recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Домулло Маъруфи Элокӣ** (*Раҳимов Маъруф Зубайдуллоевич*; 1964, Элок, Файзобод Тоҷикистон) — рӯҳонӣ, олими дин ва воъизи шинохтаи тоҷик. Муовини раиси Шӯрои уламои Маркази исломии Тоҷикистон (то соли 2010). Сархатиби масҷиди ҷомеи Сариосиёи шаҳри Душанбе (аз соли 2011).

Зиндагинома
-----------

Домулло Маъруф соли 1964 дар деҳаи Элоки ноҳияи Файзобод дар оилаи эшони Зубайдуллоҳ ба дунë омадааст. Дамулло Маъруф назди устодони барҷастаи ҷумҳурӣ Мавлавӣ Муҳаммадҷони Хуқандӣ, Домулло Ҳикматуллоҳ, Қорӣ Абдуссамиъи Исфарагӣ ва Домулло Сайраҳмон улуми мутадовили диниро аз сарфу наҳв, фиқҳу усули фиқҳ, балоғату фасоҳат, тафсиру ҳадис, мантиқу ҳикмат, тасаввуфу ирфон, арӯзу ҳисоб, адабиёти арабу форс ва ғайра фаро гирифта, пас он ба курсии тадрис такя зад ва солиёни мадид ба таълиму тарбияти шогирдон иштиғол варзида, садҳо нафар аз файзи эшон ба воя ва камоли илмӣ расидаанд.

Домулло Маъруф солҳо дар масоҷиди ҷумҳурӣ: масҷиди ҷомеъи ноҳияи Файзобод, масҷиди ҷомеъи марказии шаҳри Душанбе ба номи Хоҷӣ Яъқуб ва масҷиди ҷомеъи Сариосиёи пойтахт ба ҳайси имомхатиб ифои вазифа намудааст. Ҳамзамон дар Донишкадаи исломии ба номи Имом Тирмизӣ ба ҳайси мударриси улуми шаръӣ ба толибон дарс гуфтааст. Солҳои 2004—2010 ба ҳайси муовини аввали раиси Шӯрои уламои Маркази исломии Ҷумҳурии Тоҷикистон ифои вазифа намудааст. Ӯ ҳамеша аз ғояҳои эътиқодии равияи аҳли суннат ва мазҳаби Имоми Аъзам дифоъ менамояд.

Таълифот
--------

Таснифоти домулло иборат аст аз: Муқаддима, такмили матни тоҷикӣ, шарҳу тавзеҳот ва тахриҷи аҳодиси «Ҳидояи шариф»-и Марғинонӣ (дар ду ҷилд), «ал-Муътамаду фи-л-муътақад»-и аллома Фазлуллоҳи Турпуштӣ, «Мақомоти Ҳазрати Бузургвор», «Зиндагӣ ва осори Ҳазрати Бузургвор», «Чароғи уммат» (маноқиби Имоми Аъзам), Рисолаҳои раддия бар фирқаҳои бидъатӣ:Симои воқеъии Салафия; Даъвии иҷтҳод дар хутути фикрии Ҳизбу-т-таҳрир; Кашфи ҳиҷоб дар мафхуми «Рад ба сӯи Суннату Китоб», «Тасрифу-л-амсила», машҳур ба Сарфи Мулло.

Ҳамчунин силсиламақолоти ӯ дар матбуоти даврӣ дар мавзӯъоти гуногуни динӣ ва адабӣ ба табъ расида, қалами ӯ дар паҳнои адабиёт ва фарҳанги динӣ мавзӯъоти гуногунро баррасӣ намудааст. М

Ашъор
-----

Домулло Маъруф бо тахаллуси Мавло шеър шеър эҷод мекунад. Мавзӯъи ашъори ӯро ишқи илоҳӣ, маорифи тариқат, зебоиҳои ботин ва зиндагии рӯзмарраи инсонҳо ташкил медиҳад. Дафтари ашъори домулло Маъруф бо номҳои «Дафтари дил», «Маҳрами асрор», «Муҳокоти замир», «Ҷони огоҳ», «Таронаҳои озодӣ», «Тори вуҷуд», «Наъту дубайтщо» ва маснавии «Ҳафт сабақ аз таълими мардони Ҳақ» нашр шудаанд.

Осор
----

* «Ал-Муътамаду фи-л-муътақад»-и аллома Фазлуллоҳи Турпуштӣ дар таҳия ва таҳқиқи Домулло Маъруфҷони Элокӣ. — ҶДММ «Бебок». Душанбе, 2015

Эзоҳ
----

1. ↑  Нашри китоби ҷадид дар таҳияи домулло Маъруфҷони Элокӣ(пайванди дастнорас)

Адабиёт
-------

* Суханварони водии Ҳисор. — Душанбе: «ЭР-граф», 2021. — С. 109. — 400 с. — ISBN 978-99985-59-15-8

Пайвандҳо
---------

* Домулло Маъруф дар бораи такфир дар ислом Бойгонӣ шудааст 1 августи 2017  сол. // ТоҷНюз, 22 августи 2015
* Маркази исломӣ аз манофеъи кӣ ҳимоя мекунад? // Радиои Озодӣ, 18 феврали 2009
**Баргак** — як навъ маснуоти заргарист, ки аз тило, нуқра ва мис сохта мешавад. Баргак аз зевароти маъмули занона буда, шаклан шабеҳи барги бед, сафедор, тухми харбузаю офтобпараст ва баъзан ромбшакл аст. Ин унсурҳои ороишро «барги тӯморча» ё «барги найза» низ меноманд. Дар бисёр овезаҳо баъзан ду доирачаи хурд ва ҷузвҳои ромбшакли ороишот ба назар мерасанд. Баргак дар санъати заргарии тоҷикон васеъ паҳн гашта, дар гарданбанд, пешонабанд, қоштило, тӯмор, овезаҳои гӯшвораҳо истифода мешуд. Дар Хуҷанд, Ӯротеппа, Самарқанд, Бухоро, Фарғона, Тошкент ва Панҷакент дар гарданбанд баргакро ҳамроҳи марҷон истифода мекарданд. Одатан гарданбанд, пешонабанд, тӯмор ва қоштилои баргакдорро арӯсон аз рӯзи тӯйи арӯсӣ то таваллуди нахустин фарзанд мебастанд. Унсурҳои ороишоти баргаки тумормонанд дар санъати гулдӯзии мардуми тоҷику ӯзбек (чодар, сӯзанӣ) низ истифода мешаванд. Гӯшвораву ангуштаринҳо ва овезаҳои баргакдори гардан дар санъати заргарии ҳозира маъмуланд.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* Баргак / М. Рӯзиев // Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.
Лабиби — шоир
**Лабибӣ** (форсӣ: لبیبی‎, соли таваллуд ва вафот номаълум) — шоири форс-тоҷик (асри 11). Аз порчаҳои бокияи баъзе қасидаҳояш бармеояд, ки Лабабӣ. дар ахди Разнавиён дар Чағония зиндагӣ ва эҷод кардааст.
Лабибӣ табъи баланд дошта, қисме аз ашъораш дар тазкира ва фарҳангу баёзхо чой дода шудаанд. Аз достонҳои зиёди дар баҳрҳои гуногун эҷодкардааш ба чуз байтҳои пароканда чизе то айёми мо нарасидааст. Бино ба маълумоти Байҳакӣ ва Масъуди Саъди Салмон Лабибӣ дар шеър ба дарачаи устоди расида, «сайидуш-шуаро» лақаб доштааст. Хамасронаш шеърхояшро тазмин кардаанд.

Зиндагинома
-----------

Лабиби шоири асри XI форсу тоҷик мебошад. Аз порчаҳои бокимондаи баъзе қасидаҳояш маълум мегардад, ки дар ахди Газнавиен дар Чаганиен зиндагӣ ва эҷод кардааст. Лабиби шоири сухандони балантабъ будааст, вале аз ашъори ӯ то замони мо микдори каме омада расидааст: панч байт аз қасидае бо матлаи

«Корвоне хаме аз Рай ба сӯйи Даскада шуд,
Об пеш омаду мардум ҳама бар қантара шуд…»
ва 59 байт аз қасидае бо матлаи

«Чу баркандам дил аз дидори дилбар,
Ниходам мухри хурсандӣ ба дилбар…»
ва чанд қитъа. Лабиби ғайр аз ин дар баҳрҳои мухталиф достонҳо низ гуфта будааст, вале аз онҳо ба чуз байтҳои мутафаррика чизе боки намондааст. Аз ашъори бокимондаи шоир маълум мегардад, ки вай дар тасвири табиат, шикоят ва норозиги аз замон, панду ахлоқ ва дигар мавзӯъхо бо махорати баланд шеър навиштаст. Хамзамононаш уро устод хонда, шеърхояшро тазмин кардаанд. Аз ашъори Лабиби ғайр аз як қасида ва чанд байти пароканда, чизи дигаре боки намондааст.

Аз қасоид
---------

Чу баркандам дил аз дидори дилбар,
Ниходам мухри хурсанди ба дилбар
Ту гуи доги сузон барниходам
Ба дил, к-аз дил ба дида дарзад озар.
Шарар дидам, ки бар руям хамечаст,
Зи мижгон ҳамчу сузонсуниши зар.
Маро дид он нигорин чашми гирьён,
Чигар бирён пур аз хун оразу бар.
Ба чашм андар шарори оташи ишқ,
Ба чанг андар инони хинг рахбар.
Маро гуфт он дилором: -Эй беором,
Хамеша тозиён бехобу бехвар!
Зи Ҷобулсо ба Ҷобулқо расиди,
Хамон аз бохтар рафти ба ховар.
Сикандар нести, лекин дубора
Бигашти дар ҷаҳон ҳамчун Сикандар.
Надонам то туро чанд озмоям,
Чи моя бинам аз кори ту кайфар.
Маро дар оташи сузон, чи сузи?
Чи дори айши ман бар ман мукаддар?

Аз мукаттаот
------------

Корвоне хаме аз Рай ба суи Даскара шуд,
Об пеш омаду мардум ҳама бар кантара шуд.
Галаи дуздон аз дур бидиданд чу он,
Хар яке з-эшон гуфти, ки яке касвара шуд.
Он чи дуздонро рой омад бурданду шуданд,
Буд касе низ, ки бо дузд хаме яксара шуд.
Рахраве буд дар он рох дирам ёфт басе,
Чун тавонгар шуд гуфти суханаш нодира шуд.
Хар чи пурсиданд уро ҳама ин буд чавоб:
«Корвоне зада шуд, кори гурӯҳе сара шуд»,

Байтҳои пароканда
-----------------

Гар Фаррухи бимурд, чаро Унсури намурд
Пире бимонд деру ҷавоне бирафт зуд.
Фарзонае бирафту зи рафтан -ш ҳар зиён,
Девонае бимонду зи мондан -ш хеч суд.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Абдуллоев А. Адабиёти форсу тоҷик дар нимаи аввали асри XI, Душанбе 1979
**Қобилҷон Мансуров** (тав. 30.04.1949, шаҳри Душанбе) — физикдон, номзади илмҳои физика-математика (1988), дотсент (2002). «Аълочии маорифи Тоҷикистон» (2002)

Зиндагинома
-----------

Солҳои 1966–1971 дар факултети физикаи Донишгоҳи давлатии Тоҷикистон ба номи В.И. Ленин  таҳсил ва 1971–1973 дар сафҳои Артиши Шӯравӣ хидмат кардааст. Солҳои 1973–1976 муаллими физикаи мактаби миёнаи № 59 ноҳияи Колхозобод, 1976–1980 муаллими физикаи мактаби миёнаи № 62 ноҳияи Октябри ш.Душанбе, 1980–1988 ходими илмии Институти тадқиқотӣ-илмии ба номи С. Умарови АИ ҶШС Тоҷикистон, 1988–2002 муаллими калони кафедраи методикаи таълими технологияи Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи Қ. Ҷӯраев буд. Аз соли 2002 инҷониб дотсенти кафедраи методикаи таълими технологияи Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи Садриддин Айнӣ мебошад. Муаллифи зиёда аз 34 мақолаҳои илмӣ, илмию методӣ мебошад, ки дар 365 онҳо моеъҳои магнитӣ ва масъалаҳои таълиму тарбия мавриди тадқиқу баррасӣ қарор гирифтаанд.

Ҷоизаҳо
-------

Бо нишони сарисинагии «Аълочии маорифи Тоҷикистон» (2002) ва ифтихорномаҳои донишгоҳи омӯзгорӣ мукофотонида шудааст.

Осор
----

* Спектроскопияи моеъҳои магнитӣ дар ҳудуди зуддиҳои 3-30 МГц. (дастури методӣ), Д. 2004;
* Таҷрибаомӯзии педагогӣ барои донишҷӯёни соли хониши IV ва V, Д. 2004.

Пайвандҳо
---------

* Энсиклопедияи Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи С. Айнӣ
«**Баҳористони сухан**» (форсӣ: بهارستان سخن‎) — асари донишманд ва ходими давлатии Ҳиндустон Мир Абдурраззоқ мулаққаб ба Самсомуддавла Шоҳнавозхон (1700—1760), ки тавсифи улуми адабӣ, зиндагиномаи шоирон ва намунаҳои ашъори онҳоро фаро мегирад.

Таълифи асар соли 1747 ба поён расидааст. Баъдан писари муаллиф Мир Абдулҳай мукаммал намуд. Ин асар аз муқаддима, 12 боб ва хотима иборат аст. Дар бобҳои 1-7 аз таърихи пайдоиши каломи манзум ва шеъри форсию арабӣ, арӯзу қофия, санъатҳои бадеӣ ва муаммову луғаз сухан меравад. Дар бобҳои 8-11 муаллиф аз илми иншо, хат, қоидаҳои луғати форсӣ ва ғайра баҳс оростааст. Боби 12 ба шакли тазкира сохта шуда, шарҳи ҳол ва намунаҳои ашъори 130 нафар шоири пешин ва муосири муаллифро дар бар гирифтааст. Ин боб¬ро муаллиф ба 5 табақа ва хотима тақсим кардааст. Бо номи Фирдавсӣ оғоз ёфта, бо қозӣ Муҳаммадсолеҳи Даканӣ анҷом ёфтааст. Муаллиф маълумотро дар бораи шоирон аз маъхазҳо (тазкираҳо)-и пешин гирифтааст. Шарҳи ҳоли аксари шоирон кӯтоҳ оварда шудааст. Аз шоирони маъруф намунаҳои камтар, аз шоирони нисбатан номаълум намунаҳои бештар овардааст. «Баҳористони сухан» соли 1958 дар Ҳиндустон ба табъ расидааст.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Баҳористони сухан / А. Алимардонов // Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.

* نقوی سعید علی رضا. تذکیره نویسئ فارسی در هند و پاکستان. تهران، ۱۳۴۷
**Абдураҳмон Ашӯров** (24 марти 1955, Хуҷанд— 16 августи 2023, Хуҷанд, Тоҷикистон) — ҳунарпешаи театри тоҷик, Ҳунарпешаи шоистаи Тоҷикистон (1998).

Зиндагинома
-----------

Соли 1978 факултаи актёрии Донишкадаи ҳунарҳои зебои Тоҷикистонро ба пойн оварда, дар Театри мусиқӣ-мазҳакаи шаҳри Хуҷанд фаъолияти корияшро шурӯъ намуд ва то охири умро онҷо кор кард.

Силсилаи образҳоро дар қариб панҷоҳ намоишнома, амсоли «Аз номи инқилоб», «Зангирии Фигаро», «Суруди Маҳастӣ», «Темурмалик», «Парранда дар қафас», «Камоли Хуҷандӣ», «Шабпарак хоб дид» ба вуҷуд овардааст. Эҷодаш намунаи хуби санъати таҷассумгарӣ дар офаридани симоҳои гуногун мебошад. Ғолиби чандин озмуну фестивалҳои ҷумҳуриявии театрӣ аст.

Даргузашт
---------

Абдураҳмон Ашӯров 16 августи соли 2023 дар сини 67-солагӣ даргузашт.

Эзоҳ
----

1. ↑  Даргузашти ҳунарманди шинохтаи театри Тоҷикистон(тоҷ.). *Sputnik Тоҷикистон*.  Sputnik (16 августи 2023). 16 августи 2023 санҷида шуд.

Адабиёт
-------

* Арбобони фарҳанги тоҷик. Донишнома / Муаллиф-мураттиб Ёрмуҳаммади Сучонӣ. — Душанбе, 2016. — 863 с.
**Wiki Loves Monuments** (Вики дӯстдори ёдгориҳо) — озмуни ҳарсолаи байналмилалии аккосӣ, ки моҳи сентябр дар саросари ҷаҳон тавассути ҷомеаи Викимедиа ва бо кумака Викимидиаҳои маҳаллӣ баргузор мешавад. Иштирокдорон биноҳои таърихӣ ва тамошобобро аксбардорӣ карда, баъдан онҳоро ба Викианбор бор мекунанд. Ҳадафи баргузории озмун ҷалби диққати кишварҳои иштироккунанда ба мероси меъморӣ ва фарҳангӣ мебошад.

Бори аввал Wiki Loves Monuments соли 2010 дар Нидерландия доир гардид. Дар соли оянда озмун боз дар якчанд кишварҳои Аврупо баргузор гардид ва рекорди ҷаҳониро ҳамчун фотоконкурс бо шумораи зиёди иштирокчиён ба Китоби рекордҳои Гиннесс гузошт. Дар соли 2012 ин мусобиқа аз ҳудуди Аврупо фаротар рафта, дар он суратгирон аз 35 кишвар иштирок намуданд.

Таърих
------

Инфографика, баёни раванди озмун, чӣ тавр ихтиёриён ба суратҳоро бор мекунанд.
Виадук Визен, Швейтсария.  

Акс-ғолиби озмун-2013

Қоидаҳо
-------

Қоидаҳои асосии иштироки хеле одӣ аст. Кишвари иштирокчӣ бояд рӯйхати едгориҳоро бо нишонӣ ва идентификатор пешниҳод намояд ва иштирокчиён бояд тасвирҳоро дар давраи аз аввал то 30-юми сентябр боргузорӣ намоянд. Барои иштирок тасвирро дар Викианбор боргузорӣ кардан лозим аст ва ин маънои онро дорад, ки шумо ҳисоби корбарии худро сохта бошед. Суратҳои ҳар вақт бардошташуда қабул карда мешаванд, аммо боргузории онҳо бояд дар моҳи сентябр ва зери литсензияи озоди CC-BY-SA 3.0 (ё ягон дигар созгорӣ, масалан, CC-BY ё CC-0) гузошта шаванд.

Шарҳ
----

Эзоҳ
----

1. ↑  Guinness World Records, Largest photography competition, 2012.
2. ↑  *Eglash, Ruth* Hundreds of cultural sites to be visually documented during "Wiki Loves Monuments event.".  Jerusalem Post (28 August 2012). 15 сентябри 2012 санҷида шуд.
3. ↑  About the contest.  Wiki Loves Monuments website. 9 июли 2013 санҷида шуд. Баргирифта аз сарчашмаи аввал 30 сентябри 2013.

Пайвандҳо
---------

* wikilovesmonuments.org — вебгоҳи расмии Вики дӯстдори ёдгориҳо
«**Гулшани Муштоқ**» (форсӣ: گلشن مشتاق‎) — тазкираи шоир ва тазкиранигори форсизабони Ҳиндустон Муҳаммад Ҳофизалии Муштоқ дар шарҳи ҳол ва намунаи ашъори 893 шоири замонҳои гузашта ва ҳамзамонони ӯ. 

Таълифи тазкира соли 1835 ба анҷом расидааст. Дар овардани номҳо тартиби алифборо риоя кардааст. Хусусиятҳои «Гулшани Муштоқ»: шарҳи ҳоли шоирон мухтасар аст, аз эҷодиёташон танҳо ғазалҳои ишқӣ интихоб гардидаанд, номи баъзе шоирон дар тазкираҳои дигар нестанд, шарҳи ҳоли занони шоир — Зебуннисои Махфӣ, Бибӣ Заифии Самарқандӣ, Гулрухбегим, Гулбаданбегим, Лолахотуни Кирмонӣ, Ниҳонӣ ва дигарон дар тазкира омадааст, дар бораи шоироне низ маълумот додааст, ки дар Ҳиндустон набудаанд. Маъхазҳои «Гулшани Муштоқ»: «Ништари ишқ», «Махзану-л-ғароиб», «Баҳористон»-и Абдурраҳмони Ҷомӣ, «Мунтахабу-т-таворих», «Фарҳанги Рашидӣ», «Фарҳанги Ҷаҳонгирӣ» ва ғ. Нусхаи дастнависи «Гулшани Муштоқ» дар китобхонаи шахсии Қозӣ Фазли Азим (аз авлоди Муштоқ) маҳфуз аст.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Гулшани Муштоқ // Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.
**Гаумото**, **Гаумот**, **Гавмард**, **Бардияи дурӯғин** (порсии бостон: 𐎥𐎢𐎶𐎠𐎫; асри VI то м. Посоргод, Устони Форс — 522 то м. Посоргод, Устони Форс) — севумин подшоҳи Ҳахоманишӣ, писари Куруш. Гуфта мешавад пас аз Камбуҷияи II Гаумоти муғ тахти подшоҳиро аз худ намуд.

Ҳукмат
------

Гаумот дар Катибаи Бесутуни Дорои 1 марди муғе аз Мод зикр шудааст. Гаумот аз лашкаркашии Камбуҷия ба Миср (526—522 то м.) истифода бурда, дар Экбатана даст ба ошӯб зад ва ҳокимиятро ғасб намуд (11 марти 522 то м.). Камбуҷия барои саркӯб сохтани ошӯби Гаумот роҳи Порсро пеш гирифт, вале дар роҳ фавтид. Дар фурсати муносиб Гаумот бо пуштибонии мардуми Порс, Мод ва Бобил тахту тоҷи сулолаи Ҳахоманиширо соҳиб шуд. Гаумот барои қонунӣ гардонидани ҳукуматаш худро Бардиё — писари Куруш ва бародари Камбуҷия эълон карда, духтари калонии Куруши Кабир — Отусоро ба ҳамсарӣ пазируфт ва насабашро ба сулолаи ҳукмрон пайваст. Баъди таъқиб ва шикаст додани рақибон Гаумот се сол мардумро аз пардохти андоз озод карда, ба хидмати сипоҳ ҷалб шудани ҷавононро манъ кард.

Аз рӯи нигориши Катибаи Бесутун Дорои I бо пуштибонии ҳафт тан пешвои бонуфузи хонадони порсҳо — Утан (Отан), Виндафарн (Интаферн), Гобрия (Гаубарува), Видарн, Бугубахш ва Адуманиш бо роҳи сӯиқасд (29 сентябри 522 то м.) Гаумот-ро дар Сакаяувати ном дижи Мод ба қатл расонд. Таърихнигорони юнонӣ Ҳеродот ва Ктесий Гаумот-ро бо номҳои Смердис ва Таниоксаркс зикр намуда, аз аҳли муғон будан ва Бардия ном гирифтанашро таъкид намудаанд. Фоҷианигори юнонӣ Эсхил дар фоҷиаи «Порсҳо» Гаумот-ро бо номи Мард зикр кардааст. Ҳукмронии Гаумот чандон тӯлонӣ набошад ҳам, пояҳои давлатдории Ҳахоманишиниёнро суст карда, шоҳаншоҳиро аз хонадони Куруши II Кабир ба шохаи дигари ин сулола — Дорои I интиқол дод. Баъд аз саркӯбсозии ошӯби Гаумот тахти шоҳӣ (соли 522 то м.) ба Дорои I расида, ӯ тайи ду сол беш аз нуҳ ошӯби ҷонибдорони Гаумот-ро пахш кард. Аксари таърихнигорон — И. М. Дяконов, Р. Фрай, М. А. Дандамаев, И. Алиев ва дигарон ошӯби Гаумот-ро инқилоби иҷтимоӣ ва мазҳабӣ донистаанд.

Нигаред низ
-----------

* Бардиё

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Гаумата / Б. Абдураҳмонов // Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.

* Геродот. История. Л. 1972; Дьяконов И. М. История Мидии. М. 1956;
* Алиев И. История Мидии. Баку, 1960; Дандамаев М. А. Иран при первых Ахеменидах. М. 1963;
* Фрай Ричард. Наследие Ирана. М. 1972;
* Дандамаев М. А. Луконин В. Гаумот Культура и экономика древнего Ирана. М. 1980;
* Поротников В. Дарий. М. 2004;
* Саймиддинов Д. Форсии бостон. Д. 2007;
* Фаррух Кова. Персы. Армия великих царей. М. 2009.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️  Гузариш ба унсури Викидода  Фарҳангҳо ва донишномаҳо | 
* Большая российская (старая версия)
* Брокгауза и Ефрона
* Иронико
* Реальный словарь классических древностей
* Britannica (онлайн)

 |
| Дар феҳристҳои китобшинохтӣ | 
* GND: 118537857
* VIAF: 283347752
* WorldCat VIAF: 283347752

 |
**Шоҳрух Ғаффоров** — забоншинос, номзади илмҳои филологӣ (1979), дотсенти кафедраи забони тоҷикии Донишгоҳи миллии Тоҷикистон.

Зиндагинома
-----------

Шоҳрух Ғаффоров факултети филологияи тоҷикро бо дипломи аъло хатм кардааст (2005). Мудири кабинети "Махзани адаб"­и факултети филологияи тоҷик (2003­2005). Аспиранти шуъбаи ғоибонаи ДМТ (2005­2009), муовини декани факултети филологияи тоҷик (2005- 2007). Аз соли 2005 ба сифати ассистенти кафедраи забони тоҷикӣ барои ихтисосҳои ғайрифилологии Донишгоҳи миллии Тоҷикистон ба фаъолият шурӯъ намудааст. Аз соли 2009 то сентябри 2011 ба ҳайси ёвар ва мушовири муовини аввали ректори Донишгоҳи миллии Тоҷикистон ифои вазифа кардааст. Аз соли 2011 то ҳол дар вазифаи мудири шуъбаи тайёрии ДМТ кор карда истодааст.
Рисолаи номзадияшро таҳти унвони "Азрақии Ҳиравӣ ва хусусиятҳои бадеӣ ­ эстетикии қасоиди ӯ" соли 2012 ҳимоя намудааст. Муаллифи зиёда аз 20 асару мақолаҳои илмӣ-методӣ ва оммавӣ мебошад.

Осори илмӣ
----------

Забони тоҷикӣ (дастури таълимӣ барои факултетҳои таърих ва фалсафа). – Душанбе: «Баҳманруд», 2010 (ҳаммуаллиф); 
Як нусхаи дастнависи девони Азрақӣ. – Душанбе, 2010.

Эзоҳ
----

1. ↑  Кафедраи забони тоҷикӣ, Шоҳрух Ғаффоров(тоҷ.). *www.philol.tnu.tj*. 28 май 2020 санҷида шуд. Баргирифта аз сарчашмаи аввал 5 августи 2020.
**Адолат Шералиевна Мирзоалиева** (тав. 25.02.1972, Ваҳдат) — адабиётшинос, номзади илмҳои филологӣ (2004).

Зиндагинома
-----------

Солҳои 1991—1996 дар факултети филологияи Донишгоҳи давлатии омӯзгории ш. Душанбе ба номи Қ. Ҷӯраев таҳсил намудааст. Солҳои 1996—1999 аспиранти шуъбаи рӯзонаи кафедраи адабиёти тоҷик, 1999—2001 муовини декани факултети филологияи тоҷик оид ба тарбия, 2001—2009 мудири шуъбаи аспирантураи Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи С. Айнӣ буд. Аз соли 2009 то ба имрӯз иҷрокунандаи вазифаи дотсенти кафедраи адабиёти донишгоҳи номбурда аст. Оид ба поэтикаи ғазалиёти Бадриддини Ҳилолӣ тадқиқоти илмӣ анҷом дода, муаллифи якчанд мақолаҳои илмӣ мебошад.
Ас.: Мушкилоти таълими достонҳои ҳамном (воситаи таълимӣ), Д. 2010; Мақоми санъати талмеҳ дар ғазалиёти Ҳилолӣ // Паёми донишгоҳи омӯзгорӣ, № 8, Д. 2003; Вазни ғазалиёти Ҳилолӣ // Паёми донишгоҳи омӯзгорӣ, № 3, Д. 2004; Тавсиф дар ғазалиёт Бадриддини Ҳилолӣ // Ҷавонон ва ҷаҳони андеша (Маҷмӯаи илмӣ), Д. 2005; Таҷнис дар ғазалиёти Бадриддини Ҳилолӣ // Паёми донишгоҳи омӯзгорӣ, № 3, Д. 2006.

Эзоҳ
----

Пайвандҳо
---------

* Энсиклопедияи Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи С. Айнӣ
**Некрӯз Сафарзода** (*Сафарзода Некрӯз Шодӣ*; зод. 27 июн 1989, Қӯрғонтеппа) — муаррих, номзади илмҳои таърих (2020), пажӯҳишгари сарчашмаҳои таърихӣ, ҷуғрофиёи таърихӣ ва таърихи сиёсии садаҳои миёнаи Эрону Осиёи Марказӣ.

Зиндагинома
-----------

Некрӯз Сафрзода 27 июни соли 1989 дар шаҳри Қурғонтеппа дар оилаи табиб ба дунё омадааст. Баъди хатми Литсеи № 1 -и шаҳри Қурғонтеппа дар соли 2007 ба Донишгоҳи миллии Тоҷикистон дохил шуда, онро соли 2012 хатм намуд. Солҳои 2014—2018 аспиранти шуъбаи таҳсили ғоибонаи Пажӯҳишгоҳи таърих, бостоншиносӣ ва мардумшиносии ба номи Аҳмади Дониши Академияи илмҳои Ҷумҳурии Тоҷикистон буд.

Корнома
-------

Солҳои 2012—2015 ба ҳайси веростор-саҳифабанди шуъбаи комплектатсия, муҳаррири редаксияҳои фарҳанг ва таърихи Сарредаксияи илмии Энсиклопедияи миллии тоҷик фаъолият кардааст.

Аз соли 2015 то ҳол мудири редаксияи донишномаҳо барои кӯдакон ва наврасони муассисаи мазкур аст. Ҳамзамон, аз соли 2020 дар вазифаҳои лаборант, ходими хурд, ходими илмӣ ва ходими калони илмии Пажӯҳишгоҳи таърих, бостоншиносӣ ва мардумшиносии ба номи Аҳмади Дониш кор кардааст.

Таълифот
--------

Некрӯз Шодӣ Сафарзода муаллифи як монография ва беш аз 30 мақолаи илмӣ ва илмӣ-оммавӣ доир ба таърих, ҷуғрофиёи таърихӣ, таърихнигорӣ, сарчашмашиносӣ ва методҳои таҳқиқоти таърихӣ, кишваршиносӣ ва мардумшиносӣ мебошад.

Мақолаҳояш дар ҷилдҳои Энсиклопедияи миллии тоҷик (ҷилдҳои 3-11), Донишномаи Ҷумҳурии Тоҷикистон (Душанбе, 2021), Донишномаи мухтасари кӯдакон ва наврасон (Душанбе, 2016) нашр шудаанд. Баргардонкунандаи ҷилдҳои 7 ва 16-и «Таъриху-р-русули ва-л-мулук»-и Муҳаммад ибни Ҷарири Табарӣ (Душанбе, 2014), «Масолик ва-л-мамолик»-и Ибни Хурдодбеҳ (Душанбе, 2022) ва «ал-Булдон»-и Ибни Возеҳи Яъқубӣ (Душанбе, 2022) аз хатти форсӣ ба кириллӣ.

Некрӯз Сафарзода мураттиби донишномаҳои «Ахтаршиносӣ» (Душанбе, 2022), «Ахтарони илм» (Душанбе, 2022) барои кӯдакон ва наврасон. Узви ҳайати муаллифони лоиҳаҳои миллии «Таърихи халқи тоҷик» ва «Мероси фарҳангии Хуросони Бузург» дар Пажӯҳишгоҳи таърих, бостоншиносӣ ва мардумшиносии ба номи Аҳмади Дониш мебошад.

Осор
----

* Ҷуғрофиёи таърихии давлати Сомониён (Бо хатти кириллӣ ва форсӣ). — Д.: «Эр-граф», 2022. — 292 с.

Эзоҳ
----

1. ↑  САФАРОВ НЕКРӮЗ ШОДИЕВИЧ | History. *institute-history.tj*. 21 августи 2023 санҷида шуд.
2. ↑  Некрӯз Сафаров by JOM(англ.). *Spotify for Podcasters*. 21 августи 2023 санҷида шуд.
3. ↑  Сафарзода Некрӯз. *institute-history.tj*.  Институти таърих, бостоншонсӣ ва мардумшиносии ба номи А. Дониш. 21 августи 2023 санҷида шуд.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️  Гузариш ба унсури Викидода  Дар шабакаҳои иҷтимоъӣ | 
* Фейсбук

 |
| Вебгоҳҳои мавзӯъӣ | 
* Академияи Google

 |
**Алии Тирмизӣ**, (***Ҳакими Тирмизӣ***) (соли таваллуд ва вафот номаълум) — шоир, мутафаккири мутасаввифи форс-тоҷик (асри 9).

Фаридуддини Аттор дар «Тазкират-ул-авлиё» Алии Тирмизиро чун шахси донишманду хушфазилат ва «дар фунуну улум комил» тавсиф намудааст. Ба шарофати фазлу дониш унвони «Ҳакимулавлиё» гирифта буд. Алии Тирмизӣ ба сабки рубоиёти халқӣ рубоиҳо эҷод кардааст. Азбаски рубоиёти аксар шоирони мутасаввиф ба ҳамин сабк аст, рубоиёти Алии Тирмизӣ ҳам бо ашъори шоирони дигар омехта шудаанд ва аз онҳо рубоиёти ба ӯ тааллуқдоштаро ҷудо кардан душвор аст. Ба қалами Алии Тирмизӣ инчунин рисолаҳои динию ирфонӣ тааллуқ доранд. Рисолаҳои мазкур шомили пораҳоеанд, ки ақидаҳову андешаҳои пандуахлоқӣ, андарзиву ҳакимонаро дар бар мегиранд. Дар шаҳри Тирмизи Ҷумҳурии ӯзбекистон мақбараи Алии Тирмизӣ барҷост, ки чун ёдгории таърихӣ дар муҳофизати давлат аст.

Эзоҳ
----

1. ↑
2. ↑  *Bibliothèque nationale de France* идентификатор BNF (фр.): платформаи додаҳои боз — 2011.

Сарчашма
--------

* А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — 608 с. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2021, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.
**Астиаг** (юн.и қадим astyqes) — охирин шоҳи Давлати Мод, ки пас аз фавти падараш Киоксар соли 585–550 то мелод ҳукм рондааст. Дар ибтидои ҳукмрони Астиаг давлати Мод орому осуда буд, вале тадриҷан бар асари он ки шоҳ ба шикор ва ишрат дилбастагии афзун дошта, бештари вақти худ ва дарбориёнашро сарфи хушгузарониҳо мекард, норозигии мардум ба вуҷуд омад. Ҳамчунин мухолифати ӯ бо ашрофи Мод низ тақвият гирифт. Аз нохушнудии мардуми Мод нисбат ба подшоҳашон Астиаг истифода намуда, ҳокими Порс – Куруши Кабир – бобои модарии Астиаг ба сарзамини Мод лашкар кашид. Муҳориба се сол тӯл кашид; дар ин байн Астиаг чанд маротиба бар лашкари Куруш дастболо ҳам шуд, вале оқибат бар асари хиёнати лашкариёнаш сипоҳи Астиаг шикаст хӯрд. Охирин муҳорибаи шадид байни порс ҳо ва модҳо дар даромадгоҳи давлати Мод – ш. Экбатан (Ҳамадони имрӯза) соли 550 то мелод рух дод, ки дар он сипоҳиёни Астиаг ба ҳалокат расида, худи ӯ асир афтод. Давлати таназзулёфтаи Модҳо барҳам хӯрд ва сулолаи Ҳахоманишиён пойдор гардид. Дар бораи тақдири мин баъдаи Астиаг маъхазҳои таърихӣ хилофи назар доранд; гурӯҳе бар онанд (Ҳеродот), ки Астиаг дар зиндони порсҳо фавтида ва бархе (Ктесий) бар он ақидаанд, ки Астиагро Куруши Кабир ҳокими Порт ва иддае даъво доранд, ки ҳукмрони Гургон таъйин карда будааст.

Ҳамчунин нигаред
----------------

* Давлати Мод

Сарчашма
--------

1. ↑  Энсиклопедияи Миллии Тоҷик, Ҷилди 2. АСОС-БОЗ – Душанбе:Сарредаксияи илмии Энсиклопедияи Миллии Тоҷик, 2013, - с.35

* لیمکت رصان ؛۱۹۹۴ ،نارهت.۱ دلج.ناریا ۀلاسرازه هد خیرات.یاضر میظعلادبع
* ۲۰۰۲ ،نارهت.هاگن کی رد ناریا خیرات.نویامه.

Пайвандҳои буруна
-----------------

* Геродот. История. Книга I, Главы 107—130
**Азизхон Мирбобоев** (тав. 22.10.1957) – эроншинос, забоншинос, номзади илми филология (1991), дотсент (1992), барандаи Ҷоизаи Мавлавии Бунёди байналмилалии забони форсӣ-тоҷикӣ, Аълочии фарҳанги Ҷумҳурии Тоҷикистон.

Зиндагинома
-----------

Азизхон Мирбобоев хатмкардаи Донишгоҳи миллии Тоҷикистон (1980). Корманди Институти забон ва адабиёти Рӯдакии Академияи Илмҳои Тоҷикистон (1981-1983; аспиранти Академияи илмҳои ҶТ (1983-1987). С-ҳои 1989-1993 муаллим, дотсенти кафедраи забони тоҷикӣ; с. 1993 дотсенти кафедраи таърихи забон ва типология; сс. 1994- 1996 докторанти Донишгоҳи миллии Тоҷикистон. С-ҳои 1997-2003 дотсент, муовини мудири кафедра, муовини илмии декани факултаи филологияи Донишгоҳи славянии Русия ва Тоҷикистон, узви Шурои илмӣ ва Шурои диссертатсионии ин донишгоҳ (1998-2007); дотсенти кафедраи таърихи забон ва типологияи Донишгоҳи миллии Тоҷикистон (2008-2015). Солҳои 2016-2021 ба сифати мудири кафедраи забони тоҷикӣ ва мудири кафедраи назария ва амалияи забоншиноси Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи Садриддин Айнӣ ифои вазифа дошт. Баъдайн чун дотсенти кафедраи назария ва амалияи забоншиносии донишгоҳи номбурда фаъолият дорад. Номбурда раиси сектсияи забоншиносӣ, узви Шурои диссертатсионии Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи Садриддин Айнӣ , узви Шурои миллии таҳсилот ва раиси бахши ҳамоҳангсозии барномаҳо ва китобҳои дарсии забони тоҷикии Вазорати маориф ва илми Тоҷикистон, муовини раиси Шурои экспертии илмҳои филологии Комиссияи олии аттестатсионии назди Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон, узви комиссияҳои гуногуни Кумитаи забон ва истилоҳоти назди Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон ва ниҳодҳои дигари давлатию илмии кишвар мебошад.

Фаъолияти илмӣ
--------------

Соли 1991 А. Мирбобоев дар Шурои илмии Донишгоҳи давлатии Тоҷикистон рисолаи номзадиро аз рӯи тахассуси «забонҳои эронӣ» дифоъ намуд.
Таҳти таҳрири А. Мирбобоев бештар 50 китоб, аз ҷумла «Фарҳанги англисӣ-тоҷикӣ» (2005), «Фарҳанги тоҷикӣ ба русӣ» (2006), «Фарҳанги тоҷикӣ-англисӣ» (2008), «Фарҳанги гӯйишҳои ҷанубии забони тоҷикӣ» (2012) ва диг. аз чоп баромадааст.

Осор
----

* Фарҳанги масодири забонҳо ва гӯишҳои эронии Тоҷикистон (ҳаммуаллиф, ба забони форсӣ). Ҷилди 1-2. Д. 1997;
* Фарҳанги номҳои тоҷикӣ (ҳаммуаллиф, ба забонҳои форсӣ ва тоҷикӣ). Д. 2000;
* Девони Одамушшуаро Рӯдакӣ (ҳаммуаллифон, ба забонҳои форсӣ ва тоҷикӣ). Д. 2002;
* Муқаддимаи филологияи эронӣ. Д. 2015.

Пайвандҳо
---------

* Энсиклопедияи Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи С. Айнӣ
*
**Гатте́рия**, ё **туата́ра** (лот. Sphenodon punctatus) — ягона ҷонвари хазандаи қадимӣ.

Ҳамҷинсони гаттерия дар давраи триас (тақр. 225 млн сол қабл) зиндагӣ кардаанд. Мансуби зерсинфи хазандаҳои минқорсар аст. Муҳраҳои аррапушти гаттерия амфитселӣ (аз ду ҷониб фурӯрафта) буда, ду ҷуфт чуқураки чакка ва ду ҷуфт камонаки ҷумҷума дорад. Устухони чоркунҷаи ҷумҷумаи гаттерия беҳаракат аст.

Гаттерия дар дил ҷавфи варидӣ (чун моҳиҳо) дошта, зоҳиран калтакалоси азими калонсару панҷадорро мемонад. Дарозиаш то 76 см. Дар тахтапушт ва думи гаттерия аз пулакчаҳои секунҷа шонаи секунҷаи начандон баланд рӯидааст. Рангаш зарди сабзтоб. Гаттерияҳо то омадани аврупоиҳо дар ҷазираҳои Зеландияи Нав бисёр буданд. Ҳоло фақат дар мамнуъгоҳҳои 13 ҷазирачаи халиҷи Пленти мавҷуданд. Гаттерия дар зери замин то умқи 1 м зиндагӣ мекунад. Ҷонвари шабгард буда, ҳашарот ва дигар ҳайвонҳои бемуҳраро мехӯрад. Моҳи январ ҷуфт шуда, октябр – декабр модинааш 8–15 дона тухм мегузорад. Инкишофи ҷанин 12–15 моҳ давом мекунад. Дар 15–20-солагӣ ба балоғат мерасад. То 100 сол (дар шароити сунъӣ то 50 сол) умр мебинад. Қаблан ақидае роиҷ буд, ки гаттерияҳо фақат як навъ доранд, вале соли 1989 профессор Университети Виктория (Веллингтон) Ч. Догерти дар ҷазираи Бразер навъи дигари он – туатара (S. guntheri)-ро ошкор сохт. Ба Китоби сурхи байналмилалии ҳифзи табиат дохил карда шудааст.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* Гаттерия // Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.
**Ҳавопаймои бесарнишин**, **парандаи ҳидоятпазир аз дур** ё **паҳпод**, **ҳавопаймои бидуни сарнишин** (англ. unmanned aerial vehicle) **дрон** (англ. drone) — гунае аз ҳавогарди ҳидоятпазир аз роҳи дур бе халабон аст. Парвози паҳподҳо мумкин аст таҳти контрол аз роҳи дур тавассути як оператори инсонӣ, ё бо дараҷоти мухталифе аз худмухторӣ, монанди кумак тавассути халабони худкор (autopilot), то ҳавопаймоҳои комилан худмухтор ки ҳеҷ шарте барои мудохилаи инсонӣ надоранд, анҷом шавад.

Эзоҳ
----

1. ↑  Что такое дрон?. *dronomania.ru*(пайванди дастнорас — *таърих*).

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️  Гузариш ба унсури Викидода  Фарҳангҳо ва донишномаҳо | 
* Большая датская
* Большая каталанская
* Большая китайская
* Большая норвежская
* Большая российская (старая версия)
* Большая российская (научно-образовательный портал)
* Britannica (онлайн)
* Universalis

 |
| Дар феҳристҳои китобшинохтӣ | 
* BNF: 13334941r
* GND: 4332556-7
* J9U: 987007562721905171
* LCCN: sh85039623
* NKC: ph451662, ph958788, ph785847

 |
**Мондоно**, **Мондонои Модӣ**, **Манданаи Модӣ** (тақрибан 584 то м. Ҳагматона[d] — тахм. 559 то м. Форс[d]) — шаҳбонуи Мод, духтари Иштувегу, ҳамсари Камбуҷияи I ва модари Куруши Бузург.

Ба гуфтаи Ҳеродот замоне, ки Иштувегу дар хоб, писари Мондоноро дид, ки подшоҳи вайро ба хатар андохта, духтараш Мондоноро ба издивоҷи Камбуҷия, ки аз хонадонҳои қадимӣ ва фармонраво дар минтақаи Порс буд даровард. Бино бар гуфта Ҳеродот, Камбуҷия фарде ором ва сарбазер буд. Мондоно аз Камбуҷия писаре ба дунё овард ва ин писарро Куруш ном ниҳоданд. Алорағми иқдоми Иштувегу барои таҳаққуқ наёфтани хобаш, Куруш дар оянда тавонист падарбузургаш Иштувегуро шикаст додаву подшоҳи Порс ва Мод шавад.

Эзоҳ
----

1. 1 2  J. Hedderwick & co (1809). *Letters on ancient history*. p. 80.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️  Гузариш ба унсури Викидода  Фарҳангҳо ва донишномаҳо | 
* Treccani

 |
**Мақомот (дар мусиқӣ)** – мақома, монанди мақомоти дувоздаҳгона;

мақомоти мусиқӣ: пардаҳои мусиқии аҳли мақомот, мусиқидони (нозим) мақомоти мазкур аз таволии як зуларбаъ ва як зулхамс (фосилаи чаҳоруму панҷуми дуруст) ташкил мешуда, ба ибораи дигар ҳар як ҳафт зуларбаъ бо ҳар яке аз сездаҳ зулхамси таволӣ (пайдарҳам) пайдо менамуда ва як мақомро ташкил медодааст ва ба ин сурат (13х7=91) 91 – доираро ташкил намуда ва аз онҳо 12-доираро мулоим номидаанд ва мақомҳои аслӣ хондаанд: 

* «Ушшоқ»,
* «Наво»,
* «Бусалик»,
* «Рост»,
* «Ироқ»,
* «Зерафканд»,
* «Бузург»,
* «Зангула»,
* «Раҳовӣ»,
* «Ҳусайнӣ»,
* «Ҳиҷозӣ»,
* «Исфаҳон».

Адабиёт
-------

* Абдуқодири Мароғӣ. Мақосиду-л-алҳон. – Теҳрон, 1356;
* Баҳори Аҷам. – Деҳлӣ, 1294;
* Фарҳанги форсӣ. – Теҳрон, 1961;
* Фарҳанги Амид. – Теҳрон, 1966;
* Фарҳанги Рашидӣ. – Теҳрон, 1958;
* Номномаи мусиқии Эронзамин. – Теҳрон, 1376;

Нигаред низ
-----------

* Шашмақом

Эзоҳ
----

1. ↑  Донишномаи Шашмақом./Зери таҳрири Олимов К. Абдувалиев А. Азизӣ Ф. Раҷабов А. Ҳакимов Н. – Душанбе, 2009. - с. 136 ISBN 978-99947-49-13-3
**Ғазал (маъноҳо)** — (форсӣ: غزل‎)

1. **Ғазал** — Аз анвои маъмули шеърӣ.

2. **Ғазал** — Дар истилоҳи аҳли мусиқӣ аз навъи хоси тасниф (суруд) ё тарона (дар мусиқии устодонаи ҳавзаи иҷроии Ҳинд «Ғазал» - аз анвои маъмули шеърию мусиқӣ, ки ихтирои онро ба Амир Хусрави Деҳлавӣ 1253—1325 нисбат медиҳанд) аст.

Абдуқодири Мароғӣ (1356—1435) дар иртибот ба махсусиёти жанрии *«Ғазал»* навишта: "бибояд донист, ки аъза-му ашкали тасониф навбати мураттаб аст ва қуда-мо онро чаҳор қитъа сохтаанд: қитъаи аввалро «қавл гӯянд ва он бар шеъри арабӣ бошад; қитъаи сониро „ғазал" ва он ба абёти порсӣ бувад; қитъаи солисро „тарона" ва он бар баҳри рубоӣ бошад; қитъаи робеъро „фурӯдошт" ва он „қавл" бошад».

Зимни ин Қайси Розӣ махсусиёти шеърию мусиқии « Ғазал»-ро эзоҳи мушаххасе дода: «ва ба ҳукми он ки арбоби саноъати мусиқӣ бар ин вазн алҳони шариф сохтаанд ва тариқи лашкар таъ-лиф карда ва одат чунон рафтааст, ки ҳар чи аз он ҷинс бар абёти тозӣ созанд, онро „қавл" хо-нанд ва ҳар чӣ бар муқатаъоти порсӣ бошад, онро „ғазал" хонанд. Аҳли дониш ин малҳунотро „та-рона" номанд ва шеъри муҷарради онро „ду-байтӣ" хонанд ва барои он ки бинои он бар ду байт беш нест, мутаърабаи онро „рубоӣ" хонанд, аз баҳри он ки баҳри ҳазаҷ дар ашъори араб мураббаъ-ал-аҷзо омадааст…»

Донишманди эронӣ Маликушшуаро Баҳор низ дар тавзеҳи «ғ.» чун ҷинси маъмули шеърию мусиқӣ нуктаи ҷолибе баён намуда: «чома, ки аъроб онро „ғазал" ё „қавл" ва „ғазал" гӯянд, таснифе аст ошиқона, ашъораш бинобар маъмулу дувоздаҳ ҳиҷоӣ буда ва оҳанги он низ вазни нисбатан сабӯк дошта…»

Сароянда ин ғазал соз кард,
Дафу чангу найро ҳамовоз кард.
(Фирдавсӣ)

Забӯри ишқнавозӣ на кори ҳар мурғест,
Биёу навгули ин булбули ғазалхон бош.
(Ҳофиз)

3. **Ғазал бардоштан**. Бо овози мавзун хондани суруд, тарона ва дигар анвои овозии мусиқӣ:

Ғазабардошта ромишгари руд,
Ки бадруд эй нишоту айшу бадруд.
(Низомӣ)

4. **Ғазалхон.** Ромишгаре, ки ғазал хонад бо ҳамовозии созҳо, сарояндаи ғазал:

Ки на танҳо манам рабӯда ишқ,
Ҳар гуле булбуле ғазалхон дошт.
(Саъдӣ)

5. **Ғазалгӯй**. Он ки ғазал гӯяд, ғазалхону ғазалсаро, ғазалпардозро гӯянд (киноя ба ромишгарони ҳирфаист).

Адабиёт
-------

Қайси Розӣ, Ал-мӯъҷам…, Теҳрон, 1373; Абдулқодири Мароғӣ, Мақосиду-л-алҳон, Теҳрон, 1356; Таҷлил Ҷ. Арӯз, Теҳрон, 1368; Аббос Моҳёр, Арӯзи форсӣ, Теҳрон, 1376; Низомӣ, Куллиёт, Теҳрон, 1374; Саъдӣ, Куллиёт, Теҳрон, 1366; Ҳофиз, Девон, Теҳрон, 1370; Фирдавсӣ, Шоҳнома, Душ. 1964-66; Анҷуманорои Носирӣ, Теҳрон, 1294; Фарҳанги Деҳхудо, Теҳрон, 1377; Фарҳангномаи мусиқии Эрон, Теҳрон, 1376.

Сарчашма
--------

1. ↑  Донишномаи Шашмақом./Зери таҳрири Олимов К. Абдувалиев А. Азизӣ Ф. Раҷабов А. Ҳакимов Н. — Душанбе, 2009. — с. 53 ISBN 978-99947-49-13-3
**Мақомоти манзум** – мусиқидононе, ки табъи шеъргӯӣ, салиқаи хуби шеърфаҳмӣ доранд, шоироне, ки мусиқӣ ва таркиботи онро дарк менамуданд, 12-мақом, 6-овоза, 24-шӯъбаро ба шеър адо мекарданд. Масалан, дар ин замина Кавкабии Бухороӣ (ваф. 1535) «Рисола дар баёни дувоздаҳмақом», «Назми дувоздаҳмақом»-ро ба назм навишта, махсусиёти мақомҳоро бисёр рангин ба қалам овардааст:

Илми мусиқӣ ар ҳамедонӣ,
Субҳдам бар «Раҳовӣ» соз.
Бисоз пардаи «Ҳусайнӣ»-ро
Кун ба вақти тулӯъи субҳ оғоз
Чун сари найза гашт офтоб баланд,
Пардаи хуб «Рост»-ро бинвоз.
Ба гаҳи чошт «Бусалик» гузин,
Пас ба шодию лаҳв сар бифароз...

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Фарҳанги форсӣ. – Теҳрон, 1961;
* Фарҳанги Амид. – Теҳрон, 1966;
* Фарҳанги Деҳхудо. – Теҳрон, 1377;
* Номномаи мусиқии Эронзамин. – Теҳрон, 1376.

1. ↑  Донишномаи Шашмақом./Зери таҳрири Олимов К. Абдувалиев А. Азизӣ Ф. Раҷабов А. Ҳакимов Н. – Душанбе, 2009. - с. 136 ISBN 978-99947-49-13-3
**Вардони I**, **Бардон** (*Ашки XIX*, юн.-қад. ΒΑΡΔΑΝΗΣ ё ΟΥΑΡΔΑΝΗΣ; дарг. 47) — нуздаҳумин шоҳи Эрон аз хонадони Ашконӣ (38—47 мелодӣ), писари Ардавони II. 

Пас аз марги падараш байни Вардон ва бародараш Ардавон набард барои расидан ба шоҳӣ даргирифт. Вардон бар бародари худ чира шуд, вале пеш аз расидан ба пойтахт ба дасти Гударзи II, ки рақиби ӯ буд, дастгир шуд. Гударз маслиҳат дид, ки бо Вардон оштӣ кунад ва чунин низ карду худ бар тахти шоҳӣ нишаст. Бархе манобеъи таърихӣ бар ин боваранд, ки Гударз Вардонро кушт ва сипас ба шоҳӣ расид.

Эзоҳ
----

1. ↑  *Корнелий Тацит*. Анналы. Книга XI, глава 8 (3)(пайванди дастнорас — *таърих*).

Адабиёт
-------

* (2017) «Tacitus on the Parthians». *Electrum*: 171–189.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️  Гузариш ба унсури Викидода  Фарҳангҳо ва донишномаҳо | 
* Брокгауза и Ефрона
* Britannica (11-th)
* Britannica (онлайн)

 |
**Бахтовар Нурализода** (*Нурализода Бахтовар Нуралӣ*; тав. 26 августи 1991, деҳаи Истонӣ, ноҳияи Ҳисор, Тоҷикистон) — таърихшинос, сиёсатшинос, номзади имлҳои таърих.

Зиндагинома
-----------

Бахтовар Нурализода 23 феврали соли 1991 дар деҳаи Истонии ноҳияи Ҳисор ба дунё омадааст. Хатмкардаи факултети таърихи Донишгоҳи миллии Тоҷикистон (2014). Аспиранти кафедраи таърихи на ва навини кишварҳои хориҷии факултети таърихи Донишгоҳи миллии Тоҷикистон (2015—2018). Соли 2019 рисолаи номзадии худро дар мавзӯи «Робитаҳои сиёсӣ, иқтисодӣ ва фарҳангии Ҷумҳурии Тоҷикистон бо Туркманистон дар солҳои истиқлол (1991—2016)» ҳимоя кард.

Фаъолияти корӣ
--------------

Фаъолияти худро ба ҳайси омӯзгори фанни хадамоти дипломати ва консулӣ дар кафедраи муносибатҳои байналмилалӣ ва равандҳои сиёсии Академияи идоракунии давлатии назди Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон шурӯъ кард. Аз моҳи апрели соли 2020 то ҳол мудири кафедраи сиёсатшиносӣ ва робита бо ҷомеаи Академияи идоракунии давлатии назди Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон фаъолият дорад.

Фаъолияти илмӣ
--------------

Нурализода Бахтовар муаллиф ва баргардонкунандаи чанд китоби дарсиву методӣ ва зиёда аз 30 мақолаи илмӣ ва илмӣ-оммавӣ мебошад.

Эзоҳ
----

1. ↑  *Бахтовари Нурали.* Политические, экономические и культурные связи Республики Таджикистан и Туркменистан в годы независимости (1991-2016 гг.). *Научная электронная библиотека disserCat* (2019).
**Snickers** (англ. *Snickers [snɪkərz]*, тоҷ. «**Сникерс**») — тамғаи маснуоти қаннодӣ бо шоколад, финдуқи заминӣ (инчунин бо донаҳои офтобпараст, бодом), карамел ва ҳалвои чормағзин, ки бо ширу шоколад пӯшонида шудааст. 
Фурӯши солонаи умумиҷаҳонии *Snickers* дар соли 2005 қариб 2 миллиард долларро ташкил дод.

Дар Бритониё, Ҷазираи Мен ва Ирландия то соли 1990 ин маҳсулот таҳти номи **Marathon** фурӯхта мешуд. Баъдтар ин маснуоти қаннодӣ дар тамоми ҷаҳон таҳти номи *Snickers* ба фурӯш бароварда шуд. 
Маснуоти қаннодии *Snickers*, нисбат ба дигар кишварҳои ҷаҳон, дар кишварҳои пасошӯравӣ бештар маъруфият дорад.
Тамғаи тиҷоратии *Snickers* ба ширкати *Mars Incorporated* тааллуқ дорад. Таҳти ин тамғаи тиҷорати дигар маҳсулотҳо: яхмос (аз соли 1984) ва нӯшокиҳо низ истеҳсол мешаванд. Ин маснуоти қаннодиро дар кишварҳои гуногун бо ҳар навъ дарёфт карданд мумкин аст: масалан *Snickers Egg* ва *Snickers* бо хамираи финдуқи заминӣ. Қариб дар ҳама бозорҳои дунё *Snickers* бо шоколади сафед рӯйпӯшкардашударо дарёфт карданд мумкин аст.

Таърих
------

Маснуоти қаннодии *Snickers* аввалинбор дар ИМА, соли 1923 аз ҷониби қаннод Франклин Марс омода шудааст, аммо ба таври васеъ истеҳсолаш аз соли 1930 оғоз ёфт.

Нигаред
-------

* Mars
* KitKat
* Қаннодӣ
* Шакалод

Адабиёт
-------

* Tim Richardson. Sweets: A History of Candy Sweets: A History of Candy. — Bloomsbury Publishing USA, 2008. — P. 10(англ.)
* Judy Ungar Franks, Media: From Chaos to Clarity. Marketing Democracy, 2011. — P. 48-49.

Пайвандҳо
---------

*
**Қайиндӣ** (қирғ. *Кайыңды* , шакли **Қайинда** низ истифода мешавад) — шаҳр дар вилояти Чуйи Қирғизистон, маркази маъмурии ноҳияи Панфилов.

Шаҳрак соли 1914 ҳангоми сохтмони хатти роҳи оҳан таъсис дода шудааст. Истгоҳ сохта шуд, корҳои омодагӣ гузаронида шуданд, аммо бинобар рӯйдодҳои инқилобии соли 1917, сохтмони роҳ танҳо соли 1923 оғоз ёфт. Соли 2012 шаҳраки навъи шаҳрии Кайиндӣ мақоми шаҳрро ба даст овард .

Он дар 77 км ғарби Бишкек дар наздикии шоҳроҳи M39 Алма-Ата—Тирмиз ҷойгир аст. Истгоҳи роҳи оҳани ҳамном дар хатти Бишкек - Чалдовар. Назорати сарҳадӣ (гузаргоҳи назоратӣ) "Қайинди-роҳи оҳан" дар марз бо Қазоқистон, ки дартар дар 19 километр ҷойгир аст.

Дар ин шаҳр корхонаи шакари ҶСШК Қайиндӣ-Кант, ки соли 1963 ба истифода дода шудааст ва ҶСК Заводи кабели Қайнди (собиқ Киргизкабел), ки соли 1960 кушода шудааст, ҷойгир аст. Ба ғайр аз муассисаҳои таълимӣ, як мактаби ноҳиявии рассомии бачагона низ ҳаст.

Ном
---

Тарҷума аз қирғизӣ "каинди" маънои "фаровон бо тӯсҳо"-ро дорад.

Эзоҳ
----

1. ↑  Сайт администрации города Каинда. 28 феврали 2021 санҷида шуд. Баргирифта аз сарчашмаи аввал 17 сентябри 2019.
2. ↑  Жогорку Кенеш одобрил законопроект, предусматривающий преобразование 19 ПГТ в села и города

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️  Гузариш ба унсури Викидода  Фарҳангҳо ва донишномаҳо | 
* Большая каталанская

 |

| ⚙️ Шаҳрҳои Қирғизистон |
| --- |
|  | Шаҳрҳо | 
* Бишкек
* Балиқчӣ
* Ботканд
* Исфана
* Қайинди
* Қанд
* Қадамҷой
* Қаро-Болта
* Қаро-Кӯл
* Қаро-Кӯл (маркази Ҷалол-Обод)
* Қаро-Сув
* Қизил-Кия
* Қучқор-Ота
* Майлув-Су
* Норин
* Навкат
* Сулукта
* Талас
* Тош-Кумур
* Тахмоқ
* Тоқтуғул
* Узканд
* Ӯш
* Ҳайдаркон
* Чолпон-Ота
* Ҷалол-Обод

 |  |
**Абулаббоси Имомӣ** (соли таваллуд ва вафот номаълум) — шоири форс-тоҷик охири садаи X – ибтидои садаи XI.

Зиндагинома
-----------

Оид ба ҳаёт ва фаъолияти эҷодии ӯ маълумот хеле кам аст. Аз ашъори ӯ дар фарҳангҳою китобҳои шеър абёти пароканда боқӣ мондааст. Шамси Қайси Розӣ дар «Ал-Мӯъҷам» дар мавриди ҳарфи равии қофия ин ду байти ӯро мисол овардааст:

Ду чашмак пур зи банди чашмбандон,

Ду ёқут ҳамеша ханд-хандон.

Яке мар тандурустонро ғаму дард,

Якеро сӯи дарди дардмандон.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* Абулаббоси Имомӣ // А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2021, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.
**Абунаср Бадруддин Масъуд ибни Абибакри Фароҳӣ** (форсӣ:  ابونصر بدرالدین مسعود بن ابی‌بکر فراهی‎; Фароҳ — 1242) — шоир ва луғатноманависи форс-тоҷик, муаллифи луғатномаи арабӣ ба форсии «Нисобу-с-сибён».

Фаъолияти эъодӣ
---------------

Абунасри Фароҳӣ мусаннифи фарҳанги арабӣ-форсии «Нисобу-с-сибён» аст, ки бо супориши вазири маъруфи Салҷуқиён Низомулмулк (1017—1092) нигошта шудааст. Дар пайравӣ ба ин асар донишмандони бисёре фарҳангҳои гуногун таълиф кардаанд. Яке аз корҳои дигари Абунасри Фароҳӣ ба назм даровардани асари Шайбонӣ «Ҷомеъу-с-сағир» мебошад (1116).

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Абунасри Фароҳӣ // А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2021, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.

* Муҳаммад Авфӣ, Лубобу-л-албоб, Т. 1333 ҳ. ш;
* Саид Нафисӣ, Таърихи назму наср дар Эрон ва дар забони форсӣ, Т. 1344 ҳ. ш.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️  Гузариш ба унсури Викидода  Дар феҳристҳои китобшинохтӣ | 
* VIAF: 13150645168410622328
* WorldCat VIAF: 13150645168410622328

 |
**Ғазоирии Розӣ** (форсӣ: غضائری رازی‎; дарг. 1034) — шоири бузурги эронии аҳли Рай ва аз маддоҳони умарои охири Дайламӣ дар Рай ва низ султон Маҳмуди Ғазнавӣ будааст.

Зиндагинома
-----------

Ҳаёти Абӯ Зайд Муҳаммад Ғазоирии Розӣ дар садаи XI ҷараён ёфта, зодгоҳи ӯ шаҳри Рай аст. Ғазоирӣ таҳсили илмро низ дар Рай гузаронидааст. Маутаассифона доир ба рӯзгор ва эҷодиёти шоир дар ҳеч яке аз сарчашмаҳо маълумоти муфассал ҷой надорад.

Шоир соли 1034 вафот кардааст.

Аз ашъори Ғазоирӣ ба ғайр аз чанд қасида, қитъа ва рубоӣ чизи дигаре боқӣ намондааст, ҳол он ки ӯро дар тазкираҳо чун шоири тавоно ёд мекунанд.

Осори боқимонда
---------------

Аз қасоид
---------

Зи диноргун беду абри сапед,
Замин гашта зарину симин само.
Чаро н-ояд оҳуи симини ман,
Ки бар чашм кардамаш ҷое чаро?
Насими ду зулфайни ӯ бигзарад,
Баромехта бо насими сабо.
Чи гӯямаш, гӯямаш чун бигзарад,
Ало, эй насимассабо, марҳабо.
Кунам хидмати подшоҳ, то кунад -
Маро бар ту бар подшоҳ, подшоҳ.
* + -

Саҳаргоҳон яке амдан ба саҳро баргузар, бингар,
Ду гардан осмон гӯӣ яке зеру дигар аз бар.
Чу барқ аз меғ бидрахшад, ту пиндорӣ яке зангӣ
Зи хиргоҳе ба хиргоҳе давонад пораи ахгар.
В-аз он ахгар бисӯзад дасташ аз гармиву бетобӣ
Аз он осеб бихрӯшад равоне биафканад озар.

Эзоҳ
----

Пайвандҳо
---------

* Барномаи Адабӣ(пайванди дастнорас)
**Рус Юсупов** (англ. Rus Yusupov; зод. 4 майи 1984; Душанбе, ҶШС Тоҷикистон) — тарроҳ ва соҳибкори фанноварии аҳли Амрико. Ӯ бештар ҳамчун ҳаммуассиси Vine ва ҳаммуассис ва CEO-и HQ Trivia маъруф аст.

Зиндагинома
-----------

Руслан Юсупов 4 майи соли 1984 дар шаҳри Душанбеи Тоҷикистони Шӯравӣ, дар хонаводаи яҳудиёни бухорӣ зода шудааст. Пас аз Инқилобҳои 1989 хонаводаи онҳо ба Ню-Йорк кӯчид, ки Юсупов дар он ҷо ба воя расида, Мактаби олии мусиқӣ ва рассомии LaGuardia ва Мактаби ҳунарҳои таҷассумӣ (SVA)-ро бо мадраки коршиноси ҳунарҳои зебо (BFA) дар тарроҳии графика хатм кардааст.

Корнома
-------

Рус Юсупов корномаи худро ҳамчун ороишгари маҳсулоти рақамӣ дар ширкатҳо, аз ҷумла Razorfish ва R/GA оғоз намуда, дар лоиҳаҳо, аз ҷумла ҳамчун тарроҳи пешбари нусхаи якуми Hulu.com дар соли 2007 кор кардааст. Дар соли 2008, ӯ студияи тарроҳӣ ва муҳандисӣ, ҷойгиршуда дар шаҳри Ню Йорк, Big Human-ро таъсис дод. Муштариёни Big Human аз Time.com, Urban Dictionary, Jetsetter, Time Warner ва Fortune ва ғайра иборатанд.

### Vine

Дар моҳи июни соли 2012, Рус Юсупов ҳамбунёнгузори Vine, хадамоти видеоклипҳои кӯтоҳро таъсис дод. Vine моҳи октябри соли 2012 ба Twitter ба маблағи 30 миллион доллар дода шуд. Юсупов дар охирҳои соли 2015 пас аз он ки Vine тавассути Твиттер нуфузашро аз даст дод, Твиттерро тарк кард. Баъдтар Юсупов дар Твиттери худ навишт, ки «Ширкати худро нафурӯшед!»

Эзоҳ
----

1. 1 2  Rus Yusupov - Co-founder @ Hype | Crunchbase(англ.). *Crunchbase*. 30 январи 2018 санҷида шуд.
2. ↑  *Kino*. Paul H-O, Gallery Gadfly, Revives His Act (en-US), *The New York Times* (11 ноябри 2009). Проверено 27 феврали 2018.
3. ↑  Work - Big Human(англ.). *bighuman.com*. 27 феврали 2018 санҷида шуд.
4. ↑  Twitter Buys Vine, a Video Clip Company That Never Launched(англ. амр.), *AllThingsD*. Проверено 30 январи 2018.
5. ↑  *Dave*. Video app Vine's popularity is spreading, six seconds at a time (en-US), *Los Angeles Times* (20 июни 2013). Проверено 30 январи 2018.
6. ↑  *Rus.* Don't sell your company!(англ.). *@rus* (27 October 2016). 27 феврали 2018 санҷида шуд.
7. ↑  *Constine*. Vine's founders are back with HQ, a live trivia game show app(англ.), *TechCrunch*. Проверено 27 феврали 2018.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️  Гузариш ба унсури Викидода  Дар шабакаҳои иҷтимоъӣ | 
* Твиттер
* Фейсбук
* Инстаграм
* LinkedIn

 |
«**Тазкирату-л-муосирин**» (ар. تذکرة المعاصرین‎) — тазкираи мухтасарест, ки шайх Муҳаммадалӣ Ҳазини Лоҳиҷӣ соли 1749 таълиф кардааст.

Аз муқаддима ва ду фирқа (боб) иборат аст. Дар фирқаи аввал зикри бист нафар уламо омадааст, ки ба шеър таваҷҷӯҳ доштанд. Фирқаи дуюм шарҳи ҳол ва намунаи эҷодиёти 31 шоирро дар бар мегирад. Ҳамаи онҳое, ки зикрашон дар «Тазкирату-л-авлиё» омадааст муосири муаллиф буда, аз соли таваллуди ӯ (1689) то замони таълифи асар умр ба сар бурдаанд. Ҳазин бо аксари уламову шуарои мазкур мусоҳиб ва аз ҳаёту эҷодиёти онон огоҳ будааст. Дар ин маврид ӯ тазкиранигорони муосирашро, ки шоиронро нашинохтаю надониста, дар бораашон шарҳи ҳол менавиштанд ва ё шеъри як шоирро ба шоири дигаре нисбат медоданд, танқид кардааст. «Тазкирату-л-авлиё» соли 1874 дар Лакҳнав (Ҳиндустон; дар замимаи «Куллиёт»-и Ҳазин), соли 1894 дар Конпур (Ҳиндустон) ва соли 1956 дар Исфаҳон (Эрон) ба табъ расидааст.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Тазкирату-л-муосирин // Сақофӣ — Ховалинг. — Д. : СИЭСТ, 1987. — (Энциклопедияи Советии Тоҷик : [дар 8 ҷ.] /  сармуҳаррир М. Д. Диноршоев ; 1978—1988, ҷ. 7).