recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Эммонуил Муллоқандов** (2 июни 1912, шаҳри Самарқанд — 18 августи 1977) —тарҷумон, нависандаи яҳудитабор, узви Иттифоқи нависандагони Тоҷикистон (1957).

Зиндагинома
-----------

Эммонуил Муллоқандов 2 июни соли 1912 дар шаҳри Самарқанд зода шудааст. Дар Донишкадаи давлатии тиббии Тоҷикистон ба номи Абӯалӣ ибни Сино, шуъбаи ғоибонаи Донишкадаи давлатии омӯзгории Душанбе таҳсил(нопурра) кардааст. Аз соли 1930 мусаҳхеҳ, баъдан тарҷумони рӯзномаи «Тоҷикистони Сурх», мудири шуъбаи Нашриёти давлатии Тоҷикистон будааст. Баъди таҳсил дар Маскав боз ба тарҷумонӣ пардохтааст. Иштирокчии Ҷанги Бузурги Ватанӣ буд, баъди ҷанг, аз соли 1945, тарҷумони адабии рӯзномаи «Тоҷикистони Сурх», мудири шуъбаи тарҷумаи нашриёти давлатӣ, ходими илмии Пажӯҳишгоҳи таърихи Ҳизби коммунистии Тоҷикистон будааст. Зиёда аз сӣ асари адибони дунёро ба тоҷикӣ гардондааст.

Муаллифи чанд мақолаи пурарзиш дар бораи забони тарҷума ва маҳорати баргардониш мебошад, ки дар маҷмӯаи мақолаҳои ӯ «Забондар тӯли замон» (1985) ба табъ расидаанд.

Аз соли 1957 узви Иттифоқи нависандагони Тоҷикистон аст.

18 августи соли 1977 аз олам даргузашт.

Осор
----

* «Каштанка»-и А. П. Чехов(1935)
* «Дар талоши ҳаёт»-и Ҷ. Лондон (1936)
* «Зодагони тӯфон»-и Н. Островский (1932)
* «Онҳо барои Ватан меҷангиданд»-и М. А. Шолохов (1949)
* «Ҳикояҳои Севастопол»-и Л. Н. Толстой (1952)
* «Рӯзе мерасад»-и М. Иброҳимов (1954)
* «Падарон ва фарзандон»-и И.Тургенев (1962)
* «Хонум Бовари»-и Г. Флобер(1967)
* «Таърихи як шаҳр»-и М. Салтиков-Щедрин (1974)
* «Соати регӣ»-и В. Каверин(1975)… ва ғ. аз он ҷумлаанд.

Эзоҳ
----

Пайвандҳо
---------

* «Сад яҳудии маъруфи Тоҷикистон» Бойгонӣ шудааст 17 августи 2017  сол.

Сарчашма
--------

* Адибони Тоҷикистон (маълумотномаи мухтасари шарҳиҳолӣ)./Таҳия ва танзими Асрори Сомонӣ ва Маҷид Салим. — Душанбе: «Адиб», 2014. — С. 139 ISBN 978-99947-2-379-9
«**Таърихи Яминӣ**» (форсӣ: تاریخ یمینی)‎) — асари Абӯнасри Утбӣ, ки солҳои 1020 —21 ба забони арабӣ таълиф шудааст.

Ин асар ба Яминуддавла — султон Маҳмуди Ғазнавӣ ва падари ӯ Сабуктегин бахшида шудааст ва барои ҳамин ҳам «Таърихи Яминӣ» унвон гирифтааст. Мавзӯъи асосии «Таърихи Яминӣ» воқеа ва рӯйдодҳои таърихи давраи Ғазнавиён аст. Муаллиф номи шоҳону амирон, муншиён ва ҷузъиёти ҳаёти онҳоро ба тафсил зикр мекунад, фармону мукотибаи онҳоро айнан меорад. Соли 1206 Абӯшараф Носеҳ ибнни Зафар ибни Саъдулмуншии Ҷурфудқонӣ «Таърихи Яминӣ»-ро ба тоҷикӣ тарҷума карда, ба он боис бо номи «Хотима» илова намудааст, ки воқеаҳои солҳои 1186—1207-ро дар бар мегирад. Олим ва донишманди фороизабони Ҳинд Муҳаммад Кароматалӣ ибни Ҳайаталии Деҳлавӣ соли 1843, Мавлавӣ Муҳаммад Фазл Имоми Хайрободӣ солҳои 1820 —25, Абдулкарими Аҳарӣ солҳон 1845 —46 «Таърихи Яминӣ»-ро ба забонн форсӣ-тоҷикӣ тарҷума кардаанд. «Таърихи Яминӣ» барои омӯхтани таърихи давраи Ғазнавиён яке аз маъхазҳои муҳимтарин мебошад.

Матни арабии «Таърихи Яминӣ» соли 1847 дар Деҳлӣ, соли 1870 дар Қоҳира, соли 1883 дар Лоҳур ва матни форсии он солҳои 1855, 1956, 1966 дар Теҳрон, соли 1900 дар Табрез нашр ва ба забони англисӣ тарҷума шудааст

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Таърихи Яминӣ // Сақофӣ — Ховалинг. — Д. : СИЭСТ, 1987. — (Энциклопедияи Советии Тоҷик : [дар 8 ҷ.] /  сармуҳаррир М. Д. Диноршоев ; 1978—1988, ҷ. 7).
**Абулҳасан Алӣ ибни Саҳл Раббани Табарӣ** (форсӣ: ابوالحسن علی ابن سهل ربن طبری‎; 838 ё тақрибан 808, Омул, Устони Мозандарон — 870, Бағдод) — ҳаким, пизишк, файласуф ва равоншиноси шаҳири форс.

Зиндагинома
-----------

Ӯ аз Табаристон ба Раӣ (Эрон) кӯчида, дар он ҷо нахустин муаллими ар-Розӣ шуд. Ат-Табарӣ соли 850 доир ба тиб асари калони «Фирдавс ул-Ҳикмат»-ро таълиф кард, ки он аз 7 фасли зерин иборат аст: дар бораи унсурҳо ва тағӣирёбии онҳо, дар бораи рӯзгор, масъалаҳои гигиенаи умумӣ; дар бораи мизоҷ, узвҳо, ақл, шавқу завқ, гигиена ва ғаӣра; дар бораи хӯрок, патологияи умумӣ ва ҷузъӣ, дар бораи хосиятҳои ҷисму бадан, мева, сабзавот, навъҳои мухталифи гӯшт, шир, бӯӣ, чорво, доруҳои одӣ ва мураккаб; дар бораи мащал, кишвар, об, бод; дар бораи эътимоднокии тиб; дар бораи ситораҳо; дар бораи илми тиб; дар бораи парҳези, аӣёми саломатӣ; дар бораи сабабҳои беморӣ.
Ат-Табарӣ инчунин муаллифи асарҳои дигар, мисли «Оид ба истеъмоли хӯрок, нӯшокиҳо ва адвия», «Оид ба ҳифзи саломатӣ», «Оид ба маҳоҷим», «Оид ба таснифи адвият» ва ғаӣра буд.
Ат-Табарӣ ба ҳаӣси олими бузурги замони худ шуҳрат ва обрӯю эътибори калон дошта, ба равнақи тиб саҳми босазое гузоштааст ва дар таърихи тиб осори муносибе дорад.

Эзоҳ
----

1. 1 2 3  *Badawi A. R.* Histoire de la philosophie en Islam (фр.) // *Études de Philosophie Médiévale* — Paris: Librairie philosophique J. Vrin, 1972. — Vol. 60. — P. 578. — 886 с. — ISSN 0249-7921
2. 1 2 3 4

Сарчашма
--------

* Ат-Табарӣ // А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2021, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.
**Абуҷаъфари Утбӣ** (ар. أبو جعفر العُتبي‎; ? — 974, Бухоро) — вазири амирони сомонӣ.

Зиндагинома
-----------

Номи комилаш Абуҷаъфар Аҳмад ибни Ҳусейни Утбӣ. Давраи вазирии Абуҷаъфари Утбӣ ба замони ошуфтагии сиёсии давлати Сомониён мувофиқ омадааст. Пас аз бархӯрди мусаллаҳонаи Нӯҳ ибни Мансур бо Абуалии Чағонӣ (947) гурӯҳи мардум кушта шуда, иддае аз онҳо боздошт гардиданд. Абуҷаъфари Утбӣ низ дар Нахшаб дастгир карда ба Бухоро оварда шуд, ҳабс гардид ва пас аз чанд вақт озод шуд. Соли 954 Абуҷаъфари Утбӣ ба дарбори Абдумалик ибни Нӯҳ қабул шуд, лекин пас аз як сол аз мақоми худ барканор гардид. Абуҷаъфари Утбӣ соли 972 бори дуюм вазир шуд. Таърихшинос Гардезӣ аз корҳои неки Абуҷаъфари Утбӣ дар Хуросон ёд кардааст. Иқдомоти муҳими Абуҷаъфари Утбӣ дар замони вазириаш рафъи душманӣ байни Сомониён ва Оли Бӯя мебошад.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Абуҷаъфари Утбӣ // А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2021, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.

* Мухторов А. Амирон ва вазирони сомонӣ, Д. 1997;
* Номаи Оли Сомон. Маҷмӯаи мақолот. Маҷмаи илмии тамаддун, таърих ва фарҳанги Сомониён, Теҳрон, 1377.
Кореягиҳо бо либоси анъанавӣ
**Куриёиҳо** ё худ **кореягиҳо** аҳолии асосии нимҷазираи Корея мебошанд.

Худноми (этноними) кореягиҳо ба кореягӣ: *чосон сарам* (куриёӣ: 조선 사람) дар ҶХДК ва х*ангук сарам* (куриёӣ: 한국 사람) дар Ҷумҳурии Корея. Кореяиҳое, ки дар собиқ Иттиҳоди Шӯравӣ зиндагӣ мекунанд, худро корё сарам меноманд.

Аз рӯи намуди антропологӣ онҳо ба шохаи Осиёи Шарқии нажоди муғулоид тааллуқ доранд. Онҳо бо забони кореягӣ ё забонҳои кишварҳои истиқоматашон ҳарф мезананд.

Динҳои асосӣ конфутсийӣ, буддизм, насронӣ, шаманизм мебошанд, аммо аксарият ба ягон дин эътиқод надоранд. Пештар буддоия ҳукмрон буд, аммо дар асри XIV он мақоми дини давлатиро аз даст дод. Шумораи зиёди кореягиҳое, ки дар ҶХДК зиндагӣ мекунанд, ақидаҳои атеистӣ доранд.

Кореяиҳо берун аз нимҷазираи Корея
----------------------------------

Тақрибан 7 миллион кореягиҳо берун аз нимҷазираи Корея зиндагӣ мекунанд. Тақрибан аз панҷ чор ҳиссаи онҳо дар се кишвар зиндагӣ мекунанд: Чин, Ҷопон ва Иёлоти Муттаҳида. Кишварҳое, ки бештар аз 0,5% аҳолии Корея зиндагӣ мекунанд: Ҷопон, Зеландияи Нав, ИМА, Қазоқистон, Канада, Узбекистон ва Австралия.

Корё сарам (куриёӣ: 고려 사람 (高麗人) «мардуми Корё») худноми (этноними) кореягиҳое мебошад, ки дар қаламрави собиқ СССР зиндагӣ мекунанд, авлоди кореягиҳо, ки аслан дар қаламравҳои давлати қадимии Кореяи Гоҷосон (ҳоло қаламрави Федератсияи Русия ва Чин) ё дар солҳои 1860 ба Шарқи Дури Русия (асосан дар Приморье ) баргаштанд, инчунин онҳое, ки артиши Ҷопон ба Сахалин оварда буданд. Куриёиҳо дар Русия ва ИДМ бо лаҳҷаи худашон бо забони кореягӣ суҳбат мекунанд.

Анъанаҳо
--------

Идҳои анъанавии кореягӣ, аз қабили толҷанчҳӣ (таҷлили соли аввали таваллуди кӯдак), соллал (Соли нав) ва хвангап (환갑, 60-солагӣ) ба таври васеъ маълум гардиданд.

Иди миллӣ - Рӯзи ҳосил ё чҳусок дар тамоми нимҷазираи Корея - ҳам дар Ҷумҳурии Корея ва ҳам дар ҶХДК ҷашн гирифта мешавад.

Эзоҳ
----

1. ↑  Большая Российская энциклопедия. — Т. 29. — М: Большая Российская энциклопедия, 2015. — С. 484. — 767 с. — ISBN 978-5-85270-366-8. Бойгонӣ шудааст 16 июли 2019  сол. нусхаи бойгонӣ. 10 апрели 2022 санҷида шуд. Баргирифта аз сарчашмаи аввал 16 июли 2019.
**Нерӯгоҳи барқии обии Сангтӯда-2** (НБО Сангтӯда-2) - поёнтар аз НБО Сангтӯда-1 дар дарёи Вахш ҷойгир шуда, бо он дар якҷоягӣ амал мекунад ва он имконияти танзими ҳаракати обро (дарёи Вахш) дар давоми шабонарӯз медиҳад. Иқтидори 2 агрегати НБО Сангтӯда-2 - 220 МВт мебошад.

Таърих
------

Соли 1995 дар Душанбе протоколи сохтмони нерӯгоҳҳои 1 ва 2 байни Тоҷикистон, Русия ва Эрон ба имзо расид. Бар асоси ин санад, Тоҷикистон яке аз ин нерӯгоҳҳоро дар ҳамкорӣ бо Русия ва дигареро бо Эрон бояд ба анҷом мерасонд. Эрон аз ҷумла эълон кард, ки барои сохтани "Сангтӯда 2" 180 миллион доллар сармоягузорӣ мекунад. Барои анҷоми корҳо ширкати "Сангоб"-и Эрон ҷалб шуд. Ба таври расмӣ кори сохтмон дар моҳи феврали соли 2006 шурӯъ гардид.
20 феврали соли 2006 маросими сохтмони Нерӯгоҳи барқии обии Сангтӯда-2 оғоз гардид. Хароҷоти умумии сохтмон $220 млн буда, $180 млн. онро Ҷумҳурии Исломии Эрон ба ўҳда гирифтааст, $40 млн. доллари дигар ҳиссаи Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон мебошад. Баъди ба истифода додани НБО Сангтӯда-2, Ҷумҳурии Исломии Эрон барқи НБО Сангтӯда-2 - ро 12,5 сол истифода мебарад (методи «Биоти»). Баъди он НБО Сангтӯда-2 пурра ба ихтиёри Ҷумҳурии Тоҷикистон мегузарад.

Бинобар мушкилоти сотмон агрегати нахустини НБО Сангтӯда-2, сентябри соли 2011 ва агрегати дуюм сентябри соли 2014 пурра ба истифода супорида шуданд. Нерӯгоҳ аз ду агрегат иборат буда, дар маҷмӯъ 220 МВт нерӯи барқ тавлид мекунад. Тавоноии солонаи нерӯгоҳ истеҳсоли 1 миллиард кВт соат муайян шудааст.

Мувофики шартномаи байнидавлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон ва Афғонистон интиқоли барқ аз ҷумлаи барқи дар НБО Сангтӯда-2 истеҳсолшуда, дар фасли тобистон ба воситаи Хати баландшиддати барқии ЛЭП Сангтӯда - Пули Хумри то 300 мегаватт ба Афғонистон ирсол мегардад.

Эзоҳ
----

1. ↑  Тоҷикистон макони нур шуд(тоҷ.). *harakat.tj* (6 марти 2016). 27 Декабри 2018 санҷида шуд. Баргирифта аз сарчашмаи аввал 19 Декабри 2018.
2. ↑  В Таджикистане официально сдана в эксплуатацию ЛЭП Сангтуда-Пули Хумри. news.tj. 4 январи 2015 санҷида шуд. Баргирифта аз сарчашмаи аввал 1 январи 2015.
**Подшоҳии Ҳиҷоз** (ар. مملكة الحجاز‎) — давлат дар Ҳиҷоз, ки соли 1916 аз Империяи Усмонӣ истиқлолият эълон кардааст. Аз ҷониби сулолаи Ҳошимиён ҳукмронӣ карда мешавад. Дар миёнаи солҳои 1920-ум аз ҷониби Наҷд забт карда шуд, ки пас аз он Шоҳигарии Муттаҳидаи Наҷд ва Ҳиҷоз таъсис ёфт.

Таърих
------

Дар давоми Ҷанги Якуми Ҷаҳонӣ, Бритониё музокиротро бо шарифи Макка Ҳусейн бин Алӣ оғоз кард. Комиссари олии Бритониё оид ба Миср Мак-Магон дар моҳи октябри соли 1915 ба Ҳусейн ваъда дод, ки ӯро ҳамчун подшоҳи давлати оянда эътироф хоҳад кард, ки бояд ҳамаи кишварҳои арабии Осиёро, ба истиснои Лубнон, ғарби Сурия, ҷануб ва шарқи Арабистон фаро гирад. Ба ин ваъда такя карда, шариф Ҳусейн моҳи июни соли 1916 исёни зидди усмониро оғоз кард.

Пас аз ҷанг, ҳангоми интизори иҷрои ваъдаҳои Бритониёи Кабир, Ҳусейн ибни Алӣ худро подшоҳ эълон кард ва изҳор дошт, ки дар зери ҳукмронии худ ҳамаи вилоятҳои собиқи арабии империяи Усмониро муттаҳид мекунад. Аммо Бритониёи Кабир ва Фаронса нақшаҳои худро доштанд ва Бритониё ӯро танҳо ҳамчун Подшоҳи Ҳиҷоз эътироф кард. Дар соли 1919 Ҳусейн тасмим гирифт, ки худи арабҳоро муттаҳид кунад ва сарбозонашро ба манотиқи наздисарҳадии Наҷд интиқол диҳад, вале мағлуб шуд. Бритониёи Кабир мӯътадил сохтани шӯҳратпарастии иттифоқчии худро муфид меҳисобид, аммо ба шикасти ӯ роҳ надод.

Ҳусейн аз нақшаҳои шӯҳратпарасти худ даст накашид ва андозҳо ва хароҷоти низомиро афзоиш дод. Ин боиси афзоиши норозигӣ аз ӯ дар дохили кишвар шуд. Дар моҳи марти соли 1924 бо истифода аз барҳам додани хилофат пас аз суқути сулолаи усмонӣ, вай худро халифаи нав эълон кард. Ин боиси норизоият дар манотиқи мухталифи ҷаҳони ислом шуд, аммо бахусус дар Наҷд. Дар моҳи сентябри соли 1924, Наҷд ҷанги зидди Ҳиҷозро оғоз кард. Ин дафъа Бритониё, ки аз даъвои Ҳусейн ва ифтитоҳи Консулгарии генералии СССР дар Ҷидда дар тобистони соли 1924 норозӣ буд, подшоҳро дастгирӣ накард ва моҳи октябри соли 1924 Ҳусейн бо ҷамъомади ашрофзодагон аз кишвар ронда шуд. Писараш Алӣ, ки ӯро иваз кард ва Макка ва Мадинаро дар ихтиёри Ибни Сауд гузошт, ба Ҷидда ақибнишинӣ кард ва тақрибан як сол дар он ҷо дифоъгароӣ мекард. Дар моҳи октябри соли 1925, амири Наҷд ибни Сауд бо намояндаи Бритониё шартнома баст, ки тибқи он ҳукумати Бритониё бар ивази баъзе гузаштҳо аслан пайвастани Ҳиҷозро ба Наҷд эътироф кардааст. 22 декабри соли 1925 Ҷидда таслим шуд ва шоҳ Алӣ Ҳиҷозро тарк кард; ашрофони маҳаллӣ ҳатто пештар ба Ибни Сауд байъат карда буданд.

Манбаъ
------

* «История Востока» в 6 томах. Т. V «Восток в новейшее время (1914—1945 гг.)» — М.: издательская фирма «Восточная литература» РАН, 2006. ISBN 5-02-018102-1

Нигаред низ
-----------

* Подшоҳии Наҷд ва Ҳиҷоз

Эзоҳ
----



|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️  Гузариш ба унсури Викидода  Фарҳангҳо ва донишномаҳо | 
* Большая советская (1 изд.)

 |
| Дар феҳристҳои китобшинохтӣ | 
* J9U: 987007557262105171

 |
**Алӣ Салим ал-Бейд** ( ар. علي سالم البيض‎; тав. 1939 ) — Сиёсатмадори яманӣ, ноиби президенти Ямани муттаҳид, президенти Ҷумҳурии демократии Яман дар замони ҷанги шаҳрвандии соли 1994 (аз 21 май то 7 июли соли 1994).

Зиндагинома
-----------

Вай аз овони ҷавонӣ дар ҳаракати миллӣ-озодихохӣ фаъолона иштирок карда, аз лаҳзаи ташкил ёфтани он аъзои Ҷабҳаи озодихоҳии миллӣ буд. Дар курсҳои низомии Мисрии президент Ҷамол Абдуносир таҳсил кардааст.

Баъди эълон шудани истиқлолият дар соли 1967 вазифаҳои губернатори музофоти панҷуми Ҷумҳурии Халқии Демократии Яман, вазири мудофиа (1967—1969), вазири корҳои хориҷӣ, вазири корҳои президентӣ, вазири нақшакашӣ буд. Соли 1980 ба Вазорати худидоракунии маҳаллӣ роҳбарӣ мекард. Дар ҳодисаҳои январи соли 1986 ӯро Алӣ Носир Муҳаммад ба қатл маҳкум кард.

Баъди муттаҳид шудани Яман муовини раиси ҷумҳури ин кишвар шуд. Пас аз пахш кардани кӯшиши барқарор кардани истиқлолияти Ямани Ҷанубӣ ӯ ба Умон муҳоҷират кард. Аз соли 2009 - яке аз пешвоёни ҷунбиши ҷудоихоҳ, мухолифи Ал-Қоида буд.

Эзоҳ
----

1. ↑  Густерін П. В. Єменська Республіка та її міста. М. 2006, стор. 178

Пайвандҳо
---------

* Таърихи президентҳои Яман Бойгонӣ шудааст 17 октябри 2012  сол. [бойгонӣ 3 феврали 2013 дар WebCite ] (англ.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️  Гузариш ба унсури Викидода  Фарҳангҳо ва донишномаҳо | 
* Britannica (онлайн)

 |

| ⚙️ Парчами Яман Роҳбарони Ямани Ҷанубӣ |
| --- |
| Президентҳои ҶХЯҶ | 
* Қаҳтан Муҳаммад аш-Шаъбӣ (1967–1969 )

 |  |
| Раисони Шӯрои президент | 
* Салим Рубаи Алӣ (1935–1978)
* Алӣ Носир Муҳаммад (1978)
* Абдулфаттоҳ Исмоил Алӣ

 |
| Раиси Президиуми Шӯрои Олии халқӣ | 
* Абдулфаттоҳ Исмоил Алӣ (1978–1980)
* Алӣ Носир Муҳаммад (1980–1986)
* Ҳайдар Абубакр Аттос (1986–1990)

 |
| Президенти Ҷумҳурии Демократии Яман | Муттаҳидшавии Яман (22 майи 1990 - 21 майи 1994)
* Алӣ Салим ал-Бейд (1994)
 |
**«Арбатская»** — истгоҳи хатти "Арбатская-Покровская" дар метрои Маскав аст. Дар байни истгоҳҳои «Площадь Революция» ва «Смоленская» ҷойгир аст. Истгоҳ бо як пойгоҳи чуқури сеқутба тарҳрезӣ шудааст.
5 апрели соли 1953 дар доираи қисмати «Площадь Революция» - «Киевская» кушода шудааст. Истгоҳ мақоми мероси фарҳангии муайяншударо дорад. Он номи худро аз кӯчаи Арбат гирифтааст, инчунин истгоҳи ҳамон ном дар хатти Филёвская низ вуҷуд дорад. Истгоҳ яке аз гузаргоҳҳои калонтарини сегона дар метрои Маскав мебошад ва ба истгоҳҳои зерин гузариш дорад: «Библиотека имени Ленина» дар хатти Соколническая, «Александровский сад» дар хатти Филёвская ва «Боровицкая» дар хатти "Серпуховская-Тимирязевская". Ин яке аз истгоҳҳои маркази чорҷонибаи мубодила - «Александровский сад — Арбатская — Библиотека имени Ленина — Боровицкая» мебошад.

Истгоҳи Арбатская
Истгоҳи Арбатская аз дарун

Нигаред
-------

### Истгоҳҳо:

* Метрои Маскав
* Стахановская
* Текстильщики
* Молодёжная
* Арбатская

Эзоҳ
----

Пайвандҳо
---------

1. ↑
Литсей як намуди нави мактаби миёнаи таҳсилоти умумӣ буда, ҳуқуқҳои конститутсионии шаҳрвандро дар бораи гирифтани маълумоти миёнаи асосӣ ва таълимоти миёнаи умумӣ таъмин менамояд.

Таърихи
-------

14 январи соли 1992 литсейи №1-и шаҳри Душанбе таъсисёфта, тибқи фармони Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон аз 20 феврали соли 1998, №60 ба литсей-интернати Президентӣ барои кӯдакони болаёқати Ҷумҳурии Тоҷикистон номгузорӣ шудааст. Аз 17.08.2020 ба "Литсейи Президентӣ барои хонандагони болаёқати Тоҷикистон" номгузорӣ шуд.

Литсей-интернатӣ Президентӣ мақоми ҷумҳуриявӣ дошта, дар он кӯдакони лаёқатманди Ҷумҳурии Тоҷикистон бо сезабон (тоҷикӣ, русӣ ва англисӣ) таҳсил карда, соҳиби маълумоти миёнаи умумӣ мешаванд.

Литсей-интернат фаъолияти худро дар асоси Конститутсяи (Сарқонуни) Ҷумҳурии Тоҷикистон, Қонуни Ҷумурии Тоҷикистон «Дар бораи маориф», Консепсияи миллии таҳсилот, Стандарти давлатии таҳсилоти умумӣ, Низомномаи мактаби таҳсилоти миёнаи умумӣ, қарору фармонҳои Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон, Оиннома ва Низомномаи хеш ба роҳ мемонад.

Муассиси литсей Вазорати маорифи Ҷумҳурии Тоҷикистон, сарпарасти он Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон мебошад.

Сарварони литсей
----------------

| Ному насаби директор | Солҳои директорӣ |
| --- | --- |
| Салиҳов М.Б | 14.01.1992-1995 |
| Султоншехов И.С | 1995-1.03.2001 |
| Шамсуддинов З.Ш | 1.03.2001-15.12.2008 |
| Муминова Давлатбӣ Намозовна | 15.12.2008-29.10.2011 |
| Мадатова Манзура Тоҷиддиновна | 29.10.2011- 03.2015 |
| Исмоилзода Баҳром Мансур | 03.2015 - 05.03.2021 |
| Ғайратзода Лайло Диловар | 05.03.2021 - дар вазифа |

Унвонҷуёни илмӣ
---------------

Дар тӯли мавҷудияти литсей Суяров Қ,- номзади илмҳои химия, Наҷмиева Ҳ,- номзади илмҳои педагогика, Элбоев В,- номзади илмҳои филология кору фаъолият кардаанд.

Муаллимони шодравон
-------------------

Номи омӯзгорони шодравон: муалимаи география дорандаи ордени «Дӯстӣ» Ҷумаева Истода ва аъзои Иттифоқи рассомони Тоҷикистон, муаллими расм ва нақша Очилдиев Олимҷон дар таърихи литсей абадан нақш баста аст.

Омӯзгорони литсей – интернати Президентӣ дар фаъолияти ҳама рӯзаи хеш баҳри баланд бардоштани сифати таълиму тарбия заҳмати зиёд мекашанд.

Кӯшишҳои аҳли литсей маҳз баҳри иҷрои дастуру супоришҳои Президенти мамлакат, Ҳукумати Ҷумҳури Тоҷикистон, Вазорати маориф равона карда шудааст. Сифати таълиму тарбия ва сатҳи донишу маърифати хонандагон дар тарзи ба роҳ мондани кори таълиму тарбия зоҳир мегардад.

Аз ҷумла, иштироки хонандагон дар Олимпиадаҳои фаннӣ, байналмилалӣ, фосилавӣ дохил шудани хатмкунандагон ба мактабҳои олӣ яке аз меъёрҳои иҷрои стандарти давлатии таълим ба шумор рафта, аз такомули тафаккури мантиқии хонандагон, бедории шавқу завқи хонандагон дар омӯзиши фанҳои дӯстдоштаи онҳо дарак медиҳад.

Сарчашмаҳо
----------

Сайти Литсей-интернати Президентӣ  Бойгонӣ шудааст 17 май 2014  сол.
Ин вожа дигар маъноҳо низ дорад, Деловой Тсентр-ро бубинед.

|  |
| --- |
| Унсури Викидода мавҷуд нест |

**«Деловой центр»** — истгоҳи метрои Маскав, ки дар хатти "Солнцевская" ҷойгир аст. Он тавассути интиқол бо истгоҳи "Выставочная" дар хатти "Филёвская" ва истгоҳи "Деловой Центр"и Хати давраи калон пайваст мешавад. Дар ноҳияи Пресненский ҷойгир шудааст ва 31 январи соли 2014 дар қитъаи «Деловой центр» — «Парк Победа» кушода шудааст. Сутуни чуқури се қатора бо як платформа дорад. 24 феврали соли 2018, бинобар амалиёти муштараки радиуси "Солнцевская" ва марҳилаи якуми хатти калони доира, ҳамзамон бо ифтитоҳи истгоҳи ба ҳамин ном дар хатти калони доира, истгоҳи хати "Солнцевская" пеш аз вуруди пандус дар паси он барои ташкили гардиши қатораҳо тибқи нақшаи стандартӣ баста шуд. Боз кардани истгоҳ ва кушодани сарбаста дар шарқи он 12 декабри соли 2020 рух дод.

Вестибюле, ки ин истгоҳро бо истгоҳи «Выставочная» пайванд месозад

Лоиҳаҳои фарҳангӣ
-----------------

Бо сабаби ҳалли меъмории ғайристандартии худ ва инчунин наздики ба маркази корӣ (Деловой центр), дар метрои Маскав ​​истгоҳи "Деловой Центр" макони як қатор чорабиниҳои ғайриоддии фарҳангӣ шудааст.

Галерея
-------

Истгоҳи Деловой Тсентр
Эскалатор
Истгоҳи Деловой Тсентр
Истгоҳи Деловой Тсентр
Истгоҳи Деловой Тсентр, соли 2015

Нигаред
-------

* Метрои Маскав

### Истгоҳҳо:

* Стахановская
* Текстильщики
* Молодёжная
* Арбатская
* Киевская (истгоҳи метро, Арбатская-Покровская)
* Деловой центр

Пайвандҳо
---------

Эзоҳ
----
**Лутфия Иматова** (Иматова Лутфия Маҳмадуллоевна; 8 октябри 1966, Душанбе, ҶШС Тоҷикистон) — омӯзгор, доктори илмҳои педагогӣ, профессор.

Зиндагинома
-----------

Иматова Лутфия Маҳмадуллоевна 8 октябри соли 1966 дар шаҳри Душанбе ба дунё омада, соли 1983 мактаби миёнаи № 11-и шаҳри Душанберо хатм намудааст. Соли 1987 факултети педагогикаи Институти давлатии педагогии ба номи Т. Г. Шевченкоро хатм кардааст.

Фаъолияти корӣ
--------------

Дар солҳои 1987—1993 ба ҳайси ассистенти кафедраи психологияи Университети давлатии Тоҷикистон ба номи В. И. Ленин фаъолият намудааст. Солҳои 1993—2012 ба ҳайси ходими илмӣ, мудири шуъбаи омӯзиши таълиму тарбия дар муассисаҳои томактабӣ ва синфҳои ибтидоии Пажӯҳишгоҳи рушди маорифи Академияи таҳсилоти Тоҷикистон адои вазифа намудааст. Баъдан солҳои 2012—2014 ба вазифаи муовини директор оид ба илми муассисаи мазкур таъйин гардидааст. Соли 2014 ба ҳайси мушовири Фонди шарикии глобалӣ дар соҳаи маорифи Вазорати маорифи ва илми Ҷумҳурии Тоҷикистон қабул шуда, аз моҳи апрели соли 2015 ба вазифаи сармутахассиси раёсати таҳсилоти томактабӣ ва миёнаи умумии Вазорати маориф ва илми Ҷумҳурии Тоҷикистон таъйин гардидааст. Аз феврали соли 2017 то январи 2020 ҳамчун мудири кафедраи педагогикаи Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистонба номи С. Айнӣ кор кардаст.

Лутфия Иматова 31 январи 2020 ба ҳайси директори Пажӯҳишгоҳи рушди маориф ба номи Абдураҳмони Ҷомии Академияи таҳсилоти Тоҷикистон таъйин гардидааст.

Фаъолияти илмӣ
--------------

Лутфия Иматова соли 2000 аспирантураи Академияи таҳсилоти Тоҷикистонро хатм намуда, рисолаи номзадиро роҷеъ ба «Инкишофи нутқи мураттаби кӯдакони синни калони томактабӣ мавриди шиносоӣ бо адабиёти бадеӣ» дифоъ намудааст. Пас аз хатми докторантура, соли 2013 рисолаи докториро дар мавзӯи «Асосҳои назариявии бароҳмонии раванди муттасилӣ дар таҳсилоти кӯдакони синни калони томактабӣ ва ибтидоӣ дар ҷанбаи инкишофи нутқ» бомуваффакият дифоъ намуда, сазовори унвони доктори илмҳои педагогӣ гардидааст. Соли 2014 ба Иматова Лутфия унвони илмии дотсент дода шудааст.

Зери роҳбарии Иматова Лутфия аспирантон ва магистрҳо рисолаҳои номзадӣ ҳимоя намудаанд.

Иматова Лутфия узви шурои диссертатсионии Академияи таҳсилоти Тоҷикистон, узви гурӯҳи ҳамоҳангсозии барнома ва китобҳои дарсии таълими ибтидоӣ ва тарбияи томактабии Шӯрои миллии таҳсилоти Вазорати маориф ва илми Ҷумҳурии Тоҷикистон мебошад. Муаллифи 5 барномаи таълимию тарбиявӣ ва 8 дастури методӣ буда, беш аз 50 мақолаҳои илмию методиро дар рӯзномаю маҷалла ва маҷмӯи конференсияҳои сатҳи ҷумҳурӣ ва берун аз ҷумҳурӣ чоп намудааст.

Ҷоизаҳо
-------

Бо нишони Аълочии маорифи Ҷумҳурии Тоҷикистон (2012) ва ифтихорномаҳои Вазорати маориф ва илми Ҷумҳурии Тоҷикистон, Академияи таҳсилоти Тоҷикистон ва Пажӯҳишгоҳи рушди маориф қадр шудааст.

Эзоҳ
----

1. ↑  Мудири кафедраи педагогикаи Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон. *www.tgpu.tj*. 3 феврали 2020 санҷида шуд. Баргирифта аз сарчашмаи аввал 22 сентябри 2020.
**Made in China** (аз англисӣ — «**Истеҳсоли Чин**») — тамғагузории маҳсулот, ки мамлакати истеҳсоли ин маҳсулот Ҷумҳурии Мардумии Чин мебошад.

Тамғагузории «Made in China» бо забони чинӣ
Тамғагузории «Made in China»
Дар аввали асри XXI аломатҳои «Made in PRC» (Made in People’s Republic of China) низ дар молҳои истеҳсоли Чин пайдо шуданд.

Баъзан ҳамчун зарбулмасал ба маънои «Бад иҷро карда шудааст» бо сабаби мавҷи қалбакии арзон аз Чин, ки аз аввали солҳои 2000-ум бозори Тоҷикистонро зер кардааст ва баъзан молҳои таҳти ин тамға бо сифати ниҳоят паст истеҳсол мешаванд.

Замоне дар Иёлоти Муттаҳида тамғаи «Made in Japan» ба ин монанд қабул карда шуда буд. Ин далел ҳатто дар филми ҳунарии «Бозгашт ба Оянда 3» (англисӣ *Back to the Future, Part III*) низ намоиш дода шудааст.

Баҳсҳо
------

Либосҳои дастаи олимпии ИМА, ки онро хонаи тарроҳии Ралф Лорен махсус барои Олимпиадаи Лондон-2012 дӯхта буаанд маълум шуд, ки дар Чин истеҳсол шудааст.
Тамғаҳои «Made in China»-ро рӯзноманигорони кунҷкоб бодиққат нигоҳ карда диданд ва ҷанҷол сар зад. Сенаторон ва аъзои Палатаи намояндагон маслиҳат доданд, ки «ин либоси расмиро дар як тӯда ҷамъ карда сӯзонед.» Қарор буд, ки либоси нав аллакай дар ИМА дӯхта шавад.

Нигаред
-------

* Made in Germany
* Swiss Made
* Made in Russia

Эзоҳ
----
**Ҳуриннисо Ализода** (*Ализода Ҳуриннисо Юсуфӣ*; 4 марти 1957, ноҳияи Москва, вилояти Кӯлоб, ҶШС Тоҷикистон) — рӯзноманигор, нависанда, узви Иттиҳоди журналистони Тоҷикистон, Аълочии матбуоти Тоҷикистон. Барандаи ҷоизаи Иттиҳоди журналистони Тоҷикистон ба номи Абулқосим Лоҳутӣ.

Зиндагинома
-----------

Ҳуриннисо Ализода 4 марти соли 1957 дар ноҳияи Москваи вилояти Кӯлоб ба дунё омадааст. Соли 1979 Донишгоҳи давлатии Тоҷикистонро бо ихтисоси филолог ба итмом расонидааст.

Фаъолияти корӣ
--------------

Баъди хатми донишгоҳ то соли 1986 ба сифати омӯзгори забони адабиёти тоҷик дар мактаби № 29-и ноҳияи Фархор кор кардааст.

Соли 1986 ба олами рӯзноманигорӣ пайваста, дар рӯзномаи вилоятии «Роҳи Ленинӣ» ҳамчун мухбир ба кор ҷалб мешавад. Аз соли 1988 дар ноҳияи Москва ба сифати диктори радиои ноҳиявӣ, муаллимаи забони форсии мактаби № 54, мудири шуъбаи САҲШ-и ҳамин ноҳия фаъолият дошт.

Солҳои 1991—1995 дар рӯзномаи «Хақиқати Ховалинг» ба ҳайси мудири шуъбаи сиёсӣ кор кардааст. Аз моҳи декабри соли 1995 ба сифати мухбири ғайриштатии рӯзномаи «Ҷумҳурият» фаъолият намуда, аз соли 1997 то моҳи майи соли 2006 дар рӯзномаи «Садои мардум» мухбир ва баъдтар муҳаррири шуъбаи «Парламент ва ҳокимияти давлатӣ» буд.

Моҳи майи соли 2006 ба вазифаи муҳаррири шуъбаи таҳлил ва таҳқиқоти журналистии рӯзномаи «Ҷумҳурият» даъват шуд. Аз моҳи сентябри соли 2006 бо фармони Президенти кашвар ба вазифаи сармуҳаррири маҷаллаи «Бонувони Тоҷикистон» ва аз моҳи октябри соли 2012 то моҳи майи 2015 муовини директори Муассисаи давлатии Китобхонаи миллии Тоҷикистон буд.

Таълифот
--------

Як маҷмӯъаи очеркҳояш бо номи «Ҳафт ахтар» аз чоп баромадааст, ки дар бораи 7 зани сиёсатмадори сатҳи аввал дар солҳои 2000 -ум ҳикоят мекунад. Мақолаҳои зиёдаш тӯли зиёда аз 25 сол дар матбуоти даврӣ ва дар чандин маҷмуаҳои дастаҷамъӣ нашр шудаанд.

Эзоҳ
----

1. ↑  *Сабоҳат Иброҳимова.* Сафари Ҳуринисо Ализода ба Шаҳри Ёдҳо. *www.kmt.tj*.  Китобхонаи миллии Тоҷикистон. 3 марти 2021 санҷида шуд. Баргирифта аз сарчашмаи аввал 15 январи 2020.
2. ↑  *Камоли Қурбониён.* 10 қисса аз зиндагии Ҳуриннисо Ализода, ки шояд шумо надонед. *sadoimardum.tj*.  Рӯзномаи «Садои мардум» (11 марти 2017). 3 марти 2021 санҷида шуд.
3. ↑  Таъиноти кадрӣ дар мақомоти ҳифзи ҳуқуқ, вазорату идораҳо ва дигар сохторҳои давлатӣ. *president.tj*.  Президенти Тоҷикистон. 3 марти 2021 санҷида шуд.
**Аҳмадáк** (форсӣ: أحمدک‎; соли таваллуд ва вафот номаълум) — мисгар ва ҳаккоки форс-тоҷик (охири садаи XI — аввали садаи XII).

Коргоҳи Аҳмадак дар қасабаи Чилдухтарони назди шаҳраки Шаҳристони ноҳияи Шаҳристон, болотар аз харобаи пойтахти давлати қадимии Истаравшан — шаҳри Бунҷикат аз тарафи бостоншиносон кашф гардидааст. Дар коргоҳ теъдоде аз маҳсули ҳунари Аҳмадак — ду дег, се кӯза, чароғи сиёҳ, қисмҳои шамъдон ва ғайра пайдо шудаанд. Ҳамаи ин осор аз биринҷӣ сохта шуда, дар рӯйи онҳо нақшҳои нафису зебои мунаббат, аҷсоми меъморӣ ва мурғон тасвир ёфтаанд. Дар қисми поини ду кӯзаи ёфтшуда имзои косиб бо номи «Амали Аҳмадак» сабт шудааст.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Аҳмадак // Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.
Дар Википедия мақолаҳо дар бораи дигар шахсон бо номи Сайлӣ мебошанд.
Дар Википедия мақолаҳо дар бораи дигар шахсон бо насаби Раҳмонова мебошанд.

**Сайлӣ Раҳмонова** (6 январи 1947, деҳаи Сасиқбулоқ, ноҳияи Ҷиргатол) — картошкапарвар, Қаҳрамони Меҳнати Сотсиалистӣ (1986). Узви КПСС аз соли 1969.

Зиндагинома
-----------

Сарпионервожатийи мактаби миёнаи № 12 (1966) ва мудири яслӣ (1967—1971). Аз соли 1971 аввал сардори бригадаи картошкапарварии комсомолону ҷавонони совхози «Лахш» ва баъд совхози «Қизилсӯ» — и ноҳияи Ҷиргатол. Бригадаи ӯ солҳои 1980—1986 аз 120 га замин ба ҳисоби миёна 297 сентнерӣ ҳосили картошка рӯёнд.

Депутати Совети Олии СССР (даъватҳои 9 — 10) ва вакили Съезди 20 — уми ПК Тоҷикистон.

Ҷоизаву орденҳо
---------------

Бо орденҳои Ленин, Револютсияи Октябр ва Байрақи Сурхи Меҳнат қадрдонӣ шудааст.

Некдошт
-------

Дар соли 2022 деҳоти Алғаи ноҳияи Лахш ба деҳоти Сайлиобод барои хотироти ӯ номгузорӣ шуд.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Раҳмонова Сайлӣ / В. Умаров // Плешко — Сақил. — Д. : СИЭСТ, 1986. — (Энциклопедияи Советии Тоҷик : [дар 8 ҷ.] /  сармуҳаррир М. Д. Диноршоев ; 1978—1988, ҷ. 6).

Пайвандҳо
---------

* Рахмонова Сайли.  Сайти «Герои Страны».
**Гарданаи Перекоп** (укр. Перекопський перешийок, Шаблон:Lang-crh) — минтақаи хушкӣ, ки нимҷазираи Қримро бо материк пайваста, баҳри Азовро (халиҷи Сиваш) аз баҳри Сиёҳ ҷудо мекунад.

Дар қисми шимоли Қрим воқеъ аст. Дарозиаш 30 км, бараш 8-23 км. Баландиаш то 20 м. Аз гил ва гилхок ташаккул ёфтааст; соҳилҳояш ҷаридор (то 5 м.). Сатҳаш ҳамвор буда, рустаниҳои даштӣ ва нимбиёбонӣ дорад. Дар қисмати ҷанубии Гарданаи Перекоп кӯлҳои шӯри Старое, Красное мавҷуданд. Дар гузашта Гарданаи Перекоп номҳои дигар дошт: Страбон онро Истм, генуягиҳо Зухало ва тоторҳои Қрим Ор меномиданд. Дар ҳудуди Гарданаи Перекоп шаҳри Армянск ва маҳаллаи Перекоп ҷойгиранд. Дар асрҳои 15-16 туркҳо дар сартосари гардана истеҳкоми азим (ба номи садди Туркия) сохтаанд, ки имрӯз бо номи садди Перекоп машҳур аст. Соли 1736 дар Ҷанги русу туркӣ (1735-39) русҳо садро ба даст дароварданд. Дар солҳои Ҷанги гражданӣ (1918-20) Артиши Сурх дар рафти амалиёти Перекоп — Чонгар (1920) истеҳкоми пурқуввати мудофиавии гвардияи сафедро дар Гарданаи Перекоп рахна карда, Қримро озод намуд. Соли 1944 дар рафти амалиёти Қрим Артиши шӯравӣ хатти мустаҳками мудофиавии лашкари фашистонро дар Гарданаи Перекоп рахна кард. Дар ҳудуди Гарданаи Перекоп шоҳроҳҳои автомобилгард, р. о. хатти интиқоли барқ, наҳри Қрими Шимолӣ мегузаранд, ки барои Қрим аҳамияти бузург доранд.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* Гарданаи Перекоп // Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.
**Фаррух Амона́тов** (*Амонатов Фаррух Ҳукуматович*; 13 апрели 1978) — шоҳмотбози тоҷик, аввалин гроссмейстери байналмилалӣ (2002) аз миёни тоҷикон.

Зиндагинома
-----------

Аз сини шашсолагӣ ба шоҳмотбозӣ машғул гардида, мураббии аввалинаш Вячеслав Ким буд. Соли 1995 мактаби миёнаи № 20 шаҳри Душанбе, соли 2000 — Донишгоҳи техникии алоқа ва информатикаи шаҳри Маскавро хатм кардааст.

Дар шаҳри Санкт-Петербург зиндагӣ дорад.

Дастовардҳо
-----------

Чемпиони чандинкаратаи Тоҷикистон, чемпиони Осиё байни наврасон (1992), чемпиони шаҳри Маскав (2004 — дар мусобиқаи инфиродӣ, 2003 — дар байни бошгоҳҳо дар ҳайати дастаи ҶСК «Вертикаль»—МТУСИ). Дар ҳайати дастаи Тоҷикистон солҳои 1996, 1998, 2002, 2006, 2009 дар олимпиадаҳои ҷаҳонии шоҳмот ширкат доштааст. Ғолиби мусобиқаҳои байналмилалии шоҳмот дар шаҳрҳои Маскав (2002), Владимир (2004), Тошканд (2008), Ҳиндустон (2013).

Эзоҳ
----

1. ↑  ratings.fide.com (ингл.)
2. ↑  Московский Технический Университет Связи и Информатики — Иностранные выпускники — Таджикистан. 13 апрели 2017 санҷида шуд. Баргирифта аз сарчашмаи аввал 5 май 2015.
3. ↑  (FIDE) открыла конкурс городов — Спорт-Экспресс

Пайвандҳо
---------

* Фаррух АМОНАТОВ: «Хочу примерить корону»
* Ф. Амонатов: Буду играть до 80 лет(пайванди дастнорас)

Сарчашма
--------

* Амонатов Фаррух // А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2021, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.
**Дона Баҳром** (зод. 4 марти 1949, деҳаи Чухкак, ноҳияи Дарвоз, ВАБК) — овозхони тоҷик, Ҳунарпешаи шоистаи Тоҷикистон (1991).

Зиндагинома
-----------

Дона Баҳром соли 1949дар деҳаи Чухкак, деҳшӯрои Сағирдашти ноҳияи Дарвоз дар оилаи деҳқон ба дунё омадааст. Солҳои 1973 факултаи филологияи Донишгоҳи давлатии Тоҷикистонро хатм намуда, солҳои 1975—1980 дар мактаби миёнаи таҳсилоти ҳамагонӣ ба номи Чайковскии ноҳияи Ваҳдат ба ҳайси муаллим, ҷонишини директор оид ба корҳои таълиму тарбия кору фаъолият кардааст. Солҳои омӯзгорияш пайваста нозукиҳои санъати классикии созиву овозиро меомӯхт. Натиҷаи заҳмату ҷустуҷуҳо Дона Баҳромро ба саҳнаи калон овард. Соли 1980 ӯро ба Кумитаи радио ва телевизиони назди Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон ба ҳайси солист-вокалист дар ҳайати гурӯҳи ҳофизони шашмақом ба кор гирифтанд.

Фаъолияти касбии иҷроии Дона Баҳромов дар дастаи мақомхонони Кумитаи давлатии радиошунавонӣ ва телевизиони назди Ҳукумати ҶТ сурат гирифта ва дар ин даста солҳои 1989—1999 овозхонӣ карда, ба олами сарояндагии асили тоҷикӣ ворид мешавад. Дона Баҳромов зиёда аз 100-сурудҳои гуногунмавзӯъ иҷро намуда, дар заминаи «Шоҳнома»-и Фирдавсӣ маҷмӯи овозие ҳам сохта ва сабт намудааст. Ӯ иштирокдори чандин ҷашнвораю озмунҳои мусиқӣ (ҷумҳуриявӣ, бурунмарзӣ) буда, соли 2001 дар ҷашнвораи мусиқӣ (Эрон, ш. Теҳрон) ба дарёфти ҷоизаи «Чанги заррин» комёб шудааст. Дар рӯзноманигорӣ ҳам даст дошта, муаллифи очер-ку мақолоти хонданист («То ба Юнон бурданд хокистари Дарвозро» — Душ. 2000).

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Таджикская музыка. — Душанбе, 2003;
* Энсиклопедияи адабиёт ва санъати тоҷик, ҷ.3- Душанбе, 2004.
* Донишномаи Шашмақом./Зери таҳрири Олимов К. Абдувалиев А. Азизӣ Ф. Раҷабов А. Ҳакимов Н. — Душанбе, 2009. — С. 40 — ISBN 978-99947-49-13-3

Эзоҳ
----
**Ultimate Fighting Championship** — як созмони варзишиест, ки қароргоҳаш дар Лас Вегаси ИМА буда, набардҳои муҳорибаи омехтаро (инчунин бо номи MMA - санъати муҳорибаҳои омехта маълум аст) баргузор мекунад. Ин созмонро ширкати Zuffa, ки ба ташкилоти фаръии Endeavour Group Holdings тааллуқ дорад, идора мекунад.

Таърихи UFC
-----------

Қоидаҳо
-------

Размкорони барҷаста
-------------------

Размкорони тоҷик
----------------

Размкорони феълӣ ва собиқи UFC аз Тоҷикистон:

     = Айни ҳол дар феҳрасти UFC
     = Айни ҳол дар ташкилоти дигар баромад мекунад
     = Фаъолиятро анҷом дод
     = Дигар (фавт, дар зиндон ва ғ)
     = Размкори озод

| Ном | Рекорд | Рекорд дар UFC | Разми аввал | Натиҷаи баландтарин |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| Парчами Тоҷикистон Нурулло Алиев | 9-0 | (1-0 дар UFC) | 25 феврали 2023 |  |
| Парчами Тоҷикистон Лоиқ Раҷабов | 17-4-1 | (1-0 дар UFC) | 5 марти 2023 |  |
| Парчами Тоҷикистон Муин Ғафуров | 18-5 | (0-1 дар UFC) | 3 июни 2023 |  |
| Парчами Тоҷикистон Муҳаммад Наимов | 9-2 | (1-0 дар UFC) | 3 июни 2023 |  |
|

Пайвандҳо
---------

Эзоҳ
----
**Аҳрор Аҳмадович Қалондаров** (тав. 12.06.1971, д. Кулумбаи поёни н. Дарвоз) — географ, номзади илмҳои география (2011), дотсент (2019).

Зиндагинома
-----------

Аҳрор Қалондаров соли 1988 – 1994 дар Донишгоҳи давлатии омȳзгории ш. Душанбе ба номи Қ. Ҷȳраев таҳсил намуда, солҳои 1994 – 1997 ба ҳайси муаллими география ва биология дар мактаби миёнаи №30-и ш. Душанбе, ҳамчунин, дар ин муддат то соли 2000 ассистенти кафедраи «Геоэкология ва муҳофизати табиат», 2000 – 2003 аспиранти кафедраи «Геоэкология ва муҳофизати табиат» - и Донишгоҳи давлатии омȳзгории Тоҷикистон ба номи Қ. Ҷȳраев, давоми солҳои 2003 ва 2009 ҳамчун муаллими калони кафедраи «Геоэкология» - и ДДОТ ба номи С. Айнӣ, солҳои 2009 – 2011 иҷрокунандаи вазифаи мудири кафедраи «Геоэкология» - и донишгоҳи номбурда, солҳои 2011 – 2013 ба ҳайси мудири кафедраи «Географияи табиӣ»-и донишгоҳи мазкур, давоми солҳои 2013 – 2015 ҳамчун мудири кафедраи «Идоракунии иқтисодиёт ва молия»-и Донишкадаи идоракунии давлатии назди Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон, солҳои 2016 – 2020 мудири кафедраи «Географияи иқтисодӣ ва иҷтимоӣ»-и факултети географияи Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи Садриддин Айнӣ ва аз соли 2020 то инҷониб ба ҳайси декани факултети географияи Донишгоҳи мазкур кор мекунад. Дар тули фаъолияти омȳзгории худ ба сифати муаллими таҷрибадор дар омода намудани садҳо нафар мутахассисон барои макотибҳои Ҷумҳурии Тоҷикистон ва дигар сохторҳои давлатӣ саҳми назаррас дорад.

Осор
----

* Экологическое влияние орасительних систем в процессе интенсивного использования земельних ресурсов // Маводи конференсияи ҷумҳуриявӣ бахшида ба 75-солагии Қ. Ҷӯраев. Д. 2003;
* Масъалаҳои навтарини географияи иқтисодии ҷаҳон.Д. 2020;
* Оcобенности социально- демографического развития городов Республики Таджикистан (на примере Согдийской области).Монография.Д. 2015

Пайвандҳо
---------

Энсиклопедияи Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи С. Айнӣ

Эзоҳ
----
**Мунира Иброҳимовна Обидова** (тав. 1964, шаҳри Душанбе), педагог, номзади илмҳои педагогӣ (1992). «Аълочии маорифи Тоҷикистон» (2011). Фарзанди академик Иброҳим Обидов

Зиндагинома
-----------

Солҳои 1981–1985 дар шуъбаи педагогика ва психологияи томактабии факултети педагогикаи Донишкадаи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи Т.Г. Шевченко таҳсил намудааст. Солҳои 1985–1988 ассистенти кафедраи педагогикаи умумии Донишкадаи омӯзгории забон ва адабиёти руси Тоҷикистон ба номи А.С. Пушкин, 1988–1991 аспиранти Донишгоҳи давлатии Тоҷикистон ба номи В. И. Ленин буд. Аз соли 1992 ҳамчун ассистент, муаллими калон ва иҷрокунандаи вазифаи дотсенти кафедраи тарбияи томактабии Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи С. Айнӣ кор мекунад. Инчунин аз соли 2007 вазифаи муовини декани факултети педагогикаи Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи Садриддин Айнӣ оид ба корҳои илмиро ба уҳда дошт. Солҳои 2011-2014 мудири кафедраи таҳсилоти томактабии факултети педагогика, 2016-2021 декани факултети психология ва таҳсилоти фарогири ДДОТ ба номи С. Айнӣ. Оид ба ташаккулёбӣ ва инкишофи маорифи халқ дар ноҳияҳои шимоли Тоҷикистон (1917–1941), маълумотгирии бонувони тоҷик ва дигар масъалаҳои муҳими соҳаи педагогика ва психология кори илмӣ мебарад. Муаллифи 2 монография, 4 китоби дарсӣ ва МТМ барои донишҷўён, зиёда аз 50 мақолаи илмию методӣ мебошад. Хизматҳояш бо ифтихорномаҳо ва нишони сарисинагии «Аълочии маорифи Тоҷикистон» (2011) қадр карда шудааст.

Фаъолияти илмӣ
--------------

Оид ба ташаккулёбӣ ва инкишофи маорифи халқ дар ноҳияҳои шимоли Тоҷикистон (1917–1941) ва дигар масъалаҳои муҳими соҳаи педагогика кори илмӣ бурдааст. Муаллифи якчанд мақолаҳои илмию методӣ мебошад.

Осор
----

* Становление и развитие народного образования в северных районах Таджикистана (1917–1929гг.). Д. 2004;
* Барномаи лагери тобистонаи солимгардонӣ барои кӯдакони имконияташон маҳдуд (бо ҳаммуаллифӣ). Д. 2010.
* Асосҳои логопедия (бо ҳаммуалиф). Д. 2018;
* Бесправие и решение проблеми образованности таджикских женщин. Д. 2019;
* Салоҳиятнокӣ ва таъмини муҳити солим дар таълим. Д. 2019;
* Маълумотҳои таърихӣ оид ба таълим ва тарбияи духтарҳо. Д. 2019;
* Зуҳуроти комплексҳои психологӣ дар давраҳои гуногуни синнусолӣ. Д. 2019;
* Вазъи омода намудани психологони мактабӣ дар донишгоҳҳои педагогӣ. Д. 2020;
* Социально-исторические аспекти воспитания и обучения таджикских девочек. Д. 2020.

Пайвандҳо
---------

* Энсиклопедияи Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи С. Айнӣ
*
**Харгӯши колифорниёӣ** (англ. Californian rabbit) — зоти харгӯши гӯштӣ бо ранги сафед, ки дар нуги бинӣ, панҷаҳо, дум, гӯшҳову қошҳояш доғҳои сиёҳ ва қаҳваранг дорад.

Таърихи пайдоиш
---------------

Зоти харгӯши колифорниёиро дар ибтидои асри бистум селекционери амрикоӣ Ҷорҷ Уэст парвариш карда буд. Он ба номи ҷои зисти худ яъне колифорниёӣ ном гузошта шудааст. Дар селекция намояндагони зотхои зерин иштирок карданд: Зоти Зеландияи Нав, Шиншилла, Эрмин. Харгушхои ин зот хусусиятхои хуби гӯштӣ ва пашми хуб гирифтанд. Онҳо босуръат меафзоянд — то се то шаш моҳ онҳо барои куштан омодаанд. Харгӯшҳо сифатҳои хуби модарӣ доранд. Солхои аввали мавчудияти худ навъи нави таксимотро нагирифт. Вале тадриҷан харгушпарварон чихатхои мусбатро ба назар гирифтанд. Бинобар ин зот дар байни навъхои гушт чои асосиро ишғол мекунад. Айни замон дар Аврупо ва Осиё яке аз зоти харгуши Гӯшти ба ҳисоб меравад.

Намуди зоҳирӣ ва тавсифи зот
----------------------------

Харгӯшҳои зоти колифорниёӣ андозаи миёна доранд, вазни миёнаи харгӯши калонсол ба 4,5-5 кг мерасад. Ранги стандартии колифорниёӣ сафеди соф аст. Гӯшҳо, бинӣ, панҷаҳо, думҳо доғҳои қаҳваранг ва сиёҳ. Дар оилаи заргушхо, ки зоти хуб мебошад,ки ранги доғхо равшан ва хамвор аст. Намуди зоҳири харгуш мустахкам, устухонхояш борик ва сабук, вале хеле мустахкам аст. Сараш миёнаҳаҷм буда, гӯшҳои тунуки кӯтоҳ на аз 10,5 см зиёд дорад. Бадан кӯтоҳ, афтида, мутаносиб инкишоф ёфтааст. Гардан кӯтоҳ, камари сакрал хуб инкишоф ёфтааст, пушт мудаввар аст. Ранги чашм аз гулобии сабук то сурх. Панҷҳои кӯтоҳ, ғафс, хуб доранд. Бордоркуни модаҳояш аз сини 5моҳаги наринаҳояш хам хамин хел мебошад .Дар фаслхои сол барои ин намуди ҷонварон асосан зимистон бахор тирамоҳ афзоишашон хело зиёд мебошад. Дар мавсими тобистон хело суст мебошад.Дар фасли зимистон доғҳои дар бини чашм ва гушҳояш ҳаст хуб намудор мешпвад ва ин зоти харгуш дар мавсими тобистон рангхои гушхояш, биниаш ҳато қошҳояш рангаш гум мешавад яъне кариб доғҳое ки дар бини ва гушҳоя ҳаст сафед мешавад. Дар шароити Ҷумхурии Тоҷикистон ин навъи зотро да дал ҳелчаҳои 2кабата 1 кабата парвариш мекунанд .Хуроки асоси он камбикорм рушқаи қоқ сабзӣ мебошад. Дар мавсими наслдарори харгушҳои колифорниёӣ аз 5то 9дона таваллуд мекунад.Дар як сол аз як зоти харгуш то 4 маротиба насл гирифта мешавад

Эзоҳ
----

Пайвандҳо
---------

* Californian Rabbit Breed History
* House Rabbit Society *For the care of pet rabbits*
* Breeds of Rabbits

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️  Гузариш ба унсури Викидода  Дар феҳристҳои китобшинохтӣ | 
* GND: 7688674-8

 |
**Абутоҳири Тартусӣ Муҳаммад ибни Ҳусайн** (соли таваллуд ва вафот номаълум) — достонсарои форс-тоҷик (асри 11).

Зиндагинома
-----------

Дар баъзе сарчашмаҳо бо номи Тарсусӣ низ зикр шудааст. Абутоҳири Тартусӣ дар сарчашмаҳо муаллифи достонҳои «Абумуслимнома», «Қаҳрамоннома», «Искандарнома», «Қирони Ҳабашӣ», «Мусайибнома», «Қиссаи Ҷамшед», «Ҳушангнома», «Доробнома», «Айёрнома» ёд шудааст. Абутоҳири Тартусӣ достонҳояшро забонӣ гуфтааст, сипас онҳоро касони дигар ба шакли китоб даровардаанд. Бо вуҷуди он ки матни асарҳо навишта мешуданд, достонсароёни дигар онҳоро ҳамчунон забонӣ ҳикоят мекарданд. Аз рӯи матн ошкор кардани пайдоиши он асарҳо душвор аст. Дар ин сурат барои таъйини рӯзгори достонсаро маълумоти бавосита аҳамият пайдо мекунанд. Аз рӯи пешгуфтори достони туркии «Айёрнома» онро Абутоҳири Тартусӣ дар ҳузури Султон Маҳмуди Ғазнавӣ гуфтааст. Қиссаҳои боқимондаи Абутоҳири Тартусӣ гувоҳи истеъдоди баланди достонсароии ӯянд. ӯ ба достонсароёни пасина таъсири бузург гузоштааст. Онҳо аз сужетсозиву саҳнаороиву тасвирҳои ӯ, саргузаштҳои рангини айёрони ӯ фаровон истифода кардаанд.

Осор
----

Достони Бӯрондухт ва Искандар, Д. 1991; Абумуслимнома, Д. 1994.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

Чиллаев К. Народный роман «Абу Муслим-наме», Д. 1985.

Сарчашма
--------

* А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — 608 с. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2021, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.
**Ҳувахшатра**, **Ҳувахштра**, **Киаксар** (асри VII то м. Ecbatana[d] — 585 то м.) — севумин шоҳи Мод (625—585 то м.), писари Фравартиш ва падари Остиёг.

Мод дар даврони ҳукумати Ҳувахшатра аз марзҳои ҷуғрофиёии қавмии худ фаротар рафту бисёр густариш ёфт ва ба бузургтарин имперотурии замони худ табдил шуд, ки аз самти мағриб то рӯди Ҳолис (Қизилирмоқ) ва аз самти машриқ то Омударё ё Сирдарё мерасид. Бархе аз пажӯҳишгарон номи вайро баргирифта аз ду вожаи порсии бостон ҳу (хуб) ва хшасра (шоҳ) донистаанд, ки дар кулл ба маънии «подшоҳи хуб» аст.

Эзоҳ
----

1. 1 2

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️  Гузариш ба унсури Викидода  Фарҳангҳо ва донишномаҳо | 
* Большая датская
* Большая каталанская
* Большая российская (старая версия)
* Брокгауза и Ефрона
* Иронико
* Кругосвет
* Литовская универсальная
* Малый Брокгауза и Ефрона
* Реальный словарь классических древностей
* Хорватская
* Britannica (11-th)
* Britannica (онлайн)
* De Agostini

 |
Ин вожа дигар маъноҳо низ дорад, Бобокӯҳ (мазмунҳо)-ро бубинед.
**Бобокӯҳ** (қаблан Боботоғ) — қаторкӯҳ ва яке аз силсилаи кӯҳҳои пасти ҷанубу ғарби Тоҷикистон. Аз шаҳраки Ҳисор ба самти ҷанубу ғарб то 100 км тӯл кашидааст.

Мушаххасот
----------

Баландтарин нуқтаи он дар қисми шимолии кӯҳ воқеъ гардида, аз сатҳи баҳр 2225 м баланд мебошад. Дар қисми ҷанубӣ 600 м-ро ташкил медиҳад. Аз ҷиҳати сохти геологӣ дар Б. таҳнишастҳои давраи мезозой ва кайнозой бартарӣ доранд. Релйефи ҳозираи Б. ҷавон буда, ба ҳаракатҳои тектоникии охири неоген ва ибтидои давраи чорум вобаста мебошад. Мувофиқи маълумотҳо Б. дар давоми камтар аз ним миллион сол ба миён омадааст. Сатҳи он ба суфакӯҳ шабоҳат дошта, иқлимаш континенталӣ мебошад. Дамои ҳаво то 4 моҳ аз 00 паст мешавад. Миқдори бориши солона — 200 мм ва аз ин ҳам камтар.

Наботот
-------

Таркиби хоку набототи Боботоғ гуногун буда, вобаста ба баландӣ, сатҳи маҳал, тағйирёбии ҳарор. ва бориш ба таври амудӣ паҳн гардидаанд. Дар баландиҳои 350—600 м хоки хокистарии равшан вомехӯрад, ки дар он эфимерҳо, қиёқ, пудина ва ғ. месабзанд. Аз ин боло, дар баландиҳои 700—1600 м хокаш хокистарранги тира ва қаҳваранг буда, дар он, асосан, ғешаву пудина бо эфимеру эфимермонандҳо ва дигар алафҳо омехта месабзанд. Буттаҳо кам, дарахтон фақат дар назди чашмаҳо ва сойҳои обдор мерӯянд. Эфимерҳо авв. баҳор нағз нашъунамо карда, баробари баланд шудани ҳарор. (нимаи авв. апр.) ба зудӣ мехушканд ва ба ҷойи онҳо набототи ба хушкӣ тобовар — явшон, чинорак, ғеша, пудина, лолахасак, янтоқ ва ғ. месабзанд.

Ҳайвонот
--------

Вобаста ба шароити табиии Боботоғ, олами ҳайвоноти он ҳам гуногун аст. Дар ин ҷо аз хазандагон баъзе намудҳои мор, каждум, калтакалос, аз ширхорон гург, гуроз, рӯбоҳ, шағол, заргӯш, аз парандаҳо бедона, кабк аз ҳайвоноти нодир морхӯр ва муфлон вомехӯранд.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Щукин И. С. Таджикистан. Л. ,1936;
* Энсиклопедияи советии тоҷик. Ҷ. 1. Д. 1978;
* Раҳимов М. Табиат ва сарватҳои табиии Тоҷикистон. Д. 2001.

Сарчашма
--------

* Боботоғ / М. Раҳимов // Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.
**Давлаталӣ Саид** (*Давлаталӣ Шомаҳмадович Саидов*) — ходими давлатии тоҷик. Иҷрокунандаи вазифаи раиси вилояти Хатлон (аз 5 январи 2023). 

30 марти соли 1970 дар ноҳияи Данғара ба дунё омадааст. Миллат — тоҷик

Соли 1993 Донишгоҳи давлатии Тоҷикистон, соли 2008 Академияи хидмати давлатии назди Президенти Федератсияи Русияро хатм кардааст. Ихтисос: иқтисодчӣ, иқтисодиёти миллӣ

Солҳои 1993-2005 — кор дар вазифаҳои гуногун дар Кумитаи давлатии идораи амволи давлатии ҷумҳурии Тоҷикистон.

Солҳои 2005-2007 — Раиси Кумитаи ҷавонон, варзиш ва сайёҳии назди ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон. 

Солҳои 2007-2009 Сафири Фавқулодда ва Мухтори Ҷумҳурии Тоҷикистон дар Ҷопон

Аз 19 октябри соли 2009 Раиси Кумитаи давлатии сармоягузорӣ ва идораи амволи давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон таъйин шудааст.

Бо фармони президенти Тоҷикистон аз 19 ноябри соли 2013 муовини якуми сарвазири Тоҷикистон таъйин гардида, то 5 январи соли 2023 дар ин вазифа кор кард.

Аз 5 январи 2023 — иҷрокунандаи вазифаи раиси вилояти Хатлон. 

Бо ордени Шараф дараҷаи II ва медали ҷашнии «20-солагии Истиқлоли давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон» сарфароз гардидааст.

Забонҳои хориҷи - русӣ, англисиро озод медонад.

Пайвандҳо
---------

* Сомонаи Фараж(пайванди дастнорас)


1. 1 2 3  Указы Президента Республики Таджикистан | НИАТ "Ховар" (ru-RU). 5 январи 2023 санҷида шуд.