Тақсимоти забонҳои нави арамейии (оромии) шимолу шарқӣ ва туройо дар ибтидои асри XX.
**Забонҳои нави оромӣ —** гурӯҳи хронологии забонҳои оромӣ мебошанд, ки дар давраи муосир ҳамчун забонҳои гуфтугӯӣ истифода мешуданд (ё то ба наздикӣ истифода мешуданд).

Тасниф
------

Забонҳои оромии (арамеии) нав мисли забонҳои оромии миёна одатан аз рӯи хусусиятҳои забонӣ ба гурӯҳҳои ғарбӣ ва шарқӣ ҷудо мешаванд.

**Гурӯҳи ғарбӣ** бо се лаҳҷаи як забон муаррифӣ мешавад, ки аксар вақт се забони гуногун ҳисобида мешаванд.

* Дар се деҳаи Сурия, дар шимолу шарқи Димишқ, дар байни масеҳиён ва мусулмонони ғарбии арамейӣ ҳарф мезананд, ки ҳар кадоми онҳо лаҳҷаи хоси худро доранд: Мавлуло, Баҳо ва Ҷуббадин. Тақрибан 1-2 ҳазор гӯяндагон зинда мондаанд.

**Гурӯҳи шарқӣ** аз ҷониби шумораи зиёди забонҳои нави оромӣ, ки дар ибтидои асри 20 дар ҳудуди Империяи Усмонӣ ва Эрон, асосан дар байни гӯяндагони забонҳои курд паҳн шуда буданд, намояндагӣ мекунанд: дар ҷанубу шарқи Туркияи муосир, дар шимоли Ироқ, дар кисми шимолу гарбии Эрон ва шимолу шарки Сурия. Ҷазираҳои инфиродии муҳоҷир берун аз Курдистон, бахусус дар шарқи Арманистон, Озарбойҷон, Гурҷистон, Хузистон ва ҷануби Ироқ ҷорӣ карда шуданд. Сухангӯёни арамейи нави шарқӣ аз аксарияти аҳолии гирду атроф бо он фарқ мекунанд, ки онҳо ба ақаллиятҳои динии Ховари Миёна: масеҳиён, яҳудиён ва мандаиён тааллуқ доранд. Дар давоми асри 20 Аксари гӯяндагони забонҳои нави арамейии шарқӣ ё нобуд карда шуданд ё маҷбур шуданд, ки пеш аз ҳама ба Аврупо (Шветсия, Олмон), ИМА ва Русия (аз ҷумла Закавказе), инчунин ба Исроил (яҳудиён) кӯч банданд. Шумораи гӯяндагони забонҳои нави арамейӣ дар охири асри 20, тибқи баъзе ҳисобҳо, тақрибан 400 ҳазор нафар буд. Шумораи умумии забонҳои нави арамейии шарқӣ маълум нест. Онҳо ба се зергурӯҳ тақсим мешаванд:

* забони туройо ва лаҳҷаи млахсои наздик ба он - дар ҷанубу шарқи Туркия (минтақаи кӯҳистонии Туробдин дар музофоти Мардин), ки дар он тақрибан 70 ҳазор нафар ҳарф мезананд (аксарияти гӯяндагон берун аз Туробдин ҳам дар кишварҳои Шарқи Наздик ва ҳам дар кишварҳои Аврупову Амрико зиндагӣ мекунанд);
* Забони нави мандаӣ — забони гуфтугӯии мандаиён; чанд даҳ нафар сухангӯён дар шаҳри Аҳвоз (Хузистони Эрон), ки қаблан дар ҷануби Ироқ низ буданд, боқӣ монданд;
* забонҳои нави арамейии шимолу шарқӣ — тақрибан даҳҳо забонро дар бар мегиранд, ки дар байни сухангӯёни онҳо аксар вақт ҳамдигарфаҳмӣ вуҷуд надорад; шумораи ин забонҳо дар тӯли асри 20 аз сабаби генотсид ва муҳоҷирати оммавии интиқолдиҳандагони онҳо берун аз минтақа коҳиш ёфт. Дар яке аз ин забонҳо - арамейи нави Урмӣ - дар асри 19 забони адабии ба истилоҳ (ҳозира) суриёӣ ё «сурёнии нав» ба вуҷуд омада, бо истифода аз вожагонии забони классикии сурёнӣ. Он забони стандартӣ барои гӯяндагони бисёре аз забонҳои арамейи шарқӣ шудааст. Хати сурёниро истифода мебарад. Забонҳои нави арамейии яҳудиёни курдистон (лаҳлухҳо) маъмулан ибрӣ-арамейӣ номида мешаванд.

Хат
---

ܐ ܒ ܓ ܕ ܗ ܘ ܙ ܚ ܛ ܝ ܟ ܠ ܡ ܢ ܣ ܥ ܦ ܨ ܩ ܪ ܫ ܬ

Солҳои 1920 ва 30-ум барои ассуриёни (ашӯриҳо, ассириҳо) ИҶШС алифбои аввал дар асоси кириллӣ ва баъд дар асоси графикаи лотинӣ сохта шуд.

Хати сириллик (солҳои 1920-ум): a б в г d е ә ж з и j к q l м н о п р с т t у х h ч ш ы dж

Хати лотин (солҳои 1930-ум):a в c ç d e ә f g h i j k l m n o p q r s ş t ţ u v x z ƶ ь.

Мутобиқати алифбо:

| Кириллӣ | Лотинӣ | Кириллӣ | Лотинӣ | Кириллица | Латиница | Кириллица | Латиница | Кириллица | Латиница |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| а | ә | ә | a | q | k | р | r | h | h |
| б | в | ж | ƶ | l | l | с | s | ч | c |
| в | v | з | z | м | m | т | t | ш | ş |
| г | g | и | i | н | n | t | ţ | ы | ь |
| d | d | j | j | о | o | у | u | dж | ç |
| е | e | к | q | п | p | х | x | - | f |

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* *Церетели. К. Г.* Современный ассирийский язык. «Наука», Главная редакция восточной литературы. Москва, 1964.

Пайвандҳо
---------

* The North Eastern Neo-Aramaic Database Project при Кембриджском университете
* словарь ассирийского (новоарамейского) языка