recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Абулҳасан Нодируззамони Ҷаҳонгирӣ** Мулаққаб ба **Нодируззамон** (тав. 1588/89, Деҳлӣ – ?) — мусаввир ва хаттоти эронӣ.

Зиндагинома
-----------

Писари мусаввир Оқо Ризо, ки аз Эрон ба Ҳиндустон кӯчидааст. ӯ ҳунари хушнависӣ ва мусаввириро аз падараш омӯхта, дар синни 17-солагиаш чун мусаввиру хаттот шуҳрат ёфтааст. Хати настаълиқро зебо менавишт. Яке аз мусаввирон ва муқаррабони шоҳ Ҷаҳонгир буд. То замони мо теъдоде аз мусаввара ва минётураҳои Абулҳасан боқӣ мондаанд, ки аз маҳорати баланди ӯ шаҳодат медиҳанд. Яке аз аввалин асарҳои Абулҳасан ба маросими тоҷгузории шоҳ Ҷаҳонгир (1614 – 1615 дар Агра кашида шудааст) бахшида шудааст.

Ҳунари хаттотӣ
--------------

Дар ин мусаввара симои амалдорони дарбор, тоҷирон, меҳмонони хориҷӣ, ҳунармандон, ходимон бисёр ҷаззоб ва ҳунармандона тасвир шудаанд. Зери ин тасвир чаҳор мисраъ шеър бахшида ба салтанати шоҳ бо хати зебои настаълиқ сабт ёфтааст. Мусаввараи дигари Абулҳасан «Асафхон» (Мирзо Абулҳасан, аз амалдорони калон, падари Мумтоз Маҳал (нигар Тоҷмаҳал) ва падарарӯси Ҷаҳонгир) ном дорад, ки бо назокати тасвир ва хат хеле ҷолиб аст. Минётураҳои «Шоҳ», «Диалектика» (бар ҳаккокии рассоми аврупоӣ И. Заделер), «Савора ва мири шикор» (ҳар се охири садаи XVI – ибтидои садаи XVII, нусхаи мусаввараи охирин ҳам дар Музейи Британия маҳфуз аст) ва ғайра бо таносуби рангҳо ва зебоию нафосат бозёфти тозае дар санъати минётуранигорӣ мебошанд. Ҳунари Абулҳасан дар офаридани образ ва тасвири манзараҳои табиат (кӯҳҳо, дарёҳо, дашту биёбонҳо, абрҳо, боғу гулистон, дарахтон ва ғайраро) бо равишу сабки хос аз мусаввирони замонаш фарқ мекунад. Дар эҷодиёти Абулҳасан сабку услуби минётуранигории Эрону Ҳинд, инчунин таъсири санъати тасвирии Европа мушоҳида мегардад. Теъдоде аз осори Абулҳасан дар китобхонаҳо ва ганҷинаҳои Санкт-Петербург, Ромпур, Лондон ва ғайра маҳфузанд.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — 608 с. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2021, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.
**Абулҳайсами Гургонӣ Хоҷа Аҳмад ибни Ҳасан** (соли таваллуд ва вафот номаълум) — шоири форс-тоҷик (охири садаи X – ибтидои садаи XI).

Зиндагинома
-----------

Абулҳайсами Гургонӣ дар овони ҷавонӣ ба омӯхтани илму ҳикмати замони худ таваҷҷуҳи зиёд дошта, шеърро некӯ месурудааст. Носири Хусрав дар асари худ «Ҷомеъ-ул-ҳикматайн» ӯро ба некӣ ёд кардааст. Аз ашъори ӯ як қасида пайдо гардидааст, ки ақидаҳои фалсафию ирфонии Абулҳайсами Гургониро ифода мекунад. Носири Хусрав ба ин қасида шарҳ навишта, шоир Абусаиди Нишопурӣ шарҳи абёти онро дар китоби алоҳидае ҷой додааст.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Заҳрои Хонларӣ, Роҳнамои адабиёти форсӣ, Т. 1340 ҳ. ш.

Сарчашма
--------

* А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — 608 с. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2021, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.
**Абунасри Мушкон** (форсӣ: ابونصر مشکان‎; ? — 1039, Ғазна) — насрнавис ва адиби форс-тоҷик.

Зиндагинома
-----------

Пас аз таҳсили улуми мутадовилаи давр ба хидмати давлати Ғазнавиён дохил шуд. Муддати 30 сол дар девони рисолати султон Маҳмуди Ғазнавӣ (ҳукмронӣ 998—1030) ва писари ӯ Масъуди Ғазнавӣ (ҳукмронӣ 1030—1041) вазифаи дабириро ба уҳда доштааст. Дар дарбор яке аз шахсони муътабар ба шумор мерафт. Султонҳо Маҳмуд ва Масъуд оид ба корҳои муҳими давлатӣ бо вай маслиҳату машварат мекарданд. Абунасри Мушкон аз нозукиҳову нафосат, обу ранги бадеии забонҳои форсиву арабӣ огоҳӣ дошт. Бо амри султонҳо номаҳои давлатиро бо сабку услуби маъмул дар номанигорӣ (зебу орои сухан, истифода аз саноеи бадеъ ва ғайра) иншо мекард. Абунасри Мушкон дар дарбори султон Масъуди Ғазнавӣ 19 сол ҳамроҳ бо таърихнигор Абулфазли Байҳақӣ ҳамкор буд. Байҳақӣ Абунасри Мушконро чун устоди худ эътироф кардааст.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* Абунасри Мушкон // А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2021, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.
**Анна Семёновна Голубкина** (16 [28] январ 1864, Зарайск[d], Губернияи Рязан[d] — 7 сентябр 1927[…], Зарайск[d], Губернияи Рязан[d]) — ҳайкалтароши рус, яке аз устодони номдори даврони мудерн.

Зиндагинома
-----------

Дар Омӯзишгоҳи рассомӣ, ҳайкалтарошӣ ва меъмории Маскав (1889-94), АР Петербург (1894) ва Академияи Ф. Коларосси Порис (1895—1900) таҳсил намудааст. Соли 1897 дар Порис бо О. Роден шинос шуд, ки ӯро устоди воқеии худ мешуморад. Баъди ин шиносоӣ аз сабки «передвижникҳо», ки хосси марҳалаи аввали эҷодиёташ буд, даст мекашад ва осори минбаъдааш зери таъсири импрессионизм рушд мекунад. Намунаи корҳои Анна Голубкина бори нахуст соли 1899 дар толори Баҳории Порис ба комёбӣ расидаанд. Анна Голубкина соли 1901 даромадгоҳи ҷашнии Театри академии бадеии Маскавро ороиш дод. Барои осори Анна Голубкина образҳои ҷомеи рамзӣ («Пирӣ, 1898;» «Туман», 1899; «Раҳнавард», 1903; «Барда», 1909; «Дур аз мусиқӣ ва оташ», 1910; «Дарахти тӯс», 1927), инчунин портретҳои психологӣ, ки дар онҳо хислат, симои эҳсосиву рӯҳии қаҳрамононаш таҷассум ёфтаанд (А. Белий, 1907; Е. Носова, 1912; Л. Н. Толстой, 1927) хос мебошанд.

Анна Голубкина ба корҳои омӯзгорию ҷамъиятӣ низ машғул буд. Узви Комиссияи оид ба ҳифзи ёдгориҳои куҳани ҳунарӣ ва мақомоти Шӯрои Маскав дар мубориза ба зидди бепарасторӣ буд. Соли 1923 китоби «Чанд сухан аз маҳорати ҳайкалтарош»-ро ба нашр расонд.

Эзоҳ
----

1. 1 2 3 4 5 6  Большая российская энциклопедия (рус.) — М.: Большая российская энциклопедия, 2004.
2. 1 2  RKDartists (нидерл.)
3. 1 2   (нем.)
4. 1 2  Энциклопедия Брокгауз (нем.) / Hrsg.: Bibliographisches Institut & F. A. Brockhaus, Wissen Media Verlag

Сарчашма
--------

* Голубкина Анна Семёновна // Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️  Гузариш ба унсури Викидода  Вебгоҳҳои мавзӯъӣ | 
* RKDartists

 |
| Фарҳангҳо ва донишномаҳо | 
* Большая датская
* Большая китайская
* Большая норвежская
* Большая российская (старая версия)
* Кругосвет
* Литовская универсальная
* De Agostini

 |
| 

| Дар феҳристҳои китобшинохтӣ |
| --- |
| 
* BNF: 16284991k
* CONOR: 218195555
* GND: 120936100
* ISNI: 0000 0001 2130 0684
* J9U: 987007276501105171
* LCCN: n79131059
* LNB: 000087297
* NKC: js2008458460
* NLA: 35214651
* NUKAT: n2012078450
* SUDOC: 128461403
* VIAF: 42681630
* WorldCat VIAF: 42681630
* ULAN: 500106904
* РНБ: 770248287

 |

 |
**Бадеият** (ар. بدیعیت‎ — **нав, аҷиб, аз бадеа, муаннаси бадеъ, афкори бадеа**) — яке аз хусусияти асосӣ ва фарқкунандаи санъат ва асарҳои бадеӣ аз асарҳои илмист, ки воқеиятро ба таври бадеӣ инъикос мекунад.

Бадеият дар афкори адабии тоҷик
-------------------------------

Дар афкори адабии тоҷикӣ чун муодили «художественность»-и русӣ ба маънои бадеӣ (ҳунарӣ) будан маъмул шудааст. Сифатҳои хосси адабиёт- бадеӣ ва эстетикӣ ишора ба хусусиятҳои бадеӣ ва зоҳирии ҳунарӣ ва маърифату дарёфт аз мавқеи зебоишинохтӣ мекунанд. Ба ин маъно маърифати ҳастӣ сифати асосии (мас. илм) аст. Манбаъву маводди баҳси илм ва санъат воқеият ва ҳастӣ мебошанд, вале маърифат дар онҳо мутафовит аст. Илм ҳақиқати зоҳир ва ботинро дар замони муайян бо ёрии истилоҳоти илмӣ ва таҳлилҳои мантиқӣ собит менамояд. Ҳамин воқеияти иҷтимоӣ ва табии пешрафту инқирози онҳо дар асари бадеӣ бо ёрии воситаҳои бадеӣ ва нақшҳои ҳунарӣ тасвир меёбад. Образ ва образнокӣ ё нақши ҳунарӣ асоси бадеият бо иловаи забони бадеиёт ва диг. унсурҳои шаклӣ мебошад. Асари адабиро бадеият ба вуҷуд меорад ва он бе образ мавҷудият нахоҳад дошт. Мас. мо «офтоб нишаст» мегӯем ва фурӯ рафтани офтобро хабар медиҳем. Шоир ин манзараро бо бунёди бадеият чунин тасвир кардааст:

*Шафақро лолагун дидам намози шом дар гардун*,
*Магар хуршедро куштаст, дорад домани пурхун*.
Шоир бо ёрии воситаҳои баёну тасвир нақши бадеии манзараро муайян карда, бо диди ҳиссӣ тасвири адабии бадеӣ офаридааст. Бадеият асоси таъсири асари адабӣ, меъёри асосии баҳо додан ба асари бадеӣ мебошад. Асари комили бадеиро бо дарунмояи амиқи равонӣ додани бадеияти баланд мешиносанд. Офаридаҳои дарки заъфи таълифро бадеияти паст мегӯянд. Ба ин маънӣ бадеият сифати хосси тасвири бадеии инсон бо ёрии нақши ҳунарӣ (образ) мебошад ва офарандаи асари адабӣ мақсади худро бо ёрии забони бадеиёт, сохтори асар ва диг. воситаҳои муносиб ифода менамояд. Бадеият дар ҳамбастагии шаклу мазмун ва таносубу пайвастагии дарунии ҳамаи воситаҳои баёну тасвир бо мазмун ба вуҷуд меояд.

Бадеияти асари бадеӣ ба савияи маҳорату истеъдоди офаранда ва таҷрибаи эҷодии ӯ вобаста аст. Ба вуҷуд овардани воқеяти адабӣ, хулқи нотакрори қаҳрамон, ягонагии шаклу мазмун, мақсад ва ғоя, забон, сабку оҳанги хос ба мавқеъҳои назари иҷтимоии ӯ вобаста мебошад. Хулоса, асоси ҳунари асари адабиро бадеият мегӯянд, ки таносуби зоҳир ва ҳамворию ваҳдат ва ягонагии мазмуну сохти асарро ба вуҷуд меоварад.

Эзоҳ
----

1. ↑  Бадеият чист? Маънои вожаи бадеият(тоҷ.). *vazhaju.com*.  Вожаҷӯ. 6 июли 2018 санҷида шуд.

Адабиёт
-------

* فرهنگنامۀ أدبئ فارسی. تهران، ۱۳۷۶؛
* دانشنامۀ أدب فارسی. تهران، ۱۳۷۶

Сарчашма
--------

* Бадеият // Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.
**Абулҳасани Мирҷон Анисӣ** (соли таваллуд номаълум – вафот тақрибан 1568/69, Бухоро) — шоири тоҷик.

Зиндагинома
-----------

Бино ба маълумоти «Музаккиру-л-аҳбоб»-и Нисорӣ аксар илмҳои замонашро дар назди уламову удабои маъруфи давр омӯхт. Хешу ақрабояш низ аз донишмандони замон будаанд ва дар таълими ӯ саҳм гузоштаанд. Дар фанни шеър ва каломи бадеъ рисолаҳо дош тааст. Мавзӯи асосии ғазалҳояш ишқ аст, вале зимни ғазалиёти ишқӣ ба мавзӯъҳои шикоят аз чархи фалак, давру замон ва ғайра рӯ овардааст. Абёти зерин аз ӯст:

> То чархи ҷафопеша маро аз ту ҷудо кард,  
> 
> Ғамҳои фироқи ту чӣ гӯям, ки чиҳо кард.  
> 
> Ҳар аҳду вафое, ки фалак баст ба аҳдам,  
> 
> Дар даври фироқи ту ба он аҳд вафо кард.  
> 
> Беҳуш фитодем зи боди сари зулфат,  
> 
> Ин фитнагарӣ дар ҳақи ман боди сабо кард.  
> 
> Он моҳ насим аз чамани лутф фиристод,  
> 
> Сад шукр, ки коре ба ҳавои дили мо кард.  
> 
> То ёфт Анисӣ ба дари дӯст мақоме,  
> 
> Ҳар шому саҳар рӯй ба даргоҳи Худо кард.
> 
>

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* Анисӣ, Абулҳасани Мирҷон / У. Назиров // А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2021, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.
**Анкилостома** (лот. Ancylostoma) — як гурӯҳи лӯндакирмҳо.

Тавсифот
--------

Дарозии анкилостомаи модина 10 — 13 мм, нарина 6 — 11 мм мебошад. Анкилостомаҳо тарзи ҳаёт ва сохтори якхела дошта, таъсирашон низ ба организми одам ба ҳамдигар монанд аст. Бемориҳое, ки анкилостомаҳо ба вуҷуд меоваранд, анкилостомоз ва некатороз ном дошта, зери як номи умумӣ — анкилостомидозҳо муттаҳид гаштаанд. Анкилостома дар тамоми дунё ба мушоҳида мерасад.

Ҳаёт
----

Ҷойи зисти кирминаи онҳо хок аст. Кирминаҳо ҳангоми пои бараҳна гаштани одам аз ҷойҳои харошхӯрдаи пӯст ба рагҳои хун ворид мешаванд. Онҳо аввал ба пешдили рост, баъд ба шараёну мӯйрагҳои алвеолаҳои шуш интиқол меёбанд. Кирминаҳо девораи мӯйрагҳоро шикофта ба алвеола, баъдан ба воситаи роҳи нафас ба ҳалқум мегузаранд ва одам бо оби даҳон онҳоро фурӯ мебарад. Ҳамин тавр, кирминаҳо ба рӯда фаромада, дар он ҷо баъди чанд муддат болиғ мегарданд. Анкилостомаҳои болиғ ба воситаи ғизо ҳаракат карда, дар рӯдаи борик ҷой мегиранд ва пурра ташаккул меёбанд. Кирминаҳои онҳо аз организми шахс бо наҷосат ихроҷ шуда, «сайд»-и навбатиро интизор мешаванд. Ғизои анкилостома хуни одам аст. Вай дар сар дандонакҳои махсус дорад, ки ба воситаи онҳо ба девораи рӯда мечаспад ва хунро мемакад. Дар натиҷа аз ҷойи захм, ки қутри он то 2 см аст, муддати зиёд хун меравад. Анкилостома боиси сар задани камхунӣ мешавад. Ба вуҷуд омадани исҳол, дард кардани меъда, суст гаштани сабзишу инкишофи кӯдакон, хастагию беҳолӣ нишонаҳои осеби анкилостома мебошанд. Ҳамчунин дар шахс хоҳиши истеъмол кардани ҳар гуна чизҳо (масалан, гил) ба вуҷуд меояд. Барои пешгирии сирояти анкилостома дар ҷойҳои ифлос пои бараҳна гаштан лозим нест.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* Анкилостома // А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2021, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.
**Бадарға**, **табъид** — аз маҳалли истиқомат маҷбуран дур намудани маҳкумшуда.

бадарға дар қисме аз мамлакатҳои дунё як навъи ҷазо буда, дар ҳаққи маҳкумшудагоне татбиқ мегардад, ки додгоҳ зиндагӣ кардани онҳоро дар ҷойи истиқоматашон барои ҷамъият хатарнок медонад.

Навъҳо
------

Бадарға ду навъ мешавад:

1. ба ҷойи муайян
2. аз ҷойи муайян

Бадарға ба ҷойи муайян аз он иборат аст, ки маҳкумшуда аз ҷойи истиқоматаш ронда, ҳатман ба ҷойи муайян кӯчонда мешавад. Бадарға аз ҷойи муайян аз он иборат аст, ки шахси маҳкумшуда аз ҷойи истиқоматаш ронда, истиқомат кардан дар ҷойҳои муайян ба вай манъ карда мешавад. Бадарға ба ҷойи муайян ва бадарға аз ҷойи муайянро ба сифати ҷазои асосӣ ва ҳам ҷазои иловагӣ ба муддати аз 2 то 5 сол таъйин кардан мумкин аст. Бадарға ба ҷойи муайян ва бадарға аз ҷои муайян дар ҳаққи касоне, ки то содир кардани ҷиноят 18-сола нашудаанд, татбиқ карда намешавад. Бадарға ба ҷойи муайян ба занони ҳомила ва заноне, ки дар нигоҳубини худ фарзанди то синни 8-сола доранд, низ татбиқ карда намешавад. Тартиб, ҷой ва шароити адо кардани муҳлати бадарға ба ҷойи муайян, инчунин тартиб ва шароити бадарға аз ҷойи муайянро қонунгузории давлат муқаррар менамояд.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — 664 с. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.
Моҳи пурра 8 сентябри 2014
**Бадр** (ар. بدر ‎ — *моҳи тамом*), **моҳи шаби чаҳордаҳ**, **моҳи пурра** — ҳолат (фаза)-и Моҳ, ки дар он фарқи тӯли эклиптикии Офтоб ва Моҳ ба 180° баробар аст (яъне Моҳ дар хатти сайри худ муқобили Офтоб ҷойгир аст).

Дар ин вақт Замин байни Офтоб ва Моҳ тавре қарор мегирад, ки дар назари мо Моҳ равшан аст. Ҳангоме ки Моҳ ба нуқтаи муқобили Замин нисбат ба Офтоб мерасад, ё ба ибораи диг. фосилаи кунҷи Моҳу Офтоб 180° дараҷа мешавад, тамоми қурси Моҳ равшан ба назар мерасад. Дар илми астрономия лаҳзаи бадр бо саҳеҳияти том нишон дода мешавад. Дар маънии оммавӣ бадр 2-4 рӯзеро меноманд, ки Моҳ шакли пурраи худро нигоҳ медорад. Муддати ду соат пеш ва баъд аз бадр равшании қурси Моҳ зиёд мешавад, ки сабаби он комилан нест шудани соя (барои мушоҳидагар аз Замин) аз сатҳи сайёра аст.

Дар адабиёти форс-тоҷик бадр маҷозан ба маънои моҳрӯ, маҳваш, моҳсимо, моҳлиқо, нозанинрухсор истифода мешавад.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* Бадр // Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.
**Бадеъи Балхӣ** (форсӣ: بدیع بلخی‎, *Абдумуҳаммад Бадеъ ибни Муҳаммад ибни Маҳмуди Балхӣ*; соли таваллуд ва вафот номаълум) — шоири тоҷик (асри 10 – ибтидои садаи XI).

Зиндагинома
-----------

Аз шоирони давраи Сомониён аст, ки дар Чағониён зиндагӣ ва эҷод кардааст. Аз осори ӯ қасидаҳо дар мадҳи амири Чағониён Абуяҳё Тоҳир ибни Фазл ибни Абубакр (вафот 988) ва ғазалҳову қитъаҳои сабтгардида дар тазкираҳо («Лубобу-л-албоб»-и Авфӣ, «Маҷмаъу-л-фусаҳо»-и Ризоқулихони Ҳидоят ва ғайра) боқӣ мондаанд. Ба Бадеъи Балхӣ манзумаи андарзии «Роҳату-л-инсон» ё «Пандномаи Анӯшервон» нисбат дода мешавад. Ин асар, ки аз адабиёти паҳлавии давраи Сосониён маншаъ гирифтааст, дар забони форсии дарӣ бо номҳои «Пирӯзинома», «Зафарнома» маъруф аст ва тарҷумаи форсияш (мансур) ба Абуалӣ ибни Сино нисбат дода мешавад. Абёти зерин аз нигоштаҳои Бадеъи Балхӣ мебошанд:

> Чӣ пӯшӣ ҷавшани ғафлат, ки рӯзе  
> 
> Ту бошӣ тири меҳнатро нишона.  
> 
> Амал бо умрат андар неҳ ба меъёр,  
> 
> Нигаҳ кун, то куҷо гардад замона...  
> 
>   
> 
> Дидори манотро садаф хоҳам кард,  
> 
> Охир ба мудоро-т ба каф хоҳам кард.  
> 
> Ё он ки туро ба меҳри худ ром кунам,  
> 
> Ё умр ба ишқи ту талаф хоҳам кард.
> 
>

Адабиёт
-------

* صفا ذبیح الله. تاریخ ادبیات در ایران. ج. ۱، تهران، هـ. ش؛
* دانشنامۀ جهان اسلام. ج.۲، تهران، ۱۳۷۵ هـ. ش

Сарчашма
--------

* Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — 664 с. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.
«**Бадоеъу-л-афкор фӣ саноеъи-л-ашъор**» (ар. بدایع الافکار فی صنایع الاشعار‎) — асари Камолуддин Ҳусайн Воизи Кошифӣ, ки мавзӯи баҳсаш саноеи бадеӣ ва нақди адабӣ мебошад. Тақрибан солҳои 1488–1489 навишта шудааст. Аз муқаддима, ду боб ва хотима иборат аст.

Мундариҷа
---------

Дар муқаддима чаҳор фасл, як фоида ва як нукта фароҳам омадаанд. Дар фасли якум, ки «Дар таърифи шеър» ном дорад, Кошифӣ ҳам ақидаи суханшиносонро, ки шеърро «каломест мураттаби маънавӣ, мавзуни мутакаррар» гуфтаанд ва ҳам фикри мутафаккиронро, ки онро «мухайяли мавзуни муқаффои маъалқасд» донистаанд, зикр карда, ҳар яке аз талабҳои фавқро муфассал тавзеҳ додааст. Дар «Нукта» ривояте дар бораи «шеър» ном гирифтани каломи мавзун нақл шудааст. Дар фасли дуюм – «Дар баёни анвоъ» нуҳ навъи шеър (қасида, ғазал, қитъа, рубоӣ, фард, маснавӣ, мусаммат, тарҷеот ва мувассат) тавсиф ёфтаанд. Фасли сеюм – «Дар баёни ақсоми шеър» тафсири мураддаф, маҳҷуб, зотулматолеъ, маҳдуд, матбӯъ, мулойим, салис, саҳли мумтанеъ, ҷазл, муртаҷал, фикрӣ, маснӯъ, зуннавъайн ва мутанавъайнро дар бар мегирад. Дар фасли охирини муқаддима аз баёни баъзе истилоҳот – эҷоз, баст, мусовот, матлаъ, мақтаъ, мусарраъ, байт, назм, наср, насри мураҷҷаз, насри мусаҷҷаъ, насри орӣ, насиб, ташбиб, байтулқасида, муворада ва дуои таъбид сухан меравад. Дар «Фоида» алфозе, ки дар анвои шеър мустаъмал мебошанд – тавҳид, наът, манқабат, маслабат, мавъиза, асрор, мадҳ, ҳаҷв, ҷид, ҳазл, мутоиба, марсия, мунозира, хамриёт ва қасамиёт мухтасаран тавзеҳ ёфтаанд. Боби аввали «Бадоеъу-л-афкор фӣ саноеъи-л-ашъор» – «Дар саноеи шеърӣ» қисми асосии китоб буда, шарҳу тафсири санъатҳои бадеиро фаро гирифтааст. Боби дувуми «Бадоеъу-л-афкор фӣ саноеъи-л-ашъор» дар баёни айбҳои назм, илми нақд аст. Кошифӣ ҳам мисли суханшиносони диг. вазифаи илми нақдро дар шинохти нуқсонҳои шеър донистааст. Ноқид, аз назари ӯ, касест, ки «сухани покизаву беайб аз миёни суханони ношоиста ва маъюб» ҷудо намояд. Дар ин боб айбҳои шеърии мусолита, салх, масх, илмом, муноқаза, удул, зиёдат, ҳазф, тағйирот, илғо, таҷаммуъ, самоҳатулибтидо, инҳироф, самоҳатулинтиҳо, мухолифати насибу ташбиб, ракокатуттахлис, ибромуссуол, такаллуф, мутакаллифи мазмум, мутакаллифи маҳмуд, тахлеъ ва-ннузул фил-мадҳи мавриди шарҳ қарор гирифтаанд. Дар хотимаи «Бадоеъу-л-афкор фӣ саноеъи-л-ашъор», ки дар илми қофия буда, аз ҳафт фасл фароҳам омадааст, аз масъалаҳои зерин сухан меравад: маънии қофия ва ҳуруфи ҳаракоти он, навъҳои қофия, ки ба ҳам ҷамъ шуда метавонанд, авсофи қофияҳо, баёни қофияи аслию маъмул, қофияи шойгон, уюби қофия ва зикри нуқсонҳое, ки ба радиф тааллуқ доранд.

«Бадоеъу-л-афкор фӣ саноеъи-л-ашъор» қимати баланди илмию амалӣ дорад. Матни як нусхаи он бо муқаддима ва феҳристи истилоҳот дар Маскав (1977) ба табъ расидааст.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Сатторзода А. Таърихчаи назариёти адабии форсии тоҷикӣ. Д. 2001;
* Сатторзода А. Такмилаи бадеи форсии тоҷикӣ. Д. 2012.

Сарчашма
--------

* Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — 664 с. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.
**Руқия Қурбонова** — собиқ муовини сарвазири Ҷумҳурии Тоҷикистон (2008 - 2013)

Руқия Қурбонова 23 октябри соли 1956 дар шаҳри Нораки вилояти Хатлон ба дунё омадааст. Миллаташ тоҷик. Маълумоташ олӣ.

Соли 1978 Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи С. Айниро хатм намудааст. Соли 1988 мактаби олии партиявии Тошкентро хатм карда, фаъолияти меҳнатияшро ҳамчун омӯзгори мактаби миёна аз мактаби миёнаи раками 9-и шаҳри Норак оғоз намудааст. Баъдан дар вазифаҳои котиби якуми Кумитаи иттифоқи комсомолии ленинии ҷавонони Норак, котиб-сардори шуъба, раиси Кумитаи партияи коммунистии Тоҷикистон дар шаҳри Норак кор кардааст.

Аз соли 1992 то 1995 дар идораи сохтмонии нерӯгоҳи барқи обии Норак, дар шуъбаи сохмонии "махсуси обӣ"-и шаҳри Норак фаъолият намудааст. Солҳои 1995-1997 муовини якуми раиси шаҳри Норак буд.

Соли 1997 муовин, соли 2000 муовини якуми раиси Ноҳияи марказӣ, соли 2003 муовини раиси ноҳияи Фрунзеи шаҳри Душанбе.

Солҳои 2003-2004 дар вазифаи мудири шуъбаи тандурустӣ барои кор бо зан ва оилаи назди Дастгоҳи иҷроияи Призиденти Ҷумҳурии Тоҷикистон кор кардааст.

Соли 2004 раиси Кумитаи кор бо зан ва оилаи назди Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон, соли 2005 муовини раиси вилояти Хатлон, солҳои 2006-2007 раиси шаҳри Қӯрғонтеппа буд.

Бо ордени "Хидмати шоён" сарфароз гардонида шудааст.

Оиладор, соҳиби ду фарзанд.

Аз 26 январи соли 2008 то ноябри 2013 ба вазифаи муовини Сарвазири Ҷумҳурии Тоҷикистон.

Пайвандҳо
---------

* Сомонаи Расмии Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон
Ин вожа дигар маъноҳо низ дорад, Фарҳанг (мазмунҳо)-ро бубинед.
**Бунёди фарҳанги Тоҷикистон** соли 1987 таъсис ёфтааст. Вазоифи асосии Бунёд иборат аз мусоидат дар амри фарогирии боз ҳам пурраю амиқтари сарватҳои фарҳангӣ, миллию ҷаҳонӣ аз тарафи шаҳрвандони кишвар, тарбияи эстетикию ахлоқии ҷавонон, ташаккули ҳисси масъулият барои афзун гардонидани дастовардҳои фарҳангӣ, эҳёи сунану анъаноти мардумӣ ва ҷашнҳо ва татбиқи онҳо дар зиндагии мардум, эҳёи ҳудудҳои нодири таърихӣ ва ҳифзи муҳити таърихию фарҳангӣ ва ғайра мебошад. Маҷаллаи "Фарҳанг" нашрияи Бунёди фарҳанги Тоҷикистон буда аз соли 1991 ба нашр мерасад. Раиси Бунёди фарҳанги Тоҷикистон ва сардабири маҷаллаи "Фарҳанг" доктор Ҳамза Камол мебошад.


|  |  |
| --- | --- |
| Фарҳанг | *Ин мақолаи нопурра дар бораи фарҳанг мебошад.Шумо метавонед бо пурра кардани ин ба Википедия кумак кунед.* |

Эзоҳ
----

Пайвандҳо
---------

* Бунёди фарҳанги Тоҷикистон Бойгонӣ шудааст 1 июни 2013  сол.
**Абулҳақи Бухороӣ ибни Сайфуддин** (соли таваллуд тақрибан 1551 – вафот 1642, Ҳинд) — муаррих ва географ.

Зиндагинома
-----------

Абулҳақи Бухороӣ асосан дар хидмати салотини Темуриёни Ҳинд будааст. Абулҳақи Бухороӣ дар таърих ва география осори қобили таваҷҷӯҳе аз худ гузоштааст. Китоби «Таърихи Ҳаққӣ» аз маъруфтарин таълифоти ӯ дар илми таърих буда, шомили иттилооти фаровоне дар робита бо таърихи сиёсӣ ва иҷтимоии садаи XVII Ҳинд мебошад. Китоби «Ҷазб-ул-қулуб ила диёр-ил-маҳбуб» аз 17 фасл иборат буда таълифи арзишманди Абулҳақи Бухороӣ дар робита бо географияи Мадинаи мукаррама аст.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — 608 с. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2021, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.
**Абумансур Ҳусайн ибни Тоҳир маъруф ба ибни Зайла** (тав.990, Исфаҳон – 1048, Ҳамадон) — олим, нависанда ва мусиқишиноси форс-тоҷик.

Зиндагинома
-----------

Илмҳои тиб, мусиқӣ, фалсафаро дар зодгоҳаш шаҳри Исфаҳон аз бар намуд. Аз шогирдони боистеъдоди Абуалии Сино буда, бисёр илмҳои замонашро аз ӯ омӯхтааст. Дар илмҳои риёзиёт, фалсафа, ҳадис ва тиб таълифоти зиёд дорад, ки «Ал-ихтисор мин-ат-табииёт-иш-шифо», «Шарҳи «Ҳай ибни Яқзон» аз ҷумлаи онҳост. Асари назариявии ӯ «Китоб-ул-кофӣ фӣ-л-мусиқӣ» дар пайравии «Рисолаи мусиқӣ»-и Сино таълиф шудааст. Асар аз 3 фасл иборат аст: фасли аввал дар баёни нағма ва шароити ба миён омадани он, фаслҳои дуюм ва сеюм дар баёни иқоъ (зарбҳои мусиқӣ) ва алҳон (оҳангҳои мусиқӣ) баҳс менамоянд. Асари ӯ соли 1964 бо саъй ва эҳтимоми олими араб Закариёи Юсуф дар Бағдод ба табъ расидааст.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Раҷабов АСРИ, Суннат ва навоварӣ дар тамаддуни мксиқии замони Рӯдакӣ, Д. 2008;
* Донишномаи Шашмақом, Д. 2009.

Сарчашма
--------

* А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — 608 с. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2021, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.
**Абумузаффар Абевардӣ** (*Абумузаффар Муҳаммад ибни Аҳмади Абевардӣ* ; 1047, Абевард — 1113 Исфаҳон) — шоири арабизабони форс-тоҷик

Зиндагинома
-----------

Дар зодгоҳаш таҳсил карда ба камол расидааст. Бо мақсади таҳсили илм ба баъзе кишварҳои Арабистон сафар кардааст. Дар мадрасаи «Низомия»-и Бағдод муддате вазифаи китобдориро ба уҳда дошт. Дар асари Ёқути Ҳамавӣ «Мӯъҷам-ул-удабо» зимни маълумот оид ба Абевардӣ 13 асари илмии ӯ номбар шудаанд, ки аз онҳо «Таърихи Абевард ва Нисо», «Ал-Ансоб», «Табақот-ул-илм» ҷолибанд. Аз тавсифи ин асарҳо бармеояд, ки Абевардӣ муаррих, мунаққиди шеър, муҳаддиси маъруф будааст.

Осори боқимонда
---------------

Аз Абевардӣ девони ашъор боқӣ мондааст. Девони Абевардӣ шеърҳои ошиқона, шеърҳо дар васфи Наҷд, Ироқ ва ғайраро ба забони форсӣ ва арабӣ дар бар мегирад.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — 608 с. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2021, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.
**Абулқосими Диноварӣ Абдуллоҳ ибни Абдурраҳмон** (соли таваллуд номаълум — вафот 1000) — шоир ва адиби араб.

Фаъолияти эъҷодӣ
----------------

Аз зодгоҳаш Диновар (шаҳре дар Эрон) солҳои 80 садаи X ба Бухоро омад ва зиндагиву фаъолияташ дар ҳамин ҷо идома ёфтааст. Мувофиқи маълумоти сарчашмаҳои адабию таърихӣ (масоли, «Ятимат-уд-даҳр»-и Саолибӣ) Абулқосими Диноварӣ яке аз шуаро ва котибону коргузорони маъруфи дарбори Сомониён буд. Дар масоили гуногуни адаб беш аз 30 ҷилд асар навишта будааст. Дар тазкираи Саолибӣ ва тазкираҳои дигар беш аз 90 байт аз ашъори Абулқосими Диноварӣ фароҳам омадаанд, ки онҳо шеърҳо дар жанри мадҳия, васф, ҳаҷв, шикоят аз пирӣ ва фарзандон, ки дар пиронсолӣ ба падар шафқат надоранд ва ғайра мебошанд. Васфияҳои Абулқосими Диноварӣ дар бораи себ, анор ва анвои дигари меваҷот, ки дар фаро расидани Меҳргон зеби хон мешаванд, китоб чун дӯсти вафодору мусоҳиби инсон басе ҷолибанд. Абулқосими Диноварӣ дар ашъораш аз санъатҳои бадеӣ – ташбеҳ, истиора, тавсиф ва ғайра истифода кардааст.

Адабиёт
-------

Саолибӣ, Ятимат-уд-даҳр фӣ маҳосин аҳл-ал-аср, ҷ-ҳои 1 – 6, Бейрут, 2000.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — 608 с. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2021, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.
**Абулҳасан ибни Марзбон**, **Баҳманёр** (форсӣ:  بهمنیار‎) (с. таваллуд номаълум — вафот 1065) — маъруф ба Киёраис, файласуфи машҳури форс-тоҷик.

Зиндагинома
-----------

Абулҳасан ибни Марзбон аз оилаи ашрофзода будааст ва aслан зардуштӣ буда, баъд ба дини ислом гароидааст. Оид ба давраҳои ҷавонӣ, таҳсили илм ва камолоти ӯ маълумоти кофӣ вуҷуд надорад. ва дар ақоиду ороаш ба таълимоти фалсафии Арасту, навафлотуния, Форобию Ибни Сино пайравӣ намуда, дар осораш баъзе масоили таълимоти онҳоро инкишоф додааст ва аз ин рӯ ӯро намояндаи фалсафаи машшо мешуморанд. Шогирди Ибни Сино.

Осор
----

Ӯ роҷеъ ба мантиқ ва фалсафа, ахлоқу сиёсат осори бисёре таълиф намудааст, ки муҳимтаринашон «ат-Таҳсил», «Рисола фӣ маротиби-л-мавҷудот», «Китобуззинат фӣ-л-ман¬тиқ», «Китобу-л-баҳҷат вассаодат», «Китобу фӣ-л-муси¬қӣ» ва ғ. мебошанд. Мувофиқи маълумоти манбаъҳо Ибни Сино барои Баҳманёр. се китоб навишта, аксари масъалаҳои «Мубоҳисот»-и худро низ ба ҷавоби саволҳои Баҳманёр бахшидааст.

Баҳманёр дар таъбиру тафсили масъалаҳои фалсафӣ аз таълимоти каломӣ дурӣ ҷуста, ба таълимоти файласуфони юнонӣ наздик шудааст. Ӯ масъалаҳои фалсафии маъмул дар асрҳои миёнаро мавриди баррасӣ қарор дода, ба таҳқиқи матолиби ҷавҳару араз, воҷибулвуҷуд ва имконулвуҷуд, ҳаракат, макону замон ва назарияи маърифат бештар таваҷҷуҳ зоҳир намудааст. Ҷиҳати муҳимми таълимоти фалсафии ӯ муносибати оқилона (ратсионалистӣ) ба таквини олам ва тамоюли моддигароӣ дар ҳалли баҳсҳои ҳастишиносӣ мебошад. Ратсионализми Баҳманёр дар таъбири масъалаҳои фалсафаи амалӣ низ мушоҳида мешавад. Ӯ ақидаҳои ахлоқиро зимни андешаҳои равоншиносӣ баён кардааст. Ба фикри ӯ, яке аз воситаҳои муҳимми дарёфти саодат омӯзиши ҳикмат аст. Ӯ садоқату роҳат, тамкиняу қаноатро сифатҳои беҳтарини ахлоқи ҳамида мешуморад. Баҳманёр ба мавҷудияти иллати аввал ва ҷавҳари мутлақи рӯҳонӣ бовар дошта бошад ҳам, донисташавандагии олам, ҳатто моҳияти аввалро эътироф кардааст. Ба ақидаи ӯ, Худо тамоми олам не, балки офаридгор ва иллати аввалини он аст. Ашё ва падидаҳо ба туфайли таъсири мутақобила мавриди кавну фасод қарор мегиранд. Ин назари ӯ ба деизм хеле наздик аст ва моҳиятан як навъ созиш бо динро ифода мекард. Роҷеъ ба ҳастӣ Баҳманёр ақлро ҷавҳари рӯҳонӣ, мабдаъ ва аввалин судур медонад, ақли самовӣ, ба фикри ӯ, «ғоя»-ҳои Афлотун, «логос»-и Афлутин ва «софия»-и гностикҳо мебошад. Баҳманёр асоси оламро ҷавҳари мутлақу ғайримоддӣ донад ҳам, дар айни замон, абадию азалӣ будани оламро эътироф мекунад. Ӯ Худоро сабабу оламро натиҷа дониста, дар масъалаи замону макон низ пайрави Ибни Сино будани худро нишон додааст.

Дар назарияи маърифат Баҳманёр мақому мартабаи ақлро баланд бардошта, бар хилофи ақидаҳои агностикию ирратсионалистӣ, ба воситаи ақл дарк намудани олами моддиро таъкид ва нақши ақли назариро дар дарки Офаридгор баланд бардоштааст.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Султонов У. Муосирони Абуалӣ ибни Сино. — Д. 1980.

Сарчашма
--------

* Абулҳасан ибни Марзбон // А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2021, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.
|  |
| --- |
| Унсури холии Викидода |

**«Анису-л-ошиқин**» — тазкираест муфассал аз Маҳароҷа Ратан Сангҳа Баҳодур, мутахаллис ба «Захмӣ» (вафот 1851). Соли 1820 навишта шудааст.

«Анису-л-ошиқин» шарҳи ҳол ва намунаи ашъори 2 ҳазор нафар шоири тоҷикзабон (форсизабон)-ро аз оғози шеъру адаби форс-тоҷик то замони муаллиф фаро мегирад. Номи суханварон ба тартиби алифбои форсӣ оварда шудааст. Муаллиф аз эҷодиёти шоирон ғазалҳову рубоиҳо, гоҳо қасида ва пораҳои маснавиҳоро ба ҳайси намуна овардааст. Чунонки мусанниф ишора менамояд, ӯ ин асарро дар заминаи маъхазҳои адабӣ ва мутолиаи девони шоирон тадвин кардааст.

Адабиёт
-------

* Аҳмад Гулчин Маонӣ, Таърихи тазкираҳои форсӣ, ҷ. 1, Т. 1348 ҳ. ш.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* Анису-л-ошиқин / А. Афсаҳзод // А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2021, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.
**Рухсатии таълимӣ** — кормандоне, ки дар баробари кор дар муассисаҳои таълимӣ мехонанд, нақшаҳои таълимиро иҷро менамоянд, ба рухсатии иловагии пулакӣ аз ҷойи кор ба ҳафтаи кӯтоҳи корӣ ва дигар имтиёзҳо бо тартиб ва шароити муқарраргардидаи қонунҳо ва дигар асноди меъёрӣ ҳақ доранд. Дар созишномаҳо, шартномаи коллективӣ ва дигар асноди меъёрии ҷузъии (локалии) корхонаҳо барои кормандоне, ки дар муассисаҳои таълимӣ мехонанд, аз ҳисоби маблағи корхонаҳое, ки онҳоро ба таҳсил фиристодаанд, имтиёзҳои иловагӣ муқаррар карда мешаванд. Ба кормандоне, ки дар баробари кор дар омӯзишгоҳҳои касбию техникӣ ё ҳамин хел омӯзишгоҳҳо мехонанд, барои омодагӣ ва супоридани имтиҳонҳо ва ба талабагоне, ки дар баробари кор дар мактабҳои миёнаи махсус ва олӣ мехонанд, барои иҷрои корҳои лабораторӣ, супоридани санҷишҳо ва имтиҳонҳо омодагӣ ба дифои лоиҳаи (корҳои) дипломӣ аз ҷойи кор ба муддати на камтар аз андозаҳои муқарраргардидаи қонунҳо ва дигар асноди меъёрии Ҷумҳурии Тоҷикистон рухсатии иловагӣ ва музди миёнаи меҳнат дода мешавад. Ба кормандоне, ки дар мактабҳои миёнаи махсус ва олӣ маълумоти касбӣ мегиранд, ҳар ҳафтаи рӯзҳои кориаш иборат аз шаш рӯз барои тайёрӣ ба машғулият дар давоми даҳ моҳи таълимӣ пеш аз навиштани лоиҳаи (кори) дипломӣ ё супоридани имтиҳоноти ниҳоӣ камаш як рӯзи аз кор озод ва музди миёнаи кор дода мешавад. Дар сурати аз панҷ рӯз иборат будани ҳафтаи корӣ миқдори рӯзҳои аз кор озод вобаста ба давомнокии басти корӣ тағйир ёфта, миқдори соатҳои аз кор озод боқӣ мемонад. Ба кормандоне, ки дар мактабҳои миёна махсус ва олӣ ғоибона мехонанд, барои пардохти хароҷоти рафтуомад ба маҳалле, ки мактаб воқеъ гардидааст, бо тартиби муқарраркардаи қонунҳо ё дигар асноди меъёрии Ҷумҳурии Тоҷикистон имтиёз дода мешавад.

Нигаред низ
-----------

Рухсатиҳои меҳнатӣ

Эзоҳ
----

1. ↑  Фарҳанги истилоҳоти ҳуқуқ / Зери таҳрири Маҳмудов М.А. - Душанбе: ЭР-граф, 2009. - с. 399
**Бадеъи Турку** (форсӣ: بدیع ترکو‎, *Бадеъуддини Санҷарӣ*; соли таваллуд ва вафот номаълум) — шоири форс-тоҷик (асри 12).

Зиндагинома
-----------

Муҳаммад Авфӣ дар «Лубобу-л-албоб» аз ҳунари волои ӯ дар шеъру шоирӣ ёдовар шудааст. Табъи равон доштааст, махсусан дар бадоҳатан гуфтани шеър моҳир будааст. Намунаҳои ашъораш ба тавассути тазкираҳову баёзҳо то замони мо расидаанд. Абёти зерин аз ӯст:

> То кай бошӣ барои ноне баумед,   
> 
> Ҳар ҷоеву ҳар даре чу қурси хуршед.   
> 
> Бо зодаи хотиру нами дида бисоз,   
> 
> К-ин оби сиёҳи туст в-он нони сапед.
> 
>

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* محمد عوفی. لباب الالباب. تهران، ۱۳۳۵، هـ. ش

Сарчашма
--------

* Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — 664 с. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.
Кенгуру

  

**Кенгуру (Macropodinae),** ҷонварест халтадори ширхур. Дарозии танаш аз 30 см то 1,6 м; думаш то 110 см; вазнаш 2 – 70 кг. Пойҳои қафо ва думаш хуб инкишоф ёфтаанд; бо пойҳои қафо ҷаста–ҷаста роҳ мегардад ( то 10 м меҷаҳад). Думи кенгуру дар вақти ҳаракат мувозинати баданро нигоҳ дошта, ҳангоми ором истодан вазифаи такягоҳро иҷро мекунад. 40 намуди кенгуру мавҷуд аст. Кенгуру ҷонвари алафхӯр буда, дар ҳамвориҳои сералафу пахтазори Австралия, ҷазираҳои Гвинеяи Нав, Тасмания ва Бисмарк зиндагонӣ мекунад; баъзе ҳашарот ва ҳар гунна кирмҳоро низ мехӯрад. Кенгуриҳои дарахтгард ва шохгард ҳам мавҷуданд. Кенгуру одатан шабона мегардад ва ниҳоят эҳтиёткор аст. Давраи ҳамлааш 30 – 40 шабонарӯз. Соле 1 – 2 бача мезояд. Дарозии баданаш қариб 3 см аст. Баҷахояшро то 6 – 8 моҳагӣ дар бағалхалтааш бардошта мегардад. Кенгуриҳои калон қариб қир шудаанд. Кенгуруҳо ба чарогоҳҳо ва баъзе намудҳояшон ба зироати хоҷагии халқ зарар меоранд. Гӯшт ва пашмашро истифода мебаранд. Дар боғҳои ҳайвонот низ афзоиш меёбад. 9 намудаш ба «Китоби сурх»- и Иттифоқи байналхалқии муҳофизати табиат дохил шудааст.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Ин мақолаи нопурра аз фанни ҷонваршиносӣ мебошад.Шумо метавонед бо пурра кардани ин ба Википедия кумак кунед.* |
**Анисӣ** (соли таваллуд ва вафот номаълум) — шоири тоҷик (охири садаи XVI – нимаи аввали садаи XVII).

Зиндагинома
-----------

Зодгоҳаш Истаравшан. Мувофиқи маълумоти «Тазкират-уш-шуаро»-и Мутрибӣ Анисӣ фарди фозилу донишманд, шоири номвар ва олим, аз аҳли тасаввуфи даврон будааст. Аксар ашъораш мабдаъ ва маънии ирфонӣ доранд. Аз осораш ғазалҳо, қитъаҳо ва абёти пароканда ба тавассути тазкираҳову баёзҳо то замони мо расидаанд. Баёти зерин аз ӯст:

> Агар Маҷнун ба роҳи ишқ бо ман ҳамсафар мешуд,  
> 
> Тариқи ишқ медид аз ману девонатар мешуд.
> 
>

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* Анисӣ / С. Султонов // А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2021, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.
Ҳолати тиббӣШаблон:SHORTDESC:Ҳолати тиббӣ

**Анкилостомидозҳо** — бемориҳое, ки кирмҳои лӯнда (анкилостомидаҳо) ба вуҷуд меоваранд. Дар рӯдаи одам 2 намуди анкилостомидаҳо – анкилостома ва некатор паразитӣ мекунанд.

Эпидемиология
-------------

Анкилостомидозҳо дар кишварҳои иқлимашон тропикӣ ва субтропикӣ паҳн шудаанд. Дар кишварҳои иқлимашон мӯътадил ба анкилостомидозҳо шахсоне гирифтор мешаванд, ки дар зери замин, дар шароити рутубати зиёду ҳарор. баланд кор мекунанд (кӯҳканон, нақбканҳо ва ғайра). Анкилостомидаҳо ағлаб ба одамони деҳот, ки дар саҳро, полиз ва боғот кор карда, ба замин поруи носӯхта меандозанд, сироят мекунанд (хусусан ҳангоми пои бараҳна гаштан). Тухми анкилостомидаҳои модина бо пасафканди бемор хориҷ шуда, дар шароити мусоид баъди 24 соат ба кирмина мубаддал мегардад. Кирминаҳо ба даруни одам бештар ба воситаи пӯст ва даҳон (бо сабзавоту меваи ношуста ё об) ворид мешаванд. Беморӣ баъд аз 2 – 3 моҳи сироят ёфтан зоҳир шуда, сабаби ихтилоли меъдаю рӯда ва инкишофи камхунӣ мегардад; баъзан чун камхунии вазнин, бемадорӣ, дарди cap, сарчархзанӣ ҷараён мегирад. Одатан, ҳангоми анкилостомидозҳо инкишофи фикрию ҷисмонии кӯдакон суст мешавад.

Муолиҷа
-------

Муолиҷаи акилостомидозҳоро дар беморхона мегузаронанд ва, одатан, бемор пурра шифо меёбад. Ошкор ва муолиҷа кардани шахсоне, ки аз анкилостомидаҳо сироятнок шудаанд (онҳо ягона манбаи сироят мебошанд), безарар гардондани ахлоте, ки чун пору истифода мешавад, пеш аз истеъмол бо оби гарм шустани сабзавоту мева, баъди кор дар боғ ё полез, инчунин пеш аз хӯрок ва баъд аз қазои ҳоҷат тоза шустани дастон аз ҷумлаи тадбирҳои асосии пешгирии Анкилостомидозҳо мебошанд.

Нигаред низ
-----------

* Гелминтозҳо

Адабиёт
-------

* Генис Д. Е. Медицинская паразитология, М. 1991;
* Қамардинов X. К. Тропические и паразитарные болезни человека, Д. 2003;
* Қамардинов X. К. Инфекционные и паразитарные болезни человека, Д, 2009.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* Анкилостомидозҳо / Э. Раҳмонов // А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2021, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.
«Мистер Олимпия» 2008, Декстер Ҷексон
Евгений Сандов, падари бадансозии муосир
**Бадансозӣ** (форсӣ: بدن‌سازی‎), **бодибилдинг** (аз англ. body — *бадан* ва building — *сохтан*), **мушакварзӣ**, **културизм** (аз фр. culturisme) — навъи варзиши бадан, ки фақат барои калону зебо шудани мушакҳои бадан карда мешавад.

Дар бисёр кишварҳоҳо ба истилоҳи англисиаш, яъне бодибилдинг қабул карда шудааст. Дар Фаронса, Итолиё, Испания ва баъзе мамлакатҳои дигар истилоҳи фаронсавии он — «културизм» (мушакварзӣ)-ро ба кор мебаранд.

Таърих
------

Машқҳои вазнин барои инкишофи қувва ва зебоии бадан ҳанӯз дар Юнони Қадим ва Руми Бостон истифода мешуданд. Онҳо тадриҷан дар бисёр мамлакатҳо паҳн гардидандБадансозӣ бештар дар Амрико маъруфият пайдо кард. Бонуфузтарин озмуну мусобиқаҳо оид ба бадансозӣ дар Амрико «Марди зеботарини Амрико» ва «Марди зеботарини ҷаҳон» мебошанд. Дар с-ҳои 50 садаи 20 дар як қатор мамлакатҳои ҷаҳон бадансозии касбӣ маъмул шуд. Соли 1946 Федератсияи байналмилалӣ оид ба бадансозӣ ташкил карда шуд, ки 145 федератсияҳои миллиро муттаҳид менамояд (2010). Бонуфузтарин мусобиқаҳои байналмилалӣ оид ба бадансозӣ «Марди зеботарини Олимпия» (барои мардон) ва «Зани зеботарини Олимпия» (барои занон) мебошанд, ки аз соли 1965 ҳар сол аз ҷониби Федератсияи байналмилалии бадансозӣ ташкил карда мешаванд. Дар мусобиқаҳои байналмилалӣ ба мушакҳои мушакварзон аз рӯйи ҳаҷм, зебоӣ ва мутаносибӣ баҳо медиҳанд. Маъруфтарин чемпионҳои мусобиқаи байналмилалии «Марди зеботарини Олимпия» Ли Хейнӣ (1984—1991), Арнолд Шварсенеггер (1970—1975, 1980), Ронни Колеман (1998—2005) мебошанд.

Бадансозӣ дар Тоҷикистон
------------------------

Бадансозӣ солҳои охир дар Тоҷикистон низ маъмул гардид. Соли 2009 Федератсияи бодибилдинг ва пауэрлифтинги Ҷумҳурии Тоҷикистон ташкил карда шудБадансозӣ дар шаҳрҳои Душанбе, Хуҷанд, Турсунзода, Қӯрғонтеппа, Ваҳдат, ноҳияи Шаҳринаву Ҳисор ва ВМКБ инкишоф ёфтааст. Ҳар сол дар Тоҷикистон чемпионатҳои ҷумҳуриявӣ ва Ҷоми «Ширкати алюминийи тоҷик» (ТАЛКО) гузаронида мешаванд. Мушакварзони тоҷик аз соли 2009 дар чемпионатҳои ҷаҳон ва Осиё иштирок мекунанд. Азизов Азиз соли 2010 дар Бозиҳои дуюми соҳилии Осиё, ки зери сарпарастии Кумитаи олимпии Осиё баргузор шуд, ҷойи 3-юмро ишғол кард. Толибов Хуршед ссоли 2011 дар чемпионати ҷаҳон дар шаҳри Малако (Малайзия) ҷойи 8-умро соҳиб шуд.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Большая советская энциклопедия. Т. 13. М. 1973;
* Польный курс бодибилдинга от начинающих до профессионалов. М. 2002;
* Новая российская энциклопедия. Т. III (1). М. 2007;
* Альциванович К. Бухаров Е. Всё о бодибилдинге. М. 2010.

Пайвандҳо
---------

* Мусобиқаи бадансозӣ дар Душанбе(тоҷ.). *www.bbc.co.uk*.  BBC Тоҷикӣ. 31 май 2019 санҷида шуд.

Сарчашма
--------

* Бодибилдинг / Н. Шарипов // Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.


|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Бадансозӣ дар Викианбор |
Ин вожа дигар маъноҳо низ дорад, Бадр-ро бубинед.

**Бадр** (ар. بدر‎), номи комил: **Бадри Ҳунайн** (ар. بدر حنین‎) — минтақаест дар 160 км ба Мадинаи мунаввара дар роҳи Маккаи мукаррама. Он маконе буд, ки арабҳо ҳар сол барои хариду фурӯш ҷамъ меомаданд. Дар ин мавзеъ задухӯрде миёни мусулмонон бо мухолифонашон сурат гирифта буд, ки бо номи «Ҷанги Бадр» маъруф аст. Ин набард 17 рамазони соли 2 ҳ. мутобиқ бо 624 м. рух дода буд. Дар ин набард шумораи мусулмонон бинобар қавли машҳур 313 нафар буда, теъдоди мухолифон беш аз 1000 нафарро ташкил медод. Тибқи ояи 12 сураи Анфол дар ин ҷанг малоик низ ҳузур доштаанд. Пирӯзӣ ва ғолибияти мусулмононро Худованд дар оятҳои 123–126 сураи мубораки Оли Имрон хабар додааст. Дар ин ҷанг ду нафар саркардаи мухолифини мусулмонон, яке Абуҷаҳл ибни Ҳишом ва дигар Умайя ибни Халаф ба ҳалокат расиданд.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* علی محمد علی الصلابی. موسوعة السیر الطبعة الثانیة. بیروت، ۲۰۰۹؛
* سید ابو الحسن الندوی. نبی الرحمة. ترجمۀ محمدقاسم قاسمی. تهران، ۱۳۸۴؛
* صفی الرحمن المبارکفوری. سیرة النبی. ترجمۀ عبدالله خاموش هیروی. تهران، ۱۳۸۲

Сарчашма
--------

* Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — 664 с. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.
**Бадр ибни Абдуллоҳи Ҳаммомӣ** (? — 923) — сипаҳсолори машҳур, ҳокими Исфаҳон ва Шероз дар замони Абоссиён. Аслан аз ғуломони румии Ибни Тулун будааст, ки дар яке аз бархӯрдҳои мусулмонон бо румиён ба асорат афтод. Аз ин ҷо ӯро «Бадрулҳаммоми Тулунӣ» ном гирифтаанд. Соли 893, Табарӣ зимни шарҳи муҳорибаи Тарсус бори нахуст аз Бадр ёд кардааст.

Бадр дар саркӯбиҳои шӯришгарон дар Мисру Шом иштирок намуда, баъдтар дар қатори маъмурияти халифа сафарҳо кардааст ва дертар дар он шуғл пардохтааст. Ибни Асир хабар медиҳад, ки баъди қатли Аҳмад ибни Исмоили Сомонӣ дар соли 914 аҳолии Сиистон ба дасти Наср ибни Аҳмад гузашт ва халифа Муқтадир Б.-ро амири он ҷо эълон кард. Ӯ то соли 923 аморати Форсро дошт ва чун вафот кард, дар Шероз дафн карданд. Аммо баъд турбаташро ба Бағдод бурданд ва он ҷо ба хок супориданд.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Донишномаи Сомониён. Ҷ. 1. Д. 2008.

Сарчашма
--------

* Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — 664 с. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.
**Мавлоно Юсуф Бадеъии Самарқандӣ** (форсӣ: مولانا یوسف بدیعی سمرقندی‎; ? - 1485, Сарахс) — адиб ва суханвари тоҷик.

Зиндагинома
-----------

Аз зиндагонӣи ӯ иттилоот андаке бар ҷой мондааст. Аслан аз Андиҷон буда, дар Самарқанд касби камол кардааст. Дар замони салтанати Ҳусайни Бойқаро (ҳукмр. 1469–1506) ба Ҳирот рафта, ба ҳалқаи наздикони Навоӣ ворид гардид. Б. дар арӯз, бадеъ ва муаммо устоди комил буд. Дар баёни қоидаҳои муаммо рисолае таълиф кардааст. Мувофиқи гуфтаи Навоӣ қабраш дар хонақоҳи Шайх Нуъмон будааст.

Эзоҳ
----

1. ↑  زندگینامه مولانا یوسف بدیعی سمرقندی( متوفی۸۹۷ه.ق) | | علماوعرفا(форсӣ). *olama-orafa1393.ir*. 6 июли 2018 санҷида шуд. Баргирифта аз сарчашмаи аввал 1 июли 2017.
2. ↑  بدیعی سمرقندی. *مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی*.  دائرةالمعارف بزرگ اسلامی. 5 апрели 2023 санҷида шуд.

Адабиёт
-------

* نوایی علیشیر. مجالس النفایس. تهران، ۱۳۶۳ هـ. ش

Сарчашма
--------

* Бадеъӣ // Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.
**Бундестаг** - органи намояндагии халқии Ҷумҳурии Федеролии Олмон буда, аз тарафи мардум ба муддати чор сол (мувофиқи моддаи 39 Сарқонун) интихоб карда мешавад. Пеш аз муҳлат пароканда намудани Бундестаг фа(ат дар ҳолатҳои дар моддаи 68 Сарқонун нишондодашуда аз тарафи Президенти федеролӣ иҷро карда мешавад. Ба вазифаҳои аввалиндараҷаи Бундестаг тасвиби (онунҳо, итихоби Садри Аьзами федеролӣ ва назорат аз болои фаьолияти ҳукумат дохил мешаванд. Бундестаг то давраи понздаҳумини интихоботӣ (2002) аз 656 намоянда иборат буда, 328 (50%) намояндаи он дар ҳавзаҳои интихоботӣ ва 328 намояндаи дигар аз р(и р(йхатҳои ҳизбҳо интихоб мешуданд. Вале аз давраи понздаҳумини интихоботӣ инҷониб сафи намояндагон кам карда шуд. Ҳоло дар Бундестаг 603 нафар намоянда ширкат меварзанд. Бо маьлум кардани натиҷаҳои қаблии интихобот ба Бундестаг пурқувватии фрактсияҳо низ маьлум мешавад. Фрактсияҳо дар рӯзи аввали баьди гузаштани интихобот ҷамь омада, натиҷаҳои интихоботро таҳлил ва масьалаҳои ташкилиро баррасӣ мекунанд. Даьвати якуми Бундестаг барои солҳои 1949 – 1953 аз 8 фрактсия иборат буд. Вале дар даьватҳои 4 то 9 Бундестаг ҳамагӣ аз 3 фрактсия (ИХД/ ИХС, ҲСДО ва ҲОДО)1 иборат буду халос. Танҳо аз соли 1983, яьне баьд аз даьвати даҳумин боз як фрактсияи нав бо номи «сабзҳо» ба арсаи фаьолият омад. Дар айни замон дар Бундестаг чор фрақсия амал мекунад2. Ҳизби чапи ҲCД (Ҳизби Сотсиализми Демократӣ) аз сабаби кам будани аьзоёнаш фрактсияи худро ташкил карда натавонист3.

Намояндагони Бундестаг ба таври умумӣ, бевосита, озод, баробар ва дар шакли пинҳонӣ интихоб мегарданд (моддаи 38,1 Сарқонун). Онҳо намояндагони тамоми мардум буда, ба ҳеч як нишондод ва дастур тобеь нестанд ва аз рӯи виҷдон амал мекунанд.

Раиси Бундестаг аз байни аьзоёни пурнуфузтарин фрактсия интихоб гардида, ҷаласаҳои пленариро мебарад ва ба рафти регламенти парлумон назорат мекунад. Дар низоми Бундестаг ва тақсими аъзоёни он баъди интихоботҳои соли 2005 шуда гузашта баъзе тағйиротҳое ба амал омаданд, ки мо дар бораи онҳо дар қисмати «вазъи кунунии кишвар» гуфта мегузарем.

Пайвндҳои беруна
----------------

Bundesrat und Bundestag Бойгонӣ шудааст 31 октябри 2006  сол.
|  |
| --- |
| Бахше аз силсилаи мабоҳис дар бораи |
| Маздаясно |
| Оташ, намоди Маздаясно.Оташ, намоде аз Маздаясно |
| 
Мабоҳиси аввалия |
|  • Аҳура Маздо • Зартушт • Аша • Эрон |
| 
Фариштагон ва шаётин |
| Амшоспндон • Эзад • Аҳуроҳо • Дев • Аҳриман |
| 
Китоб ва ибодат |
| Авесто • Готҳо • Ясна • Вандидод • Виспарад • Яшт • Хурдаавесто • Обзур • Ниёиши Аҳуни вирё • Оташкада |
| 
Ривоятҳо ва афсонаҳо |
| Динкард • Бундаҳишн • Ардовирофнома • Ҷомосбнома • Қиссаи Санҷон |
| 
Таърих ва фарҳанг |
| Оини зурвонӣ • Гоҳшумории авестои нав • Ҷашнҳои зартуштӣ • Издивоҷ • Фаршгард |
| 
Пайравон |
| Маздаясно дар Ҳиндустон • Эрониёни зартуштӣ • Порсён • Эрониён 
• • • 
Озори зартуштиён |
|  |
| * д
* б
* в
 |

**Бундаҳишн** («Бундаҳиш», ба маънии «Бунёди офариниш») — номи яке аз муҳимтарин матнҳои бозмонда аз адабиёти порсии миёна паҳлавӣ дар заминаи асотиру дину донишу фарҳанги эрониён аст.

Таърихи мухтасар
----------------

Ин китоб, ки нависандаи он шинохта нест, 46 бахш дорад. Аз «Бундаҳишн», – ки метавон
онро фарҳангномае (донишнома)и кӯчак шумурд – ду дастнавис бозмондааст, ки якеро «Бундаҳишни ҳиндӣ» (ё кӯчак) ва дигареро «Бундаҳишни бузург» (ё эронӣ) мехонанд ва дастнависи эронӣ комилтар аст. Ин китобро «Зандокосиҳ» (Зандогоҳӣ) низ хондаанд ва доктор Вест таърихи нигориши онро 881 б.м. ва Дармстетер 862 б. м. медонад.

Тарҷумаҳои «Бундаҳишн»
----------------------

Аз миёни тарҷумаҳои «Бундаҳишн» метавон ба тарҷумаи англисии Вест дар маҷмӯаи «Китобҳои муқаддаси Ховарзамин» (SBE) ва тарҷумаи Анклесариа (Бамбай, 1956) ишора кард. Тарҷумаи форсии китобро низ доктор Меҳрдоди Баҳор дар дасти иќдом орад, ки бахшҳое аз он дар китоби
«Пажуҳише дар асотири Эрон» (пораи нахуст, Теҳрон, 1362) мунташир шудааст ва интишори ҷудогонаву комили онро чашм ба роҳем. Оқои Баҳор «Вожаномаи Бундаҳишн»-ро пеш аз ин дар як ҷилд мунташир кардааст.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* kmt.tj Тоҷнома/ Тавзеҳот PDF(пайванди дастнорас)
Бунҷикат, Қалъаи Қаҳқаҳа 1-4/Bunjikat,Kahkaha 1-4
**Шаҳри Шаҳристони қадим**, ё **Қалъаи Қаҳқаҳа**, ё **Бунҷикат** — дар маҳалли ба ҳамворӣ ҷорӣ шудани рӯди Шаҳристон (ноҳияи Шаҳристон) ҷойгир аст.

Санагузорӣ
----------

Қалъаи (Димнаи) Қаҳқаҳа ба қарнҳои VI ва ибтидои қарнҳои XIII мансуб аст.

Ҳафриёт
-------

Қалъа (Димна) дар масоҳати умумии 5 гектар ҷогир шудааст. Бо деворе иҳота шудааст, ки дарозии он 7 км мебошад. Деворҳо таввасути бурҷҳои мудаввар мустаҳкам гардонида шудаанд, ки аз похсадевор бо арзи 8 м. ва баландии то 7,7 м. бунёд шудаанд.

Эзоҳ
----

Пайвандҳо
---------

* Феҳристи мероси фарҳангии умумибашарии ЮНЕСКО