recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Ҳунулулу**, **Ҳонолулу** (англ. ва ҳав. Honolulu) — шаҳр ва бандари тиҷоратии ҷазираҳои Гавай, маркази маъмурии иёлати Ҳавайии ИМА. Аҳолиаш 391 ҳазор нафар (бо аҳолии атрофаш 953,2 ҳазор нафар, 2014). Дар соҳилҳои ҷануби ҷазираи Оаху воқеъ аст. Маркази муҳимми роҳҳои баҳрӣ ва ҳавоӣ тавассути уқёнуси Ором мебошад. Тиҷорати берунаи (ҳамлу нақли борҳои) кулли ҷазираҳои Гавай тариқи Г. таъмин мегарданд. Маркази муҳимми саноати сабуки мамлакат буда, заводҳои қаннодӣ консерваи мева ва моҳӣ дорад. Маркази сайёҳӣ ва осоишгоҳҳои кишвар мебошад. Даромади солона аз ин соҳа 10 млрд доллари амрикоиро ташкил медиҳад. Пойгоҳи низомӣ-баҳрии ИМА (Пёрл-Харбор) дар ҳамин шаҳр ҷойгир аст. Фурудгоҳи байналмилалӣ дошта, дар он соле то 18 млн мусофир кашонда мешавад. Президенти чилучорумини ИМА Барак Ҳусейн Обама дар Г. таваллуд шудааст.

Эзоҳ
----

1. ↑
2. ↑  Перепись населения США 2020 года / зери таҳрири Бюрои барӯйхатгирии аҳолии ИМА

Сарчашма
--------

* Гонолулу // Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2023, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.
**Устод Боқии Дарзии Бухороӣ** (форсӣ: باقئ درزی‎; ?, Бухоро — 1574, Бухоро) — навозанда, овозхон, мусиқидон, шоири тоҷики охири асри 16 — нимаи аввали асри 17.

Зиндагинома
-----------

Пешааш косибӣ буда, тахаллуси «Дарзӣ» низ аз ҳамин ҷост. Маълумоти ибтидоии мусиқиро дар зодгоҳаш гирифта, сипас маҳорати созандагию навозандагиро дар ш-ҳои Самарқанду Ҳирот назди Хоҷа Ҷаъфари Қонунӣ, Устод Амир Алиакбари Қонунӣ ва Бобои Қонунӣ сайқалу такмил додааст. Дар ҳунари сознавозӣ (барбату қонун, танбӯр) сабки хоссе дошта, дар Бухорову Самарқанд ва Ҳироту Балх машҳур будааст. Барои ин созҳо дар шаклу анвои мусиқии «пешрав», «кор», «амал», «савт», «қавл», «қавли мустахалл» асарҳо эҷод намудааст. Бахусус асарҳои ӯ «Кор», «Кор ба усул», «Пешрав», «Савт», «Қавл», «Кори наво», «Амали рост», «Пешрави Дарзӣ», «Қавли Гуландом» ва ғ. дар назди аҳли ҳунар шуҳрат доштаанд. Боқии Дарзӣ барои дастаи мутрибони Нақорахонаи Бухоро як силсила асарҳои созию овозӣ дар вазни мақомҳои «Ушшоқ», «Рост», «Исфаҳон», «Ҳиҷоз» тасниф намудааст. «Пешрави меҳтариён», «Пешрави нақора» дар барномаҳои ҳунарӣ мавриди истифода будаанд.

Боқии Дарзӣ санъати китобат (хаттотӣ) ва ороиши китобро низ хуб медонист. Дар шарҳи мушкилоти «Юсуфу Зулайхо»-и Абдурраҳмони Ҷомӣ рисола навишта, оид ба қавоиди қофия, санъатҳои бадеии тарсеъ, таҷнис, ташбеҳ, саҷъи мутавозӣ, мутарраф, мутавозана, иҳом, миръотунназир ва ғ. баҳс оростааст. Боқии Дарзӣ табъи шоирӣ дошта, ғазалу рубоиҳои некӯ гуфтааст. Ин абёт аз ӯст:

> Аз шуълаҳои сӯзи дили нотавони ман,  
> 
> Гӯё забона аст забон дар даҳони ман.  
> 
> Гаштам нишони тири вафояш, вале нашуд  
> 
> Хотирнишони он бути абрӯкамони ман.  
> 
> Ёбӣ тамоми сурати пайкони хешро,  
> 
> Гар бишканӣ ба санги ситам устухони ман.  
> 
> Ҳар шаб ҷудо зи рӯи ту, эй моҳ, бигзарад  
> 
> Аз нуҳ сипеҳр нолаву оҳу фиғони ман.  
> 
> Боқӣ, агарчи аз ғами ишқи ту ҷон набурд,  
> 
> Бодо бақои умри ту ороми ҷони ман.
> 
> 

Боқии Дарзӣ дар охири умр ба зодгоҳаш омада, шогирдони бисёре тарбия намудааст.
 .

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Боқии Дарзӣ / А. Раҷабов, У. Каримов // Боз — Вичкут. — Д. : СИЭМТ, 2014. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2023, ҷ. 3). — ISBN 978-99947-33-46-0.
**Лавҳаи ёдгори** (**лавҳаи ёдоварӣ**)
— тахтасангест, ки одатан аз сангҳои қиматбаҳо (мармар, хоро) ё хӯлаҳо (биринҷӣ, чӯян) барои пос доштани хотираи шахсиятҳои маъруф, ташкилотҳо, рӯйдодҳо ва таъсисёбии ҷойҳои аҳамиятнок гузошта мешаванд.
Лавҳаҳои ёдгори дар биноҳое, ки шахсиятҳои маъруф истиқомат ва фаъолият кардаанд ё дар ҷойҳое, ки рӯйдодҳои муҳим рух додааст гузошта мешаванд. Дар дигар ҳолатҳо — масалан дар майдонҳо, хиёбонҳо, кӯчаҳо ва ғ. ба шарафи шахсиятҳои маъруф — тахтасанг, лавҳаи ёдоварӣ ё шарҳи ҳол (одатан дар қисми аввали биноҳо) гузошта мешаванд.
Дар лавҳаи ёдоварӣ одатан расм, ҳайкал, тасвири муқарнаси инсон ва маълумотнома тасвир мешавад.

Лавҳаи ёдгории Кристиан Волф дар Лаҳистон
Чунин лавҳаи ёдгорӣ аз тарафи рост, дар оғози хиёбони Неъмат Қаробоев, хонаи рақами 5, бо тасвири расм ва навиштаҷоте, ки барои кадом корнамоиҳояш ин хиёбонро ба шарафи Неъмат Қаробоев гузоштаанд, дарҷ гардидааст.

Пайвандҳо
---------

Нигаред
-------

1. ↑
**Бахшидод Алидодович Алидодов** (тав. 15. 08. 1942, ноҳияи Шуғнон — 17.08.2022) — географи тоҷик, номзади илмҳои геология ва минералогия (1981), дотсент (1984).

Зиндагинома
-----------

Солҳои 1959—1965 дар Донишгоҳи давлатии Тоҷикистон ба номи В. И. Ленин таҳсил намуда, онро бо ихтисоси муҳандис-геолог хатм намудааст. Солҳои 1965—1981 ходими илмии Институти геологияи АИ ҶШС Тоҷикистон, 1981—1984 муаллими калони кафедраи заминшиносии умумӣ ва геология, 1984—2001 мудири кафедраи номбурда дар Донишкадаи давлатии омӯзгории Душанбе ба номи Қ.Ҷӯраев буд. Солҳои 2001—2003 ҳамчун дотсенти кафедраи иншооти зеризаминӣ ва таҳкурсиҳои Донишгоҳи техникии Тоҷикистон ва ҳамзамон раиси Комиссияи давлатӣ оид ба захираҳои маъдании назди Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон, 2003—2005 дотсенти кафедраи геология ва иктишофи конҳои канданиҳои фоиданок ва муовини декани факултети геологияи Донишгоҳи миллии Тоҷикистон оид ба корҳои илмӣ, 2005—2009 мудири кафедраи минерология ва петрографияи донишгоҳи номбурда ва озмоишгоҳи илмию тадқиқотии «Минералофлюидология» Донишгоҳи миллии Тоҷикистон кор кардааст. Муаллифи зиёда аз 130 таълифотҳои илмӣ ва илмию методӣ, аз ҷумла 4 монография ва 3 китоби дарсӣ мебошад, ки дар онҳо шароитҳои геологию геохимиявии пайдоишу ҷойгиршавии конҳои тилою волфрами Тоҷикистонро мавриди омӯзишу тадқиқ қарор додааст. Барои хидматҳояш бо нишони сарисинагии «Аълочии маорифи халқи Тоҷикистон» (1987) ва якчанд ифтихорномаҳои Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон мукофотонида шудааст.

Осор
----

* Высококонцентрированные флюидные включения и некоторые вопросы генезиса эндогенных месторождений Таджикистана // Материалы международного симпозиума «Термобарогеохимия эндогенных систем», Д. 1998;
* Термобарогеохимические условия образования шеелитоносных метасомотитов Таджикистана // В сб. Вопросы геологии и технологии минерального сырья Республики Таджикистана, Д. 1999.

Пайвандҳо
---------

* Энсиклопедияи Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи С. Айнӣ
*
**Маҳкамхоҷа Баҳоваддинов** - сароянда ва тарғибгари «Шашмақом». Санъати овозхонию сознавозиро аз Маъруфхоҷа Баҳодуров, Иброҳимҷон Расулов омӯхта, бештар ба иҷрои шохаҳои мақомҳо кӯшиш ба харҷ дода, фаъолияти ҳунариашро дар дастаи «Торҳои заррин» (ш. Хуҷанд) оғоз намудааст. Хатмкардаи Институти омӯзгории Хуҷанд (1984-1989) буда, устоди факултаи санъати Донишгоҳи давлатии Хуҷанд ба номи Б. Ғафуров (аз соли 1995-то имрӯз), сарвари дастаи ҳунарии ҷамъияти саҳомии ба номи Ӯрунхоҷаеви ноҳияи Б. Ғафуров (аз соли 1995 то имрӯз).

Маҳкамхоҷа Баҳоваддинов дар иҷрои қисм, шохаҳои овозии мақомҳо, сурудҳои классики «Баёти 1, 2, 3, 4», «Баёт», «Сегоҳ», «Чоргоҳ 1, 2, 3», «Гиря», «Мискин», «Даромади Ушшоқ», «Гулёри Содирхон», «Талқини Содирхон», «Қашқарчаи Ушшоқи Содирхон», «Каримқулбегии Содирхон», «Ироқи Бухоро», «Чапандози Ироқи Бухоро», «Уфари Ироқи Бухоро», «Қашқарчаи Рок», «Уфари Рок», «Нимчӯпонӣ», «Савти Муноҷот» ва ғ. маҳорати хуб ва сабки хоси иҷроӣ ба харҷ додаст. Маҳкамхоҷа Баҳоваддинов дар ҳайати дастаҳои ҳунарии Хуҷанд ба кишварҳои Булғория, Руминия, Ҳабашистон, Корея ва ғ. сафарҳои ҳунарӣ карда, барандаи нишони тилоии ВЦПС (барои маҳорати баланди иҷроӣ) аст.

Адабиёт
-------

* Таджикская музыка, Душ. 2003;
* Ҳакимов Н. «Шашмақом» дар асри ХХ, Хуҷанд, 2006.

Ҳамчунин нигаред
----------------

* Шашмақом

Сарчашма
--------

1. ↑  Донишномаи Шашмақом./Зери таҳрири Олимов К. Абдувалиев А. Азизӣ Ф. Раҷабов А. Ҳакимов Н. – Душанбе, 2009. - с. 38 ISBN 978-99947-49-13-3
**Ёдгориҳои табиат** — ин маҷмӯи ёдгориҳое мебошанд, ки дар натиҷаи рушди эволюционии табиат пайдо ва ошкор гардидаанд. Ин гуна ёдгориҳо аз тарафи одамон ҳамчун ёдгории аҳамияти таърихӣ, илмӣ, фарҳангӣ ва эстетикӣ дошта эътироф гардидаанд.

Дар Тоҷикистон мавзеъҳои табии Искандаркӯл, Сарез, Гармчашма, Чилучорчашма, Сари Хосор, Ҳафткӯл ва ғайраҳо ба маҷмӯи ёдгориҳои табиат дохил мешаванд.

Роҷеъ ба ҳар яке аз ин ёдгориҳо ривоятҳо ҷой доранд, ки онҳо аҳамияти илмӣ, таърихӣ, фарҳангӣ, эстетикӣ ва тарбиявӣ доранд. Ин гуна мавзеъҳо макони сайёҳӣ буда диққати сайёҳонро бештар ҷалб месозанд.

Нигаред
-------

* Ёдгориҳoи ҷамъиятӣ
* Ёдгориҳои бостонӣ,
* Ёдгориҳои хусусӣ,
* Ёдгориҳои манқул,
* Ёдгориҳои ғайриманқул,
* Ёдгориҳои маҳаллӣ,
* Ёдгориҳои меъморӣ,
* Ёдгориҳои таъриху фарҳангва диг

Адабиёт
-------

1. ↑  Қодиров Ф.С. Захираҳои туристӣ: ёдгориҳои фарҳангӣ - таърихӣ ва табии. - Душанбе, 2012, с. 22.


|  |  |
| --- | --- |
| Тоҷикистон | *Ин мақолаи нопурра аз ҷуғрофияи Тоҷикистон мебошад.Шумо метавонед бо пурра кардани ин ба Википедия кумак кунед.* |
**Фахруддин Холид ибни Рабеъ** (? — қарни XII) — шоири қасидасаро ва донишманди хуросонӣ.

Зиндагинома
-----------

Аҷдодаш аз Макка буданд, вале ў дар Хуросон ба дунё омад ва камол ёфт. Дар дарбори шоҳони салҷуқӣ хидмат мекард. Бо шоири ҳамзамонаш Анварӣ мукотиба ва робитаи дўстӣ дошт.

Аз осори адабии Xолид ибни Рабеъ 79 байт (қасидаҳо, ғазалҳо, қитъаҳо) дар «Лубоб-ул-албоб»-и Авфӣ омадааст. Ашъораш дар мавўъҳои мадҳ ва ишқанд. Ашъори ишқиаш нисбат ба қасидаҳояш аз ҳайси бадеият болотаранд. Ин абёт аз ўст:

> Дар хоб аз он симинбаногӯш  
> 
> Ташрифи хаёл ёфтам дўш.  
> 
> Бе он ки зи ман кашид заҳмат,  
> 
> То рӯз кашидамаш дар оғўш.  
> 
> Гаҳ бӯса ҳамезадам бар он чашм,  
> 
> Гаҳ ҳалқа ҳамешудам ба он гӯш…
> 
>

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Холид ибни Рабеъ // Ховалинг — Ҷӯяк. — Д. : СИЭСТ, 1988. — (Энциклопедияи Советии Тоҷик : [дар 8 ҷ.] /  сармуҳаррир М. Д. Диноршоев ; 1978—1988, ҷ. 8).
**Мушаррафа Ҷӯраева** — доктори илмҳои филология, профессор, мудири кафедраи услубшиносӣ ва таҳрири адабии факултети журналисткаи Донишгоҳи миллии Тоҷикистон.

Зиндагинома
-----------

Мушаррафа Ҷӯраева Рустамовна 29 августи соли 1965 дар шаҳри Душанбе дар оилаи зиёӣ ба дунё омадааст. Соли 1987 факултети филологияи Донишгоҳи миллии Тоҷикистонро хатм кардааст. Солҳои 1987-1993 муаллимаи забон ва адабиёти тоҷики мактабҳои миёнаи рақами 15 ва 55 шаҳри Душанбе, соли 1993 ассистенти кафедраи умумидонишгохии забон, адабиёт ва хати ниёгони Донишгоҳи миллии Тоҷикистон, солҳои 1994-1996 аспиранти ҳамин кафедра, солҳои 1997-2002 ассистент ва дотсенти кафедраи умумидонишгоҳии ДМТ, солҳои 2003-2007 дотсенти кафедраи забонҳои Донишкадаи иқтисоди Тоҷикистон, аз соли 2007 инҷониб дотсенти кафедраи услубшиносӣ ва таҳрири адабии ДМТ, солҳои 2013-2015 докторанти кафедраи услубшиносӣ ва таҳрири адабии ДМТ. Аз соли 2015 то соли 2018 дотсент ва аз соли 2018 профессор, мудири кафедраи услубшиносӣ ва таҳрири адабии факултети журналистикаи ДМТ.

Осор
----

### Китобҳо

* Ҷўраева М.Р. Воситаҳои ифодаи эҳтиром ва фурўтанӣ дар забони тоҷикии асри XVI (дар заминаи маводи асари Зайниддин Маҳмуди Восифӣ «Бадоеъ-ул-вақоеъ»). Душанбе: Деваштич, 2004, 130 с.
* Джураева М.Р. Теоретические основы лингвистического анализа речевого этикета и некоторых аспектов журналистского общения. – Душанбе: Алвон, 2017. – 112с.
* Джураева М.Р. Коммуникативно-прагматический анализ устойчивых формул общения в СМИ Таджикистана. – Душанбе: Алвон, 2017. – 256с.

Эзоҳ
----
**Бадруддин Шарафушшуаро Қавомии Розӣ** (1097, Рай — 1165, ҳамон ҷо) — шоири форс-тоҷик.

Зиндагинома
-----------

Аз доираи ҳунармандони (нонвоӣ) будааст. Аз ӯ девони ашъор (тақрибан 3360 байт) боқӣ мондааст, ки дар он қасоиду ғазалиёт ва тарҷеъбандҳои шоир фароҳам омадаанд. Мавзӯи ашъори Қавомии Розӣ васфи ҳунару ҳунармандон, ситоиши ахлоқи ҳамида, қадру манзалати қаноату хоксорӣ мебошад. Ӯ худро «подшощи мулки қаноат» номида, тахти зару афсари гавҳарнисорро дар қаноат дида, дӯконашро аз анвои мулку боргаҳи шаҳриёт беҳтар ва номи гандумро аз ҳалвои тару шаҳду шакар хушгувортар донистааст. Дар аксар қасидаҳояш ба мавзӯи панду насиҳат даст задааст, ки ин гувоҳи қаробати ӯ ба мардуми меҳнатӣ, ахлоқу одоб, ҷаҳонбинии онон аст. Ғазалиёти Қавомии Розӣ дар пешбурд ва равнақи адабиёти доираҳои ҳунармандӣ хидмати сазоворе кардааст. Девони Қавомии Розӣ соли 1956 дар Теҳрон ба табъ расидааст.

Адабиёт
-------

* Қавомии Розӣ / А. Абдуллоев // Ховалинг — Ҷӯяк. — Д. : СИЭСТ, 1988. — (Энциклопедияи Советии Тоҷик : [дар 8 ҷ.] /  сармуҳаррир М. Д. Диноршоев ; 1978—1988, ҷ. 8).
Ёдгорӣ
**«Ёдгорӣ»**, **«ёддошт»**, **«ёдгор»** (форсӣ: یادمانی‎) ва дигар калимаҳои ҳаммонанд дар **«Фарҳанги забони тоҷикӣ»** ба маънои чизе ба хотира мондан омадааст.

Ёдгорӣ мафҳумест, ки ифодакунандаи ашё, чиз, асар, хат, тасвир ва ё чизи дигареро барои хотира ба касе ё ба маҷмӯи одамон боқӣ гузоштан мебошад. 
Ёдгориҳо гуногунанд. Масалан, ёдгории зеҳнӣ: кори ҳамарӯза, эҷодиёт, муносибати байниҳамдигарӣ, бозӣ ва ғайраҳо. Ҳамаи ин зуҳурот тасодуфӣ набуда аз насл ба насл ба мерос гузашта дар мавриди мо ҳамчун ёдгорӣ шинохта мешавад.

Ёдгорӣ сарчашмаест, роҷеъ ба зуҳуроти муайяни таърихӣ – фарҳангӣ маълумот медиҳад. Мероси фарҳангӣ дар ҳар шакли зоҳиршавӣ (адабиёт, санъати тасвирӣ, мусиқӣ, созҳои миллӣ, муҷассама, санъати меъморӣ, урфу одат ва анъанаҳои миллӣ ва ғайраҳо.) ҳамчун ёдгорӣ шинохта мешавад. Ёдгориҳои бостонӣ, меъморӣ, санъати тасвирӣ, ҳайкалтарошӣ, кандакорӣ ва ғайраҳо дар маҷмӯи мероси фарҳангӣ мақоми арзишманд доранд.

Дар ин маврид ёдгориҳои табиат низ вуҷуд доранд, ки аз тарафи давлату ҳукумат ҳифз гардида мавриди истифодаи умум қарор мегиранд. Ин гуна ёдгориҳо маҳсули зуҳуротҳои физиологӣ ва биологии табиат мебошанд: ба монанди шаршараҳо, қуллаҳо, дарахтони кӯҳансол, кӯлҳо, ҷангалзорҳо, олами ҳайвоноту набототи нодир ва ғайраҳо.

Ёдгориҳои фарҳангу таърих ва табиат сарчашмаи эътимодноки таърихианд, ки аз рўи онҳо гузаштаи ҷомеаи инсониро то пайдоиши хат ва минбаъд, инчунин эволютсияи Замин муайян намудан мумкин аст.

Инчунин ба ёдгориҳо дохил мешаванд: 

* Ёдгориҳoи ҷамъиятӣ
* Ёдгориҳои бостонӣ,
* Ёдгориҳои хусусӣ,
* Ёдгориҳои манқул,
* Ёдгориҳои ғайриманқул,
* Ёдгориҳои маҳаллӣ,
* Ёдгориҳои меъморӣ,
* Ёдгориҳои таъриху фарҳанг ва диг.

Нигаред
-------

* Ёдгориҳои бостонӣ ва меъмории Ҷумҳурии Тоҷикистон,
* Ёдгориҳои фарҳангии умумиҷаҳонии ЮНЕСКО дар Тоҷикистон
* Лавҳаи ёдгорӣ

Адабиёт
-------
«**Ушшоқи Содирхон**» - сурудест аз силсилаи «Ушшоқ», ки онро ҳофизи тоҷик Содирхон Бобошарифов тасниф кардааст.

«Ушшоқи Содирхон» ба суруди халқӣ-классикии «Шаҳнози Гулёр» монандӣ дошта, авҷаш аз «Ушшоқи Самарқанд» аст. Вале қисми овозиашро нисбат ба дигар сурудҳои ин силсила ба дараҷаи кварта баланд бардошта сар мекунанд. Матни «Ушшоқи Содирхон» ғазали Ҷомист, ки матлааш ин аст:

Ба як карашма зулайховаше дили моро,

Чунон рабуд, ки Юсуф дили Зулайхоро.

Содирхон ин «Ушшоқ»-и худро инчунин дар шакли «қашқарча» тасниф кардааст, ки онро «Қашқарчаи Ушшоқи Содирхон» мегӯянд.

И. Раҳимов.
**Муҳаммадраҷаб Саидович Раҳимов** (тав. 1.02.1965 дар деҳаи Гулханӣ, ноҳияи Ҳисор), соли 1988 ДДСТ-ро хатм мекунад. Солҳои 1988-2001 дар мактаби № 26 ҳамчун омӯзгори фанни мусиқӣ фаъолият кардааст. Аз соли 2001 то ҳол
дар шуъбаи фарҳанги ноҳияи Ҳисор
ба ҳайси навозандаи асбоби сурнай
(меҳтар) кор мекунад.
Р. М. гурӯҳи ҳунарии созҳои
нафасӣ (карнаю сурнай)-ро
роҳбарӣ карда, дар тамоми чорабиниҳои муҳим ва
қабули меҳмонон фаъолона ширкат меварзад. Бо
нишони «Аълочии фарҳанги Тоҷикистон» (2006)
ифтихорномаҳои Вазорати фарҳанг, Вазорати маориф
ва Ҳукумати ноҳияи Ҳисор сарфароз гардонда шудааст.

Пайнавиштҳо
-----------

1. ↑  Донишномаи Ҳисор. - Душанбе: "Ирфон", 2015, - с. 464
**Сюита** — (фар. suite-пайдарпаӣ), шакли даврагии мусиқии созӣ (овозӣ), ки аз якчанд пиесаҳои бо ҳам мухолифи якдигар иборат аст.

Таърих
------

Истилоҳи Сюита дар а. XVI-XVIII чунон ки мегӯянд, Сюитаҳои қадима аз 4 рақс шакл гирифтанд: аллеманда-дар суръати муътадил, хушҳолона - куранта, сусти сарабандӣ ва жигаи шӯх, серҳаракат. Ба сюитаҳои қадима баъзан менуэт, говот, бурре ва пиесаҳои ғайрирақсӣ - прелюдия, ария, рондо, фуга ва ғ. ворид шудаанд. Ҳама қисмҳои сюитаҳои қадимаро дар як сози парда (тоналност) менавиштанд (сюитаҳои И. С. Бах). Дар асрҳои XIX-XX навъҳои нави сюитаҳо бо ҷилои равшани мухолифи якдигар васеъ паҳн гардида, дар онҳо бештар пиесаҳои ғайрирақсии ҳархела, ки дар сози пардаҳои (тоналност) гуногун навишта шудаанд (Сюитаҳо барои оркестри Чайковский, сюитаҳо барои 2 фортепианои С. Рахманинов). Бисёрии аз сюитаҳо хислати барномавӣ доранд: «Карнавал»-и Р. Шуман, «Шехрезада»-и Н. Римский-Корсаков. Сюитаҳо аз порчаҳои опера, аз мусиқӣ ба драмаҳо, аз мусиқии кино таҳия шуда, васеъ паҳн гардидаанд.

Композиторони тоҷик низ дар ин жанри мусиқӣ асарҳои зиёде эҷод намудаанд, ки ганҷинаи мусиқии касбии тоҷикро ғанитар гардонидаанд: сюитаи рақсии «Лола»-и Х. Абдуллоев, «сюитаи рақсии тоҷикӣ»-и М. Ашрафӣ, «сюитаи тоҷикӣ» барои оркестри симфонии С. Баласанян, сюитаи хореографии «Хоҳарон»-Д. Дӯстмуҳаммадов, сюитаи «Тоҷикистон» барои оркестри созҳои халқии А. Камолов, «сюитаи тоҷикӣ» барои оркестри симфонии А. Ленский, С. барои оркестри тории А. Солиев, сюитаи симфонии Ф. Солиев, «сюитаи форсӣ» барои оркестри торӣ ва сюита аз балети «Марги судхӯр»-и Т. Шаҳидӣ; Сюитаҳо барои овозхонон: «сюитаи ҷавонӣ» (Ш. Б. Раҳимзода)-и З. Шаҳидӣ, «Чорзарб»-и А. Ҷӯраев ва ҳ. к. аз қабили онҳоянд.

Нигаред
-------

* Ария
* опера

Эзоҳ
----

1. ↑  Обидпур Ҷ. Луғатномаи тафсирии мусиқӣ / зери назари Б.Қобилова. – Душанбе: Аржанг, 2019. – С.374-375. – 480 с. ISBN 978-999-47-43-90-2(тоҷ.)
**Даргирии мусаллаҳона дар Эквадор** — даргирие мусаллаҳона аст, ки 9 январи 2024 дар Эквадор байни давлат ва бузургтарин гурӯҳи мофияии Эквадор, «Лос Чонерос», ба раҳбари Хосе Масиас Виьямар оғоз шуд.

Пешина
------

Эквадор, ки замоне кишвари осоишта дар минтақа маҳсуб мешуд, аз соли 2018 ба мавҷи бесобиқаи хушунат рӯбарӯ шудааст, зеро он ба як нуқтаи муҳими транзити кокаин ва гурӯҳҳои ҷиноӣ барои назорати қочоқи маводи мухаддир ва зиндонҳо мубаддал шудааст. Дар набардҳои хунини зиндонҳо садҳо асирон ҳхалок гардиданд.

Интихоботи умумӣ дар соли 2023 дар вазъияти вазнини ҷиноятӣ баргузор шуд. Ду ҳафта пеш аз даври аввали интихоботи президентӣ номзад Фернандо Вильявисенсио кушта шуд. Номзадҳои боқимонда низ бо зуҳуроти гуногуни ҷиноят — аз тирпарронӣ дар наздикии онҳо то тирпарронӣ дар назди маконҳои гирдиҳамоӣ рӯбарӯ шуданд. Маъракаи пешазинтихоботии номзадҳо бояд рӯзи 17 август барвақт ба охир мерасид ва дар гирдиҳамоиҳои ниҳоӣ номзадҳо бо камарбанди тир ва кулоҳҳо сухан мегуфтанд.

7 январи соли 2024, раҳбари Лос Чонерос Хосе Масиас Вилламар дар рӯзи интиқоли ба нақша гирифтааш ба зиндони низомаш шадид аз зиндони Гуаякил фирор кард. Рӯзи дигар мақомот дар бораи ин ҳодиса хабар доданд ва ду зиндонбон ба ҷавобгарӣ кашида шуданд.

Таҳлилгарони хадамоти иктишофӣ гуфтаанд, ки ин ҳамлаҳо ҳадди аққал қисман бар асари тафтишоти ахири иртибот байни қочоқчиёни маводи мухаддир, гурӯҳҳои ҷиноӣ ва шахсиятҳои сиёсӣ сурат гирифта бошад, менависад The ​​Washington Post. Амалиёти мазкур, ки бо номи «Метастаз» маъруф аст, ба нақшаи сиёсии Даниэл Нобоа асос ёфтааст. Моҳи декабри соли 2023 беш аз бист мансабдори баландпояи амниятии Эквадор ва судяҳо бо гумони фаъолияти ҷиноӣ аз номи қочоқчиёни маводи мухаддир боздошт шуданд.

Раванди даргирӣ
---------------

Шаби 8 январ дар Кито ва Кеведо чаҳор афсари пулис рабуда шуданд.

9 январи соли 2024 президенти Эквадор Даниэл Нобоа фармонеро имзо кард, ки дар Эквадор «даргириҳои дохилии мусаллаҳ» бо иштироки як қатор гурӯҳҳои муташаккили ҷиноӣ ва террористӣ эълон карда шавад. Дар пайи ин эълон чанд ошӯб дар зиндон рух дод.

Худи хамон руз, тақрибан соати 2 руз ба вақти махаллӣ зиёда аз 20 нафар одамони ниқобпуш, ки бо таппонча, пулемёт ва калтакҳои динамит мусаллаҳ буданд, ба идораи асосии ширкати телевизионии «Ти-си Телевизион» дар Гуаякил даромаданд. Роҳзанон ба студияе зада даромаданд, ки аз он барномаи хабарии El Noticiero пахш мешуд ва ҳамаро дар он ҷо гаравгон гирифтанд.

Эзоҳ
----

1. ↑  Al menos diez muertos, entre ellos dos policías, dejó la ola de violencia narco en Ecuador
2. ↑  Gunmen in Ecuador storm TV studio in wave of violence
3. ↑  Al menos diez muertos, entre ellos dos policías, dejó la ola de violencia narco en Ecuador
4. ↑  Al menos diez muertos, entre ellos dos policías, dejó la ola de violencia narco en Ecuador
5. ↑  Ecuadorian president declares armed conflict as gunmen storm TV studio
**Нобовар Чаноров** — овозхони гурӯҳи «Шамс», 25 декабри соли 1970 дар ноҳияи Рӯшон таваллуд шудааст. Мактаби рақами 6-и рустои «Деҳрушон»-и ноҳияи Рушон ва донишкадаи ҳунарҳои зебои Тоҷикистонро бо ихтисоси актёр ва режиссёр хатм кардааст. Гурӯҳи «Шамс» аслан бо мусиқии мардумӣ сару кор дорад ва то ба ҳол чор албоми гурӯҳ омода шудааст. «Шамс» ҳамчунин дар Афғонистон, Ӯзбекистон, Русия ва Аврупо низ шуҳрат дорад.
Нобовар ба оҳангу таронаҳои мардумӣ умри дубора мебахшад ва сафарҳои ҳунарии ӯ дар Иёлоти Муттаҳидаи Амрико, Фаронса, Италия, Испания, Белгия, Русия ва кишварҳои дигар истиқболи гарм ёфтаанд.

Дастовардҳо
-----------

Ҳамроҳи сарояндагони варзидаи эстрадаи тоҷик: Нигина Амонқулова, Шабнами Сурайё, Фарзонаи Хуршед, Меҳрнигори Рустам, Дамирбек Олимов Ҷонибеки Мурод Нобовар Чаноров (бо суруди «Ба лолазор») дорандаи ҷоизаи «Tamoshow Music Awards — 2017» аз рӯи рейтинги шабакаи Ютуб соҳиб шудаст. Барои гирифтани ин ҷоизаи муътабари мусиқии тоҷик дар 9 бахш 45 номзад мубориза бурданд.

Синглҳо
-------

Эзоҳ
----

1. ↑  Нобовар Чаноров
2. ↑  Барандагони ҷоизаи имсолаи Tamoshow

Шаблон:Мусиқидон - нопурра
**Пантуркизм**, (форсӣ: پان‌تُرکیسم‎), **туркгароӣ** — ҷараёни миллатгароӣ дар охирҳои асри XIX ва ибтидои асри ХХ, ки ба бартариҷӯии туркон нисбат ба халқҳои дигар асос ёфтааст.

Асосгузорони равия ва тарғиботчиёни туркгароӣ
---------------------------------------------

Исмоил Гаспринский (8.03.1852, деҳаи Гаспар, Қрим — 11.09.1914, Боғчасарой) — яке аз равшанфикрони тотори Қрим, ходими сиёсӣ, маорифпарвар, рӯзноманигор, адиб ва ношир, яке аз поягузорони ҷараёнҳои ҷадидия ва пантуркизм дар императории Русия.

Cарвари маҳаллии ҳизби «Иттиҳод ва тараққӣ» Зиё Гёкалп (тур. Ziya Gökalp, номи аслиаш Меҳмед Зиё; 23.3.1876, Чермик (Диёрбакир) — 25.10.1924) аз 1921 дар байни ҷавонтуркони Туркия ақидаҳои туркгароӣ ва миллатгароиро тарғиб мекард. Зиё Гёкалп дар матбуоти даврӣ бо мақолаву асарҳои публитсистӣ ва шеъру достонҳои ҳадафрас бар зидди сиёсати зӯроваронаи Султон Абдулҳамиди II баромад мекард. Зиё Гёкалп ғояи асосии пантуркизм — ҳамаи халқҳои туркзабон ва туркони мусулмон як миллатанд ва бояд дар атрофи Туркия ва ҳудуди як давлат муттаҳид шавандро дар асараш «Туркгароӣ, исломгароӣ ва ҷадидгароӣ» (1913) баён кардааст. Дар асари дигараш «Асосҳои пантуркизм» (1923) бунёди давлати ягонаи туркнажодонро дар Тӯронзамин — аз соҳилҳои баҳри Сиёҳ то Ёқутистону Туркистони Шарқӣ ташвиқ намуда, ақидаҳои асосгузорони маънавии пантуркизм Юсуф Оқчур-уғлӣ (Юсуф) ва Исмоил Гаспринскийро ривоҷ дод..

Эзоҳ
----

1. ↑  Пантуркизм
2. ↑  Младотурецкая революция — статья из Большой советской энциклопедии.

Адабиёт
-------

* Идеология буржуазного национализма в Турции в период младотурок (1908—1914). Боку, 1966
* Муҳаммадҷон Шакурии Бухороӣ. Пантуркизм ва сарнавишти таърихии тоҷикон. Душанбе, 2012
* Taha Parla: ''The social and political thought of Ziya Gökalp : 1876—1924''. Leiden 1985
* Mihran Dabag: ''Jungtürkische Visionen und der Völkermord an den Armeniern'', in: Dabag / Platt: ''Genozid und Moderne'' (Band 1), Opladen 1998. ISBN 3-8100-1822-8

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️  Гузариш ба унсури Викидода  Фарҳангҳо ва донишномаҳо | 
* Большая российская (научно-образовательный портал)
* Britannica (онлайн)
* De Agostini
* TDV İslam Ansiklopedisi
* Treccani

 |
**Армату́ра** (лот. armatura) — маҷмӯи олоту деталҳои фаръӣ (одатан, стандартӣ), ки ба таркиби таҷҳизоти асосӣ дохил намешаванду барои таъмини кори мӯътадили он заруранд.

Дар техникаи стандартӣ арматураи трубопровод (вентил, кран, клапан ва ғ.), дар техникаи электрикӣ арматураи электротехникӣ (патрон, васлак, калид ва ғ.), дар бинокорӣ арматураи конструксияҳои оҳанубетониро истифода мебаранд. Мас. дар таркиби оҳанубетон арматура барои мустаҳкам шудани маснуот хизмат мекунад. Арматура асосан дар шакли мил, сим ё симтӯрҳои пӯлодин дар дохили бетон гузошта мешавад (ниг. Оҳанубетон). Меъморони Осиёи Миёна арматураро аз қадим истифода мебурданд. Мас. барои мустаҳкам шудани лойдевор андаруни он синҷ мегузоштанд, ба лой коҳ илова мекарданд.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Арматура // А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2023, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.
**Ҳунарпешаи халқии Тоҷикистон** — унвони фахрии Ҷумҳурии Тоҷикистон аст.

Унвони фахрии Ҳунарпешаи халқии Тоҷикистон ба шахсоне, ки дар инкишофи санъати театрӣ, мусиқӣ, кино ва сирки Тоҷикистон саҳми арзанда гузоштаанд ва чун қоида, на пештар аз панҷ соли баъд аз сарфарозгардонӣ бо унвони фахрии Ҳунарпешаи шоистаи Тоҷикистон дода мешавад.

Эзоҳ
----

Унвони фахрии Ҳунарпешаи халқии Тоҷикистон ба ҷойи унвони фахрии замони шӯравӣ — Ҳунарпешаи халқии ҶШС Тоҷикистон (ё ин ки «Артисти халқии ҶШС Тоҷикистон», соли 1936) ҷорӣ карда шудааст.

Сарчашма
--------

1. ↑  Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон «Дар бораи ҷоизаҳои давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон» Моддаи 20.. 26 июли 2015 санҷида шуд. Баргирифта аз сарчашмаи аввал 4 марти 2016.
2. ↑  Энсиклопедияи советии тоҷик, Ҷилди 1.(А — Гавҳар) — Душанбе,1978, — с. 245.
**Маҳастии Ганҷавӣ** форсӣ: مهستی گنجوی‎; 12 май 1089, Ганҷа — тақрибан 1181, Ганҷа) — шоири форсисарои садаи панҷум ва шашуми ҳиҷрӣ, ки пас аз Хайём, барҷастатарин рубоисарои тоҷик ба шумор меояд ва ӯро поягузори мактаби шаҳрошӯб дар қолаб рубоӣ медонанд.

Зиндагинома
-----------

Зодгоҳи Маҳастӣ шаҳри Ганҷа будааст ва ҳамдавра бо Ғазнавиён буд. Рашиди Ёсимӣ муътақид буд, ки «Меҳастӣ» муташаккил аз ду калима «меҳ» ба маънии бузург ва «сати» ба маънии хонум буда ва ҷамъан ин калима ба маънии «хонумбузург» аст. Дар чаҳорсолагӣ падараш ӯро ба мактабхона фиристод ва чун истеъдоди саршор дошт дар даҳсолагӣ бо адаб зани донишманд берун омад.Ӯ чангу уд ва торро ба зебоӣ менавохт. Шӯҳрати ӯ бештар ба хотири рубоиёташ аст. Вай дар сурудаҳояш зани фитнагар ва зебо будааст, ки ушоқи фаровоне дошта, аз ҷумла Амир Аҳмад Тоҷиддин бинни Хатиб, ки фарзанди хатиби Ганҷа буда ва оыибат ба аыди ӯ дармеояд. Ибни Хатиб монанди ҳамсараш табъи шеър дошта ва рубоиёте низ аз ӯ боқӣ мондааст. Аз зиндагии Маҳастӣ огаҳии чандоне дар даст нест. Ва ончи ҳаст ақволи тазкиранависоне чун Давлатшоҳи Самарқандӣ, Амин Аҳмади Розӣ ва Озари Бегдилӣ аст, ки ҳама нақл аз якдигар ва омехта ба афсонагароӣ ва достонҳое сохтагӣ аст. Девони ашъори ӯ низ ба ҷой намонда ва рубоиҳое ба номи ӯ дар «Назҳулмаҷолис», «Мунисулаҳрор» ва маҷмуаҳову тазкираҳо ба даст омадааст. Дар ҳеч аз манобеъи кеҳин, замони мушаххаси валодату марги Маҳастӣ ба даст дода нашуда, бо ин ҳама бархе аз муосирон, валодати вайро 490 ва маргашро 577 ҳ.қ зикр кардаанд.

Мероси адабӣ
------------

Имрӯз аз Маҳастӣ, девоне бар ҷой намондааст; девоне аз вай то авали ыарни даҳум дар Ҳирот барҷой буда, ки дар ҳамлаи Убайдуллохони узбек ба Ҳирот аз байн рафтааст ва танҳо ашъори парокандае аз ӯ дар китобҳои қадим боқӣ мондааст.(https://fa.wikipedia.org)

**Намунаи осор:**

Моро ба дами пирӣ нигаҳ натвон дошт,

Дар ҳуҷраи дилгир нигаҳ натвон дошт.

Онро, ки сари зулф чун занҷир аст,

Дар хона ба занҷир нигаҳ натвон дошт.

\*\*\*

Дӯшина шабам буд шабеҳи ялдо,

Он муниси ғамхор н-омад умедо.

Шаб то ба саҳар зи дида зар месуфтам,

Мегуфтам раб лотазарнӣ фардо.

\*\*\*

Он рӯз, ки маркаби фалак зин карданд,

Ороиши муштариву парвин карданд.

Ин буд насиби мо зи девони қазо,

Моро чи гунаҳ қисмати мо ин карданд.

\*\*\*

Дар тоси фалак нақши қазову қадар аст,

Мушкил гиреҳест, халқ аз ин бехабар аст.

Пиндор мадор к-ин гиреҳ бикшоӣ,

Донистани ин гиреҳ ба қадри башар аст (www.ganjoor.net)

Эзоҳ
----

1. 1 2  *Deutsche Nationalbibliothek* Record #142467340 // Общий нормативный контроль (GND) (нем.) — 2012—2016.
2. 1 2  *Swartz A.* Open Library (ингл.) — 2007.

Адабиёт
-------

* Ҳусайнов, Рафаэл. Gəncəvi Маҳастии Ганҷавӣ(пайванди дастнорас) : Партра-китоб / Р. Ҳусайнов; мутарҷим Ш. Сӯфиев; тарроҳ К. Ҳошимова; наққош С. Шотикев ; Вазорати фарҳанг ва сайёҳии Ҷумҳурии Озарбойҷон. — Боку : Интишороти «Шарқ-Ғарб», 2014. — 128 саҳ.
**Бунёт ибни Туғшода ибни Қутайба** (дарг. 782) — бухорхудот (681—739), писари Туғшода ибни Қутайба.

Зиндагинома
-----------

Мувофиқи иттилои Наршахӣ дар «Таърихи Бухоро», баъди Туғшода писари вай Қутайба ба тахт нишаста, пас аз муддате мусулмон будан боз аз ислом рӯй тофт ва Абумуслим ӯро ба қатл расонд. «Баъд аз он Баййинот ибни Туғшода подшоҳи Бухоро шуд. Вай дар (даврони) ислом зода (шуда) буд (яъне, пас аз мусулмон шудани подшоҳони силсилаи Бухорхудот) ва муддате мусулмон буд. Чун Муқаннаъ падид омаду фитнаи сапедҷомагон ба рустои Бухоро зоҳир шуд ва Баййинот ба эшон майл карду эшонро ёрӣ дод, то дасти Сапедҷомагон дароз гашту ғалаба карданд, соҳиби барид ба халифа хабар фиристод. Ва халифа Маҳдӣ буд. Чун Маҳдӣ дил аз кори Муқаннаъу Сапедҷомагон фориғ кард, саворон фиристод ва Баййиноти дар Варахшӣ ба кох барнишаста… аз дур саворон дид, ки меомаданд ба таъҷил; донист ба фиросат, ки инҳо аз халифаанд. Дар тадоруки он буд, ки расиданду ҳеч сухан нагуфтанд ва шамшерҳо кашиданду сари вайро бардоштанд…».

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Баййинот / Б. Раҳматов // Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — С. 266. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2023, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.

* Сомониён дар оинаи таърих. Ҷ. 1. Х. 1998;
* Ғиёсов Н. Бунёт ибни Туғшода ибни Қутайба // Донишномаи Сомониён. Ҷ. 1. Х. 2008;
* Абубакр Муҳаммад ибни Ҷаъфари Наршахӣ. Таърихи Бухоро. Д. 2012.
**Абдулло Қурбонов** (*Қурбонов Абдулло Убайдуллоевич*; зод. 17 сентябр 1985, душанбе) — бонкдор, яке аз бунёнгузорон ва роҳбари Алиф Бонк.

Зиндагинома
-----------

Абдулло Қурбонов 17 сентябри соли 1985 дар шаҳри Душанбе ба дунё омадааст. Соли 2002 Литсейи тоҷикӣ-туркии Душанберо хатм кардааст. Соли 2008 Донишгоҳи Босфори Туркияро бо ихтисоси менеҷмент хатм ва ду сол дар магистратураи Донишгоҳи иқтисодии Лондон таҳсил кардааст.

Пас аз таҳсил як муддат дар Британияи Кабир ва Муғулистон ба ҳайси таҳлилгари Бонки UBS кор кард. Солҳои 2012—2014 муовини раиси «Ориёнбонк» буд. Соли 2014 бо чанд нафари дигар муассисаи молии «Алиф Сармоя»-ро таъсис дод, ки ҳоло номи "Алиф-Бонк"-ро дорад ва аз ҳамон сол мудираш мебошад. 

Ӯ ҳамчунин яке аз муассисони тарҳои "Somon.tj" ва бунёди хайрияи «Пешрафт» низ дониста мешавад.

Хонавода
--------

Абдулло Қурбонов ҳамсар ва 3 фарзанд дорад.

Эзоҳ
----

1. ↑  Бонкҳо. *nbt.tj*. 18 ноябри 2021 санҷида шуд.
2. ↑  Аз набераи Эмомалӣ Раҳмон то мудири "Алиф Бонк": 30 ҷавони муваффақи Тоҷикистон кистанд?. *asiaplustj.info*.  ASIA-Plus (6 январи 2022). 6 январи 2022 санҷида шуд.
3. ↑  Мудири "Алиф Сармоя" як дарди бонкҳои Тоҷикистонро шарҳ дод.ВИДЕО(тоҷ.). *Радиои Озодӣ*. 18 ноябри 2021 санҷида шуд.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️  Гузариш ба унсури Викидода  Дар шабакаҳои иҷтимоъӣ | 
* Фейсбук
* Инстаграм
* LinkedIn

 |
Дар Википедия мақолаҳо дар бораи дигар шахсон бо номи Акбар мебошанд.
Дар Википедия мақолаҳо дар бораи дигар шахсон бо насаби Нурматов мебошанд.

**Акбар Абдусатторович Нурматов** (17.12.1942, ш.Хуҷанд) — патфизиолог, доктори илмҳои тиб (1987), профессор (1991).

Зиндагинома
-----------

Дастпарвари Донишгоҳи давлатии тиббии Тоҷикистон ба номи Абӯалӣ Ибни Сино (1966). Ординатори клиникии шуъбаи ёрии таъҷилӣ дар ш.Душанбе (1966-68), аспиранти Пажуҳишгоҳи физиологияи нормали ва патологии АИ ИҶШС (1968-71), ассистенти кафедраи физиологияи нормалии ДДТТ (1971-1985), ходими калони илмӣи Пажуҳишгоҳи тибби таҷрибавии АИ ИҶШС дар ш.Ленинград (1985-1987), дотсент (1987-1989), мудири кафедраи физиологияи нормалии Донишгоҳи давлатии тиббии Тоҷикистон ба номи Абӯалӣ ибни Сино (1989-1993), ҳамзамон декани курсҳои поёни факултаи муолиҷавии донишкада. Соли 1993 ба Хуҷанд куч бастааст. Яке аз ташкилкунандагони факултаи тибб дар назди Донишгоҳи давлатии Хуҷанд ба номи академик Бобоҷон Ғафуров мебошад. Мудири кафедраи патфизиологияи факултаи тиббии ДДХ (1993-1997), мудири ҳамин кафедра дар бахши Хуҷандии Донишгоҳи давлатии тиббии Тоҷикистон ба номи Абӯалӣ Ибни Сино (1997-2005), ноиби директор оид ба таълими шуъбаи Хуҷандии Донишкадаи тайёрии баъдидипломии кормандони тиббии Тоҷикистон (аз с.2005). Нурматов мутахассиси намоёни соҳаи физиологияи патологӣ буда, муаллифи 47 мақолаи илмӣ ва як ихтироъ (1987) мебошад. Таҳти рохбарии Нурматов ду нафар рисолаи номзади дифоъ карданд. Иштироккунандаи як қатор ҳамоиш ва конфронсҳои байналмилалӣ, аз ҷумла дар Бишкек (1986), Маскав (1987), Ленинград (1986). Бо медали ҷашнии «1000-солагии Ибни Сино» қадрдонӣ шудааст.

Эзоҳ
----

1. ↑  Акбар Нурматов
2. ↑  Тавсифномаи омӯзгорони Донишгоҳи давлатии Хуҷанд

Пайвандҳои беруна
-----------------

* Донишгоҳи давлатии Хуҷанд ба номи академик Бобоҷон Ғафуров
**КИНА** (کینه ‒ ғараз, ҳиқд), душманӣ, бадхоҳӣ ва озори касеро дар дил пинҳон доштан; дар ахлоқ аз сифатҳои накуҳида ва разилаи инсонӣ. К. самараи ғазаб аст. Вақте одамӣ бар дигаре хашм мегирад ва ба сабаби нотавонӣ аз интиқом ё чораи дигаре он вақт изҳори ғазаб накарда, хашми худро фурӯ мебарад ва дар дили худ пинҳон месозад, К. ҳосил мешавад. К. аз адоват фарқ дорад. Адоват самараи К. аст, зеро вақте К. қувват мегираду шадид мегардад, хизонаи дил аз муҳофизати он оҷиз мемонад, пас, К.-вар интизории фурсат мешавад, то онеро, ки душман медонад, ошкоро азият диҳад ё ба ӯ изҳори адоват кунад. Бисёр вақтҳо сифатҳои зишту нописандидаи дигаре чун ҳасад, ғайбат, дурӯғ, бӯҳтон, айбҷӯӣ, истеҳзо ва амсоли инҳо низ аз К. пайдо шуда, дунё ва дини одамиро фосид мекунанд. Дар ривоятҳо ва осори ахлоқӣ К. бисёр мазаммат шудааст. Паёмбар (с) фармудаанд, ки «муъмин кинавар нест».

```
                         Коргоҳи хашм гашту кинварӣ, 
                         Кина дон асли залолу кофарӣ.
                                                                         Ҷалолуддини Балхӣ
                         С. Наимӣ.
```
**Ашӯр Сафар** (1 майи 1928, деҳаи Руботинтак, ноҳияи Ҳамадонӣ — 10 январи 1997, Кӯлоб) — шоири тоҷик, Шоири халқии Тоҷикистон (1991), Аълочии маорифи халқи ИҶШС, Узви Иттифоқи журналистони Тоҷикистон (1962), Узви Иттифоқи нависандагони Тоҷикистон (1967).

Зиндагинома
-----------

Ашӯр Сафар 1 майи 1928 дар деҳаи Руботинтак, ноҳияи Ҳамадонӣ ба дунё омадааст. Курси дусолаи муаллимтайёркуниишаҳри Кӯлоб (1953) ва факултети филологияи тоҷики Институти педагогии Кӯлоб (ҳозира ДДК)-ро хатм кардааст (1958). Омӯзгори мактаб (1951—1956; 1973—1975), нозири шуъбаи маорифи халқи Кӯлоб (1958—1959), ходими адабии рӯзномаи «Ҳақиқати Кӯлоб» (1959—1963), мухбири махсуси Радиои тоҷик дар собиқ вилояти Кӯлоб (1963—1969), инчунин дар вазифаҳои гуногуни соҳаи маорифи халқи шаҳри Кӯлоб (1969-73), директори стансияи табиатшиносони ҷавони собиқ вилояти Кӯлоб (1975—1980) кор кардааст. Аз соли 1980 омӯзгори мактаби миёна. Ӯ 10 январи 1997 дар шаҳри Кӯлоб вафот кардааст.

Эҷодиёт
-------

Аввалин шеъраш соли 1951 ба табъ расидааст. Муаллифи маҷмӯаҳои «Ибтидои роҳ» (1964), «Илҳом» (1970), «Фарзанди аср» (1973), «Хандаи гулҳо» (1976), «Дастёри додо» (1979), «Самари умр» (1980), «Гули моҳтоб» (1983), «Базми садоқат» (1984), «Раиси Миралӣ» (1985), «Холи фатир» (1987), «Гулгардонӣ» (1989), «Гулбоғ» (1990), «Цветок луны» (1992), «Достони нотамом» (1997), «Гулчини ашъор» (1997), «Мунтахабот» (1998), «Гуфтори алифбо» (2005), «Борони ҳидоят» (2008) аст. Дар эҷодиёти Ашӯр Сафар ҳаҷв мавқеи муҳим дорад. Нахустин маҷмӯаи ашъори ҳаҷвиаш «Гапи падар» (1987) буда, шахсони муфтхӯр, фиребгару қаллобро зери танқид гирифтааст. Маҷмӯаи ашъораш «Плоды жизни» (ба забони русӣ, 1984), «Гулчини ашъор»-аш (ба хатти арабӣ, Т. 1997) ба табъ расидаанд. Ҳамчунин осори адибони гуногуни ҷаҳон Р. Ҳамзатов, П. Хузангай ва дигарон шоирони замони шӯравиро ба тоҷикӣ гардондааст. Ашъори ҷудогонааш ба за­бонҳои русӣ, ӯзбакӣ, арманӣ, қирғизӣ, туркманӣ ва ғ. тарҷума шуда, тарҷумаи маҷмӯаҳои Семен Данилов «Офтоби зимистон» (1985), Қармис Дусанов «Табассуми офтоб» (1987) ва Захария Станку «Сатрҳои одӣ» (1990) ба қалами ӯ тааллуқ доранд. Очерку мақолаҳояш дар матбуот нашр шудаанд.

Ҷоизаҳо
-------

* Шоири халқии Тоҷикистон (1991),
* Аълочии маорифи халқи ИҶШС,

Некдошт
-------

Дар шаҳри Кӯлоб майдон, китобхона, мактаби миёнаи № 50 ва кӯчае ба ифтихори Ашӯр Сафар номгузорӣ шудаанд.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* Ашӯр Сафар // Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2023, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.


| ⚙️ Барандагони ҷоизаи давлатии А. Рӯдакӣ 1990-2000 |
| --- |
| 
* Ҷумъа Одина (1990)
* Абдулҳамид Самадов (1990)
* Кароматулло Мирзоев (1992)
* Муҳаммадҷон Шукуров (1994)
* Қутбӣ Киром (1994)
* Ашӯр Сафар (1994)
* Гулназар Келдӣ (1994)
* Урун Кӯҳзод (1996)
* Сайидалӣ Маъмур (1996)
* Меҳмон Бахтӣ (1998)
* Камол Насрулло (1998)
* Раҳмат Назрӣ (2000)
* Ҳақназар Ғоиб (2000)

 |  |
**Абулҳасан Саид ибн Масъада Балхӣ Басрӣ** маъруф ба **Ахфаши Авсат**, ар. الأخفش الأوسط‎; ? — 830) — забоншинос ва арӯздон ва орифи эронитабори , шогирди Халил ибни Аҳмад.

Фаъолияти илмӣ
--------------

Аз ҷумлаи аввалин муҳаққиқонест, ки назми классикии арабро омӯхта, истилоҳоти сарф, наҳв ва арӯзро сохтааст. Асараш доир ба сарфу наҳв «Китоб-ул-иштиқоқ» ном дорад. Дар асрҳои миёна аз рӯйи ин китоб дар мадрасаҳо сарфу наҳвро меомӯхтанд. Ахфаши Балхӣ инчунин доир ба арӯзу қофия асарҳо дорад («Китоб-ул-арӯз», «Китоб-ул-қаво­фӣ», «Ки­тоб-ул-маонӣ-уш-шеър» ва ғайра). Чанде аз муаллифоне, ки доир ба сарфу наҳви арабӣ китоб навиштаанд, аз он ҷумла Абдурраҳмони Ҷомӣ ӯро чун асосгузори ин илмҳо эътироф кардаанд.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Ахфаши Балхӣ // Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2023, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.
Дар Википедия мақолаҳо дар бораи дигар шахсон бо номи Абдусами  мебошанд.
Дар Википедия мақолаҳо дар бораи дигар шахсон бо насаби Дадохоҷаев мебошанд.

**Абдусами Абдуллоҷонович Дадохоҷаев** (тав. 15.04.1988 )  ноҳияи Ғафуров, вилояти Суғд) — олим, омӯзгор, номзади илмҳои иқтисодӣ.

Зиндагинома
-----------

Соли 2010 Донишгоҳи давлатии Хуҷанд ба номи академик Бобоҷон Ғафуров-ро хатм кардааст. Ихтисос Баҳисобгирии муҳосибӣ, таҳлил ва аудит.
Солҳои 2010 - 2015 — муаллими кафедраи «Баҳисобгирии мубосиби ва аудит»-и факултети Молия ва иқтисодиёти бозори ДДХ ба номи академик БобоҷонҒафуров.
Солҳои 2015 то ҳоло — сармуаллими кафедраи «Баҳисобгирии мубосиби ва аудит»-и факултети Молия ва иқтисодиёти бозори ДДХ ба номи академик Бобоҷон Ғафуров. 

1. ↑  ДДХ ба номи академик Бобоҷон Ғафуров. Кафедраи молия ва қарз Дадохоҷаев Абдусами Абдуллоҷонович(тоҷ.). *www.hgu.tj*. 12 Январ 2024 санҷида шуд.
«**Кӯҳи дилҳо**» — як маҷмӯъаи телевизиюнии мазҳакавии туркӣ дар жанри хонавода, ишқ, мазҳака ва драма буда , аз 17 октябри соли 2020 дар шабакаи телевизионии ТРТ 1 пахш мешавад. Ин силсила аз рӯи ҳикояҳои чопнашудаи нависанда Мустафо Чифтчӣ таҳия шудааст. Продюсери ин сериал Фарҳод Ашксиз мебошад. Дар курсии коргардон Яҳё Саманҷӣ, коргардони сериали «Баҳри сабз», ки қаблан ба тамошобинон расида буд, нишастааст. Дар ин сериал Берк Отан, Эдем Ӯзкая, Фардӣ Санҷар, Ҷиҳат Сувариоғлу ва Самӣ Эртурк нақш бастаанд.

Тавлид
------

Силсила дар ноҳияи Сивриҳисари Эскишаҳр ба навор гирифта шудааст. Деҳаи Геделли, ки дар он тамоми рӯйдодҳои силсила сурат мегирад ва қаҳрамони асосӣ дар он ҷо зиндагӣ мекунад, дар ноҳияи Улуғишлаи вилояти Нигде ҷойгир аст.

Достони филм
------------

Танер, Рамазон ва Вейсел 3 амакбачаанд. Онҳо дар Геделли зиндагӣ мекунанд. Дар шаҳри Геделли кӯҳе ҳаст. Онро «Кӯҳи дилҳо» меноманд. Ана, ҳар кӣ аз ишқ ранҷ мекашад, аз он кӯҳ меғеладу меафтад.

Падари Таннер зуд мурд. Падарони Рамазон ва Вейсал бошанд, аз чизе, ки намедонанд ва ё фаромӯш намекунанд, ба ҳамдигар шикоят мекунанд ва нухбагон бо ҳамдигар пинҳонӣ суҳбат мекунанд. Амакбачаҳо қарор медиҳанд, ки ҳавопаймо созанд. Ин буд, ки Танер ба муҳандисони ҳавопаймо занг зад. Аммо инженерони авиационй дар рох мемонанд. Онҳо гумон мекунанд, ки аввалин инженерҳои геологиеро, ки мебинанд, самолётхо мебошанд ва ба посёлка меоранд. Аммо, баъд маълум мешавад, ки инженерон он инженер нестанд. Дар ин вақт Танер Дилиро, ки аз кӯдакӣ дӯсташ медошт, ҳамчун муҳандиси геолог мебинад. Ин ҳодиса, ки пас аз чанд сол ба вуқӯъ пайваст, рӯйдодҳои дигарро пайгирӣ мекунанд.

Пахши филм
----------

Силсила 17 октябри соли 2020 дар шабакаи TRT 1 пахш шуд. Он ба ангезаҳои ҳикояҳои чопнашудаи Мустафо Чифтчӣ асос ёфтааст. Берк Атан ва Гулсим Алӣ, ки дар ҷанги дуввуми Қарабоғ, ки 27 сентябри соли 2020 оғоз шуд, нақши асосиро бозиданд, аз артиши Озарбойҷон пуштибонӣ карданд.

Гуруҳи филмбардорӣ
------------------

* Директор: Яҳё Саманҷӣ
* Муаллифи асар: Мустафо Чифтчӣ
* Сценарий муаллифи: Алӣ Асаф Элмас, Мустафо Бечит
* Продюсер: Фарҳод Ашксиз

### Бозигарон

* Берк Атан — Танер
* Гулсим Али — Дилек
* Ферди Санчар — Долмушчу Сефер
* Али Душенкалкар — Тойчу Муаммер  
Гулхон Текин — Гюншил
* Фейза Ишик — Бозгашт
* Эге Айдан — Мунир Коркмаз
* Эсер Эйюбоғлу — Селами Ферсой
* Чихат Сувариоглу — Рамазон
* Семих Эртурк — Вейсел
* Назли Пинар Кая — Чамила
* Шебнем Диллигил — Халима
* Явуз Сепетчи — Абдулло
* Нури Гөкашан — Мусо
* Huseyin Sevimli — Руфат Туран
* Чигдем Айгун — Кериман Явру

Эзоҳ
----

1. ↑  "Könül dağı" turizmi canlandırdı(тур.). *www.trthaber.com*. 23 iyun 2022 санҷида шуд. Баргирифта аз сарчашмаи аввал 16 сентябри 2021.
2. ↑  Könül dağı harada yerləşir? Belə bir dağ varmı?(тур.). *CNN TÜRK*. 23 iyun 2022 санҷида шуд. Баргирифта аз сарчашмаи аввал 11 Декабри 2021.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️  Гузариш ба унсури Викидода  Дар шабакаҳои иҷтимоъӣ | 
* Инстаграм

 |
| Вебгоҳҳои мавзӯъӣ | 
* Бонки Иттилоотии Интернетии Филмҳо

 |
**Наҷиб борвар** (соли таваллуд 1364 дар Кобул) Шоир ва нависанда. кӯдакии ӯ дар даврон Ҷанги шаҳрвандӣ ва нооромӣ ва ошуб сипарӣ шуд ва бо рӯи коромадани толибон чанд соли натавонист таҳсилоти худро идома диҳад то ин ки бо сарнагуни гурӯҳи толибон дар соли 2001, дубора дониш андӯзиро пай гирифт ва соли 2008, дар 24 солагӣ аз Мактаби миёнаи (дабиристон) хоҷа Абдуллоҳи ансорӣ фориғуттаҳсил шуд.

Пас аз он, ӯ то дараҷаи бакалаврӣ дар соҳаи сиёсатшиносӣ дар Донишгоҳи машъал таҳсил кардааст.

Намунаи ашъор
-------------

>  Зодгоҳи Рустаму шоҳони сосонӣ якест   
> 
>  Шавкати шаҳномау фарҳанги эронӣ якест   
> 
>  Арзиши хоки Бухороу Самарқанди азиз   
> 
>  Наздимо бо гавҳару лаъли Бадахшонӣ якест   
> 
>  Мо агар чун шохаҳо дурем аз ҳам айб нест   
> 
> Решаи Кӯлобиву Балхиву Теҳронӣ якест   
> 
>  Аз дирафши Ковиён овози дигар мерасад:   
> 
>  Бозувони Ковау шамшери сомонӣ якест   
> 
>  Чист фарқи шеъри Ҳофиз, бо суруди Мавлавӣ   
> 
>  Мактаби ҳиндӣ, Ироқиву Хуросонӣ якест   
> 
>  Фарқи шеъри Бедилу Иқболу Ғолиб дар куҷост?!  
> 
>  Рӯдакиву ҳазрати Ҷомиу Хоқонӣ якест   
> 
>  Марзҳо дигар асоси дурии мо нестанд   
> 
>  Эй бародар! асли моро нек медонӣ якест   
> 
>  «тоҷикӣ», ё «форсӣ», ё хеш пиндори «дарӣ»   
> 
>  ин забони порсиро ҳарчи мехонӣ, якест!
> 
>

Китобҳо
-------

То кунун китобҳои зерини Наҷиб борвар ба табъ расидаанд:

1- "Номи дигари Кобул"

2- "Се акси ҷудо уфтода"

3 - "Ҳиндукуши беиқтидор"

4- "марзҳо дигар асоси дӯрии мо нестанд"

5 - "Хуросон"

Иқтибосҳо
---------

* «دیدار و گفتگو با نجیب بارور». مجله بخارا. ۱۸ شهریور ۱۴۰۰. دریافت‌شده در ۱۸ دی ۱۴۰۰.

* داریوش رجبیان (۱۳ مهر ۱۴۰۰). «نجیب بارور: پارسی را چگونه پاس بداریم». بی بی سی فارسی. دریافت‌شده در ۱۸ دی ۱۴۰۰.

* «قدردانی محسن رضایی از شاعر افغانستانی». تابناک. ۲۴ بهمن ۱۳۹۷. دریافت‌شده در ۱۸ دی ۱۴۰۰.

* «نسل امروز افغانستان تنها رقيب طالبان است». اعتماد (روزنامه). ۱۹ مهر ۱۴۰۰. دریافت‌شده در ۱۱ بهمن ۱۴۰۰.

* ترانه بنی یعقوب. «وطن من زبان فارسی است». روزنامه ایران آنلاین. دریافت‌شده در ۱۱ بهمن ۱۴۰۰.
**Акарология** (аз юн.-қад. ἄκαρι (*akari*) «кана» ва λόγος «илм»)) — як фасли зоология, ки канаҳоро меомӯзад.

Акарология бахше аз арахнология (илм дар бораи тортанақшаклон) аст. Акарология доир ба анатомияи муқоисавӣ, эмбриология, физиология, экология, зоогеография, филогения ва таснифи канаҳо, ҳамчунин масъалаҳои марбут ба тиб, ветеринария ва кишоварзии онҳо баҳс мекунад. Дар Тоҷикистон масъалаҳои ба акарология вобастаро Институти зоология ва паразитологияи ба номи Е. Н. Павловский, институтҳои тадқиқоти илмии чорводорӣ ва ветеринария, Институти пешгирии бемориҳо ва факултети ветеринарияи ДАТ ҳаллу фасл менамоянд.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — 608 с. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2023, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.
**Юсуф ибни Муҳаммад ибни Юсуфи Табиб** (с. тав. ва ваф. номаълум), олими тоҷик дар соҳаи тиб (а. 16). Муаллифи «Ҷомеъ-ул-фавоид», ки бо номи «Тибби Юсуфӣ» маъмул аст. Дар Бухоро ва Самарқанд таҳсил намуда, дар дарбори Бобур кор ва эҷод кардааст. Ю. чунин асарҳоро таълиф намудааст: «Баҳр-ул-ҷавоҳир», «Фавоид-ул-аҳьёр», «Далоил-ул-бавл», «Далоил-ун-набз», «Қасида дар ҳифзи сиҳат», «Қасида дар баёни номҳои адвия» (ба забони ҳиндӣ), «Қасида дар аснои аҷноси адвия», «Рисолаи маъқул ва машруб» ва ғ. «Фавоид-ул-аҳёр» дар шакли назм навишта шудааст ва ба ғайр аз доруҳои муфрада, боз дар бораи баъзе таомҳо, хосияти нушокиҳо низ маълумот медиҳад. Ю. дар таълифи асарҳои худ аз осори Суқрот, Ҷолинус, Сино ва диг. истифода кардааст. Ю. баробари табиби ҳозиқ ва олими забардаст будан, дар шеъру шоирӣ низ ҳунарнамоӣ кардааст. Писари Ю. Исмоил низ табиб буда, дар боби тиб таълифот доштааст.
**Убайдуллоҳи Каромат** (*Кароматов Убайд Иброҳимович*; 15 сентябри 1963, деҳаи Навобод, ноҳияи Ҳисор) — овозхони тоҷик, Ҳофизи халқии Тоҷикистон (2023).

Зиндагинома
-----------

Соли 1985 Донишкадаи ҳунарҳои зебои Тоҷикистонро хатм карда, дар дастаҳои ҳунарии Кумитаи телевизион ва радиои ҷумҳурӣ, Вазорати фарҳанги Тоҷикистон ҳунар озмудааст. Чанд соли охир роҳбари бадеии ансамбли «Садои Шарқ»- и Вазорати фарҳанги Тоҷикистон мебошад. Аз тарҳу услуби тозаи сурудхонӣ бархурдор аст, даст ба навовариҳо мезанад, ҳама таронаҳо аз завқу зеҳну таҷрибаҳои шахсӣ ва ҳиссиаш манша мегиранд. Ба аксар сурудҳо худ оҳанг мебандад.

«Ватан», «Ҷавонӣ», «Бачагӣ», «Гумгашта», «Ақли инсонӣ», «Духтаракҳои ғармӣ», «Модар», «Ҷашни истиқлол», «Фарзанди Тоҷикистонем», «Тоҷикистон», «Сарзамини сулҳу ваҳдат», «Ормон», «Ай гулузори ман», «Зулфакҳои ёри ман», «Духтаракҳои Душанбе», «Ошиқ шудам ба духтари рус», «Духтараки кӯлобӣ», «Гиря мекунам», «Пар-пари зулфон» аз беҳтарин таронаҳояш мебошанд. Ба Русия, Чин, Ҳиндустон, Туркия, Имороти Муттаҳидаи Арабӣ, Украина ва дигар давлатҳо сафари ҳунарӣ анҷом додааст.

Эзоҳ
----

1. ↑  Аз Абдуғаффору Моҳрухсор то Моҳпайкару Нигина. Киҳо унвони "халқӣ" ва "шоиста" гирифтанд?. *www.asiaplustj.info*.  ASIA-Plus (31 августи 2023). 5 сентябри 2023 санҷида шуд.

Адабиёт
-------

* Арбобони фарҳанги тоҷик. Донишнома / Муаллиф-мураттиб Ёрмуҳаммади Сучонӣ. — Душанбе, 2016. — 863 с.
Аррениус Сванте Август (19. 02. 1859, Уппсала — 2. 10. 1927, Стокголм), физик, химик ва астрофизики шветсиягӣ, узви пайвастаи АИ Шветсия (1901), узви фахрии академияҳо ва ҷамъиятҳои якчанд мамлакатҳо. Баъди хатми мактаби динии Уппсала (1876) ба Донишгоҳи Уппсала дохил шуда, дараҷаи бакалаври (1878) илмҳои дақиқро гирифт ва с. 1881 таълимро дар Ин-ти физикаи Академии илмҳои подшоҳии Стокголм давом дода, ноқилияти электролитҳоро омӯхт. Дар донишгоҳҳои Рига (1886), Вюртсбург (1886 — 87), Амстердам (1888) кор кардааст. А. с. 1891 дар Донишгоҳи технологии подшоҳӣ (Стокголм) таълим додааст (проф. ва ректори Донишгоҳи мазкур, 1896). Аз с. 1905 то охири умр директори Ин-ти физикаю химияи Нобел буд. А. асосгузори назарияи диссотсиатсияи электролитӣ аст, ки ҳоло назарияи Аррениус номида мешавад. ӯ баъзе муаммоҳои электрохимия ва назарияи маҳлулро ҳал кардааст, ки боиси пешрафти физика, геофизика, биология ва биохимия гардидааст. Дар кинетикаи химиявӣ муодилаи ба ҳарорат вобаста будани суръати реаксияро кашф кард. Дар физика пайдоиши барқи куравӣ, таъсири афканишоти Офтоб ба атмосфера, фаъолияти вулканҳоро омӯхт. А. нахустин олимест, ки назарияи ҷамъшавии гази карбонро чун сабаби баландшавии ҳарор. Замин (тағйирёбии иқлим) баён кард. Бо Мукофоти Нобел (1903) ва дигар ҷоизаҳои хориҷӣ сарфароз гардидааст.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Аррениус Сванте Август // А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2023, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.