recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Баротовит** — минерал аз гурӯҳи силикатҳои титандор. Формулаи кимиёиаш KLi3Ca7Ti2(SiO3)12F2. 

Низоми булӯршавиаш моноклинӣ; булӯрҳояш мурабаъшакли тунук (то 5×2×0,5 см) ва пулакчамонанд. Садафранг. Сахтиаш аз рӯйи ҷадвали Моос — 3,5, мӯрт, зичиаш 2920 кг/м3. Б. дар рагҳои пегматитии кварс, албит, эгириндор ва сиенитҳои албититдор вомехӯрад. Баротовиро соли 1975 геологҳои тоҷик Б. Д. Дӯстматов, Е. И. Семёнов, А. П. Хомяков, А. В. Бикова ва Х. Ҷаъфаров дар массиви сиенитҳои ишқории Дараи Пиёз (ноҳияи Рашти Тоҷикистон) кашф карда, ба он номи петрографи намоён, академики АИ ҶТ Рауф Баротовро додаанд.

Нигаред низ
-----------

* Рауф Баротов

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Записки Всесоюзного минералогического общества. п. 5. Л. 1975.

Сарчашма
--------

* Баротовит // Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.
**Из** (ар. ايز‎ — пай, асар, нақши чизе дар замин ё рӯи чизе) — дар пайшиносӣ инъикоси хусусиятҳои зоҳирии сохти объект, ки сарҳадди мустаҳками фазоии худро дошта, дар натиҷаи таъсири байниҳамдигарӣ ба вуҷуд меояд ва ба ҳодисаи ҷиноят алоқаманд мебошад.

Из осори даст, пойи инсон ва ё ягон навъи ашё буда, имкон медиҳад дар бораи шакл ва ё таъйиноти он ҳакамӣ карда шавад. Изҳо метавонанд аз одамон, ашёи алоҳида ва ё бо таъсири неруҳои табиӣ ба вуҷуд оянд. Дар криминалистика (кайфаршиносӣ) из натиҷаи амал ва муносибатҳоест, ки бо ҳодисаи ҷиноятӣ алоқаманд мебошад. Табақабандии умумии изҳоро Шевченко Б. И. пешниҳод кардааст. Навъҳои из: 1. Вобаста ба ҳаҷм ва сатҳ. 2. Статикӣ ва динамикӣ [вобаста ба хусусияти алоқаи ҳолати механикии мудрак (объект) бо инъикоси сохти берунаи яке ба дигаре]. 3. Маҳдуд ва ғайримарказӣ. Грановский Г. Л. нишонаҳои мудраки измонандро ба гомеоскопӣ (изҳои даст, дандон, пой, нохун), механогомӣ (пойафзор, либос, узви сунъӣ), механокоскопӣ ва ҳайвонот тақсим кардааст. Ҳар зергурӯҳ низоми нишонаҳоеро дар бар мегирад, ки дар қисми муайяни пайшиносӣ омӯхта, табақабандӣ мешаванд. Дар умум намуди изҳо чунинанд: изи одамон, изи афзори ҷиноят, изи асбобҳо, изи механизмҳои истеҳсолӣ, изи воситаҳои нақлиёт.

Дар пайшиносӣ (трассология) барои муайян кардани ҳодисаи ҷиноятӣ изҳои зерин омӯхта мешаванд: изҳои парма, изҳои пой ва пойафзор, осори қатра ё доғҳои хун дар бадану либоси одамон ва ашё, изҳои воситаҳои буранда ҳангоми ба қисмҳо ҷудо кардани ин ё он ашё, изҳои мили силоҳ дар рӯи тирҳо, тирдони парокандашуда ва тири аз силоҳ парондашуда дар объект, осори воситаҳои нақлиёти чархӣ, изҳои тоқи ба ҳам алоқаманд ва ё аз ҳам ҷудо. Хусусиятҳои фардии из ба монанди чинҳои сершумор, андоза ва ҳамвории кафи пой, рахҳои амудӣ ва уфуқӣ, обила, нақс ва ғ. метавонанд ба муфаттишон дар ташхиси парвандаи ҷиноятӣ ёрӣ расонанд. Дар илми пайшиносӣ аз рӯи из вазн ва ҷинсияти фардро низ муайян карда метавонанд. Вазни одамон аз рӯи андозаи пойафзор ва уфуқе, ки ба замин фурӯ рафтааст, муайян карда мешавад. Изи аслӣ метавонад бо сабти мавҷудааш (дар шаҳодатномаи таваллуд) санҷида ва мувофиқа шавад. Изи даст ва пойи ҳар як шахс рахҳои гуногун дорад, ки аз рахҳои ашхоси дигар фарқ мекунанд. Барои таҳлили изҳо муфаттишон аксҳои алоҳида гирифта, аз дастгоҳҳои компютерӣ мегузаронанд. Баъзан изҳои вонамудшуда аз ҷониби ҷинояткор ва ё шарикони ӯ гузошта мешаванд, то ки мақомоти тафтиши ҷиноятиро ба баровардани хулосаи хато водор намоянд. Изҳои хурд дар криминалистика изҳое мебошанд, ки муайян кардани онҳо бе ёрии воситаҳои оптикӣ номумкин аст. Ба воситаҳои оптикӣ порчаҳои хурди шиша, чӯб ва ғ. дохил мешаванд. Изҳои сатҳӣ дар натиҷаи ивазшавии шакли ашё, изҳои аз афзорҳо гузошташуда, изҳои тирдон ва тӯпҳо, шикастапораҳо ва ғ. пайдо мешаванд. Онҳо дар ҳолате ба вуҷуд меоянд, ки як ашё зери таъсири ашёи дигар қарор мегирад.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Из / М. Матробов // Замин — Илля. — Д. : СИЭМТ, 2017. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 7). — ISBN 978-99947-33-89-9.
**Барот Сайид** (тав. 15 июни 1930, деҳаи Билисуфи ноҳияи Данғара) — шоир — омӯзгор ва рӯзноманигори тоҷик. Аълочии маорифи халқи Тоҷикистон.

Зиндагинома
-----------

Хатмкардаи омӯзишгоҳи педагогии Қӯрғонтеппа (1948) ва Институти давлатии педагогии Душанбе (1955). Омӯзгор, нозири Вазорати маорифи Тоҷикистон (1955-60), методист ва омӯзгори мактаб-интернати Лучоб (1960-68), директори мактаби миёнаи № 30 ноҳияи Бохтар (1968-88), корманди бахши хатлонии Кумитаи телевизион ва радиои назди Ҳукумати ҶШС Тоҷикистон (1988-89). Аз соли 1989 нафақагир, машғули кори эҷодӣ мебошад. Асарҳои мансури Барот Сайид дар романи чорҷилдаи «Дуд дар осмони Билисуф» (2003—2006), повестҳои «Эҳё» (2007), «Нерӯи ишқ» (2008), романи «Ёрони Восеъ» (дар 2 ҷилд, 2008—2010), «Сояҳои тирашаб» (2011) фароҳам омадаанд. Б. С. муаллифи маҷмӯаҳои ашъор, аз қабили «Рангоранг» (1997), «Рози дил» (1998), «Доллар» (1999), «Нишона» (2000), достони «Ҷаласаи иқбол» (2002), «Кошонаи меҳр» (2008) мебошад. Ба тарҷумаи осори бадеӣ (аз русӣ ба тоҷикӣ) низ машғул шудааст.

Мукофоту медалҳо
----------------

Бо медали «10-солагии Иҷлосияи 16-уми Шӯрои Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон» (2002) сарфароз гардидааст. Узви ИН Тоҷикистон аз соли 2004.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* Барот Сайид / Ҳ. Солиев // Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.
**Барсовуш** (форсӣ: أشرف‎, лот. Perseus, русӣ: Персей) Баршовуш, Баршавуш, Фарсовуш — Ҳомили раъсу-л-ғул (барандаи сари дев), бурҷи Нимкураи шимолии Осмон, ки ба шарафи қаҳрамони юнонӣ — Персей гузошта шудааст. Аз рӯйи асотири юнонӣ Персей бояд сари Медузаи Горгонро бурида, ҳамчун туҳфаи тӯй ба Диктус (бародари шоҳи ҷазираи Сериф – Полидект) биёрад. Бо ёрии худоён Гермес ва Афина ӯ сари Медузаро (дар манобеи исломӣ – Ғул), ки аз нигоҳаш ҳама чиз санг мешуд, бурида меоварад. Дар бозгашт ӯ Андромедаро (ниг. низ Андромеда) аз махлуқи обӣ (Кит) наҷот медиҳад. Барсовушро мунаҷҷими тоҷик Абдурраҳмони Суфӣ мушоҳида намуда, «… ҳамаи ситорагони Барсовуш миёни ду сурати фалак Сурайё (Хӯшаи Парвин) ва Зоту-л-курсӣ (Кассиопея) қарор доранд» навиштааст. Дар бурҷи Барсовуш ситораи машҳури тағйирёбандаи Алғул (β Per) ва радианти сели солонаи шиҳобии Барсовушиҳо ҷойгиранд. Барсовуш дорои ситораҳои зиёди бузургии ситоравиашон аз дувум то ҳафтум аст, ки 68-тояшон таҳқиқ шудаанд. Дигар ситораи машҳури Барсовуш – Мирфақ (α Per) аст (бузургии ситоравиаш 1,79m). Равшании Мирфақ аз Офтоб 5000 маротиба, қутраш 62 маротиба калон буда, дар масофаи 590 с. р. аз Замин ҷойгир шудааст. Ғайр аз ин ҷирмҳо дар Барсовуш инчунин дигар объектҳои ҷолиби диққат – тарокумҳои дучандаи ситоравӣ (NGC 869, NGC 884), тарокуми парокандаи М34, туманоти М76 («Гантели хурд») ва NGC 1499 («Калифорния») ҷойгиранд. Барсовуш дар арзҳои аз +90° то – 31° хуб мушоҳида мешавад.

Сарчашма
--------

* Барсовуш // Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.
**Плинийи Калон**, Гай Плиний Секунд (Gaius Plinius Secundus) (23, 24, Комум, ҳозира Комо—79), нависанда, олим ва арбоби давлатии Рим. Дар музофотҳои тобеи Рум будаи Германия, Галлия, Испания ва Африка хидмат кардааст; дар Мизен армондеҳи флот буд ва ҳангоми оташфишонии вулқони Везувий ҳа-лок гардид. Муаллифи «Таърихи табииёт» ном асарест, ки аз 37 китоб иборат аст. Ин асар як навъ энсиклопедияи донишҳои илмию табиат-шиносии атиқа ба шумор меравад. Маълумотҳоро оид ба астрономия, географияи табиӣ, метеорология, эт-нография, антропология, зоология, ботаника, хоҷагии қишлоқ ва ҷангал, тиб. минералогия, металлургия ва ғ. пайваста бо хикоятҳои фантастикӣ, ривоятҳои хурофотӣ, латифаву мутоибот дар бар мегирад. To a. 17 чун маъхази донишхо дар бораи табиат нстифода мешуд. Таълифоти таърихци П. то замони мо нарасидаанд. Асарҳои таърпхии П.-ро Тацит дар осори таърихиаш истифода намудааст.

Эзоҳ
----

1. 1 2  *Arnaldi F. autori vari* Enciclopedia Treccani (итол.) — Istituto dell'Enciclopedia Italiana, 1935.
2. 1 2  *Istituto dell'Enciclopedia Italiana* Enciclopedia on line (итол.)
3. 1 2 3  *autori vari* Dizionario di Storia (итол.) / Istituto dell'Enciclopedia Italiana — 2011.
4. ↑  Biblioteca Virtual Miguel de Cervantes (исп.) — 1999.
5. ↑  Diccionario biográfico español (исп.) — Real Academia de la Historia, 2011.
6. ↑

Адабиёт
-------

* Лу нкевич В. В. От Геракли-та до Дарвина, т. 1, М. 1960.
* Энциклопедияи Советии Тоҷик : [дар 8 ҷ.] / сармуҳаррир  А. С. Сайфуллоев. — Д. : СИЭСТ, 1978—1988.
**Ҷамолиддин Мансуров** (тав. 16 октябри 1951, ноҳияи Ҳисор, ҶШС Тоҷикистон) — арбоби давлатии тоҷик. Раиси комиҷроияи шаҳри Душанбе (1993–1994). Ҷонишини сарвазири Ҷумҳурии Тоҷикистон (1994–2001), ҷонишини раиси Маҷлиси намояндагони Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон (2001).

Зиндагинома
-----------

Ҷамолиддин Мансуров соли 1951 дар деҳаи Қипчоқи ноҳияи Ҳисор зода шудааст. Хатмкардаи факултаи иқтисодии Университети давлатии Тоҷикистон (1973).

Фаъолияти меҳнатӣ
-----------------

Фаъолияти меҳнатиро соли 1973 ба ҳайси иқтисодчии калони комиҷроияи ноҳияи Ҳисор оғоз карда, сипас сардори стансияи иттилооту ҳисоббарории ноҳияи Ҳисор буд. Хидмат дар Артиши Шӯравӣ (1978–79). Нозири шуъбаи ташкилии кумитаи ҲК ноҳияи Ҳисор, директори совхози ниҳолпарварии «Дӯстӣ», мудири шуъбаи кишоварзӣ, нозири шуъбаи ташкилии кумитаи ҲК ноҳияи Ҳисор (1979–89), раиси Шӯрои депутатҳои халқии ноҳияи Ҳисор (1989–93). Раиси комиҷроияи шаҳри Душанбе (1993–94). Ҷонишини сарвазири Ҷумҳурии Тоҷикистон (1994–2001), ҷонишини раиси Маҷлиси намояндагони Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон (2001). Вакили мардумӣ, узви Раёсати Маҷлиси намояндагони Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон интихоб гардидааст.

Ҷамолиддин Мансуров аз соли 2005 бознишаста шуд.

Ҷоизаву медалҳо
---------------

Бо ордени «Дӯстӣ» (1999) ва медалҳо сарфароз гардидааст.

Эзоҳ
----

1. 1 2  *Sputnik.* Шаҳрдори пешини Душанбе муттаҳам ба қатли имом-хатиб мешавад(тоҷ.).  sputnik-tj.com. 13 октябри 2017 санҷида шуд.

Сарчашма
--------

* Душанбе. Энциклопедия. / Главный научный редактор Диноршоев М. Д.. — Д.: Главная научная редакция Таджикской Национальной Энциклопедии, 2004. — 592 с. — ISBN 5-89870-071-4.
**Плимут** (англ. Plymouth, айнан— резишгоҳи д. Плим), шаҳр ва бандар дар Британияи Кабир, тобеи графии Девоншир. Дар соҳили гул. Ла-Манш, дар назди резишгоҳи д. Плимут воқеъ аст. Аҳолиаш 251,2 ҳаз. наф. (1974). Плимут базаи ҳарбии баҳрӣ, яке аз марказҳон асосии киштисозии мамлакат мебошад. Соҳаҳои дигари саноаташ: бофандагӣ, моҳигирӣ, коркарди металл ва ғ. Лабораторияи биологии баҳрӣ ва аквариум дорад. Плимут дар садаи XII бунёд ёфтааст.

Нигаред
-------

 
Анбори Википедиа дар бораи ин мавзӯъ гурӯҳ дорад:
***Плимут***

* Энциклопедияи Советии Тоҷик : [дар 8 ҷ.] / сармуҳаррир  А. С. Сайфуллоев. — Д. : СИЭСТ, 1978—1988.
**Анатолий Галиевич Мансуров** (тав. 24. 09. 1939, ноҳияи Колхозобод), муҳандис-механик, номзади илмҳои техникӣ (1988), дотсент (1991).

Зиндагинома
-----------

Соли 1966 факултети мехнизатсияи Донишкадаи давлатии хоҷагии қишлоқи Тоҷикистонро хатм кардааст. Солҳои 1966– 1967 муҳандис-механики колхози Москваи ноҳияи Вахш, 1967–1971 муаллими техникуми индустралӣ-омӯзгории ш. Душанбе, 1971–1974 аспиранти Донишкадаи давлатии хоҷагии қишлоқи Тоҷикистон, 1974– 1993 муаллими калон, дотсент, мудири кафедраи механикаи техникӣ ва нақшакашӣ, муовини декани факултети муҳандисии Донишгоҳи давлатии омӯзгории ш. Душанбе ба номи Қ. Ҷӯраев буд. Дар муддати 19 соли фаъолияти омӯзгорияш дар донишгоҳи омӯзгорӣ дар тарбияи ҳазорон мутахассисон саҳми калон гузоштааст. Соли 1993 аз ш. Душанбе кӯч баста рафтааст. Муаллифи зиёда аз 10 мақолаҳои илмӣ аст.

Пайвандҳо
---------

* Энсиклопедияи Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи С. Айнӣ
*
**Анатолий Андреевич Бенедиктов** (18 сентябри 1915, губернияи Нижненовгород — 1976) — яке аз муаррихони даврони шӯравӣ, доктори илми таърих (1965), профессор (1966).

Зиндагинома
-----------

Солҳои 1939—1941 дар факултети таърихи Донишгоҳи давлатии Ленинград таҳсил кардааст. Соли 1948 Институти педагогии Горкийро хатм намуд. Муаллими Институти давлатии педагогии Душанбе ба номи Т. Г. Шевченко (аз соли 1951). Ширкаткунандаи ҶБВ (1941—1945). Бенедиктов дар ҳудуди 10 рисолаи илмӣ ба чоп расондааст. Бештари таҳқиқотҳояш ба мавзӯи вазъи деҳқонони Ҳинди садаи XIX, инкишофи истеҳсолоти истихроҷии Ҳиндустон дар солҳои 1870—1920 ва муборизаи ҳиндухи­тойиҳо ба муқобили истилогарони Фаронса дар садаи XIX бахшида шудаанд.

Осор
----

* Индийское крестьянство в 70-х годах XIX в. (Экономическое положение и борьба против феодального и колониального гнета). Сталинабад, 1953;
* Развитие добывающей капиталистической промышленности Индии в новые время. Душанбе, 1963.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Бенедиктов Анатолий Андреевич // Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.

* Биобиблиографический словарь советских Востоковедов. Москва, 1977.
**Баррӣ Диллер** (таваллуд 1942) — соҳибкори амрикоӣ ва раиси шӯрои директорони корпоратсияи медиавии InterActiveCorp аст. Яке аз асосгузорони шабакаи телевизионии FOX. 1974-1984 Раиси Шӯрои директорони Paramount Pictures. Солҳои 1984-1992 Раиси Шӯрои директорони студияи 20th Century Fox. Сарвати умумии Баррӣ Диллер тақрибан 3 миллиард доллар арзёбӣ мешавад .

Тарҷумаи ҳол
------------

Соҳибкор дар соли 1942 дар оилаи сарватманди яҳудӣ таваллуд шудааст. Вай давраи кӯдакии худро дар минтақаи бонуфузи Лос-Анҷелеси Беверли Ҳиллз гузаронидааст. Ба шарофати наздикии худ ба Ҳолливуд ва саноати синамо, Барри Диллер тасмим гирифт, ки дар ин соҳа қувваи худро бисанҷад. Фаъолияти кориашро аз зинаҳои поёнӣ оғоз намуда, дар синни сӣ-солагӣ ҳамчун роҳбари дурандеш ва муваффақ обрӯ пайдо кардааст.

Карераи Барри Диллер пастиву баландиҳои худро дошт. Ҳамкории пурсамар бо Руперт Мёрдок солҳои тӯлонӣ давом кард, аммо Барри Диллер ҳеч гоҳ натавонист дар ин тандеми тиҷорат шарики комил шавад. Аз ин рӯ, дар остонаи панҷоҳсолагии худ, Барри Диллер дар робита ба дурнамои ояндаи худ дучори мушкилот шуд. Пас аз чанд сол ӯ тавонист як ширкати хурди алоқаро бихарад. Дар натиҷаи стратегияи дуруст ва сармоягузории оқилона, ҳама сармоягузориҳо бо фоизҳо пардохт шуданд.

Оила
----

Дар 59-солагӣ Барри Диллер бо тарроҳ Дайан фон Фюрстенберг издивоҷ кард. Дар айни замон ҳамсарон аксар вақт дар ҳаёти иҷтимоии Ню Йорк ва лоиҳаҳои гуногуни хайрия иштирок мекунанд.

Эзоҳ
----

1. ↑  Encyclopædia Britannica (ингл.)
2. ↑  Архив изобразительного искусства — 2003.
3. ↑  Forbes profile.
**Попов Николай Анатолевич** (зод. 24 сентябри 1980, Душанбе, ҶШС Тоҷикистон) — иқтисоддон, номзади илҳмои иқтисод (2009). дотсент.

Зиндагинома
-----------

Попов Николай Анатолевич 24 сентябри соли 1980 шаҳри Душанбе ҷумҳурии Тоҷикистон дар оилаи коргар ба дунё омадааст. Николай Попов баъд аз бо дипломи аъло хатм кардани Донишкадаи андоз ва ҳуқуқи Тоҷикистон бо ихтисоси «Иқтисодчӣ» худи ҳамун сол ҳамчун муаллими коромӯзи кафедраи «Таърихи хоҷагии халқ ва афкори иқтисодӣ», солҳои 2002—2006 ассистенти кафедраи мазкур ва солҳои 2006—2010 муаллими калони кафедраи «Бозори меҳнат ва иқтисоди таҳлилӣ»-и Донишкадаи андоз ва ҳуқуқи Тоҷикистон кор ва фаъолият намудааст. 

Инчунин солҳои 2003—2007 ҳамчун аспиранти шуъбаи ғоибонаи Донишкадаи мазкур таҳсил намудааст ва рисолаи номзадии худро тайёр намуда 20 ноябри соли 2009 онро бо муваффақият дар назди Шӯрои диссертатсионии Институти тадқиқоти иқтисодии назди Вазорати рушди иқтисод ва савдои ҶТ ҳимоя намуд.

Николай Попов аз моҳи августи соли 2010 мутобиқи фармони ректор муовини декан оид ба таълим дар факултети Молия ва ҳисобдории Донишкадаи молияи Тоҷикистон таъйин шуда фаъолият менамуд. Моҳи феврали соли 2011 ба тариқи интиқол декани Факултети ҳисобдорӣ ва технологияҳои иттилоотӣ интиқол шуда то соли 2012 фаъолият намудааст. Аз сентябри соли 2012 то ҳол декани факултети Муносибатҳои иқтисоди байналмилалӣ фаъолият намуда истодааст.

Фаъолияти илмӣ
--------------

Николай Попов дар корҳои илмию тадқиқотӣ фаъолона ширкат варзида, аз тарафи ӯ беш аз 27 мақолаву корҳои илмӣ ва зиёда аз 16 корҳои таълимию методӣ, аз ҷумла дар соҳаи иқтисодиёт ва зиёда аз 10 дастурҳои таълимию методӣ ва барномаҳои таълимӣ ба чоп баромадданд. Николай Попов дар конфронсҳои ҷумҳуриявӣ, минтақавӣ, байналхалқи ва семинарҳои ҷумҳуриявию байналхалқӣ иштирок ва баромад намудааст.

Осор
----

* Попов, Н.А. Особенности развития малого предпринимательства в переходной экономике Республики Таджикистан [Текст]: дис. ... канд. экон. наук: 08.00.01 / Попов Николай Анатольевич. – Душанбе, 2009. – 134 с.

Эзоҳ
----

1. ↑  *Попов, Николай Анатольевич.* Особенности развития малого предпринимательства в переходной экономике Республики Таджикистан.  disserCat — электронная библиотека диссертаций (2009).
**Алекса́ндр Па́влович Виногра́дов** (9 [21] август 1895, Петретсово[d], губернияи Ярославл[d] — 16 ноябр 1975, Маскав) — зистшимидони рус, узви пайвастаи АИ ИҶШС (1953; узви вобаста аз 1943), ноиби президенти АИ ИҶШС (1967), ду карат Қаҳрамони Меҳнати Сотсиалистӣ (1949, 1975).

Зиндагинома
-----------

Академияи тибби ҳарбӣ ва факултаи кимиёи Донишгоҳи Ленинград (ҳозира Санкт-Петербург)-ро хатм кардааст (1924). Шогирди Александр Виноградов И. Вернадский. Сарвари озмоишгоҳи масоили геокимиёвӣ (аз соли 1945) ва Институти геокимиё ва кимиёи таҳлилии ба номи Вернадскийи АИ ИҶШС (аз соли 1947), мудири кафедраи геокимиёи Донишгоҳи давлатии Маскав (аз соли 1953). Александр Виноградов тағйироти мавҷудотро вобаста ба таҳаввулот, хусусан дар ҷисми онҳо вуҷуд доштани унсурҳои нодир ва парокандаро омӯхт, мафҳуми мавзеъҳои биогеокимиёиро ба илм дохил кард, таркиби ҷинсҳои асосии Заминро муқаррар сохт, ба равияи нави илмӣ — геокимиёи изотопҳо асос гузошт, таркиби изотопии унсурҳои кимиёиро дар муайян кардани синни ҷинсҳои кӯҳӣ ва пайдоиши конҳо истифода бурд. Ӯ исбот намуд, ки оксигени фотосинтезӣ на аз гази карбонат, балки аз об ҳосил мешавад. Саҳми Александр Виноградов дар ривоҷи илмҳои заминшиносӣ, истифодаи энергияи атом дар рушди радиокимиё, кимиё ва технологияи моддаҳои тамйизӣ, унсурҳои нодир ва ғайра бузург аст. Дар бораи зистшимии уқёнуси Олам, пайдоиши маъдан дар қаъри Замин, геокимиёи Моҳ, Зуҳра ва Миррих ғояҳои ҷадидро ривоҷ дод.

Ҷоизаҳо
-------

Барандаи Мукофоти ба номи Александр Виноградов И. Ленин (1934), Мукофоти давлатии ИҶШС (се маротиба). Бо чандин ордену медал сарфароз гардидааст.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Виноградов Александр Павлович‎ // Боз — Вичкут. — Д. : СИЭМТ, 2014. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 3). — ISBN 978-99947-33-46-0.


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️  Гузариш ба унсури Викидода  Вебгоҳҳои мавзӯъӣ | 
* Герои страны

 |
| Фарҳангҳо ва донишномаҳо | 
* Большая китайская
* Большая российская (старая версия)
* Литовская универсальная
* Universalis

 |
| 

| Дар феҳристҳои китобшинохтӣ |
| --- |
| 
* CiNii: DA05517546
* CONOR: 230704483
* GND: 11939717X
* ISNI: 0000 0001 0969 1571
* J9U: 987007463367005171
* LCCN: n50013468
* NKC: jn19990210651
* NTA: 270467416
* NUKAT: n2004023620
* SUDOC: 12889430X
* VIAF: 47570552
* WorldCat VIAF: 47570552

 |

 |
**Масса** — хусусияти ҷисми физикӣ буда, ба миқдори модда ва энергия мутавофиқ аст. Масса мафҳуми марказии механикаи классикӣ ва фанҳои марбут ба он буда, дар чаҳорчўбаи кинематикаи нисбият дар чанд шакли гуногун вонамуд шудааст (ба массаи нисбияти махсус ва массаи нисбияти умумӣ бингаред). Дар назарияи нисбият, бузургии массаи инвариант, ки аз ҷиҳати мафҳум ба ғояи классикии масса наздик аст, дар байни мушоҳидони ду системаи инерциалии гуногун тағйир намеёбад.

Дар истифодаи рӯзмарра, масса бисёртар ба ҷои  **вазн** истифода бурда мешавад, вале дар физика ва соҳаи муҳандисӣ вазн маънои бузургии қувваи ҷозибаро дорад, ки аз тарафи Замин ва ё ягон сайёраи дигар ба ҷисм таъсир мекунад.

Воҳидҳои масса
--------------

Дар системаи байналхалқии воҳидҳо СБВ масса бо килограммҳо чен карда мешавад. Ба ғайр аз ин дигар намуди воҳидҳои масса, ба монанди грамм, тонна, фунт, пуд, қадоқ, унция, массаи атомӣ, массаи Планкӣ, массаи Офтобӣ низ фаровон истифода бурда мешавад. 

Чун байни масса ва энергия муносибати релативистӣ мавҷуд аст, ба ҷои воҳиди масса аз воҳидҳои энергия низ истифода бурда мешавад. Масалан, дар физикаи зарраҳои элеметарӣ аз электрон-Волт (эВ) истифода мебаранд, ки тахминан ба 1.783 × 10-36 кг баробар аст. Ҷадвали зер муносибати воҳидҳои гуногуни массаро бо СБВ дорад:

Массаи инерциалӣ ва ҷозиба
--------------------------

Мафҳуман фарқи се намуди массаро бояд дарк намуд:

* *Массаи инерциалӣ*

| Воҳидҳои гуногуни масса 
 | Системаи байнанхалқии воҳидҳо (kg)

 |
| --- | --- |
| тонна
 | 1000 кг = 103кг
 |
| грамм
 | 0.001 кг = 10-3кг
 |
|
| фунт
 | 0.454 кг
 |
|
| пуд
 | 16 кг
 |
|
| қадоқ
 | 0.4 кг
 |
|
| унция
 | 0.02835 кг
 |
|
| массаи атомӣ
 | 1.660538782 × 10-27 кг
 |
|
| массаи Офтобӣ
 | 1.9891 × 1030 кг
 |
|
| массаи Планкӣ
 | 2.176 × 10-8 кг
 |
|
|  |
| --- |
| Унсури холии Викидода |

«**Бароҳин дар илми калом**» (форсӣ: براهین در علم کلام‎) — яке аз асарҳои Фахруддини Розӣ дар фалсафаи калом.

Муаллиф ҳамчун мутакаллими бузурги замони худ бо супориши яке аз ҳокимони Мовароуннаҳр — Сом ибни Муҳаммад китоби мазкурро таълиф кард ва дар муқаддимаи он сабаби навиштани ин китобро чунин шарҳ додааст: «Хосса дар ин рӯзгор, ки анвои бидъатҳо зоҳир шудааст ва аксари халқ динро доми дунё карда, пас ба ҳукми Султони ислом ин китоб ба забони форсӣ навишта шуд ва дар вай он чи лоиқ буд аз далелҳои қатъӣ таҳрир карда омад». «Бароҳин дар илми калом» як навъ ҷамъбасти донишҳои каломӣ то замони муаллиф будааст ва аз ин рӯ, Розӣ дар ҷойи дигари ин китоб навишта, ки «қадри ин китоб он кас донад, ки он чи пеш аз ислом ва баъд аз ислом дар илми калом сохта шудааст, мутолиа карда бошад ва тафовут байни арбоби ифтор ва асҳоби афкор бидонад». «Бароҳин дар илми калом» муҳимтарин масъалаҳои назариявӣ, аз қабили ҳақиқати олам, моҳият ва вуҷуд, илал ва маълул, ҷавҳар ва араз, моддаю сурат, ҷисм, ҳаракат, макону замон, ҷавҳарияти нафс, маводди ҷисмонӣ, бақои арвоҳ, ҷабр ва ихтиёрро, ки дар ҳалли онҳо файласуфони ҷараёнҳои гуногуну мазҳабҳои мухталиф бо якдигар дар мунозира буданд, дар бар мегирад.

Фахруддини Розӣ масоили мазкурро аз мавқеи фалсафии калом шарҳу эзоҳ дода, бар хилофи ақидаи файласуфоне чун Ибни Сино, ки тамоюли таълимоташон материалистона буд, ғояи офарида шудани оламро тарафдорӣ кардааст. Ба ақидаи ӯ, олам муҳдас аст ва муҳдасро муассире бояд қадим…, таъсири он муассир дар вуҷуди олам… бар сабили эҷод нест, балки бар сабили қудрат ва ихтиёр аст…, қудрати бори таоло асаркунанда аст ҳам дар мавсуф шудани моҳиёти ашё ба вуҷуди ашё"

Ин нуқтаҳо дар заминаи аҳкоми исломи рошидӣ матраҳ шудаанд ва аз ин рӯ, интиқоди назари муътазилаю файласуфони ақлгаро бештар мушоҳида мешавад, ки ин масоил дар асари дигари ӯ «Мабоҳису-л-машриқийин» бештар мавриди баррасӣ қарор гирифтаанд.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* علی أسغر حلبی، تاریخ علوم کلام در ایران و جهان اسلام، تهران، ۱۳۸۲

Сарчашма
--------

* Бароҳин дар илми калом / Н. Кулматов // Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.
**Барра**, **ҳамал** — бачаи гӯсфанд.

Гӯсфанд, одатан, 1-2 (гӯсфанди зоти романовӣ 4-6) барра мезояд. Вазни барраи маҳинпашм ҳангоми таваллуд 3,8-5 кг аст. Вазни барраҳои дугоник ва сегоник 17-35 % кам мешавад. Инкишофи барра-и ширмак ба вазн, серширии меш ва шароити нигоҳубин вобаста аст. Меши фарбеҳ, ки як барра мемаконад, аввалҳо ҳар шаборӯз 1,2-1,5 кг, баъдтар 1,0-0,8 кг шир медиҳад. барра-и ширмак дар як шаборӯз 150—250 г вазн мегирад. Шири гӯсфанд моҳи дуюм 30-35 %, сеюм 50 % ва чорум 60 % кам мешавад. Ба барра-и заифу лоғар хӯроки иловагӣ медиҳанд. Ярмаи сулӣ, омехтаи ҷаву кунҷора, коҳ ва алафи сабз хӯроки беҳтарини барра мебошад. баррсадаҳои меши маҳинпашмро 700—800, дуруштпашмро 1000 ва барра-и ахтаро 1000-1500-сарӣ нигоҳубин мекунанд.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* Барра // Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.
**Исмоил Абдуллоев** (ҳоҷӣ **Исмоил Пирмуҳаммадзода**; 1 июли 1952, деҳаи Санги Кулӯла, ноҳияи Сарихосор — 18 майи 2022, Тоҷикистон) — наттоқ ва ровии моҳир, имом-хатиб. Узви Иттифоқи журналистони Тоҷикистон, Аълочии матбуоти Тоҷикистон (2008), Аълочии телевизион ва радиои Тоҷикистон (2012), Аълочии фарҳанги Тоҷикистон (2012).

Зиндагинома
-----------

Исмоил Пирмуҳаммадзода 1 июли 1952 дар деҳаи Санги Кулӯла, ноҳияи Сарихосор, вилояти Кӯлоб таваллуд шудааст. Исмоил Пирмуҳаммадзода наттоқ ва ровии моҳир буда, садои шевои гӯшнавозаш дар хазинаи тилоии радио сабт ёфтааст, дар радиои ҷумҳурӣ дар хондани «Шоҳнома»-и Фирдавсӣ, «Маснавии маънавӣ»-и Мавлавӣ", «Осори Мирзо Бедил», «Осори устод Рӯдакӣ», «Аз ҳаёт ва фаъолияти халифаи одил Умари Абдулазиз» наттоқӣ кардааст. Исмоил Пирмуҳаммадзода аз соли 1991 имом-хатиби Маcҷиди марказии ноҳияи Ҳисор ба номи Муҳаммад мебошад.

Исмоил Пирмуҳаммадзода маслиҳатгар ва раҳнамои мардум аст, суханонашро бо аҳодис ва абёти бузургон тақвият бахшида, шунавандагонро ба хушсуханиву накӯкорӣ даъват мекунад.

Исмоил Пирмуҳаммадзода ба асппарварӣ ва варзиши аспдавонӣ мухлис аст. 21.03.2009 аспи сиёҳмушкинаш дар мусобиқаи аспдавонии ш. Душанбе соҳиби «Ҷоми Ҷумҳурии Тоҷикистон» шуд.

Ҷоизаҳо
-------

* Аълочии матбуоти Тоҷикистон (2008) ,
* Ҷоизаи ИЖТ ба номи А.Лоҳутӣ (2010),
* Аълочии телевизион ва радиои Тоҷикистон (2012),
* Аълочии фарҳанги Тоҷикистон (2012),
* Медали «100-солагии матбуоти тоҷик» (2012).

Эзоҳ
----

1. ↑  Даргузашти рӯҳонии шинохта Ҳоҷӣ Исмоил Пирмуҳаммадзода(тоҷ.). *Радиои Озодӣ*. 18 май 2022 санҷида шуд.
2. ↑  Донишномаи Ҳисор. — Душанбе: «Ирфон», 2015, — с. 78
**Ҳоҷар** (ибрӣ: הגר, *Ҳагар*; юн. Άγαρ; лот. Agar; ар. **هاجر**‎) — модари Исмоил (а) ва ҳамсари Иброҳим (а), ки қаблан канизи Сора — ҳамсари бузурги вай буда.

Таърих
------

Дар гузоришҳои таърихӣ омадааст, ки Иброҳим (а) ва ҳамсараш Сора пас аз сукунат дар Шом бар асари хушксолӣ ба Миср ҳиҷрат ва аз фиръавни вақт дидан карданд. Дар бозгашт фиръавни Миср канизи қибтиеро бо номи Ҳоҷар ба Сора ҳадя кард. Иброҳим (а) аз ҳамсараш Сора фарзанде надошт ва чун хеле пир шуда буданд, Сора Ҳоҷаро ба шавҳараш бахшид, то аз вай насле бар ҷой монад. Пас аз таваллуди Исмоил (а) Сора ба Ҳоҷар рашк бурд ва аз шавҳараш хост, ки ӯро аз пеши чашмаш дур кунад. Иброҳим (а) бо амри Худованд Ҳоҷар ва фарзандаш Исмоилро ба сарзамини бе обу алафи Макка бурд ва дар он ҷо искон дод. Саргузашти Ҳоҷар ва фарзандаш Исмоил (а) пас аз вуруд ба Макка дар мавзӯи Бинои хонаи Каъба ва Оби Замзам ба тафсил баён шудааст.

Эзоҳ
----

1. ↑  5 // *(unspecified title)*
2. ↑  15 // Genesis, בְּרֵאשִׁית, Första Moseboken(ибр.-тавр.)

Адабиёт
-------

* *Али-заде, А. А.* Хаджар : [арх. 1 октября 2011] // Исламский энциклопедический словарь. — М. : Ансар, 2007.

| ⚙️ Ҳаҷ ва умра |
| --- |
| Аркон | Эҳром • Тавоф • Саъй • Вуқуф дар Арафот • Сангзанӣ ба шайтон |  |
| Топонимҳо | Макка • Мадина • Ҷидда • Сафо ва Марва • Арафот (кӯҳ, водӣ) • Муздалифа • Мино • Миқот |
| Шахсиятҳо | Иброҳим • Исмоил • Ҳоҷар • Муҳаммад • Амиру-л-ҳаҷ • Ҳоҷӣ |
| Масҷидҳо | Масҷидулҳаром (замзам) • Каъба (кисва • ҳаҷаруласвад) • Масҷиди Набавӣ |
| Рӯзҳо | Иди Қурбон • Рӯзи Арафа • Айёми Ташриқ |
| Ниг. | Ҷамарот • Пешомадҳо • Аркони ислом • Талбия • Вазорати Ҳаҷи Арабистони Саудӣ
 |
**Шаҳриёргон** — яке аз ҷашнҳои қадимаи бостонӣ ба шумор меравад.

Шаҳриёргон
----------

Шаҳриёргон ё Озарҷашн аз ҷумлаи ҷашнҳои дувоздаҳгонаи Эронии бостон буда, аз шумораи ҷашнҳои оташ ба ҳисоб мерафтаст. Рӯзи чаҳоруми аз ҳар моҳ ба номи шаҳриёр мебошад. Чаҳорум моҳ Шаҳриёрҷашн Шаҳриёргон мебошад. Имрӯз зардуштиён ин ҷашнро ба унвони рӯзи падар дар назар мегиранд.
Ба муҷиби яздоншиноси авастоӣ Шаҳриёри Миён ампшоспандон ё малоик ва эзидони шашгона аз лиҳози мартабат ва мақом дуввумин аст. Нахуст Баҳман ва дуввумин Шаҳриёр .Ин ном дар авасто чунин аст: ҷузъи аввал ба маънои кишвар ва ҷузъи дуюм ба маънои орзушуда меояд. 
Чунончи ҳамаи амшоспандон дорои ду ваҷҳ: маънавӣ ва заминӣ ҳастанд ин амшоспанд дар ҷаҳони маънавӣ намояндаи қудрат ва шаҳриёрӣ муттаалиқи Аҳурамаздо ва дар замин нигаҳбон ва фулузот мебошад.
Ҷашни Шаҳриёргон оташҳои хонагӣ маҳсуб мешуд, мардум дар хонаҳо оташ меафрӯхтанд ва ситоиши худованд ва шукри неъматҳои ӯ мегузориданд, дар хонаҳои ағлаб меҳмонӣ барпо карда ва хурокҳо матнуъ ва вижа тадурук мебинанд, Дар бомҳо низ шамъ меафрӯхтанд, аммо мутаасифона бақо ё ин ҷашн миёни зардуштиён фаромушшуда баъзе аз хонадонҳои қадим дар Кирмон ба гунаи маҳдуд ё ин ҷашнро баргузор менамоянд. Солҳои охир зардуштиён ҷашни мазкурро рӯзи падар интихоб кардаанд.
Дар асоси гуфтаҳои "Шоҳнома", ва "Бурҳони қотеъ" гузоришҳои муаррихони юнонӣ ва эронӣ дар бораи Куруш, метавон эҳтимоли заиф дар бораи ойини Дороб ва Курушро пеш кашид (Вомиқӣ И. Навиштаҳои Монӣ ва Монавиён 1378, с290).
Монӣ паёмбари бузург ва покдил, сулҳҷӯйи эронӣ ҳамаи умри 61 солаи худро барои густариши паёми дини монӣ кард. Дар радифи дигар динҳо тавонист дини худро ҳамчун дини мукаммал шинос кунад. Худи Монӣ чунин мегӯяд: Ман басо оташкада нишондам, бисёр касон ба дин рӯй оварданд ва ман дини Маздаясноро андар шаҳр некном кардам

Сарчашма
--------

• Ҳошим Р. Гоҳшуморӣ ва ҷашнҳои Эронии бостон. –Теҳрон: Фаруҳар, 1358.

• Бар асоси матнҳои Эронӣ ҷашни Шаҳриёргон ё чаҳоруми шаҳриёрмоҳ бо зоишу марги ду нафар аз таъсиргузортарин шахсиятҳои таърихи Эрон ҳамзамон аст. Зоиши Дороб ва марги Монӣ.
**Шаҳрия** — шоира, узви Иттифоқи нависандагони Тоҷикистон (1992)

Зиндагинома
-----------

**Шаҳрия** (Шаҳрия Адҳамзод) 2 сентябри соли 1952 дар шаҳри Душанбе таваллуд ёфтааст. Хатмкардаи факултаи филологияи Донишкадаи давлатии омӯзгории Душанбе (1978) буда, фаъолияти меҳнатиро дар нашриёти «Маориф» (1979) оғоз кардааст.Аз соли 1992 узви Иттифоқи нависандагони Тоҷикистон мебошад.

Эҷодиёт
-------

Аз ҷавонӣ ба навиштани шеър иштиғол варзида, самараҳои қаламаш дар китобҳои «Меҳри шеър» (1987), «Шамимаи нур» (1992), «Ашки шақоиқ» (1995), «Таманно» (1998), «Зан дар асорати танҳоӣ» (2002), «Бӯсаҳои маҳтобӣ» (2007), «Дар канори шеър» (2010), «Ниёиши Истиқлол» (2011), «Таронаи сабз» (2012) ва чандин маҷаллаву китобҳои дастҷамъӣ дарҷ гардидаанд. Шаҳрия мудом аз ғаму шодии занонаи худ ва муҳите, ки иҳота кардааст, сухан мегӯяд. Парвози шеъраш бештар ба самти ватандориву ифтихори миллист. Дар қолаби гуногуни шеъри тоҷикӣ хомафарсоӣ мекунад ва бештар дар ғазалсароӣ муваффақ аст. Барои ороиши ғазал ибораву ифода ва қофияву радифҳои муносибе ҷустуҷӯву пайдо карда, дар тасвиркорию андешагузорӣ маҳорат дорад. Беҳтарин офаридаҳои Шаҳрия меҳру муҳаббати ҳамаро ба Ватан, ба миллат, ба фарзонафарзандон ва арзишҳои волои он бештар мегардонанд. Намунаҳои ашъораш дар маҷаллаҳои фарҳангии Эрону Афғонистон интишор ёфтаанд.

Ҷоизаҳо
-------

* Медали «Хидмати шоиста»;
* Ҷоизаи адабии ба номи Мирзо Турсунзода;
* Аълочии матбуот ва фарҳанги Тоҷикистон.

Сарчашма
--------

1. ↑  Адибони Тоҷикистон (маълумотномаи мухтасари шарҳиҳолӣ)./Таҳия ва танзими Асрори Сомонӣ ва Маҷид Салим. – Душанбе, «Адиб», 2014, – с.296 - 297 ISBN 978-99947-2-379-9
**Ҳувийзе**  ( форсӣ: هويزه‎ ) - шаҳри сарҳади хурд дар ҷанубу ғарби Эрон, Устони Хӯзистон. Он як қисми Даштиозодагон мебошад. То соли 2006 шумораи аҳолӣ 14,422 нафарро ташкил медод .

Номҳои дигар  : Ҳузган *(Huzgan),* Ҳавизе *(Havizeh),* Ҳовайзе *(Hovayzeh),* Ҳавиза *(Hawiza).*

Ҷуғрофия
--------

Шаҳр дар ғарби Хӯзистон, дар шимолу ғарби ҳамвории Хузистон, дар баландии 14 м аз сатҳи баҳр ҷойгир аст. Ҳувийзе тақрибан 50 км шимолу ғарби маркази маъмурии устони Аҳвоз, ва 550 км дар ҷанубу ғарби пойтахти кишвар,Теҳрон, ҷойгир аст.

Иқтисод
-------

Атрофи шаҳр бо нафт бой аст. Ғайр аз он, Ҳувийзе як маркази муҳими минтақавии истеҳсоли маҳсулоти кишоварзӣ мебошад.

Эзоҳ
----

1. ↑  Иран. Справочная карта (масштаб 1:2 500 000). — М.: ГУГК, 1986.
2. ↑  World Gazetteer(пайванди дастнорас) (англ.)
3. 1 2  Физико-географические данные (англ.)

  



| Шаҳрҳои устони Хӯзистон |
| --- |
| Ободон | Андемишк | Аҳвоз | Бандари Хумайни |  Боғи Малик | Биҳбаҳон | Дизфӯл | Масҷиди Сулаймон | Моҳшаҳр | Ромҳурмуз | Шодагон | Шӯш | Шӯштар | Лолӣ | Хуррамшаҳр | Ҳиндеҷон | Эза |
**Ҳоҷӣ Подшоҳхоча** (1838, Мазори Шариф — 1919, Кобул) — шоири афғон. Дар назди бобояш хату савод бароварда, барвакт ба шеърнависи пардохт. Надим дар ноҳияву вилоятҳои Афгонистон бисёр сафар карда, бо ахли илму адаб шинос шудааст. Аз Надими ду девон бокист, ки аз газал, рубои, қитъа ва мухаммас иборатанд. Ин абёт аз уст.

Омад бути ман барои дилхостани,
Бардошт ғамам зи дил чи бардоштани.
Биншаст зи руи ишва бархост ба рақс,
Ваҳ-ваҳ чи нишастани, чи бархостани.

Эзоҳ
----



|  |  |
| --- | --- |
|  | *Мақолаи мазкур дар бораи шоир нопурра аст. Шумо ба Википедиа бо пурракардани он ёрӣ расонед*. |
**Минел Левин** (русӣ: Минель Иосифович Левин; 27 март 1925, Мурманск, ҶШФСР (1917—1922)[d] — 9 декабр 2010, Маскав) — нависанда, шоир, воқеъанигори рус, узви Иттифоқи нависандагони ИҶШС, Русия (1957), Корманди шоистаи фарҳанги Тоҷикистон .

Зиндагинома
-----------

Дар хонаводаи пизишк ба дунё омадааст. Дар солҳои Ҷанги Бузурги Ватанӣ вай ба Урал мекӯчад. Донишкадаи тарбияи ҷисмонии Маскав, ки дар Свердловск дар эвакуатсия буд, дохил шуд.

Эзоҳ
----



|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| ⚙️  Гузариш ба унсури Викидода | 

| Дар феҳристҳои китобшинохтӣ |
| --- |
| 
* BNE: XX893881
* ISNI: 0000 0000 5946 4732
* J9U: 987007277380705171
* LCCN: n82054970
* NKC: jx20081025017
* NTA: 240606566
* NUKAT: n2011078347
* VIAF: 1352410
* WorldCat VIAF: 1352410

 |

 |
**Мушхор**, ё **парам**, ё **патрун**, ё **эзорчаспак** (лот. Ārctium tomentōsum) — гиёҳест дусола, рустании паҳнбарги хордори часпанда.

Тавсифоти гиёҳшиносӣ
--------------------

Мушхор. Тасвири гиёҳшинохтӣ аз китоби К. А. М. Линдман «*Bilder ur Nordens Flora*», 1917—1926
Аз 60 то 150 см қад мекашад. Пояаш сершохи сурхча, баргаш калон, гулаш бунафши сиёҳтоб, мевааш дорчинии хокистарранг ё бӯр. Июн — август гул карда, мевааш август — сентябр мепазад. Дар нишебии теппаҳо, заминҳои партов, боғ, ҷойҳои сернаму соя, қад-қади ҷӯйборҳо, полизҳо, наздикии манзилгоҳ, баъзан дар киштзор мерӯяд. Дар кӯҳҳои Мевағул, Зарафшон, ҳисору Дарвоз ва дигар ноҳияҳои набототӣ вомехӯрад.

Корбурд дар тиб
---------------

Дар тиб решаи мушхорро кор мефармоянд. Онро соли аввал дар охири давраи нашв ё аввали баҳор ҷамъоварӣ мекунанд. Решаҳоро пора карда дар ҷои шамолрас мехушконанд (то 5 сол нигоҳ доштан мумкин).

### Тибби халқӣ

Дар тибби халқӣ мушхор барои муолиҷаи бисёр бемориҳо истифода мешавад. Ҷӯшоби решаи онро чун давои пешоброну арақрон ва ҳангоми касалиҳои обхӯра, ниқрис, ширинча, диабети қандӣ, дарди санги гурда, қабзиятҳои музмин, газак, саратони бачадон ва сурхрӯда, касалиҳои пӯст (ҳафтпӯст, шукуфа, экзема, гармича), бемориҳои олоти таносул ва ғайра истеъмол мекунанд. ҳангоми саратони меъда решаи хушки майдакардаи мушхорро 7 — 10 рӯз дар спирт ё об нигоҳ дошта, якчумчагӣ мехӯранд. Сокинони ҷануби ҷумҳурӣ тухми бирёнкардаи мушхорро барои табобати чурра, газаки меъда ва дарди сандуқи сина (пеш аз таом) муфид меҳисобанд.

Тоҷикони қаротегину Дарвоз барги мушхорро буғ дода ба омос мебанданд. Дар деҳаи Понғози ноҳияи Ашт тухми мушхор ва мағзи чормағз ё зардолуро якҷоя кӯфта, ҳангоми миёндард мехӯранд, барги тару тозаи онро равған молида ба зону ва сар мегузоранд. Бо ҷӯшоби мушхор шустани сар мӯйро бақувват мекунад.

«Равғани мушхор», ки дар натиҷаи дар равғани бодом, шафтолу ё зардолу тар карда мондани решаи мушхор таҳия месозанд, давои беҳамтои халқӣ барои нигоҳубини мӯй аст.

Синонимҳо
---------

Бино бар маълумоти *The Plant List* дар соли 2013, дар синонимикаи навъ номҳои зерин дохил мешаванд:

* Arctium leptophyllum Klokov
* Lappa tomentosa (Mill.) Lam.

Эзоҳ
----

1. ↑  Об условности указания класса двудольных в качестве вышестоящего таксона для описываемой в данной статье группы растений см. раздел «Системы APG» статьи «Двудольные».
2. ↑  Мушхор чист? Маънои вожаи мушхор(тоҷ.). *vazhaju.com*.  Вожаҷӯ. 22 июни 2018 санҷида шуд.
3. ↑  *Arctium tomentosum* Mill.(англ.). *The Plant List (2013). Version 1.1. Published on the Internet;*.  Royal Botanic Gardens, Kew and Missouri Botanical Garden (2013). 22 январи 2015 санҷида шуд. Баргирифта аз сарчашмаи аввал 31 августи 2021.

Адабиёт
-------

* Ковалёва Н. Г. Лечение растениями, М. 1972;
* Турова А. Д. Лекарственные растения СССР и их применение, М. 1974;
* Гаммерман А. Ф. Гром И. И. Дикорастущие лекарственные растения СССР, М. 1976;
* Ходжиматов М. Дикорастущие лекарственные растения Таджикистана, Д. 1989.

Сарчашма
--------

* Энсиклопедияи Мухтасари Тиб. Ҷ. III. Д.: СИЭМТ, 2012. — С. 172—173. — 504 с. — ISBN 978-99947-33-45-3
**Ҳамалоти мушакии густарда ба Укроин** — рӯзи 10 октябри соли 2022, мушакпаронии шадид дар Укроин рух дод. Қувваҳои ҳарбии Русия ба 14 минтақаҳои Укроин зиёда аз 80 мушак паронданд. Қариб нисфи мушакҳои парондашударо Қувваҳои зидди ҳавоии Укроин нест карданд. Таркишҳои калон дар шаҳрҳои Лвов, Днепр, Тернопол, Ивано-Франковск, Житомир, Харков, Хмелнитск, Кременчуг ва дигар шаҳрҳои Укроин сар заданд. 23 нафар вафот кард ва 105 нафар захмӣ шудаанд, қариб 70 мавзеъҳои инфрасохтор, ки аз онҳо 29-то мавзеъҳои муҳими инфрасохтор, 4 хонаи бисёрошёна, 35 хонаи шахсӣ ва 1 мактаб дар Киев зарар дидаанд. Ин зарбаҳо қасосан барои тарконидани кӯпруки Қрим, ки Русия Укроинро гунаҳкор меҳисобад зада шудаанд.

Тафтишот
--------

Нашрияҳои *The Insider, Bellingcat, Der Spiegel* интишор кардаанд, ки аз кадом тараф ин мушакпаронӣ ба мавзеъҳои инфрасохтори шаҳрвандон раҳсипор карда шуд. Ба иттилоъи онҳо, мушакҳо аз истгоҳҳои махсус, аз якчанд зергуруҳҳои махфӣ-ҳарби, аз тарафи маркази ҳисобкунии Қувваҳои ҳарбии Русия равона карда шудаанд.

Нигаред
-------

* Ҳамлаи Русия ба Укроин (2022)

Эзоҳ
----

1. ↑
2. ↑
3. ↑  Россия нанесла массированные ракетные удары по всей Украине. Что известно(рус.).  BBC News Русская служба (10 октябри 2022). 10 октябри 2022 санҷида шуд.
4. ↑  Российские войска разбомбили в Украине бизнес-центр, парк, жилые дома и остановки общественного транспорта(рус.).  Meduza (10 октябри 2022). 10 октябри 2022 санҷида шуд.
БАРСОВУШИҲО, муҳимтарин боришҳои метеори (шиҳобӣ)-и солона, ки моҳи август дар бурҷи Барсовуш ба вуҷуд меоянд. Барсовушиҳо дар натиҷаи гузаштани Замин аз байни зарраҳои чанге, ки зузанаби Свифт-Туттл хориҷ кардааст, пайдо мешавад. Зарраҳои хурди чанг дар атмосфераи Замин сӯхта, «борони ситоравӣ»-ро ташкил медиҳанд, ки дар аввал бо суръати тез борида, сипас мунтазам кам мешаванд. Давраи фаъолии Барсовушиҳо аз 17 июл то 24 август буда, 12 август ба авҷи аъло мерасад. Дар ин давра шумораи шиҳобҳо аз 80 то 140 дар як соатро ташкил медиҳанд. Нахустин қайди мушоҳидаи Барсовушиҳо дар солномаи хитойии с. 36 омадааст. Инчунин Барсовушиҳо дар сарчашмаҳои хитойӣ, ҷопонӣ ва кореягии асрҳои 8–11 ёдовар мешавад. Дар Аврупо Барсовушиҳоро «Ашкони Лаврентийи муқаддас» меномиданд, чунки фестивали Лаврентийи муқаддас дар Итолиё 10 август барпо мешуд. Расман кашшофи Барсовушиҳо олими белгиягӣ Адолф Кетеле дониста мешавад, ки дар бораи ин ҳодиса август 1835 хабар додааст. Таҳқиқгари аввалин, ки шумораи шиҳобҳоро муайян кардааст (160 шиҳоб дар як соат) Эдвард Хейс аст. Ахтаршиноси итолиёӣ Ҷованни Вирҷинио Скиапарелли мадори якчанд шиҳоби Барсовушиҳоро андоза карда, ба хулосае омад, ки онҳо бо мадори зузанаби Свифт–Туттл мувофиқанд. Ин зузанабро с. 1862, вақте ки аз наздикии Замин мегузашт, кашф кардаанд. Даври пурраи гардиши он 135 солро ташкил медиҳад. Соли 1992 ин зузанаб аз наздикии Замин гузашта, фаъолии Барсовушиҳоро зиёд кард. Август 1993 дар Аврупои Марказӣ аз Барсовушиҳо бориши 200 то 500 шиҳоб дар як соат ба қайд гирифта шудааст. М. Холов.

Сарчашма
--------

* Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — 664 с. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.
Тасвири графикии баррели нафт
**Баррел** (англ. barrel — *бочка, чалак*) — воҳиди қадимии англисии ҳаҷми моеъҳо, мухтасар – бр. Барои чен кардани ҳаҷм дар ҳисоббаробаркуниҳои иқтисодӣ ва дар баъзе кишварҳо истифода бурда мешавад.

1 *Баррели нафт* = 158,987 литр. Ифодаи байналмилалӣ: ***bbls***.

Баррели пиво
------------

Дар Британияи Кабири асримиёнагӣ барои андоза кардани ҳаҷми пиво (оби ҷав) баррели пиво истифода мешуд.

Баррели «англисӣ»
-----------------

Дар Англия барои андоза кардани ҳаҷми моеъҳо ва маводди пошхӯранда (орд, шакар) «баррели англисӣ» истифода мешуд: 1 баррели англисӣ = 4,5 бушел = 163,66 литр.

Баррел дар ИМА
--------------

Баррел дар ИМА низ яке аз воҳидҳои маъмули ҳаҷми моеъҳо буда, вобаста ба моеи андозашаванда қимати гуногун дорад. Баррели стандартӣ барои моеъҳо ба 31,5 галлони амрикоӣ баробар аст, яъне:
1 баррели амрикоӣ = 31,5 галлони амрикоӣ = 119,2 литр = 1/2 ҳогсҳед.

Инчунин дар ИМА истифода бурда мешавад дона, именуемая "хушк баррел" (dry barrel), ки ба 105 сухим квартам (115,6 литр).

Дар ИМА инчунин «баррели хушк» (dry barrel) истифода мешавад ва он ба 105 квартаи хушк ё 115,6 л баробар аст.

Бо гузаштан ба иқтисоди бозорӣ баррел чун воҳиди андозагирии ҳаҷми нафт маъмул гашт. Дар бозори ҷаҳонии нафт баррел воҳиди асосӣ буда, бо он ҳаҷми истихроҷи шабонарӯзӣ ва нархи нафт (доллар/баррел) чен карда мешавад (дар Россия бо т андоза карда мешавад). Баргардони баррел ба тонна аз зичӣ, ҳарорат ва навъи нафт вобаста аст. Масалан, 1 баррели амрикоии нафт = 42 галлон ≈ 158, 988 л = 0,158987 м³ ≈ 0,1364 т = 136,4 кг.

«Баррели фаронсавӣ»
-------------------

Дар Фаронса "баррик" (фр. barrique)  ном бурда мешавад ва баробар 225 литр ё 60 галлон шароби куҳна (бештар маъмул ба «ченаки бордо» ё «бочкаи бордо»). Ба сифати воҳиди миллии ҳаҷм дар Ҳаити қабул шудааст.

Ҳамчунин нигаред
----------------

* Бочка (воҳиди ҳаҷм)

Эзоҳ
----

1. ↑  Словарь иностранных слов. Издание 6-е, переработанное и дополненное. — Москва: Издательство «Советская энциклопедия», 1964. — 784 с.
2. ↑  Универсальный англо-русский словарь. // universal\_en\_ru.academic.ru

Сарчашма
--------

* Баррел / М. Холов // Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.
**Кони ангиштсанги Зиддӣ** дар қисми ҷанубии шохаи қаторкӯҳҳои Ҳисор дар масофаи 70 км дуртар аз тарафи шимолии ш. Душанбе ҷойгир шудааст. 
Аҳамияти амалии муҳимро дар кон захираҳои хокаи ба оташтобовар доро мебошанд, ки бевосита дар зер ва болои қабатҳои ангишт хобидаанд. 
Кони ангишти Зиддӣ аз солҳои 1920-ӯми асри XX ошкор гардида ба омӯзиши кон бошад аз соли 1939-ӯм шурӯъ карда шуд.
Захираҳои ангишти кон кашф ва баҳисоб гирифта шуда аз тарафи Комиссияи марказӣ оид ба захираҳо бо чунин миқдор тасдиқ карда шуданд: В – 8396 ҳаз. тонна, С1 – 12557 ҳаз. тонна, С2 – 25069 ҳаз. тонна.
Дар соли 1977-ӯм аз тарафи Иттиҳодияи истеҳсолии «Средазуголь» имконияти бо тарзи кушода истихроҷ намудани ангишт дар майдони Ғарбӣ баррасӣ гардида, чунин параметрҳо гирифта шуданд: кунҷи нишебӣ - 350, имконияти истихроҷи ангишт – 5,5 млн. тонна, ҳаҷми кушодашавӣ - 60,68 млн. м3, коэффисиенти миёнаи кушодашавӣ - 10,95 м3/тонна.
Захираи сафедхоки (каолинӣ) ба оташтобовар дар кони ангишти Зиддӣ 62076 ҳаз. тоннаро ташкил менамояд.
Дар соли 1990-ӯм лоиҳаи кории кон таҳия карда шудааст.

Тавсифи сифатии ангишти кони «Зиддӣ»
------------------------------------

|  |  |
| --- | --- |
| Нишондодҳо | Миқдор |
| Намнокӣ | 3,4-10,2 % |
| Хокистарнокӣ | 12,6-33,7 % |
| Сулфур | 0,51-0,68 % |
| моддаҳои хориҷшаванда | 4,96-25,8 % |
| Ҳарорати сӯзиш баландӣ | 7116-7989 ккал/кг |
| Ҳарорати сӯзиш поёнӣ | 6708-7685 ккал/кг |
| Карбон | 67,1 % |
| Гидроген | 5,1 % |

Кони ангишт аз ду қабати ғафси (4-24 м) кунҷи афтишашон 8-100 иборат аст:

Қабати I. Намнокии аналитикӣ - аз 2,45 то 3,38%; хокистарнокиаш аз 6,45 то 30,83% таъғир меёбад, ки миқдори миёнааш 18,73%-ро ташкил медиҳад. Баромади моддаҳои хориҷшаванда аз вазни сӯзанда аз 26,88 то 34,34% таъғир меёбад. Ҳарорати сӯзиши вазни сӯзанда (ба бомба) ба миқдори 7116-7989 ккал/кг тағирёбанда мебошад. 
Қабати II. Намнокии аналитикӣ - аз 2,56 то 5,77%; хокистарнокиаш аз 15,82 то 43,01% таъғир меёбад асосан барои ангишт - 22-29,6%; баромади моддаҳои хориҷшаванда аз вазни сӯзанда аз 24,39 то 39,87% таъғирёбанда аст. Ҳарорати сӯзиш аз 6708 то 7685 ккал/кг.

Пайвандҳо
---------

* Сомонаи Вазорати Энергетикаи ҶТ Бойгонӣ шудааст 4 феврали 2009  сол.
**Бароқхон**, **Буроқхон** — хони муғул аз дудмони ҷағатоӣ дар Осиёи Марказӣ, абераи Чағатой, писари Мутегин. Солҳои ҳукуматаш 1264 — августи 1271).

Зиндагинома
-----------

Падараш дар воқеаи маъруфи с. 1252 мустақиман ширкат дошт (ниг. ба «Ботухон»). Бароқхон дар Муғулистон тарбият гирифт ва баъд аз камол аз тарафи хоқони бузург Хубилой (1260—1294) ба Мовароуннаҳр фиристода шуд то волигии Чағониёнро бар уҳда дошта бошад. Аммо то расидани Бароқхон ба Мовароуннаҳр бародарзодаи ӯ ба исми Муборакшоҳ, ки каме паштар исломро пазируфта буд, бар тахти улуси Чағатоиён нишаста буд. Бароқхон ярлиғи қоонро ба Мубаракшоҳ нишон надод ва ба Чағониён рафт ва алайҳи Муборакшоҳ сипоҳ ҷамъ намуд, ки дар натиҷа Муборакшоҳ ночор таслими Бароқхон шуд. Бароқхон пас аз ин пирӯзӣ алайҳи қоони бузург Уктойқоон низ қиём кард ва зимни ҳарб Хутанро тороҷ намуд. Аммо дар баробари шоҳзода Хайду, ки аз тарафи қоон ба Туркистон фиристода шуда буд, шикаст хӯрд. Хайду пешниҳоди сулҳ кард ва дар қурултойи с. 1269 бар он шуданд, ки аз ин ба пас улуси мустақили Чағатоӣ таъсис дода ва дигар тобеи қоони бузург нахоҳад шуд ва хони ин мамлакати ҷадид Хайду аст. Тибқи фармони Хайду амир Масъудбек ба қасди ҷамъоварии хироҷ ба Эрон рафт. Аммо ҳадафи аслии амир Масъудбек баррасии авзои сиёсии улуси Ҳулогухон буд. Пас аз баррасии авзои давлати Ҳулогуиён, Бароқхон (1270) ба Хуросон лашкар кашид, вале дар ҷанги зидди Абоқохон шикаст хӯрд. Пас аз ин воқеа, Абоқохон (с. 1270/71) ба Бухоро лашкар кашида, ин шаҳрро тороҷ кард ва ҳазорон шаҳриён ба қатл расиданд.

Бароқхон дар авохири умраш исломро пазируфт ва ба худ номи султон Ғиёсуддинро интихоб намуд. Вай қабл аз маргаш қасди юриш ба Сиистон кард, вале ин нақшаи ӯ амалӣ нашуд. Сипас Бароқхон хост то шоҳзадогониро танбеҳ бидиҳад ва бо ин ҳадаф ба назди Хайду рафт, вале ӯ Бароқхонро масмум кард. Аммо ба гуфтаи Рашидуддин, Бароқхон дар ин ҷанг пирӯз шуд ва пас аз пирӯзӣ аз Хайду хост, ки бо сипоҳаш ба юрти хеш баргардад, вале Хайду ба Мовароуннаҳр баргашт. Ба гуфтаи Рашидуддин, Хайдухон бо сипоҳаш ба Тошканд расид ва фармон дод то сипоҳи Бароқхонро ба муҳосира бигиранд. Бароқхон гӯё аз тарс фавтид. Хайду таъзияи Бароқхонро тибқи Ёсои Чингизхон бо тамоми эҳтиром ба ҷо овард ва сипас ба юрти хеш баргашт. Тибқи навиштаи Вассоф, Бароқхон с. 668 ҳ. / 1270 вафот кардааст, вале ба гуфтаи Ҷамолуддини Қаршӣ, вафоти Бароқхон дар ибт. с. 670 қ. / 1271 иттифоқ афтод.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Бартольд. В. В. Борак-хан. // Бартольд В. В. Сочинения. Т. II. (2). Работы по отдельным проблемам истории Средней Азии. — М. 1964;
* Бойматов Л. Д. Баракхан. Х. — Д. 1999;
* Бойматов Л. Д. Социально-экономическое положение Центральной Азии в XIII—XIV вв. Д. 2009.

Сарчашма
--------

* Бароқхон / Л. Бойматов // Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.