд. Аҳли оилаи Абуисҳоқи Козарунӣ зиндагии фақиронае дошт. Аз хурдсолӣ ба омӯзиши улуми замона пардохта, дар кӯдакӣ Қуръонро аз ёд кард ва дар 15-солагӣ ба тасаввуф гаравид. Назди шайхи машҳури замонаш Ибни Баккор тасаввуфро омӯхт ва дар Шероз ба самои ҳадис пардохт. Бештари вақти худро ба ваъз ва нашру таълими ислом сарф мекард. Ин амали ӯ дар Козарун, ки бештар зардуштиён зиндагӣ мекарданд, мушкилиҳои бисёре ба вуҷуд овард. Зардуштиён борҳо ба Абуисҳоқи Козарунӣ сӯиқасд карданд. Абуисҳоқи Козарунӣ ба Шероз, Макка, Басра сафар карда, бо мутафаккирону суфиён суҳбат ороста, роҷеъ ба масъалаҳои гуногуни ирфонӣ баҳс кардааст. Охири умрашро дар зодгоҳаш гузаронидааст. Баъди вафоти ӯ силсилаи козарунӣ асрҳо давом кард ва пайравонаш таълимоти Абуисҳоқи Козаруниро идома доданд. Абуисҳоқи Козарунӣ аз аҳли риёзат буд. Доир ба бисёр масъалаҳои тасаввуф, аз ҷумла мақомоту аҳвол ва усули муҷоҳадаю мукошафа, назари ҷолибе баён кардааст. Фаридуддини Аттор дар «Тазкират-ул-авлиё» ӯро ҳамчун шахси донишманд, ягонаи аҳд, шамъи анҷуман ёд мекунад. Ҳикоёт ва риёзоташ дар китобе гирд оварда шудаанд, ки онро дар садаи XIV Маҳмуд ибни Усмон бо номи «Фирдавс-ул-муршидия фӣ асрор-ис-самадия» ба форсӣ тарҷума кард. Тарҷумаҳои дигари он низ мавҷуданд.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Абуисҳоқи Козарунӣ // А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2023, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.
**Фахруддин Ризвон ибни Муҳаммад ибни Алӣ ибни Рустами Хуросонии Соъотӣ** (? — 1230) — пизишк, файласуф ва дӯстдорони мероси тиббии Ибни Сино.

Хонадони Ибни Соъотӣ аслан аз Хуросон буда, худаш дар Димишқ таваллуд ёфтааст ва дар он ҷо зиндагӣ ва фаъолият кардааст. Ӯ аз улуми мусиқӣ, мантиқ ва ҳикмат низ бархӯрдор буд.

Китобҳои зерин аз таълифоти ӯст: «Такмилу „Китоби-л-қуланҷ" ли Ибни Сино» (Такмили «Китоби қуланҷ»-и Ибни Сино), «Мухтасару-л-Қонун ли Ибни Сино фӣ-т-тиб», «Китобу-л-мухтороти мина-л-ашъор» (Китоби мунтахаби ашъор).

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Ҳоҷихалифа, «Кашфу-з-зунун ан асомии-л-кутуби ва-л-фунун», ҷ. 5, Лубнон, 2007.

Эзоҳ
----
**Афзалуддин Туркаи Хуҷандӣ** (форсӣ: افضل‌الدین محمد بن حبیب‌الله ترکه اصفهانی‎; Шаблони холии {{ВД-Дебоча}} ) — шоир ва донишманди форс-тоҷик (асри XVI).

Зиндагинома
-----------

Аз хонадони Турка, ки дар замони Салҷуқиён (асри 11) аз Хуҷанд ба Исфаҳон омада, муқимӣ шудаанд. Афроди ин хонадон ҳама аҳли илму адаб, соҳиби обрӯю эътибор будаанд. Афзалуддин дар замони Таҳмосби Сафавӣ (ҳукмронӣ 1524—1546) қозии Исфаҳон будааст. Муаллифони тазкираҳову сарчашмаҳои адабии зиёде аз Афзалуддин чун шоири тавоно ва боистеъдод ёд кардаанд.

Аз абёт
-------

> Дар дӯзахи ҳиҷрон лаби кас кай хандад,  
> 
> Ё хотири ӯ ба хуррамӣ пайвандад.  
> 
> Гар он дӯзах чу дӯзахи ҳиҷрон аст,  
> 
> Ҳошо, ки Худо ба кофарӣ бипсандад.
> 
>

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Афзалуддин Туркаи Хуҷандӣ // Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2023, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.
**Бокуӣ** (форсӣ: باکویی‎) **Бӯабдуллоҳи Боку**, **Ибни Бокуя**, **Абуабдуллоҳ Муҳаммад ибни Абдуллоҳ ибни Убайдуллоҳ** (? — 1037, Нишопур) — яке аз машоихи мактаби ирфонии Хуросон.

Зиндагинома
-----------

Нисбаташ аз номи бобояш Бокуя (мансуб ба шаҳри Боку) гирифта шудааст. Ҷой ва соли таваллудаш номаълум; даврони хурдӣ ва ҷавониашро дар Шероз гузаронидааст. Дар ҷавонӣ аз Абуяҳё Бакр ибни Аҳмад ҳадис шунида, дар ҳамин давра ба ҳалқаи муридони суфии маъруф Ибни Хафиф пайваст; аз ӯ низ ҳадис шунид ва ба қавле таълимоти каломии Ашъариро низ аз ӯ омӯхт.

Б. ба кишварҳои исломӣ сафарҳои бисёр карда, шаҳрҳои зиёдеро дидааст. Маъхазҳо аз сафарҳои вай ба шаҳрҳои Қазвин, Рай, Байзо, Исфаҳон, Гундишопур, Ромҳурмуз, Тустар, Кӯфа, Басра, Бағдод, Димишқ, Рамла, Бухоро, Хуҷанд, Хуросон маълумот додаанд. Б. ба Нишопур омада, ба ҷамъи муридони Абуабдурраҳмони Сулламӣ пайваст; дар хонақоҳи ӯ сокин шуд ва пас аз даргузашти шайх халифаи ӯ гашта, иршоди муридонро ба дӯш гирифт. Б. дар Нишопур бо Абулқосими Қушайрӣ ва Абусаиди Абулхайр низ мулоқот ва суҳбатҳо доштааст. Ӯ дар ибтидо нисбат ба Абусаиди Абулхайр ва маҷлисҳои ваъзи ӯ беэътиноӣ зоҳир карда, рақсу самоъи ӯро тамоман қабул надоштааст ва онро инкор мекардааст, вале баъди мушоҳидаи каромоти шайхи мазкур тасаввуроташ дар бораи ӯ дигар гашта, ба қавли Абдурраҳмони Ҷомӣ, «дилхуш шуд ва инкори вай тамом бархост». Б. бо шайх Абулаббоси Наҳовандӣ низ муддате мусоҳиб будааст; онҳо дар мавриди тариқат бо ҳам гуфтугӯҳое доштаанд ва шайхи мазкур фазлу пешгомии ӯро эътироф кардааст. Абдуллоҳи Ансорӣ дар бораи мақоми Б. дар тасаввуф гуфтааст: «Вай пешвои ин кор буд ва аз ҳамаи улум бонасиб».

Б. дар тӯли сафарҳояш бо уламову муҳаддисон, орифону машоихон ва суфиёни бисёре вохӯрда, дар бораи аҳволу ахбори онҳо ҳикояту ривоятҳои фаровон гирдоварӣ кард. Ҳарчанд Б.-ро соҳиби таснифоти бисёр донистаанд, аз ӯ танҳо як асар дар бораи Мансури Ҳаллоҷ («Бидояту ҳоли-л-Ҳусайн ибни Мансури-л-Ҳаллоҷ ва ниҳоятуҳу») то замони мо расидааст. Ҳоҷихалифа дар «Кашфу-з-зунун ан асоми-л-кутуби ва-л-фунун» китоберо ба номи «Ахбору-л-орифин» (номи дигараш «Ҳикоёту-л-орифин») ва К. Броккелман дар «Geschichte der Arabishen Litteratur» китоби «Ҳикоёту-с-суфия»-ро аз ҷумлаи таълифоти ӯ шумурдаанд. Дар баъзе маъхазҳо девони Шайх Алӣ, машҳур ба Бобокӯҳӣ, иштибоҳан ба вай нисбат дода шудааст. Бархе тазкиранигорон, аз ҷумла Ҷунайди Шерозӣ, навиштаанд, ки Б. дар охирҳои умр ба Шероз бозгашта дар даруни ғоре мезист, аз ин рӯ, бо номи Бобокӯҳӣ маъруф гашт; ҳамон ҷо фавтид ва қабраш ҳам ҳамон ҷост, аммо бархи дигар қабри мазкурро ба шахси дигаре бо ҳамин ном нисбат додаанд.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Бокуӣ / С. Маҳмадуллоҳ // Боз — Вичкут. — Д. : СИЭМТ, 2014. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2023, ҷ. 3). — ISBN 978-99947-33-46-0.
**Хоҷа Абдуллоҳи Садр** (? — 1510) — мусиқидон, мусанниф, хаттот, шоир, донишманд, фарзанди Хоҷа Муҳаммади Марворид,

Зиндагинома
-----------

Асосҳои илм, адабиёт ва муси-
қиро аз падараш омӯхт. Муддати зиёд назди Ус-
тод Шодии ҳиравӣ сознавозӣ, овозхониро омӯх-
та, дар сознавозӣ (уд) ва овозхонӣ дар доираҳои
ҳунарии ҳирот, Бухорою, Марв, Самарқанд маъ-
руф гардид. Дар ҳунарварӣ ба сабки иҷроии Ус-
тод Шодӣ эътимоду такя менамуд. Дар навохта-
ни сози қонун нодираи замон буда, дар дарбори
ҳусайн Бойқаро (1470-1506) хидмат кард. Х.А.
дар санъати шеъру мусиқии илмӣ дониши комил
дошт ва дар заминаи ашъори Камолу ҷомӣ, Фонӣ
дар шаклу анвои «савт», »саҷъ», «амал», «на-
вбат», «нақш», «рехта», «куллиёт» ва ғ. таснифо-
ти рангин офарида, асарҳои «Пешрави садр»,
«Амали моҳлиқо», «Нақши Марворид», «қавли
дилангез» дар ҳавзаҳои ҳунарии Мовароуннаҳ-
ру Хуросон шӯҳрати зиёд доштанд. Асари ӯ «Сар-
масту гиребонам чок»-ро (ғаз.Навоӣ) дар тамо-
ми ҳирот мардум мехонданд. Х.А. дар шеъру
шоирӣ дониши комил дошт, ба тахаллуси «Садр»
ғазалу рубоӣ, маснавӣ, соқиномаҳои ҷолиб гуф-
та, матни аксари таснифоти мусаннифоташро
нигошта, дар санъати хаттотӣ, мӯҳрканӣ, ҳалко-
рию заркӯбӣ, ороиши китоб соҳибҳунари замон
буд. Дар хаттотӣ ҳампояи Султоналии Машҳадӣ
(1432-1520), Султонмуҳаммади Нур (1470-1533),
Султоналии қоинӣ (ваф.1508) буда, нусхаҳои ран-
гини девонҳои Саъдӣ, ҳофиз, Камол, ҷомӣ бо
қалами ӯ анҷом ёфтаанд.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Донишномаи Шашмақом. / Зери таҳрири Олимов К. Абдувалиев А. Азизӣ Ф. Раҷабов А. Ҳакимов Н. — Душанбе, 2009. — С. 331. — ISBN 978-99947-49-13-3.
**Қудрати Шуғнонӣ** (форсӣ: قدرت شغنانی‎; 1824, деҳаи Бархоруғ, Шуғнон — 1914, Хоруғ) — номдортарин шоири ҳавзаи адабии Бадахшон.

Зиндагинома
-----------

Қудрат соли 1824 дар рустои Бархоруғ (ҳозира шаҳри Хоруғ) дар хонаводаи деҳқони камбағал ба дунё омадааст. Падари ӯ Зикруллобек хатту савод надошт ва бинобар ин писари худро хам саводнок карда натавонист. Танҳо мактабе, ки Қудрат аз он гузаштааст, эҷодиёти шифоҳии мардум аст.

Дар бораи тарҷумаи ҳоли шоир сарчашмаи хаттие дар даст нест ва танҳо дар асоси он чизе, ки аз баъзе маъхазҳо ва сарчашмаҳо дастрас аст, шоир зиндагии осоишта ва ширине надошта, як ҳаёти пурмоҷаро ва фоҷиабароре пушти сар кардааст. Ӯ бо 9 писар ва се духтар зиндагии фақирона ва бенавонёна дошта, ба иловаи ин бадбахтиҳо боз баъд аз забт шудани Шуғнон аз ҷониби афғонҳо, зодгоҳи хешро тарк карда, ҳамроҳи хонаводаи худ ба тарафи Дарвозу Қаротегин фирор мекунад. Фоҷиаи ғамангези дигаре, ки дар ин оворагардиҳо ба сари Қудрати Шуғнонӣ омадааст, марги нобаҳангоми фарзандон 8 писару як духтар мебошад, ки шоир аз ин сахт андӯгин мешавад.

Баъд аз ҳафт соли саргардониҳо шоир боз роҳи зодгоҳашро пеш мегирад ва ба Хоруғ бармегардад ва чун пешина зиндагии фақиронаеро ба сар мебарад. Соли 1914 дар синни 90-солагӣ дар Хоруғ вафот мекунад.

Эҷод
----

Ҳарчанд забони модариаш шуғнӣ ва дар муҳити забони форсӣ кам воқеъ шуда бошад ҳам, тамоми эҷодиёташ ба забони форсӣ ҳаст. Ӯ, ки зеҳни бисёр баланд доштааст, вориди ин забон тавассути шунудаҳо аз даҳани мадҳияхонон, ҳофиздонону мавлавихонҳо шудаааст.

Ғазалу рубоиёт ва мухаммасоте, ки аз ҷониби Қудрат эҷод шудаанд, беҳтарин ва волотарин намунаи шеъри форсианд ва бештари онҳо ба дурдонаҳои шифоҳии адабиёти тоҷик табдил ёфтаанд.

Намунаи ашъор
-------------

> Нозанине, ки дар арақ тар шуд,  
> 
> Нозанин буду нозанинтар шуд.  
> 
>   
> 
> То ки аз хандаи шакарбораш,  
> 
> Нозбӯю бунафша ҷаъфар шуд.  
> 
>   
> 
> Рехта оби ҳарду дидаи ӯ,  
> 
> Лолаву арғувон гули тар шуд.  
> 
>   
> 
> Чанд гӯям сифоти чашмонаш,  
> 
> Кай Зулайхо ба ӯ баробар шуд.  
> 
>   
> 
> Рафт овозааш ба Балхи шариф,  
> 
> Ҳама шоҳу гадо қаландар шуд.  
> 
>   
> 
> Дӯст аз душманон маҳрамтар,  
> 
> То ба рӯям чу оҳанин дар шуд.  
> 
>   
> 
> Қудрати хушхаёлу равшантабъ,  
> 
> Хоку бод аз барои дилбар шуд.
> 
>

Бузургдошт
----------

Дар шаҳри Хоруғ лавҳаи ёдгории Қудрати Шуғнонӣ дар назди НОБ-и Хоруғ гузошта шудааст.

Эзоҳ
----

1. ↑  Тилло Пӯлодӣ. Шоирони халқии Бадахшон. — Д.: Шарқи Озод, 1999. — 160 с.
2. ↑  Лавҳаи хотирмонӣ Қудрати Шуғнонӣ шоири Шуғнонзамин. *khoruq.tj*. 6 марти 2024 санҷида шуд. Баргирифта аз сарчашмаи аввал 29 Январ 2020.

Адабиёт
-------

* Н. Шанбезода, «Шоири халқии кӯҳистон — Қудратуллобек ва осори ӯ», ж. «Шарқи сурх», Душанбе, соли 1958, № 12, саҳ. 111—120.
**Тоҷи Ҳаловӣ Алӣ ибни Муҳаммад** (? — қарни XIV) — шоир ва адабиётшиноси маъруфи форс-тоҷик, муаллифи «Дақоиқу-ш-шеър».

Зиндагинома
-----------

Дар осори адабиётшиносӣ ба номҳои Тоҷи Румӣ ва Тоҷи Ҳаловӣ ёд шудааст. Аз осораш рисолае бо номи «Дақоиқу-ш-шеър» боқист. Тоҷи Ҳаловӣ дар рисолааш, ки бо забони соддаву равони форсӣ навишта шудааст, аз санъатҳои бадеӣ мухтасар маълумот оварда, бисёр истилоҳоти адабиётшиносӣ — тарҷума, балоғат, фасоҳат, байтулқасида ва жанрҳои адабӣ — ғазал, рубоӣ, маснавӣ, мусаммат, тарҷеъбандро шарҳ додааст. Фасли «Дар уюби шеър»-и он тафсири ақво, ақфо, айто, мавқуф барин нуқсонҳои шеърро дар бар гирифтааст. Мисолҳо аз шоирони асрҳои 12—13 оварда шудаанд. Дар «Дақоиқу-ш-шеър» аз эҷодиёти бадеии Тоҷи Ҳаловӣ низ як миқдор дубайтӣ, ғазал, қитъа ва чанд порча шеъри дигар — ҷамъ 60 байт мавҷуд аст. Рисолаи Тоҷи Ҳаловӣ бо тасҳеҳу ҳавошии Сайидмуҳаммади Козими Имом соли 1963 дар Теҳрон ба табъ расида, аст. Тоҷи Ҳаловӣ бо хаттотӣ, наққошӣ ва саҳҳофӣ ҳам машғул будааст.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Тоҷи Ҳаловӣ / Р. Мусулмонқулов // Сақофӣ — Ховалинг. — Д. : СИЭСТ, 1987. — (Энциклопедияи Советии Тоҷик : [дар 8 ҷ.] /  сармуҳаррир М. Д. Диноршоев ; 1978—1988, ҷ. 7).
|  |
| --- |
| Унсури Викидода мавҷуд нест |

«**Фарҳанги Қаввос**» (форсӣ: فرهنگ قواس‎), «**Фарҳангнома**», «**Панҷбахшӣ**» — фарҳанги тафсириест, ки Фахри Қаввос соли 1301 дар Ҳиндустон таълиф кардааст.

  

«Фарҳанги Фахрии Қаввос» баъд аз «Луғати фурс»-и Асадии Тӯсӣ дуюмин фарҳанги тафсирии забони форсӣ (тоҷикӣ) ва нахустин фарҳанги мавзуист, кн то замони мо расидааст. Аз панҷ «бахш» (боб) иборат аст. Бахши якум калимаҳои марбути осмон ва ҷирмҳои осмонист. Бахши дуюм калимаҳои оид ба замин, бахши сеюм калимаҳои ба олами наботот, бахши чорум калимаҳои ба ҳайвонот ва бахши панҷум калимаҳои ба инсон тааллуқдоштаро дар бар мегирад. Бахшҳо ба бобҳои нисбатан хурдтар («гуна»-ҳо) ва онҳо ба «баҳр»-ҳо тақсим шудаанд. Гуна ва баҳрҳо калимаҳои ба мавзуи бахш дахлдоштаро дар бар мегиранд. Қаввос дар он аз ашъори шуарои мутақаддимини форс-тоҷик — Рӯдакӣ, Дақиқӣ, Фирдавсӣ, Асадии Тӯсӣ, Унсурӣ, Фаррухӣ ва дигарон порчаҳои шеърӣ овардааст.

Олими ҳинду Мазир Аҳмад «Фарҳанги Фахрии Қаввос»-ро аз рӯи нусхаи ягонааш, ки дар Ҳиндустон маҳфуз аст, соли 1974 дар Теҳрон ба табъ расонидааст.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Фарҳанги Фахрии Қаввос / В. Капранов // Сақофӣ — Ховалинг. — Д. : СИЭСТ, 1987. — (Энциклопедияи Советии Тоҷик : [дар 8 ҷ.] /  сармуҳаррир М. Д. Диноршоев ; 1978—1988, ҷ. 7).
**Қавсӣ** форсӣ: قوسی‎; ? — қарни XVI) — шоири форс-тоҷик.

Зиндагинома
-----------

Зодгоҳаш Бухоро. Номи аслияш маълум нест, Қавсӣ тахаллуси шоирии ӯст. Бино бар маълумоти «Музаккиру-л-аҳбоб»-и Нисорӣ, шахси хушсуҳбату маҷлисоро будааст. Бо мутоибаҳои намакин диққати ҳамсуҳбатони худро ҷалб ва зоҳидони риёкорро мазаммат мекардааст.

Байти зер аз ӯст:

> Зоҳид наниҳад як қадам аз савмаа берун,  
> 
> Бар хеш ҷаҳонро чӣ бало танг гирифтаст.
> 
>

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Қавсӣ / У. Назир // Косон — Қурбон. — Д. : СИЭМТ, 2023. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2023, ҷ. 11). — ISBN 978-99985-0-053-2.
**Умар Зиёев** (28 феврал 1951, ноҳияи Ваҳдат, вилояти Сталинобод — 17 март 2024, Душанбе) — овозхони тоҷик, Ҳунарпешаи шоистаи ҶШС Тоҷикистон (1989), Ҳунарпешаи мардумии Тоҷикистон (2000).

Зиндагинома
-----------

Хатмкардаи Институти политехникии Тоҷикистон. Соли 1974 ба ансамбли эстрадии «Гулшан» даъват гардид ва беш аз ду даҳсола дар пешбурди эстрадаи тоҷик саҳм гирифт. Солҳои охир роҳбари дастаи ҳунарии «Сипар»-и Вазорати корҳои дохилии Тоҷикистон мебошад.

Сурудаҳо
--------

«Эй офтоб», «Тоҷикистони бахтиёр», «Паймонаи дил», «Зулфи парешон», «Дидам туро», «Боз омадӣ», «Чаро», «Бо ту», «Баҳорам», «Дилбари ман», «Эй соқӣ», «Туро ман дӯст медорам», «Марав», «Шаби маҳтоб», «Ҷустуҷӯят мекунам», «Мадеҳ озорам», «Биё бимон», «Пиёла», «Азизам», «Фариза» аз беҳтарин таронаҳои сурудааш мебошанд.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Арбобони фарҳанги тоҷик. Донишнома / Муаллиф-мураттиб Ёрмуҳаммади Сучонӣ. — Душанбе, 2016. — 863 с.
**Мактабии Шерозӣ** (? — қарни XIV) — шоир, нависанда, мусиқидон ва донишманди форс-тоҷик.

Зиндагинома
-----------

Мактабии Шерозӣ дар каряи Масҷиди Бардии наздики Шероз ба дунё омада, аз пешаи мактабдорӣ касби маош мекардааст. Инчунин ӯ аз илмҳои гуногуни замони худ огоҳ буда, мусиқӣ неку медонистаст ва мисли қонун созеро ихтироъ ҳам карда будааст. Вай пештар аз соли 895/1490 бо роҳи баҳр ба Макаву Мадина сафаре карда будааст. Соли таваллуд ва номи ӯ маълум нест. Дар манбаъҳои таърихӣ-адабӣ ӯро чун Мавлоно (ё Мулло) Мактабии Шерозӣ ёд мекунанд.
Мактабй соли 911/1505 ё баъдтар аз он дар зобгохаш фавтидааст.
Аз мероси адабии Мактабӣ достони «Лайлӣ ва Маҷнун» боқист, ки соли 895/1490 таълиф ёфтааст. Мегуянд, ки дар вақташ ӯ девон ҳам доштааст. Баъзеҳо маснавии «Каламоти Алияи гарро» -ро хам ба ӯ нисбат медиханд.

Аз «Лайлӣ ва Маҷнун»
--------------------

Достони «Лайлӣ ва Мачнун» -и Мактабй аз 46 боб иборат буда, 2160 байтро дар бар мегирад. Аз он нух боби аввал ва ду боби охир, ки 340 байт аст, ба мазмуни достон дахл надорад. Шаш боби огози достон хамду наът, алкоби чахор ёр, меъроч, санои пири шоир Чалолиддин, мадхи хокими давр- Шахкосим ибнои Шох Мансурро, ки достон ба ӯ бахшида шудааст, ,дар бар мегирад.

Дидани қосиди Лайли Маҷнунро
----------------------------

Чун зери нигини лаъли хуршед
Шаб гашт нихон чу мухри Чамшед.
Чун номаи шаб сиёҳчома,
Хуршед чу мури пушти нома.
Хуршед давоти зари шоҳӣ,
Шаб чун ба давоти шаб сиёҳи.
Аз фитнаи осмон замин раст,
К-ин дида кушоду он фуру баст.
Мачнун чу ба рӯзи хашр мурда,
Аз баҳри азоб зинда карда ,
Буд он сахар аз замона хушхол,
К-аз мусҳафи шаб бигӯядаш фол.
Аз хоби шабона чашм дар роҳ,
Мекард тааммуле, ки ногоҳ,
Бинмуд шутурсаворе аз дур,
Чун бар сари кӯҳ пораи нур.
Маҷнун зи шамидани насимаш,
Ду нима дил аз умеду бимаш,
Тарсид, ки он қади шаҷарвор,
Хори хабари бад оварад бор.
Бигрехт чу оҳу аз ҷафояш,
Чун саг даду дом дар қафояш.
Чун дид шутурсавораш аз дур,
Бар мурда фиғон кашид чун сур.
К-аз ман магурез, к-ошноям,
Пеши ту зи назди Лайлӣ оям,
Маҷнун зи ҳадиси он накӯкеш,
Боз омад аз он раҳаш давон пеш.
Гуфт: «Эй шутурат ниҳода ҳар ҷо
Бар ҳар ду саводи дидаам ҷо.
Эй гарди ғамозаат ба ҷоям,
Деворкаши тарабсароям.
Такрор кун он сухан, ки гуфтӣ
К-оташ ба дам аз дилам наруфтӣ».
Соҳибхабар аз шутур фурӯ ҷаст,
Бигрифт ба дастгириаш даст.
К-эй оташи ишқро ҳарорат,
Вайронии ақлро иморат.
Эй гардани ҳар даранда аз шавқ,
Аз ҳалқаи хидмати ту дар тавқ.
Сӯйи ту паёми ёр дорам,
Гар гӯш ба ман кунӣ, гузорам.
Маҷнун шуда чархзан дар он дашт,
Гирди худу гирди ӯ ҳамегашт.

Эзоҳ
----

1. ↑

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Мақолаи мазкур дар бораи шоир нопурра аст. Шумо ба Википедиа бо пурракардани он ёрӣ расонед*. |
**Мутрибӣ** (1558, Самарқанд — 1629, Ҳиндустон), номи аслиаш Султонмуҳаммад, шоир ва тазкиранависи тоҷик. Мутрибӣ тахаллуси ӯст. Шогирди Нисории Бухороӣ.

Зиндагинома
-----------

Асосан дар Самарқанду Бухоро таҳсил карда, баъд ба Ҳиндустон рафтааст. Ҳамчун шоир ва мутриб шӯҳрати калон доштааст. Сарчашмаҳо Мутрибиро соҳибдевон мешуморанд, вале девони ӯ то ҳол пайдо нест. Ашъори парокандаи ӯ шаҳодат медиҳад, ки аз носозгориҳо ва беадолатиҳои рӯзгор бисёр азият кашидааст:

Фалак заҳри ҳалоҳил то ба кай дар соғарам резад,

Ва з-ин май ашки хуноби дил аз чашми тарам резад.

Ғами май касе шиносад, ки дили фигор дорад,

Ҷигари хазорлахту ғами бешумор дорад.

Вале Мутрибӣ асосан бо ду тазкиран худ— "Тазкирату-ш-шуаро" ва «Таърихи Ҷаҳонгирӣ» машҳур аст. «Тазкират-уш-шуаро» (таълифаш 1605) дар бораи бештар аз 350 нафар адиб, соҳибзавқони адабиёту санъат, уламо ва ғайра, ки дар нимаи дуюми асри 16 ва ибтидои асри 17 асосан дар Мовароуннаҳр зиндагӣ ва эҷод намудаанд ва доир ба робитаҳои адабии мардуми Мовароуннаҳр, Ҳиндустон, Озарбойҷон, Эрону Афғонистон, Ироқу Қошғар ва ғайра маълумот медиҳад. Тазкираи дигари Мутрибӣ «Таърихи Ҷаҳонгирӣ» (таълифаш 1624—27) аҳволу ашъори шоирони форсизабони Ҳиндустонро дар бар гирифгааст, Ин асар бо кӯшиши А. Мирзоев соли 1976 дар Покистон ба табъ расидааст. Нусхаҳои дастнависи асарҳои Мутрибӣ дар китобхонаи Институти шарқшиносии Академияи Фанҳои Ӯзбекистон маҳфузанд. Онҳо барои омӯзиши ҳаёти адабии асрҳои 16—17 аз маъҳазҳои муҳим ба ҳисоб мераванд.

Адабиёт
-------

* Мутрибӣ / У. Назиров // Лениннома — Муҳит. — Д. : СИЭСТ, 1983. — (Энциклопедияи Советии Тоҷик : [дар 8 ҷ.] /  сармуҳаррир А. С. Сайфуллоев ; 1978—1988, ҷ. 4).

* Назиров У. Мутрибии Самарқандӣ, «Мактаби советӣ», 1973.