**Идгардак** — яке аз маросимҳои хонаводагӣ, ки ба му­носибати идҳои Қурбон, Рамазон ва хоссатан Наврӯз дар рӯзҳои ид ва баъзан дар арафаи он баргузор ме­гардад. Ин анъана дар 1 сол 2 маротиба гузаронида мешавад ва аслан ин маросим аз тарафи кӯдакон гузаронида мешавад.

Баргузорӣ
---------

Дар ин рӯзҳо бисёр вақтҳо дӯшизагон ба дидорбинии дугонаи наварӯсашон мераванд. Ба муносибати фа­ро расидани идҳои мусулмонӣ ибтидо аз рӯз­ҳои арафа бо­нувони тоҷик барои хуб сипарӣ намудани идҳо омо­да­гӣ мебинанд. Маросимҳои хона­та­ко­нӣ (хо­на­барорӣ) соз­мон дода, лавозимоти хонаҳо, яъне, гилему қолин, кӯр­паву болиштҳо ва ашёи рӯзгорро офтоб до­да ме­таконанд. Манзилашонро тоза карда, хона­ҳо­ро са­фед мекунанд. Дар арафаи идҳои мусулмонӣ ва ҷаш­ни Нав­рӯз таомҳои гуногун мепазанд. Дар хонаво­да­ҳое, ки нав арӯсӣ кардаанд, барои идгардаки дугонаҳои арӯс со­бун, ат­ру упо ва рӯймолчаву баъзе шираворӣ ва нӯ­шоки­ҳо­ро омода месозанд. Рӯзи ид дасторхонҳоро оро меди­ҳанд, меваҷот ва ширавориҳоро бо тартиб гузошта, нон­ҳои гуногун ва самбӯсаҳоро дар рӯйи дасторхони идӣ мегузоранд. 

Дугонаҳои наврасон ба ди­дор­бинӣ омада, дуои нек мекунанд. Кадбонувон то сипа­рӣ шудани идҳо дас­торхонро ҷамъ намекунанд. Дӯши­за­гон ҳангоми дидор­бинии дугонаи арӯсашон зери садои дойра даста­ҷамъ­она таронаҳои шӯх ва ҳас­би­ҳо­лӣ месароянд. Масалан: 

> Дугонаҷон, дугона,  
> 
> Маро кардӣ девона.  
> 
> Биё равем ба хона,  
> 
> Армон ба дил намона.
> 
> 

Ё худ:

> Ман омадаам, туро бубинам, биравам,  
> 
> Ғамҳои дилам бо ту бигӯям, биравам.  
> 
> Ғамҳои дила ҳарчанд, ки гуфта нашуд,  
> 
> Собун бидеҳу атр, ки ҳамроҳ бибарам.
> 
> 

Ҳангоми худоҳофизӣ хешовандони домод, хоссатан, модар ё хоҳари ӯ, ба дугонаҳои арӯс яктоӣ собун, атру упо медиҳанд ва ё ба сари дугонаҳои арӯс рӯймолча ме­партоянд. Маросими идгардак ғайр аз рӯзҳои идҳои Қур­бо­ну Рамазон бештар дар ҷашни Наврӯз бошукӯҳу фа­раҳ­бахш сипарӣ мешавад.

Идгардак дар идҳои мусулмонӣ
----------------------------

Дар шаҳри Душанбе ва рустову ноҳияҳо ба хона­во­да­ҳое, ки шахси наздикашон фавтида бошад, ҳам­соя­­ҳо ва аҳли гузар, маҳалла ва ё деҳа ҳамроҳи муллои ҳа­мон маҳал баъди намози ид рафта, дуову фотиҳа мекунанд. 

Дар рӯзҳои идҳои мусул­мо­нӣ мардон низ ба хонаҳои ҳамсоя ва ҳамдеҳагон идгардак ме­кунанд. Чанд нафар аҳли гузар ва ё маҳалла бо сар­варии муллои деҳа ва ё маҳалла аксаран ба хонаҳои мотам­до­рон рафта, дуову фотиҳа мекунанд, инчунин ба хо­на­ҳои ҳамсояҳо гузашта, дуо мехонанд. 

### Идгардаки кӯдакон

Дар рӯзҳои иди Рамазон ва иди Қурбон кӯдакон ва наврасон либосҳои наву идона ба бар карда, дар дастҳояшон як халтагӣ гирифта, ба хонаҳои маҳаллаи худ рафта со­ҳибони хонаро *«Иди нав муборак, тухмҳои нав қаторак!»* гӯён бо идашон табрик менамоянд ва соҳибхона ҳамчун туҳфаи идона ба онҳо тухм, қанд, сақич, кулчаву ҳалво тақдим мекунад. Идгардак дар вилояти Суғд, вилояти Хатлон, водии Ҳисор фаъол аст.

Эзоҳ
----

1. 1 2  Феҳристи миллии намунаҳои мероси фарҳангии ғайримоддӣ./ Пажӯҳишгоҳи илмӣ-тадқиқотии фарҳанг ва иттилооти Вазорати фарҳанги ҶТ - Душанбе: "Ирфон", 2014, - С. 62

Сарчашма
--------

* Идгардак / Р. Аҳмадов // А — М. — Д. : СИЭМТ, 2015. — С. 404—405. — (Донишномаи фарҳанги мардуми тоҷик : [дар 2 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2015—2016, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-79-8.