recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Чодигон** ( форсӣ: چادگان‎ , инчунин ба забони румӣ чун **Chādegān** ва **Chādgān;** низ **Chadgūn** ва **Chadūgān)** маълум аст - шаҳр ва пойтахти Шаҳристони Чодигон, дар ғарби Устони Исфаҳони, Эрон аст. Дар барӯйхатгирии соли 2006, шумораи аҳолии он 7,037 нафар, дар 1,872 оила буд.

Сарбанд ва обанбор
------------------

Обанбори Чодигон дар дарёи Заяндех Руд калонтарин дар устони Исфаҳон мебошад. Он соли 1972 дар асоси Сарбанди Заядеҳ таъсис ёфтааст. Сарбанди мазкур дар ибтидои ҳукмронии Шоҳ Аббос, сипас бо номи Шоҳ Аббоси I, подшоҳи бонуфузи сулолаи Сафавӣ номида шуда буд, аммо он пас аз инқилоби исломӣ дар Эрон дар соли 1979 ба Заядеҳ иваз карда шуд. Аз соли 1972, обанбори Чодигон ба пешгирии обхезии мавсимии дарёи Заядеҳ кумак мекард.

Сарчашмаҳо
----------

* Шумори аҳолии шаҳрҳои Эрон

Эзоҳ
----

  



| Шаҳрҳои устони Исфаҳон |
| --- |
| Ардистон | Исфаҳон | Ноин | Наҷафобод | Натанз | Муборака | Симерум | Фаридуншаҳр | Фаловарҷон | Кошон |Хур | Хумийнӣшаҳр | Хонсор | Чодигон | Шаҳризо |
**Агрегати мошину трактор** — маҷмӯи техникие, ки аз трактор (манбаи энергия) ва як ё якчанд мошин (олот) иборат буда, онҳо ба ҳамдигар ба воситаи асбобҳои васлгарӣ, системаҳои идора, танзим ва назорат пайваст шудаанд. Агрегати мошину трактор барои иҷрои корҳои кишоварзӣ пешбинӣ гаштааст. Агрегати мошину трактор гуногун мешавад: аз рӯи таъйинот — технологӣ (шудгоркунанда, тухмипош, ҳосилғундор ва ғайра), нақлиётию технологӣ (масалан, нурипош), нақлиётӣ, боркунандаю борфарор; аз рӯи тарзи кор — сайёр, муқимӣ, муқимию сайёр; аз рӯи тарзи ба трактор пайвастан — ядакӣ, нимядакӣ (нимовеза), овеза; аз рӯи миқдори мошинҳои агрегат — якмошина ва бисёрмошина; аз рӯи кор — сода, мураккаб, комплексӣ; аз рӯи ҷойгирии мошин нисбат ба трактор ва меҳвари он — аз пеш, мобайн, қафо, паҳлӯ ва муштарак. Агрегати мошину тракторҳое, ки барои парвариши рустаниҳои каландӣ истифода мешаванд, агрегати мошину трактори нармкунанда ном доранд. Қисмҳои ҳаракат ва кори онҳо ба васеии байни ҷӯякҳо ва баландии зироат мувофиқ аст. Барои шудгор, молакунӣ, кишти зироати ғалладона, нурипошӣ ва ғайра агрегати мошину тракторҳои таъйиноташон умумӣ истифода мешаванд. Муқовимати кашиши мошинҳо (олат, қисмҳои корӣ) дар агрегати мошину трактор бояд ба қувваи кашиши трактор созгор бошад. Агрегати мошину тракторро дар саҳро месанҷанд. Таркиби агрегатҳои трактории нақлиётӣ (адади ядакҳо, вазн ва иқтидори борбардорӣ) вобаста ба самти ҳаракат, дарозӣ, хел ва ҳолати роҳ муайян карда мешавад. Пешрафти истеҳсолоти кишоварзӣҷорӣ намудани технологияи сермаҳсули парвариши зироатро тақозо менамояд. Агрегати мошину трактор дар соҳаи боғу токдорӣ низ васеъ истифода мешавад. Барои нуриандозӣ, нарм кардани бехи ниҳолҳо, пошидани дору, кашондани меваҷот, токбурӣ, ғундоштани токпилла ва дигар корҳо агрегати мошину тракторҳои махсус вуҷуд доранд.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* Агрегати мошину трактор // А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2021, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.
**Чодарабарон** — навъе аз маросими таркиби ҷашни арӯсии тоҷикон, ки пас аз хондани хутбаи никоҳ иҷро мешавад. Вақте арӯсро зери чодар оварданд, дар бари ӯ домод низ рост меистад ва наздикони арӯсу домод якчанд расму одатҳои суннатиро баргузор мекунанд. Дар саросари кишвар фаъол аст.

Адабиёт
-------

* Зеҳниева Ф. Сурудҳои маросим тўйи тоҷикон. - Душанбе:Дониш,1978.
* Ҷумъаев Р. Ҷашни арўсии тоҷикон. - Душанбе, 2014.

Нигаред низ
-----------

* Арӯсбарон

Эзоҳ
----

1. ↑  Феҳристи миллии фаҳанги ғайримоддӣ /Natioal list of intangible cultural hertage/ Пажӯшиҳгоҳи илмӣ-тадқиқотии фарҳанг ва иттилооти Вазорати фарҳанги ҶТ – Душанбе: «Аржанг» 2016, – С. 81
**Парчами вилояти Новосибирск** рамзи вилояти Новосибирск мебошад. 25 июли соли 2003 қабул гаштааст.

Тавсиф
------

Парчами вилояти Новосибирск шакли росткунҷа дошта, панҷ тасмаи гуногунранг: сурх, сафед, кабуд, сафед, сабз дорад.

Байни тасмаҳои сурх ва сабз ду самур тасвир ёфтаанд, ки кӯмочи зардро бо намакдон бардошта истодаанд. Зери онҳо, тасмаҳои сафеду кабудро тасмаи борики горизонталӣ бурида мегузарад, ки рангаш дар тасмаҳои сафед сиёҳ ва дар тасмаи кабуд сафед аст.

* Нисбати бари тасмаҳо ба дарозии парчам мувофиқан 5:3:2:3:5 аст.
* Нисбати бари парчам ба дарозиаш — 2:3 аст.
* Нисбати бари тасмаи борик ба бари парчам 1:80 аст.

Ба ин ҷо ҳам нигаред
--------------------

* Нишони вилояти Новосибирск

Эзоҳ
----

Пайвандҳо
---------

* Қонуни вилояти Новосибирск (№ 132-ОЗ) «Дар бораи парчами вилояти Новосибирск»
**Яҳё Шарипов** (1929, Андиҷон, ҶШС Ӯзбекистон — ?) — муаррихи тоҷик, доктори илмҳои таърих (1972), профессор (1974).

Зиндагинома
-----------

Факултети таърихи Донишкадаи давлатии омӯзгории ш. Душанбе ба номи Т. Г. Шевченкоро хатм кардааст. Солҳои 1948—1949 методисти Донишкадаи такмили ихтисоси муаллимон, 1954—1960 ходими илмии Институти таъриху архелогия ва этнографияи АИ ҶШС Тоҷикистон, 1960—1964 дотсенти кафедраи таърихи ҲКИШ-и Донишгоҳи давлатии Тоҷикистон ба номи В. И. Ленин, 1964—1974 дотсенти кафедраи коммунизми илмии донишкадаи омӯзгории пойтахт, 1974—1979 мудири кафедраи коммунизми илмии Донишгоҳи давлатии Тоҷикистон ба номи В. И. Ленин 1987—1994 мудири кафедраи коммунизми илмӣ ва кафедраи фалсафаи фарҳанги Донишкадаи давлатии омӯзгории ш. Душанбе ба номи Т. Г. Шевченко буд.

Эзоҳ
----

Пайвандҳо
---------

* Энсиклопедияи Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи С. Айнӣ
**Давлати Исломии Афғонистон** (дарӣ: دولت اسلامی افغانستان) — давлатест, ки дар қаламрави Афғонистон аз апрели соли 1992 то декабри соли 2001 вуҷуд дошт. Он дар натиҷаи ҷанги шаҳрвандӣ пас аз суқути ҳукумати халқии демократии Наҷибуллоҳ ва ба қудрат расидани муҷоҳидини афғон, ки аз ҷониби Шӯрои Ҷиҳод (шӯрои гузариши муҷоҳидон) намояндагӣ менамуданд, ба вуҷуд омадааст.

Аз 28 апрел то 28 июни соли 1992 Себгатуллоҳ Муҷаддедӣ президенти Давлати Исломии Афғонистон буд. Баъдан, Бурҳонуддин Раббонӣ баландтарин мансаби давлатиро ишғол кардааст.

Моҳи сентябри соли 1996 пойтахти давлат Кобул ва инчунин қисми зиёди қаламрави Афғонистон аз ҷониби Толибон забт карда шуданд. Роҳбарони он Аморати Исломии Афғонистонро дар ин кишвар эълон карданд, ки пойтахти воқеии он Қандаҳор — манзили Мулло Умар. Бо вуҷуди ин, Бурҳонуддин Раббонӣ, ки ба нерӯҳои Эътилофи Шимолӣ дар шимоли кишвар роҳбарӣ мекард, аз ҷониби ҷомеаи ҷаҳонӣ ҳамчун Президенти қонунии Давлати Исломии Афғонистон то моҳи декабри соли 2001 шинохта шуд, то ҳукмронии Толибон ба терроризми байналмилалӣ дар зери ҳамлаи воҳидҳои мусаллаҳи Эътилофи Шимолӣ, ки аз ҷониби нерӯҳои ИМА дастгирӣ мешуданд, ба поён расид (Амалиёти "Озодии пойдор" — Афғонистон). 22 декабри соли 2001, Раббонӣ аз вазифаи президенти ДИА истеъфо дод. Ҳамзамон, дар асоси натиҷаҳои Конфронси сиёсатмадорони Афғонистон дар Бонн Маъмурияти муваққатии Афғонистон ташкил карда шуд, ки раиси он Ҳомид Қарзай шуд.

Пайвандҳо
---------

* *Под ред. А. Я. Сухарева.* Афганистан, Исламское Государство Афганистан // Правовые системы стран мира. Энциклопедический справочник. — Норма. — М. 2003.
* Давлати Исломии Афғонистон // Ҳама кишварҳои ҷаҳон
**Ҷамоати шаҳраки Консой** — шаҳрак дар вилояти Суғд, тобеи шаҳри Гулистон. Ин шаҳрак 11 июни соли 1933 ташкил шудааст. Шаҳраки Консойро шаҳраки нақбканҳо низ меноманд. Дар ин шаҳрак зиёда аз 4,9 ҳазор аҳолӣ истиқомат мекунанд. Дар солҳои Ҷанги Бузурги Ватанӣ ҳисоб карда баровардаанд, ки ҳар як тири ҳафтуми дар ҷанг истифода кардашуда аз сурби комбинати полиметаллии Консой истеҳсол карда шудааст. Ҳоло дар ин ҷо корхонаи муштараки Тоҷикистону Канада ҶДММ «Апрелевка» фаъолият дорад. Корхона маъданҳои тилою нуыраи мавзеи Қарамазорро кор карда, дар як сол то 3,0 тонна металҳои қимматбаҳо истеҳсол карда метавонад..

Ҷуғрофия
--------

Табиат
------

Саноат
------

Мардум
------

| **сол** | 2014 | 2015 | 2019 | 2020 |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| **шумора (ҳаз. нафар)** | 5,3 | ↗5,4 | ↗5,9 | ↗6,0 |

Эзоҳ
----

1. ↑  Ҷамоати шаҳраки Консой  Бойгонӣ шудааст 22 марти 2016  сол.

|  |  |
| --- | --- |
| Тоҷикистон | *Ин мақолаи нопурра аз ҷуғрофияи Тоҷикистон мебошад.Шумо метавонед бо пурра кардани ин ба Википедия кумак кунед.* |


| ⚙️ Шаҳри Гулистон |
| --- |
|  | 
* Адрасмон
* **Гулистон**
* Зарнисор
* Консой
* Навгарзан
* Сирдарё
* Чоруқдайррон

 |  |
**Назокат Олимзода** (18 июли 1955, ноҳияи Шаҳритӯс) — шоир, узви Иттифоқи нависандагони Тоҷикистон (2007).

Зиндагинома
-----------

Назокат Олимзода 18 июли соли 1955 дар ноҳияи Шаҳритӯс ба ҷаҳон омадааст. Мактаби миёнаро дар зодгоҳаш хатм карда, соли 1979 Донишкадаи давлатии омӯзгории Душанберо ба итмом расондааст. Солҳои 1992—1994 директори мактаби таҳсилоти хамагонӣ, солҳои 1994—2002 раиси Кумитаи кор бо занон ва оилаи ҳукумати ноҳияи Қубодиён, ҳамзамон, роҳбари Созмони ҷамъиятии «Бунёдкор» будааст.

Эҷодиёт
-------

Аз 15-солагӣ ба шеърнависӣ оғоз намуда, аввалин шеърҳояш дар рӯзномаҳои ноҳиявии «Октябр» ва «Шараф», баъдан дар нашрияҳои ҷумҳуриявӣ ва маҷмӯаҳои дастҷамъии «Навсафар», «Шукуфаҳои Хатлон», «Аз Хутталон омадия», «Хоҷа Оби Гарм», «Бахтофарин», «Пайки Наврӯз», «Лабханди баҳор», «Гулбонги Истиқлол», «Сифоти Хоҷа Оби Гарм бишнав», «Наврӯзи Роғун», «Наврӯзи ҷаҳонафрӯз», «Гулбаргҳои меҳр» ва ғ. чоп шудаанд.
Нахустин маҷмӯаи ашъораш «Хумори дил» соли 2004 интишор ёфта, минбаъда навиштаҳояш дар авроқи «Ҳарири муҳаббат» (2005), «Оҳанги ёдҳо» (2010) ва «Парчами меҳр» (2011) ба табъ расидаанд.

Эзоҳ
----

1. ↑  Адибони Тоҷикистон (маълумотномаи мухтасари шарҳиҳолӣ)./Таҳия ва танзими Асрори Сомонӣ ва Маҷид Салим. — Душанбе, «Адиб», 2014, — с.184 ISBN 978-99947-2-379-9
Осорхонаи тибби тоҷик дар осоишгоҳи "Зумрад", Исфара
**Осорхонаи тибби тоҷик ба номи Мирзо Олимов** — 
бо ташаббуси сардухтури осоишгоҳи "Зумрад" Олимов Мирзо Раҳимович соли 1975 асос гузошта шуда буд, ки ҳоло номи асосгузорашро мебарад. Ин аввалин Осорхонаи тибби тоҷик дар Осиёи Миёна мебошад. Барои сохтани осорхона устоҳои моҳири Тоҷикистону Узбекистон ширкат варзидаанд. Осорхона ташрифгарони зиёд дорад ва ба ҳайати осорхонаҳои шаҳри Исфара дохил мешавад.

Макон
-----

Ҷумҳурии Тоҷикистон, вилояти Суғд, шаҳри Исфара, осоишгоҳи "Зумрад"

Коллексия ва экпозитсияҳо
-------------------------

Дар баробарӣ бозёфтҳои бостоншиносон доир ба риштаи пизишкӣ сарчашмаҳову дастхатҳои таърихӣ, китобу рисолаҳои илмӣ гузошта шудаанд, ки аз таъриху тамаддуни ҷаҳоншумули мардуми ориёинажод - тоҷикон ҳикоят мекунад.

Нигаред
-------

* Осорхонаҳои Ҷумҳурии Тоҷикистон
* Феҳристи осорхонаҳои Тоҷикистон
* Минтақаи туристии Суғд

Манобеъ
-------

* Осорхонаҳои Тоҷикистон дар даврони истиқлол: Феҳристи адабиёт / Мураттиб ва муаллифи мақолаи муқаддимавӣ Ф. Шарифзода; Муҳаррир Ш.Комилзода. – Душанбе: Бухоро, 2013. – 224 с.– Матн ба заб. тоҷ. ва руси.

Эзоҳ
----

1. ↑  Музей народной медицины им. Мирзо Олимова

|  |  |
| --- | --- |
| Осорхона | *Ин мақолаи нопурра дар бораи осорхонаҳо мебошад.Шумо метавонед бо пурра кардани ин ба Википедия кумак кунед.* |
**Ифк** (ар. إفک‎ – баргаштан аз ҳақ сӯи ботил, туҳмат, буҳтон; дурӯғ дар ҳаққи касе) - дурӯғест, ки зиштии он ошкор бошад; ошкортарин дурӯғ; буҳтоне, ки инсон ба сурати ногаҳонӣ бо он мувоҷеҳ мешавад. 

Ҳадиси ифк ё достони ифк ҳодисаи туҳмати зино задани гурӯҳи мунофиқон ба Оиша аст. Тибқи ҳадисҳо («Саҳеҳи Бухорӣ», 4473; «Саҳеҳи Муслим», 2771) ва тафсирҳо, паёмбар (с) ҳангоми ба ғазва рафтан миёни ҳамсаронаш қуръа андохта, яке аз онҳоро ҳамроҳи худ мебурд. Дар ҷанги банӣ Мусталақ қуръа ба номи Оиша баромад ва паёмбар (с) ӯро бо худ бурд. Лашкари паёмбар (с) ҳангоми бозгашт аз ғазваа дар яке аз манзилгоҳҳои наздики Мадина барои истироҳат муддате таваққуф кард. Шабонгаҳ эълон шуд, ки лашкар ҳаракат мекунад. Оиша барои қазои ҳоҷат аз урдугоҳ дур шуда буд. Чун назди кӯчи худ омада дид, ки гарданбандаш кандааст, зуд баргашта, аз пайи ҷустуҷӯи муҳраҳои он шуд. Афроде, ки ба кӯчу бори Оиша муваззаф буданд, бо гумони ин ки ӯ дар каҷовааш аст, ба роҳ баромаданд. Ҷустуҷӯи донаҳои гарданбанд сабаб шуд, ки Оиша аз қофила ақиб монад. Ӯ пас аз ёфтани гарданбанд ба манзилгоҳ баргашта, дид, ки мардум рафтаанд. Ба умеди он ки ба суроғаш меоянд, дар ҳамон ҷо мунтазир монд. Яке аз саҳоба – Сафвон ибни Муъаттали Суламӣ, ки низ аз қофила қафо монда буд, Оишаро дид ва ба ӯ ишора кард, то ба шутур савор шавад. Сипас Сафвон ресмони шутурро гирифта, пеш-пеш ва Оиша савора ба лашкар расиданд. Ҳамин сабаб шуд, ки мухолифони паёмбар (с), аз ҷумла раиси мунофиқон Абдуллоҳ ибни Убайд ва Ибни Салулӣ ба Оиша туҳмат заданд. Ҳодисаи Ифк, ки хеле туҳмати сангину ногувор буд, хонадони нубувват ва ҷомеаи исломиро ғамгину рӯҳафтода кард. Оиша бо иҷозати паёмбар (с) ба хонаи падари худ Абубакри Сиддиқ рафта, хеле ранҷ кашид ва гиряи зиёд кард, то даме ки Худованд дар исботи покдомании ӯ ваҳй фиристод (Қуръон, 24: 11–24).

Адабиёт
-------

* Ифк / С. Наимӣ // Энсиклопедияи Миллии Тоҷик. — Д. : СИЭМТ, 2011—2020. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] / сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2022).
* Али-заде А. Исламский энциклопедический словарь. М. 2007.

السعدی عبدالرحمن ابن ناصر. تفسیر راستین./ ترجمۀ فارسی. جلد ٢. تهران، ١٣٧٤ ش.؛ 

دیوبندی محمد شفیع عثمانی. معارف القران. جلد ٩. تهران، ١٣٨٢ ش
**Ҳусейн Аминов** (*Ҳусейн Ҷумъаевич Аминов*; 2 октябри 1946, ноҳияи Қизилтеппа, вилояти Бухоро, Ӯзбекистон) — духтури кӯдакон, доктори илмҳои тиб (2006), профессор (2012). Аълочии тандурустии ҶТ.

Зиндагинома
-----------

Хатмкардаи Донишкадаи давлатии тиббии Тоҷикистон ба номи Абӯалӣ Ибни Сино (1969). Духтури минтақавии бемориҳои кӯдакони дармонгоҳи кӯдаконаи шаҳри Қурғонтеппа (1969—1971), духтури кӯдакон ва сардухтури беморхонаи минтақавии Кофарниҳони шаҳри Ваҳдат (1971—1974), ординатори клиникии кафедраи педиатрияи факултавии Донишкадаи давлатии тиббии Тоҷикистон ба номи Абӯалӣ Ибни Сино(1974—1976), духтури бригадаи эҳёгарии кӯдакони Бунгоҳи ёрии таъҷилии тиббии Душанбе (1976—1978), ассистент, муаллими калон, дотсент ва иҷрокунандаи вазифаи мудири кафедраи бемориҳои кӯдакони № 1-и Донишкадаи давлатии тиббии Тоҷикистон ба номи Абӯалӣ Ибни Сино (1978—2003), сардори шуъбаи ташкили хадамоти тиббии модар ва кӯдаки Вазорати тандурустии ҶТ (2003—2006), дотсенти кафедраи бемориҳои кӯдакони № 1-и Донишгоҳи давлатии тиббии Тоҷикистон ба номи Абӯалӣ Ибни Сино (2007—2008) буд. Аз соли 2008 мудири ҳамин кафедра кор кардааст.

Фаъолияти илмӣ
--------------

Оид ба масъалаи масунияти мутобиқатӣ дар сохтори бемориҳо ва фавти кӯдакон дар шароити номусоиди экологӣ, қиёси клиникию бактериологии уфунат дар кӯдакони хурдсоли Тоҷикистон, хусусиятҳои давраи аввали мутобиқат дар кӯдаконе, ки аз модарони гирифтори нефропатия таваллуд ёфтаанд таҳқиқот анҷом додааст. Муаллифи зиёда аз 40 асару мақолаҳои илмист.

Осор
----

* Далелҳо ба манфиати ҳифзи ҳаёт. — Д. 2003;
* Характеристика нефропатий у новорожденных от матерей с патологией органов мочевой системы. — Д. 2006;
* Роль особенностей периода ранней адабтации новорожденных от матерей с патологией органов мочевой системы в заболеваемости и смертности детей: Дисс…доктора мед. наук. — М. 2006;
* Протоколы лечения основныхзаболеваний детского возраста. — Д. 2006;
* Стандартные схемы лечения основных заболеваний неонатального возраста. — Д. 2007;
* Гестационный диабет. — Д. 2008.

Эзоҳ
----

1. 1 2  Ҳусейн Ҷумъаевич Аминов

Сарчашма
--------

* А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — 608 с. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2021, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.
**«Пишпо-пишпо» (рақс)** – рақси халқии тоҷикон мебошад.

Номи унсур ва истилоҳоти дигар
------------------------------

*ҳатэр, пишбақ, пишбу*

Тавсифи мухтасар
----------------

«Пишпо-пишпо» рақси қадимии тоҷикон буда, дар туйҳои баъзе деҳот чун лаҳзаи дилхушӣ иҷро мегардад. Рақсро ду зани иҷрокунанда таҳти навозиши доира ё бе асбоби мусиқӣ иҷро менамоянд. Раққосаҳо дар масофаи як якуним метр рӯбарӯи ҳам ҳаракат карда, ***«ақфу-ақфу»*** мегӯянд ва тамошобинон мувофиқи зарби онҳо қарсак мезананд. Иҷрокунандагон то ҷои муайяне расида, ҳаракатҳояшонро аз нав такрор мекунанд.

Маҳалли густариш
----------------

Бадахшон, ноҳияи Ховалинг, вилояти Хатлон

Вазъи имрӯзаи унсур
-------------------

Нимфаъол

Нигаред
-------

* Пойамал (рақс)
* Қошуқбозӣ
* «Оҳо, якка» (рақс)
* Муноҷот (рақс)

Манобеъ
-------

1. ↑  Феҳристи миллии намунаҳои мероси фарҳанги ғайримоддӣ./ Пажӯҳишгоҳи илмӣ-тадқиқотии фарҳанг ва иттилооти Вазорати фарҳанги ҶТ. Сармуҳаррир Раҳимов Д. Мураттибон: Раҳимов Д. Қличева Н. Муҳаммадиев Ҳ. Муродов М. Обидпур Х. Қодиров Ф. Аминов А. Холмуродов З. – Душанбе:«Аржанг»,2016. – 354с. 21
2. ↑  Феҳристи миллии намунаҳои мероси фарҳанги ғайримоддӣ.(тоҷ.). *www.pitfi.tj*. 1 ноябри 2019 санҷида шуд.
**Мунира Нарзуллоевна Ҳакимова** — яке аз ровиён ва наттоқони хушсадо ва шинохтаи Ҷумҳурии Тоҷикистон. «Ҳунарпешаи шоистаи Тоҷикистон» (1998). Аълочии Кумитаи телевизион ва радиои назди Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон, Аълочии фарҳанги Ҷумҳурии Тоҷикистон.

Зиндагинома
-----------

Мунира Ҳакимова фаъолияти кориашро ҳамчун техники сабти овози Киностудияи «Тоҷикфилм» (1975-1976), китобдори Хонаи афсарони гарнизони Душанбе (1976-1987), наттоқи Сардирексияи барномаҳои радиои Кумитаи телевизион ва радиои назди Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон (1988-2004). Сарпродюссери Кумитаи телевизион ва радиои назди Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон (2004-2008). Аз соли 2009 - директори Кохи Ҷомӣ буд. Ӯ раҳбарии идораи тиҷорат ва рекламаи Шабакаи аввали телевизиони Тоҷикистонр ва чанд вазифаҳи дигар кор кардааст..Мунира Ҳакимова дар баробари ровигӣ дар барномаҳои давлатӣ, инчунин, дар базму маъракаҳо иштирок карда, бо ҳунари баланду садои марғуладор онҳоро дар сатҳи баланд мегузаронд. Мунира Ҳакимова, наттоқи маъруфи телевизиони Тоҷикистон рӯзи 23 май соли 2020 дар синни 63-солагӣ даргузашт. Табибонаш гуфтаанд, ки ӯ гирифтори "илтиҳоби шуш" буд..

Эҷодиёт
-------

Аз синни 6 солагӣ дар дубляжи филмҳои ҳунарию мустанад, аз ҷумла филмҳои «Насимӣ» (Озарбойҷон), «Субҳи ин ҷо сокит аст» (Мосфилм), «Афсонаҳои нави Шаҳрзод», «Бирав ва бубин», «Воқеа дар фурудгоҳ» ва ғ. (ҷамъ беш аз 200 филм) иштирок кардааст. Таҳиягар ва мурат. барномаҳои «Саодат», «Паёми рӯз», «Насими айём», «Рангинкамон», «Зулхамс», «Афкор», «Ҳаёти деҳот», барандаи барномаҳо аз ҳаёту фаъолияти овозхонон Одина Ҳошим, Ҷӯрабек Муродов, Давлатманди Хол, Нигина Рауфова, Абдуҷалил Ҳошимов ва ғ. Муаллифи очеркҳои тел. «Пайванд», «Банди ҳунар», «Файзи Баҳористон», «Сарвари гулдаст», «Устоди омӯзгорон», «Ҷавонмардӣ биомӯз» ва ғ.

Дар бораи Мунира Ҳакимова
-------------------------

> Орзу Исоев, ровии барномаҳои фароғатӣ дар ҳошияи даргузашти Мунира мегӯяд, ки ӯро аввали моҳи март барои иштирок дар клипи "Фиребо"-и Нигина Амонқулова даъват карда буд. «Дар шаҳри Бохтар сафари корӣ дошт, аммо омад, иштирок кард! Рақсид! Шоду масрур буд. Он ҷо тасмим гирифтем, суҳбате анҷом бидиҳем. 23 март мусоҳибаи Мунира Ҳакимоваро дар барномаи "Ногуфтаҳо" сабт кардем, вале намедонистем, ки охирин суҳбатамон аст. Аз модараш ёдовар шуду шеъри ҷонсӯзе хонду гирист… Пеши модараш рафт!»- бо афсӯсу ҳасрат иброз медорад Орзу.

.

Эзоҳ
----

1. ↑  Мунира Ҳакимова- наттоқи шинохтаи кишвар даргузашт.  sputnik-tj.com. 4 июни 2020 санҷида шуд.
2. 1 2  Аслҳо ва наслҳо. — Душанбе,2013,— С.139 — 184 с. — ISBN 978-99947-958-2-6
3. 1 2  Мунира Ҳакимова-ровии шинохта даргузашт.  pressa.tj. 4 июни 2020 санҷида шуд.
**Консерватория** (ит. concervatorio – ятимхона, паноҳгоҳ; дар асрҳои миёна муассисаи олии таълими мусиқӣ (бисёр мактабҳои аврупоӣ, ки дар онҳо ба тарбияи мусиқӣ бештар аҳамият медоданд, чунин номида мешуданд). Якумин Консерваторияҳо дар аввали а. XIX дар шаҳрҳои калони Аврупо пайдо шуданд (то ин вақт Консерватория фақат дар Порис вуҷуд дошт). Консерватория дар ҳама марказҳои мусиқии дунё вуҷуд доранд. Консерваторияҳои қадимтарини русӣ дар Санкт-Петербург (1862) ва дар Маскав (1866). Дар ИҶШС қариб 20 Консерватория (бо таҳсили 5-сола) вуҷуд доштанд. Консерваторияи миллии Тоҷикистон с. 2003 таъсис дода шуд. Дар мамлакатҳои хориҷӣ муассисаҳои олии таълими мусиқӣ на фақат Консерватория ном бурда мешаванд, балки онҳоро академияи мусиқӣ, мактаби олии мусиқӣ, институт ва ғ. ном мебаранд.

Эзоҳ
----

1. ↑    Обидпур Ҷ. Луғатномаи тафсирии мусиқӣ / зери назари Б.Қобилова. – Душанбе: Аржанг, 2019. – С.186. – 480 с. ISBN 978-999-47-43-90-2(тоҷ.)
Схемаи мультиплексори 2-к-1.
**Mултипле́ксор** — таҷҳизотест, ки якчанд сигналҳои даромад, ва як баромадҳои идоракунандаи зиёд дорад ва як баромади сигналӣ дорад.

Сигнали аналогӣ ва Сигнали рақамӣ ё коммутатор.

Таҷҳизоти баръакси мултиплексор бо функсияҳои худ ин демултиплексор мебошад.

Таҷҳизот
--------

Дар сифати **идоракунии схемаҳо** одӣ дешифратор истифода бурда мешавад.

Схемаи мултиплексори мутамарказӣ.

Мултиплексор
------------

Мултиплексорҳо **MUX** (аҳ англ. multiplexer), ва ҳам **MS** (аз англ. multiplexer selector).

Мултиплексори графикӣ «4 дар 1».

Ҳамчунин нигаред
----------------

* Демултиплексор

Эзоҳ
----

1. ↑  Асосҳои электроникаи рақамӣ, 2.6. Мултиплексорҳо(пайванди дастнорас — *таърих*). Баргирифта аз сарчашмаи аввал 6 май 2009.
2. ↑  2. Схемаҳои комбинатсионӣ, 2.5 Мултиплексор
3. ↑  2.4.2. Калидҳо ва мултиплексорҳо(пайванди дастнорас — *таърих*). 19 июни 2009 санҷида шуд. Баргирифта аз сарчашмаи аввал 20 октябри 2008.
**Ҳусейн Нидоев** - 4 феврали соли 1965 дар ноҳияи Панҷи вилояти Хатлон таваллуд шудааст. Маълумоташ олӣ, соли 1988 Донишкадаи давлатии омӯзгории Кӯлобро бо ихтисоси омӯзгор хатм кардааст.
Фаъолияти кориашро соли 1988 аз омӯзгори мактаби миёнаи №5-и ноҳияи Панҷ оғоз карда, солҳои 1999-2005 дар вазифаҳои мудири шуъба оид ба масъалаҳои иҷтимоию сиёсӣ ва муносибатҳои байналхалқии мақомоти иҷроияи маҳаллии ҳокимияти давлатии ноҳияи Панҷ ва раиси Ҷамоати Нури Ваҳдати ноҳияи мазкур идома додааст.
Аз моҳи марти соли 2005 инҷониб роҳбари дастгоҳи раиси ноҳияи Панҷи вилояти Хатлон шуда кор мекунад.
Оиладор, соҳиби 7 фарзанд мебошад.

Ба рӯйхати номзадҳо ба вакилӣ ба Маҷлиси намояндагони Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон даъвати панҷум аз ҳавзаи ягонаи умумиҷумҳуриявӣ аз ҳисоби аъзои Ҳизби халқии демократии Тоҷикистон пешбари шуда буд

1. ↑  Сомонаи Ҳизби халқии демократии Тоҷикистон. 11 марти 2015 санҷида шуд. Баргирифта аз сарчашмаи аввал 13 апрели 2015.
**Болор** — ҷузъи меъморӣ, ки барои пӯшидани биноҳои иқоматӣ, маъмурӣ, фарҳангӣ ва дар сохтмони пулҳо (кӯпрукҳо) истифода мешавад.

Андоза, шакл ва иқтидори болор вобаста ба ҷой ва мавқеи истифодаи он муайян мегардад. Аслан дар меъмории биноҳо болорҳои чӯбӣ кор меоянд, ки се навъанд: лӯлаболор, чорлабболор (болори чоррах ё чортарош), болори пушти моҳӣ. Лӯлаболор навъи болорест, ки рӯйи лӯлачӯбро бо ранда ё досранда сафеду суфта намуда, фақат пушти он каме бо теша барои ҷафстар ва мустаҳкамтар ҷой гирифтани вассаҳо ҳамвор карда мешавад. Болори пушти моҳӣ аз ҷуфти болорҳое, ки байзашакл тарошида шудаанд, иборат буда, ба пушти моҳӣ шабоҳат дорад ва дар шакли пулакчаҳо кандакорӣ мешавад. Чунин навъи болорҳоро бештар шогирдони мактаби меъморию наҷҷории Самарқанду Бухоро истифода кардаанд. Дар Осиёи Миёна аз қадим бештар чорлабболору лӯлаболор маъмул буданд. Бозёфтҳои ҳафриёти бостоншиносии Панҷакенту Шаҳристон (асрҳои 5-8) ба ин гувоҳанд. Ин ду шакли болор ҳамчунин дар бунёди масҷиду мадрасаҳои асрҳои минбаъда то ибтидои асри 20 истифода мешуданд. Ҳоло низ наҷҷорони маҳаллӣ аз чунин болорҳо ва болори пушти моҳӣ дар сохтмони хонаҳои иқоматии деҳот ва чойхонаҳои Тоҷикистон истифода мебаранд. Пештар устоҳои наҷҷор андозаи хонаҳои иқоматиро аз рӯйи шумораи болор муайян мекарданд; «хонаи ҳафтболор», «хонаи нуҳболор» ва ғ. Мувофиқи анъанаҳои қадимии мардуми Осиёи Марказӣ рӯй ва баъзан ду паҳлуи болор кандакорӣ (аксар ба услуби мадохил) мешуданд. Наққошон низ болорҳоро бо нақшҳои зебо (бештар исломӣ) зинат медоданд, мас. масҷиди деҳаи Дарғ (охири асри 19) ва ғ. Дар баъзе маҳалҳо дар рӯйи болорҳо сана, номи наҷҷор ё наққош ба хатти арабӣ ва дигар нақшҳои рамзӣ акс меёфтанд (масҷидҳои Иброҳимбийи Ховалинг, деҳаи Ҳушёрии ноҳияи Варзоб, деҳаи Чиртаки ноҳияи Турсунзода ва ғ.). Дар меъмории касбии имрӯза болорҳои оҳанӣ ва оҳанубетонӣ маъмуланд.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Болор / М. Рӯзиев // Боз — Вичкут. — Д. : СИЭМТ, 2014. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 3). — ISBN 978-99947-33-46-0.
**Ҳусайн Кабутович Бедилов** (тав. 13. 09. 1969, ноҳияи Восеъ), сиёсатшинос, номзади илмҳои сиёсӣ (2007).

Зиндагинома
-----------

Солҳои 1991–1996 дар факултети таърихи Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи Қ. Ҷӯраев таҳсил намудааст. Солҳои 1996–1999 аспирант, 1998–2005 муовини декан оид ба гурӯҳҳои шартномавии донишгоҳи номбурда буд.
Аз соли 2005 то ба имрӯз муаллим, муаллими калон ва иҷрокунандаи вазифаи дотсенти кафедраи сиёсатшиносии Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи С. Айнӣ мебошад.

Осор
----

Сущность национальных отношений и основные факторы его развития, Д.2007; Специфика развития национальных и межнациональных отношений в Таджикистане, Д.2007; Дастури методӣ аз фанни сиёсатшиносӣ барои донишҷӯёни мактабҳои олӣ, Д.2010.

Пайвандҳо
---------

* Энсиклопедияи Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи С. Айнӣ
*
**Бод**, **ҳаво** — дар фалсафаи асрҳои миёнаи Шарқ яке аз чаҳор унсур дар олами зери қамар аст, ки онро олами кавну фасод номанд.

Ақидаҳо
-------

Бод дар зери кураи оташ ва забари кураи об ҷой гирифтааст. Он ду табъ ё хосият – намию гармӣ дорад. Ин қазия чунин мазмун дорад, ки ҳар чӣ болои сари мост ва бароямон соя меафканад, Осмон аст ва ин Осмон дар афкори фалсафӣ ва ҳастишиносии мутафаккирони асрҳои миёна аз бухору дудҳое, ки аз замин ва рутубату бухорҳое, ки аз баҳрҳо бармехезанд, тақрибан то 15 фарсахии Осмон қарор хоҳанд гирифт. Ҳукамо ҳавои иҳотакардаи заминро ба чанд табақа ҷудо намудаанд. Табақаи аввали онро «насим» номидаанд, ки бахши поинаш ба замин муттасил буда, ба ҳар сӯ ҷунбишу ҳаракат мекунад ва тақр. то 15 фарсахии Осмонро фаро гирифтааст, ҳамчунин барои зиндагӣ созгор мебошад. Ин тақр. муодили «атмосфера»-и Замин аст. Табақаи аз он болотар дорои ҳавои сокин ва иборат аз газу анбӯҳи абру барқ аст, ки ба зиндагӣ созгор нест. То 45 фарсах аз замин ин ҳаво дорои касифиҳои бухорӣ мебошад, аз он болотар то 100 фарсах бухори латифу ҳавои шаффоф то марзи асир вуҷуд дорад.

Ҳамин масъаларо Ибни Сино баъди баёни ду табъ ё хосияти бод – нармию гармӣ баррасӣ намуда, онро ба 4 табақа ҷудо кардааст: 

1. табақаи муҷовири сатҳи замин, ки аз бухору ҳарорати аз замин бароянда пур шудааст;
2. табақаи болотаре, ки бухораш камтар ва ҳарораташ бештар аст;
3. табақае, ки дорои ҳавои сарду пок (холис) аст;
4. табақаи духонӣ (омехта бо дуд), ки аз кӯҳҳо ба он дохил шудааст.

Болои табақоти мазкур кураи оташ ҷой гирифтааст. Бод якҷоя бо оташ аносири хафифро ташкил медиҳад ва аз рӯйи майли ҳаракаташ унсури хафифи изофӣ ё нисбӣ мебошад.

Нигаред низ
-----------

* Аносир

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Шаҳристонӣ Саид Ҳиббатуддин. Ислом ва Ҳайъат. Табрез, 1342;
* Диноршоев М. Матолиби фалсафии Ибни Сино. Д. 2011.

Сарчашма
--------

* Бод // Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.
**Боқир ибни Усмон Бухории Уччӣ** (Саййидбоқир, Муҳаммадбоқир ибни Усмон ибни Довуд ибни Шукруллоҳ; ? — тақр. 1687) — шоир, ориф ва фақеҳи форсизабони Ҳиндустон.

Зиндагинома
-----------

Аз наберагон (бозмондагон)-и Саййидҷалолуддини Бухорӣ, маъруф ба Ҷаҳониёни Ҷаҳонгашт (1308˗1383). Саййидҷалолуддин нахустин касест, ки аз Бухоро ба нимҷазираи Ҳинд кӯчид ва силсилаи содоти Бухориро дар рустои Уччаи Ҳиндустон бунёд ниҳод. Ниёгони Боқир «Девон» лақаб гирифта, бо ҳамин кунийят дар Учча ва атрофи он маъруф гашта буданд. Боқир дар рустои Учча дар мавзеи Баҳовлипур, остони Панҷоб (ҳоз. Ҷумҳурии Исломии Покистон) зода шуд. Донишҳои расмии даврро дар назди падараш ва Саййид Шамсуддин — махдум Имом Бухории Гуҷаротӣ омӯхт. Баъд аз он ба тасаввуф рӯй оварда, аз падараш хирқаи хилофат пӯшид. Баъдан ба чилланишинӣ ва узлат, ба иршоду таблиғ машғул гардид. Боқир чанде дар Тата — яке аз шаҳрҳои Синд зистааст. Солҳои зиндагии вай ба рӯзгори подшоҳии Шоҳиҷаҳон (1628˗1658) ва Аврангзеб (1658˗1707) рост меояд. Муҳаммадалӣ ибни Шайх Абдулвосеъ Суфӣ ва Саййидакбар ибни Саййидҳомид аз шогирдони Боқир буданд ва дар мусофиратҳо ӯро ҳамроҳӣ кардаанд. Аз осори бамеросмондаи Боқир танҳо «Ҷавоҳиру-л-авлиё» то замони мо расидааст. Мувофиқи маълумоти худи Боқир дар «Ҷавоҳиру-л-авлиё» ӯ бо номҳои «Акбари Ҷалолӣ», «Боқиру-л-муродот», «Хамсату-л-анвор» асарҳо доштааст, вале онҳо дастраси муҳаққиқон нагардидаанд.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Боқир / Ф. Маҳмадуллоев // Боз — Вичкут. — Д. : СИЭМТ, 2014. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 3). — ISBN 978-99947-33-46-0.
**Мунира Муҳаммадқуловна Дониёрова (Нарзиқулова)** (22.02.1947, Душанбе) — энтомолог. Номз. илмҳои биология (1974). «Аълочии кооператсияи матлубот» (2010). Фарзанди академик Муҳаммадқул Нарзиқулов.

Зиндагинома
-----------

Мунира Дониёрова дар фак. биологияи Донишгоҳи давлатии Тоҷикистон ба номи В.И.Ленин то соли 1968 таҳсил карда бо сабаби оилавӣ ба бахши биол. фак. табиатшиносӣ ва ҷуғрофияи ИПЛ (ҳоло – ДДХ) гузашта, онро соли 1969 хатм кардааст. Муаллими ҳамин факулта (1969–70), асп. ИЗиП ба номи акад. Е.Н.Павловский (1970–73), ходими илмӣ, ходими калони илмӣ (1973–83). Дар мавзӯи «Ширинчаҳо – зараррасонҳои рустаниҳои шифобахши Осиёи Марказӣ» рисолаи номз. ҳимоя кардааст. Ассис. каф. биол. тиббӣ ва генетика (1983–89), дотсенти каф. Донишгоҳи давлатии тиббии Тоҷикистон ба номи Абӯалӣ Ибни Сино (1990–1991), муд. каф. ҳон. дек. фак. тиббии ДДХ (1991–95), муд. каф. ҳон. дек. фак. тиббии филиали Донишгоҳи давлатии тиббии Тоҷикистон ба номи Абӯалӣ Ибни Сино дар Хуҷанд (1995–2001). Аз с. 2001 – дотс. ДИС (Донишкадаи иқтисод ва савдои назди Донишгоҳи давлатии тиҷорати Тоҷикистон) аз фанни экология.

Фаъолияти илмӣ
--------------

Муаллифи зиёда аз 100 мақолаи илмии соҳавӣ, кит. дарсӣ ва раҳнамои таълимӣ-методӣ доир ба биол. тиббӣ ва генетика, экология, муҳофизати муҳити зист, аз ҳумла мон. «Фаунаи Тоҷикистоникистон», асарҳои «Таърихи истифода бурдан ва хусусиятҳои шифобахшии гиёҳҳо ва рустаниҳои хушбӯй» (2001), «Абӯалӣ ибни Сино ва фитотерапияи муосир» (2007), «Масъалаҳои дарозумрӣ аз «Авасто» то замони имрӯза» (2007), «Аҳамияти низоми кредитии таҳсилот дар ташаккулёбии маданияти экологии донишҷӯён» (2008), «Генетикаи никоҳи хешутаборони наздик» (2015), роҳнамоҳои «Экология» (2015), «Биология» (1992), «Маҷмӯаи саволҳои тестӣ аз фанни биология барои дохилшавандагони ДДТТ ба номи Абӯалӣ ибни Сино» (2004), «Вечная слава воде» (2010), «Экологические проблемы Сарезского озера и ледника Медвежий» (2003), «Экологические аспекты крызиса Аральского моря» (2009) ва ғ.

Эзоҳ
----

1. ↑  Аз асл ба насл. — Душанбе, 2019. — 215 с. (тоҷ.). ISBN 978-99947-958-2-6
**Боқири Ҳиравӣ** (форсӣ: باقر هروی‎) — донишманд ва хушнависи асри 16-и тоҷик.

Зиндагинома
-----------

Фарзанди хаттоти маъруф Миралии Ҳиравӣ. Санъати нозуки хаттотию хушнависиро аз падараш омӯхтааст. Боқири Ҳиравӣ ба ғайри ҳунарманди хушнавис будан илмҳои мутадовилаи замонаш — хусусан калом ва ҳикматро хеле батакмил аз худ намудааст. Ӯ аввал дар дарбори ҳокимони Ҳиндустон хидмат карда, баъдҳо дар дарбори Ҳумоюнподшоҳ наққошу хушнависи маъруф буд. Осори Боқири Ҳиравӣ дар китобхонаҳои Порис, Истанбул ва Теҳрон нигоҳдорӣ мешавад.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Боқири Ҳиравӣ / Б. Раҳматов // Боз — Вичкут. — Д. : СИЭМТ, 2014. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 3). — ISBN 978-99947-33-46-0.
Бодбизани дастии ҷопонӣ
**Бодбезак**, **бодбизан**, **мирваҳа** — афзори шамолдиҳӣ дар мавсими гармо.

Таърих
------

Бодбезак аз замонҳои қадим дар мамлакатҳои мухталифи олам, бештар дар кишварҳои гармиқлим (қораи Африқо, Ҳинд, Осиёи Пеш, Осиёи Хурд, Осиёи Марказӣ, Хитой ва амсоли инҳо) маъмул буда, аз баргҳои хурмо, нилуфар, пари баъзе аз парандагон, баъдҳо аз коғаз, устухони фил, косахонаи сангпушт, филизз, матоъи абрешим ба шаклҳои гуногун сохта мешуданд. Аз ҷиҳати шакл низ андозаву тарҳҳои мухталиф дошта, қисме сода ва бархе кандакорӣ, ҳаккокӣ, нигинкорӣ, гулдӯзӣ ва наққошӣ шуда буданд, ки ин навъи бодбезакро аслан сарватмандон истифода мебурданд. Бо вуҷуди дар замони ҳозира ихтироъ шудани бодбезакҳои барқӣ бодбезакҳои маъмулӣ ҳам фаровон истифода бурда мешавад.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Большая советская энциклопедия. Т. 4. М. 1971;
* Большая иллюстрированная энциклопедия. Русский мир. Т. 12, М. 2008.

Сарчашма
--------

* Бодбезак // Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️  Гузариш ба унсури Викидода  Фарҳангҳо ва донишномаҳо | 
* Большая датская
* Большая каталанская
* Большая каталанская
* Большая норвежская
* Брокгауза и Ефрона
* Реальный словарь классических древностей
* Britannica (онлайн)
* Universalis

 |
| 

| Дар феҳристҳои китобшинохтӣ |
| --- |
| 
* BNE: XX533653
* BNF: 11978758g
* GND: 4153515-7
* J9U: 987007567951905171
* LCCN: sh85047104
* NDL: 00568790
* NKC: ph545368

 |

 |
*Мақолаи асосӣ*: *Шаҳрҳои бузурги Покистон*
**Мултон** (урду: урду: ملتان‎, англ. Multan) — яке аз шаҳрҳои иёлати Панҷоби Покистон ва маркази Бахши Мултон аст. Он дар қисми ҷанубии иёлат ҷойгир аст. 
Ин шашумин шаҳри калонтарини Покистон аст, ки шумораи аҳолиаш 1 550 046 аст. Аҳолии Бахши Мултон дар соли 1998 беш аз 5,3 миллион нафар буд. 

Мултон ҳамчун шаҳри суфиёни бузург ва зиёратгоҳҳо шинохта шудааст.

Ҷуғрофия
--------

Иқлим
-----

Таърих
------

Не исключено, что древний Мултан лежал на пути войск Александра Македонского. После взятия арабами в 712 г. н. э. он на три столетия становится главным оплотом ислама на территории Индии. В IX веке восточный центр движения карматов. В 1005 году покорился Махмуду Газневи.

В Средние века за Мултан шла ожесточённая борьба, так как именно отсюда начинался Великий колёсный путь в Индию. Город входил в состав Делийского султаната и империи Моголов. В 1779 году взят афганцами, а 1818 году — сикхами, в 1849 году — англичанами.

Тақсимоти маъмурӣ
-----------------

Аҳолӣ
-----

Иқтисод
-------

Фарҳанг
-------

  

### Дин

Пайвандҳо
---------


|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Мултон дар Викианбор |

Манбаъ
------

Wikipedia contributors, "Multan," Wikipedia, The Free Encyclopedia, 

Эзоҳ
----



|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️  Гузариш ба унсури Викидода  Вебгоҳҳои мавзӯъӣ | 
* Open Directory Project

 |
| Фарҳангҳо ва донишномаҳо | 
* Большая датская
* Большая каталанская
* Большая норвежская
* Большая российская (старая версия)
* Большая советская (1 изд.)
* Брокгауза и Ефрона
* Новый
* Britannica (онлайн)
* De Agostini
* TDV İslam Ansiklopedisi

 |
| 

| Дар феҳристҳои китобшинохтӣ |
| --- |
| 
* GND: 4246341-5
* J9U: 987007552782405171
* LCCN: n81022143
* SUDOC: 123330637
* VIAF: 132529642
* WorldCat VIAF: 132529642

 |

 |
**Боҷ** — андозест, ки тоҷир ё шахси дигар ба давлат то фурӯш ва ё баъди фурӯши мол мепардозад.

**Боҷ**, бож, як навъ андозест, ки асрҳои миёна дар аксар давлатҳо вучуд дошт. Боҷ аз тоҷирону савдогарон барон аз дарё ё пул гузаронидани молхояшон ситонда мешуд, Хачми Боҷ. ба 2,5%-и нархи фуруши мол муайян мегардид. Аксар вакт ин қоида риоя намешуд. Боҷ дар давраи хукмронии муғулхо (асрҳои 13 — 14) хусусияти ғоратгарона гирифт. Бино ба маълумотҳои таърихй амалдорони давлатӣ — роҳдорон вақти Боҷгирӣ аз мансабашон суиистеъмол мекарданд. Мувофикд баъзе ҳуҷҷатҳои таърихӣ асрҳои 18—19 дар ҳудуди Бухорои Шарқӣ 8 боҷхона мавҷуд будааст. Боҷ на фақат аз гузаронидани мол, балки аз чаронидани чорво низ ситонида мешуд. Масалан. охири садаи XIX чорводорони Истаравшан барои дар чарогоҳҳои Ҳисор чарониидани ҳазор гӯсфанди худ 5 cap гусфанд медоданд. Дар манбаъҳои таърихии асрҳои 16—18 мафҳуми «роҳдорй» мавҷуд аст, ки маънои «Боҷ.»-ро дошт.

Адабиёт
-------

* Рашид-ад-дин, Фазлул ал (1957) Джами ат-таворих, Научно критический текст, т. 3, Баку, 1957; 'Петрушевский И. П. Земледелие и аграрные отношения в Иране XIII—XIV вв. М.— Л. I960.

Пайвандҳои беруна
-----------------

Хоқонии Турк
**Шамсуддин Муҳаммад Боқири Астарободӣ** (форсӣ: باقر استرآبادی‎), маъруф ба **Мир Домод** (форсӣ: ميرداماد‎‎; ? — тақр. 1630-31) — файласуф, мутакаллим ва фақеҳи барҷастаи давраи Сафавия ва аз аркони мактаби фалсафии Исфаҳон.

Зиндагинома
-----------

Аз маълумоти маъхазҳо бармеояд, ки Боқири Астарободӣ асосан дар Исфаҳон зиндагӣ ва эҷод кардааст. Чун шахси донишманд шуҳратманд будааст. Асарҳои «Айвону-л-масоил», «ал-Қабисот», «Шореъу-н-наҷот» ба ӯ нисбат дода шудаанд. Ба ду забон (форсӣ ва арабӣ) эҷод мекардааст.

Эзоҳ
----

1. ↑

Адабиёт
-------

* Боқири Астарободӣ // Боз — Вичкут. — Д. : СИЭМТ, 2014. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 3). — ISBN 978-99947-33-46-0.
**Богҳед** (англ. Boghead — аз номи маҳал дар Шотландия) — навъи ангишти сапропелӣ, ки асосан аз рустаниҳои содатарин – обсабзҳо пайдо шудааст. 

Рангаш хира, нимхира, аз равшан то бӯри сиёҳтоб, бисёр мустаҳкам ва часпак мешавад. Богҳедро бо гӯгирд ба осонӣ оташ додан мумкин аст. Дар вақти сӯхтан бӯи резин медиҳад. Асосан аз моддаҳои бухоршаванда (75–90%) ва ҳидроген (8–12%) таркиб ёфтааст. Гармии сӯзиши он 33,5–37,7 МҶ/кг (8000–9000 ккал/кг) мебошад. Богҳед барои истеҳсоли сӯзишвории сунъии моеъ, равғанҳои молиданӣ, зифт ва ғайра истифода мешавад. Конҳои маъмули Богҳед дар Шотландия, Фаронса, Австралия, Бразилия, ИМА (Пенсилвания ва Аляска), Украина ва Россия воқеанд.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* Богҳед // Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.
**Ободгон** — яке аз ҷашнҳои эронӣ аст, ки дар ситоиш ва ниёиши озодбону Аноҳид, ки эзиди обҳои равон мебошад, баргузор мешудааст.

Ободгон
-------

Замони баргузории ин ҷашн дар Обонрӯз аз Обон баробар бо рӯзи даҳҳуми Обон будааст. 
Обон - номи дигари Аноҳита//Аноҳито  эзидбонуи обҳои рӯи замин ва нигаҳбони покӣ ва беолоишӣ дар ҷаҳони ҳастӣ мебошад. Аноҳито дар устураҳои эронӣ яке аз тобноктарин чеҳраҳо ва яке аз коромадтарин нақшон аст. 

Аҳура Маздо дар бораи Аноҳито чунин гуфтааст: 

> "ӯро ба неруйи худ ҳастӣ бахшидам, то хона, русто, шаҳр, кишварро бисозам. Пуштибон панҳбахш ва нигаҳбон бошам".— Обоняшт. Бунадҳои 3-6 дар Авасто, Кеҳтарин сурудаҳо ва матнҳои эронӣ. Гузориш ва пажуҳиши Ҷ. Дустхоҳ. - Теҳрон, Ҷ.4. -297 с.
> 
> 

Мутобиқи маълумоти устураҳои эронӣ дар ин рӯз Зав подшоҳи Эрон бар Афросиёб пирӯзӣ ёфт ва ӯро аз сарзамини хеш ронд, як хурсандии дигар дар ин рӯз он аст, ки пас аз панҷ ё ҳафт соли хушкӣ, борон омадааст. Дар ҷашни ободгон порсиён ба вижа занон дар канори дарё ё рудхонаҳо фариштаи обро ниёиш мекарданд. Эрониёни куҳан обро пок (муқаддас) мешуморданд. Ҳеҷгоҳ обро олуда намекарданд. обро, ки вижагии сегона (ранг, бӯй, мазза) аст, агар он дигаргун мешуд барои ошомидан ва шустушу ба кор намебурданд.  Зардуштиён низ дар ин рӯз ҳаммонанди соири ҷашнҳо ба одорёнҳо (оташкадаҳо) мерафтанд ва пас аз он барои гармӣ доштани мақоми фаришта Обҳо ба канори ҷуйҳо ва қанотҳо рафта бо хондани ниёиши Обзур (бахше аз Авасто, ки ба Об ва Обон вобаста аст) бо дастёрии муъбад мехонданд. Аҳурамаздоро ситоиш карда, дархости фаровонии об ва нигоҳдори он карда, пас аз он ба шодӣ мепардохтанд.
Бархе касон замони ин ҷашнро дар чаҳоруми обон медонанд, ки ба назари устодони эроншинос нодуруст аст.

Пайнавишт
---------

* Обоняшт. Бунадҳои 3-6 дар Авасто, Кеҳтарин сурудаҳо ва матнҳои эронӣ. Гузориш ва пажуҳиши Ҷ. Дустхоҳ. - Теҳрон, Ҷ.4. -297 с.
* Тоҳирӣ Р. Анаҳито ва эзидбонуи дигар дар устураҳо ва бовариҳои эрониён. - Фаруҳар. - 125 с.
**Боқири Кошӣ** (форсӣ: باقر کاشی‎; ? — 1588) — шоири форсизабони Ҳиндустон.

Зиндагинома
-----------

Дар шеъру шоирӣ шогирди Муҳташами Кошонӣ буд. Ба тасаввуф майл дошт. Муриди шайх Маҳмуд ном шахсе буд, ки барои ақоиди рошидиаш ба фармони шоҳи сафавӣ Аббоси 1 (ҳукмронӣ 1587—1629) ба қатл расида буд. Боқири Кошӣ чун пайрави шайх Маҳмуд ба таъқибот дучор шуд ва як сол маҳбус гардид. Ду сол дар Карбало зиндагӣ кард. Сипас аз он ҷо ба Кошон омад, вале баъд аз чанде маҷбур шуд ба Ҳиндустон сафар кунад. Аз Боқири Кошӣ девоне мондааст, ки дар он қасоиду ғазалиёту рубоиҳо ва ду маснавиаш фароҳам омадаанд. Азбаски Боқири Кошӣ ба тасаввуф майл дошт, ҳамин майлу рағбаташ дар асарҳои ӯ, махсусан дар яке аз маснавиҳояш, ки дар пайравии «Махзану-л-асрор»-и Низомии Ганҷавӣ навишта шуда буд, ба назар мерасад. Дар маснавии Боқири Кошӣ баъзе калимаҳову таъбироту истилоҳоти тасаввуфӣ шарҳу тавзеҳ ёфтааанд.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Боқири Кошӣ / М. Диловаров // Боз — Вичкут. — Д. : СИЭМТ, 2014. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 3). — ISBN 978-99947-33-46-0.
**Боқӣ ибни Муҳаммад ибни Юсуф** — кандакор, хаттот ва шоири тоҷик (охири асри 15 — аввали асри 16).

Зиндагинома
-----------

Аз деҳаи Оббурдани Кӯҳистони Масчо. Панҷ катибаи ӯ аз деҳаи Оббурдан ва сетояш аз деҳаи Ревомутки Кӯҳистони Масчо ёфт шудаанд. Катибаҳо оид ба аҳволу зиндагии ӯ маълумот медиҳанд. Боқӣ барои катибаҳои санги мазор низ худ шеър менавишт. Абёти зер намунаи эҷоди ӯст:

> Дар ҳар чамане лолаву варде хезад,  
> 
> Дар ҳар фасле зи шох барде хезад.  
> 
> Лекин ду ҳазор сол бояд бишумурд,  
> 
> То дар сафи мардон чу ту марде хезад.
> 
> 

Дар катибаи дигари Боқӣ, ки дар санги фасони рӯйи қабри Бика Султон ном зан аз қабристони Таги Мазори деҳаи Ревомутк пайдо шуд, чунин абёт кандакорӣ шудаанд:

> Кош он рӯз, ки дар пои ту шуд хори аҷал,  
> 
> Дасти гетӣ бизадӣ теғи ҳалокам бар сар,  
> 
> То дар ин мулки ҷаҳон бе ту надидӣ чашмам,  
> 
> Ин манам бар сари хоки ту, ки хокам бар сар.
> 
> 

Боқӣ дар нигориши анвои хат сабку услуби хос доштааст. Ӯ катибаҳояшро бештар бо хутути таълиқ, шикаста ва девонӣ кандакорӣ намуда, барои катибаҳояш, одатан сангҳои нисбатан доирашаклро интихоб мекард. Сабк, тарзи навишти Боқӣ дар натиҷаи машқи дурудароз ва омӯхтани услуби хаттотон ва кандакорони пешин такомул ёфт. Дар катибаҳои ӯ хусусан таъсири нигоришоти хаттот ва кандакори асри 15 Алоуддин мушоҳида мегардад.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Боқӣ / А. Нуров // Боз — Вичкут. — Д. : СИЭМТ, 2014. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 3). — ISBN 978-99947-33-46-0.
| Аминҳои якумин | Аминҳои дуюмин | Аминҳои сеюмин |
| --- | --- | --- |
|  |  |  |

**Аминҳо** — синфи пайвастҳои органикӣ; ҳосилаи аммиак ё спирти навшодир, ки дар натиҷаи бо радикалҳои органикӣ иваз кардани як ё якчанд атоми гидроген ҳосил мешаванд.

Вобаста ба адади атомҳои ивазшудаи гидроген аминҳои якумин (RNH2), дуюмин (R2NH), сеюмин (R3N) ва чорумин (R4NOH) мавҷуданд.

Аминҳо дар табиат
-----------------

Дар табиат аминҳои сода кам, аминҳои нисбатан мураккаб бештар дучор меоянд, мас. алкалоидҳо, аминокислотаҳо, аминҳои биогенӣ ва ғ. Ҳамаи аминҳо хосияти асосӣ дошта, барои ҳосил намудани намаку кислотаҳо қодиранд. Аминҳои сода газ буда, дар об ҳал мешаванд (онҳо бӯи аммиакро доранд). Аминҳои олӣ моеъ ё моддаҳои сахтанд; онҳо дар об ҳал намешаванд ва бӯй надоранд. Аз рӯи радикалҳо аминҳо алифатӣ, мас. метиламин — CH3NH2, этиламин — C2H5NH2, диметиламин — (CН3)2NH ва ғ. алисиклӣ, мас. сиклогексиламин — C6H11NH2, дисиклогексиламин — (C6H11)2NH, ароматӣ, мас. фениламин ё анилин — C6H5NH2, дифениламин — (С6Н5)2NН5), гетеросиклӣ, мас. 2-аминопиридин — C5H4N(NH2) ва ғ. мешаванд. Аминҳое, ки ду, се ва зиёда аз он аминогурӯҳ — NH2 доранд, ди -, три — ва полиаминҳо номида мешаванд, мас. этилендиамин — NH2CH2CH2NH2, гексаметилендиамин — NH2(CH2)6NH2.

Таҳияи аминҳо
-------------

Роҳҳои ҳосил кардани аминҳо бисёранд. Яке аз онҳо усули бевосита алкилонии аммиак бо галогеналкилҳост. Бо ин роҳ аминҳои якумин, дуюмин ва сеюминро ҳосил кардан мумкин. Аминҳои якуминро метавон дар натиҷаи собунонии ишқории кислотаи изосианат ҳосил кард. Аминҳоро бо усулҳои барқарор намудани нитропайвастҳо ва нитрилҳо дар иштироки катализаторҳо (Pt, Pd, Ni), конденсатсияи ҳосилаи калийдори фталамид бо галогенпайвастҳо низ ҳосил мекунанд. Аминҳо дар табиат дар натиҷаи таҷзияи моддаҳои нит- рогендор (мас. аминокислотаҳои сафеда) ба вуҷуд меоянд. Аминҳо дар саноат барои истеҳсоли маводи рангубор, дору, полиамидҳо ва ғ. истифода мешаванд.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Каррер П. Курс органической химии, Л. 1962;
* Неницеску К. Д. Органическая химия, т. I, М. 1963;
* Петров A. А. Балян Х. В. Трощенко А. Т. Органическая химия, М. 1981;
* Степаненко Б. Н. Курс органической химии, М. 1981.

Сарчашма
--------

* А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — 608 с. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2021, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.
**Аминона** — навъе аз молиёт, ки дар Аморати Бухоро, вилоятҳои Самарқанду Фарғона то Инқилоби Октябр маъмул буд.

Шароити амал
------------

Аминона аз ҷумлаи андозҳои ғайришаръӣ буда, асосан барои хазинаи давлат ва ҳамчунин ҷиҳати таъминоти амини бозор (маъмури амволу ашё) ситонда мешуд. Шароити амал, таъйини ҳаҷм ва андозаи аминона дар ҳамаи шаҳрҳову бозорҳо дақиқан маълум нест, аммо фақеҳони исломӣ ҳаҷми аминонаро дар бозорҳои Бухоро баробари 1 ё 1,5 дар сади нархи куллии мол таъйин карда буданд. Аминона тақр. аз ҳамаи амволе, ки ба бозорҳо ворид мешуданд, ситонда мешуд (мас. соли 1920 аз фурӯши 2 батман пахта 11,5 танга; аз 1 батман пашми гӯсфанд — 5 — 7 танга; аз 1 сар шутур 2 танга молиёт мегирифтанд). Ҳарчанд Аминона андози ғайришаръӣ ва барои амволи тиҷорат пешбинӣ шуда бошад ҳам, вале давлат бо ҳар баҳона (барои хароҷоти ҷанг, ҷиҳати омодагӣ ба юришҳо ва ғайра) аз раият меситонд. Адои аминона барои мардум хеле гарон ва тоқатфарсо буд. Ин вазъро шоҳиди ҳамон давраи таърих Аҳмади Дониш чунин навишта буд: «Лекин фуқарою раоёро маҷоли ҳаракату сукун набуда, аз фарти зулму заҷр ва олуқу солуқ, мисли аминона ва вакилона».

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Маджлисов А. Аграрные отношения в Восточной Бухаре в XIX веке, Д. — Алма-Ата, 1967;
* Аҳмад Махдуми Дониш, Рисола ё мухтасаре аз таърихи салтанати хонадони манғития, Д. 1992.

Сарчашма
--------

* А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — 608 с. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2021, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.