**Лев (Хаим-Лейб) Яковлевич Штернберг** (тав. 21 апрел [3 май] 1861, Житомир — даргузашт 14 августи 1927, Дудерхоф дар наздикии Ленинград) — этнографи рус ва шӯравӣ, узви вобастаи Академияи илмҳои СССР барои шуъбаи халқҳои палеосиё (1924). Профессори Донишгоҳи Петроград (1918).

Зиндагинома
-----------

Л.Я.Штернберг ҳамчун донишҷӯ дар факултаи физика ва математикаи Донишгоҳи Петербург ва сипас дар факултаи ҳуқуқшиносии Донишгоҳи Новороссийск дар доираҳои инқилобӣ кор мекард. Барои иштироки фаъолона дар созмонҳои мардумӣ ӯро соли 1886 боздошт карданд. Баҳори соли 1889, пас аз се соли дар зиндони марказии Одесса будан, ӯро (1889-1897) ба Сахалин бадарға карданд.

Ҳангоми бадарға ӯ нивхҳо (гилякҳо)-и сахалиниву амурӣ, айнҳо ва якчанд миллатҳои дигари тунғус-муғулҳоро аз ҷиҳати динӣ, қавмӣ ва ғ. омӯхт. Ҳангоми дар ғурбат буданаш, Лев Штернберг тавонист системаи таснифоти хешутаборӣ ва зиндамондаҳои издивоҷи гурӯҳиро, ки то ҳол дар байни гилякҳо ва инчунин дар байни орокҳо мавҷуданд, кашф ва тавсиф кунад. Аз соли 1901 дар Осорхонаи этнография ва антропологияи Петербург кор кардааст. Дар кафедраи этнографияи Институти давлатии географӣ ва баъдан дар Институти таърих ва адабиёти Ленинград дарс гуфтааст.

Л.Я. Штернберг дар маҷаллаҳо ва рӯзномаҳои радикалӣ иштирок мекард. Маълум аст, ки мақолаи Л.Я.Штернберг дар рӯзномаи «Наши дни» сабаби баста шудани ин рӯзнома буд. Соли 1883 Донишгоҳи Новороссийскро хатм кардааст. Дар Русияи Аврупо онҳо ӯро аз даст доданд ва муддати дароз намедонистанд, ки ӯ дар куҷост. Он гоҳ танҳо маълум шуд, ки ӯ ба ҷ. Сахалин бадарға шуд. Л.Я.Штернберг танҳо дар соли 1902 дипломи донишгоҳро гирифтааст. Дар Сахалин ӯ низ аз назари худ дур шуд: зеро сухани ҷасурона ба губернатори ҳарбӣ генерал-лейтенант М. Н. Ляпунов, ба хотири дифоъ аз рафиқаш, ӯро ба табъаи дуввум ба ҷойҳои дуртар, дар наздикии гилякҳо, ки омӯзиши онҳоро ҳамзамон оғоз карда буд, равон шуд.

Соли 1894 Лев Яковлевич қисман бо қаиқ дар соҳили ғарбӣ, қисман пиёда ба шимоли шадидтари ҷазираи Сахалин сафар кард. Вай 8 июл рафт ва 20 сентябр ба бандари Александровский баргашт. Дар маҷмӯъ, ӯ 840 верстро гузашӣ. Л.Я. Штернберг тавсифи ҷисмонӣ ва ҷуғрофии роҳи тайкардашударо дода, дар бораи этнография маводи фаровоне ҷамъ овардааст. Ҳангоми кофтуков дар Тиковская коса, ӯ бори аввал дар ҳудуди маҳаллаи гилякҳо асбобҳои сангин ёфт.

Лев Яковлевич худро ба корҳои этнографӣ ва забоншиносӣ бахшида, ҳафт сол фолклор, бостоншиносӣ, зиндагӣ ва забони аҳолии бумии ҷазираи Сахалинро омӯхт. Асарҳои ӯ дар бораи гилякҳо бори аввал дар Шарҳи Этнографӣ солҳои 1893, 1894, 1901 ва 1903 чоп шудаанд. Онҳо таваҷҷуҳи тамоми олами илмро ба худ ҷалб карданд ва сипас Академияи илмҳои императории Петербург дар соли 1897 барои баргаштанаш аз ғурбат ариза навишт ва ҳамзамон ба ӯ ҳамчун корманди этнограф дар Осорхонаи антропология ва этнография дар назди Академия кор пешниҳод шуд.

Соли 1901 директори Осорхонаи антропология ва этнография В.В.Радлов ӯро ба вазифаи этнографи калони осорхона даъват кард. Штернберг ва Радлов то соли 1910 коллексияҳоро, ки аз Петровская Кунсткамера мерос мондаанд, ба тартиб дароварданд. Аммо барои ба даст овардани ҳуқуқи иқомат дар Петербург, ӯ маҷбур шуд шитобкорона дар Донишгоҳи Санкт -Петербург имтиҳони берунаро супорад ва аз он соли 1902 дипломи дараҷаи аввалро (дар факултаи ҳуқуқшиносӣ) гирад.

 Лев Яковлевич Штернберг, этнографи Академияи илмҳои императорӣ
Лев Яковлевич аз соли 1904 то 1914 дар музей якчанд курсҳои этнографияро ҳам ба гурӯҳҳои алоҳидаи донишҷӯён ва ҳам барои омӯзгорон мехонд. Дар соли 1915 ӯ дар ташкили Курсҳои олии географӣ ширкат варзид, ки баъдтар ба Институти географӣ бо факултаи этнографӣ табдил дода шуданд. Вай ҳама вақт профессор ва декани ин факултаи этнографӣ буд.

Дар нашрияҳои даврии ҳизби сотсиалистӣ-инқилобӣ бо "Луғати энсиклопедӣ" -и Брокхауз ва Эфрон ҳамкорӣ кардааст. Наздик ба редаксияи маҷаллаи "Сарвати Русия", узви ҳайати таҳририяи маҷаллаи "Офтоби нав ", ки дар он бахши "Сӯҳбатҳо бо хонандагон" -ро роҳбарӣ мекард. Яке аз муҳаррирони маҷаллаи семоҳаи "Jewish Starina", ки солҳои 1908-1930 вуҷуд дошт ва аз ҷониби Ҷамъияти таърихӣ-этнографии яҳудиён ба табъ расидааст. Пеш аз оғози Ҷанги Якуми Ҷаҳонӣ ӯ узви яке аз ложаҳои Петербурги Шарқи Бузурги халқҳои Русия буд. Дар соли 1915 ӯ ҳамроҳ бо Дмитрий Павлович Рузский ва Соломон Владимирович Познер узви доирае буд, ки ба Ҳизби радикал-демократии Русия асос гузошт.

Пас аз табдили Институти географӣ (1925) ба факултаи географияи Донишгоҳи давлатии Ленинград, Лев Яковлевич то рӯзҳои охири умраш раиси кафедраи этнографии ин факулта ва профессори он буд. Вай инчунин соли 1917 дар факултети шарқшиносии Донишгоҳи Ленинград дарс гуфтааст. Солҳои зиёд ӯ яке аз ду котибони Кумитаи тадқиқоти Осиёи Марказӣ ва Шарқӣ буд.

Дар соли 1910 ӯ ба экспедитсия ба Амур ва Сахалин барои тадқиқоти иловагии халқҳои қаблан омӯхтааш рафта буд. Дар соли 1917, Лев Яковлевич инчунин раиси зеркомитети Сибир оид ба тартиб додани харитаи этнографии Русия дар Ҷамъияти географӣ ва аз соли 1920 - раиси шуъбаи сибирии комиссия оид ба омӯзиши таркиби қабилавии аҳолӣ аз СССР буд.

Вай инчунин раиси Ҷамъияти таърихӣ ва этнографии яҳудиён буд, ки дар назди он бо ташаббус ва иштироки фаъолонаи ӯ Осорхонаи яҳудиён ташкил карда шуд. Вай ҳамроҳ бо В. Г. Богораз ҳангоми таъсиси факултаи коргарони миллатҳои шимолӣ, ҳоло факултаи шимолии Донишкадаи шарқшиносии Ленинград ва инчунин профессори ин донишкада буд.

Бародар - фтизиатр Абрам Яковлевич Стернберг (1873-1927), профессор, асосгузор ва директори Институти сил дар Санкт -Петербург .

Дастовардҳои илмӣ
-----------------

 Лев (Хаим-Лейб) Яковлевич Штернберг
Вай ягонагии инсониятро аз мавқеи эволютсионизм исбот кард. Ӯ этнографияро ҳамчун илм дар бораи фарҳанги халқҳои ибтидоӣ ва боқимондаҳои он мефаҳмид. Л.Я. Штернберг дар омӯзиши дини ибтидоӣ нақшаи марҳилаҳои таҳаввули эътиқодҳо ва ғайра саҳми назаррас гузоштааст.

Дар моҳи феврали соли 1921 аз ҷониби мақомоти шӯравӣ дастгир карда шуд. Бо дархости Максим Горкий озод карда шудааст.

Догишҷӯёни илмӣ: Н.&nbsp;П.&nbsp;Диренкова, Е. П. Крейнович, Г. Н. Прокофев, Г.&nbsp;М.&nbsp;Василевич, С.&nbsp;В.&nbsp;Иванов, Л. Э. Каруновская, С.&nbsp;М.&nbsp;Абрамзон, Л.&nbsp;П.&nbsp;Потапов, А. А. Попов ва диг.

Хотира
------

санги қабри Л.Я. Штернберг
Дар қабристони яҳудиёни Преображенский дар Петербург  дафн шудааст.

Эзоҳ
----

1. 1 2  Штернберг Лев Яковлевич // Большая советская энциклопедия (рус.): [в 30 т.] / под ред. А. М. Прохоров — 3-е изд. — М.: Советская энциклопедия, 1969.
2. ↑  Штернберг Лев Яковлевич (1861—1927)
3. ↑  Захоронения на Еврейском (Преображенском) кладбище(пайванди дастнорас — *таърих*). 9 Декабри 2011 санҷида шуд. Баргирифта аз сарчашмаи аввал 27 августи 2017.
4. ↑  Штернберг Лев (Хаим—Лейб) Яковлевич (1861—1927)

Асарҳои Штернберг
-----------------

* Материалы по изучению гиляцкого языка и фольклора. Т. 1. Образцы народной словесности. Ч. 1. Эпос. СПб.: Тип. Императорской Академии Наук, 1908. 252 с.
* Гиляки, орочи, гольды, негидальцы, айны. Хабаровск, 1933;
* Первобытная религия в свете этнографии, Л. 1936.

Адабиёт
-------

* *Гаген-Торн Н. И.* Лев Яковлевич Штернберг / Отв. ред. Д. А. Ольдерогге. — М.: Наука (ГРВЛ), 1975. — 240 с. — (Русские востоковеды и путешественники).
* Памяти Л. Я. Штернберга // Сибирская живая старина. Иркутск. 1927. стр. I—VIII.
* Кроль М. А. Воспоминания о Л. Я. Штернберге // Каторга и ссылка. 1929. № 57-58. С.214-236.
* Пилсудский Б. О. «Дорогой Лев Яковлевич…»: (Письма Л. Я. Штернбергу, 1893—1917 гг.). Южно-Сахалинск, 1996.
* Серков А. И. Русское масонство. 1731—2000 гг. Энциклопедический словарь. М.: Российская политическая энциклопедия, 2001.
* Kan S. Lev Shternberg: Anthropologist, Russian Socialist, Jewish Activist. Nebraska, 2009.
* *Е. М. Жуков Гл. редактор.* Штернберг, Лев // Советская историческая энциклопедия. — Москва: издательство «Советская энциклопедия», 1976. — Т. 16. — С. [350-351] (стб. 1002 с илл. и карт.). — 56 000 экз.

Пайвандҳо
---------

* Штернберг, Лев Яковлевич // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона : в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — СПб. 1890—1907.
* Штернберг, Лев Яковлевич // Еврейская энциклопедия Брокгауза и Ефрона. — СПб. 1908—1913.
* Профиль Льва Яковлевича Штернберга на официальном сайте РАН