recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Неъматҷон Бобоҷонов** (*Бобоҷонов Неъматҷон Бобоҷонович* (7.7.1939, Хуҷанд – 27.12.1991, Душанбе) — ҳуқуқшинос, доктори илмҳои ҳуқуқ (1986), профессор (1987).

Зиндагинома
-----------

Аз оилаи колхозчӣ. Хатмкардаи ДДТ (1962). Мушовири калони шуъбаи ҳуқуқ ва мушовири калон оид ба кори Шӯроҳои Президиуми Шӯрои Олии ҶТ (1961-1964). Аспиранти кафедраи "Ҳуқуқи давлатӣ ва сохтмони шӯравӣ"-и УДТ (1964-66), муаллими калони кафедраи мазкур (1967-68), мураббӣ-муаллими мактаби махсуси ҷумҳуриявӣ (1968-72), муаллими калон, дотсент, ҷонишини декан, мудири кафедраи ҳуқуқи шӯравӣ ва муҳофизати меҳнати Институти хоҷагии қишлоқи Тоҷикистон (1972-87), дотсенти кафедраи Иқтисодиёти хоҷагии қишлоқ ва Идоракунии истеҳсолоти хоҷагии қишлоқ (1978-82) ходими калони илмӣ (1982-85), мудири кафедраи Ҳифзи меҳнат ва ҳуқуқ (1986-91), профессор-и кафедраи Ҳифзи меҳнат ва ҳуқуқ (1988). Доир ба масъалаҳои давлатдории миллӣ, ҳамкорӣ ва ёрии байниҳамдигарии ҷумҳуриҳои бародарӣ, мавқеи ҳуқуқии ҷумҳуриҳои собиқ Иттиҳоди Шӯравӣ таҳқиқот анҷом додааст. Соҳиби зиёда аз 20 таълифоти илмӣ мебошад.

Эзоҳ
----

Осор
----

* Дар оилаи бародаронаи халқҳои ИҶШС. Д. 1982;
* Сотсиализми муттарақӣ ва ягонагии интернатсионализми ҷумҳуриҳои шӯравӣ. Д. 1985.

Сарчашма
--------

* Бобоҷонов Неъматҷон Бобоҷонович // Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.
**Байтиқӯрғонии 424** — навъе аз харбузаҳои миёнсолӣ.

Давраи нашваш (аз неш зада баромадани тухмӣ то пухта расидан) 85—96 рӯз. Шаклаш дарозрӯя (28,5—35 см), вазнаш 4,1—6 кг. Пӯсташ суфта, ғафс, тӯрнок. Рангаш зарди баланд. Мағзаш (1,5—5 см) сафед, карсосии сероб ва ширин. Дар таркибаш 8,45—9,4 % қанд (аз ҷумла, 4,9—6,5 % сахароза) ва 9,9—10,2 % моддаҳои хушк ҳаст. Тухмаш дарозрӯя, зарди баланд. Аз ҳар га 250—300 сентнер ҳосил мегиранд. Байтиқӯрғонии 424-ро тар мехӯранд ва мехушконанд. Ба камобӣ тоб оварда, дар заминҳои лалмӣ ҳосили хуб медиҳад.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Дастури полизкор ̸ Мураттибон Файзиев Х. Шукуров Н. Силвандер В. Г. Д. 1987.

Сарчашма
--------

* Байтиқӯрғонии 424 // Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.
██ Кишварҳои дорои порлумони думаҷлисӣ██ Кишварҳои дорои порлумони якмаҷлисӣ ва ниҳоди қонунгузорӣ██ Кишварҳои дорои порлумони якмаҷлисӣ██ Бидуни порлумон
**Порлумон**, **парлумон**, **парламент** (англ. parliament, фр. parlement, аз parler — гуфтан), **маҷлис** (ар. مجلس‎) — мақоми олии намояндагӣ ва қонунгузори давлатҳои дорои низоми тақсимоти қудрат мебошад.

Дар Молдова, Гурҷистон, Белгия, Британиёи Кабир, Юнон, Итолиё, Камбоҷа, Конодо, Фаронса, Чех, Осетияи Ҷанубӣ, Қазоқистон ва баъзе дигар кишварҳо порлумонҳо як ном доранд. Дар қонунҳои асосии Озарбойҷон (Миллий Маҷлиси), Русия (Федеральное собрание), Қирғизистон (Жогорку Кенеш), ​​Тоҷикистон (Маҷлиси Олӣ), Туркманистон (Милли Генгеш), Абхозистон (Народное Собрание), Украина (Верховна Рада), Белоруссия (Нацыянальны сход), Исроил (Кнессет), Муғулистон (Хурал), Сербия ва Черногория (Скупщина), Булғористон (Народно събрание), Мақдунияи Шимолӣ (Ассамблея), Лаҳистон, Латвия ва Литва (дар ҳар се кишвар — Сейм)), Финляндия (Эдускунта), Суэд (Риксдаг), Олмон (Бундестаг), Арманистон (Маҷлиси Миллӣ) ва баъзеи дигар барои таъин кардани порлумонҳо номи худро ба кор мебаранд.

Порлумон як ниҳоди намояндагӣ аст, ки дар он кулли ҷамъият ва манотиқи кишвар тавассути намояндагони мунтахаб намояндагӣ мешаванд. Қоидатан кулли порлумон ё маҷлис пойинӣ (масалан дар федератсияҳо) бо интихоботи умумӣ ташкил мешавад.

Нигаред низ
-----------

* Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон

Эзоҳ
----

1. ↑  Парламент // Малый энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона : в 4 т. — СПб. 1907—1909.
2. ↑  ст. 94, Конституция Российской Федерации — принята всенародным голосованием 12 декабря 1993 года // Российская газета. — № 237. — 25 декабря 1993 года. (c последующими изменениями).
3. ↑  Закон Туркменистана "О Милли Генгеше Туркменистана". *base.spinform.ru*(пайванди дастнорас — *таърих*).

Пайвандҳо
---------

* МАҶИСИ НАМОЯНДАГОНИ МАҶЛИСИ ОЛИИ ҶУМҲУРИИ ТОҶИКИСТОН Бойгонӣ шудааст 1 августи 2021  сол.
* Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон Бойгонӣ шудааст 1 августи 2021  сол.
* КОМИССИЯИ МАРКАЗИИ ИНТИХОБОТ ВА РАЪЙПУРСИИ ҶУМҲУРИИ ТОҶИКИСТОН(пайванди дастнорас)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️  Гузариш ба унсури Викидода  Фарҳангҳо ва донишномаҳо | 
* Большая датская
* Большая китайская
* Большая норвежская
* Большая российская (старая версия)
* Большая российская (научно-образовательный портал)
* Britannica (онлайн)
* Treccani
* Universalis
* Швейцарский исторический

 |
| 

| Дар феҳристҳои китобшинохтӣ |
| --- |
| 
* BNE: XX525970
* BNF: 119456236
* GND: 4044685-2
* J9U: 987007560400005171
* LCCN: sh85075807
* NDL: 00562442
* NKC: ph135350

 |

 |
Кӯдакони шашсолаи кӯдакистони Аланя (Туркия)
**Кӯдакистон** (форсӣ: کودکستان‎), **боғчаи кӯдакон** (русӣ: Детский сад) — муассиса барои тарбияи ҷамъиятии кӯдакони синни то мактабӣ.

Таърих
------

Аввалин муассисаи кӯдаконаро Р. Оуэн дар Ню-Ленарк (Шотландия) соли 1802 ташкил карда буд. Ба муассисаи томактабии Олмон соли 1837 Ф. Фребел номи боғчаи кӯдаконро дод. Дар Россия якумин боғчаи кӯдакон солҳои 60 садаи XIX таъсис ёфт.

### Дар Тоҷикистон

Аввалин кӯдакистон дар Тоҷикистон соли 1921 ташкил шуд, дар 3 боғчаи уезди Хуҷанд 140 нафар кӯдакон тарбия мегирифтанд. Дар Душанбе аввалин боғчаи кӯдакон соли 1929 ба кор сар кард, ки 25 ҷой дошт.

Ҳоло (2009) дар ҷумҳурӣ 487 муассисаи томактабии давлатӣ ва муассисаву корхонаҳо фаъолият доранд, ки дар онҳо зиёда аз 58700 нафар кӯдакон тарбия мегиранд. Инчунин дар ҷумҳурӣ 13 муассисаи томактабии хусусӣ мавҷуданд: 11-то дар шаҳри Душанбе, 1-то дар вилояти Суғд, 1-то дар шаҳри Кӯлоби вилояти Хатлон. Шумораи умумии тарбиятгирандагон дар онҳо 450 нафарро ташкил медиҳад.

Омӯзиш ва таҳлили мавҷудияти дастурҳои методию таълимӣ барои кормандони соҳаи тарбияи томактабӣ нишон медиҳад, ки дар ин ҷода як қатор пешравиҳо дида мешаванд. Бо пешниҳоди Вазорати маорифи ҶТ ва бо қарори Ҳукумати ҶТ аз 2 июли соли 2009, № 338 барои кормандони муассисаҳои томактабӣ Стандарти давлатии таҳсилоти томактабӣ тасдиқ гардид. Дар ҷумҳурӣ нахустин маҷаллаи методию маърифатии «Субҳи умед» барои кӯдакистонҳо ба табъ расид, ки мутахассисони соҳаро бо усулҳои нави таълим, идоракунии муассисаҳои томактабӣ, роҳҳои инкишофи тафаккури интиқодию мантиқии кӯдакони синни томактабӣ ба тавассути фаъолияти гуногуни тарбиявию таълимӣ шинос менамояд. Вобаста ба татбиқ намудани барномаю усулҳои нави кор бо кӯдак аз тарафи ташкилоту ин-тҳои байналмилалӣ барномаҳои «Қадам ба қадам» ва «Аз кӯдак ба кӯдак» ҷорӣ карда мешаванд. Айни замон дар ҷумҳурӣ 18 кӯдакистон бо усули «Қадам ба қадам» фаъолият мекунанд. Илова бар ин ба тавассути ҳамкорӣ бо барномаи «Аз кӯдак ба кӯдак» дар вил. Хатлон 1078 нафар кӯдакони синни 6-сола ба мактаб омодагӣ мегиранд.

Эзоҳ
----

1. ↑  *Фарҳанги форсии Амид.* Кӯдакистон чист? Маънои вожаи кӯдакистон(тоҷ.). *vazhaju.tj*.  Вожаҷӯ. 23 октябри 2019 санҷида шуд.

Сарчашма
--------

* Боғчаи кӯдакон // Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.
Ангиограмма
**Ангиогра́фия** (юн. ἀγγεῖον — *раг* + γράφειν — *навиштан*) — усули тадқиқи рентгенологии рагҳои хунгарди узвҳои гуногун (мағзи сар, дил, шуш, гурда ва ғайра) бо роҳи ба онҳо ворид намудани маводи контрастӣ, ки барои организм безарар мебошанд (чунин моддаҳо сояи аниқ дошта, ҷараёни ташхисро осон мегардонанд). Ангиографияро бо мақсади омӯзиши бо хун таъмин шудани узв ва ошкор намудани бемориҳои рагу бофтаҳо истифода мебаранд.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — 608 с. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2021, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.
Нешзании тухми офтобпараст
**Нешзанӣ**, **нешзании тухм**, **рушди тухм** — раванди аз ҳолати оромӣ ба фаъолияти пуршиддати ҳаётӣ гузаштани тухм, ки дар натиҷаи он чунин сабзида, навниҳол ташаккул меёбад; марҳалаи ибтидоии онтогенези рустанӣ мебошад.

Раванд
------

Нешзанӣ фақат ҳангоми будани миқдори кофии намӣ, оксиген, ҳарорати муайяни гармӣ ва баъзан режими муайяни рӯш­ноӣ ба амал меояд. Нешзанӣ бо афзоиши мубодилаи моддаҳо дар ҷанин ва эн­досперма тавсиф мешавад. Ҳангоми ба тухм расидани об он варам карда, ферментҳояш фаъол гашта, ҷараёни таодили моддаҳои захиравӣ (оҳар, равған, сафедаҳо) ва асосан таҷзияи онҳо ба қанд, кислотаҳои равған, аминокислотаҳо шиддат меёбад.

Ин бошад, тухмро бо энергия ва моддаҳои пластикӣ таъмин менамояд. Баъди варам кардани тухм ҷанини он неш мезанад. Одатан, аввал реша месабзад, ки он пӯсти тухмро сӯрох карда мебарояд. Сипас дар баъзе рустаниҳо гипокотил (ин дам тухмпалла ва сармуғча ба рӯи хок меба­рояд) ва дар рустаниҳои дигар эпикотил (тухмпалла дар зери хок мемонад ва ба рӯи хок фақат сармугғча мебарояд) нумӯ мекунад. Эҳтиёти тухм ба об ҳангоми нешзанӣ ба таркиби химиявӣ ва ғайра ҳолати физиологии тухм вобаста аст. Ҳангоми нарасидани оксиген, масалан, муддати дароз дар об нигоҳ доштан ё сафолак бастани хок дар тухм спирти этил, кислотаи шир, аммиак ва дигар моддаҳои барои ҷанин зарарнок ҳосил мешаванд.

### Таъсири ҳарорат

Таъсири ҳарорат ба нешзании тухм на танҳо ба намии он ва шиддатёбии мубодилаи моддаҳо, балки ба тағйири таносуби танзимкунандаи руш­ди рустаниҳо низ вобаста аст. Масалан, ҳангоми гарм кардани чигит ё чормагзи заминӣ (арахис), ки нав ғундошта шудааст, миқдори ингибиторҳои рушди он кам ва нешзании тухм тез мешавад. Барои тезонидани нешзании тухми бисёр рустаниҳои дигар, баръакс, таъсири ҳарорати пасти гармӣ (ниг. *Стратификатсияи тухмӣ*), ки дар натиҷаи он миқдори гиббереллинҳо ва ғайраҳо ангезаи рушди рустаниҳо меафзояд, зарур аст.

### Равшанӣ

Барои нешзании тухми баъзе рустаниҳо ғайр аз на­мӣ, оксиген ва ҳарорати мусоид, равшании спектри муайян низ зарур аст. Масалан, нури сурх нешзании тухми коҳу, санавбар, шилхаро меангезад, нури инфрасурх бошад, баръакс, онро бозмедорад. Ҳатто барои нешзании тухми як рустанӣ, ки аз як хӯша гирифта шудааст, шароитҳои гуногуни муҳит зарур аст. Тухми баъзе рустаниҳо бо вуҷуди дар шароити мусоид буданашон намесабзанд. Сабаби насабзидани тухм ин аст, ки онҳо ё аз ҳолати оромӣ набаромадаанд ё пӯсти сахти онҳо оксиген ва обро ба ҷанин намегузаронад.

Нешзании тухм баробари ба ғизогирии автотрофӣ гузаштани навниҳол ба итмом мерасад. Пас, муҳайё карда­ни шароити мусоид барои нешзании тухм, яъне беҳтар гардонидани қобилияти сабзиши тухмӣ яке аз шартҳои ҳо­сили баланд мебошад.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* Энциклопедияи Советии Тоҷик : [дар 8 ҷ.] / сармуҳаррир  А. С. Сайфуллоев. — Д. : СИЭСТ, 1978—1988.
**Неъматҷон Абдураҳмонов** (тав. 1905, Конибодом — 1985, Душанбе) — Қаҳрамони Меҳнати Сотсиалистӣ (1957).

Зиндагинома
-----------

Фаъолияти кориашро аз коргари корхонаи консерви Конибодом ва кони нефти САНТО (1924 — 31) оғоз намуда, дар Мактаби Ҳизби коммунистии Комитети Марказии ВКП (б) (шаҳри Москва) таҳсил кард (1931 — 33). Минбаъд мудири шуъбаи комитети Ҳизби коммунисти ноҳияи Кангурт, котиби якуми Комитетҳои Ҳизби коммунистии ноҳияҳои Шӯрообод, Орҷоникидзобод, Регар, Ҳисор мудири шуъбаи маҳсулоттайёркунии Вазорати кишоварзии Тоҷикистон буд.

Ордену медалҳо
--------------

Бо орденҳои Ленин, Байрақи Сурхи Меҳнат, «Нишони фахрӣ», медалҳо ва Грамотаҳои Президиуми Совети Олии ҶШС Тоҷикистон сарфароз гардидааст.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — 608 с. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2021, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.
**Космодро́ми Байкону́р** (аз қаз.: *Байқоңыр* – «замини серҳосил» ва баъзе «беканор»-и форсӣ низ гуфтаанд) — нахустин ва бузургтарин космодроми ҷаҳон. Дар ҳудуди Қазоқистон, дар наздикии шаҳраки Тюрат, воқеъ гардидааст. Масоҳаташ 6717 км²  буда, онро дар ҷануб аз шарқ ба ғарб дарёи Сир убур мекунад.

Сохтмон
-------

Сохтмони Байконур 12 фев. 1955 чун санҷишгоҳи мушакҳои баллистикии байниқитъавӣ оғоз гардида буд. Санаи расмии ташкилёбии Байконур – 2 июни 1955 буда, аз соли 1957 чун космодром истифода мешуд. Солҳои  1970–80 Байконур яке аз бузургтарин космодромҳои ИҶШС буд. Дар космодроми Байконур 9 маҷмӯи стартӣ, 15 таҷҳизоти партоби мушакҳои баранда, 4 таҷҳизоти санҷиши мушакҳои баллистикии байниқитъавӣ, 11 бинои васлкунию санҷишӣ бо 34 маҷмӯи техникии омодасозии мушакҳои баранда, 3 пойгоҳи сӯзишвории мушак ва гази фишурда, маҷмӯи андозакунанда бо маркази иттилоотию ҳисоббарорӣ барои назорат ва идораи парвози мушаки баллистикии баранда ва коркарди иттилооти-телеметрӣ, з-ди оксигену нитрогенбарорӣ, маркази барқдиҳии иқтидораш 60 МВт, энергопоезди иқтидораш 72 МВт, 600 зеристгоҳи трансформаторӣ, 92 нуктаи алоқа, ду аэродром: ва 470 км р. о. 1281 км роҳи автомобилгард, 6610 км хатти интиқоли нерӯи  барқ, 2784 км хатти алоқа мавҷуданд. 

Баъди пош хӯрдани ИҶШС (1991) Байконур моли Қазоқистон шуда, бисёр мутахассисон дар натиҷаи бекор мондан ба ватанашон (Россия ва Украина) баргаштанд. Ҳоло Байконур ба Россия  то соли 2050 иҷора дода шудааст.

Парвозҳо
--------

Аз космодроми Байконур нахустин парвози радифи маснӯи Замин, нахустин парвози инсон, парвози киштиҳои идорашавандаи кайҳонии «Восток», «Восход», «Союз», пойгоҳҳои мадории «Салют», «Мир», системаи истифодаи чандкаратаи «Энергия»–«Буран», дастгоҳҳои кайҳонии байнисайёравӣ, радифҳои маснӯи Замин ва кайҳон амалӣ карда шуданд. Аз Байконур зиёда аз нисфи парвозҳои кайҳонии дунё ба амал омаданд. 12 апрели 1961 аз Байконур аппарати кайҳонии «Восток -1» сар дода шуд, ки Ю. А. Гагаринро ба мадори наздизаминӣ баровард. Дастгоҳи мазкур дар муддати 1 соату 48 дақ. гирди Заминро як бор давр зада, дар вил. Саратов ба Замин нишаст. Нахустин зани кайҳоннавард – В. И. Терешкова низ аз ҳамин космодром ба кайҳон парвоз кард. Ҳамагӣ аз космодроми Байконур дар ин муддат зиёда аз 1500 аппарати кайҳонии таъйиноташон гуногун ва зиёда аз 100 мушаки баллистикии байниқитъавӣ, 38 навъи асосии мушакҳо, зиёда аз 80 навъ дастгоҳҳои кайҳонӣ ба коинот сар дода шуданд. Байконур бо орденҳои «Ситораи Сурх» (1960), Ленин (1965), Инқилоби Октябр сарфароз гардидааст.

Эзоҳ
----

1. ↑  SPACE FLIGHT 2007 — The Year in Review. Other Countries Space Activities.  NASA (24 августа 2011 года). 10 сентября 2012 года санҷида шуд. Баргирифта аз сарчашмаи аввал 15 октябри 2012.

Сарчашма
--------

* Байконур / М. Холов // Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.

Шаблон:Космодромҳо
**Неъмат Қаробоев** (1916, ҷамоати Фирӯзобаи ноҳияи Конибодом — 1942, дарёи Дон) — Қаҳрамони Иттиҳоди Шӯравӣ (1940), лейтенанти хурд, аз оилаи деҳқон.

Зиндагинома
-----------

Неъмат Қаробоев баъди хатми мактаби 7-солаи Нариманов инспектори шуъбаи андоз буд. Сипас ба ноҳияи Колхозобод муҳоҷир шуда, чанд муддат дар он ҷо дар вазифаи ҳисобчии колхоз кор кард. Соли 1937 ихтиёран ба хидмати ҳарбӣ рафт, дар округи ҳарбии Ленинград дар полки савораи қисми ҳарбии 4679 сипас дар Украинаи Ғарбӣ ва Белорусия хидмати ҳарбиро ба ҷо овард. Охирҳои моҳи ноябри соли 1939 дар натиҷаи иғвогариҳои ҷангҷӯёни ҷаҳони Иттифоқи Шӯравӣ бо мақсади таъмин намудани бехатарии сарҳадҳои Шимолӣ, худ маҷбур шуд бо финҳои сафед амалиёти ҳарбӣ сар кунад. Неъмат Қарабоев дар ҳайъати округи ҳарбии Киев, полки тирандози № 300-и дивизияи 7-ум дар шароити душвортарини зимистон чун алоқачӣ ба ҷанги зидди финҳои сафед дохил шуда, дар он мардонагӣ ва корнамоиҳо нишон дод.

Барои ин корнамоиҳои ҷангӣ бо фармони Президиуми Шӯрои Олии СССР аз 21 марти соли 1940 ба Қарабоев унвони Қаҳрамони Иттифоқи Шӯравӣ дода шуд. Дар байни тоҷикон ва мардуми ҷумхуриҳои Осиёи Марказӣ ӯ аввалин касе буд, ки ба ин унвони баланд шарафманд гардид. Баъди ғалаба бар финҳои сафед дар омӯзишгоҳи ҳарбии шаҳри Сухуми таҳсил кард. Қарабоев аз оғози Ҷанги Бузурги Ватанӣ ба сифати командири қисм дар ҷабҳа дар наздикии Новороссийск дар яке аз муҳорибаҳои шадид захм бардошта, дар госпитали ҳарбии шаҳри Боржоми табобат гирифт. Баъди табобат боз ба ҷабҳа баргашта, моҳи июли соли 1942 ҳангоми аз дарёи Дон гузаштан ва рахта кардани хати фронти душман қаҳрамонона ҳалок шуд. Дар бораи корнамоиҳои ҷангии Қарабоев даҳҳо хабару мақолаҳо дар саҳифаҳои рӯзномаю маҷаллаҳо ба чоп расидаанд.

Гиромидошт
----------

Шоири шинохтаи тоҷик Алӣ Бобоҷон доир ба зиндагӣ ва корномаи Қарабоев китобе бо номи «Нахустқаҳрамони тоҷик» (1975) интишор намуд. Барои абади гардонидани хотираи неки ин нахустқаҳрамони тоҷик дар зодгоҳаш шаҳри Конибодом ва дар боғи марказии ноҳияи Конибодом ҳайкали ӯ гузошта шудааст. Дар шаҳри Душанбе хиёбони Неъмат Қаробоев, Конибодом ва дигар шаҳрҳои Тоҷикистон чанд кӯча ва мактаб ба номи ӯ гузошта шудааст. Соли 1993 ба яке аз қуллаҳои Помир (баландиаш 4000 м) номи Қарабоев гузошта шудааст.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Бобоҷон, Алӣ. Нахустқаҳрамонони тоҷик./ Дар бораи Неъмат Қарабоев. — Душанбе: Маориф,1975. — 62 с.
* Энциклопедияи Советии Тоҷик : [дар 8 ҷ.] / сармуҳаррир  А. С. Сайфуллоев. — Д. : СИЭСТ, 1978—1988.


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️  Гузариш ба унсури Викидода  Вебгоҳҳои мавзӯъӣ | 
* Герои страны

 |
**Неъматулло Ҳикматуллозода** — ходими давлатӣ, Вазири рушди иқтисод ва савдои Ҷумҳурии Тоҷикистон (аз 2015)

Зиндагинома
-----------

Неъматулло Ҳикматуллозода 7 майи соли 1969 дар шаҳри Душанбе таваллуд шудааст. Маълумоташ олӣ буда, соли 1991 Донишкадаи хоҷагии халқи Москва ва соли 2005 Академияи хидмати давлатии назди Президенти Федератсияи Россияро хатм кардааст.
Фаъолияти кориашро солҳои 1986-1987 аз техники шуъбаи меллиоратсия ва обтаъминкунии замини Институти давлатии лоиҳакашии «Тоҷикгипрозем»-и Кумитаи давлатии агросаноатии Ҷумҳурии Тоҷикистон оғоз намуда, минбаъд ба сифати эксперти корхонаи хурди «Ориё»-и Иттиҳодияи ҷумҳуриявии «Тоҷиквнешторг», мутахассиси дараҷаи 1, сармутахассис, сардори шуъбаи иқтисодии Вазорати алоқаи Ҷумҳурии Тоҷикистон, мудири шуъбаи ислоҳоти иқтисодӣ ва инвеститсияи Дастгоҳи иҷроияи Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон, мушовири калони Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон оид ба сиёсати иқтисодӣ шуда фаъолият намудааст. Аз ноябри соли 2012 инҷониб ба ҳайси муовини якуми Вазири рушди иқтисод ва савдои Ҷумҳурии Тоҷикистон кор кардааст. 
Бо Фармони Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон аз 3 феврали соли 2015 Вазири рушди иқтисод ва савдои Ҷумҳурии Тоҷикистон таъйин гардид. Соли 2009 бо «Ифтихорнома»-и Ҷумҳурии Тоҷикистон сарфароз гардонида шудааст. Оиладор, соҳиби 4 фарзанд мебошад.

Эзоҳ
----

Пайвандҳо
---------

* Сомонаи Расмии Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон
**Байрамлик** — андозест, ки асосан дар қаламрави давлати Сафавиён маъмул буд.

Истилоҳи байрамлик дар манобеи асрҳои 16–19 ба маънии андози вижа бештар ба чашм мехӯрад. Ин андоз ғолибан дар рӯзҳои ид (аз қабили: Наврӯз, Мавлуди пайғамбари ислом, Иди Қурбон ва ғайра) ба унвони «ҳадоёи раъоё» ба нақд (ба тариқи пул) барои ҳукком ва умаро ҷамъоварӣ мешуд.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Петрушевский И. П. Очерки по истории феодальных отношений в Азербайджане и Армении в XVI–XIX вв. Л. 1949.

Сарчашма
--------

* Байрамлик / Л. Бойматов // Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.
**Асири ҳарбӣ** - шахсе мебошад, ки ба ҳайати қувваҳои мусаллаҳи яке аз тарафҳои даргир шомил буда, дар низоъҳои ҳарбӣ дастгир шудааст, аз тарафи дигар дар итоати ҳокимияти он то ба итмом расидани амалиётҳои ҳарбӣ қарор дорад. Вазъи ҳуқуқии асирони ҳарбиро Муоҳидаи Муоҳидаи аз 12 августи соли 1949 "Дар бораи муносибат бо асирони ҳарбӣ" ва Протоколи иловагии 1 ва 2 ба Муоҳидаҳои Женева "Дар бораи қурбониҳои низоъҳои мусаллаҳона" танзим менамоянд. Ба итмом расидани амалиётҳои ҳарбӣ ва ба таври осоишта ҳал гаштани низоъҳои ҳарбӣ асирон ҳатман ба ватанашон баргардонида мешаванд..

Нигаред низ
-----------

Қонун (дар ҳуқуқ)

Эзоҳ
----

1. ↑  Фарҳанги истилоҳоти ҳуқуқ / Зери таҳрири Маҳмудов М.А. - Душанбе: ЭР-граф, 2009. - с.58
**Байтулмаъмур** (ар. بیت المعمور‎ — *хонаи обод*‎) — тибқи ривоятҳо, хона ё масҷиде, ки рӯёрӯйи Байтулҳаром (хонаи Каъба) дар осмон қарор дошта, бо ибодати фариш-тагон обод аст. 

Ҳамон гуна, ки дар рӯйи замин барои одамиён хонае ҷиҳати парастиши Парвардгор вуҷуд дорад, дар осмон низ барои фариштагон хонае бино шудааст, то дар он ба парастиши Илоҳӣ бипардозанд. Ҳурмати Байтулмаъмур дар осмонҳо монанди ҳурмати хонаи Каъба дар замин аст. Таркиби «ал-Байту-л-маъмур» танҳо як бор дар Қуръон (сураи Тур, ояти 4) омадааст. Дар оғози ин сура Худованд, дар баробари чанд қасам, ба Байтулмаъмур низ савганд ёд кардааст. Савганди Илоҳӣ ба Байтулмаъмур аз ҳурмату азамати воло ва муқаддасии ин хонаи обод дар пешгоҳи Худованд далолат мекунад. Тибқи ривояте, Байтулмаъмур барои Одам (а) аз биҳишт ба замин фурӯ фиристода, дар айёми тӯфон ба осмон бурда шудааст, ки номи он Зироҳ аст. Дар ривояте Байтулмаъмур ва Байтуллоҳ (Каъба) ҳаммаънӣ дониста шудааст. Тибқи ривояти диг. ва баъзе тафсирҳо, Байтулмаъмур ҳамон Масҷидулақсост, ки дар Қуръон (сураи Исро, ояти 1) зикр гардидааст. Дар ҳадисе аз Молик ибни Саъсаа омадааст, ки расулуллоҳ (с) дар шаби меъроҷ ҳамроҳи Ҷабраил (а) аз осмони ҳафтум гузашта, ба Байтулмаъмур ва, пас аз он, ба Сидратулмунтаҳо расид. Дар дастае дигар аз ҳадисҳо омадааст, ки пайғамбар (с) шаби меъроҷ дар Байтулмаъмур бо ҳазрати Иброҳим (а) гуфтугӯ карда, дигар анбиёву расулону фариштагон дар паси ӯ бо азони Ҷабраил (а) ба намоз истоданд. Дар ривоятҳои гуногун ҷойгоҳи Байтулмаъмур дар табақаҳои мухталифи осмон дониста шудааст: осмони ҳафтум, шашум, чаҳорум ва фурудин (осмони дунё). Дар ривояте омадааст, ки Байтулмаъмур муттасил ба арш аст. 

Тибқи ривоятҳо, Байтулмаъмур панҷоҳ ҳазор сол пеш аз офариниши осмонҳову замин офарида шудааст. Ҳар рӯз ҳафтод ҳазор фаришта ба Байтулмаъмур фуруд омада, ба намоз меистанд ва диг. ҳаргиз ба он ҷо бознамегарданд. Пас аз тавофу зиёрати Байтулмаъмур ба замин меоянд ва ба тавофи Каъба мепардозанд. Бар Байтулмаъмур номи Худои таъоло навишта шудааст. Қуръон нахуст дар шаби қадри моҳи рамазон ба якборагӣ ба Байтулмаъмур фуруд оварда, сипас, аз он ҷо, батадриҷ, порча-порча, дар зарфи 23 сол ба расули акрам (с) нозил шудааст.

Мутобиқи тасаввуроти ирфонӣ, ҳамаи мавҷудоти олами моддӣ, аз ҷумла, хонаи Каъба, дар оламҳои пешин (олами мисол, ақл ва лоҳут) таҳаққуқ ёфтаанд. Аз ин рӯ, Байтулмаъмур ишора ба вуҷуди хонаи Каъба дар олами мисол, ҳақиқати мисолии Каъба дар оламҳои ғайбии осмони чаҳорум ё ҳафтум аст. Каъба мураббаъ сохта шудааст, чунки дар рӯёрӯйи Байтулмаъмур қарор дорад. Байтулмаъмур мураббаъ аст, ба ин далел ки дар баробари арш қарор дорад; арш мураббаъ асту калимаҳое, ки ислом бар онҳо бино ёфтааст, чаҳоранд: «субҳоналлоҳ, алҳамдулиллоҳ, ло илоҳа иллаллоҳ, Аллоҳу акбар».

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* دائرة المعارف بزرگ اسلامی، ج۱۳. تهران،
* ۱۳۷۳؛ دائرة المعارف قرآن کریم. ج۶. قم، ۱۳۷۲.

Сарчашма
--------

* Байтулмаъмур / С. Маҳмадуллоев // Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.
**Байканд** (форсӣ: بیکند‎), **Пайканд** — шаҳри асримиёнагӣ, воқеъ дар ҳудуди Ҷумҳурии Ӯзбекистон, ки вайронаҳои он 35 км ҷанубу ғарбтари шаҳри Бухоро боқӣ мондаанд.

Ном
---

Номи шаҳр дар маъхазҳои таърихӣ ба шаклҳои гуногун, чун «Байканд» (Ибни Хурдодбеҳ, Балозурӣ, Самъонӣ), «Байгандод» (Ибни Халдун), «Боканд» (Яъқубӣ), «Бисканд» (Истахрӣ), «Пайкинд» (Бартолд. Ҷ. 2 (1), «Пайканд» (Минорский) сабт гардидааст. Ба гуфтаи Меҳрдоди Баҳор, Байканд аз ду калима – «бай», маъхуз аз «бағ», ба маънои «Худо» ва «ганд», ба маънои «маҳал» ва «макон» таркиб ёфтааст. Дар сурати дуруст будани назари Маркварт, В. В. Бартолд, Гумилёв ва Зеймал, ки Байкандро ба сурати «Пайканд» навиштаанд, пазириши назари Баҳор душвор мегардад. Байкандро дар қадим «Шаҳристони рӯйин» низ мехондаанд (Наршахӣ).

Таърих
------

Дар рӯзггори Сосониён Байканд ноҳияи бузурге буда, дар он қалъае ба номи «Қалъаи Дабусӣ» вуҷуд доштааст, ки шоҳ дар он маскун будааст (Наршахӣ). Байканд яке аз марказҳои асосии бозаргонӣ дар Осиёи Марказӣ буда, бад-ин асос муаллифон «шаҳри бозаргонон («мадинат-ут-туҷҷор»)-аш номидаанд (Ибни Хурдодбеҳ, Муҳаммади Табарӣ, В. В. Бартолд). Агарчи Байканд чандин бор вайрон шуд, ба саъю кӯшиши мардуми минтақа дар садаҳои 9 ва 10 бозсозӣ шуда, дар рӯзгори Сомониён ба авҷи шукуфоӣ расид. Дар Байканд работи бисёре мавҷуд буд. Сабаби фаровонии работҳоро дар Байканд муаллифи «Таърихи Бухоро» чунин шарҳ додааст: «Ва сабаб он буд, ки Байканд ҷойи бузургу нек буд ва мардуми ҳар деҳе дар он работе сохтаанду ҷамоатеро нишонидаву нафақаи эшон аз деҳи хеш фиристода ва аз зимистон, ки ҳангоми ғалабаи кофирон мешуд, аз ҳар деҳе он ҷо мардуми бисёр гирд меомаданду ғазв мекарданд ва ҳар қавме бар работи хеш фуруд меомад». Дар Байканд гунбаде вуҷуд дошт, ки хонҳову ашрофи Бухоро дар паноҳи он ба хок супурда мешуданд. Наршахӣ Байкандро куҳантар аз Бухоро донистааст. Бино бар нақли ӯ, ҳар подшоҳе, ки дар ин вилоят ба шаҳрёрӣ расидааст, дар он ҷо мақом сохтааст. Шаҳр бозоре ободу масҷиде ҷомеъ бо меҳроби гавҳаркӯб доштааст. Дар он рӯзгор масоҳ. шаҳр, аз ғайри ободиҳои атрофи он, 20 га буд. Боқимондаи девору бурҷҳои баланди шаҳри куҳан то ҳанӯз дар самти ғарбии он бақо ёфтаанд. Дар пайвастагии Байканд найистонҳо ва обгири бузурге вуҷуд доштааст, ки бо номҳои «Поргини бузург», «Қарокӯл», «Буҳайраи Сомҷин» зикраш намудаанд. Дарозии Байканд бист фарсангро ташкил дода, дар он ба дараҷае мурғу моҳӣ ҷамъ меомадааст, ки дар тамоми Хуросон ҳамто надоштааст.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Абубакр Муҳаммад ибни Ҷаъфари Наршахӣ. Таърихи Бухоро. Д. 2012.

Сарчашма
--------

* Байканд / А. Ҳасанов // Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — С. 266. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.
**Асалбегим Саодатова**  (4 ноябри 1950, ноҳияи Рӯшон, ВАКБ, ҶШС ТОҷикистон — 4 апрели 2021, Душанбе, Тоҷикистон) — ҳунарпешаи театр ва синамои тоҷик. Ҳунарпешаи шоистаи Тоҷикистон (1997), Ҳунарпешаи халқии Тоҷикистон (2008).

Зиндагинома
-----------

Асалбегим Саодатова 4 ноябри соли 1950 дар ноҳияи Рӯшон ба дунё омадааст. Дар соли 1971 пас аз хатми Донишкадаи давлатии санъати театрии шаҳри Москва, ба номи А. В. Луначарский ба ватан омада дар қатори бунёдгузорони Театри Ҷавонон буд. Миёни алоқамандон бештар бо нақши «Аҷузкампир» аз намоишномаи телевизионии «Алифбоҷон, Алифбо!» машҳур буд.

Фаъолият
--------

### Театр

Фаъолияташ пурра дар Театри давлатии ҷавонони Тоҷикистон гузаштааст. Тӯли беш аз чор даҳсола дар спектаклҳои зиёд нақш бозида, қаҳрамонҳоеро рӯи саҳна овард, ки аз лиҳози хислат, хулқу атвор, ҷаҳонбинию ҷаҳонфаҳмӣ ва идроки моҳияти зиндагӣ аз ҳам тафовут доранд, вале умумияташон самимӣ офариданашон аст. «Робиаи Балхӣ», «Табиби зӯракӣ», «Тангои ҷиноятӣ», «Модар меояд», «Муалли­ми рақс», «Ситораи роҳнамо», «Илоҷи беилоҷӣ ҳаст», «Суруди зиндагӣ», «Алафҳои бегона», «Ҳукм», «Донаки сеҳрнок», «Фолбин», «Дар ҷустуҷӯи бахт», «Кулбаи хонум Зоя» шаммае аз онҳоанд. Дар саҳначаю намоишномаҳои телевизионӣ низ ҳунар нишон додааст.

### Синамо

Дар филми «Асрори оилаи Ғаюровҳо» (1975) нақши хоҳар Ғаюрова Руқия Воҳидовнаро бозидааст.

Даргузашт
---------

Асалбегим Саодатова 4 апрели соли 2021 дар шаҳри Душанбе дар синни 70-солагӣ даргузашт.

Эзоҳ
----

1. ↑  Ҷашнҳои рӯзи 4 ноябр дар Тоҷикистон ва ҷаҳон(тоҷ.). *Sputnik Tajik*. 5 апрели 2021 санҷида шуд.
2. ↑  Асал Саодатова / Асал Саодатова | E-Kino. *e-kino.com.ua*. 5 апрели 2021 санҷида шуд.(пайванди дастнорас)
3. ↑  Даргузашти ҳунарпешаи маъруф Асалбегим Саодатова. *Asia-Plus* (5 апрели 2021).

Адабиёт
-------

* Арбобони фарҳанги тоҷик. Донишнома / Муаллиф-мураттиб Ёрмуҳаммади Сучонӣ. — Душанбе, 2016. — 863 с.

Пайвандҳо
---------

* Асал Саодатова(англ.) дар вебгоҳи Internet Movie Database
* *Беназир Давлатова.* Асалбегим Саодатова: "Ман туро мехӯрам". *bonuvon.tj*.  Бонувони Тоҷикистон (3 марти 2018). 5 апрели 2021 санҷида шуд.
**Санавбар**, **коҷ** (лот. Pínus) — ҷинси дарахти сӯзанбарги ҳамешасабз аз оилаи санавбариҳо (*Pinaceae*).

Тавсифоти гиёҳшиносӣ
--------------------

Аз 1,5 то 50 (баъзан 75) м қад мекашад. Дарозии сӯзанбарги онҳо аз 2 то 30 – 35 см, дарозии чалғӯзааш аз 2,5 – 7 то 40 – 45 см мешавад. Санавбар 300 – 400 сол умр мебинад.

Гунаҳо
------

Дар Тоҷикистон зиёда аз 60 намуди онро мепарваранд (Pinus pallasiana, Pinus pityusa, Pinus excelsa, Pinus brutia, Pinus strobus ва ғайра).

Хосияти шифоӣ
-------------

Бино ба ақидаи табибони мардумӣ барги хушки санавбарро кӯфта бипошанд, ҷои чокшуда ва даридаи пӯстро сиҳат мекунад, барги тару тозаи онро дар об ҷӯшонда, бо он об ғусл кунанд, мондагиро бартараф месозад, баданро аз чирк пок ва бадбӯии арақи танро дафъ менамояд; дар он то ноф даромада нишинанд, бемориҳои мақъадро ба ибро меоварад; он обро дар даҳон гардонанд, дарди дандонро таскин медиҳад. Қатрона санавбарро бимоланд, мӯи рехтаи мижа ва абрӯро мерӯёнад, барои гудохтани барҷастагии гӯшти чашм аз тарафи бинӣ дору мешавад. Барги тари санавбарро кӯфта гузошта банданд, хунравиро аз ҷароҳат манъ мекунад. Истеъмоли решаи санавбар (9 г) исҳолро мебандад, харошидагии даруни рӯдаҳоро шифо мебахшад. Кӯфтаи онро ба сӯхтаи оташ ва оби ҷӯш бипошанд, зуд ба ибро меоварад. Мағзи донаи санавбарро бихӯранд, қуввати боҳ мебахшад, иштиҳо меорад, асабҳоро қавӣ мегардонад, барои иллатҳои фолиҷ, каҷ шудани рӯй, кузоз, дарди буғумҳо, бемориҳои ҷигар, истисқо нофеъ аст. Мағзи тухми санавбарро бо тухми бодиринг якҷо кӯфта бихӯранд, пешобро меронад, захми гурда ва пешобдонро сиҳат мекунад. Миқдори як бор хӯрдан аз мағзи тухми санавбар дар як рӯз то 7 г, аз ҷӯшоби барги он 25 г аст. Агар мағзи тухми санавбарро барои афзудани қувваи боҳ истеъмол карданӣ бошанд, пас онро бояд якҷо бо кунҷид ва асал бихӯранд. Онро набояд аз 12 г зиёд истеъмол кард, зеро рӯдаҳоро ба дард оварда, боиси печиши онҳо мешавад.

Беҳтарини шилми санавбар он аст, ки рангаш сафеди моил ба зардӣ бошад ва бӯи санавбар аз он шамида шавад. Ба андозаи донаи нахӯд аз он гирифта бо зардии тухми мурғи нимпухта бихӯранд, сурфаи кӯҳнаро нафъ дорад. Агар ин шилмро бихоянд, барои сурфаи тар даво мебошад.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Ковалева Н.Г. Лечение растениями, М. 1972;
* Турова А.Д. Лекарственные растения СССР и их применение, М. 1974;
* Гаммерман А.Ф. Гром И.И. Дикорастущие лекарственные растения СССР, М. 1976;
* Ходжиматов М. Дикорастущие лекарственные растения Таджикистана, Д. 1989;
* Зоҳидов Ҳ. Канзи шифо, Д. 1998;
* Энциклопедия народной медицины, т. 7.
* Лекарственные растения, М. 2000.
Дар Википедия мақолаҳо дар бораи дигар шахсон бо номи Неъмат мебошанд.
Дар Википедия мақолаҳо дар бораи дигар шахсон бо насаби Абдуллоев мебошанд.

**Неъмат Абдуллоев** — омӯзгор, ҳуқуқшинос, Аълочии маорифи ҶТ. Ҳуқуқшиноси шоистаи Ҷумҳурии Тоҷикистон.

Зиндагинома
-----------

Неъмат Абдуллоев 14 майи 1939 дар деҳаи Ноҷии Болои ноҳияи Ҳисор
таваллуд шудааст. Ӯ соли 1957 мактаби миёнаи №6-и ноҳияро хатм кардааст.
С. 1961 ба фак. ҳуқуқшиносии Донишгоҳи миллии Тоҷикистон дохил шуда, соли 1966 фаъолияти
кориашро ба ҳайси лаборант дар кафедраи ҳуқуқи ҷиноятии фак. ҳуқуқшиносии донишгоҳ оғоз намудааст. Сипас соли 1967-1970 дар аспирантураи Донишгоҳи миллии Тоҷикистон хонда, соли 1970 рисолаи номзадиро ҳимоя кардааст.
Неъмат Абдуллоев соли 1970-1990 дар донишгоҳ ҳамчун муаллими калон, дотсент дар кафедраҳои ҳуқуки ҷиноятӣ, ҳуқукӣ судӣ ва назорати прокурорӣ фаъолият намуда,
аз соли 1990 то 2008 мудири кафедраи ҳуқуқи судӣ ва
назоратӣ прокурории фак. ҳуқуқшиносӣ Донишгоҳи миллии Тоҷикистон буд. Аз с.
2008 то 2013 дар кафедраи ҳуқуқи судӣ ва назорати
прокурорӣ дотсент шуда кор кардааст.
Абдуллоев тӯли ин солҳо ба корҳои илмӣ-таҳқиқотӣ низ
машғул шуда, оид ба мурофиаи ҷиноятӣ китоби
дарсӣ иборат аз 2 қисмро таълиф намуда, доир ба
эҳтимолияти бегуноҳии айбдоршаванда, проблемаи
таъқиби ҷиноятӣ, истифодаи донишҳои махсус дар
мурофиаи ҷиноятӣ ва иштироки мутахассис дар
амалиётҳои тафтишотӣ мавод ба чоп расонидааст.
Абдуллоев аъзои ҳайати кори лоиҳаи Конститутсияи
нав ва Кодекси мурофиавии ҷиноятӣ буда, дар
конференсияҳои илмии ҷумҳуриявӣ ва хориҷӣ, аз
ҷумла дар Қазоқистон, Россия, ИМА, Германия,
Полша ва Венгрия иштирок ва баромад намудааст.

Ҷоизаҳо
-------

* «Аълочии маорифи Ҷумҳурии Тоҷикистон»,
* медали «Собиқадори меҳнат»
* унвони фахрии «Ҳуқуқшиноси шоистаи Ҷумҳурии Тоҷикистон»

Сарчашма
--------

1. ↑  Донишномаи Ҳисор. - Душанбе: "Ирфон", 2015, - с. 79
**Санавбарбону Воҳидова** (25 феврали 1956, Хуҷанд) — доктори илми таърих (2010), профессор.

Зиндагинома
-----------

Факултаи романиву олмонии Институти педагогии шаҳри Маскавро соли 1978 хатм карда, фаъолияташ дар Пажӯҳишгоҳи шарқшиносӣ ва мероси хаттии Академияи илмҳои Тоҷикистон шурӯъ шуд, чун ходими хурди илмӣ, ходими илмӣ кор кард. Соли 1983 дар марказҳои шарқшиносии Олмон ҳамчун коромӯз маҳорати таҳқиқотиашро такмил бахшидааст, 1987—1988 дар Институти шарқшиносии АИ СССР донишашро баланд бардошта, 1993—2000 дар Пажӯҳишгоҳи иқтисодиёт ва муносибатҳои байналмилалии АИ Тоҷикистон заҳмат кашидааст. Аз соли 2001 боз ба Пажӯҳишгоҳи шарқшиносӣ ва мероси хаттии Академияи илмҳои Тоҷикистон баргашта, то кунун фаъолияти илмӣ — таҳқиқотиашро давом медиҳад. Меҳвари аслии пажӯҳишашро масоили таърихнигорӣ дар эроншиносии Олмон, тамаддуни форсзабонон аз нигоҳи олимони немисзабони Аврупо ташкил медиҳад, инчуни перомуни таърихнигорӣ, манбаъшиносӣ, эроншиносӣ, тоҷикшиносӣ ва ғайра мақолаҳои зиёд навиштааст. Забонҳои олмонӣ, англисӣ ва русиро хуб медонад ва дар бисёр кунгураҳои байналмилалӣ ҳамчун муҳаққиқ ва тарҷумон иштирок доштааст.

Осор
----

* Иранистика и таджиковедение в Германии: XVІІІ-XX вв. — Д. 2001;
* Нақши занон дар рушди илму фарҳанг. — Д. 2006;
* Иранистика и таджиковедение в немецкоязычной историографии: XV — начало XXІ вв.: Дисс…доктора историч. наук. — Д. 2010.
* Эрон, Тоҷикистон ва Афғонистон дар пажӯҳиши ховаршиносии аврупоӣ (асрҳои XVIII—XXI). — Д. 2015. ва диг.

Эзоҳ
----

1. ↑  Арбобони илми тоҷик (асри ХХ-аввали асри ХХI) / Муаллиф-мураттиб Ёрмуҳаммади Сучонӣ. — Душанбе, 2017. — С. 126.
**Бодхез** — қӯруқ (парваришгоҳ) дар қисми ҷанубии Ҷумҳурии Туркманистон, дар доманаи кӯҳи Парупомиз, байни дарёҳои Таҷан ва Мурғоб. Масоҳаташ 87,64 га.

Таърих
------

Соли 1941 барои муҳофизати ландшафтҳои (манзараҳои) нодири баландии Бодхез, пастхамиҳои Ёр-Ойлан-Дуз ташкил ёфт.

Набототу ҳайвонот
-----------------

Бодхез аз биёбонҳои регзор, даштҳои сералафи субтропикии ғешазор ва бешаҳои камдарахти пистазор иборат аст. Олами набототаш ғанӣ буда, 700 намуди гулу рустаниҳои нодир аз қабили лолаи кӯшкӣ, гули минои ориёӣ ва қариб 60 намуд рустаниҳои эндемӣ мавҷуд аст. Дар олами ҳайвоноти бодхез 42 намуд ҳайвоноти ширхӯр, 268 намуд паранда, зиёда аз 35 намуд хазанда, як намуд ҳайвони дубаҳра (амфибия) мавҷуд буда, дар байни ҳайвоноти ҳифзшаванда мори чашмкалони чипори безаҳр, кафтор, паланги қадимии осиёгӣ, оҳуи даштӣ, ҷайра, гӯрхар ва аз парандаҳо зоғи хокистарранг, шоҳин (лочин) маъмуланд. Бодхез ягона ҷоест, ки дар шароити табиӣ гӯрхар (тақр. 700 сар) боқӣ мондааст. Дар кӯҳҳо гӯсфанди кӯҳӣ, бузи безоарӣ, қашқалдоқи бемӯй ҳаст. Ба бодхез парандагон барои зимистонгузаронӣ меоянд.

Эзоҳ
----

1. ↑  GEOnet Names Server — 2018.

Сарчашма
--------

* Бодхез // Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.
**Санади ҳуқуқӣ** - ҳуҷҷати расмие мебошад, ки дар он меъёрҳои ҳуқуқ ё ҳалли масъалаи мушахасси ҳаётӣ ифода меёбад. Санадҳои ҳуқуқӣ ба ду гурӯҳ тақсим мешаванд: санадҳои инфиродӣ ва санадҳои меъёрии ҳуқуқӣ. Санадҳои инфиродӣ санадҳои ҳалли масъалаи мушаххаси ҳаётӣ (ҳукм ва ҳалномаи суд), таъйинотӣ (таъйин ва озод намудан аз вазифа), супоришӣ ва мисли инҳоро дар бар мегиранд. Санади меъёрии ҳуқуқӣ дар худ меъёрҳои ҳуқуқро инъикос менамояд, ки хусусияти умумӣ дошта, барои истифодаи бисёркарата пешбинӣ шудаанд (Конститутсия, қонун, фармони меъёрии Президент, қарори Ҳукумат). Дар қонунҳо ва дигар санадҳои меъёрии ҳуқуқии бахшида ба субъекти ҳуқуқ эҷодкунанда, чун қоида, ишора мешавад, ки санадҳои меъёрии ҳуқуқӣ ва инфиродӣ дар кадом шакли ҳуқуқӣ қабул мешаванд. Масалан, мувофиқи Қонуни конститутсионии Ҷумҳурии Тоҷикистон «Дар бораи Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон» санадҳои меъёрии ҳуқуқии Ҳукумат дар шакли қарор ва санадҳои инфиродӣ дар шакли фармоиш қабул карда мешаванд.

Нигаред низ
-----------

Санади меъёриву ҳуқуқӣ

Эзоҳ
----

1. ↑  Фарҳанги истилоҳоти ҳуқуқ / Зери таҳрири Маҳмудов М.А. - Душанбе: ЭР-граф, 2009. - с. 409 - 410
**Санади меъёриву ҳуқуқӣ** - ҳуҷҷати расмие мебошад, ки аз ҷониби мақомоти давлатӣ ё шахсони мансабдори ваколатдор ва ё бо роҳи раъйпурсӣ қабул гардида, хусусияти умумиҳатмӣ дошта, меъёрҳои ҳуқуқиро муқаррар, тағйир ё бекор мекунад. Санадҳои меъёриву ҳуқуқӣ дорои аломатҳои зерин мебошанд: аз ҷониби мақом ё шахси мансабдоре қабул мешаванд, ки ваколати эҷоди меъёрҳои ҳуқуқро доранд; шаклҳои махсуси ифода доранд (қонун, фармон, қарор ва ғайра); тартиби махсуси қабули худро доранд; барои танзими муносибатҳои ҷамъиятӣ ва барои як давраи тӯлонӣ қабул карда мешаванд. Санадҳои меъёриву ҳуқуқӣ ба қонунҳо ва санадҳои зерқонунӣ, умумидавлатӣ ва маҳаллӣ, амали ҳамагонӣ (беруна) ва дохилиидоравӣ, санадҳои раъйпурсӣ, мақомоти давлатӣ, шахсони мансабдор тақсим мешаванд.

Нигаред низ
-----------

Санади ҳуқуқӣ

Эзоҳ
----

1. ↑  Фарҳанги истилоҳоти ҳуқуқ / Зери таҳрири Маҳмудов М.А. - Душанбе: ЭР-граф, 2009. - с. 409
Бодомқандак
Бодомқандак дар рӯи дасторхони тоҷикӣ
**Бодомқандак** — мағзи бодоми рӯяш бо қабати қанд пӯшида, як навъ ширавории миллии тоҷикӣ.

Омодасозӣ
---------

Бодомқандакро аз мағзи бодом ва қандоб бо илова намудани ҷавҳари сирко тайёр менамоянд. Мағзи бодомро пешакӣ дар оби ҷӯш буғ дода, пӯсташро тоза мекунанд. Баъд мағзи бодомро дар рӯи лаълӣ тунук паҳн карда, мехушконанд ва каме бирён мекунанд. Қандоб­ро (миқдори қанд дар маҳлул 80–85%) алоҳида тайёр мекунанд. Пеш аз анҷоми ҷӯшонидан ба қандоб ҷавҳари мева илова менамоянд. Баъд қандоби гармро ба болои мағзи бодоми пешакӣ тайёркарда рехта, бо белчаи чубӣ омехта мекунанд. Дар ин маврид рӯи мағзи бодом бо қабати тунуки қанд пӯшида мешавад, Чунин амалиётро 2–3 бор такрор мекунанд ва ҳар бор ба болои маҳсулоти нимтайёр ҳиссаи нави қандобро мерезанд. Тайёр шудани бодомқандакро аз рӯи на камтар аз 2 маротиба зиёд шудани ҳаҷми мағзи бодом муайян мекунанд. Сатҳи мағзи бодом сафед ва ноҳамвор мешавад.

Ба ҳамин тарз мағзи писта, чормағзи заминӣ ва зардолуро дар қандоб тайёр мекунанд.

Барои ҳосил кардани 1 кг бодомқандак 4 истакон шакар, 4 истакон мағзи бодом, ним қошуқча ҷавҳари сирко ва чанд қатра ҷавҳари мева лозим аст.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — 664 с. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.
**Бодомча** (лот. Amygdalus spinosissima), **сиёҳбодом**, **сиёҳхор**, **қарғанак** — як навъ буттаи худрӯй.

Тавсифоти гиёҳшинохтӣ
---------------------

То 1-2 м қад мекашад; пӯстлохаш хокистарранги сиёҳтоб. Барги бедумчаи нештармонанд ё белчашакл, гули сурхи арғувонӣ ё гулобӣ (5-8-барга) дорад. Моҳҳои март — апрел гул карда, июн — июл мевааш мепазад. Дар нишебии кӯҳҳо (баландии 400—1400 м аз с. б.) мерӯяд.

Густариш
--------

Дар кӯҳҳои Копетдоғ ва Тиён-Шон, дар Эрон, Қурдистон, Осиёи Хурд, қ-кӯҳҳои Қурама, Туркистон, Зарафшон, ҷангалзорҳои ноҳияи Данғара васеъ паҳн шудааст. Дар бодомчазорҳо бисёр рустаниҳои муфид, мас. ҷорӯбак, ғеша, ров, камол, шибоғ, эфемерҳо, эфемероидҳо низ месабзанд.

Хосияти шифоӣ
-------------

Мағзи бодомча то 42 % равған дорад. Аз равғани бодомча табибон марҳам тайёр карда, барои табобати бемориҳои гӯш истифода мебаранд. Мағзи бодомча заҳрнок аст (амигдалин ном гликозид дорад). Ҳангоми таҷзияи амигдалин кислотаи сианид ҷудо мешавад. Ҳангоми заҳролудӣ сар дард кардаву дил беҳузур шуда, одам қай мекунад, гавҳараки чашмаш васеъ, набзаш суст, нафаскашиаш душвор мегардад.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Флора Таджикской ССР. Т. 5. Л. 1975;
* Запрягаева В. И. Лесные ресурсы Памиро-Алая. Л. 1976;
* Жизнь растений. Т. 5 (2). М. 1981.

Сарчашма
--------

* Бодомча / С. Юнусон, М. Расулов // Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.
**Бозгашт** (форсӣ: بازكشت‎) — дар тасаввуф асли шашум аз усули ҳаштгонаи вазъкардаи хоҷа Абдулхолиқи Ғиждувонӣ, ки минбаъд хоҷа Баҳоуддини Нақшбанд се асли дигар бар онҳо афзуд ва усули ёздаҳгона дар заминаи таълимоти тариқати нақшбандия қарор гирифт (тибқи дигар тақсимбандӣ — аз рӯйи тартиб асли дуюм).

Бозгашт калимаи сирф форсӣ буда, дар баробари дигар истилоҳоти форсии таълимоти нақшбандия, аз қабили ёдкард, ёддошт, нигаҳдошт дар тамоми забонҳои дунё дар ҳамин шакли аслии худ истифода мешавад.

Моҳияти бозгашт аз он иборат аст, ки бояд мақсади соликро танҳо ризои Худованд ташкил диҳад. Аз ин рӯ, солик баъд аз ёдкард (зикри номи Аллоҳ), ки ба равише махсус сурат мегирад, ибораи зайлро ба забон меорад ё аз дил мегузаронад: «Илоҳӣ, Анта мақсудӣ ва ризока матлубӣ, фаътинӣ маҳаббатака» (Яъне: Худовандо, мақсуди ман Туӣ ва хушнудии Ту хоҳиши ман аст, пас, дӯстдории Худро ба ман бибахш). Маъмулан, солик бо ҳабси дам то ҳини танг шудани нафас номи Аллоҳро такрор мекунад; нафасро дар мақоми латифаи қалб (агар вазифаи ӯ зикр болои латифаи қалб бошад) сар дода, сипас ибораи мазкурро мегӯяд. Ғарази аслӣ аз бозгашт нафйи хотирҳо ба шумор меравад. Ба ин васила даруни солик аз ҳар хотири неку бад ва аз тасаввури мосивои Ҳақ фориғ шуда, зикри ӯ аз олудагӣ ва омезиши ғайр поку холис мегардад. Чун «мақсудияти шайъ мусталзими маъбудияти он аст» (таъбири шайх Аҳмади Сарҳиндӣ), бозгашт соликро аз тасаввури ҳар мақсуд ва маъбуде ҷуз Худо бозмедорад. Баъзеҳо гуфтаанд, ки бозгашт киноя аз руҷӯи зокир ба Худованд аст барои изҳори аҷзу тақсир, зеро тавфиқи зикр, ҳузур доштан ва кашфи асрор — ҳама ба ёрии Худованд аст .

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Бозгашт / С. Маҳмадуллоҳ // Боз — Вичкут. — Д. : СИЭМТ, 2014. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 3). — ISBN 978-99947-33-46-0.
**Неъмат Бобоҷон** — рӯзноманигор, нависанда, узви Иттифоқи нависандагони Тоҷикистон (1996)

Зиндагинома
-----------

**Неъмат Бобоҷон** (тав. 20 марти 1942, деҳаи Қалъачаи Калони ноҳияи Истаравшани вилояти Суғд) Баъди хатми мактаби миёнаи деҳа дар Донишгоҳи давлатии омӯзгории Душанбе, сипас дар Мактаби олии ҳизбии Тошканд таҳсил кардааст. Фаъолияти рӯзноманигориро соли 1968 дар идораи рӯзномаи «Роҳи коммунизм»-и шаҳри Ӯротеппа сар карда, сипас (солҳои 1977-1982) ҷонишини муҳаррири рӯзномаи вилоятии «Ҳақиқати Ленинобод», солҳои 1982-1995 ташкилкунанда ва сармуҳаррири рӯзномаи байниноҳиявии «Заҳматкаш» будааст. Сипас, то охири соли 2002, сармуҳаррири рӯзномаи «Паёми Истаравшан», буда, раиси бахши Истаравшани Иттифоқи нависандагони Тоҷикистон мебошад.

Эҷодиёт
-------

Ба кори эҷодӣ бармаҳал сар карда, муаллифи маҷмӯаи ҳикояву қиссаҳои «Бозор зинда бошад», «Кӯчахандонак», «Кори тоҷикон кушода нашуд», «Гӯр мансаб шавад», «Зиндаятим», «Зани аскар», «Сталинобод», «Хонаи умед», «Тақдирсӯз», «Хайрхоҳ», «Бахосият», «Оинаи Парвардгор» ва ғ. мебошад. Барои маҷмӯаи ҳикояҳои «Зиндаятим» сазовори Мукофоти ба номи Зуфархон Ҷавҳарӣ гардидааст. Аз соли 1996 узви Иттифоқи нависандагони Тоҷикистон аст.

Ҷоизаҳо
-------

* Мукофоти ба номи Зуфархон Ҷавҳарӣ.

Эзоҳ
----

1. ↑  Адибони Тоҷикистон (маълумотномаи мухтасари шарҳиҳолӣ)./Таҳия ва танзими Асрори Сомонӣ ва Маҷид Салим. – Душанбе, «Адиб», 2014, – с. 60 ISBN 978-99947-2-379-9
Ин вожа дигар маъноҳо низ дорад, Суғдиён (мазмунҳо)-ро бубинед.

**Суғдиён** (ё ин ки Суғд юн.-қад. **Σογδιανή**) – номи паҳншудаи вилояти Суғд ва шаҳрвандони ин вилоят, ки яке аз қисми Шоҳаншоҳии Ҳахоманишиҳо (форсӣ: شاهنشاهی هخامنشیها‎) буд. Кишвари Суғдиён дар замони ҳукмронии шоҳ Дорои I ба ҳайати сатрапияи XVI дохил буд ва дар қисми Тоҷикистони ҳозира, (ба ғайр аз Бадахшон), қисми ҷанубии Ӯзбекистон (Самарқанд ва Бухоро) ва қисми шимолии Афғонистон ҷойгир шуда буд.

Таърих
------

### Таърихи пайдоиш

Давлати Суғд ҳам аз қадимтарин давлатҳои Осиёи Миёна буда, сокинонаш асосан суғдиён буданд. Суғдиён ҳам чун бохтариёну хоразмиён молики маданияти хеш буда, дар тамаддуни ибтидоии тоҷикон саҳми калон гузоштаанд ва ҳатто яке аз эҷодкорони маданияти халқи тоҷик гўем ҳам, иштибоҳ намешавад.

Новобаста аз ҷангҳои ғоратгарона ва хонумонсўз суғдиён маданияти хешро нигоҳ медоштанд. Самараи ҳифзи маданият, урфу одат ва забон ба он оварда расонд, ки дар асоси ин хидмати нек забони адабии ҳозираи тоҷик шакл гирифт, ба ин забон назми оламгире офарида шуд, ки асосгузори он одамушшуаро, устод Рӯдакӣ буд. Дар арсаи сиёсат давлати Сомониён ба вуҷуд омад ва имконияти бештареро барои густариши ин забон ва ин маданият фароҳам сохт.

То ҳуҷуми арабҳо забони суғдӣ дар Суғд мавқеи устувореро соҳиб буд. Нисбати маълумоти Табарӣ арабҳо дар Самарқанду Бухоро ба забони тоҷикӣ исломро паҳн мекарданд, сабаб дар он буд, ки забони бегона ва душворфаҳми арабӣ ба суғдиён шинос набуд. Хулосаи дигар нисбати шаҳодати ин муаррихон он аст, ки дар асри VIII ба забони тоҷикӣ суғдиён муошират намоянд ҳам, вале дар ин давра доираи истифодаи забони суғдӣ, хоразмӣ ва бохтариро забони тоҷикӣ суст мекунад.

|  |  |  |
| Либоси мардонаи суғдӣ Афросиёб (Самарқанд).
  | Либоси занонаи суғдӣ Афросиёб (Самарқанд).
  | Либоси мардонаи суғдӣ Панҷакент (Тоҷикистон).
  |

Нигаред
-------

* Сарзамини Суғд
* Забони суғдӣ

Пайвандҳо
---------

* [ Три согдийских документа с горы Муг // Проблемы востоковедения, № 1. 1959|publisher=Восточная литература(рус.)
* Три письма с горы Муг // Проблемы востоковедения, № 6. 1960(рус.).
* О интерпретации некоторых документов с горы Муг и местной топонимике (рус.).(рус.)

Эзоҳ
----



| ⚙️ Давлатҳои бостонии мардуми тоҷик |
| --- |
| 
Бохтар
 • Суғд
 • Хоразм
 • Фарғона 
 • Кирпанд
 • Ҳахоманишиён
 • Порт
 • Юнону Бохтар
 • Кушониён
 • Ҳайтолиён
 |
**Модда**  — ба таври куллӣ ҳамаи чизҳоест, ки ашёи физикиро шомил мешаванд. Маъмултарин таърифе, ки аз модда вуҷуд дорад ин аст, ки модда ҳарчизе аст, ки ҳаҷм ва ҷирм дошта бошад. Ба ҳар ҳол ҳанӯз миён донишмандон дарбораи таърифи дақиқи модда иттифоқи назар вуҷуд надорад. 

То пеш аз садаи 20, истилоҳи модда шомили моддаи маъмулии ташкилшуда аз атомҳо буд ва дигар падидаҳои энержӣ монанди нур ё садоро дар бар намегирифт. Ин мафҳум аз модда, акнун ба ҳар гуна чизе, ки дорои ҷирм, ҳатто дар ҳолати сукун, густариш ёфта вале ин таърифҳо ҳанӯз норасо аст зеро ҷирми як шайъ худ метавонад дар натиҷаи ҳаракат ва таомули энержиҳои (эҳтимолан бидуни ҷирм) ба вуҷуд ояд. Бинобарин, як таърифи ҷаҳонӣ, ва як мафҳуми асосӣ ва ҷомеъ барои он дар физика имрӯз ҳанӯз дар даст нест. Вожаи модда низ озодона ба унвони як истилоҳи куллӣ барои ҳар чиз ё тамоми ашёи физикии қобили мушоҳида истифода мешавад.

Эзоҳ
----


  



|  |  |
| --- | --- |
| Физика | *Ин мақолаи нопурра аз физика мебошад.Шумо метавонед бо пурра кардани ин ба Википедия кумак кунед.* |