recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
|  |
| --- |
| Унсури холии Викидода |

**«Ашкол-ут-таъсис»** (ар. أشکال التأسیس‎ — «Шаклҳои асосии ҳандаса») — рисола дар баёни асосҳои илми ҳандаса, ки аллома Шамсуддин Муҳаммад ибни Ашрафи Самарқандӣ (вафот 1305) ба забони арабӣ (соли 1281) таълиф кардааст.

Муаллиф дар он 35 шакл (теорема)-и ҳандасаи Евклиди юнониро мавриди таҳлилу баррасӣ қарор додааст. Баъдан соли 1412 Қозизодаи Румӣ дар Самарқанд бар ин рисола як шарҳи муфассали илмӣ навишт, ки боиси маъруфияти бештари ин рисола ва муаллифи он дар Шарқу Ғарб гардидааст.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Арабские рукописи по астрономии и математике в Фондах научной библиотеки им. Н. И. Лобачевского / Состав. М. Н. Идеатуллин. Қазон, 1987;
* حاجی خلیفة. کشف الظنون عن اسامی الکتب و الفنون. ج.۱. بیروت، ۲۰۰۷

Сарчашма
--------

* Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — 664 с. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.
**Ашкии Самарқандӣ** (форсӣ: أشکئ سمرقندی‎; соли таваллуд ва вафот номаълум) — шоири тоҷик (охири садаи XVI – ибтидои садаи XVII).

Зиндагинома
-----------

Дар мадраса бо тазкиранигор Мутрибӣ шарикдарс будааст. Ҳамин шахс ӯро чун суханвари бемисл, дорандаи ашъори равону шево тавсиф намудааст. Дар муаммогӯӣ ва муаммокушоӣ маҳорат доштааст. Бештари ашъорашро «ба тарзи Ироқ» (сабки ироқӣ) эҷод кардааст.

Намунаи ашъор
-------------

Абёти зерин аз ӯст: 

Тифли ашкам, ки чу дар дида зи ҳиҷрон бишикаст,
Шишаи сабр ба санг омаду афғон бишикаст.
Чеҳра то куфри сари зулфи ту, эй бут, бинамуд,
Нархи имон ба сари чорсуи ҷон бишикаст,
Номаи ҳаҷри маро хост барад мурғи умед,
Пару болаш зи гаронбории ҳиҷрон бишикаст.
Мижа то соя ба саҳни гули рӯяш андохт,
Сунбули хам ба хам аз сояи мижгон бишикаст.
Нахли уммеди ман аз санги маломат, Ашкӣ,
Ба ҳавои қади он сарви хиромон бишикаст.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Суханварони Сайқали рӯи замин. Д. 1973.

Сарчашма
--------

* Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — 664 с. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.
**Муслима Амонова** (*Амонова Муслима Нуровна*; тав. 1 марти 1957, Душанбе) — омӯзгор, номзади илмҳои филология (2016).

Зиндагинома
-----------

Муслима Амонова дар оилаи коргар таваллуд шудааст. Хатмкардаи мактаби миёнаи №46 ш. Душанбе (1973) ва факултети филологияи тоҷики Университети давлатии Тоҷикистон ба номи В. И. Ленин (1975-80). Омӯзгори фанни забон ва адабиёти тоҷик ва ҷонишини директор оид ба илми мактаби миёнаи №46 ш. Душанбе, устоди калони кафедраи фарҳанги соҳибкорӣ ва забони Донишкадаи соҳибкорӣ ва хидмат (1994) шуда, фаъолият карда истодааст.

Фаъолияти илмӣ
--------------

Муслима Амонова муаллифи як силсила мақола ва дастурҳои илмию методӣ мебошад. Соли 2016 рисолаи илмии номзадиашро дар мавзӯъи «Хусусиятҳои услубии лексика ва морфологияи «Сафарнома»-и Носири Хусрав» дифоъ намудааст.

Ҷоизаҳо
-------

Муслима Амонова бо нишони «Аълочии маорифи Ҷумҳурии Тоҷикистон» сарфароз гардонида шудааст (2017).

Эзоҳ
----

1. ↑  Кафедраи фарҳанги соҳибкорӣ ва забон:дар ҳайати устодони кафедра - Донишкадаи соҳибкорӣ ва хидмат.  dsx.tj. 13 Декабри 2017 санҷида шуд. Баргирифта аз сарчашмаи аввал 21 сентябри 2016.
2. ↑  Стилистические особенности лексики и морфологии (именные части речи) «сафарнаме» Носира Хусрава.  www.dslib.net. 13 Декабри 2017 санҷида шуд.
**Бобслей** (англ. bobsleigh) — навъи варзиш, ки варзишгарон дар чанаи оҳании идорашаванда бо яхроҳаи махсус сарнишеб ба суръат поён мефароянд.

Чана зимом (рул) ва дастгоҳи боздорӣ (тормоз) дорад. Дар мусобиқа аз баландии 1500—2000 м, ки 7 — 8 хаму печ дорад, бо суръати 100 км/соат бо чанаҳои дуҷоя ва чорҷоя фуруд меоянд. Ин навъи варзиш охири садаи XIX дар Швейсария ба миён омада, дар Шветсия, Руминия, Полша, ИМА ва ғайра паҳн шуд. Аз соли 1924 ба барномаи Бозиҳои олимпӣ дохил карда шудааст.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* Бобслей // Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️  Гузариш ба унсури Викидода  Фарҳангҳо ва донишномаҳо | 
* Большая датская
* Большая норвежская
* Большая российская (старая версия)
* Кругосвет
* Спортивная каталанская
* Britannica (онлайн)
* Universalis

 |
| Дар феҳристҳои китобшинохтӣ | 
* BNF: 12018018n
* GND: 4212305-7
* J9U: 987007282543805171
* LCCN: sh85015195

 |
**Мусиқии рақсӣ** (англ. Dance music) — як навъи мусиқиест , ки барои ҷӯршавии рақсҳо муқаррар гардидааст. Дар мусиқии рақсӣ хусусияти ритми (усули) бурро ифода ёфтааст ва барои ҳар рақс суръат, ритми муайян ва хусусияти хоси ҳаракатҳои рақсӣ шарт аст. Ба қавли Х. Абдуллоев «мусиқии рақсӣ қисми таркибии мусиқии сабук буда, хеле қадимист ва асосан тавассути созҳои мусиқӣ иҷро мегардад. Дар байни халқ барои жанрҳои вокалӣ ҳам рақсҳо мавҷуданд (мас. дар байни тоҷикону ӯзбекҳо лапар, ялла, бадеҳа ва ғайра), ки бо ҳамоҳангии созҳои мусиқӣ ё бе онҳо иҷро мешаванд. Дар байни халқ, асосан дар Шарқ созҳои мусиқии зарбӣ (дойра, нағора, таблак ва ғайра) вуҷуд доранд, ки ба мусиқӣ ҷӯр шуда, мусиқии рақсиро сермазмуну фараҳангез менамоянд.

Дар рақсҳои пантомимӣ мусиқии рақсӣ хусусияти тасвирӣ дорад, ки он алалхусус дар намоишҳои театрӣ (балет) равшан ба назар мерасад.

Мусиқии рақсии консертӣ (барои валс, полонез, мазурка) дар ҷаз низ маъмул аст. Усулу оҳангҳои рақсии халқӣ дар қатори дигар намунаҳои мусиқии фолклорӣ манбаи асосии инкишофи ритм, интонатсия ва умуман мусиқии миллӣ – касбӣ (бисёровоза) ба шумор меравад. Ритмҳои мусиқии рақсӣ барои ташаккули симфонияҳои классикӣ (мас. Симфонияи 7-уми Бетховен, соната, жанрҳои созию овозӣ, драмаи мусиқӣ ва ғайра) таъсир намудааст. Аксари сютаҳо аз оҳангҳое, ки хусусияти мусиқии рақсӣ доранд, офарида мешаванд. Яке аз қисмҳои таркибии сюитаи силсилавӣ дар асоси оҳанги рақсӣ (усули муайяни рақс) эҷод мегардад. Композиторони шӯравӣ анъанаҳои беҳтарини композиторони классикиро идома дода, барои мусиқии рақсӣ асарҳои пурмазмуну баландғоя офаридаанд. Аз ҷумла, композиторони тоҷик дар жанрҳои сюита («Хуш он замон»), «Баҳор ва ҷавонӣ»-и З. Шаҳидӣ; «Лола»-и Х. Абдуллоев, «Суруди кӯҳсор», «Чорзарб» ва «Ёр омад»-и А. Одинаев, кантата («Ғалаба», «Шаъну шараф ба партия»-и А. Ленский; «Кантата»-и идонаи З. Шаҳидӣ) ва дар асарҳои созию овозиашон Я. Сабзанов («Лола»-и С. Урбах ва С. Баласанян, «Дӯстии халқҳо»-и А. Ленский, «Сюитаи тоҷикӣ», «Навои кӯҳистон»-и К. Тушинок ва ғайра) аз имкониятҳои мусиқии рақсӣ васеъ истифода кардаанд».

Нигаред
-------

* Мусиқии сабук
* Мусиқии анъанавии тоҷик

Эзоҳ
----

1. ↑  Обидпур Ҷ. Луғатномаи тафсирии мусиқӣ / зери назари Б.Қобилова. – Душанбе: Аржанг, 2019. – С. 244-245 – 480 с. ISBN 978-999-47-43-90-2 (тоҷ.)
**Мусофиршо Маликов** (17.03.1934, Хоруғ, ВМКБ — 26.06.1992, ҳамон ҷо) — ҳунарпешаи театр, Ҳунарпешаи шоистаи Тоҷикистон (1965), Ҳунарпешаи халқии ҶШС Тоҷикистон (1986)

Зиндагинома
-----------

Соли 1954 Инсти­тути театрӣ- бадеии ба номи А. Островскийи ш. Тошкандро ба охир ра­сон­да, дар Театри мусиқӣ-мазҳакаи ш. Хоруғ ба сифати актёр фаъолия­ташро шурӯъ намуд ва беш аз се даҳсола рӯи саҳнааш ҳунар озмуд. Хоса нақшҳои драмавиро бо эҳсосоти баланд мебозид. «Найрангҳои Май­сара», «Нисо», «Соати бурҷи Кремл», «Барқия ба В. И. Ленин», «Ситораи умед», «Қиш­лоқи тилоӣ», «Нидои суханвар», «Ҷои сердаромад» наму­нае аз қариб панҷоҳ спектакланд, ки дар онҳо нақши марказӣ иҷро кардааст. Ба ҳайси коргардон «Дуртар аз сарҳад», «Муҳаббат ва адо­ват», «Зафар», «Эй ҷавонӣ, ҷавонӣ» барин намоишномаҳоро таҳия намуда­аст. Маҳорати хуби навозандагӣ дошт ва «Рубоби ман», «Ба ком­сомол», «Ленинободам», «Москваи ман» барин сурудҳоро эҷод кардааст.

Бо Грамотаи Фахрии Президиуми Совети Олии Тоҷикистон сарфа­роз гардидааст.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Арбобони фарҳанги тоҷик. Донишнома / Муаллиф-мураттиб Ёрмуҳаммади Сучонӣ. — Душанбе, 2016. — 863 с.
**Акридин** — дибензпиридин, пайвасти гетеросиклӣ, C13H9N, аз се ҳалқаи шашузвае, ки бо ҳам конденсатсия шудаанд, иборат аст. Акридин ба миқдори хеле кам дар таркиби зифти ангиштсанг (равғани сабз) дучор мешавад. Акридин кристаллҳои беранг ҳосил менамояд; ҳарор. гуд. 111°С. Дар маҳлул ранги кабудча, ки хоси бисёр пайвастҳои акридинӣ аст, пайдо мекунад. Бо кислотаҳои қавии минералӣ намакҳои зардтоби шӯшабаста ба вуҷуд меоварад. Акридинро бо роҳи синтез ҳангоми бо кислотаи мӯрча дар иштироки хлориди руҳ гарм кардани дифениламин ҳосил мекунанд. Баъзе ҳосилаҳои акридин хосияти бактерисидӣ дошта, чун дору дар тиб истифода мешаванд, масалан, ревинол (этакридин) ва акрихин (атебрин). Бархе аз ҳосилаҳои онро дар химияи таҳлилӣ чун индикатор ба кор мебаранд. Акридин асоси як қатор рангҳост, чунончи, рангҳои норанҷии акридинӣ, зарди акридинӣ, бензофлавин, хризамилин ва ғайра.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — 608 с. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2021, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.
**Акриламид**, CH2 = CHCONH2 (2-пропенамид); кристаллҳои беранг, ҳарор. гуд. 84,5°С, ҳарорати ҷӯш. 215°С. Дар об, метанол, этанол, атсетон хуб, дар этилатсетат, хлороформ, бензол, гептан бад ҳал мешавад. Гурӯҳи CONH2 ба реаксияҳое, ки барои амидҳои кислотаҳои карбони алифатӣ хос аст, дохил мешавад. Акриламид хосияти сусти амфотерӣ дорад. Бо третбутилати Na ва кислотаи сулфат намак ҳосил мекунад. Ҳангоми бо маҳлули обии формалдегид дар иштироки асосҳо (pH 7 – 9) таъсир намудан, ба N-метилолакриламиди ноустувор (CH2 = CHCONHCH2OH) ва дар иштироки катализаторҳои кислотагӣ (ва барзиёд будани А.) ба N, N1 – метилен-бис-акриламид [(CH2 = CHCONH2)2CH2] табдил меёбад. Ба банди дучандаи акриламид аминҳои алифатии якумин ва дуюмин, NH3, спиртҳо, меркаптанҳо, H2S, кетонҳо ва моддаҳои дигар зуд пайваст мешаванд. Акриламид бо карбогидридҳои диенӣ ба синтези диенӣ дохил мешавад; дар натиҷаи гидродимеризатсияи электрохимиявӣ ба адинодиамид табдил меёбад. Зимни полимеризатсия шудан полиакриламид ҳосил мекунад. Акриламидро дар саноат бо роҳҳои зерин ба даст меоранд: гидролизи акриламид бо H2SO4-и 84,5%-а дар ҳарораташ 80 – 100°С дар иштироки ингибиторҳои полимеризатсия (намакҳои Cu ва Fe, S, фенотиазин ва ғайра); гидролизи катализии акриламид дар ҳарораташ 80 – 120°С дар иштироки катализаторҳои мис (миси Реней, Cu/Cr2O3, Cu/Al2O3•SiO2 ва ғайра). Акриламид мономер барои истеҳсоли полиакрилонитрил ва ҳосил кардани сополимерҳо бо **акриламид**, стирол, винилатсетилен, акрилонитрил ва кислотаи акрилат мебошад. Акриламид моддаи оташангез ва заҳрнок аст; ба системаи асаб, ҷигар, гурда зарар мерасонад, пардаҳои луобии чашмро месӯзонад.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — 608 с. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2021, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.
**Аксбардории кайҳонӣ** — аксбардории Замин ё дигар ҷирми осмонӣ аз аппарати париши кайҳонӣ, аксбардорӣ дар фосилаҳои гуногуни тайф, мас. дар фосилаи намоёни тайф, мавҷҳои инфрасурх ва радиомавҷҳо.

Намудҳои аксбардрӣ
------------------

Аксбардории кайҳонӣ якминтақавӣ ва бисёрминтақавӣ мешавад. Одатан, дар як вақт дар якчанд минтақаи тайф акс мебардоранд. Дар ин маврид аксбардорӣ бисёрминтақавӣ мешавад, яъне акси ҳамон як ҷирм дар фосилаҳои гуногуни мавҷ гирифта мешавад. Аксбардории муқаррарии сиёҳу сафед ё навори телевизиониро аксбардории якминтақавӣ номидан мумкин аст. Дар ин маврид таҷҳизот афканишотро аз объекти аксбардорӣ дар як минтақаи васеи тайф ба қайд мегирад. Аксар вақт аксбардорӣ дар минтақаи намоёни тайф ба амал оварда мешавад. Барои гирифтани маълумоти пурра аксро ба намуди ранга мебардоранд. Дар ин маврид дурахшонии объект дар се минтақаи тайфи намоён: кабуд, сабз, сурх қабул карда мешавад. Аксбардории бисёрминтақавӣ аз намудҳои зикршудаи аксбардорӣ хеле беҳтар аст. Барои Аксбардории кайҳонӣ дастгоҳҳои суратгирӣ, тезевизионӣ, таҷҳизоти сканеркунанда, радиолокаторҳо ва дигар таҷҳизотро истифода мебаранд. Феълан барои аксбардории бисёрминтақавӣ фотоаппарати кайҳонии «МКФ-6М» истифода мегардад (таҷҳизоти мураккаби аксбардорӣ, ки мутахассисони Германия ва Россия сохтаанд). Он аз таҷҳизоти мураккаби суратгирии оптикию электронӣ иборат буда, 175 кг вазн дорад. Барои ҳар як соҳаи хоҷагии халқ паҳнии (диапазон) хосро интихоб мекунанд. Аксбардории кайҳониро барои таҳқиқоти атмосфераи Замин, омӯзиши тағйирёбии иқлим (обшавии пиряхҳо), уқёнусҳо ва ғайра истифода мебаранд.

Нигаред
-------

* Аксбардорӣ

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — 608 с. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2021, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.
**Муҳаммад ибни Мусои Боснавӣ** (мулаққаб ба **Алломак**; 1595, Сараево — 1635 ё 1636, Румайло, Туркия) — муфассир ва фақеҳи босниёӣ.

Зиндагинома
-----------

Таҳсилоти ибтидоиро дар мадрасаи Қозӣ Хусравбеки Сараево гирифта, сипас барои такмили таҳсилот ба Истанбул рафт. Дар он ҷо ҳамзамон бо таҳсил ба шарҳи осори гузаштагон низ машғул буд, то ин ки қозиюлқузоти Ҳалаб таъйин шуд. Боснавӣ дар Ҳалаб мавриди истиқболи самимии мардум қарор гирифт, вале эҳтимол ба сабаби ихтилофе, ки бо Мустафо-пошо дошт, дар он ҷо муддати зиёд наистода, ба Искодар рафт. Мустафо-пошо аз тарси фош шудани зулму ситами гумоштагонаш ӯро ба иқомати маҷбурӣ дар ҳисори Румайло ва хонанишинӣ водошт. Дар рӯзҳои ахири зиндагии Боснавӣ Мустафо-пошо ӯро қозии Истанбул таъйин кард, вале вай ин таъйинотро напазируфт.

Боснавӣ асосан таълифоти пешиниёнро шарҳу тафсир карда, бар чанде аз онҳо ҳошия навиштааст ва чанде дигарро тарҷума намудааст. Мас. ӯ ба «Аҳодису-л-арбаин» ва «Шамсия»-и Қутбуддини Розӣ дар илми мантиқ шарҳ навиштааст. Тафсире аз сураи «Фатҳ» мансуб ба ӯст. Боснавӣ «Ҳаёту-л-ҳаявон»-и Дамирӣ ва «ал-Ҷавоҳиру-л-музиа фи-л-аҳкоми-с-султония»-и Мановиро ба туркӣ тарҷума кардааст. Аз миёни ҳошияҳои Боснавӣ метавон аз ҳошияҳои ӯ бар «Анвору-т-танзил»-и Байзовӣ, шарҳи Абдурраҳмони Ҷомӣ бар «Кофия»-и Ибни Ҳоҷиб ва шарҳи Шарифи Ҷурҷонӣ бар «Мифтоҳу-л-улум»-и Саккокӣ ёдовар шуд. Нусхаҳои сершуморе аз ҳошияҳои тафсирии Боснавӣ дар китобхонаҳои Туркия ва Миср нигоҳдорӣ мешаванд.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Боснавӣ // Боз — Вичкут. — Д. : СИЭМТ, 2014. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 3). — ISBN 978-99947-33-46-0.

* Turkiye diyanet vakfi Islam ansiklopedisi, Istanbul, 1992.
**Акс** (ар. عکس‎ — чаппа, мухолиф, зид, вожгуна, баръакс) — дар илми бадеъ номи яке аз санъатҳои лафзист.

Хусусиятҳо
----------

Яке аз хусусиятҳои акс дар он зоҳир мегардад, ки калимаҳои ду мисраи шеър чаппа ё баръакс гузошта шавад, мазмун тағйир намеёбад:

> Равзаи ризвони ман — хоки сари кӯи дӯст,  
> 
> Хоки сари кӯи дӯст — равзаи ризвони ман.
> 
> 
> Ҳофиз
> 
>

Намудҳои акс
------------

Акс ду навъ аст:

* Акси мураттаб (ботартиб), агар шоир калимаҳои байтро аз рӯи тартиби муайян ё нисфи калимаҳои мисраъро чаппа гузорад, мисраи пурра ба вуҷуд меояд, яъне Акс дар дохили як мисраъ ба вуҷуд меояд:

Бӯса надиҳад моро, моро надиҳад бӯса,
Ғамгин дили мо дорад, дорад дили мо ғамгин.
(Унсурӣ)
Инчунин, шоир рукнҳои мисраи аввали байтро иваз карда, аз онҳо мисраи дуюм месозад:

Шаби танҳоӣ дили ман хун шуд,
Дили ман хун шуд шаби танҳоӣ.
(Айнӣ)
* Акси мушавваш (ошуфта, парешон) чунон аст, ки баъзе калимаҳои мисраъро баръакс гузоред, ё даст нарасонед, мазмун тағйир намеёбад:

Он кас, ки туро харид, ё Раб, чӣ фурӯхт?
В-он кас ки туро фурӯхт, ё Раб, чӣ харид?
Баъзе муҳаққиқони каломи манзум санъати аксро тард (дур кардан, рондан) низ гуфтаанд, чунонки шоир мисраеро мутаррад (танҳо) ::овараду мисраи дуюмро акси он қарор диҳад:

Мадади Ҳаёт бодо, қадаҳе, ки нӯш кардӣ,
Қадаҳе, ки нӯш кардӣ, мадади Ҳаёт бодо.
Яке аз намунаҳои беҳтарини санъати Акс ғазали Ҳофиз аст, ки бо байти

Дилбари ҷонони ман бурд дилу ҷони ман,
Бурд дилу ҷони ман дилбари ҷонони ман
оғоз ёфтааст.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Тоиров У. ва диг. Каломи манзум, Д. 2005.

Сарчашма
--------

* А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — 608 с. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2021, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.
**Акселератсия** (аз лотинӣ аcceleratio – тез шудан) — қадкашӣ ва рушди ҷисмонии босуръати бачагон ва наврасон. Бачагон ва наврасони имрӯза назар ба ҳамсолони солҳои пешини худ то андозае қадбаланд ва калонҷусса (вазнинтар) мебошанд. Акселератсия дар балоғати нисбатан бармаҳали ҷинсӣ низ мушоҳида мешавад. Macалан, синни миёнае, ки дар он духтарон ҳайз мебинанд, сол ба сол кам шудааст. Акселератсияи қадкашӣ ва инкишоф ҳамаҷоя ба назар мерасад, вале суръати он гуногун мебошад. Акселератсия дар шаҳрҳои калон нисбатан бештар, дар шаҳрҳои хурд ва деҳот камтар дучор меояд. Дар баробари рушди бошитоби ҷисмонӣ инкишофи босуръати баъзе фаъолиятҳои организм низ ба назар мерасад. Суръати кори дил, бузургии фишори шараён ва нерӯи мушакҳо тез ба дараҷаи калонсолон баробар мешавад, нутқ инкишоф меёбад. Вале ин ҳама маънои балоғати бармаҳали умумии наврасонро надорад. Аксуламали наврасони солҳои 2000-ум, ки нисбатан қадбаланд ва болиғ мебошанд, ба таъсири муҳит аз аксуламали ҳамсолони солҳои 90 садаи XX-и худ фарқ надорад ва тасдиқи ақидае, ки гӯё баробари рушди ҷисмонӣ инкишофи рӯҳии бачагон ҳам авҷ мегирад, беасос аст. Ин ҷо сабаб фақат дар огоҳии бештар доштани бачагон ва наврасони айёми мо мебошад. Оид ба сабабҳои акселератсия фарзияҳои гуногун пешниҳод шудаанд, масалан, таъсири нисбатан бошиддати нури офтоб, беҳтар шудани тағзия, таъсири тағйироти электромагнитӣ ва афканишоти иондор ва ғайра Бархе аз олимон сабабҳои акселератсияро дар урбанизатсия (баланд шудани мақоми шаҳрҳо дар пешрафти ҷамъият) ва фаровон будани ангезаҳои гуногун, аз ҷумла радио, кино, телевизион, гурӯҳи дигар дар кам шудани бемории кӯдакон (махсусан дар хурдсолӣ) медонанд. Ақидаҳо дар бораи ба ҳолати тандурустии бачагон ва наврасон таъсир расондани акселератсия мухталифанд. Баъзеҳо гумон мекунанд, ки гӯё акселератсияи таъсири бад дорад (яъне нисбатан пештар рух намудани баъзе бемориҳо, номутаносибӣ дар инкишофи фаъолиятҳои ҷудогонаи организми наврасон ва ғайра). Вале далелҳои мазкур бисёр вақт тасдиқ намешаванд, ё тасдиқ шаванд ҳам, ба акселератсия вобаста нестанд. Даъвоҳо дар бораи таъсири мусбати акселератсия ба тандурустии насли наврас низ ба дараҷаи кофӣ эътимод надоранд.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Дубровская Н. В. Псиҳофизиология ребенка, М. 2000;
* Обреимова Н. И. Пет-рухин A. С. Основы анатомии, физиологии и гигиены детей и подростков, М. 2000;
* Сапин М. P. Брыксина 3. Г. Анатомия, физиология детей и подростков, М. 2000.

Сарчашма
--------

* А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — 608 с. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2021, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.
**Акропол** (Akropolis; аз юнонӣ akros – боло ва polis – шаҳр) — ӯрда ва ҳисори шаҳр дар Юнони Қадим. Акропол аввал ҷойи истиқомати одамон буд. Баъд дар атрофи он шаҳристони калоне бунёд гардид. Акропол ҳамчун қалъа ва истеҳкоми муҳофизатӣ хидмат мекард. Ҳангоми ҷанг аҳолӣ дар Акропол паноҳ меёфт. Акропол ибодатгоҳ ва ҷойи парастиш низ ҳисоб мешуд. Дар он ҷо муҷассамаҳои худоён ва қаҳрамонони асотирӣ воқеъ буданд. Аз харобаҳои акрополи шаҳрҳои Микен, Афина, Аргос нишонаҳои тамаддуни гузашта бисёр ёфт шудаанд. Акрополи Афина (асри 5 то м.) зеботарини онҳо буд. Бозёфтҳои санъати меъморӣ ва муҷассамаҳои он ҷолиби диққат буда, қисми зиёди онҳо дар музейи Британия маҳфузанд. Ҳоло акрополи Афина музейи бастошиносист.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — 608 с. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2021, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.
**Консул** - намояндаи доимӣ дар назди ташкилоти байналмилалӣ - кормандони хидмати дипломатӣ, ки дар намояндагиҳои дипломатӣ ва муассисаҳои консулии Ҷумҳурии Тоҷикистон дар хориҷа, намояндагиҳои Ҷумҳурии Тоҷикистон дар назди ташкилотҳои байналмилалӣ кор мекунанд
.

Нигаред низ
-----------

* Дипломат
* Ноиби консул

Эзоҳ
----

1. ↑  Қонуни ҶТ Дар бораи хидмати дипломатӣТоҷикистон. Б.3. Мод. 10. Кормандони хидмати дипломатӣ ва вазифаҳои дипломатӣ. 11 июли 2015 санҷида шуд. Баргирифта аз сарчашмаи аввал 7 ноябри 2016.

* Ахбори Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон соли 2007, №6, мод.428;

соли 2008, №6, мод. 448
**Низоми ҷаҳонии асъор** - маҷмӯи муносибатҳои асъорӣ-иқтисодие, ки дар асоси интегратсияи иқтисодии ҷаҳонӣ ба вуҷуд омадааст. Он як қатор воситаҳои пардохти байналмилалӣ, муқаррарсозии режими мубодилаи асъорӣ, муайянсозии механизми таъмини мубодилаи байналмилалии воситаҳои асъорӣ-пардохтӣ, батанзимдарорӣ ва баҳаммонандсозии шаклҳои ҳисоббаробаркунии байналмилалӣ ва инчунин муқаррарсозии режими бозорҳои байналмилалӣ ва асъорро дар бар мегирад.

Нигаред низ
-----------

Ҳуқуқу озодиҳои конститутсионии инсон ва шаҳрванд

Эзоҳ
----

1. ↑  Фарҳанги истилоҳоти ҳуқуқ / Зери таҳрири Маҳмудов М.А. - Душанбе: ЭР-граф, 2009. - с. 342
**Мансур Акрамов** (1887, Хуҷанд – 1943, Ҷумҳурии Мухтори Коми) — аз муборизон ва фаъолони барқароркунии Ҳокимияти Советӣ ва сохти колхозӣ дар шимоли Тоҷикистон.

Солҳои фаъолият
---------------

Фармондеҳи гурӯҳи ихтиёриёни Армияи Сурх (1922 – 1924), сипас сардори шуъбаи милитсияи шаҳри Хуҷанд (1925 – 1926), муовини раиси ширкати саноатии Хуҷанд ва раиси шуъбаи милитсияи ш. Исфара (1927 – 28), муовини раиси Комитети иҷроияи шаҳри Хуҷанд (1928 – 30), раиси колхози ба номи Сатторови ноҳияи Нов (1931 – 34), раиси колхози ба номи Ворошилови ноҳияи Сталинобод, муовини Комитети иҷроияи ноҳияи Сталинобод (1934 – 37). Бо орденҳои "Ситораи Сурх" ва «Нишони фахрӣ» ва бо аслиҳаи ёдбудӣ сарфароз гардидааст.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — 608 с. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2021, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.
**Мансаби давлатӣ** – воҳиди сохтории мақоми давлатӣ, ки дар доираи салоҳияти муқарраркардаи Конститутсияи (Сарқонуни) Ҷумҳурии Тоҷикистон барои амалӣ намудани ҳокимияти давлатӣ, таъмини иҷрои ваколатҳои шахсони мансабдори давлатии ҳокимияти давлатӣ ва салоҳияти мақомоти давлатӣ таъсис дода шудааст..

Эзоҳ
----

1. ↑  Қонуни ҶТ Дар бораи хидмати давлатӣ. Б.1. Мод. 1. Мафҳумҳои асосӣ. 9 июли 2015 санҷида шуд. Баргирифта аз сарчашмаи аввал 7 ноябри 2016.

Ахбори Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон, соли 2007, №3, мод. 166;
соли 2007, №6, мод. 429; с.2010,№3,мод. 158; с.2011, №6, мод. 452; Қонуни ҶТ аз 01.08.2012с. №900, 28.12.2012с. №914, Қонуни ҶТ аз 22.02.2013 №1016с.
**Мансура Атобакӣ** (форсӣ: منصوره اتابکی‎, мутахаллис ба **Зуҳра** (форсӣ: زهره‎); 1919 — 1984, Теҳрон) — яке аз шоирони муосир ва навозандаи сетори аҳли Эрон буд.

Зиндагинома
-----------

Мансура Атобакӣ дар кӯдакӣ падари худро аз даст дод ва танҳо таҳти сарпарастии модараш қарор дошт. Ӯ назди Аҳмад Ибодӣ сеторро омӯхт. Мансура Атобакӣ таҳсилоти худро дар риштаи бонкдорӣ ба итмом расонд ва дар Бонки миллии Эрон кор мекард.

Вай аз 14 солагӣ ба сурудан шеър мепардохт. Аз соли 1330 маҷаллае ба номи «Зуҳра» низ мунташир мекард, ки ду шумора аз он бештар чоп нашуд. Ашъори вай аз ҷумла шеъри «Танҳо туӣ»-и ӯ тавассути хонандагони машҳур Эрон ҳамчун Ҳоида, Ғуломҳусайни Банон ва Акбар Гулпойгонӣ хонда шудааст. Ҳамчунин ин шеър тавассути Аҳмад Зоҳир хонандаи аҳли Афғонистон низ хонда шудааст.

Эзоҳ
----

1. ↑  قمری که خورشید شد: A Moon Became The Sun.  Ketab.com (6 августи 2015).
2. ↑  منصوره اتابکی. *rasekhoon.net*. 11 ноябри 2022 санҷида шуд.
3. ↑  منصوره اتابکی (زهره)، شاعره معاصر. *www.arianica.com*.  Arianica encyclopedia: Iran's history, art, and civilzation heritages. 21 июни 2019 санҷида шуд. Баргирифта аз сарчашмаи аввал 21 июни 2019.
4. ↑  خلوت تنهایی. *book.iranseda.ir*.
5. ↑  زنانگی ها در آهنگ های احمد ظاهر. *khorasanzameen.net*. 11 ноябри 2022 санҷида шуд.
Ин вожа дигар маъноҳо низ дорад, Низомнома (мазмунҳо)-ро бубинед.
**Низоми ҳуқуқӣ** — яке аз унсурҳои ҷомеа буда, якҷоя бо «низоми сиёсӣ», «низоми иқтисодӣ» ва ғ. арзи вуҷуд дорад. Низоми ҳуқуқии ҷомеа мураккаб буда, аз унсурҳои илмӣ- маънавӣ ва амалӣ-ҳуқуқӣ иборат аст, ки якҷоя ва вобаста ба ҳуқуқ ва шаклҳои ифодаи он (қонунгузорӣ) амал мекунанд. Ин унсурҳо, аз як тараф гуногунанд (ҳар яке аз онҳо нақши худро иҷро мекунад), вале аз тарафи дигар умумианд (аз он нигоҳ, ки вобастаанд, атрофи ҳуқуқ муттаҳид гаштаанд, вобаста ва дар асоси ҳуқуқ пайдо шудаанд). Маҳз аз ин нуқтаи назар (бо назардошти умумият) ҳамаи онҳо дар якҷоягӣ низоми ҳуқуқиро ташкил медиҳанд.

Нигаред низ
-----------

* Низоми қонунгузорӣ

Эзоҳ
----

1. ↑  Фарҳанги истилоҳоти ҳуқуқ / Зери таҳрири Маҳмудов М.А. - Душанбе: ЭР-граф, 2009. - C. 343-344
**«Ноутбук бо нархи 100 доллар»**, ***$100 laptop***,(англ.) ***Children's Machine***,(англ.) ***2B1***(англ.)(*ту-би-уан*) — лоиҳаи ноутбуки арзон, бо ёри кадоме, ҳар як кӯдаки дар тамоми замин барои донишу маорифи замонавӣ дастрас шавад.

***2B1*** бояд экономии бошад, дар асоси сифат ва арзон, барномаҳои озод барои омӯзиш 
(ҳамаи прототипҳо дар асосӣ LinuxBIOS ва яке аз вариантҳои Системаи оператсионнии GNU/Linux — Fedora Core) сохта шудаанд.

Ноутбукро ҳукумати кишаварҳои иштирокчӣ ва паҳншави аз рӯи принсипи «Як ноутбук барои кӯдак» ба фурӯш монда мешавад.
Нархи аввала — тақрибан 140 доллар, то соли 2008 ба 100 бояд камкарда шавад.

Лоиҳаро СММ дастгири карда истодааст.

Таърих
------

Мари Лоу Джепсен, Алан Кей ва Николас Негропонте OLPC ноутбукро намоиш дода истодаанд
### Истеҳсолкунанда

Кишварҳо-иштирокчӣ
------------------

Бразилия, Таиланд, Миср, ИМА (Массачусетс), Камбоҷа, Ҷумҳурии Доминик, Коста-Рика, Тунис ва Венесуэла бо ҳар гуна роҳ ба лоиҳа ҳамроҳ шудаанд. Русия — иштирок намекунад.

Технолоҷи
---------

Ноутбук боят СО Linux-ро истифода кунда, бояд экрани ранга ва васеъ дошта бошад.

### Талаботи мошин

* намуди зебо;

#### Қисмҳое, ки аз он рад карданд

* қисмҳои ҳаракат кунанда вуҷуд надорад
	+ hard drive надорад
	+ CDROM ё DVD надорад)
* PCMCIA надорад

Дизайн
------

### Намудҳои истифода

(Прототип второго поколения)

* 
* 
* 
* 
* 
* 
*

Пайвандҳо
---------

 
Анбори Википедиа дар бораи ин мавзӯъ гурӯҳ дорад:
***Ноутбук 100 доллар***

* Бойгонӣ шудааст 10 май 2020  сол. — сайти расмии лоиҳа.
* Счастье всем детям, практически даром Бойгонӣ шудааст 16 марти 2008  сол. CompuTerra.ru октябрь 2005
* Руслан Цап ООН решила поддержать социальный проект Николаса Негропонте One Laptop per Child 31 января 2006
* Баклан Олег Николаевич «Один ноутбук для каждого ребенка» и Украина
* Сто-долларовый ноутбук будет дополнен материалами Wikipedia.org Бойгонӣ шудааст 16 марти 2008  сол.(рус.) CompuLenta.ru 9.08.2006
* Ливия станет первой в мире страной, в которой все школьники получат доступ в интернет Бойгонӣ шудааст 17 ноябри 2006  сол.(рус.) CompuLenta.ru 13.10.2006



|  |  |
| --- | --- |
|  | Ин мақола ба шумораи маколаҳои хубӣ қисми тоҷикии Википедиа дохил мешавад. |

[[Гурӯҳ:Шаблон:Мақолаи хуб/Гурӯҳ]]
**Низомиддин Зоҳидов** (8 июни соли 1957, ноҳияи Конибодом) — шарқшинос, доктори илмҳои филологӣ (2004), профессор (2005). Аълочии маорифи ҶТ (2004).

Зиндагинома
-----------

Факултаи шарқшиносии ДДТ ба номи В. И. Ленинро хатм кардааст (1979). Фаъолияти кориаш ба сифати тарчумони забони араби дар ш. Багдоди Ҷумхурии Ироқ огоз гардидааст (1979—1981). Соли 1981 дар Пажуҳишгоҳи забон ва адабиёти АИ ҶШС Тоҷикистон ба кор шурӯъ кард. Муҳаққиқ-коромузи шуъбаи ленинградии Пажуҳишгоҳи шарқшиносии АИ ИҶШС (1983—1984), аспиранти АИ ҶШС Тоҷикистон (1984—1987), корманди илмӣ (1988—1990), котиби илмии ҳамин Пажуҳишгоҳ (1990—1992), сарвари шуъбаи тадқиқоти филологии Маркази илмии Хуҷандии Фарҳангистони улуми Тоҷикистон (1992—1997), ҷонишини директор (1998—1999), директори Маркази пажуҳиши тамаддуни давраи Сомониёни ДДХ ба номи академик Б. Ғафуров (1999—2000), ноибректор оид ба корҳои тарбия (2000—2001), ноибректор оид ба корҳои илм (с.2001-2010), ректори ДДХ ба номи академик Б. Ғафуров (2010). Муовини вазири ВКХ ҶТ.

Фаъолияти илмӣ
--------------

Дар таҳқиқу баррасии масъалаҳои адабиёти арабизабони халқҳои эрони, равобити Арабу Аҷам ва таъриху фарҳанги аҳди Сомониён беш аз 100 мақола ва шаш рисолаи илмӣ таълиф кардааст, ки қисме аз онҳо дар Русия, Эрон ва кишварҳои дигар ба чоп расидаанд. Ӯ дар рисолаҳои хеш ва силсилаи мақолаҳояш офаридаҳои адибону шоирони арабизабони эронинажоди карнҳои нахусти исломро мавриди баррасӣ қарор дода, як қисми таркибии адабиёти форсу тоҷик будани онро ба субут расонидааст. Иштироккунандаи конфронс ва ҳамоишҳои илмӣ дар Ленинград (1984), Теҳрон (1997,2005), Токио (2002), Маскав (2004), Коҳира (2006), Алмаато (2006). Барои китоби «Сомониён дар оинаи таърих» (бо хаммуаллиф) соҳиби Ҷоизаи адабии ба номи Камоли Хуҷандӣ (1999) ва китоби «Насри арабизабони адабиёти форсу тоҷик дар асрҳои VIII—IX» соҳиби Ҷоизаи ба номи Аълохон Афсахзод (2005) гардидааст.

Осор
----

* Арабоязычный период персидско-таджикской литературы VIII—IЧ вв. — Душанбе: Дониш, 1993;
* Адабиёти арабизабони форсу тоҷик аз истилои араб то аҳди Сомониён. — Хуҷанд: Ношир, 1999; Давраи арабизабони дар адабиёти форсии садаҳои 2-3 ҳичрии камари. — Техрон, 1380;
* Насри арабизабони форсу тоҷик дар асрҳои VIII—IX. — Хуҷанд: Нури маърифат, 2004 ва ғайра.

Пайвандҳо
---------

*
**Но́та** — санади (номаи) хаттии дипломатӣ буда, бештар дар чунин мавридҳо истифода мешавад: 1. Ҳуҷҷати мукотиботи дипломатие мебошад, ки ба ду намуд ҷудо мешавад: шахсӣ ва лафзӣ (вербалӣ). Нотаи шахсӣ дар нотаи бланкаи расмии ҳамон мақомоти робитаи берунае тартиб дода мешавад, ки ба он тааллуқ дорад (аз он бармеояд). Нотаи лафзӣ (вербалӣ) аз тарафи шахси сеюм тартиб дода шуда, муҳри Вазорати корҳои хориҷӣ ё намояндагии дипломатӣ гузошта мешавад ва яке аз шаклҳои бештар маълуми муносибати дипломатӣ ба шумор меравад. 2. Дар амалияи байналмилалии дипломатӣ нота чун яке аз шаклҳои бастани шартномаи байналмилалӣ истифода гардида, тавассути мубодилаи нотаҳо амалӣ мешавад.

Эзоҳ
----

1. ↑  Фарҳанги истилоҳоти ҳуқуқ / Зери таҳрири Маҳмудов М.А. - Душанбе: ЭР-граф, 2009. - с. 354
**Ҳамдам Ҳомидович Мӯъминҷонов** (21.08.1942, шаҳри Конибодом ) — файласуф, доктори илмҳои фалсафа (2000), профессор (2003)

Зиндагинома
-----------

Соли 1965 шуъбаи шарқшиносии Донишгоҳи давлатии Тоҷикистон ба номи В.И. Ленинро ба итмом расонда, чанде дар н. Турсунзода муаллимӣ кардааст. Солҳои 1966-1967 аспиранти АИ ҶШС Тоҷикистон, 1968-1970 мутарҷим дар Афғонистон, 1971-1978 муҳаррири телевизиони тоҷик, 1978-1982 корманди Вазорати маорифи ҷумҳурӣ, 1983-1985 мудири шуъбаи Бойгонии давлатии ҷумҳурӣ, 1985-1988 корманди Сафоратхонаи СССР дар Афғонистон, 1988-2002 муаллим ва дотсенти Донишгоҳи миллии Тоҷикистон буд. Аз соли 2003 то даргузашташ профессори Донишкадаи соҳибкорӣ ва хидмати Тоҷикистон буд.

Фаъолияти илмӣ
--------------

Оид ба фалсафаи «Авесто», ойини зардуштӣ, ахлоқ дар он даврон зиёда аз ҳаштод асару мақола ба табъ расондааст. Дар асараш *"Тӯрон - гаҳвораи тамаддуни ориёӣ. - Душанбе, 2004"* бори аввал дар бораи ойини зардуштӣ, таърихи тамаддуни ориёӣ ва шоҳону қаҳрамонҳои ниёкони халқи тоҷик маълумоти саҳеҳи илмӣ аз рӯи дастхатҳои Авесто овардааст.

Осор
----

* Проблемаҳои ахлоқ ва фалсафа дар «Авасто». – Д. 1996;
* Философское и этическое учение зороастризма. – Д. 1996;
* Зардушт ва оини ӯ. Қисми І. – Д. 1993; Қисми ІІ. – Д. 1997;
* Философские проблемы зороастризма. – Д. 2000;
* Тӯрон - гаҳвораи тамаддуни ориёӣ. - Душанбе, 2004.

Ҷоизаҳо
-------

* Бо медали «Барои меҳнати шоён» қадр гардидааст.

Эзоҳ
----

1. ↑  Арбобони илми тоҷик (асри ХХ-аввали асри ХХI) / Муаллиф-мураттиб Ёрмуҳаммади Сучонӣ. – Душанбе, 2017. – С.63.
**Бобоӣ** — навъе аз зардолуҳои дерпази маҳаллӣ.

Тавсифоти гиёҳшиносӣ
--------------------

Дарахташ зудсабз ва дарозумр буда, то 80-90 сол бор меоварад. Аз баъзе дарахтони бобоӣ 150—200 кг ҳосил гирифтан мумкин аст. Ниҳолаш соли 3-4-уми шинондан ба ҳосил медарояд. Дар даҳрӯзаи севуми март гул карда, мевааш моҳи июн мепазад. Мевааш хурд ё миёнаҳаҷм (вазнаш 10-15 г), гирда, рангаш зард, гоҳе тобиши гулобидор; думчааш кӯтоҳи сахт. Мағзаш шакаракбастаи зард; таъмаш қадре нордон, хушбӯй. Донакаш майда (1,0-1,2 г), ширин, аз мағзаш зуд ҷудо мешавад. Дар таркиби меваи расидааш 13,4-14,6 % қанд, 0,5-0,6 % туршӣ ва 19,3-24 % моддаи хушк мавҷуд аст. Асосан, дар вилояти Суғд (Конибодом, Хуҷанд, Айнӣ, Масчо, Панҷакент, Спитамен) парвариш мекунанд. Тақрибан 50 фоизи зардолузори куҳансоли ноҳияи Хуҷандро дарахтони бобоӣ ташкил медиҳанд. Ба шамолҳои сахт тобовар аст. Гули он дер мешукуфад, аз ин рӯ, аз сармои навбаҳорон кам зарар мебинад. Меваашро тар мехӯранд, мехушконанд, аштақ тайёр мекунанд. Солҳои охир ҳосили бобоӣ, асосан, барои истеҳсоли афшура, руб, мармалад ва ғайра истифода мешавад.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Козалев Н. В. Абрикос. М. 1963;
* Пулатов А. Таджикский абрикос. Д. 1976;
* Есаян Г. С. Культура абрикоса. М. 1980;
* Урунов Ф. У. Навъшиносӣ. Д. 1999.

Сарчашма
--------

* Бобоӣ / Ф.Урунов // Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.
**Ҳалима Насибулина** (*Насибулина Ҳалима Зокировна*, маъруф ба **«Холаи афсонагўй»**; 15 июл 1922, Олмотӣ, ҶМШС Туркистон — 2003, Душанбе) — ҳунарпешаи театр, коргардон ва наттоқи радио, Ҳунарпешаи шоистаи ҶШС Тоҷикистон (1964).

Зиндагинома
-----------

Соли 1941 Институти давлатии санъати ба номи А. Луначарскийи шаҳри Маскавро хатм карда, дар Театри давлатии академӣ-драмавии ба номи Лоҳутӣ фаъолият доштааст. Аз соли 1962 то 1998 коргардон ва саркоргардони Радиои тоҷик буд. Дар қариб чил спектакл — «Найрангҳои Майсара», «Шодмон», «Чашмаи гӯсфандон», «Бемории қалбакӣ», «Давом дорад», «Муфаттиш», «Роҳи бахт», «Саодат», «Имтиҳон» ва амсоли онҳо нақш офаридааст, ки ҳамагӣ самимию дилнишин баромадаанд. Хидматаш дар таҳияи асарҳои инсенеровкашуда барои шунавандагони радио ниҳоят калон аст, қариб 50 намоишномаи радиоиро барои хазинаи радио коргардонӣ кардааст. Яке аз барандагони барномаи машҳури «Хоби ширин, хурдтаракон» буд.

Эзоҳ
----

1. ↑  *Муҳаммаднабӣ Баёнӣ.* Китоби нав аз рӯзгори «холаи афсонагўй». *old.kmt.tj*.  Китобхонаи миллии Тоҷикистон (6 марти 2018). 12 июли 2022 санҷида шуд.

Адабиёт
-------

* Обидҷон Саидзода. Умре бо радио. — Душанбе: «Бухоро», 2017, 96 с. — ISBN 978-99975-64-03-0
* Арбобони фарҳанги тоҷик. Донишнома / Муаллиф-мураттиб Ёрмуҳаммади Сучонӣ. — Душанбе, 2016. — 863 с.

Пайвандҳо
---------

* Хоби ширин, хурдтаракон. Ҳалима Насибулина дар YouTube
Ин вожа дигар маъноҳо низ дорад, Овоздиҳӣ (мазмунҳо)-ро бубинед.
**Овоздиҳии умумихалқӣ**, **ҳамапурсӣ**, **раъйпурсӣ**  — яке аз падидаҳои муҳими демократияи бевосита ба шумор рафта, оид ба масъалаҳои муҳими ҳаёти ҷамъиятию давлатӣ гузаронида мешавад. Овоздиҳии умумихалқӣ (раъйпурсӣ) аз интихобот бо мавзӯи изҳори иродааш фарқ мекунад.

Мавзӯи овоздиҳии умумихалқӣ ягон номзад ва рӯйхати номзадҳо набуда, балки масъалаи муайянест, ки ба хотири он овоздиҳӣ гузаронида мешавад. Қонуни конститутсионии Ҷумҳурии Тоҷикистон «Дар бораи раъйпурсии Ҷумҳурии Тоҷикистон» муқаррар менамояд, ки қарорҳои бо овоздиҳии умумихалқӣ (раъйпурсӣ) қабулшуда эътибори олии ҳуқуқӣ дошта, ба ҳеч гуна тасдиқшавӣ эҳтиёҷ надоранд ва иҷрои онҳо дар тамоми қаламрави Тоҷикистон ҳатмист.

Дар овоздиҳии умумихалқӣ (раъйпурсӣ) оид ба масъалаҳои пешниҳодшуда шаҳрвандони ҶТ, ки синнашон ба 18 расидаасту мувофиқи қонунҳои Ҷумҳурии Тоҷикистон ҳуқуқи овоздиҳӣ доранд, иштирок карда метавонанд. Дар овоздиҳии умумихалқӣ шахсоне, ки суд онҳоро ғайри қобили амал донистааст ва ё бо ҳукми суд дар ҷойҳои маҳрумият аз озодӣ нигоҳ дошта мешаванд, ҳуқуқи иштирок кардан надоранд.

Шаҳрвандон дар овоздиҳии умумихалқӣ (раъйпурсӣ) озодона, бевосита ва шахсан дар асосҳои баробар иштирок мекунанд. Овоздиҳии пинҳонии бавосита бо гирифтани варақа (бюллетен) сурат мегирад, назорат ба изҳори хоҳишу иродаи шаҳрвандон манъ аст.

Шаҳрвандон дар овоздиҳии умумихалқӣ (раъйпурсӣ) дар маҳалли зисти доимӣ ва ё муваққатии худ иштирок мекунанд. Дар варақаи овоздиҳӣ масъалаҳои гузошташуда бо овоздиҳии «тарафдор» ва «муқобил» ифода ёфтааст.

Овоздиҳии умумихалқӣ (раъйпурсӣ)-ро Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон таъйин менамояд. Ташаббуси таклиф дар бораи гузаронидани овоздиҳии умумихалқӣ (раъйпурсӣ) оид ба масъалаҳои муҳимми давлатӣ ва ҷамъиятӣ ба Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон ва Маҷлиси Олӣ ва аз се як ҳиссаи шумораи умумии аъзои Маҷлиси миллӣ ва ё на камтар аз се як ҳиссаи шумораи умумии вакилони Маҷлиси намояндагони Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон муқаррар намудааст.

Овоздиҳии умумихалқӣ (раъйпурсӣ) вобаста ба моҳияти масъалаҳо метавонад умумимиллӣ, яъне дар тамоми кишвар ё ин ки маҳаллӣ бошад, ки дар марзи муайяни воҳидҳои марзию маъмурӣ гузаронида мешавад.

Овоздиҳии умумихалқӣ (раъйпурсӣ) дар Ҷумҳурии Тоҷикистон асосан 6 ноябри соли 1994 барои қабули Конститутсияи Ҷумҳурии Тоҷикистон ва тағйироту иловаҳо (26 сентябри соли 1999 ва 22 июни соли 2003) гузаронида шуд.

Нигаред
-------

* Овоздиҳии кушод
* Овоздиҳии пинҳонӣ
* Раъйпурсии конститутсионии Тоҷикистон (1999)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️  Гузариш ба унсури Викидода  Фарҳангҳо ва донишномаҳо | 
* Большая датская
* Большая российская (старая версия)
* Большая российская (научно-образовательный портал)
* Брокгауза и Ефрона
* Britannica (онлайн)
* Universalis
* Швейцарский исторический

 |
| 

| Дар феҳристҳои китобшинохтӣ |
| --- |
| 
* BNE: XX526772
* BNF: 13319148r
* J9U: 987007529470505171
* LCCN: sh85112202
* NDL: 00566374
* NKC: ph116023

 |

 |

Эзоҳ
----

1. ↑  Фарҳанги истилоҳоти ҳуқуқ / Зери таҳрири Маҳмудов М. А. — Душанбе: ЭР-граф, 2009. — C. 359—360
**Шавкати Бухороӣ** (форсӣ: محمد بن اسحاق بخارایی‎; ?, Бухоро — 1695, Исфаҳон) — шоири тоҷик, яке аз намояндагони барҷастаи сабки ҳиндӣ.

Зиндагинома
-----------

Падараш сарроф буд. Баъди таҳсил дар Бухоро пешаи падарро давом дода, ба шоири низ ном баровард. Баъдтар ба Эрон, Ҳиндустон сафар кард. Шавкати Бухороӣ шоири соҳибдевон аст. Асосан шоири ғазалсаро буда, дар қасида ва қитъаю рубоӣ низ дасти қавӣ дошт. Дар ашъораш носозиҳои замон, макру тазвири аҳли дин, ҳасудию нотавонбинӣ, бефаҳмию ҷоҳилии ҳукуматдорон, беадолатиҳои замона мазаммат гардида, сабру қаноат, саховат, ахлоқи ҳамида, дӯстию рафоқат, беозорӣ, ишқу ошиқӣ ва хушиҳои зиндагӣ тараннум шудаанд. Намунае аз ғазалиёти ӯ:

> Ҷудо аз ошьёни худ зи бас ошуфтааҳволам,  
> 
> Нагардад дом дам шерозаи маҷмӯаи болам.  
> 
> Ба каф сарриштаи ғурбат, ба дил ёди ватан дорам,  
> 
> Бувад ҳамчун гуҳар чашме ба рӯ, чашме ба дунболам.  
> 
> Чӣ суд аз бахти сабзам, чун надорад толеам авҷе  
> 
> Замингир аст ҳамчун сабзаи хобида иқболам.  
> 
> Надорад шоҳиди саргаштагӣ машшотаро ҳоҷат.  
> 
> Чу паргор аст аз хамёзаҳои пои халхолам.
> 
> 

Нусхаҳои гуногуни девонаш дар Ганҷинаи дастнависҳои Институти шарқшиносии АФ ҶШС Тоҷикистон маҳфузанд.

Осор
----

* Ашъори мунтахаб. Д, 1963;
* Нури аср [Аз ғазалиёт], Д. 1986.

Сарчашма
--------

* Шавкати Бухороӣ / М. Аҳмадов // Ховалинг — Ҷӯяк. — Д. : СИЭСТ, 1988. — (Энциклопедияи Советии Тоҷик : [дар 8 ҷ.] /  сармуҳаррир М. Д. Диноршоев ; 1978—1988, ҷ. 8).
**Шавкурук, курособ, чашмбандак, рубаҳгурез**

Дар вақти ҳавои сард бачаҳои деҳот дар оғилҳои кушод, ки нимторик буд, ҷамъ шуда, бозии шавкурукро ташкил мекарданд. Яке аз бозигаронро интихоб карда, чашмонашро бо рӯймолча мебастанд. Вай бояд ягон бозигари дигарро дар торикӣ дошта, сару рӯяшро даст-даст карда, кӣ будани ӯро бояд меёфт. Агар ӯ дуруст меёфт, чашмони ӯро кушода, чашмони бачаи дастгиршударо мебастанд. Ҳамин тавр бозӣ давом мекард. Дар Кӯлоб, Рашт, Тоҷикобод, водии Ҳисор, Бадахшон нимфаъол аст.

Адабиёт
-------

1. Нурджанов Н. Игры // Таджики Каратегина и Дарваза. Вып.3, Д. 1976. 
2. Донишномаи фарҳанги мардуми тоҷик. Д. Ҷ.2, 2016. 205

Нигаред
-------

* Ҷигар, ҷигар (бозӣ)

Манобеъ
-------

1. ↑  Феҳристи миллии фаҳанги ғайримоддӣ /Natioal list of intangible cultural hertage/ Пажӯшиҳгоҳи илмӣ-тадқиқотии фарҳанг ва иттилооти Вазорати фарҳанги ҶТ – Душанбе: «Аржанг» 2016, – С. 205


|  |  |
| --- | --- |
| Таърих | *Ин мақолаи нопурра аз таърих мебошад.Шумо метавонед бо пурра кардани ин ба Википедия кумак кунед.* |
**Нур ибни Санга Баҳодури Бобудиб** (форсӣ: بابوديب‎; с. тав. ва ваф. номаълум) — хушнавис ва шоири садаи XIX.

Зиндагинома
-----------

Ба қавли муаллифи тазкираи «Риёзу-л-вифоқ» Бобудиб марди диловар, сахӣ ва латифтабъ будааст, шеър мегуфтааст ва настаълиқро зебо менавиштааст. Ҳангоми таълифи он китоб (1813/14) ҳанӯз дар қайди ҳаёт будааст. Аз осори хаттотии ӯ чизе дастрас нест.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* ذوالفقار علی مست، رياض الوفاق (باهتمام دکتر خيامپور)، تبريز، ۱۳۴۳؛
* مهدی بيانی، احوال و اثار خوشنويسان، تهران، ۱۳۴۵.

Сарчашма
--------

* Бобудиб / Н. Шарипов // Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.
**Квартет** (лот. guattuor - чор) — ансамблест иборат аз 4 иҷрокунанда бо партияҳои мустақил барои ҳар яки аз онҳо. Ҳамчунин асарҳои барои чунин ансамбл таълифшударо низ Квартет меноманд. Квартетҳои вокалӣ (занона, мардона, омехта) ҳамчунин жанр ва номераҳои алоҳида дар операҳо, ораторияҳо, кантатаҳо вуҷуд доранд. К.-ҳои созӣ – жанри камеравӣ; яке аз навъҳои муҳими мусиқии камеравӣ – Квартети торист (2 скрипка, алт, виолончел); ба Квартети фортепианӣ (фортепиано ва 3 сози торӣ), нисбат ба Квартети торӣ кам аҳамият дода мешавад. Квартетҳо барои ҳайати созӣ қабул шудааст, ҳамон асарҳоеро ном баранд, ки дар шакли силсилаи соната эҷод шудаанд; пиесаҳое, ки дар шаклҳои дигар навишта шудаанд, ба худ дигар ном доранд. Квартетҳои тории Й. Ҳайдн, В. Мотсарт, Л. Бетҳовен, Ф. Шуберт, И. Брамс, Б. Барток, П. Чайковский, А. Бородин, С. Танеев, Д. Шостакович васеъ маъмуланд.
Композиторони тоҷик – Д. Дустмуҳаммедов, Ю. Мамедов, А. Мусоев, Б. Пиговат, Ш. Пӯлодӣ, Я. Сабзанов, Т. Сатторов, А. Солиев ва дигарон барои Квартети торӣ низ асар эҷод намудаанд.

Нигаред
-------

* Мусиқии камеравӣ
* Мусиқии вокалӣ

Эзоҳ
----

1. ↑    Обидпур Ҷ. Луғатномаи тафсирии мусиқӣ / зери назари Б.Қобилова. – Душанбе: Аржанг, 2019. – С.174. – 480 с. ISBN 978-999-47-43-90-2(тоҷ.)
**Мусиқии камеравӣ** (аз лот. camera - хона) — асари мусиқӣ барои дастаи хурди созандагону ҳофизон. Дар тафовут аз мусиқии оркестрӣ, хорӣ, театрӣ (дуэт (дугона), трио (сегона), квартет (чоргона), квинтет (панҷгона) ва диг. ) ҳамчунин пиесаҳои мусиқии якканавозие, ки ба жанрҳои консертӣ – виртуозӣ ё эстрадӣ муносибат надошта бошанд, (мас. сонатаҳо, фугаҳо, ноктюрнҳо ва ғайра), асарҳо барои фортепиано, скрипка ва фортепиано ва ҳ. к.). мусиқии вокалӣ (романсҳои асрҳои XVI-XVII, мадригалҳо ва ғайра) низ ин ҷо дохиланд. 
Мусиқии камеравӣ – яке аз соҳаҳои васеъ ва муҳими санъати мусиқӣ мебошад. Мусиқии камеравӣ барои доираи маҳдуди шунаванда равона гардида буд (айнан мусиқии «хонагӣ»); аз садаи XIX сар карда, ҳамчунин дар толорҳои консертии хурд жанри камеравӣ иҷро карда мешуданд.

Истилоҳи «Мусиқии камеравӣ» дар асри XVI дар Италия барои муайян сохтани мусиқии вокалии ғайридинӣ истифода мешуд. Дертар ба мусиқии созӣ – сонатаи камеравӣ дар фарқият аз сонатаи динӣ паҳн гардид. Дар ҷудокунии мусиқии камеравии созӣ, мусиқии оркестрӣ ба сохтани навъҳои устувори Мусиқии камеравӣ шакли силсилаи соната (сонатаҳо, триои фортепианӣ, квартету квинтетҳои торӣ ва ғайра) ва ташаккули ин соҳаи эҷодиёти мусиқӣ хидмати мактаби классикии венагиҳо басо бузург аст. Жанри ҳархелаи созӣ ва вокалии мусиқии камеравӣ дар асрҳои XIX-XX ба қуллаи баланд расид ва дар эҷодиёти композиторони бисёр мамлакатҳо паҳн гардид, аз ҷумла эҷодиёти композиторони тоҷик.

Нигаред
-------

* Мусиқии созӣ
* Мусиқии вокалӣ

Эзоҳ
----

1. ↑  Обидпур Ҷ. Луғатномаи тафсирии мусиқӣ / зери назари Б.Қобилова. – Душанбе: Аржанг, 2019. – С. 243. – 480 с. ISBN 978-999-47-43-90-2 (тоҷ.)
**Муслиҳиддин Мирзоев** (5 апрели 2000, Душанбе) — овозхони тоҷик.

Зиндагинома
-----------

Муслиҳиддин Мирзоев 5 апрели соли 2000 дар шаҳри Душанбе ба дунё омадааст. Муаллифи оҳанги ҳамаи таронаҳояш бародараш Беҳрӯз Мирзоев аст, ки ӯ аз овони хурдӣ оҳанг менависад.

Муслиҳиддин ҳунари сарояндагиро бештар аз тағоҳояш овозхонҳои соҳибноми дастаи ҳунарии «Анис» Зулфиқор Азизов, Достон Азизов, Вайсиддин Азизов омӯхтааст.

Ғолиби озмуни телевизионии «Овози тилоӣ» (2011) мебошад. Соли ҷорӣ дар Озмунии ҷаҳонии мусиқӣ дар Туркия ширкат кардааст.

Нигаред низ
-----------

* Беҳрӯз Мирзоев

Эзоҳ
----

1. ↑  Аз мадраса то мактаби мусиқӣ: Чил ҳунари Муслиҳиддин Мирзоев(тоҷ.). *Радиои Озодӣ* (11 сентябри 2013). 23 октябри 2019 санҷида шуд.

Пайвандҳо
---------

* Муслиҳиддин Мирзоев дар сомонаи YouTube
Ҳолати тиббӣШаблон:SHORTDESC:Ҳолати тиббӣ

**Акромега́лия** (аз юн. ἄκρος — дасту по ва юн. μέγας — бузург) — беморие, ки сабабаш ихроҷи барзиёди гормони сабзиш аст.

Сабабҳои акромегалия пурра омӯхта нашудаанд. Акромегалия дар аксари беморон бо омоси гипофиз алоқаманд аст. Баъзан захми cap, зарбаи рӯҳӣ ва сирояти музмин боиси акромегалия мегардад. Акромегалия дар натиҷаи ҳомилагии иллатнок ё баъди таваллуд низ инкишоф меёбад. Ҳангоми акромегалия номутаносиб сабзидани устухонҳои скелет, бофтаҳои нарм, узвҳои дарунӣ ва баъзе ихтилолоти мубодилавӣ зуҳур мекунанд. Одатан, акромегалия пас аз анҷоми рушди организм ба вуҷуд омада, тадриҷан инкишоф меёбад ва солиёни дароз тӯл мекашад. Акромегалия дар кӯдакон метавонад боиси азимҷуссагӣ шавад. Ба акромегалия асосан занҳои 18 – 35-сола гирифтор мешаванд. Беморӣ тадриҷан оғоз меёбад: беҳолии тамоми бадан, дарди даст ва ихтилоли ҳассосияти он, рушди номутаносиб ва тағйири шакли рӯй ба сабаби калон шудани бинӣ, ҷоғи поён, камони фавқи абрӯ ва рухсора. Лабҳо ғафс ва панҷаи дасту пой аз ҳад зиёд паҳн мешавад, забон дар даҳон бо душворӣ ҷой мегирад. Беморон аз дарди cap, хастагӣ, заъфи босира ва ғадудҳои ҷинсӣ шикоят мекунанд. Онҳо бояд доиман таҳти назорати духтури чашм, невропатолог ва эндокринолог бошанд. Усулҳои ҳозираи муолиҷа (шуоъшифоӣ, муолиҷа бо адвиёт ва ғайра) имкон медиҳанд, ки тарашшӯҳи барзиёди гормони сабзиш бартараф ва ҳолати бемор сабук карда шавад.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Марова Е. И. Нейроэндокринология, М. 1999;
* Гайдар Б. В. Гофман В Р.
* Опухоли хиазмальноселлярной области, дар кит.
* Практическая нейрохирургия, М. 2002.

Сарчашма
--------

* А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — 608 с. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2021, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.
**Мусиқии барномавӣ** — мусиқии созӣ (бештар, Мусиқии барномавии симфонӣ), ки дар асоси ягон сужаи махсус эҷод мешавад ва кадоме «барнома» дорад.

Барномавӣ будани асар ё аз номаш ё дар шарҳи махсуси адабӣ ифода меёбад. Сарчашмаи сужа метавонад гуфтор ва ривояти таърихӣ гардад (симфонияи «Иля Муромес»-и Р.Глиэр), фантастикаи афсонавӣ («Шогирди афсунгар»-и П.Дюк), дар асоси асари адабӣ (симфонияи «Манфред»-и П.Чайковский, симфонияи «Фауст»-и Ф.Лист), образҳои тасвиркунандаи санъат («Мусаввараҳо аз намоишгоҳ»-и М.Мусорчский); тасвири манзараи табиат дар Мусиқии барномавӣ мавқеи босазое дорад («Кули афсунгарӣ»-и А.Лядов); сужаи асарро баъзан худи муаллиф муайян месозад («Симфонияи пасторалӣ»-и Л.Бетховен, «Симфонияи фантастикӣ»-и Г.Берлиоз). Баъзан композитор мақсади барномавӣ будани асарашро баён намекунад (сим-фонияи 3-ум «Қаҳрамонӣ»-и Л.Бетховен) ва ғ. Мусиқии барномавӣ аз замони қадим маълум аст. Дар байни асарҳои барномавии а. XVIII: миниатюраҳои клавесинии Ф.Куперен, Ж.Рамо ва «Каприччо»-и И.С.Бах маълуманд. Дар ин самт чанд асари барномавӣ ба қалами Л.Бетховен мансуб аст (увертюраҳои «Эгмонт», «Кориолан» ва ғайра). Шукуфоии М.б.дар а. XIX бештар ба мусиқии романтизм алоқаманд буда, дар ин давра асарҳои зиёде офарида шудаанд (Берлиоз, Данте, Лист ва диг.). Як зумра композиторони рус дар эҷоди М.б. ҳиссагузоранд (Мусорский, Римский-Корсаков, Чайковский, Глазунов, Лядов, Скрябин, Рахманинов ва ғайра).

Мусиқии барномавӣ дар эыодиёти композиторони Тоҷикистон
-------------------------------------------------------

Композиторони тоҷик аз солҳои 50 а. XX то имрӯз ба эҷоди мусиқии барномавӣ камар баста, ба муваффақиятҳои назаррас ноил гаштанд: Миратулло Атоев – симфония №1 «Мубориза» (1966), Дамир Дустмуҳаммадов - симфонияи №1 «Бедоршавии Шарқ» (1967), А. Ёдгоров – симфонияи «Тоҷикистон» (1966), Михаил Светаев – симфонияи №4 «Тоҷикистон» (1972), Аъзам Солиев – симфонияи №3 «Қаҳрамонона» (1977), Толиб Шаҳидӣ – симфонияи №2 «Тоҷикон» (1988), М. Бафоев симфонияи №4 «Мовароуннаҳр» (1991); асарҳои симфонӣ (достон, увертюра, сюита): достони «Ҳирот» барои оркестри созҳои халқӣ, достон-рапсодияи «Темурмалик»-и Мухтор Ашрафӣ (1963), достони «Мароканд»-и Фирӯз Баҳор (1970), достони «Хотираи Рӯдакӣ»-и Якуб Сабзанов (1958), сюитаи «Зумрад» (1961) ва достони «Қишлоқи тилоӣ»-и Шарофиддин Сайфиддинов (1962), достони «Гаҳвораи Сино»-и Парвиз Туробӣ (1986), достони «Соли 1917»-и Зиёдулло Шаҳидӣ (1967) ва достони «Талбак Лолаев»-и Қ. Яҳёев (1977) аз ҷумлаи онҳоянд. Инчунин як зумра композиторони дигари тоҷик – С.Юдаков, С.Ҳамроев, А.Ҳамдамов, С.Халилов, К.Тушинок, П.Турсунов, Т.Сатторов, Ш.Пӯлодӣ, А.Ленский, Ш.Ашуров ва диг. дар жанри М.б. асарҳо эҷод намудаанд.

Нигаред
-------

* Мусиқӣ
* Мусиқии халқӣ

Эзоҳ
----

1. ↑  Обидпур Ҷ. Луғатномаи тафсирии мусиқӣ / зери назари Б.Қобилова. – Душанбе: Аржанг, 2019. – С. 242. – 480 с. ISBN 978-999-47-43-90-2 (тоҷ.)