Қасидаи "**Шикоят аз пирӣ "** эҳсосу ҳаяҷони махсусро фаро гирифта, аз аввал то охир бо сӯзу риққат навишта шудааст. Рӯдакӣ қариб тамоми умр рӯзҳои хушу нишотро аз сар гузаронидааст, ғаму кулфаташ кам, баръакс, ҳаёташ бо тантанаю шодмонӣ ҳамроҳ будааст. Фақат дар охири умр ӯ азоби гӯшношунид дидааст.

Қасидаи "Шикоят аз пирӣ"
------------------------

Маро бисуду фурӯ рехт, ҳар чӣ дандон буд,
Набуд дандон ло бал чароғи тобон буд.
Сапеду симрада буду дурру марҷон буд,
Ситораи саҳарӣ буду қатраборон буд,
Яке намонд кунун з-он, ҳама бисуду бирехт,
Чӣ наҳс буд? - Ҳамоно, ки наҳси Кайвон буд.
На наҳси Кайвон буду на рӯзгори дароз,
Чӣ буд? - Ман-т бигӯям: - Қазои Яздон буд.
Ҷаҳон ҳамеша чу чашмест гирду гардон аст,
Ҳамеша то бувад ойин-ш, гирдгардон буд.
Ҳамон, ки дармон бошад, ба ҷои дард шавад
Ва боз дард ҳамон, к-аз нахуст дармон буд.
Куҳан кунад ба замоне, ҳамон куҷо нав буд
Ва нав кунад ба замоне, ҳамон ки хулқон буд.
Басо шикастабиёбон, ки боғи хуррам буд
Ва боғи хуррам гашт, он куҷо биёбон буд.
Ҳаме чӣ донӣ, ай моҳрӯйи мушкинмӯй,
Ки ҳоли банда аз ин пеш бар чӣ сомон буд?
Ба зулфи чавгон нозиш ҳамекунӣ ту бад-ӯ,
Надидӣ он гаҳ ӯро, ки зулф чавгон буд?!
Шуд он замона, ки рӯяш ба сони дебо буд,
Шуд он замона, ки мӯяш ба сони қатрон буд!
Чунон ки хубии меҳмону дӯст буд азиз,
Бишуд, ки боз наёмад, азиз меҳмон буд.
Басо нигор, ки ҳайрон будӣ бад-ӯ-дар чашм,
Ба рӯйи ӯ-дар чашмам ҳамеша ҳайрон буд.
Шуд он замона, ки ӯ шод буду хуррам буд,
Нишоти ӯ ба фузун буду бими нуқсон буд.
Ҳамехариду ҳамесахт бешумор дирам
Ба шаҳр, ҳар кӣ яке турки норпистон буд.
Басо канизаки некӯ, ки майл дошт бад-ӯ,
Ба шаб зиёрати ӯ назди ҷумла пинҳон буд.
Ба рӯз чунки наёрист шуд ба дидани ӯ,
Ниҳеби хоҷаи ӯ буду бими зиндон буд.
Набиди рӯшану дидори хубу рӯйи латиф
Агар гарон буд, зӣ ман ҳамеша арзон буд.
Дилам хизонаи пурганҷ буду ганҷ сухан,
Нишони номаи мо муҳру шеър унвон буд.
Ҳамеша шоду надонистаме, ки ғам чӣ бувад,
Дилам нишоту тарабро фарохмайдон буд.
Басо дило, ки ба сони ҳарир карда ба шеър,
Аз он сипас, ки ба кирдори сангу сандон буд.
Ҳамеша чашмам зӣ зулфакони чобук буд,
Ҳамеша гӯшам зӣ мардуми сухандон буд.
Аёл на, зану фарзанд на, маъунат на,
Аз ин ҳама танам осуда буду осон буд.
Ту Рӯдакиро, ай моҳрӯ, ҳамебинӣ
Бад-он замона надидӣ, инчунинон буд?
Бад-он замона надидӣ, ки зӣ чаман рафтӣ
Сурудгӯён, гӯйи, ҳазордастон буд.
Шуд он замона, ки ӯ унси родмардон буд,
Шуд он замона, ки ӯ пешкори мирон буд.
Ҳамеша шеъри варо зӣ мулук девон аст,
Ҳамеша шеъри варо зӣ мулук девон буд.
Шуд он замона, ки шеъраш ҳама ҷаҳон бинвишт,
Шуд он замона, ки ӯ шоири Хуросон буд.
Куҷо ба гетӣ буда-ст номвар деҳқон,
Маро ба хонаи ӯ сим буду ҳумлон буд.
Киро бузургию неъмат зи ину он будӣ,
Варо бузургию неъмат зи Оли Сомон буд.
Бидод мири Хуросон-ш чил ҳазор дирам,
Дар ӯ фузунии якпанҷи мири Мокон буд.
Зи авлиёш пароканда низ ҳашт ҳазор
Ба ман расид бад-он вақт, ҳоли хуб он буд!
Чу мир дид сухан, дод доди мардии хеш
Зи авлиёш чунон, к-аз амир фармон буд.
Кунун замона дигар гашту ман дигар гаштам,
Асо биёр, ки вақти асову анбон буд!

Ба забони англисӣ
-----------------

**Lament in Old Age**

Translated by
A. V. William Jackson

Every tooth, ah me! has crumbled, dropped and fallen in decay!
Tooth it was not, nay say rather, 'twas a brilliant lamp's bright ray;
Each was white and silvery-flashing, pearl and coral in the light,
Glistening like the stars of morning or the raindrop sparkling bright;
Not a one remaineth to me, lost through weakness and decay,
Whose the fault? *Twas surely Saturn's planetary rule, long lapse of days;*
No, the fault of Saturn 'twas not, not the long long lapse of days;
'What then?' I will answer truly: 'Providence which God displays.'
Ever like to this world is--ball of dust as in the past,
Ball of dust for aye remaineth, long as its great law doth last.
That same thing which once was healing, may become a source of pain;
And the thing that now is painful, healing balm may prove again--
Time, in fact, at the same moment bringeth age where once was youth,
And anon rejuvenateth what was gone in eld, forsooth.
Many a desert waste existeth where was once garden glad;
And a garden glad existeth where was once a desert sad.
Ah, thou moon-faced, musky-tressed one, how cans't thou e'er know or deem
What was once thy poor slave's station--how once held in high esteem?
On him now thy curling tresses, coquettish thou dost bestow,
In those days thou didst not see him, when his own rich curls did flow.
Where are the days when my tresses could make you run!
Time there was when he in gladness, happy did himself disport,
Pleasure in excess enjoying, though his silver store ran short;
Always brought he in the market, countless-priced above the rest,
Every captive Turki damsel with a round pomegranate breast.
Ah, how many a beauteous maiden, in whose heart love for him reigned,
Came by night as pilgrim to him, and secret there remained!
Sparkling wine and eyes that ravish, and the face of beauty deep,
High-priced though they might be elsewhere, at my door were ever cheap.
Always happy, never knew I what might be the touch of pain,
And my heart to gladsome music opened like a wide champaign.
Many a heart to silk was softened by the magic of my verse,
Yea, though it were hard as flintstone, anvil-hard, or even worse.
Ever was my keen eye open for a maid's curled tresses long,
Ever alert my ear to listen to the world-wise man of song.
House I had not, wife nor children, no, nor female family ties,
Free from these and unencumbered have I been in every wise.
Rudaki's sad plight in old age, Sage, thou verily dost see;
In those days thou didst not see him as this wretch of low degree.
In those days thou didst not see him when he roved the wild world o'er,
Songs inditing, chatting gaily, with a thousand tales and more.
Time there was when that his verses broadcast through the whole world ran,
Time there was when he all-hailed was, as the bard of Khurasan,
Who had greatness? Who had favour, of all people in the land?
I it was had favour, greatness, from the Saman scions' hand;
Khurasan's own Amir, Nasr, forty thousand dirhams gave,
And a fifth to this was added by Prince of Pure and Brave;
From his nobles, widely scattered, came a sixty thousand more;
Those the times when mine was fortune, fortune good in plenteous store.
Now the times have changed--and I, too, changed and altered must succumb,
Bring the beggar's staff here to me; time for staff and script has come!