recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Бадеъуззамони Ҳамадонӣ** (форсӣ: بدیع الزمان همدانی‎, **Абулфазл Аҳмад ибни Ҳусайни Ҳамадонӣ**; 969, Ҳамадон— 6 январи 1008, Ҳирот) — нависанда ва шоири араб.

Бадеъуззамон дар миниатюра

Зиндагинома
-----------

Аҷдоди Бадеъуззамони Ҳамадонӣ аз қабилаи арабии тағлиб буданд. Дар баъзе навиштаҳояш аз асли арабии худ ёд кардааст. Пас аз хатми таҳсили улуми мадраса дар назди донишмандони давраш Ибни Холавайҳ ва Абулҳусайн Аҳмад ибни Форис сарфу наҳв омӯхт. Дар синни камолот ба чанде аз шаҳрҳои Эрону Хуросон — Исфаҳон, Гургон, Нишопур, Сарахс, Марв, Тӯс, Сиистон, Ғазна, Ҳирот ва ғ. сафар кард; ба хидмати ҳокимони ин шаҳрҳо мерасид, илм меомӯхт, дар маҳфилҳои илмию адабӣ ширкат мекард, баҳсҳои илмӣ меорост (баҳсаш бо Абубакри Хоразмӣ дар масоили динӣ, ки дар он Бадеъуззамони Ҳамадонӣ пирӯзӣ ёфт ва шуҳраташ афзун гардид).

Фаъолияти эҷодӣ
---------------

Бадеъуззамон дар асп
Фаъолияти эҷодии Бадеъуззамони Ҳамадонӣ дар се самт — иншои расоил (номаҳо), таълифи мақома, эҷоди асарҳои манзум (ашъор дар навъҳои гуногун) ҷараён доштааст. 224 нома (рисола)-ҳои Бадеъуззамони Ҳамадонӣ то замони мо расидаанд, ки ба унвони амирон, вазирон, дӯстон ва пайвандон навишта шудаанд. Мавзӯи рисолаҳо мадҳу ҳаҷв, фахр, таҳният, рисову таъзият, панду насиҳат, изҳори дӯстӣ ва ғ. мебошад. Номаҳо бо иқтибосҳо аз оёти Қуръон, аҳодиси набавӣ, ашъору амсол, бо санъати саҷъ музайян шудаанд. Дар баъзе рисолаҳо аз воқеоту ҳаводиси замон сухан рафтааст, ки ин боиси арзиши таърихӣ касб кардани номаҳо гардидааст. Дар адабиёти араб Бадеъуззамони Ҳамадонӣ ихтироъкунандаи навъи адабии мақома мебошад. Мувофиқи иттилои сарчашмаҳо Бадеъуззамони Ҳамадонӣ тақр. 400 мақома иншо карда будааст, ки аз онҳо 52-тояш то замони мо расидаанд. Мақомаҳои Бадеъуззамони Ҳамадонӣ ду қаҳрамон — Абулфатҳи Искандарӣ (қаландар) ва Исо ибни Ҳишом (савдогар) доранд, ки бофтаи нависандаанд. Воқеаҳо, асосан, аз забони Исо нақл мешаванд. Дар мақомаҳо зимни баёни ҳаводис масоили тарбиявию ахлоқӣ ва ҷанбаҳои гуногуни ҳаёти иҷтимоии давр матраҳ гардидаанд. Абулфатҳи Искандарӣ марди ҳозирҷавоб, донишманд буда, ризқи худро ба шарофати ақлу заковат ва кордониаш дарёфт мекард. Мақомаҳо ба насри мусаҷҷаъ нигошта шудаанд. Дар пайравии Бадеъуззамони Ҳамадонӣ Ҳарирӣ, Ҳамидуддини Балхӣ мақома эҷод кардаанд.

Аз ашъори боқимондаи Бадеъуззамони Ҳамадонӣ бармеояд, ки ӯ дар шеър низ тавоно будааст. Қасоиди мадҳиро дар пайравӣ аз қасоиди мутақаддимини араб, ороста бо саноеи бадеӣ (ташбеҳ, таҷнис) ва ғ. иншо кардааст. Бадеъуззамони Ҳамадонӣ забони форсии дариро медонист. Тарҷумаи шеъре аз Мантиқии Розӣ, ки ба Бадеъуззамони Ҳамадонӣ мутааллиқ аст, ба қавли муаллифони сарчашмаҳо хеле устодона будааст.

Эзоҳ
----

1. ↑
2. ↑  *Bibliothèque nationale de France* идентификатор BNF (фр.): платформаи додаҳои боз — 2011.
3. ↑

Адабиёт
-------

* Донишномаи Сомониён. Ҷ. 1, Х. 2008.

Сарчашма
--------

* Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — 664 с. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2023, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.
**Иля́ Алекса́ндрович Го́лосов** (19 [31] июл 1883, Маскав — 29 январ 1945, Маскав) — меъмори шӯравӣ ва рус.

Зиндагинома
-----------

Дар Омӯзишгоҳи саноати бадеии Строганов (1896—1907), Омӯзишгоҳи рассомӣ, ҳайкалтарошӣ ва меъмории Маскав (1907-12) ва Академияи санъати Петербург (1912-15) таҳсил намудааст. Аввалин лоиҳаҳои тоинқилобии ӯ бо гуногуншаклии сабк фарқ мекарданд; солҳои 1920 ӯ яке аз меъморони бесобиқаи сабки авангардии рус, пешоҳанги романтизми рамзӣ гардид. Лоиҳаҳои дар ин солҳо офаридааш хеле чашмрас ва муназзам мебошанд (Маркази радио, 1921; Гӯшаи Шарқи Дур дар намоишгоҳи умумируссиягии хоҷагии қишлоқ, 1923; Қасри меҳнат, 1923 ва ғ.). Клуби ба номи Зуев (1928, Маскав), Қасри Шӯроҳо дар Хабаровск (1928-32), маҷмааи хонаҳои иқоматӣ дар шаҳраки коргарнишини Иваново-Вознесенк (1930-32) аз ҷумлаи лоиҳаҳои нисбатан бузурги ӯ мебошанд. Солҳои 30 асри 20 дубора ба шаклу намуди классикии биносозӣ рӯ овард, вале дар иншооти баъдинаи ба сабки неокласситсизм сохтааш нишонаҳои сабки авангардӣ ба назар мерасанд: Қасри Китоб (1935), Мактаби олии Иттифоқҳои касаба (1938), бинои иқоматӣ дар кӯчабоғи Покровскийи Маскав (1936-41) ва ғ.

Эзоҳ
----

1. 1 2 3 4  *Bibliothèque nationale de France* идентификатор BNF (фр.): платформаи додаҳои боз — 2011.
2. 1 2 3 4 5 6  Голосов Илья Александрович // Большая советская энциклопедия (рус.): [в 30 т.] / под ред. А. М. Прохоров — 3-е изд. — М.: Советская энциклопедия, 1969.
3. 1 2  *Sarabianov A. D.* Encyclopædia Britannica (ингл.)

Сарчашма
--------

* Голосовҳо // Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2023, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️  Гузариш ба унсури Викидода  Фарҳангҳо ва донишномаҳо | 
* Большая российская (старая версия)
* Кругосвет
* Литовская универсальная
* Britannica (онлайн)
* De Agostini

 |
| 

| Дар феҳристҳои китобшинохтӣ |
| --- |
| 
* BNF: 165240367
* GND: 133898326
* ISNI: 0000000082512261
* LCCN: n88653751
* SUDOC: 125109369
* VIAF: 65209025
* WorldCat VIAF: 65209025
* ULAN: 500027838

 |

 |
Чойкаҳак
**Чойкаҳак**– Hypericum perforatum (Зверобой продырявленный).

**Чойкаҳак** – рустании бисёрсола буда, баландиаш то 1 метр мешавад.

Тавсиф ва сифат
---------------

**Решааш** – тиррешаи сернавда мешавад.

**Пояаш** – ростистодаи суфтаи дуқиррадор мебошад.

**Баргҳояш** – нишастаи мутақобил, шаклашон – эллепсшакл ё ки камтар дарози – байзашакл (дар дарози 0,7-3,5 см ва дар паҳни 0,2-1,5 см) буда, дар танаи худ нуқтаҳои равғанини ғадуддор дорад, лаби паҳнаки барг сиҳати яклухт мебошад.

**Хӯшагул** – ҳорӯбаки - сипаршакли бисёргула.

**Рангаш** – зарди тилодор, гулбаргаш – 5 то дарози-эллепсшакл (1-2 см дар дарозӣ ва 0,4-0,5 см дар паҳнӣ) бо нуқтаҳои майдаи сиёҳи ғадуддор мебошад.

**Мевааш** – қутичаи сеқисмае мебошад, ки дар дарунаш бисёр тухм
ҷойгир шудааст (аз 45 то 100 дона).

**Тухмаш** – майдачаи дарозрӯя ё ки слиндршакл, рангаш ҷигарии-торик, дарозиашон то 1 мм мебошад. Вазни 1000 дона тухмӣ ба 0,10 -0,15 грамм баробар мебошад.

Макон
-----

Чойкаҳак моҳҳои май-июл гул карда, моҳҳои сентябр-октябр тухм медиҳад.Чойкаҳак дар нишебиҳои адирҳо, лаби ҷӯйбору дарёчаҳо, байни алафзорҳо дар ҷойҳои серофтоби ноҳияҳои Зарафшон, Туркистон, Ҳисору – Дарвоз, Ҷанубу-Шарқи Тоҷикистон дар баландии 600-3000 метр мерӯяд.

Сифати доругӣ
-------------

Дар тиб қисми болоии гулкардаи рустаниро истифода мебаранд. Аз даври қадим чойкаҳакро ҳамчун рустании дорувор истифода мебурданд. Чойкаҳакро аз бисёр бемориҳо истифода мебаранд, ҳамчун: зидди газаки гурда ва меъда ҳамчун ҷойҳои маҳкамшударо мекушодагӣ. Тухмии чойкаҳак меъдаро мустаҳкам менамояд ва дар вақти касалиҳои дил ва ғайра истифода бурда мешавад.
Чойкаҳак иштиҳои одамро нағз карда, кори рўдаҳоро нағз мекунад ва пешобро медавонад. Препаратҳои галенӣ, ки аз алафи чойкаҳак тайёр карда мешаванд ҳамчун хунманъкунанда ва зидди газзак истифода мебаранд.

Бо методи фармокологӣ исбот карда шудааст, ки алафи чойкаҳак ба худ хусусиятҳои давондани пешоб ва нест кардани кирмҳоро дорад. Шароби 10% ин алаф зидди острицаҳо (гименолепидоза) истифода мебаранд. Дар ветеринария аз шароби 20% -и алафи чойкаҳак эмульсияро дар асоси равғани вазелин тайёр карда, бо он захмҳои чорворо табобат менамоянд.

Нигаред
-------

 
Анбори Википедиа дар бораи ин мавзӯъ гурӯҳ дорад:
***Чойкаҳак***

Манобеъ
-------

Сатторов Ҷ.С. Растаниҳои доруворӣ. Курси мухтасари лексия аз фанни «Растаниҳои доруворӣ». – Душанбе, 2007

* Зверобой продырявленный(пайванди дастнорас) // Викисфера
Як гурӯҳи махсуси феълҳои ёридиҳандаи забони тоҷикӣ бо маънои луғавӣ ва моҳияти грамматикии худ муносибати ба воқеият доштаи мазмуни суханро ифода мекунанд ва аз ин ҷиҳат дорои тобишҳои сиғавӣ мебошанд. Ин гуна феълҳои ёридиҳанда **феълҳои модалӣ** номида мешаванд, ки инҳоянд: тавонистан, хостан, боистан, шоистан.
Феълҳои тавонистан ва хостан дорои шаклҳои аорист, замони ҳозира-оянда ва шаклҳои асосии замони гузашта буда, аммо шаклҳои тарз надоранд.
Феълҳои боистан ва шоистан таърихан ба тағироте дучор шуда омадаанд ва дар забони ҳозира танҳо шаклҳои ҷудогонаи онҳо истеъмол меёбад.

Адабиёт
-------

* Грамматикаи забони адабии ҳозираи тоҷик. — Душанбе: Дониш,1985. — 183саҳ.
«**Тазкирату-ш-шуаро**» (форсӣ: تذكرة الشعراء‎) — тазкираест, ки Давлатшоҳи Самарқандӣ соли 1487 таълиф кардааст.

Бо тамҳиду наът шурӯъ мешавад. Сипас се фасле омадааст, ки дар онҳо оид ба пайдоиши нутқ, мақоми шеъру шоирӣ дар зиндагӣ, ҳасби ҳоли муаллиф сухан рафтааст. Қисми асосии «Тазкирату-ш-шуаро» аз муқаддима, ҳафт табақа (боб) ва хотима иборат аст. Муқаддима зикри 10 нафар шоирони тоисломии араб, хотима зикри ҳолоти шаш тан аз муосирони Давлатшоҳи Самарқандиро дар бар мегирад. Ҳамагӣ дар «Тазкирату-ш-шуаро» оид ба 151 нафар шуарои асрҳои 13—15 форс-тоҷик, араб ва турк маълумоти адабӣ ва таърихӣ ҷо дошта, аз осори онҳо намунаҳо иқтибос шудааст. Давлатшоҳи Самарқандӣ ҳангоми таълифи «Тазкирату-ш-шуаро» аз таърихҳои мӯътабар, девонҳои устодони гузаштаву муосиронаш, рисолаву китобҳои гуногун истифода бурдааст. Аз ин ҷиҳат «Тазкирату-ш-шуаро» дар омӯзиши адабиёт ва таърихи мардуми форс-тоҷик, араб ва турк, сарфи назар аа баъзе нуқсонҳо, дар овардани санадҳои таърихӣ ва адабӣ, ки ба он нуқсонҳо олимон Маликушшуарои Баҳор, Е. Э. Бертелс ва дигарон ишора намудаанд. сарчашмаи муфид буда, аҳамияти калони адабӣ ва таърихӣ дорад. «Тазкирату-ш-шуаро» манбаи пурбаҳои осори эстетикии мардуми тоҷик низ мебошад. Давлатшоҳи Самарқандӣ зимни баёни ҳол ва эҷодиёти як силсила шоирон оид ба шеъру шоирии онҳо баъзе қайду ишораҳо намудааст ва мо маҳз ба туфайли онҳо аз таълимоти адабӣ ва завқи бадеии даври у равшантар воқиф мегардем. Махсусан, ақоиди Давлатшоҳи Самарқандӣ дар бораи қасидаи «Бӯи ҷӯи Мӯлиён»-и Рӯдакӣ ҷолиби диққатанд. Давлатшоҳи Самарқандӣ баръакси гуфтаи «уқалои давр», ки шеъри Рӯдакиро «назмест содда ва аз саноеу бадоеу матонат орӣ» меномиданд, кӯшиш намудааст, ки дурустии ривояти таърихиро роҷеъ ба «Бӯи ҷӯи Мӯлиён» собит ва қимати бадеии онро муайян намояд. Давлатшоҳи Самарқандӣ санъати бадеиро дар шеър инкор накарда, шеърро танҳо аз санъат ҳам иборат намедонад. Ба гуфтаи ӯ, шеър бояд «соф ва равон… ва ба табоеъ наздик», «маҳкам ва пурмаонӣ» буда, дар он «эъҷозу фасоҳат ва балоғат марғубу матлуб» бошад. Давлатшоҳи Самарқандӣ ин навъи шеърро «ашъори дилпазир ва латиф» монамад ва аз ҳамин назар ба эҷодиёти Фирдавсӣ, Манучеҳрӣ, Анварӣ, Адиб Собири Тирмизӣ, Ҳасани Деҳлавӣ, Хусрави Деҳлавӣ, Камоли Хуҷандӣ ва дигарон баҳои сазовор додааст.

«Тазкирату-ш-шуаро» ба забони англиси (Вена, 1818, ба эҳтимоми Ҳаммер-Пургштал) ва туркӣ (Истанбул, 1843, бо номи «Сафинату-ш-шуаро», мутарҷим Сулаймони Фаҳмӣ) тарҷума шуд. «Тазкирату-ш-шуаро» дар Бамбай (1887), Лондон (1900), Теҳрон (1958) ба табъ расидааст.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Тазкират-уш-шуаро / А. Сатторов // Сақофӣ — Ховалинг. — Д. : СИЭСТ, 1987. — (Энциклопедияи Советии Тоҷик : [дар 8 ҷ.] /  сармуҳаррир М. Д. Диноршоев ; 1978—1988, ҷ. 7).

* Сатторов А. Ақидаҳои адабӣ ва бадеии Давлатшоҳи Самарқандӣ, дар маҷмӯъ: Образ ва махорати бадеӣ, Душанбе, 1980.
**Ӯш** (қирғ. *Ош*) — шаҳрест тобеъи маркази Қирғизистон, маркази маъмурии вилояти Ӯш.

Ӯш пас аз Бишкек, шаҳри бузургтарини ҷануби кишвар, ки расман «пойтахти ҷанубӣ» номида мешавад, дуввумин шаҳри сераҳолии Қирғизистон аст.

18 декабри соли 2018 шаҳри Ӯш Пойтахти фарҳангии ҷаҳони турк барои соли 2019 эълон карда шуд.

Решашиносӣ
----------

Тасаввур мекунанд, ки ин ҷойном аз форсии тоҷики ё суғдии «хуш» (форсӣ: خوش‎ — зебо, дилкаш) буда маънии «шаҳри зебо»-ро дорад. Шарҳи дурустари ин вожа ибтидо мегирад аз номи ибодатгоҳи Олиҳаи Обу Оташи зардуштии эрониёни қадим (бо номи Охша ё Вахша). Ҳамреша бо Вахш, номи пештараи Амударё ва шохоби имрузаи он Вахш (дар Тоҷикистон). 

**Таърихи давраи бостон.** Ош, шаҳр, дар гузаштаи дур ҷойнома дар  Суғди бостон (ё Эрони шарқӣ), номи як шохоби дарёи ҳамҷувори  Амударё, яъне дарёи Сир ва ҷойномаи "Уш"- номи яке аз шаҳрҳои суғдӣ дар шимоли минтақа, ҷое ки дарёи Сир онҷо ташаккул меёбад ва ба шакли Ош (ки воқеан вожаи Вахшро ба хотир меорад), боқӣ мондааст. Дар асрҳои VIII-VII т.м.дар ин ҷо, дар наздикии *Тахти Сулаймон* маъбади зардуштии парастиши Олиҳаи обу оташ бо номи "*Охшо*", "*Йахша*" (Вахш) мавқеъ доштааст. Инро маълумоти Ибни Ҳавкал, Ҳудуд ул олам ва Ҳофизи Абруй тасдиқ мекунанд.[1] Ин шаҳр дар ибтидо  чун маркази тамаддуни зироатии мардуми ҳиндуавропоӣ ва зардуштӣ машҳур буд. Баъдан бо кучидани ақвоми кучии турку мугул дар асрҳои VIII-IX м. дар ин ҷо тамаддуни омехтаи муқимии эрониву туркӣ ба вуҷуд омад. 

---

[1] Немного история города Ош.: https://osh-hospital.narod.ru/history\_osh.htm; Живи Востоком. info@centralasia-travel.com; Таърихи вуруд: 17.04.2024.

Эзоҳ
----

1. ↑
2. ↑  Новой культурной столицей тюркского мира в 2019 году станет город Ош. 2 октябри 2020 санҷида шуд. Баргирифта аз сарчашмаи аввал 4 апрели 2019.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️  Гузариш ба унсури Викидода  Фарҳангҳо ва донишномаҳо | 
* Большая датская
* Большая норвежская
* Большая российская (старая версия)
* Большая советская (1 изд.)
* Большая Южакова
* Брокгауза и Ефрона
* Итальянская
* Малый Брокгауза и Ефрона
* Britannica (11-th)
* Britannica (онлайн)
* PWN
* Treccani
* Гранат

 |
| 

| Дар феҳристҳои китобшинохтӣ |
| --- |
| 
* BNF: 15202397q
* GND: 4204803-5
* J9U: 987007557660205171
* LCCN: n84195796
* VIAF: 239950878
* WorldCat VIAF: 239950878

 |

 |

| ⚙️ Шаҳрҳои Қирғизистон |
| --- |
|  | Шаҳрҳо | 
* Бишкек
* Балиқчӣ
* Ботканд
* Исфана
* Қайинди
* Қанд
* Қадамҷой
* Қаро-Болта
* Қаро-Кӯл
* Қаро-Кӯл (маркази Ҷалол-Обод)
* Қаро-Сув
* Қизил-Кия
* Қучқор-Ота
* Майлув-Су
* Норин
* Навкат
* Сулукта
* Талас
* Тош-Кумур
* Тахмоқ
* Тоқтуғул
* Узканд
* Ӯш
* Ҳайдаркон
* Чолпон-Ота
* Ҷалол-Обод

 |  |
**Фахруддин Аҳмади Котиб** (форсӣ: احمد کاتب‎; соли таваллуд ва вафот номаълум) — хаттот ва хушнависи маъруф (асри 15).

Зиндагинома
-----------

Тафсилоти зиндагиаш маълум нест. Ба хатти вай як нусхаи «Куллиёти Камоли Хуҷандӣ» дар Осорхонаи осори исломӣ ва турк дар Истанбул маҳфуз аст, ки бо хатти зебо китобат шудааст. Аз осори хаттотии ӯ инчунин баъзе тарҷеот аз маҷмӯаи тарҷеъбандҳо (дар китобхонаи Маҷлиси Шӯрои Миллии Эрон маҳфуз аст) ва як руқъа аз мураққае (дар китобхонаи Хазинаи авқофи Истанбул) боқӣ мондааст.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Аҳмади Котиб // Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2023, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.

* مهدی بيانی. احوال و اثار خوشنويسان. تهران، ۱۳۴۵
**Алоуддин Ҳусейн Ғурӣ** (Вилояти Ғур — 1161) — подшоҳи давлати Ғуриён (ҳукумронӣ солҳои 1149—1156).

Зиндагинома
-----------

Ӯ аз маъруфтарин подшоҳони Ғуриён буда, баъд аз марги бародараш Баҳоуддини Сом дар шаҳри Фирузкӯҳ бар тахт нишаст.

Баҳромшоҳ (яке аз охирин султонҳои давлати Ғазнавиён) аз афзудани иқтидори Ғуриён ва шуҳрат ёфтани Қутбиддин Маҳмуди Ғурӣ тарсида, вайро бо роҳи фиреб ба Ғазна биёвард ва ба ҳабс гирифта, пас аз чанде заҳр дода ҳалок намуд.. Алоуддин Ҳусейни Ғурӣ лашкари зиёде ҷамъ намуда дар соли 1150 ба пойтахти давлати Ғазнавиён — Ғазнин лашкар кашид ва зидди Баҳромшоҳи Ғазнавӣ ҷанг сар кард. Дар ҷанги байни Ғуриён ва Ғазнавиён писари подшоҳи Ғазнавиён Баҳромшоҳи Ғазнавӣ — Давлатшоҳ кушта шуд ва худи Баҳромшоҳ ба Ҳиндустон гурехт. Сипас, Баҳромшоҳи Ғазнавӣ аз Ҳиндустон ба Ғазна баргашта бародари Алоуддин Сайфуддини Суриро (волии шаҳри Газнин) мағлуб кард ва ӯро бераҳмона қатл намуд. Барои гирифтани интиқом аз бародари хеш Алоуддин Ҳусейни Ғурӣ боз лашкар кашида лашкари Баҳромшоҳро шикаст дод ва шаҳри Ғазнинро оташ зад ва ба ҳамин ҷиҳат Алоуддин бо лақаби «Ҷаҳонсӯз» маъруф гардидааст. Алоуддин Ҳусейни Ғурӣ тамоми қасрҳо ва иморатҳои бунёднамудаи султон Маҳмудро хароб карда, гӯрҳои султонҳои Ғазнавиро кофта, устухонҳояшонро аз хок баровард ва сӯзонд. Ҳирот ва Марғобро низ фатҳ намуд. Баъд аз саркашӣ кардан аз пардохти хироҷ миёни Алоуддин Ҳусейни Ғурӣ ва подшоҳи Салҷуқиён Санҷар мухолифат авҷ гирифт. Ӯ дар ин муқовимат мағлуб гардида асири султон Санҷари Салҷуқиён Салҷуқӣ гардид. Бад аз чанде (соли аиқ номаълум) султон Санҷар боз Алоуддинро волии Ғур таъйин намудааст. Алоуддин Ҳусейни Ғурӣ соли 1161 даргузашт. Пас аз ӯ писараш Сайфуддин Муҳаммади Ғурӣ подшоҳи давлати Ғуриён гардид.

Эзоҳ
----

1. ↑  Б. Ғ. Ғафуров. Тоҷикон. Китоби дуюм. — Душанбе, 2008, — С.414
2. ↑  Правители Востока: справочное издание, Том 4. Глав. ред. Олег Михайлович Луговой. — Одесса: СПД «А. С. Фридман», 2007. — С. 109

Сарчашма
--------

* Алоуддин Ҳусейн Ғурӣ // А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2023, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.



|  |  |
| --- | --- |
| Таърих | *Ин мақолаи нопурра аз таърих мебошад.Шумо метавонед бо пурра кардани ин ба Википедия кумак кунед.* |
**Ҳасани Ғазнавӣ** (*Ашрафуддин Абӯмуҳаммад Ҳасан ибни Муҳаммад Ҳусайни Ғазнавӣ*, форсӣ: اشرف‌الدین ابو محمد حسن بن محمد حسینی غزنوی‎; ? — 1160), машҳур ба **Ашраф** ва бо тахаллуси **Ҳасан** — шоири форс-тоҷик.

Зиндагинома
-----------

Баъди дар шоирӣ ном баровардан ба дарбори Баҳромшоҳи Ғазнавӣ (ҳукмр. 1118-52) роҳ ёфт. Дар чанд сафар ҳамроҳи ӯ ба Ҳиндустон рафт. Ҳангоми хидмат дар дарбор ду маротиба ба туҳмати дарбориён дучор шуда, аз бими ғазаби шоҳ тарки диёр карда, дар Хуросон, Нишопур, Ҳиҷоз, Ҳамадон, Бағдод паноҳ бурдааст. Дар ҳамин гуна мусофиратҳо азоб кашида, оқибат дар ғарибӣ вафот кардааст. Аз Ашраф девоне мондааст, ки тақрибан 5 ҳазор байт қасоид, ғазалиёт, тарҷеот ва рубоиётро дар бар мегирад. Ашраф ба қисми тағаззули қасида бештар аҳаммият додааст. Мавзуъҳои тағаззулоташ тавсифи ишқу ошиқӣ, манзараҳои дилкаши табиат, ёди ёру диёр ва ғ. мебошанд. Ривоҷи қисми фахрияи қасидаи классикӣ ба номи Ашраф сахт марбут аст. Дар фахрияҳо ӯ худро чун подшоҳи олами ақлу хирад тавсиф кардааст. Бад-ин васила шоир дар назди ҳокимон қадри аҳли илму адабро бардоштааст. Матонати сухан, назокати бадеии қасидаҳои Ашраф низ баланд аст. Аз ташбеҳу истиораҳои пӯшида бештар истифода кардааст. Ашрафяке аз шоиронест, ки дар пайдоишу ташаккули сабки ироқӣ замина гузоштааст. Шоирон Фалакии Шервонӣ, Ҷамолуддини Исфаҳонӣ, Камолуддини Исфаҳонӣ ва дигарон дар ғазал ва қасидасароӣ ба Ашраф пайравӣ кардаанд. Девони Ашраф соли 1950 дар Теҳрон ба табъ расидааст.

Намунаи ашъор
-------------

Абёти зерин намунае аз шеъри Ашраф мебошанд:

Ҳар насиме, ки ба ман бӯи Хуросон орад,
Чун дами Исо дар колбудам ҷон орад.
Дили маҷрӯҳи маро марҳами роҳат созад,
Ҷони пурдарди маро мояи дармон орад…
Дар наво оям чун булбули масте, ки сабо-ш
Хабар аз соғари майгун ба гулистон орад.
Ҷон барафшонам сад раҳ чу яке парвона,
Ки шабе пеши рухи шамъ ба поён орад.
Рақс дар гирам чун зарра, ки субҳи содиқ
Назми ӯ муждаи хуршеди дурафшон орад.
Шодмон гардам чун дилшудае, к-аз зорӣ-ш
Ҳам маломатгари ӯ ваъдаи ҷонон орад.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Ашраф // Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2023, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.
**Маҳмадалӣ Айюбӣ** (*Маҳмадалӣ Аюбов*; зод. 23 апрели 1956, деҳаи Ворошилов, ноҳияи Коммунистӣ) — овозхон в ҳунарпешаи театр. Ҳунарпешаи шоистаи Тоҷикистон (2007), Ҳунарпешаи халқии Тоҷикистон (2017).

Зиндагинома
-----------

Хатмкардаи Донишкадаи давлатии санъати Тоҷикистон (1977) аст. Муддате дар хонаи маданияти шаҳри Қурғонтеппа ва хонаи эҷодиёти халқи собиқ вилояти Қурғонтеппа кор карда, аз соли 1979 инҷониб корманди Театри мусиқӣ-мазҳакаи шаҳри Қурғонтеппа мебошад, чун овозхон, навозанда, роҳбари мусиқӣ, нақшовар фаъолият доштааст.

Ба сифати актёр дар чандин намоишнома, аз ҷумла «Рӯдакӣ», «Эшони иллоанта», «Писари Ватан» нақш бозидааст.

Вале маҳораташ дар овозхонӣ хуб зуҳур кардааст. Қариб 300 суруду таронаро сароидааст. «Савганд», «Эй Ватан», «Ишқ¬ро анҷом нест», «Тоҷикистони азизам» аз ҷумлаи онҳоанд. Ҳамчун мут¬риб ва оҳангсоз барои дастаҳои консертӣ ёрӣ мерасонад. Соли 1991 дар фестивали байналмилалии санъат дар Лаҳистон сазовори «Табарчаи тиллоӣ» гардидааст.

Ҷоизаҳо
-------

Бо медали ҷашни «20-солагии Истиқлолияти дав¬латии Ҷумҳурии Тоҷикистон» қадр шудааст.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Арбобони фарҳанги тоҷик. Донишнома / Муаллиф-мураттиб Ёрмуҳаммади Сучонӣ. — Душанбе, 2016. — 863 с.
**Абулфазл Муҳаммад ибни Абдуҷалил ибни Абдулмалик ибни Ҳайдари Самарқандӣ** (форсӣ:  ابوالفضل محمد بن عبدالجلیل بن عبدالملک بن علی بن حیدر سمرقندی‎) — таърихнигор ва ҷуғрофиёдони форс-тоҷики қарни XII, шогирди Умар ибни Муҳаммади Насафӣ.

Зиндагинома
-----------

Абулфазл соли 1223 мухтасари ин китобро бо номи «Кандияи хурд» ба забони форсӣ тарҷума намудааст. Дастхати ин китоб зери рақами 73 дар Ганҷинаи дастнависҳои Институти шарқшиносӣ ва мероси хаттии АИ Ҷумҳурии Тоҷикистон. маҳфуз аст. Дар ин асар дар бораи географияи Самарқанд ва атрофии он, тафсирҳое дар бораи зиндагии пеш аз ислом, воқеаҳои забти Самарқанд аз тарафи арабҳо, воситаҳои обёрӣ, вазъи сохтмонҳо, таърихи масҷидҳо, мазорҳо ва дигар амокини муқаддаси Самарқанд ва қисман Бухоро, дар бораи ашхоси бузург ва мадфани онҳо, суннати зиёрати маконҳои муқаддас ва амсоли онҳо маълумоти арзишманде оварда шудааст.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Абуфазл Муҳаммад // А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2023, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.
**Архитектоника** (аз юн.-қад. ἀρχιτεκτονική — сохтмони аслӣ) — ифодаи бадеии қонунияти сохтмон, ки ба системаи сохти бино, инчунин ҳайкалҳои мудаввар ва асарҳои калонҳаҷм хос аст. А. умуман сохти объект (мас. бино, асари бадеӣ, қишри замин, қишри нимкураҳои калони мағзи сар) мебошад. Мафҳуми А. пеш аз ҳама дар меъморӣ ба кор бурда мешавад. А. дар меъморӣ дар робитаи мутақобила ва таносуби ҷойгиршавии қисмҳои асосӣ ва дуюмдараҷа, сохти мавзуни шаклҳо, рангҳо ва ғ. ки намуди биноро назаррабо мегардонанд, зоҳир мешавад. Баъзан А. воситаи асосии ифоданамоии мазмуни ҳиссиёти образнок дар осори санъати пластикӣ (муҷассамасозӣ, кандакорӣ, рақс) мебошад. Дар маънои васеътар А. дар рассомӣ, мусиқӣ, адабиёт ва кинематография таъсири мутақобилаи қисмҳои композитсионии асар ва санъати бунёди системаи бадеиро ифода мекунад. Дар адабиёт мафҳуми А. ба мафҳуми композитсия наздик аст. Дар бунёди асари бадеӣ мафҳуми А. дар худ таносуби қисмҳои асар, ҷойгиршавӣ ва робитаи мутақобилаи қисматҳои онро, ки дар якҷоягӣ то андозае ягонагии бадеиро ташкил медиҳанд, муттаҳид месозад (ниг. Композитсия). А.- и китоб хусусиятҳои ба худ хос дорад. Зери мафҳуми А.-и китоб ҳам сохти берунии асар ва ҳам тартиби дохилии он фаҳмида мешавад. А.-и китобҳои бадеӣ, дарсӣ ва илмӣ аз ҳамдигар фарқ мекунанд. Дар асари бадеӣ мафҳуми А. ғайр аз сохти берунӣ тартиби сужет: тақсими асар ба ҷузъҳо, навъи нақл (аз муаллиф ё аз номи ровии махсус), нақши муколама, ин ё он муттасилии ҳодисаҳо, дар нақл ворид намудани мазмуни гуногуни тасвир, мулоҳизаҳои муаллиф, руҷӯи лирикӣ, гурӯҳбандии шахсони амалкунанда ва ғ-ро дар бар мегирад. Равишҳои А. яке аз унсурҳои асосии услубро (ба маънои васеъ) ташкил дода, якҷоя бо он ба вазъи иҷтимоӣ вобаста аст. Аз ин рӯ, онхо вобаста ба вазъи иҷтимоию иқтисодии ҷомеа бо пайдо гардидани синфу гурӯҳҳои нав дар саҳнаи таърих тағйир меёбанд. Дар геология А. манзараи умумии сохти геологӣ, хусусиятҳои хобиши ҷисмҳои кӯҳӣ дар ин ё он маҳал мебошад.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Архитектоника // А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2023, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.
«**Арҷана**» — тарона, оҳанги қадимии мардуми форс-тоҷик, ки онро дар давраи Сосониён Борбад таълиф намудааст.

«Арҷана» аз силсилаи дуюми «Хусравониёт»-и ӯ буда, ба муносибати ҷашни Наврӯз эҷод шудааст. Дар рисолаҳои мусиқӣ ва осори саромадони адабиёти форс-тоҷик «А.» чун наво ва таронаҳои қадимӣ тавсиф гардидааст. 

«Арҷана» шуъбаи мусиқӣ дар садаҳои 12 — 13. Дар таълифоти мусиқии минбаъда (садаои 14 — 17) «Арҷана» ёд нашудааст. Дар мусиқии классикии тоҷик вуҷуд надорад.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Арҷана / А. Раҷабов // Боз — Вичкут. — Д. : СИЭМТ, 2014. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2023, ҷ. 3). — ISBN 978-99947-33-46-0.
**Абулбаракаи Фироқӣ** (форсӣ: ابوالبرکه سمرقندی‎) — шоир ва донишманди форс-тоҷик.

Зиндагинома
-----------

Улуми мутадовилаи даврро дар зодгоҳаш омӯхта, дар Шаҳрисабз, Самарқанд, Ҳирот, Табрез қозигӣ кардааст. Мувофиқи маълумоти манбаъҳои адабӣ шоири тавоно, дорои истеъдоди баланд будааст. Ба ин ҳунари ӯ писаронаш Хоҷа Айюб ва Баҳоуддин пайравӣ кардаанд. Аз соҳибдевон буданаш манбаъҳои адабӣ иттилоъ додаанд, вале то ҳол девонаш дастраси муҳаққиқон нагардидааст.

Осор
----

Дар тазкираҳову баёзҳо, радоифулашъорҳо ғазалҳои бисёре аз ӯ (асосан дар мавзӯи ишқ) дарҷ шудаанд.

Маҳро ба ҷамоли ту куҷо заҳраи даъвост,
К-он ҷо ҳамагӣ сурату ин ҷо ҳама маъност.
Ман Тури таҷаллӣ чӣ кунам, бар лаби бом ой,
Боми ту маро Туру ҷамоли ту таҷаллост.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Абулбаракаи Фироқӣ // А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2023, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.

* Алишери Навоӣ, Маҷолис-ун-нафоис, Тошкент, 1961.
**«Адот-ул-фузало»** — фарҳанги тафсирии Бадрмуҳаммади Қозихони Деҳлавӣ. Дар Ҳиндустон соли 1419 навишта шудааст. Аз қадимтарин фарҳангҳои форсии тоҷикист. Манбаъҳои он «Луғати фурс»-и Асадии Тусӣ, «Фарҳангнома»-и Фахри Қаввос, «Дастур-ул-афозил»-и Ҳайрати Деҳлавӣ ва ғайра мебошанд. Муаллиф ба вожаҳову ибораҳои дар ин асарҳо вуҷуддошта вожаҳову ибораҳои нави аз осори Фирдавсӣ, Хоқонӣ, Анварӣ, Саъдӣ ва дигар ҷамъовардаашро илова кардааст. Дар муқаддима муаллиф инчунин оид ба луғат (лексика) ва сарфу наҳви (грамматикаи) забони форсии тоҷикӣ маълумоти мухтасар додааст. «адот-ул-фузало» аз ду қисм иборат аст. Дар қисми якум вожаҳо, дар қисми дуюм таркибҳову ибораҳо шарҳу тафсир ёфтаанд. Дар охири «адот-ул-фузало» муаллиф тафсири вожаҳо, ибораҳо ва ҷумлаҳои арабии «Гулистон»-и Саъдии Шерозиро ҷой додааст. Фарҳангнигорони баъдӣ асари ӯро мавриди истифода қарор додаанд. Як нусхаи комили «адот-ул-фузало» дар китобхонаи Музейи Британия маҳфуз аст.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Баевский С. И. Описание персидских и таджикских рукописей Института Народов Азии, вып. 4. М. 1962.

Сарчашма
--------

* «Адот-ул-фузало» // А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2023, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.
**Франк Бункер Гилбрет** (англ. Frank Bunker Gilbreth Sr.; 7 июл 1868[…], Fairfield[d], Мэн — 14 июн 1924[…], Монтклэр[d], Ню-Ҷерси) — назарияпардоз ва муҳандиси саноеъи аҳли Амрико, ки бо мушорикати ҳамсараш Лилиан Моллер Гилбрет, аз мутахассисони баҳраваре маҳсуб мешуданд ва дар мутолиаи равоншиносии санъатӣ дар риштаҳое ҳамчун мутолиаи замон ва ҳаракату эргономӣ мушорикат доштанд.

Зиндагинома
-----------

### Ҳаёти барвақтӣ ва таҳсилот

Гилбрет 7 июли соли 1868 дар Фэрфилд, Мэн таваллуд шудааст. Вай фарзанди сеюм ва ягона писари Ҷон Ҳирам Гилбрет ва Марта Бункер Гилбрет буд. Модараш муаллими мактаб буд. Падараш мағозаи асбобу анҷом дошт ва чорводорӣ хам мекард. Вақте ки Гилбрет сеюнимсола буд, падараш ногаҳон аз таъсири пневмония фавтид. :75

Пас аз марги падар модараш оилаи худро ба Андовери Массачусетс кӯчид, то барои фарзандонаш мактабҳои беҳтар пайдо кунад. Амволи азиме, ки аз шавҳараш ба вай боқӣ монда буд, оилаи шавҳараш идора мекард. Дар тирамоҳи соли 1878 пулаш гум ё дуздида шуда буд ва Марта Гилбрет маҷбур шуд, ки роҳи зиндагии худро пайдо кунад. Вай оилаашро ба Бостон кӯчид, ки дар он ҷо мактабҳои хуби давлатӣ мавҷуд буданд. Вай хона-интернати кушод, зеро маоши муаллими мактаб оиларо таъмин намекунад. :76–77

Гилбрет донишҷӯи хуб набуд. Вай дар мактаби Грамматика Райс таҳсил мекард, аммо модараш ба қадре нигарон буд, ки ӯро дар хона як сол таълим диҳад. Вай дар Мактаби миёнаи забони англисии Бостон таҳсил мекард ва вақте ки ӯ ба дарсҳои фаннӣ ва риёзӣ таваҷҷӯҳ зоҳир кард, баҳоҳояш беҳтар шуданд. Вай имтиҳонҳои дохилшавӣ ба Донишкадаи технологии Массачусетс супорид, ва мехост, ки модараш аз кори пансионат даст кашад. Вай тасмим гирифт, ки ба кор равад, на ба коллеҷ. :77–78

Эзоҳ
----

1. 1 2 3 4  Encyclopædia Britannica (ингл.)
2. 1 2 3 4  Luminous-Lint (ингл.) — 2005.
3. 1 2 3 4  Энциклопедия Брокгауз (нем.) / Hrsg.: Bibliographisches Institut & F. A. Brockhaus, Wissen Media Verlag
4. ↑  Geni(бис.) — 2006.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️  Гузариш ба унсури Викидода  Вебгоҳҳои мавзӯъӣ | 
* Project Gutenberg
* RKDartists

 |
| Фарҳангҳо ва донишномаҳо | 
* Большая советская (1 изд.)
* Хорватская
* American National Biography
* Britannica (онлайн)

 |
| Таборшиносӣ ва некрополистика | 
* Find a Grave
* WikiTree

 |
| 

| Дар феҳристҳои китобшинохтӣ |
| --- |
| 
* BNE: XX1284588
* BNF: 12414729z
* CiNii: DA01397453
* GND: 122438841
* ICCU: UBOV410672
* ISNI: 0000000081693355
* J9U: 987007278366605171
* LCCN: n50027545
* NDL: 00440908
* NKC: jn20030924018
* NLA: 35124022
* NTA: 146337891
* NUKAT: n2007110780
* SUDOC: 085863416
* VIAF: 99569538
* WorldCat VIAF: 99569538
* ULAN: 500256499

 |

 |
Нақби Анзоб дар соли 2012
**Нақби Истиқлол**, **нақби Анзоб** — туннели автомобилғард дар роҳи байни Душанбеву Хуҷанд, ки беш аз 5 километр дарозӣ дорад, дар 80 километрии шимоли Душанбе ҷойгир аст.

Сохтмон
-------

Нақшаи сохтмони нақби автомобилгарди ағбаи Анзоб дар даврони шӯравӣ кашида шуда буд. Солҳои 1982—1991 ҳамагӣ 317 метри нақб канда шуд.

Роҳи автомобилгарди ағбаи Анзоб (дар роҳи Душанбе — Хуҷанд) дар масофаи 80 км дуртар аз шаҳри Душанбе дар баландии 3372 метр ноҳияқои Варзоб ва Айнӣ мепайвандад ва дар қаторкӯҳи Ҳисор ҷойгир аст. Мушкилии фасли зимистон намегузошт, ки (5 — 6 моҳ ағбаи Анзоб пушида буд) мусофирон ба воситаи ин роҳ рафту омад намоянд. Дарозии нақб — 5040 м

Таърих
------

Сохтмони нақби «Истиқлол» (собиқ туннели Анзоб) соли 1998 бо кумаки молиявии Эрон сар шуд. Дарозии нақби «Истиқлол» 5040 метрро ташкил медиҳад. Сохтмони он аз ду ҷониб — шимол ва ҷануб сар шуда дар арафаи иди Наврӯз марти соли 2006 ба охир расидааст.
Соли 2003 Эрон ва Тоҷикистон дар бораи сохтмони нақби «Истиклол» созишнома ба имзо расониданд. 

Ҳаҷми маблағгузорӣ — $39 млн. аз ҷумла $10 млн. — ёрдами гранти Эрон, $7,8 млн. — маблағгузории Ҳукумати Тоҷикистон ва $21,2 млн. — қарзи (кӯмаки молиявӣ) Эрон..
Ифтитоҳи расмии кушодашавии нақби «Истиклол» 26 июли соли 2006 баргузор гардид.
Нақби «Истиқлол» имконият фароҳам овард, ки равобити байни вилояти Суғд ба воситаи Роҳи автомобилгарди Душанбе—Хуҷанд—Чаноқ бо ноҳияҳои марказу ҷануби Тоҷикистон соли дароз таъмин карда шавад.

Нигаред низ
-----------

* Нақби Шаҳристон

Эзоҳ
----

1. ↑  Российско-Китайское торгово-экономическое сотрудничество. 17 Январ 2017 санҷида шуд. Баргирифта аз сарчашмаи аввал 14 Январ 2014.
2. ↑   Бойгонӣ шудааст 11 октябри 2017  сол. Премьер Таджикистана ознакомился с ходом достройки тоннеля «Истиклол»]
3. ↑  Сегодня утром президенты Ирана и Таджикистана ввели в эксплуатацию Анзобский туннель
**Хоҷа Абулвафои Хоразмӣ** (форсӣ: ابوالوفا خوارزمی‎; ? — 1432) — донишманд, шоир, ориф ва мусиқидони форс-тоҷик, аз намояндагони барҷастаи тариқаи кубравия.

Зиндагинома
-----------

Аз ҷавонӣ ба илмҳои Аз ҷавонӣ ба илмҳои илоҳиёт, фалсафа, адабу шеър, мусиқӣ пардохта, бештар ба илми илоҳиёт дониши комил дошт, аз муридони Шайх Абӯлфатҳ (фарзанди Баҳоуддини Нақшбанд) буда, аз орифони тариқати Кубравист. Хоҷа Абулвафои Хоразмӣ шахси поку ороста буд ва мардум ӯро «фариштаи рӯи замин» лақаб намуда, дар мусиқӣ ва шеър низ машҳури замон, созҳои қонун, танбӯрро дар ғояти устодӣ менавохт ва дар ин созҳо таснифоти зиёде сохтааст. Хоҷа Абулвафои Хоразмӣ ба шаҳрҳои Бухорою Самарқанд, Ҳирот сафар намуда, бо Устод Шодӣ, писараш Ғулом Шодӣ, Хоҷа Абдуллоҳи Марворид, Ҷомӣ, Навоӣ шинос шуда, дар масоили шеъру мусиқӣ, фалсафа ва илоҳиёт сӯҳбату машваратҳои илмию амалӣ намудааст. Дар илми назарии мусиқӣ рисолае нигошта, дар ҳавзаҳои ҳунарии Ҳироту Хоразм, Самарқанд эътибори шоиста дошт. 

Дар масоили шеър ҳам таълифоти назарӣ нигошта, бештар ба иртиботу шеъру мусиқӣ нуктаҳои тоза баён намуда, таснифоти «Амали ирфон», «Нақши хоҷагон», «Қавли маҳваш», «Рехтаи Кубравӣ» назди аҳли созу овоз мӯътабар буда, сарояндагону мусаннифони Хоразму Ҳирот, Самарқанд, Бухоро тазминҳои мусиқӣ сохтаанд. Хоҷа Абулвафои Хоразмӣ «Куллиёт»-е сохта, ки матлаъи он бо мисраъи зерин оғоз мешавад: Илми мусиқӣ ар ҳаме талабӣ, Субҳдам пардаи «Раҳовӣ» соз. Аз Хоҷа Абулвафои Хоразмӣ рубоиёту тарҷеъоту соқиномаҳои ҷолибу гуногунмавзӯъ боқӣ монда ва рубоии зер далели табъи баланди шоирии ӯст: Эй он ки туӣ ҳаёту ҷону ҷонам, Дар васфи ту гарчи оҷизу ҳайронам. Биноии чашми ман туӣ мебинам, Доноии ақли ман туӣ медонам. Хоҷа Абулвафои Хоразмӣ, ки аз намояндагони барҷастаи тариқати Кубравӣ аст ва мусиқӣ, созу овоз назди аҳли ин тариқат бисёр эъҷоз шуда, дар навиштаҳояшон олами рангомези созу навозро хеле муассир ба қалам оварда, роҷеъ ба масоили зебоишиносӣ нукоти ҷолиб намудаанд.

Эзоҳ
----

1. ↑  ابوالوفا خوارزمی.  دایره المعارف بزرگ اسلامی.
2. 1 2  Донишномаи Шашмақом. / Зери таҳрири Олимов К. Абдувалиев А. Азизӣ Ф. Раҷабов А. Ҳакимов Н. — Душанбе, 2009. — С. 331. — ISBN 978-99947-49-13-3.
**Абӯбакр ибни Масъуд ибни Аҳмади Косонӣ** (асри XII, Косонсой — 3 август 1191, Ҳалаб) — донишманд ва фақеҳи ҳанафии форс-тоҷик.

Зиндашгинома
------------

Соли таваллуди ӯ дар сарчашмаҳои таърихӣ зикр нашудааст. Зодгоҳи ӯ шаҳри Косон аст, ки дар назди Шош воқеъ мебошад. Ӯ бо лақаби «Малику-л-уламо Алоуддини Ҳанафӣ» машҳур аст. Косонӣ дар назди Муҳаммад ибни Аҳмад ибни Абӯаҳмади Самарқандӣ илмҳои динии замонашро омӯхта, аксари таснифоти ӯ, аз ҷумла китоби «Туҳфатул-фуқаҳо» ва дигар китобҳои усулро фаро мегирад. Аллома Косонӣ Муҳаммад ибни Аҳмадро ҳамчун олими комил шинохт ва аз ӯ ҳамаи илмҳоро омӯхт. Муҳаммад ибни Аҳмад духтаре дошт, ки бо номи Фотимаи фақеҳа ва олимаи машҳур буд. Фотима китоби «Туҳфатул-фуқаҳо»-и падарашро ҳифз намуда буд ва аз нигоҳи ҳусну ҷамол яке аз зеботарин занҳои замонаш буд. Ҳатто ки бисёре аз шоҳзодагон ӯро аз падараш хостгорӣ карда буданд, лекин падараш хостаи онҳоро напазируфт. Дар ин овон Аллома Косонӣ ба китоби «Туҳфатул-фуқаҳо»-и устодаш шарҳе бо номи «Бадоеъу-с-саноеъ фӣ тартиби-ш-шароеъ» навишта, онро ба устоди худ тақдим намуд. Устодаш баъд аз дидани ин китоб бисёр хушҳол шуда, духтарашро ба шогирдаш Аллома Косонӣ ба занӣ дод ва китобашро маҳри духтараш қарор дод. Пас аз ин рӯйдод дар байни уламо ин сухан машҳур гардид, ки мегуфтанд: «Шараҳа „Туҳфа"-таҳу ва тазавваҷа ибнатаҳу», яъне китобашро шарҳ дод ва бо духтараш издивоҷ кард.

Ба ғайр аз ин Аллома Косонӣ китобҳои дигаре низ таълиф намудааст, ки аз миёни онҳо метавон китоби «Ас-султонул-мубин фӣ усулид-дин»-ро ном бурд. Ибни Адим мегӯяд: "Аз Зиёуддин ибни Хумайси Ҳанафӣ шунидам, ки мегуфт: "Дар лаҳзаҳои вопасини ҳаёти Аллома Косонӣ назди ӯ будам. Дар ин асно ӯ ба хондани сураи «Иброҳим» шуруъ намуд, то ин ки ба ин оят расид: «Юсаббитуллоҳуллазина оманӯ бил-қавлис-собити фил-ҳаётид-дунё вал-охира» ва пас аз хондани ин оят аз олам чашм пӯшид. Вафоти Аллома Косонӣ дар рӯзи якшанбе, 10-уми моҳи раҷаби соли 587 ҳиҷрӣ, пас аз намози пешин воқеъ шудааст. Ҷасади ӯро дар паҳлӯи ҳамсараш Фотимаи фақеҳа дар дохили мақоми Иброҳими Халил дар шаҳри Ҳалаб ба хок супурданд.

Эзоҳ
----

1. ↑

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️  Гузариш ба унсури Викидода  Фарҳангҳо ва донишномаҳо | 
* Ислама (1 изд.)
* Ислама (2 изд.)
* Ислама (3 изд.)
* TDV İslam Ansiklopedisi

 |
| 

| Дар феҳристҳои китобшинохтӣ |
| --- |
| 
* EGAXA: vtls000827102
* GND: 102369348
* ISNI: 0000000082068789
* J9U: 987007520974405171
* LCCN: n85093316
* NTA: 074439189
* LIBRIS: 64jlfxkq586w0j0
* SUDOC: 076526305
* VIAF: 25247885
* WorldCat VIAF: 25247885

 |

 |
**Шайх Иброҳими Қавоми Форуқӣ** (? — қарни XV) — луғатнавис ва шоири форсизабони Ҳиндустон.

Зиндагинома
-----------

Форуқӣ дар вилояти Биҳори Ҳиндустон ба дунё омадааст. Форуқӣ муаллифи фарҳанги «Шарафномаи Аҳмади Манярӣ» мебошад. Дар тазкираҳо ва дар фарҳанги зикрёфта шеърҳои ӯ (қасидаҳо, манзумаҳои хурд, ғазалҳо ва ғайра) ҷой дода шудаанд. Номаҳо ва ваъзҳои Форуқӣ дар китоби «Маъдану-л-маонӣ» фароҳам омадаанд. Оромгоҳи ӯ дар шаҳри Лакҳнав зиёратгоҳи омму хос аст.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Форуқӣ // Сақофӣ — Ховалинг. — Д. : СИЭСТ, 1987. — (Энциклопедияи Советии Тоҷик : [дар 8 ҷ.] /  сармуҳаррир М. Д. Диноршоев ; 1978—1988, ҷ. 7).
**Гули ғоз**, **гулғоз**, **ғозипиёз** (лот. Gagea) — як ҷинси рустаниҳои худрӯи пиёзбех. Аввали баҳор мерӯянд.

Тавсифоти гиёҳшинохтӣ
---------------------

То 15 см қад мекашанд. Дар баландкӯҳҳо моҳҳои июн — июл мешукуфанд. Барги борики нӯгтез, гули зард, баъзан сафед ё сурх, гултӯдаи хӯша ё чатршакл, ғӯза, тухми гирд доранд. Беш аз 100 навъи гули ғоз маълум аст. Дар Тоҷикистон 32 навъи он месабзад. Одатан, дар нишебиҳои санглохи кӯҳ, марғзор, шибарзамин ва ғ. (дар баландии аз 900 то 3600 м аз с. б.) дучор меоянд. Баъзе навъҳои гули ғоз (G. chomutovae, G. gageoides, G. stipitata) чун рустании ороишӣ ва хӯроки чорво аҳаммият доранд. G. stipitata гиёҳи шифобахш буда, таркибаш аз равғани эфир, витаминҳои В, С, каротин, клетчатка (моддаи пардаи ҳуҷайраи рустаниҳо), кислотаҳои органикӣ, қанд, калсий, сулфур, сапонин ва ғ. иборат аст.

Корбурди пизишкӣ
----------------

Табибони мардумӣ бо ҷӯшоби бехи гули ғоз бемории узвҳои ҳозима, устухондард, фаромӯшхотирӣ, зиқи нафас, бемориҳои пӯст ва ғ.-ро муолиҷа мекунанд. Гули ғоз хосияти зиддимикробӣ дорад, мубодилаи моддаҳоро беҳтар ва қанди хунро кам мекунад, холестерину токсинҳоро аз организм хориҷ месозад. Баҳорон аз баргу бехи гули ғоз хӯриш таҳия мекунанд. Аз гули ғоз ниқоб тайёр карда барои табобати наррак ва доғи кунҷидак истифода мебаранд; он хусусан ба пӯст тароват мебахшад, сабзиши мӯйро метезонад.

Эзоҳ
----

1. ↑  Маълумот дар бораи ҷинси *Gagea* дар пойгоҳи маълумотҳои *Index Nominum Genericorum* Ассотсиатсияи байналмилалии табақабандии растаниҳо (IAPT).(англ.)

Адабиёт
-------

* Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — 660 с. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2023, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.

* Флора Таджикской ССР. Т. 2. М. 1963;
* Травянистые растения СССР. Т. 1. М. 1971;
* Мордан Е. В. Жизнь растений. Т. 6. М. 1982;
* Буданцев А. Л. Яковлев Г. П. Иллюстрированный определитель растений Ленинградской области. М. 2006. М. Ҳоҷиматов.
**Абуалии Марвазӣ** (? — қарни XII) — шоири форс-тоҷик.

Зиндагинома
-----------

Аз овони ҷавонӣ ва таҳсилоташ дар сарчашмаҳои адабӣ маълумот дода нашудааст. Тавассути тазкираҳо, аз ҷумла «Лубобу-л-албоб»-и Муҳаммад Авфии Бухороӣ ду қасида ва чанд рубоии Абуалии Марвазӣ то замони мо расидаанд. Абуалии Марвазӣ дар мавзӯъҳои анъанавии адабиёти классикии форс-тоҷик, аз ҷумла панду андарз, масъалаҳои иҷтимоӣ, мадҳ ва ғайра асар эҷод кардааст.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Абуалии Марвазӣ // А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2023, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.

* Муҳаммад Авфӣ, Лубоб-ул-албоб, Т. 1333 ҳ. ш.
**Сафедаҳо**, **протеинҳо** — моддаҳои органикии калонмолекулаи табииеро гӯянд, ки аз аминокислотаҳо таркиб ёфта дар сохту фаъолияти организмҳо мавқеи муҳим доранд.

Фридрих Энгелс сафедаҳоро заминаи шакли билогии ҳаракати материя донистааст. Маҳз ба туфайли сафедаҳо дар организм мубодилаи моддаҳо ва табдили энергия ба вуҷуд меояд. Сафедаҳо функсияҳои муҳими физиологиро адо мекунанд. Пеш аз ҳама Сафедаҳо масолеҳи бунёдии ҳуҷайра мебошанд. Онҳо дар ташаккули парда, органоид ва мембранаҳои ҳуҷайра иштирок мекунанд.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Сафедаҳо / М. Самиев // Сақофӣ — Ховалинг. — Д. : СИЭСТ, 1987. — (Энциклопедияи Советии Тоҷик : [дар 8 ҷ.] /  сармуҳаррир М. Д. Диноршоев ; 1978—1988, ҷ. 7).

* Сисакян Н. М. Гладилин К. Л. Биохимические аспекты синтеза белка, дар китоби: «Успехи биологической химии», том 7, Москва, 1965;
* Шамин А. Н. Развитие химии белка, Москва, 1966;
* Введение в молекулярную биологию (тарҷумаи аз англисӣ). Москва. 1967.
**Садри Хуҷандӣ**, **Садруддин Абдуллатиф ибни Собит** (? — 1196) — шоири қасидасарои зуллисонайни форс-тоҷик.

Зиндагинома
-----------

Авфии Бухороӣ дар «Лубобу-л-албоб» хислатҳои неки инсонии Садри Хуҷандиро ситоиш намуда, дар бораи шоирин ӯ менависад: «Ва бо ин ҳама фазоилу шамоил ӯро шеърест матбӯъ ва дар тозию порсӣ ва назму наср қудрати ӯ комил». Ашъори форсии ӯ дар баёзу тазкираҳо бисёр дучор меоянд, аммо намунаи осори насрӣ, ҳамчунин шеърҳои арабии шоир камёбанд.

Намунаи ашъор
-------------

Намунае аз шеъри Садри Xуҷандӣ:

> Дилбаро, роҳ мазан, парда бисоз  
> 
> Мутрибо, захм мазан, нағма навоз.  
> 
> Ҳучра холию рақибон дар хоб,  
> 
> Чашмҳо хуфтаву дарҳо ҳама боз.  
> 
> Чи кунам, вой, ки имшаб шаби ман  
> 
> Ҳаст кӯтоҳу маро қисса дароз…
> 
>

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Садри Хуҷандӣ / С. Асадуллоев // Дирҳам — Замин. — Д. : СИЭМТ, 2017. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2023, ҷ. 6). — ISBN 978-99947-33-69-9.
**Луйис Алберто Арсе Катакора** ( исп. *Luis Alberto Arce Catacora* ; 28 сентябри 1963, Ла-Пас, Боливия ), маъмулан бо номи **Лучо** маълум аст  — сиёсатмадори Боливия, ки ду маротиба вазири иқтисод ва молияи давлатӣ аз соли 2006 то 2017 ва дар соли 2019 таҳти роҳбарии президент Иву Муралес буд.  Президенти Боливия пас аз пирӯзӣ дар интихоботи умумии Боливия дар соли 2020 интихоб шуд.

### Маъракаи президентӣ соли 2020

Пас аз бӯҳрони сиёсии Боливия дар соли 2019, ки боиси истеъфои президент Иву Муралес ва ҳукумати ӯ шуд, президенти муваққат Ҷонин Анис интихоботи навро эълон кард. 19 январи  соли 2020 Иву Муралес эълон кард, ки пас аз ҳашт соати музокирот дар Аргентина Луйис Арсе ва собиқ вазири корҳои хориҷӣ Девид Чокехуанка дар интихоботи соли 2020 номзад ба Ҷунбиши Сотсиализм (MAS) интихоб шудаанд.

Мухолифони Арсе ӯро ҳамчун лӯхтаки Иву Муралес танқид карданд — айбномае, ки вай ва ҳизбаш ба муқобили он мубориза бурданд. Яке аз раҳбарони MAS, Девид Апаза кӯшиш кард, ки маъракаи Арсеро аз собиқ президенти баҳсбарангез дур кунад . Худи Арсе изҳор дошт, ки Муралес "дар ҳукумати мо ҳеҷ нақше нахоҳад дошт"  .

Оила
----

Арсе бо Лурдес Бригида Дуран Ромеро издивоҷ кардааст. Онҳо се фарзанд доранд: Луйис Марсело, Рафаэл Эрнесто ва Камила Даниэла.

Нашрияҳо
--------

Луйис Арсе якчанд китоб ва мақолаҳо оид ба иқтисод нашр кардааст, аз ҷумла Модели истеҳсолии иқтисодии иҷтимоӣ-коммунитари Боливия (2015), номуайянӣ ва долларизатсия дар Боливия,  Оё механизми Болсин (Бозори мубодилаи Бонки марказӣ) мувофиқ аст? «, «Баходихи мухтасари сиёсати курби асъори Боливия», «Хисса ба мубохиса оид ба долларизация», «Талабот ба пул дар Боливия», «Озодкунии молиявӣ ва концентратсия дар системаи бонки».

Эзоҳ
----

1. ↑  Officiacl website. *www.luchoxbolivia.org* (22 жовтня 2020). 22 жовтня 2020 санҷида шуд. Баргирифта аз сарчашмаи аввал 25 жовтня 2020.
2. ↑  Who is Luis Arce, the President Elect of Bolivia?(исп.) (19 жовтня 2020). 22 жовтня 2020 санҷида шуд. Баргирифта аз сарчашмаи аввал 22 жовтня 2020.
3. ↑  *Phillips*. Bolivia election: exit polls suggest thumping win for Evo Morales's party (en-GB), *The Guardian* (19 жовтня 2020). Бойгонӣ шудааст 22 жовтня 2020. Проверено 19 жовтня 2020.
4. ↑  *Rochabrun*. Exclusive: Bolivia's President-elect Arce says 'no role' for Morales in new government(англ.), *Reuters* (20 жовтня 2020). Бойгонӣ шудааст 22 жовтня 2020. Проверено 20 жовтня 2020.
5. ↑  *Arce C.* Incertidumbre y Dolarización en Bolivia.  Bolovian Government. 12 травня 2020 санҷида шуд.(пайванди дастнорас)
6. ↑  Luis Alberto Arce(англ.). *World Bank Live* (15 березня 2016). 12 травня 2020 санҷида шуд. Баргирифта аз сарчашмаи аввал 18 вересня 2020.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️  Гузариш ба унсури Викидода  Дар шабакаҳои иҷтимоъӣ | 
* Твиттер
* Telegram

 |
| Фарҳангҳо ва донишномаҳо | 
* Большая российская (старая версия)
* Britannica (онлайн)
* Treccani
* Энциклопедия ТАСС

 |
| Дар феҳристҳои китобшинохтӣ | 
* CiNii: DA18522800
* LCCN: no2015170331
* VIAF: 104145541826196600110
* WorldCat VIAF: 104145541826196600110

 |
**Good Neighbors** — созмоне ғайритиҷоратӣ, ки соли 1991 дар Кореяи Ҷанубӣ таъсис ёфтааст. Он як созмони ғайридавлатии ҷаҳонӣ аст, ки ба ҳуқуқи кӯдакон тахассус дорад ва дар 47 кишвари ҷаҳон фаъол аст.

Таърих
------

Good Neighbors аз ҷониби Ил-ҳа Лӣ ва ҳафт узви муассис 28 марти соли 1991 ҳамчун Korea Neighborhood Love Association дар назди Вазорати тандурустӣ ва ҳифзи иҷтимоӣ таъсис шудааст. Лоиҳаи байналмилалии кумакрасонӣ ва тавсеъа бо кумаки камбизоатони Бангладеш дар соли 1992, Сомалӣ дар соли 1993 ва фаъолиятҳои кумак ба гурезаҳои Руанда дар соли 1994 оғоз ёфт. Дар моҳи марти соли 1996, корпоратсия барҳам дода шуд ва як корпоратсияи ҳифзи иҷтимоӣ таъсис дода шуд ва аввалин созмони хусусӣ, ки дар саросари кишвар як маркази машваратӣ барои хушунати кӯдакон боз шуд ва дахолати касбиро ба кӯдаконе, ки аз таҷовуз осеб дидаанд, оғоз кард. Соли 1996 ба аввалин созмони ғайридавлатии Корея мақоми машваратии ҳамаҷониба аз ҷониби Шӯрои иқтисодӣ ва иҷтимоии Созмони Милали Муттаҳид (UNECOSOC) дода шуд. Аз 1 августи соли 2002 созмон ба номи Good Neighbors табдил дода шуд ва дар моҳи августи соли 2003 созмони Гуд Нейборс Интернешнл дар Вазорати корҳои хориҷӣ сабти ном шуд. Аз он вақт инҷониб, барои офатҳои табиӣ, аз қабили заминларзаи Сичуан, заминларзаи Ҳаити, заминларзаи Ҷопони Шарқӣ ва заминларзаи Непал кумаки изтирорӣ расонида мешавад. Соли 2007 барои саҳм дар таҳсилоти ибтидоии умумӣ ба ӯ Ҷоизаи Ҳадафҳои Рушди Ҳазорсола, ки аз ҷониби Созмони Милали Муттаҳид ва Иттиҳоди байналмилалии созмонҳои кор ва мудирият ташкил карда шудааст, қадр шуд.

Фаъолият
--------

 Good Neighbors, ки тиҷорати «WASH» -ро дар Бангладеш бо LG Electronics идора мекунад
Айни замон Good Neighbors лоиҳаҳои байналмилалии рушдро дар Кореяи Ҷанубӣ, Кореяи Шимолӣ ва 39 кишвари хориҷ амалӣ мекунад. Ва ҳашт кишвари пешрафта, аз ҷумла Иёлоти Муттаҳида, Конодо, Ҷопон, Австралия ва Тайван, фаъолиятҳои фандрайзинг ва фаъолиятҳои ҳимояи ҳуқуқи кӯдаконро густариш медиҳанд. Дар асоси Паймони ҳуқуқи кӯдаки Созмони Милали Муттаҳид ва Ҳадафҳои рушди устувори Созмони Милали Муттаҳид он 5,8 миллион кӯдакон ва сокинони маҳаллӣ дар чунин соҳаҳо, аз қабили ҳифзи ҳуқуқи кӯдак, маориф, тандурустӣ, беҳдошти оби нӯшокӣ, афзоиши даромад, фаъолияти иттиҳодияҳо, шабакаҳо, рафъи офатҳои табиӣ ва дастгирии башардӯстона, лоиҳаҳои иқтисодии иҷтимоӣ ва муҳити устувор кор мебарад.

### Дар Тоҷикистон

Созмони Good Neighbors дар Тоҷикистон фаъолияти худро дар соли 1998 оғоз кардааст.

Эзоҳ
----

1. ↑  *Kim*. 창립 20주년 맞은 굿네이버스 숫자로 본 역사, *Kookmin Ilbo* (29 марти 2011). Проверено 27 сентябри 2019.
2. ↑  *Park*. 공채 1기 출신 40대 여성… 국내 10대 NPO 수장되다, *Chosun Ilbo* (17 августи 2016). Бойгонӣ шудааст 27 сентябри 2019  сол.
3. 1 2  *Lee*. <인터뷰> 이일하 굿네이버스 이사장 "공무원에 밥 사주지 마라", *Yonhap News* (5 июли 2016). Бойгонӣ шудааст 27 сентябри 2019  сол.
4. ↑  AICESIS MDG Awards. *omdg.org*. Баргирифта аз сарчашмаи аввал 27 сентябри 2019.
5. ↑  Наша история.  Good Neighbors Tajikistan.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️  Гузариш ба унсури Викидода  Дар феҳристҳои китобшинохтӣ | 
* VIAF: 267149616700203751082
* WorldCat VIAF: 267149616700203751082

 |
**Абубакр Алоуддин Муҳаммад ибни Аҳмади Самарқандӣ** (ар. أبو بكر علاء الدين محمد بن أحمد بن أبي أحمد السمرقندي‎; дарг. 1144) — донишманди ислом ва фақеҳи форс-тоҷик, падари Фотимаи Самарқандӣ.

Зиндагинома
-----------

Дар зодгоҳаш Самарқанд зиндагӣ ва таҳсил карда, барои такмили дониш ба Бу­хоро рафтааст. Дар он ҷо фиқҳ, ка­лом, мантиқ забони арабӣ, таърихи халқҳои Мовароуннаҳру араб ва ғайраро омӯхт. Мероси илмии ӯ «Туҳфату-л-фуқаҳо», «Эзоҳу-л-қавоид фи-л-муаммо» («Шарҳи қоидаи муаммо»), «Фӣ усули-л-фиқҳ» («Доир ба асос­ҳои фиқҳ») ва ғайра буда, то замони мо расидаанд. Ду асари аввал ба забони форсӣ, охирин ба забони арабӣ таълиф гардидааст. Асарҳои зикршуда барои омӯзиши таърихи таҳаввулу такомули фиқҳ ва муайян намудани мақоми он аҳамият дорад.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Муҳаммад ибни Аҳмади Самарқандӣ / У. Назиров // Лениннома — Муҳит. — Д. : СИЭСТ, 1983. — (Энциклопедияи Советии Тоҷик : [дар 8 ҷ.] /  сармуҳаррир А. С. Сайфуллоев ; 1978—1988, ҷ. 4).


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️  Гузариш ба унсури Викидода  Фарҳангҳо ва донишномаҳо | 
* Ислама (3 изд.)
* TDV İslam Ansiklopedisi

 |