**Ҷалообод** (Ҷалол-Обод, қирғ. *Жалал-Абад*) — саввумин шаҳри бузурги Қирғизистон, маркази маъмурии вилояти Ҷалол-Обод мебошад. Аҳолӣ — зиёда аз 113 900 нафар. Дар водии Фарғона ҷойгир аст. Дарёи Кугарт, ки шохоби рости дарёи Қаро-Дарё аст, каме дуртар аз шаҳр ҷорист.

Ҷуғрофия
--------

Шаҳр дар доманаи қаторкӯҳи Тиёншон дар доманаи кӯҳҳои Аюб-Тоо дар баландии 763 м аз сатҳи баҳр дар водии Когарт ҷойгир аст. Масофа то пойтахти Қирғизистон Бишкек ~ 560 км. Шаҳри Ӯш дар 100 км самти ҷанубу ғарб ҷойгир аст.

Иқлими континенталӣ, хушк, тобистони гарм (ҳадди аксар - + 37˚С), тирамоҳи офтобӣ бо боронҳои шадид ва зимистонҳои мулоим бо намӣ баланд ва ҳарорати миёнаи он тақрибан 0˚С.

Намии нисбӣ аз июн то октябр кам - 30%, дар моҳҳои гарми тобистон - ҳатто камтар аст. Боришоти солона тақрибан 460 мм мебошад. Дурӣ аз минтақаҳои назарраси обӣ хушкии иқлимро муайян мекунад. Ҳарорати миёнаи солона + 13 ° С, дар моҳи июл - + 34... + 37 ° С, дар моҳи январ - -3... -5 ° С.

Тақсимот
--------

| Тақсимоти шаҳр |
| --- |
| № | Маҳалли аҳолинишин | Аҳолӣ,2022 |
| 1 | шаҳри Ҷалолобод | 115 078 |
| 2 | Качкинчӣ | 3 224 |
| 3 | Кӯлма | 0 |
| 4 | Қизил-Қирғизистон | 1 093 |
| 5 | Қизилсув | 614 |
| 6 | Тош-Кутчу | 1 855 |
| 7 | Телман | 1 106 |
| 8 | Камондор | 1 231 |

Номгузорӣ
---------

* Номи қадимтарини маъруфи шаҳр **Ҷалолобод** аст.
* Аз соли 1870 то 1928 - Ҷалолобод (дар "Ахбори шуъбаи Туркистони Ҷамъияти Ҷуғрофии Русия" барои соли 1900 онро ҳамчун деҳаи Ҷалолободи волости Ҷалолободи ноҳияи Андиҷон номбар шудааст .
* Аз соли 1928 то 2002 - Ҷалолобод (пайванди дастнорас).
* Соли 2002 тибқи "Таҳрири нави имлои забони қирғизӣ",ки аз ҷониби  Жогорку Кенеши Қирғизистон  аз 28 июни соли 2002 № 830-11 қабул шудааст, номгузории шаҳр иваз карда шуд.
* Дар моҳи июни соли 2008, шаҳр мутобиқи қарори Шӯрои олии Жогорку Кенеши Қирғизистон дар бораи барқароркунии имлои маҳалҳои аҳолинишини кишвар тавассути дефис ба номи **Ҷалол-Обод** иваз карда шуд .

Аз замонҳои қадим яке аз хатсайрҳои Шоҳроҳи абрешим тавассути Аюб-Тоо мегузашт. Ба туфайли ин, сокинони водии Фарғона, ба монанди хоноҳои Қӯқанд, ки дар вақти таъсисёбии Ҷалолобод дар ин сарзаминҳо ҳукмронӣ мекарданд, бо Афғонистон ва Чин дар тамоси хеле фаъол буданд. Шояд аз ин ҷост, ки сарфи назар аз он ки Ҷалолобод то соли 1917 низ Ҷалолобод номида мешуд, номи шаҳр ба номи Ҷалолобод буд. Бо як ном номбар гардидани маҳалҳои гуногуни аҳолинишин як амали маъмул дар Осиёи Марказӣ ва Ховари Миёна аст. Зиёда аз 30 деҳа дар и н минтақа бо номи Ҷалолобод мавҷуд аст. Дар навбати худ, Ҷалолободи Афғонистон номи худро ба ифтихори Ҷелол Ад-дин Муҳаммад Акбар (1542-1605) гирифт, ки шаҳрро дар охири солҳои 1560 таъсис додааст.

"Обод" аз форсӣ ҳамчун "ҷой", "ҷое, ки мардум зиндагӣ мекунанд" тарҷума шудааст. Ғайр аз он, "ҷалол" аз забонҳои урду, форсӣ ва арабӣ ҳамчун "шуҳрат, зиёратгоҳ, бузургӣ" тарҷума шудааст. Яъне, номи шаҳр метавонад маънои "ҷои шуҳрат", ё "ҷои муқаддас" ё "ҷои ба номи Ҷалол" -ро дошта бошад. Бо назардошти он ки ин шаҳр ба шарофати зоирони водии Фарғона сохта шудааст, эҳтимолан ин ном бо зиёратгоҳи мусулмонон дар кӯҳи Аюб-Тоо иртибот дорад.

Таърих
------

### Ривоят дар бораи Ҳазрати Аюб

Он ҳамчун деҳа дар наздикии чашмаҳои шифобахш, ки дар кӯҳи Аюб-Тау ҷойгиранд, ба вуҷуд омадааст. Дар паҳлӯи ин чашмаҳо мазори болои қабри яке аз муқаддасони мусалмон Хазрат-Аюб Сабруллоҳ (пуртоқатӣ) ҷойгир аст, ки панҷ ҳазор сол пеш дар ин кӯҳ зиндагӣ карда, барои садоқати худ аз бемории махав ба қудрати Худо (Ҳазрат Айюби муқаддас, қаҳрамони асосии китоби Инҷили Айюб (Иов) мебошад. Тибқи ин ривоят, Ҳазрат Аюби шифоёфта бо зарбаҳо пояш аввал ду чашмаи шифобахши гарм офарид ва сипас асояшро ба кирмҳои аз захмҳояш афтода часпонд. Асояш ба тутзор мубаддал гашт ва кирмҳое, ки ба болои ин дарахти тут баромаданд, ба пиллаҳои кирмак табдил ёфтанд. Зани Ҳазрати Аюб Бибӣ Раҳима ба пиллачинӣ шурӯъ кард ва аз пилла абрешим бофтааст. Яке аз чашмаҳо, Қиз-Булоқ ба номи ӯ гузошта шудааст, ки дар ривоятҳо вай ҷавонии худро дар ҳаминҷо пайдо кардааст. Ҳоҷиён барои ибодат ва табобати ревматизм, скрофула, вараҷа ва дигар бемориҳои пӯсту меъда ба ин чашмаҳо мерафтанд. Дар Осиёи Миёна ва Ховари Миёна боз якчанд мазорҳои Айюби Муқаддас мавҷуд аст: дар Бухоро, Сурия, Уммон, Туркия ва Лубнон.

### Дар ҳайати хонигарии Қӯқанд ва имперотории Русия

Скотский рынок в царское время Бозори чорвои Ҷалолобод дар открыткаи нашриёти Тошканд И. И. Бекназаров
Дар аввали асри XIX дар ин ҷо як қалъаи хонии Қӯқанд сохта шуда буд. Сокинони маҳаллии деҳа ба зиёраткунандагон дар чашмаҳои минералии муқаддас хидмат мекарданд ва бо кишоварзӣ, чорводорӣ, парвариши шолӣ, харбуза ва мева машғул буданд. Бо афзоиши аҳолии деҳа дар он косибон (кулолгарон, ҳунармандон) пайдо шуданд, устохонаҳои ҳунармандӣ рушд карданд, ки баъдтар корхонаҳои хурди коркардро ба вуҷуд оварданд. Бо омадани сарбозони Русия кишти пахта дар минтақа оғоз ёфт.

Санаи расмии ташаккули шаҳр моҳи октябри соли 1877, соле аст, ки лашкари рус дар пойгоҳи Аюб-Тау қалъае бунёд карданд. То замони ба империяи Русия ҳамроҳ шудани водии Фарғона, Ҷалолобод маҳалли аҳолинишини сернуфуз набуд. Он на дар харитаи Скайлер (1875)  ва на дар харитаи Люсилин (1876) , аз деҳаи ҳамсояи Сузак, ки дар соли 1909 аз рӯи шумораи аҳолӣ аз Ҷалолобод зиёдтар буд, қайд карда нашудааст.

Рушди Ҷалолобод танҳо баъд аз он, ки маъмурияти русии қисмати Ҷалолободи ноҳияи Андиҷони вилояти Фарғона дар он ҷо ҷойгир шуда буд, ибтидо мегирад. Аҳолии шаҳрак то соли 1909 1 100 нафарро ташкил медод, ки аксаран ӯзбекҳо буданд. Соли 1903 сарвари волости Ҷалолобод мингбошӣ Камбар-Алӣ (Ахматқул Камбар Алиев  ) буд, ки ба полковник Коритов, раиси уезди Андиҷон тобеъ буд .

Соли 1902 афсари рус Н.Л. Корженевский бо дастгирии фармондеҳии низомии худ 2 истгоҳи телеграфии офтобиро барои алоқаи дуҷонибаи Ӯш ва Ҷалолобод таҳия ва насб кард. Бисёре аз низомиён дар чашмаҳои минералии Ҷалолобод табобат мегирифтанд ва аз ин рӯ робитаи боэътимод бо шаҳри уездии Ӯш хеле зарур буд.

1 июни соли 1916 дар шаҳр аввалин почта кушода шуд.

Соли 1916 дар шаҳр 6 ҳазор нафар сокинон зиндагӣ мекарданд .

### Давраи Шӯравӣ

Аробакашҳо дар истгоҳи роҳи оҳани Ҷалолобод дар соли 1918
Дар моҳи июли соли 1918 гурӯҳҳои босмачӣ кӯшиш карданд, ки маркази ноҳия - шаҳри Ӯшро забт кунанд. Аммо, 70 нафар ихтиёриёни полки якуми Фарғона, ки шаҳрро посбонӣ мекарданд, бо дастгирии аҳолӣ тавонистанд, ки то омадани қисми низомӣ аз Андиҷон, шаҳрро муҳофизат кунанд. Хавфи махсусро якҷояшавии гурӯҳҳои босмачии Қурбоши Мадаминбек ва роҳбари артиши кулак-деҳқонон К. И. Монстров ки мебоист дар вилояти Фарғона хокимияти шӯравиро сарнагун мекарданд, буд.

8 сентябри соли 1919, пас аз якуним рӯзи ҷанг аз ҷониби гурӯҳҳои Мадаминбек ва К.И. Монстров, ки шумораашон аз қисмҳои Артиши Сурх ба таври назаррас зиёд буданд, тавонистанд шаҳрҳои Ӯш ва Ҷалолободро забт кунанд ва ба Андиҷон, ки дар он ҷо ситоди нерӯҳои бахши Ӯш - Андиҷон ҷойгир буд, ҳамла кунанд.

26 сентябри соли 1919 Артиши Сурх таҳти фармондеҳии Михаил Фрунзе шаҳри Ӯш ва 30 сентябр Ҷалолободро озод кард. 27 майи соли 1920 Михаил Фрунзе дар истгоҳи роҳи оҳан дар назди коргарони роҳи оҳан суханронӣ кард ва ба Владимир Ленин дар бораи вазъияти Туркистон телеграммаи рақами 00031 фиристод, ки он ҳамчун лавҳаи хотиравӣ дар бинои вокзал тасвир шудааст.

#### Рушди шаҳр дар замони ИҶШС

Солҳои 1924-1925 техникуми омӯзгории Ҷалолобод ташкил карда шуд. Дар солҳои 20-ум. барои маҳви бесаводӣ дар байни аҳолии калонсол корҳо оғоз ёфтанд ва то соли 1940 ин кор асосан ба итмом расид.Аз соли таҳсили 1927-1928 мактабҳои шаҳр аз забони арабӣ ба заминаиалифбои лотинӣ гузаштанд ва аз соли 1940 навиштаҷоти қирғизӣ дар асоси алифбои русӣ ҷорӣ гардид. Бо назардошти баъзе хусусиятҳои рӯзмарраи аҳолии маҳаллӣ, дар саросари кишвар мактабҳои сайёр барои хидмат ба фарзандони чорводорон ва мактабҳои махсус барои духтарон ташкил карда шуданд.

Соли 1930 Кумитаи Иҷроияи Марказӣ ва Шӯрои Комиссарони Халқии ҶМШС Қирғизистон "Дар бораи ҷорӣ намудани таълими умумии ҳатмии ибтидоӣ дар қаламрави ҶМШС Қирғизистон" қарор қабул карданд, ки он аслан то соли 1936 амалӣ карда шуд.

Соли 1939 дар шаҳр 15 ҳазор нафар сокинон зиндагӣ мекарданд .

Дар солҳои баъд аз ҷанг гузариш ба таълими умумии 7-сола ба анҷом расид.

Театри драмавӣ соли 1961 сохта шудааст.

Соли 1970 дар шаҳр 44 ҳазор нафар сокинон зиндагӣ мекарданд .Мувофиқи барӯйхатгирии соли 1970 99,8% аз байни мардон ва 99,6% аз байни занон саводнок буданд.

То соли 1975 дар саросари кишвар гузариш ба таҳсилоти миёнаи умумӣ анҷом дода шуд.

То соли 1991 дар шаҳр як корхонаи пахта, либосдӯзӣ, пойафзол, фабрикаи мебел, корхонаи меваю сабзавот ва гӯшт, шир, заводҳои пиво ва фабрикаи қаннодӣ фаъолият мекарданд; Комбинатҳои қисмҳо ва масолеҳи сохтмонӣ, корхонаи асфалт-битум; коркарди металл, инчунин техникумҳои зооветеринарӣ, кооперативӣ, мактабҳои тиббӣ ва педагогӣ  мавҷуд буданд. Осоишгоҳ беморони тамоми гӯшаю канори СССР-ро бо бемориҳои узвҳои ҳаракат, системаи асаби канорӣ, узвҳои ҳозима, узвҳои занона, гурда ва пӯст табобат мекард.

#### Таърих ва аҳамияти хатҳои роҳи оҳани Ҷалолобод

Дар соли 1915 як қисмати роҳи оҳани Андиҷон - Қаросу - Ҷалолобод кушода шуд. Хатти хусусӣ буд ва онро Ҷамъияти роҳи оҳани Фарғона бо қарзи Русия ва Аврупо сохта буд. Сохтмони роҳи оҳан ва истгоҳ барои рушди шаҳраки қаблан калони Ҷалолобод такони қавӣ бахшид. Пас аз инқилоби 1917, роҳи оҳан миллӣ кунонида шуд.

Соли 1928 қитъаи 14 км роҳи оҳани Ҷалолобод - Боғиш ба истифода дода шуд.

Дар соли 1932 барои бо ангишт таъмин кардани Ҷалолобод ва Ӯзбекистон тавассути роҳи оҳан бо Кок-Янгак пайваст карда шуд (дарозии он - 15 км) (пайванди дастнорас).

Соли 1993 охирин қатораи мусофирбар ба масофаи дурдаст Ҷалолобод - Тошканд - Бишкек бекор карда шуд. Тақрибан дар ҳамин вақт ҳаракати қатораҳои наздишаҳрӣ аз истгоҳи роҳи оҳани Ҷалолобод низ қатъ шуд.

Соли 1994 раванди тақсимоти роҳи оҳани собиқи Осиёи Марказӣ ба итмом расид, ки дар заминаи он маъмуриятҳои роҳи оҳани кишварҳои тозаистиқлол таъсис дода шуданд. Ҷалолобод маркази Шуъбаи ҷанубии роҳи оҳани Қирғизистон гардид.

1 августи соли 1994 тасмим гирифта шуд, ки хатти роҳи оҳан сохта шавад, ки он бояд аз Баликчӣ тавассути Кочкор то Қаро-Кече  ва баъдтар ба Ҷалолобод (бо истифода аз қисми мавҷудаи Ҷалолобод - Кок-Янгак) кашида мешуд.). Лоиҳа таблиғи васеъ дошт, маросими ботантанаи оғози сохтмони шоҳроҳ бо иштироки Президенти Қирғизистон Аскар Акаев баргузор гардид. Дар амал лоиҳа танҳо бо гузоштани чандсад метр роҳ дар истгоҳи Баликчӣ маҳдуд шуд. Моҳи январи соли 1998 лоиҳа бекор карда шуд. Лоиҳа мебоист як қисми роҳи оҳани трансқирғизӣ аз Андиҷон (Ӯзбакистон) то Қошғар (Чин) мегардид. То моҳи августи соли 2019, лоиҳа ба сохтмони воқеӣ табдил наёфтааст. Қитъаи Ҷалолобод - Кок-Янгак, ки як вақтҳо ангишт асосан бо он содир карда мешуд, ҳоло ба кор надаромадааст. Маъмурияти Роҳи Оҳани Қирғизистон барои вайрон кардани роҳ иҷозат намедиҳад, аз ин рӯ релсҳо дар он ҷо мехобанд, аммо роҳро дарахтон дар баъзе ҷойҳо зер кардаанд ва барои ҳаракат номувофиқ аст .

Соли 2000 ҳаракати қаторҳои наздишаҳрӣ дар масири Ҷалолобод - Қаро-Сув - Ӯш сар шуд. Мутаассифона, эҳёи нақлиёти мусофирбарӣ тӯлонӣ набуд.
Аз моҳи августи соли 2008 хати роҳи оҳан танҳо дар қитъаи Ҷалолобод - Қаро-Сув кор мекунад. Поездҳое, ки ба Ҷалолобод мераванд ва ҳамаи тепловозҳои депои Ҷалолобод бидуни таваққуф аз қаламрави Ӯзбекистон мегузаранд. Пас аз соли 1991 ба Ҷалолобод ягон тепловозҳои нав оварда нашудаанд.

### Дар ҳайати Қирғизистони соҳибистиқлол

Соли 1991 ба шаҳри Ҷалолобод мақоми маркази вилоят дода шуд.

19 октябри соли 2007 шаҳр 130-солагии худро ҷашн гирифт. Тантанаҳои асосӣ бо иштироки роҳбарияти кишвар дар ипподроми Телтору баргузор шуданд. Шаҳр бо ордени «Данакер» мукофотонида шуд.

13-16 июни соли 2010 дар шаҳр ва деҳаҳои атрофи он шӯришҳо дар заминаи байни миллатҳо ба вуқӯъ пайвастанд.

Мукофотҳо
---------

* Ордени "Данакер" ( 15 октябри 2007 ) - *бо назардошти нақши махсуси таърихии шаҳри Ҷалолобод дар ташаккули истиқлол ва соҳибихтиёрии Ҷумҳурии Қирғизистон, таҳкими дӯстӣ ва ризоияти байни миллатҳо ва дар робита ба 130-солагии* .

Иқтисод
-------

### Нақлиёт

Намуди асосии нақлиёти маҳаллӣ автомобил мебошад. Инчунин истгоҳи роҳи оҳан ва фурудгоҳ мавҷуданд.

### Корхонаҳо

Калонтарин корхонаҳои саноатӣ ин корхонаи коркарди нафти Қирғизистон ва Канада «Киргиз Петролеум Компани» мебошанд; як корхона барои истихроҷи травертин, оҳаксанг ва сангҳои ниҳонӣ; корхонаи хишт ҶСП "Корхонаи коркарди санг дар Осиёи Марказӣ"; ҶСК "Келечек"; ҶСК Нур; ҶСК "Насос"; Заводи таҷҳизоти савдо ва технологӣ ва OP 36/10. Корхонаҳои ҶСП «Қирғизхлопок» ва КМ «Ак-Олтин» нахи пахта истеҳсол мекунанд, корхонаҳои ферментатсияи тамокуи ҶДММ «Тура-Ай» ва ҶДММ «Азиз-Табак» фаъолият доранд.

Корхонаҳои саноати орди шаҳр: ҶДММ "Азрат Айб", ҶСК "Интершак ПТК", ҶДММ "Мариям" ва "Ко". AOZT "Заводи Араки Ҷалолобод" барои истеҳсоли нӯшокиҳои спиртӣ фаъолият мекунад.

Дар байни корхонаҳои саноати сабук яке аз корхонаҳои пешрафта ҶСК Мата мебошад, ки иқтидори истеҳсолӣ барои истеҳсоли матоъҳои бофандагӣ 7 миллион метри мураббаъ мебошад. Дар шаҳр корхонаҳое ҳастанд, ки бо коркарди чӯб ва истеҳсоли мебел машғуланд - инҳо ҶСК "Эмерек" ва ҶСК "Кок-Арт" мебошанд.

### Бонкҳо ва иттиҳодияҳои қарзии хурд

ҶСП "ЭкоИсламикБонк", ҶСК "Бай Тушум", ҶСК "Бонки Тиҷоратӣ".

### Тиҷорат

Дар шаҳри Ҷалолобод савдои чакана дар 10 бозори доимӣ ва 9 бозори хурд, ки моликияти хусусӣ мебошанд, инчунин дар 120 мағоза амалӣ карда мешавад.

Маориф
------

Аз соли 1935 техникуми педагогӣ амал мекунад. Баъдтар, техникуми кооперативии Иттифоқи истеъмолкунандагони Қирғизистон ва як муассисаи тиббӣ таъсис дода шуд. Дар шаҳр 10 мактаби миёна ва як PT U сохта ба истифода дода шудааст.

Ҳоло 22 мактаби миёна, инчунин литсейи туркӣ барои мардон ва занон ва як мактаби тиббӣ мавҷуданд. Якчанд донишгоҳҳо мавҷуданд: Донишгоҳи давлатии Ҷалолобод, Донишгоҳи байналмилалии Канторо Шарипович Токтомаматов, Академияи ҳуқуқ ва тиҷорат.

Ҷозибаҳои гардишгарӣ
--------------------

Дар давраи шӯравӣ истироҳатгоҳи "Ҷалолобод" истироҳатгоҳи умумииттифоқӣ ба ҳисоб мерафт ва ҳар сол ҳазорон сайёҳон аз тамоми гӯшаҳои СССР бо бемориҳои рӯдаи меъда, пӯст ва занона ба ин ҷо меомаданд. Ҳоло ҳам сайёҳонро чашмаҳои минералӣ ва лойи табобатии осоишгоҳ ҷалб мекунанд. Аз шаҳр ба истироҳатгоҳ тавассути автобус аз маркази шаҳр рафтан мумкин аст. Доруҳои асосӣ обҳои термикӣ, суст ва ба андозаи баланд минерализатсияшудаи сулфат-гидрокарбонати натрий-калтсий мебошанд, ки барои оббозӣ ва табобати нӯшокӣ истифода мешаванд. Бо мақсади табобатӣ дар курорт инчунин лойи торф-лой истифода мешавад. Дар баробари терапияи балнео-лой, терапияи нури электрикӣ, машқҳои физиотерапия, массаж, климатотерапия, ҳавзи шиноварии терапевтӣ, ғизои табобатӣ, барги гиёҳӣ, акупунктура истифода мешаванд. Курорт дорои санаторияи дорои 450 кат дар тобистон ва 150 кат дар зимистон мебошад. Ҷойгиршавӣ дар се бино ва чор хонаи хурд барои 2-4 нафар сурат мегирад. Нишондиҳандаҳо барои табобат: бемориҳои системаи ҳозима, системаи устухонбандӣ, системаи асаб, бемориҳои занона, урологӣ, пӯст.

Дар 57 км дуртар аз шаҳр, дар трактори қаторкӯҳи Кара-Алма, лагери солимии бачагонаи "Олтин Балалык" мавҷуд аст, ки соли 1972 сохта шудааст.

Инчунин дар шаҳр:

* Китобхонаи вилоятӣ бо шаш филиал дар шаҳр ва фонди 126000 китобу маҷалла.
* Китобхонаи бачагона дар хонаи эҷод, фонди - 25,000 китоб ва маҷаллаҳо.
* Осорхонаи таърихии шаҳр дар пойгоҳи Аюб-Тау, дар канори роҳ ба осоишгоҳ. Онро соли 1972 Василий Филиппович Трунов, баъдтар шаҳрванди фахрии Ҷалолобод ташкил карда буд. Масоҳати осорхона 199 м² буда, аз 9 ҳуҷра иборат аст. Осорхона яке аз қадимтарин дар минтақа ба ҳисоб меравад. Музейро соле то 10,000 нафар тамошо мекунанд.
* Боғҳо. Се боғи фарҳангӣ ва фароғатӣ, аз ҷумла боғҳои ба номи Токтогул бо масоҳати 7,5 гектар, боғи Жеңиш (собиқ Комсомол) бо масоҳати 14,5 гектар, мавҷуданд.

Сокинони маъруфи Ҷалолобод
--------------------------

* Азимов, Рӯзӣ Азимович - Қаҳрамони Иттиҳоди Шӯравӣ (22 июли 1944), сарбози Артиши Сурх.
* Панфилов, Дмитрий Иванович - Қаҳрамони Иттиҳоди Шӯравӣ (24 марти 1945), лейтенанти Артиши Шӯравӣ.
* Рафиков, Марс Закирович - лётчики ҳарбии шӯравӣ, узви аввалин корпуси кайҳонавардони СССР, бо ду ордени Байрақи Сурхи СССР мукофотонида шудааст.
* Трунов Василий Филиппович - муаррих, муаллими шоистаи ҶШС Қирғизистон, асосгузори осорхонаи маҳаллии кишваршиносӣ, шаҳрванди фахрии шаҳр.
* Шаповалов, Игорь Алексеевич - раққоси балет, балетмейстер, Ҳунарпешаи халқии СССР.
* Хелпман, Элханан - иқтисоддони исроилӣ, профессори Донишгоҳи Тел-Авив.
* Зулфибоев, Эркин Далиевич - шаҳрванди фахрии шаҳр, полковники мустаъфии Қувваҳои Мусаллаҳи СССР. Комиссари ҳарбии минтақаи Сузак дар солҳои 70-ум, инчунин дар комиссариатҳои ҳарбии саросари ҷумҳурӣ ва дар муассисаҳои ҳарбии ҷумҳуриҳои собиқи СССР кор мекард. Вай дар таълим ва рушди тайёрии ҳарбии аҳолии ҷумҳурӣ саҳми калон гузоштааст. Падари Зулфибоев Эркин Дали Зулфибоев Комиссариати кишоварзӣ, сипас Комиссариати Маориф дар Шӯрои Комиссарони Халқии АССР Қирғизистонро роҳбарӣ мекард. Зулфибоев Эркин Далиевич аз авлоди Курмонжан Датка - Маликаи Олой мебошад. Вай бо Грамотаҳои Фахрии Президиуми Шӯрои Олии Қирғизистон, Комитети Марказии КПСС, Шӯрои Вазирони СССР, ВЦСПС, КМ ВЛКСМ мукофотонида шудааст. Лигаи Коммунистии Ҷавон, медали Данк, зиёда аз 20 ҷоизаи ҳукуматӣ. Шаҳрванди фахрии шаҳри Ҷалолобод.

Пайвандҳо
---------

* Дар вебгоҳи Ассотсиатсияи шаҳрҳои Қирғизистон
* Вебгоҳи шаҳри Ҷалолобод

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Ҷалолобод дар Викианбор |

Эзоҳ
----

1. ↑  *М. Грулев еt al.* Известия Туркестанского отдела Императорского Русского Географического общества, том II / М. Грулев. — Первое изд.. — Ташкент: Типография штаба Туркестанского военного округа, 1900. — С. 107—109.
2. ↑  Все новое — хорошо забытое старое - «МСН» - новости Кыргызстана. 7 марти 2021 санҷида шуд. Баргирифта аз сарчашмаи аввал 21 Декабри 2018.
3. ↑  ЖЕЛЕЗНОДОРОЖНАЯ ЛИНИЯ КАРАСУ — ДЖАЛАЛ-АБАД — КОК-ЯНГАК. Расписания движения поездов.(пайванди дастнорас)
4. ↑  Туркестанскій литературный сборник в пользу прокаженных. — Tip. A. Benke, 1900. — 338 с.
5. ↑  Карта Бухарского, Хивинского и Кокандского ханств и части Русского Туркестана..
6. ↑  Карта Ферганской области (бывшее Коканское ханство) и сопредельных частей Туркестанскаго края. Люсилин М. Г. — Военно-топографическое управление Главного штаба, 1876
7. ↑  Список населённых мест Ферганской области. Скобелев. Издание Ферганского статистического комитета.1909.стр 14
8. ↑  *Шамсутдинов Р.Т. et al.* История Андижана в документах и материалах
(1876 – 1917 гг.). — Ташкент: ГЛАВНАЯ РЕДАКЦИЯ ИЗДАТЕЛЬСКО-ПОЛИГРАФИЧЕСКОЙ АКЦИОНЕРНОЙ КОМПАНИИ «SHARQ», 2012. — С. 274. — 481 с. — ISBN 978-9943-00-860-1.
9. ↑  *Raphael Welles Pumpelly, William Morris Davis, Ellsworth Hungtington.* Explorations in Turkestan: With an Account of the Basin of Eastern Persia and Sistan. Expedition of 1903. — Carnegie Institution of Washington, 1905. — С. 65—66. — 364 с.
10. 1 2 3 4  БСЭ. Большая Советская Энциклопедия (ДЖ) (стр. 2) - ModernLib.Net.  modernlib.net. 12 августи 2019 санҷида шуд.
11. ↑  Указ Президента КР от 1 августа 1994 года УП N 184 «Об организационных вопросах строительства железнодорожной линии „Балыкчи-Кочкор-Кара-Кече" и развития прилегающих к ней районов».  cbd.minjust.gov.kg. 15 августи 2019 санҷида шуд.
12. ↑  Указ Президента КР от 13 января 1998 года УП №3 "Об организационных вопросах строительства магистральных железных дорог в Кыргызской Республике".  cbd.minjust.gov.kg. 15 августи 2019 санҷида шуд.
13. ↑  *Sputnik.* Железная дорога РУз — КР — КНР: проект маршрута подготовят в апреле(рус.).  Sputnik Кыргызстан. 15 августи 2019 санҷида шуд.
14. ↑  Фекегмнднпнфмюъ Кхмхъ Йюпюяс ≈ Дфюкюк-Юаюд ≈ Йнӣ-Ъмцюй(пайванди дастнорас)
15. ↑  Указ Президента Кыргызской Республики от 15 октября 2007 года УП № 450 «О награждении города Джалал-Абад орденом «Данакер»

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️  Гузариш ба унсури Викидода  Фарҳангҳо ва донишномаҳо | 
* Britannica (онлайн)

 |
| Дар феҳристҳои китобшинохтӣ | 
* GND: 4801825-9
* J9U: 987007478048405171
* LCCN: n2004150953
* VIAF: 139762792
* WorldCat VIAF: 139762792

 |

| ⚙️ Парчами Қирғизистон Вилоятҳои Қирғизистон |
| --- |
|  | Шаҳрҳои тобеи ҷумҳурӣ | Бишкек  • Ӯш |  |
| Вилоятҳо | Бодканд  • Норин  • Иссиқкӯл  • Ӯш  • Талас  • Чуй  • Ҷалолобод |


| ⚙️ Шаҳрҳои Қирғизистон |
| --- |
|  | Шаҳрҳо | 
* Бишкек
* Балиқчӣ
* Ботканд
* Исфана
* Қайинди
* Қанд
* Қадамҷой
* Қаро-Болта
* Қаро-Кӯл
* Қаро-Кӯл (маркази Ҷалол-Обод)
* Қаро-Сув
* Қизил-Кия
* Қучқор-Ота
* Майлув-Су
* Норин
* Навкат
* Сулукта
* Талас
* Тош-Кумур
* Тахмоқ
* Тоқтуғул
* Узканд
* Ӯш
* Ҳайдаркон
* Чолпон-Ота
* Ҷалол-Обод

 |  |