recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Гули қашқарӣ**, **минои чинӣ** (лот. Callistephus chinensis) — рустании як ё дусола; гули маъруфи зебо.

Тавсифоти гиёҳшинохтӣ
---------------------

Пояаш рости сахт (20-90 см қад мекашад), сершохи сабзранг, гоҳо сурхча. Баргаш сабзи байзашакл (дарозиаш 15-18 см), дандонадор, ботартиб ҷой гирифтааст. Хӯшагулаш сабадак (қутраш 3-15 см). Гулбаргҳояш забоншакл ё найчамонанд буда, арғувонӣ, бунафш, сурх ва ғ. мешавад. Гули қашқарӣ моҳҳои июл — октябр гул карда, баъди 30-40 рӯз тухм мебандад (вазни 450—500 донааш 1 г). Тухми гули қашқарӣ қобилияти сабзишашро 2-3 сол нигоҳ медорад. Дар дунё зиёда аз 4000 навъи гули қашқарӣ ба вуҷуд оварда шудааст, ки тақр.

Парвариш
--------

200 намуди онҳоро парвариш мекунанд. Гули қашқарӣ аслан аз қисмати ҷанубу ғарбии Шарқи Дур, Хитой, Муғулистон ва Корея аст. Дар шароити иқлими Тоҷикистон низ хуб месабзад. Тухми онро моҳи феврал дар гулхонаҳо, моҳи апрел дар ҳавои кушод мекоранд. Гули қашқарӣ рустании рӯшноидӯст ва сармобардор аст. Дар хоки ҳосилхези начандон турш беҳтар месабзад. Пеш аз кӯчати ниҳолҳо тирамоҳ заминро амиқ шудгор карда, ба ҳар метри мураббаъ 2-4 кг порухок ва барги пӯсида меандозанд. Истифодаи пору баъзан боиси сар задани касалии фузариоз мешавад. Аз ин лиҳоз гули қашқариро дар як замин ҳар сол, инчунин баъди гули ёқут, лола ва мехчагул намешинонанд. Баҳорон ба гулзор 20-40 г суперфосфат, 15-20 г сулфати аммоний, 15-20 г намакҳои калийдор мепошанд. Гули қашқарӣ рустании ороишӣ буда, онро барои бунёд намудани гулхатту гулнақш, сабзкории кӯчаю хиёбон ва шаҳру шаҳракҳо истифода мебаранд. Аз ширинча, касалиҳои фузариоз, септориоз, решатосак, фитофтороз, ризоктониоз, склеротиниоз ва занга осеб мебинад. Ба гули қашқарӣ кирми тирамоҳӣ, лесак ва тортанаккана низ зиён мерасонанд. Барои пешгирӣ ва мубориза бо касалиҳо истифодаи маҳлулҳои 0,2-фоизаи хлорофос, 1-фоизаи даҳани фаранг ва оҳакоб муфид аст. Гулдастаи гули қашқарӣ то 14 рӯз тару тоза ва ботароват меистад (фақат пояи онро шуста оби гулдонро иваз кардан лозим).

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Гули қашқарӣ / А. Ҳалимов // Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.

* Петренко И. А. Астры: Научно-популярное издание. М. 2001;
* Григорьев Д. Все растения мира. М. 2006.
«**Гули аждар**», **аждаҳонусха**, **аждарҳо** — навъи ороиш, ки шакли даҳони кушодаи махлуқоти воқеию афсонаӣ, аз ҷумла шер ё аждарро дорад.

Дар адабиёти хаттӣ доир ба ҳунарҳои бадеӣ (рисолаҳо доир ба хатту наққошӣ) «Гули аждар»-ро аз ороишоти муҳим ба қалам овардаанд. Ба нақшунигори «Гули аждар» на танҳо гул, балки нусхаҳое, ки шакли мор, аждар, калтакалос, тимсоҳ, шер ва ғайраро доранд, мансубанд. Дар бисёр халқҳо образи аждар рамзи некӣ ва бадист. Нақши аждарҳое, ки дар даромадгоҳи баъзе қасрҳо кашида шудаанд, дар адабиёти хаттӣ ва назди мардум чун рамзи амнияту оромии оила ва мамлакат пазируфта шудаанд. Дар осори тамаддуни моддӣ, бахусус, деворнигораҳои Тахти Ҷамшед, Афросиёб, Истаравшан, Панҷакенту Варахша аждар дар шакли мор, палангҳои болдор ва махлуқоти даҳшатангез акс ёфтааст. Ҳунармандон бо нақши аждар бештар дастаҳои маснуоти мисии кандакоришударо оро медоданд. Дар гулдӯзиҳои тоҷикони Нурато (асри 19) тимсоҳ ё ҳазорпо акс шудааст. Дар гулдӯзии имрӯза аждар якҷо бо наботот ё одам инъикос меёбад. Дар деҳоти тоҷикнишини Нурато муҷассама — фаввораҳо дар шакли шер ва наҳанг мавҷуданд, ки мардум онҳоро «аждар» меноманд.

Ҳунармандони мардумӣ дар ҷараёни таҳияи ороиши «Гули аждар» барои рангомезтару таъсиргузортар шудан аз рангу риштаҳои мутанаввӯъ истифода карда, ба сохтори банду басти тасвирии он ҳам таваҷҷуҳи хосса медодаанд. Ҳоло тоҷикон образи аждарро дар шакли бодом, бо сари пайконшакл ва се панҷаи нохунтез (дар атрофаш чор аждарчаи тези бодомшакл) гулдӯзӣ мекунанд. Мазмуни бандубасти он чунин аст: соҳибхона гӯё бо ин худро аз бадбахтиву фалокатҳое, ки ҷину аҷинаҳо оварда метавонанд, наҷот медиҳад.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Гули аждар / А. Раҷабов // Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.

* Белинская Н. Декоративное искусство горного Таджикистана (текстиль). Д. 1965;
* Юнусова Н. Декоративная вышивка Ура-Тюбе к XIX-нач. XX в.// Из. АН Таджикской ССР. Д. 1969;
* Ҳамон. Гулдӯзии тоҷикӣ. М. 1979;
* Энсиклопедияи адабиёт ва санъати тоҷик. Ҷ. 1. Д. 1988;
* Рузиев М. Декоративно-прикладноеи искусство таджиков. Д. 2003.
**Гули** гандумак (лот. Ixiolirion tataricum) — навъи рустании бисёрсолаи пиёзакбех.

Тавсифоти гиёҳшинохтӣ
---------------------

Пиёзакаш (то 2 см) байзашакл буда, бо пӯсти ғафс пӯшида шудааст. Пояаш рост (то 60 см қад мекашад), бемӯяк; баргаш борики дароз (20-30 см); хӯшагӯлаш панҷашакли 10-гула, шукуфааш зангӯлашакл (дарозиаш то 4 см), бунафши кабуд ё нилгун, гоҳо гулобии сафедтоб. Ғӯзамеваи сеқираи майда (дарозиаш то 5, бараш 0,9 см) дорад. Дар ҳар ғӯзамева то 52 адад тухм мавҷуд аст. Гули гандумак нимаи апрел — июл гул карда, июн — август тухм мебандад. Аз тухм ва бех афзоиш меёбад. Гули гандумак и худрӯй дар Сибири Ғарбӣ, Афғонистон, Осиёи Марказӣ дучор меояд. Дар дашту биёбон ва нимбиёбон, нишебиҳои регхок (дар баландии 2700 м аз с. б.) месабзад. Дар Тоҷикистон асосан дар доманакӯҳҳо ва миёнакӯҳҳо (дар баландии 400—2300 м аз с. б.) дар минтақаҳои дашт ва ҳамвориҳои пасталаф дучор меояд. Дар таркиби гули гандумак каротин, алкалоидҳо ва витамини Е мавҷуд аст.

Хосиятҳои шифоӣ
---------------

Гули гандумак хусусияти давоӣ дорад. Табибони халқӣ бо пиёзаки гули гандумак истисқо (обхӯра) ва бемориҳои меъдаву рӯдаро табобат мекунанд. Мардуми Осиёи Марказӣ онро чун сабзавот дар хӯрок истифода мебаранд. Дар баъзе кишварҳо (Русия, Украина, Латвия, Литва, Эстония, Қазоқистон) гули гандумак ро дар боғҳои ботаникӣ мепарваранд. Чун алафи бегона дар киштзори лалмӣ мерӯяд.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Гули гандумак / А. Мадаминов // Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.

* Ҳоҷиматов М. Олимов. Чаҳорбоғи гулҳо. Д. 1979;
* Котухов Ю. Данилова А. Ануфриева О. Современное состояние популяций редких и исчезающих растений Восточного Казахстана. Алмаата, 2009.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️  Гузариш ба унсури Викидода  Орояшиносӣ | 
* EOL
* GBIF
* GRIN
* iNaturalist
* NCBI
* IPNI
* POWO
* Plantarium
* The Plant List
* WFO
* Флора Китая

 |
«Кармен» — операи композитор Ж. Бизе, ки с. 1875 дар мавзӯи новеллаи П. Мериме навишта шудааст. Ба машҳур шудани опера, на танҳо мусиқии генеалӣ – равшан, хушрангубор, бо оҳангҳои дилчасп дар сурудҳои рақсӣ ва ритмҳои испанӣ саршор будан, балки бо навоварӣ дар саҳнаи театр нишон додани Бизе одамони одил, ҳиссиёти онҳо, ҳис кардану шавқи онҳо комёб гардидааст. Нахустнамоиши «Кармен» (3 марти с. 1875 дар «Опера-Комик»-и Порис) нобарор буд. Аммо баъди чанд моҳ он ба муваффақият ноил гашт. Суханони пайғамбаронаи П. Чайковский, ки с. 1876 баъди шинос шудан ба шоҳасари Бизе навишта буд: «Баъд аз даҳ сол «Кармен» машҳуртарин опера дар дунё хоҳад шуд». Имрӯз «Кармен» дар саҳнаҳои беҳтарин театрҳои мамлакатҳои дунё намоиш дода мешавад.

Нигаред
-------

* Композитор

Эзоҳ
----

1. ↑    Обидпур Ҷ. Луғатномаи тафсирии мусиқӣ / зери назари Б.Қобилова. – Душанбе: Аржанг, 2019. – С.172. – 480 с. ISBN 978-999-47-43-90-2(тоҷ.)
**Аммория**, **фатҳия**, **афтаҳия** — як фирқаи шиъа, ки муассисаш Абулфазл Аммор ибни Мусои Соботӣ буд.

Пайравони аммория имоматро аз Алӣ ибни Абитолиб то Ҷаъфар ибни Муҳаммад ба таври силсилавӣ пазируфтаанд. Онҳо мӯътақиданд, ки имом баъди Ҷаъфар ибни Муҳаммад писари калонии Ҷаъфари Содиқ – Абдуллоҳ ибни Ҷаъфар аст. Онҳоро аз рӯи лақаби Абдуллоҳ ибни Ҷаъфар (футҳӣ ё афтаҳ – паҳнпой) футҳия ё афтаҳия низ гӯянд. Муаллифи «Фирақ-уш-шиъа» овардааст, ки Абдулло ибни Ҷаъфар бародаронашро эҳтиром накарда, ҳангоми зинда будани падараш ба ҳашвия майл намуд ва баъди марги ӯ даъвои имомат кард. Аммор ибни Мусои Соботӣ дар охири умраш аз ақидааш роҷеъ ба имомати Абдуллоҳ ибни Ҷаъфар рӯй гардонда, имомати Козимро пазируфт ва бо ин гузариши имоматро аз бародар ба бародар эътироф намуд. Минбаъд пайравони аммория ба чанд ҷамоа тақсим шуданд. Зурория ( ё таймия) аз ҷумлаи онҳост. Ҳоло аммория чун фирқаи мустақили динӣ фаъолият надорад, баъзе нуқтаҳои ақоидашон дар таълимоти мазҳаби шиъа мушоҳида мешаванд.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — 608 с. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2021, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.
Театри «Водевил» дар Вест-Энд
**Водеви́л** (фр. vaudeville) — пйесаи мазҳакавӣ, ки суруд ва рақс дорад.

Истилоҳи водевил аз ибораи водии Вир (Vau de Vire дар Фаронса) баромадааст, зеро дар садаи XV сурудҳои ҳаҷвӣ дар ин маҳал хеле маъмул буданд. Водевил дар ибтидо сурудҳои тӯй ва кӯчагӣ буда, аз садаи XVIII чун жанри махсуси театрӣ дар Аврупо паҳн гардид. Аввали садаи XIX дар Русия пайдо шуд ва ривоҷу равнақаш бо номи А. И. Писарев ва А. С. Грибоедов марбут аст.

Драматургияи тоҷик
------------------

Водевил дар драматургияи тоҷик асосан пас аз ҶБВ (1941–45) пайдо шуда, дар он таъсири театрҳои халқӣ мушоҳида мешавад. «Дил-дили Зайнаб»-и Ш. Қиёмов ва А. Мороз, «Ҷарима сӣ танга», «Аз бало ҳазар», «Ҳодӣ ва Шодӣ»-и Ш. Қиёмов, «Тӯй»-и С. Ғанӣ, «Хонашерони майдонғариб»-и Ғ. Абдулло, М. Рабиев ва Ш. Қиёмов намунаҳои беҳтарини водевил дар драматургияи тоҷик мебошанд.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* Водевил / Ш. Низомов // Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.
**О́сиф (Иосиф; Ҷузеппе) Ива́нович Бове́** (итол. *Giuseppe Bova*, фр. Joseph Bové; 24 октябр (4 ноябр) 1784 (1784-11-04), Петербург — 16 (28) июни 1834, Маскав) — меъмори рус, академики АР Петербург.

Зиндагинома
-----------

Писари рассоми итолиёӣ Винчентсо Ҷованни Бове. Соли 1782 ба Россия омад. Соли 1802 дар Мактаби меъмории Экспедитсияи сохтани Кремл таҳсил кард. Аз соли 1807 ёвари М. Ф. Казаков ва К. И. Росси дар Маскав ва Твер. Аз соли 1813 меъмор, аз соли 1814 сармеъмори Комиссияи барқарорсозии Маскав. Дар барқарорсозӣ ва таҷдиди Маскав баъди сӯхтори соли 1812 ширкат варзидааст. Бо иштироки Осиф Бове дар Майдони сурх раддаҳои тиҷоратӣ (1815, боқӣ намондааст), солҳои 1816–1924 ансамбли Майдони театрӣ (1816–1924, бо бинои театрҳои Калон ва Хурд), солҳои 1819–1922 Боғи Александровский (дар ҷойи дарёи Негилинная ва истеҳкомҳои Кремл, 1819–1922; фақат Грот боқӣ мондааст) сохта шуданд. Мавзӯи ватандӯстиро Осиф Бове дар лоиҳаи Тоқи зафар, ки солҳои 1827–1934 ба хотираи Ҷанги ватании с 1812 сохтааст, таҷассум намудааст. Осиф Бове яке аз бунёдгарони шакли махсуси иморатҳои шахсии Маскав мебошад. Дар байни дигар корҳои ҷолиби Осиф Бове маъруфтаринашон Беморхонаи шаҳрии 1-ум (ҳамроҳи бародарон М. И. ва А. И. Бове), Калисои ҷомеи Троитски дайри Данилов ба шумор мераванд.

Эзоҳ
----

1. ↑  Бове Осип Иванович // Большая советская энциклопедия (рус.): [в 30 т.] / под ред. А. М. Прохоров — 3-е изд. — М.: Советская энциклопедия, 1969.
2. 1 2  Бове Осип Иванович // Большая советская энциклопедия (рус.): [в 30 т.] / под ред. А. М. Прохоров — 3-е изд. — М.: Советская энциклопедия, 1969.

Адабиёт
-------

* Покровская З. К. О. И. Бове. М. 1999;
* Новая российская энциклопедия. Т III (1). М. 2007.

Сарчашма
--------

* Бове Осип Иванович // Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️  Гузариш ба унсури Викидода  Вебгоҳҳои мавзӯъӣ | 
* Structurae

 |
| Фарҳангҳо ва донишномаҳо | 
* Большая российская (старая версия)
* Кругосвет
* Православная
* Русский биографический
* Хорватская

 |
| 

| Дар феҳристҳои китобшинохтӣ |
| --- |
| 
* GND: 12397156X
* ISNI: 0000 0000 6680 7238
* LCCN: nr00030671
* NUKAT: n2004253542
* SUDOC: 110742214
* VIAF: 18144961
* WorldCat VIAF: 18144961
* ULAN: 500120752

 |

 |
**Аличур** — онро дарёи **Ғунд** ҳам мегӯянд. Аз лиҳози маъмури дар ноҳияи Шуғнони ВМКБ ҷой гирифта, ҳавзаааш 1370 км мураббаъ аст. Вай аз шарқи Помир сар шуда, ба Яшилкӯл мерезад. Аз резишгоҳи ин кӯл номи Ғундро мегирад. Дарозии он 296 км мебошад. Давраи серобтарини дарёи Аличур моҳҳои июл-август буда, аз он дар як сония 34,1 м кубӣ, дар давраи камобиаш (моҳи феврал) 24,2 м куби об ҷорӣ мешавад. Ҳоло барои дарёи Аличур сохтани нерӯгоҳи барқии обӣ азм доранд.

Пайвандҳои беруна
-----------------

* 


|  |  |
| --- | --- |
| Тоҷикистон | *Ин мақолаи нопурра аз ҷуғрофияи Тоҷикистон мебошад.Шумо метавонед бо пурра кардани ин ба Википедия кумак кунед.* |
**Гликоген** (аз глюкоза ва...ген), (C6H10O5)*n*, — крахмали ҳайвонӣ, карбогидрати асосии ҳайвонот, одам, баъзе бактерия ва хамирмояву занбӯруғҳо.

Массаи молекулааш 105–107. Хокаи сафеди аморфист; дар об ҳал шуда, маҳлули коллоидӣ ҳосил мекунад. Гликоген дар таркиби ҳуҷайраҳо мавҷуд аст. Миқдори он хусусан дар ҷигар (3–5%) ва мушакҳо (0,4–2%) бисёр мебошад.

Гликогенро соли 1857 физиологи фаронсавӣ К. Бернар дар таркиби ҷигар ошкор кардааст. Гликоген гомополисахарид буда, аз 6–20 ҳазор (баъзан бештар) боқимондаи α- D-глюкоза иборат аст. Гликоген сохтори сершоха дошта, дарозии миёнаи силсилаи бешохааш аз 10–14 боқимондаи глюкоза таркиб ёфтааст. Он дар андомгон (организм) бо ду роҳ таҷзия мешавад. Гликогени ғизо ҳангоми гувориш зери таъсири амилаза дучори таҷзияи гидролизӣ мегардад, ки он дар ҷавфи даҳон сар шуда, дар рӯдаи борик (ҳангоми pH 7–8) ба анҷом мерасад. Дар натиҷаи таҷзия декстринҳо, малтоза ва глюкоза ҳосил мешаванд. Таҷзияи гидролизии гликоген мумкин аст дар ҳуҷайраи бофтаҳо низ ба амал ояд, вале он чандон муҳим нест. Роҳи асосии табдили гликоген дар дохили ҳуҷайра таҷзияи фосфоролизиест, ки зери таъсири фосфорилазаҳо ба амал омада, дар натиҷа аз молекулаҳои гликоген батадриҷ боқимондаҳои глюкоза таҷзия ва ҳамзамон фосфоронида мешаванд. Дар ситоплазма гликоген чун омехтаи полисахаридҳои массаи молекула ва хосиятҳои физикию кимиёиашон гуногун мавҷуд аст. Таркиби гликоген вобаста ба фаъолияти бофтаҳо ва фаслҳои сол тағйир меёбад. Миқдори гликогени бофтаҳо ба таносуби фосфорилаза, гликогенсинтетаза, инчунин бо глюкозаи хун таъмин будани бофтаҳо вобаста аст. Ҷигар глюкозаи зиёдатиро ба гликоген табдил медиҳад ё ҳангоми коҳиши қанд онро ба хун фиристода, бо ҳамин роҳ барои дар як савия нигоҳ доштани миқдори қанди хун мадад мерасонад. Узвҳои дигар гликогенро фақат барои худ захира мекунанд. Дар ин ҳолат глюкозаи ҳуҷайра, одатан, барои синтези гликоген истифода мешавад. Мубодилаи гликогенро дар ҷигар моддаҳои аз нигоҳи биологӣ фаъол танзим менамоянд.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* Гликоген // Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️  Гузариш ба унсури Викидода  Вебгоҳҳои мавзӯъӣ | 
* FMA

 |
| Фарҳангҳо ва донишномаҳо | 
* Большая датская
* Большая каталанская
* Большая каталанская
* Большая норвежская
* Большая российская (научно-образовательный портал)
* Большая советская (1 изд.)
* Britannica (онлайн)
* Treccani
* Современной Украины

 |
| Дар феҳристҳои китобшинохтӣ | 
* BNF: 12434358v
* GND: 4157732-2
* J9U: 987007531216605171
* LCCN: sh85055397
* NDL: 00562647

 |
**Александров Павел Сергеевич** (25 апрел [7 май] 1896, Noginsk[d], Русияи подшоҳӣ — 16 ноябр 1982, Маскав) — риёзидони шӯравӣ, узви пайвастаи АИ СССР (1953).

Зиндагинома
-----------

Павел Сергеевич Александров соли 25 апрели 1896 дар шаҳри Богородске дар оилаи Александров Сергей Александрович, духтури калони уезди беморхонаи Богородск (дерта — беморхонаи музофотии Смоленск). Соли 1913 ба закончил с золотой медалью гимназияи ҷамъияти Смоленскро, бо медали тило хатм карда, ҳамон сол ба донишгоҳи Маскав дохил шуд.

Фаъолияти илмӣ
--------------

Қаҳрамони Меҳнати Сотсиалистӣ (1969). Президенти фахрии ҷамъияти математикҳои Москва (аз соли 1964; солҳои 1932—1964 президент он), ноиб-президенти ҷамъияти байналмилалии математикҳо (1958), узви бисёр академияҳои хориҷӣ ва ҷамъиятҳои илмӣ. Александров асосгузори мактаби топологияи советист, ки шуҳрати ҷаҳонӣ пайдо кардааст. Тадқиқоти Александров ба назарияи маҷмӯъҳо, назарияи функсияҳо ва топология бахшида шудаанд. Якҷоя бо П. С. Урисон назарияи фазоҳои компактӣ ва биокомпактиро ба вуҷуд овард ва инкишоф дод. Дорандаи Мукофоти сталинӣ (1943).

Эзоҳ
----

1. 1 2
2. 1 2 3 4 5 6 7  Архив по истории математики Мактьютор
3. 1 2  Энциклопедия Брокгауз (нем.) / Hrsg.: Bibliographisches Institut & F. A. Brockhaus, Wissen Media Verlag
4. 1 2  Proleksis enciklopedija, Opća i nacionalna enciklopedija (хорв.) — 2009.
5. 1 2 3
6. ↑  Математическая генеалогия (ингл.) — 1997.
7. ↑  Математическая генеалогия (ингл.) — 1997.

Сарчашма
--------

* Александров Павел Сергеевич // А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2021, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.
**Глаукони́т** (главконит, «замини сабз», аз юн.-қад. γλαυκός «сабзи рӯшан») — минерал, алюмосиликати оҳан, ба гурӯҳи ҳидроабрақ мансуб аст.

Таркибаш асосан аз дуоксиди силитсий (49-56 %), оксиди оҳан (то 21 %), оксиди алюминий (то 18%), оксиди калий (то 10 %), оксиди магний (то 7 %) ва об (то 10 %) иборат мебошад. Сохтори кристаллбандиаш моноклинӣ. Рангаш сабзу тира. Ранги глауконити оҳандор сабзи сиёҳтоб. Ранги хокааш сабз. Ҷилояш тира. Сахтиаш 2-3. Зичиаш 2200—2800 кг/м3. Гусехташ комил.

Глауконит минерали таҳшинӣ — аутигении баҳрист. Дар жарфнои начандон калони баҳр (50-150 м) ба вуҷуд меояд. Дар қишри фарсоиши сангҳои магмавӣ низ дучор омадааст. Баъзан дар натиҷаи бо таъсири гармобаҳои пастҳарорат тағйирёбии сангҳои асостаркиб пайдо мешавад. Дар байни ҷинсҳои кӯҳии таҳшинӣ дар шакли донаҳои лунда ё кристаллҳои хурд вомехӯрад. Дар қаъри баҳр дар шакли гел таҳшин мешавад. Глауконит дар ҷинсҳои таҳшинии синнашон гуногун, махсусан мезозою кайнозой бисёр аст. Конҳои глауконит дар Мюнстерланди Олмон, Воскресенски вилояти Маскави Федератсияи Русия, Қазоқистон ва дигар ҷойҳо кашф шудаанд. Дар Тоҷикистон глауконит бештар дар таркиби регсангҳои давраи табошир ва палеоген дучор меояд. Глауконит барои истеҳсоли ранги сабз, нурии минералии калийдор, коагулянтҳо (обсофкунак) истифода мешавад.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Годовик А. А. Минералогия. М. 1975;
* Ҷанобилов М. Минералогия. Д. 2011.

Сарчашма
--------

* Глауконит / Б. Шарипов // Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.
**Алишери Муҳаммадӣ** (22 июли 1977, ноҳияи Ғарм, ҶШС Тоҷикистон — 16 ноябри 2020, ноҳияи Рӯдакӣ, Тоҷикистон) — шоир, мутарҷим, мунаққид ва донишманди тоҷик, номзади илмҳои фалсафа (2016). Узви Иттиҳодияи нависандагони Тоҷикистон (аз соли 2005) ва Иттиҳодияи рӯзноманигорони Тоҷикистон (аз соли 2007). Аълочии маорифи Тоҷикистон (2004), барандаи медали «Хидмати шоиста» (2020).

Зиндагинома
-----------

Хатмкардаи факултаи филологияи тоҷики ДМТ (1999). Муаллими забон ва адабиёти тоҷики мактаби миёнаи № 1 шаҳри Душанбе (1997—2001), директори мактаби миёнаи № 52 (2001), мушовир (2001—2002; 2003—2004), коргузори (2004—2005) шуъбаи маорифи ноҳия, сардори шуъбаи иҷтимоиёти дастгоҳи раиси н. Рашт (2002—2003), муаллими Маркази таълимӣ-омӯзиши модулии ноҳияи Рашт (2004—2009), сармутахассиси КВД «Ориёно» (2009—2010), директори КВД «Клуби соҳибкорони ҷавон»-и Кумитаи ҷавонон, варзиш ва сайёҳии назди Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон (2010—2014), сармутахассис (2014), сардори (2014—2017) Маркази «Тоҷикшиносӣ»-и Китобхонаи миллии Тоҷикистон.

Аз соли 2017 дар СИЭМТ ба сифати муҳаррири хурд, муҳаррири пешбари редаксияи таърих ва аз соли 2020 то охири умр дар вазифаи мудири редаксияи назорати илмӣ ва таҳрири адабӣ кор кардааст.

Фаъолияти илмӣ
--------------

Муаллифи қариб 10 мақолаи илмӣ ва илмӣ- оммавӣ доир ба арзишҳои маънавию ахлоқӣ.

Осор
----

Осори манзумаш дар маҷмӯаҳои «Никоҳи аҷуза» (2003), «Ранги ҳавасҳо» (2005), «Сафинаи зиё» (2010) фароҳам омада, мавзӯъҳои ишқ, васфи табиати кӯҳсор ва инсондӯстиро дар бар мегиранд.

Даргузашт
---------

Алишери Муҳаммадӣ дар таърихи 16 ноябри соли 2020 дар синни 43-солагӣ бар асари бемории дил даргузашт.

Эзоҳ
----

1. ↑  *Алишер Мухаммади.* Аксиологические проблемы этики суфизма. *disserCat — электронная библиотека диссертаций* (2016).
2. ↑  Даргузашти шоири ҷавон Алишери Муҳаммадӣ дар 43-солагӣ. *asiaplustj.info*.  Хабарҳои Тоҷикистон ASIA-Plus (16 ноябри 2020). 25 май 2021 санҷида шуд.
3. ↑  Скончался известный таджикский ученый и поэт Алишер Мохаммади(рус.). *Sputnik Таджикистан*.  Sputnik Таджикистан (16 ноябри 2020). 22 июни 2021 санҷида шуд.

Сарчашма
--------

* Алишери Муҳаммадӣ // А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2021, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.
**Алиҷони Ғижжакӣ** (1471, Ҳирот – 1540, Ҳирот ) — оҳангсоз, навозанда, сароянда ва мусиқидони форсу тоҷик.

Зиндагинома
-----------

Аз шогирдони машҳуру боистеъдоди Устод Шодӣ (1441-1506, Ҳирот). Сараввал санъати мусиқиро аз падараш омӯхта, минбаъд асосҳои илмию назарии мусиқӣ, роҳу равиши навозандагӣ, сарояндагию оҳангсозиро зери сарпарастии Устод Шодӣ (1441-1506) ва Хоҷа Исҳоқи Шиҳобӣ аз худ кардааст.

Дар шаклҳои мураккаби «Савт», «Амал», «Пешрав», «Куллиёт», «Саҷъ», «Рехта», «Қавл» асарҳо эҷод намудааст. Дар тазмини асари Алии Кормал ва устодаш «Моҳи Ҳилол» савти «Ду ҷуфт моҳи ҳилол»-ро ба усули «Туркзарб» ба мақоми «Ҳусайнӣ» (бар ғазали Ҷомӣ) эҷод кард. Дигаре аз савтҳои машҳури Алиҷони Ғижжакӣ «Сарви суманвар» (дар усули «Даври Шоҳӣ») ба услуби шуъбаи «Дугоҳ» (бар ғазали Биноӣ) мебошад, ки Устод Шодӣ онро аз беҳтарин осори мусиқӣ шуморидааст. Алиҷони Ғижжакӣ инчунин «Куллиёт»-е ба мақоми «Рост» (ба усули «Даври равон», бар ғазали Ҷомӣ) тасниф намудааст, ки дар он моҳияти шаш овоза, дувоздаҳ мақом ва бисту чаҳор шуъбаро шарқ медиҳад. Алиҷони Ғижжакӣ барои созҳои тории камонӣ низ чандин «амал», «кор», «пешрав» ва «тарона» эҷод намуда, қисме аз онҳоро ба Устод Шодӣ бахшидааст.

Адабиёт
-------

* Раҷабов А. Афкори мусиқии тоҷик дар асрҳои XII – XV. — Д. 1989;
* Раҷабов А. Мусиқии тоҷикон ва анъанаҳои таърихии он дар садаҳои XVI - XVII. — Д. 2007.

Эзоҳ
----

1. ↑  Донишномаи Шашмақом./Зери таҳрири Олимов К. Абдувалиев А. Азизӣ Ф. Раҷабов А. Ҳакимов Н. – Душанбе, 2009. - С. 31 ISBN 978-99947-49-13-3

Сарчашма
--------

* А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — 608 с. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2021, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.
**Вадд** (ар. ود ‎) — номи яке аз панҷ бути мавриди парастиш дар қабилаи Банӣ Каъби Арабистон қабл аз ислом (арабӣ: الإسلام, *al-Islām*), ки дар Қуръон (71:23) зикр шудаанд. Кофирон аз қавми Нӯҳи пайғамбар бо ҳам аҳд карданд, ки парастиши ин бутҳоро раҳо накунанд. Бутони дигар *Сувоъ, Яғус, Яъуқ ва Наср* ном доштанд. Тавре дар тафсирҳо омадааст, аслан дар ибтидо ин номҳо ба бандагони неку солеҳе тааллуқ доштанд, ки мардуми зиёд дар итоати аҳкоми Худованд аз онҳо пайравӣ мекарданд. Баъди вафоти ин бузургон Шайтон мардумро фиреб доду гуфт, ки шумо агар тасвиру ҳайкалҳои онҳоро дар пешорӯи худ бигзоред, бар хушӯъ ва хузӯъ (фурӯтанӣ)-и шумо дар ибодат афзуда мешавад. Мардум ба фиреби Шайтон афтода, муҷассамаҳои ин бузургонро сохтанд ва дар ибодатгоҳҳои худ гузоштанд. Ҳангоми ибодат бо мушоҳидаи бутҳо онҳоро ҳолати аҷибу эҳсосоти ғарибе фаро мегирифт. Баъди даргузашти ин насл Шайтон дар гӯши наслҳои баъдӣ хонд, ки бузургони шумо ҳамин бутҳоро маъбуду худои худ қарор дода, барояшон ибодат мекарданд. Онҳо ба васвасаи Шайтон дода шуданд ва бутпарастӣ ҳам аз ҳамон давр оғоз ёфт. Бо зуҳури ислом ба бутпарастӣ дар миёни арабҳо, аз ҷумла парастиши Вадд, хотима дода шуд.

Адабиёт
-------

* Али-заде. Исламский энциклопедический словарь. М. 2007;
* دائرة المعارف فارسي. جلد۲. بخش ۲. تهران، ۱۳۸۷؛ عثماني محمد شفيع ديوبندي. تفسير معارف القرآن. جلد ۱۴. تهران، ۱۳۸۹ С. Маҳмадуллоҳ.

Сарчашма
--------

* Вадд // Боз — Вичкут. — Д. : СИЭМТ, 2014. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 3). — ISBN 978-99947-33-46-0.
**Павел Игнатевич Гроховский** (18 март 1899, Вязма[d], губернияи Смоленск[d] — 29 май 1943, Коммунарка[d]) — конструктор, ихтироъкор ва ташкилкунандаи саноати техникаи парашютӣ, авиатсионӣ ва ҳавоию десантии шӯравӣ, сарфармондеҳи дивизия. Дар Ҷанги якуми ҷаҳон (1914-18), Шӯриши октябрии мусаллаҳона (Қасри Зимистонӣ) ва Ҷанги гражданӣ (1918-22) иштирок кардааст. Дар Омӯзишгоҳи реалии Твер таълим гирифтааст.

Зиндагинома
-----------

Хатмкардаи мактаби ҳарбии назариявии Қувваҳои ҳавоию ҳарбии Ленинград ва Мактаби авиатсияи ҳарбии Качино (1924), Мактаби дуввуми ҳарбии ҳавонавардии Борисоглебск ва Мактаби олии муҳорибаҳои ҳавоӣ (1925). Павел Гроховский ихтироъҳои аввалини худро ҳангоми дар Новочеркасск ҳавонаварди ҳарбӣ буданаш (1927) амалӣ намудааст. Аз соли 1929 Павел Гроховский ҳавонавард-озмоишгари Институти илмӣ-таҳқиқотии Қувваҳои ҳарбию ҳавоӣ, сарконструктори шуъбаи конструкторӣ (аз 1930), сарконструктори Бюрои махсуси конструкторию истеҳсолии Қувваҳои ҳарбию ҳавоии Кумитаи инқилобии Артиши Сурх (аз 1933) ва сарконструктори Институти таҷрибавии Саридораи саноати авиатсионӣ (1934-37) буд. Павел Гроховский сохтори мотопланери «Г-31» (1932), ҳавопаймои нақлиётию десантии «Г-37» (1934), ҳавопаймоҳои «Кукарача» (ҳавопаймои бедуми пайконшакли Г-39), Г-38, Г-61, Г-63 ва ғ.-ро таҳия намудааст.

Ҳамроҳ бо И. В. Титов бори аввал барои фурудоии одамону техника парашютҳои пахтагин (ба ҷойи абрешимини гаронбаҳо) сохта, соли 1932 усули бо парашют партофтани техникаи вазнинро, ки то ҳол истифода мешавад, пешниҳод кардааст. Павел Гроховский муаллифи чандин лоиҳаи техникаи ҳарбӣ, мас. бронеавтомобил дар болини ҳавоӣ, танк-аэрочана ё гранатомёти дастии зиддитанкӣ ва ғ. аст. Павел Гроховский соли 1937 аз вазифа сабукдӯш гардида, рутбааш то полковник поин фуроварда шуд. Минбаъд Павел Гроховский дар идораи марказии Шӯрои Осоавиахим кор карда, ноябри 1942 бо туҳмати ноҳақ ба ҳабс гирифта, паронда шуд. Соли 1957 сафед шудааст.

Ҷоизаҳо
-------

Павел Гроховский бо ордени Ленин сарфароз гардидааст (1933).

Эзоҳ
----

1. 1 2
2. ↑  Гроховский Павел Игнатьевич страница памяти на сайте жертв репрессий

Адабиёт
-------

* Гроховский Павел Игнатевич // Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.
**Гулов Алишер** — варзишгари Тоҷикистон, иштирокчии Бозиҳои Олимпӣ соли 2012. Соли 2014 дар Бозиҳои Осиё соҳиби медали биринҷӣ гашт.

Зиндагӣ
-------

Гулов Алишер соли 1989 дар шаҳри Душанбе таваллуд шудааст. У аз хӯрди ба таеквондо втф шавк дошт. Вакте ки ӯро падараш ба тамрингоҳ мебарад Алишери хӯрдакак тамринро сар мекунад.
Зани ӯ низ таеквондоист аст. таеквондоист аст, ҳар ду як писари хӯрдакак доранд.

Мусобиқаҳо
----------

Ӯ дар олимпиадаи Лондон 2012 дар вазни 80+ иштирок кард. Якумин харифи ӯ Карло Молфеттаи Итолёви буд, ки ӯ дар ин мусобиқа чемпион шуд.
Ӯ дар раунди якум ва дуюм бо вай мусови буд, аммо мутаасифона ӯ бо ҳисоби 7:3 мағлуб мешавад.
Баъд барои ҷойи сеюм бо варзишгари чинӣ Ля Сяобо рақобат карда бо ҳисоби 5:3 мағлуб мешавад.

Сарчашма
--------

1. 1 2  Olympedia (ингл.) — 2006.
Вагони 2 ошёнаи мусофирбар (01.07.2013)
**Вагон** (англ. waggon — ароба) — воситаи нақлиёт, ки бо роҳи оҳан мегардад ва барои ҳамлу нақли бор ва одамон хидмат мекунад; ба таркиби қатораҳои роҳи оҳан дохил мешавад. Вагонро мувофиқан барои роҳҳои оҳани камбар ва сербар месозанд. Вагонҳои чормеҳвар, шашмеҳвар ва бисёрмеҳвар мавҷуданд. Дар роҳҳои оҳани давлатҳои муштаракулманофеъ бештар вагонҳои чормеҳвари боркаш ва мусофиркаш истифода мешаванд. Вобаста ба навъи бор вагонҳои боркашро пӯшида ва кушода (дар шакли платформа, систерна ва ғайра) месозанд. Мас. барои ҳамлу нақли борҳои зуд вайроншаванда (гӯшт, моҳӣ, мева ва ғайра), ки ҳангоми кашондани онҳо ҳарорати пасти доимӣ зарур аст, вагони изотермиро истифода мебаранд. Дар Вагонҳои мусофиркашӣ одамон, почта ва бағоч мекашонанд. Вагони мусофиркашӣ нармҷой, сахтҷой, умумӣ ва дорои ҳуҷраҳои алоҳидаи 2-4-каса мешавад. Қисмҳои умумии В.: ҷиҳози гашт, кузов, рама (чавкот), ҷиҳози ядак, тормози дастию автоматӣ. Ҷиҳози гашт вагонро аз рӯйи релсҳои р. о. бурда, гашти ҳамвору бехатари онро бо суръатҳои матлуб таъмин мекунад. Чавкот асоси кузовро ташкил медиҳад ва ҳамаи вазни вагон ба он меафтад. Ҷиҳози ядак барои ба якдигар ва локомотив васл кардани вагонҳо хидмат мекунад. Тормозҳо барои танзими автоматии суръати ҳаракат ва боздории вагон ё поезд таъйин шудаанд.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* История железнодорожного транспорта России, С.ПБ. 1994;
* Кологривая И. Е. История развития железнодорожного транспорта, М. 1998;
* Шадур Л. А. Развитие отечественного вагонного парка, М. 1988;
* Вагоны пассажирские и грузовые. Отраслевой каталог, М. 2004.

Сарчашма
--------

* вагон // Боз — Вичкут. — Д. : СИЭМТ, 2014. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 3). — ISBN 978-99947-33-46-0.
Ҳолати тиббӣШаблон:SHORTDESC:Ҳолати тиббӣ

**Вагинози бактериявӣ** — бемории аъзои таносули занҳо. Сабаби Вагинози бактериявӣ халал ёфтани микрофлораи муфиди маҳбил аст. Микрофлораи маҳбил қобилияти ба вуҷуд овардани бактерияҳои анаэробӣ ва оксигенро дорад. Онҳо дар ҳамбастагӣ бактерияҳои беморизоро маҳв менамоянд. Нишонаи асосии Вагинози бактериявӣ тарашшуҳи бадбӯй аз маҳбил аст. Вагинози бактериявӣ асосан дар занҳои беҷогард падид меояд. Ба ақидаи баъзе олимон, ангезандаи Вагинози бактериявӣ бо роҳи мубошарат интиқол намеёбад. Ҳангоми ташхис бештар ба аломатҳои хосси Вагинози бактериявӣ, мас. тарашшуҳи девораи маҳбил, дар зери микроскоп ба назар расидани ҳуҷайраҳо, афзудани рН-и тарашшуҳи маҳбил (зиёда аз 4,5) эътибор дода мешавад. Вагинози бактериявӣ мумкин аст такрор ёбад. Дар сурати дубора бемор шудан муолиҷаро ҳатман такрор кардан лозим аст. Дар чунин мавридҳо, одатан, доруҳоро иваз мекунанд. Занҳои ҳомила баъди як даври табобат бояд такроран аз назари духтур гузаранд.

Нигаред
-------

* Вагинизм
* Вагиноскопия

Сарчашма
--------

* Вагинози бактериявӣ // Боз — Вичкут. — Д. : СИЭМТ, 2014. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 3). — ISBN 978-99947-33-46-0.
**Вавилон-Мобайл** (Babilon-Mobile) — ҷамъияти саҳомии пӯшида, бузургтарин оператори алоқаи мобилии ҷумҳурӣ. Дар Тоҷикистон аз январи 2003 фаъолият дорад. Барои таъмини алоқаи босифати мобилӣ аз рӯйи стандартҳои GSM 900/1800, 3G-UMTS/3 ва 5G-HSDPA/ 4G-LTE кор мебарад. Ширкати Вавилон-Мобайл яке аз бузургтарин ширкатҳои мобилӣ дар Тоҷикистон мебошад. Дар айни замон пойгоҳи муштариёни ширкат зиёда аз 3 000 000-ро ташкил медихад Дар ҳудуди ИДМ бори аввал стандарти нави тиҷоратии 3G-UMTS-ро истифода кард.

Анвои хадамоти Вавилон-Мобайл: зангҳои видеоӣ, Интернет, SMS, MMS, Voice-mail, Call register, WAP, GPRS, Prepaid card, Call Center, SMS — Деньги, ICO-SMS, Роуминг, контент-хидматрасонӣ, бозӣ ва ғ. «В.-М.» феълан бахши радиоии шабакаи G-SMS/UMTS/HSPA-ро дар пойгоҳи ширкати Huawei Technologies муҷаҳҳаз мегардонад. Қарордоди Huawei EnerG GSM ба Вавилон-Мобайл имкон дод, ки самараи шабакаи радиоиро афзуда, имкониятҳои хидматрасонии шабакаҳои GSM/GPRS, UMTS/HSDPA ва муқаррариро зиёдтар намояд. Дар робита ба ин муштариёни Вавилон-Мобайл аз хадамоти GSM, CRBT, ирсоли маълумоти GPRS/HSDPA, SMS/MMS, видеотелефон ва ғ. бархурдор гаштанд. Бо таҷҳизоти замонавӣ муҷаҳҳаз гардондани Вавилон-Мобайл (хосса технологияи ҷадиди HSDPA) барои истифодаи Интернети баландсуръат (то 7,2 Мб/с) мусоидат кард. Ширкат дар Тоҷикистон аввалин бор шабакаи мобилии стандарти LTE-ро ба истифода дод (суръаташ то 40 Мб/с). Шабакаи Вавилон-Мобайл бештар аз 300 маҳалли аҳолинишини Тоҷикистонро фаро гирифтааст.

Донистаниҳои ҷолиб
------------------

Соли 2014 ширкати мобилии Вавилон-Мобайл дастрасии ройгон ба ҳамаи бахшҳои Википедиаро барои мизоҷонаш эълон кард.

Сарчашма
--------

* Вавилон-Мобайл // Боз — Вичкут. — Д. : СИЭМТ, 2014. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 3). — ISBN 978-99947-33-46-0.

Эзоҳ
----

1. ↑  «Вавилон-Мобайл» — Оиди ширкат  Бойгонӣ шудааст 18 марти 2016  сол.
2. ↑  Babilon-Mobile announces Free Zero Wikipedia Access  Бойгонӣ шудааст 11 марти 2016  сол.
**Вавилон-Т** (ҶММ «Вавилон-Т») — ширкати хидматрасониҳои телекоммуникатсиявӣ ва телематикӣ дар Тоҷикистон. Соли 2000 ба фаъолият оғоз намуда, намояндагиҳои он дар тамоми минтақаҳои Тоҷикистон амал мекунанд. Трафики берунаи ширкат бо шабакаҳои зеризаминӣ 389 Мб/с-ро ташкил медиҳад. Он бо истеҳсолкунандагони таҷҳизоти телекоммуникатсиявии HUAWEI, SAF, Cisco Systems, IBM, NEC, ERICSSON, RAD data communications ҳамкорӣ дорад. Вавилон-Т дар шаҳри Душанбе ба масофаи зиёда аз 350 км симҳои нахию нурӣ ва дар саросари ҷумҳурӣ, аз ҷумла дар Хоруғ, хатҳои радиорелеӣ гузаронидааст.

Соли 2005 Вавилон-Т шабакаи стандарти NGN-ро (Next Generation Network) ҷорӣ намуд, ки ташкилкунандаи як қисми шабакаи CyberNet мебошад. Он шабакаи насли нав, зудамал, бисёрҷабҳа, умумӣ, камхарҷ ва барои истифодаи намудҳои гуногуни ирсоли маълумот зарур аст.

Шабакаи CyberNet Интернети баландсуръат (суръати ирсоли маълумот аз 512Кб/с то 1Гб/с), интранет (шабакаи корпоративии пӯшидаи таҳвилдиҳандаи маълумот), VPN (шабакаи шахсии виртуалӣ), WI-FI (шабакаи баландсуръати даст расии радио), алоқаи телефонӣ (NGN), аз ҷумла телефони анъанавӣ, IP-телефония (алоқаи байналмилалӣ) ва дигар хидматрасониҳоро амалӣ менамояд. Таъсиси шабакаи алоқаи телефонии корпоративии миқёси LAN (маҳаллӣ, дар ҳудуди шаҳри Душанбе), MAN (байнишаҳрӣ, дар ҳудуди Ҷумҳурии Тоҷикистон), WAN (байналмилалӣ) низ аз ҷумлаи хидматрасониҳои ширкат мебошанд. Соли 2007 Вавилон-Т бори нахуст дар Осиёи Миёна технологияи навтарини WiMAX-ро ба истифода дод. WiMAX 4G-интернет технологияи навтарини бесим аст. Пойгоҳҳои базавии WiMAX дар ш.-ҳои Душанбе, Хуҷанд, Хоруғ, Турсунзода ва вилояти Хатлон насб шудаанд.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Вавилон-Т // Боз — Вичкут. — Д. : СИЭМТ, 2014. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 3). — ISBN 978-99947-33-46-0.
**Ворукаша**, **Фарохкард** — номи дарёест, ки дар Авесто, «Бундаҳишн» ва дигар адабиёти ориёӣ зикр шудааст. Ин дарё дар Авесто ҳамчун дарёи бузург ва муқаддас ба шакли Ворукаша ва дар осори паҳлавӣ Фарохкарт — ба маънои «фарох бурида» зикр шудааст.

Дар «Бундаҳишн» омадааст: «Дарёи Фарохкард ба ноҳияти Нимрӯз, канори Албурз аст, ки як севвуми ин заминро (дар бар) дорад. Аз ин рӯ Фарохкард номида шуд, ки як ҳазор дарё дар ӯ дошта шудааст» («Бундаҳишн». Бахши 29). Дар тавзеҳоти «Авесто»-и Ҷалили Дӯстхоҳ омадааст, ки «Пури Довуд эҳтимол додааст, ки Ворукаша бо дарёи Хазар яке бошад. Аммо Меҳрдоди Баҳор дар баррасии ҷуғрофиёи асотирии Эрон ин баҳрро бо уқёнуси Ҳинд як мешуморад». Вай бештар ба пораи зерин такя кардааст, ки дар «Тиряшт» омадааст: «Он гоҳ меҳ аз он сӯйи Ҳинд, аз кӯҳе, ки дар миёни дарёи Фарохкард ҷой дорад, бархезад». Аз сабаби он ки дар он замон минтақаи Осиёи Марказӣ нисбат ба мавқеи имрӯзааш аз с. б. тақр. 500—600 м пасттар воқеъ будааст, аксар вақт онро кӯлҳо ё баҳрҳои равон меномидаанд. Муаллифони китоби «История Таджикского народа» ҳамчунин баҳри Каспийро дарёи Ворукаша донистаанд. Агар навиштаҳои Авесторо дар хусуси ин баҳр ва кӯҳи Ҳаро Баразайт, ҳамчунин дигар ҳолатҳои тасвиршударо таҳлил кунем, Ворукаша ва ё Фарохкард ба баҳри Арал ва рӯди Ому, инчунин рӯди Сир айният мегирад. Дар адабиёти авестоӣ Фарохкард — Ворукаша, ки рӯди Панҷ қисмате аз он аст ва кӯҳи Албурз — қуллаи ба номи Исмоили Сомонӣ бо Нимрӯз дар ҳамҷаворӣ тасвир ёфтаанд, ки чунин тасвирот ба минтақаи мавриди таҳқиқ мувофиқ меояд. Тибқи навиштаҳои Авесто ва «Бундаҳишн» Ворукаша бо кӯлҳои Чайчаст (Қарокӯл), Фраздон (Рангкӯл), Киёнса — Ҳомун (Яшилкӯл — Суман) пайваст аст, ки воқеан чанде аз шохобҳои д.-и Панҷ аз ин кӯлҳо сарчашма мегиранд. Ҳоло бо сабаби камшавии обҳо пайвастшавии Рангкӯл бо сарчашмаи Панҷ аз байн рафтааст. Рӯди Ардвисура, ки яке аз шохобҳои рӯди Панҷ — Ванҷрӯд аст, аз кӯҳи Хукар (ба номи Исмоили Сомонӣ) ба рӯди Ворукаш (Панҷ — Омӯ) мерезад.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Авесто. Д. 2001;
* Муминҷонов Ҳ. Турон — гаҳвораи тамаддуни ориёӣ. Д. 2004;
* Бундаҳишн. Д. 2006;
* Ҳотам М. Эрони Гумшуда. Д. 2012.

Сарчашма
--------

* Ворукаша / М. Ҳотам // Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.
**Чӯянрезӣ** (порсӣ:  چوینریزی ) – яке аз навъҳои анъанавии касби рехтагарӣ. Коркарди фулузот дар байни мардуми тоҷик аз давраҳои қадим оғоз ёфтааст, ки муаррихон ва бостоншиносон аз дарёфти маснуоти биринҷиву оҳанӣ ва чӯянӣ маълумоти мушаххас додаанд.

Чунончи, бостоншинос Б.А. Литвинский дар бораи деги чӯянии аз деҳаи Чоркӯҳ ба даст омада маълумот додааст, ки он бозёфт ба асрҳои III-V тааллуқ дорад. 
Дар асри ХIХ чӯянрезӣ дар шаҳрҳои калони Осиёи Марказӣ нисбат ба садсолаҳои пешин бештар рушд ёфт. Яке аз навъҳои чӯянрезӣ дар байни тоҷикон дегрезӣ мебошад, ки то ба солҳои 30-юми асри ХХ маъмул буд. Дар шаҳрҳои тоҷикон гузарҳои махсуси Дегрезон ё Дегрезӣ мавҷуд буданд, ки дар онҳо устоҳои дегрез зиндагӣ ва фаъолият мекарданд. Масалан, дар гузари Дегрезии шаҳри Бухоро 19 дукони фурӯши маҳсулоти чӯянӣ ҷойгир шуда буд. Дар гузари Дегрезони Истаравшан, мувофиқи маълумот соли 1886, 25 оила зиндагӣ мекард, ки аксари онҳо корхонаҳои хурди чӯянрезӣ ва дуконҳои фуруши маснуоти чӯянӣ доштанд. Дар Қаратоғи тоинқилобӣ (асосан, то ба зилзилаи с. 1907) устоҳои дегрез фаъолият мекардаанд. Дар солҳои баъдӣ дегрезӣ барҳам хӯрда, устоҳо ба рехтани офтобаву оҳани ҷуфт машғул мешаванд. Дар Конибодом дегрезҳо инчунин ба корҳои калобаҷӯшонӣ ё ҷӯшгарӣ низ машғул мешуданд.
Чӯянрезон ба ҷуз аз навъҳои дег инчунин офтобаву зарфҳои дигар, чароғ, манқал, зангӯла, поза ё оҳани ҷуфт, ҳалқа барои чархҳои ароба ва ғайра истеҳсол мекарданд. Махсусан, то ба маъмул шудани чароғҳои карасинӣ истеҳсол ва фурӯши чароғҳои пилтагии чӯянӣ яке аз корҳои асосии чӯянрезон ба шумор мерафт.
Кори чӯянрезӣ заҳмати зиёдро талаб мекард. Дар корхонаҳои Бухоро рехтани чӯян ба қолибҳо моҳе ду маротиба, шаш бор дар як сол анҷом дода мешуд. Дар фосилаи байни чӯянрезӣ рехтагарҳо ба тайёр кардани қолибҳои даркорӣ ва дигар корҳои омодагӣ ба чӯянрезии навбатӣ машғул мешуданд. 
Қолибҳои маснуоти чӯянӣ дар рег сохта мешуданд ва ба онҳо чӯяни гудохташударо мерехтанд. Барои маснуоти одӣ ва дурушт, ба монанди позаи ҷуфти гов, аз реги сиёҳ ва барои маснуоти нозуку мураккаб аз реги сурх истифода мебурданд. Баъд аз сард ва сахт шудани маснуот онро гирифта, дар чарх ҷойҳои дамидаву барҷаста ва нолозимашро ҳамвор мекарданд. Маснуоти нозукро бо сӯҳон соида, ҳамвору ҷилодор менамуданд. 
Маҳсулоти хоми чӯянгарӣ аз чӯянпораҳо иборат буд, ки онро аз Русия меоварданд. Чӯянро дар дегҳои калони бо гили ба оташ тобовар андудашуда андохта, дар оташи ангишт об мегудохтанд. Дамгарҳо беист ба алангаи ангишт бо парраҳои калон бод дода, оташро фурӯзон нигоҳ медоштанд. 
Дар ибтидои асри ХХ корхонаҳои чӯянрезии Бухоро ба мануфактураҳои аврупоӣ монанд шуда буданд. Ҳамаи корҳоро дар онҳо коргарони кироя иҷро мекарданд, соҳиби корхона дар раванди истеҳсоли маснуот тамоман иштирок намекард, ӯ танҳо ба тиҷорату савдои маснуоти чӯянӣ машғул буд. Баробари рушди соҳаи металлургия дар ҷумҳуриҳои шӯравии Осиёи Марказӣ, аз ҷумла дар Тоҷикистон, касби чӯянрезии анъанавӣ тадриҷан аз байн рафт.

Нигаред низ
-----------

* Оҳангарӣ
* Рехтагарӣ

Эзоҳ
----

1. ↑  Д. Раҳимов. Касбу ҳунарҳои анъанавии тоҷикон. – Душанбе, 2014. – С. 65 - 67.
**Субҳӣ Ҷавҳаризода** - Сардабири маҷаллаи байналмиллалии «Марворид» мебошад. Ӯ узви конфедератсияи байналмилалии Иттифоқи журналистон аст.

Зиндагинома
-----------

Ҳусейнов Убайдудло, мутахаллис ба Субҳӣ Ҷавҳаризода аҷдодан шоир буда, набераи шоири бузург Зуфархон Ҷавҳарӣ мебошад. Ӯ 15-уми сентябри соли 1946 дар шаҳри Истаравшан таваллуд ёфтааст. Пас аз хатми мактаби миёна ба Донишгоҳи давлатии шаҳри Хуҷанд дохил шуда, онро соли 1969 бомуваффақият хатм кардааст.

Субҳӣ ба касби омӯзгорӣ машғул буда, муҳаррири барномаи маърифатии телевизиони маҳаллии «Чароғи нур», сардабири маҷаллаи байналмиллалии «Марворид» мебошад. Ӯ узви конфедератсияи байналмилалии Иттифоқи журналистон аст.

Эҷодиёт
-------

Ӯ муаллифи маҷмӯаҳои «Илҳом» «Файзи чашма», «Садоқати ишқ», «Чашми хирад», «Гӯсолаҷони амма», «Тӯғёни дил» (Теҳрон 2004), «Чароғи нур», «Ганҷи маъонӣ» (Теҳрон 2005), «Кошонаи дил» (Теҳрон 2007) аст.

**Имом Аъзам**
Имом Аъзам ба хоби хештан дидам,
Чароғи равшани ҳар анҷуман дидам.
Ба илму ҳикмат устоди замон буд ӯ,
Фурӯғи маҳфилу боғу чаман дидам.
Рабуда қалби мо гуфтори ширинаш,
Ба рағми шайтанат ҳам Аҳриман дидам.
Паямбарро бувад ӯ вориси содиқ,
Ливобардор дар дашту даман дидам.
Ҷаҳони тирарӯён гармрӯ кардаст,
Рақибонро ниҳон андар кафан дидам.
Ба ранги чашма дар ҷӯшу хурӯш ояд,
Чу ҳарфаш беҳтар аз дурри Адан дидам.
Фақеҳ асту шариатро нигаҳбон ӯ,
Ба гуфтораш равон ҳар марду зан дидам.
Гуноҳу ҳар хатоямро аён созад,
Бурун ҳар дарду сӯзе аз бадан дидам.
Ҷаҳон лабрез шуд аз ишқу имдодаш,
Гулафшонӣ ба ҷинси настаран дидам.
Зи баҳри дину оин ҷони худ додаст,
Варо чун ҷонфидое дар Ватан дидам.
Дуруди худ расон Субҳи ба ёронаш,
Чу ҳарфаш дар миҳан гулгулфикан дидам.
**Метапад дил**
Метапад дил дар ғами ҷононае,
Метапад дил баҳри як фарзонае,
Шеър мехонад дилам бо ёди ӯ,
Дар ҳавои шамъ чун парвонае.
Метапад дил аз ҳавои ахтаре,
Метапад дил аз нигоҳи дилбаре.
Ӯст шамсу ман гули хуршеди ӯ,
Ӯ чу моҳи тоза, ман исторае,
Метапад ин дил, ба роҳаш метапад,
Аз хиромаш, аз нигоҳаш метапад,
Аз сари мижгони ҳамчун ханҷараш,
Аз каломи ҷонфизояш метапад.
Ҷони ман бар ӯ фидояш метапад,
Аз чароғи дидаҳояш метапад.
**Надонистам**
Ба дарди худ дар ин гулшан давоеро надонистам,
Зи бадаҳдону бадхоҳон сафоеро надонистам.
Агарчи шӯру афғонам гирифта олами ҳастӣ,
Зи маккорони ҳарҷорав зиёеро надонистам.
Бароям шуълаи шамъи муҳаббат буд, парвона,
Шудам хокистару қалбошноиро надонистам.
Чу гаштам ман дар ин олам, надидам бовафоеро,
Вафо кардам ба кас, дилошноиро надонистам.
Ба хӯрдан луқмае нон буд, агарчи лоақал бар ман,
Бар ҳар кас ошно гашта, гадоиро надонистам.
Ба доми макри гетӣ соддадил афтодаам, Субҳӣ,
Ба ҳар коре, ки дил додам ҷудоиро надонистам!

Эзоҳ
----

Баёзи адибони Истаравшан - Душанбе: "Эҷод", 2009.- 288 саҳ.
**Вишваната́н** (**Ви́ши**) **Ана́нд** (там. விசுவநாதன் ஆனந்த்; тав. 11 декабри 1969, Мадрас, ҳозира Ченнаи, Ҳиндустон) — шоҳмотбози машҳури ҳинду, гроссмейстер (1988), чемпиони ҷаҳон аз рӯи версияи Федератсияи байналхалқии шоҳмот (ФИДЕ) (2000—2002), чемпиони 15-уми ҷаҳон (2007—2013), чемпиони кунунии ҷаҳон аз рӯи рапид.

Зиндагинома
-----------

Ба шоҳмотбозӣ аз 6-солагӣ шурӯъ кардааст; аввалин устоди ӯ модараш буд. Баъд Вишванатан Ананд пурзӯртарин шоҳмотбози Ҳиндустон гардид. Соли 1983 дар мусобиқаи наврасони Ҳиндустон ғолиб омад. Вишванатан Ананд ҷавонтарин шоҳмотбози Ҳиндустон буд, ки дар 14-солагӣ унвони устоди байналмилалиро соҳиб гашт. Дар 16-солагӣ чемпиони Ҳиндустон шуд ва дар оянда ин унвонро ду бори дигар ба даст овард. Соли 1988 Вишванатан Ананд дар Ҳиндустон нахустин гроссмейстери байналмилалӣ шуд. Вишванатан Ананд пайиҳам дар се мусобиқаи «шоҳмоти пешрафта» (1999, 2000 ва 2001, дар шаҳри Леони Испания) ғолиб омадааст. Дар чемпионати якум ва дуюми Ҷоми ҷаҳони Федератсияи байналмилалии шоҳмот (ФБШ) ғолиб гардид (2000, Хитой; 2002, Ҳиндустон). Соли 2000 дар чемпионати ҷаҳон оид ба намуди системаи нокаут ғалаба ба даст оварда, чемпиони ҷаҳон дар версияи ФБШ гашт. Октябри 2000 ФБШ мусобиқаи бозии сареи шоҳмотро ташкил кард (Фаронса), ки Вишванатан Ананд дар даври ниҳоӣ В. Крамникро мағлуб сохта, ғолиби ин мусобиқа гардид. Вишванатан Ананд 11 бор ғолиби мусобиқаи машҳури бозии сареи шоҳмот шудааст. Ӯ аз соли 2007 чемпиони ҷаҳон тибқи версияи ФБШ буда, дар мусобиқаҳои солҳои 2008 ва 2010 ин мақомро ҳифз намудааст.Вишванатан Ананд 6 бор ҳамчун шоҳмотбози беҳтарини сол ҷоизаи «Оскари шоҳмот»-ро соҳиб шудааст (1997, 1998, 2003, 2004, 2007, 2008). В. яке аз 6 шоҳмотбози таърихи шоҳмот аст, ки то кунун (2014) ба рейтинги болотар аз 2800 расидааст (ҳамроҳи Б. Фишер, Г. Карпов, В. Топалов, В. Крамник ва М. Карлсон). Вишванатан Ананд ба қавли гроссмейстер П. Свидлер «дар санъати дифоъ дар ҷаҳон беназир аст».

Эзоҳ
----

1. ↑
2. ↑  ratings.fide.com (ингл.)
3. ↑  Encyclopædia Britannica (ингл.)
4. ↑  Энциклопедия Брокгауз (нем.) / Hrsg.: Bibliographisches Institut & F. A. Brockhaus, Wissen Media Verlag
5. ↑  *Deutsche Nationalbibliothek, Staatsbibliothek zu Berlin, Bayerische Staatsbibliothek, Österreichische Nationalbibliothek* Record #119068524 // Общий нормативный контроль (GND) (нем.) — 2012—2016.
6. ↑  Как произносится Viswanathan Anand, язык: Хинди.  Forvo. 19 июни 2011 санҷида шуд. Баргирифта аз сарчашмаи аввал 23 августи 2011.
7. ↑  *(PeterDoggers), Peter Doggers*. Anand Beats Fedoseev In Playoff, Wins World Rapid - Chess.com (en-US), *Chess.com*. Проверено 29 Декабри 2017.

Адабиёт
-------

* Шахматы. Энциклопедический словарь. М. 1990;
* Калиниченко Н. М. Виши Ананд: Лучшие партии. Серия: Элита современных шахмат. Астрель, 2004;
* Вишванатан Ананд. Мои лучшие партии. Шахматная исповедь чемпиона мира. М. 2009.

Сарчашма
--------

* Вишванатан Ананд / Н. Шарипов // Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.

**Lua error in Модул:External\_links at line 153: attempt to call field 'getWikidataRefHtml' (a nil value).**
**Бозёфтҳои Қумрон**, **Харобаҳои Қумрон** — дастнависҳои қадимӣ, маснуоти кулолӣ ва сиккаҳое, ки солҳои 1947—1956 аз ғорҳои Қумрон воқеъ дар якунимкилометрии шимоли ғарбии Баҳри Майит ёфт шудаанд.

Дар давоми ҳафриёт аз 11 ғори наздики бошишгоҳи қадим 900 баста навиштаҷоти рӯйи пӯст ва папирус, шумораи бисёри зарфҳои гилӣ, шишаӣ ва теъдоди хеле зиёди тангаҳо (569 сиккаи нуқра ва 681 тангаи биринҷӣ) пайдо шудаанд. Навиштаҷот ба асрҳои 3 пеш аз м. ва асри 1 м мансуб мебошанд. Дар байни бозёфтҳо аввалин дастхатҳои Инҷилу Таврот низ ҳастанд.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Бозёфтҳои Қумрон // Боз — Вичкут. — Д. : СИЭМТ, 2014. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 3). — ISBN 978-99947-33-46-0.
**Ҳуқуққабулкунии давлат** — гузариши ҳукуқ ва уҳдадории як давлат ба давлати дигар мебошад. Масъалаи ҳуқуққабулкунии давлат дар чунин ҳолатҳо ба вуқӯъ меояд: 

1. Дар натиҷаи инқилоби иҷтимоӣ бо тағӣир ёфтани форматсияи иҷтимоию иқтисодӣ;
2. Пайдоиши давлатҳои нав дар натиҷаи ҳаракатҳои миллн-озодихоҳӣ;
3. Пайдоиши якчанд давлат дар натиҷаи пош хӯрдани як давлат ва ё муттаҳид хаштани ду ва зиёда давлат ба як давлати нав;
4. Дар натиҷаи тагӣирёбии қаламрав.

Объекти ҳуқуққабулкунии давлат мешавад: 
а) шартномаи байналмилалӣ; 
б) ҳуқуқу ӯхдадориҳои байналмилалӣ; 
в) сарҳад ва қаламрави давлат; 
г) узвият дар ташкилотҳои байналмилалӣ; 
д) моликияти давлат; 
е) бойгонӣ; 
ж) қарзҳои давлатӣ.

Институти ҳуқуққабулкунии давлат мувофиқи Конвенсияи Вена «Дар бораи ҳуқуққабулкунии давлат дар муносибат бо шартномаи байналмилалй» аз 23 августи соли 1978 ва Конвенсияи Вена «Дар бораи ҳуқуққабулкунии давлат дар муносибат бо моликияти давлатӣ, бойгонии давлатӣ ва қарзи давлатӣ» аз 8 апрели соли 1983 танзим карда мешавад.

Нигаред низ
-----------

Қонуни ҳуқуқӣ

Эзоҳ
----

1. ↑  Фарҳанги истилоҳоти ҳуқуқ / Зери таҳрири Маҳмудов М.А. - Душанбе: ЭР-граф, 2009. - с. 531