recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Абдуллати́ф ибни Абдуллоҳи Кабири Яздӣ** (форсӣ: عبداللطیف یزدی‎; соли таваллуд номаълум – 1639) — луғатнависи форсизабони Ҳиндустон.

Зиндагинома
-----------

Дар зодгоҳаш касби камол намуда, сипас ба Ҳиндустон рафт ва дар он ҷо кору зиндагӣ кард. Аз ҷумлаи корҳои муътабар ва эътирофшудаи Абдуллатифи Яздӣ фарҳанги тафсириест бо номи «Латоиф-ул-луғот». Ин асар фарҳанги тафсирии вожаҳои «Маснавии маънавӣ»-и Ҷалолуддини Румӣ мебошад. Тамоми калимаҳои «Маснавии маънавӣ» ба кадом забоне, ки тааллуқ дошта бошанд, дар ин асар ташреҳ шудаанд. Асарҳои дигари лексикографӣ, аз ҷумла «Латоиф-ул-ҳақоиқ», «Шарҳи Ҳадиқат-ул-ҳақиқа»-и Саноӣ ба қалами Абдуллатифи Яздӣ тааллуқ доранд.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — 608 с. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2021, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.
**Нодон/Родон** (куриёӣ: 로동, 蘆洞, мувофиқи системаи нави романизатсия, ки дар Кореяи Ҷанубӣ қабул шудааст - *Rodong*) номи оилаи мушакҳои баллистикии миёнапарвози ҶХДК мебошад, ки дар ИМА ва Кореяи Ҷанубӣ қабул шудааст. Номи ин мушак аз ҷониби Кореяи ҷанубӣ аз номи кӯҳнаи деҳаи Нодоннии ноҳияи Ҳамҷуи вилояти Ҳамгённамдо гирифта шудааст, ки аз маҳалле, ки ин мушакҳо партоб шудаанд. Дар КХДР номи умумии мушакҳои "Rodong" ва "Taepodong "номи "Hwaseong" ("Sable")  .

Тағйирот
--------

### Нодон — А

Ракетаҳои баллистикии якзин-даба, ки дар ду версия маълуманд, «Нодон-1» ва «Нодон-2» ном доранд ва аз чихати массаи техникаи чангй ва мувофикан аз чихати масофаи дур фарк мекунанд. Барои парандаи худгард шасси 5-меҳвар истифода шуд, ки ба версияи дарозшудаи шасси МАЗ-543- и Шӯравии РК 9K72 Эльбрус (одатан бо номи Scud маъруф аст) шабоҳат дорад. Таҷҳизоти борбардории SPU, майдончаи парвозкунанда ва ҷойгиршавии кабинаҳо низ ба SPU 9P117 комплекси Эльбрус тақрибан якхелаанд. Ба гуфтаи бархе аз манобеъ, дар заминаи ин мушак мушаки "Шаҳоб"-и эронӣ ва мушаки "Гаури"-и покистонӣ сохта шудаанд.

### Нодон-Б

Операторон
----------

* Кореяи Шимолӣ КНДР
* Миср Египет

Эзоҳ
----

1. ↑  Все названия испытываемых в КНДР ракет в иностранной печати придуманы(пайванди дастнорас — *таърих*). 28 сентябри 2009 санҷида шуд. Баргирифта аз сарчашмаи аввал 4 апрели 2020.
**Ашуров Абдулло Дустмухамедович** (1904, Хуҷанд — 23.11.1976, Душанбе) — рассоми тоҷик.

  

Хатмкардаи Омӯзишгоҳи рассомии шаҳри Тошканд (1922) ва Академияи рассомии шаҳри Ленинград (1924). Фаъолияти эҷодии А. Ашӯров асосан портретнигорист. Портрети маорифпарвар Беҳбудӣ, шоир Мирмуллоев, ҳунарпеша Аброр Ҳидоятов ва ғ. аз ҷумлаи офаридаҳои солҳои аввали эҷодиёти ӯянд. «Автопортрет»-и ӯ, ки соли 1940 кашида шудааст, аз намунаи беҳтарини портретҳои офаридааш мебошад. Рассом ғайр аз портретнигорӣ мусаввараҳои гуногунжанру рангинмавзӯъро низ офаридааст, ки дар ҳар давру замон ҳадафи иҷтимоию сиёсии худро доштаанд. Соли 1944 А. Ашӯров мусаввараи «Ба ивази ҷанго­ва­рон»-ро эҷод мекунад, ки дар он як саҳнаи ниҳоят пурҳаяҷони зиндагии мардуми ақибгоҳи солҳои ҷангтабиӣ ва дилчасп тасвир ёфтааст. Рассом ғайр аз тасвири мавзӯъ ва мазмунҳои замонавӣ ("Аълочиёни синфи «5», 1947, Музейи халқҳои Шарқ, шаҳри Маскав; «Портрети муаллим», 1955, Музейи кишваршиносии Хуҷанд; «Гӯсфандони ҳисорӣ»,1947; «Пахтакорони Восеъ», 1971; «Қӯтоспарварон») ба мавзӯъҳои таърихӣ низ рӯ оварда, мусаввараҳои зебо офаридааст. А. Ашӯров ширкаткунандаи намоишҳои гуногуни байналмилалист. Бо медалҳо сарфароз гардидааст. Узви ИР ИҶШС (аз соли 1945).

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* Ашӯров Абдулло // Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.
**Бузург** (форсӣ: بزرك‎) - ин калима як чанд маъно дорад.

1. Калон; муқобили хурд.

Оҳи касон хурд набояд шумурд,
Оташи сӯзон чи бузургу чи хурд
Амир Хусрави Деҳлавӣ
2. Олимартаба, соҳиби ҷоху манзалат, асилзода.
*«Аз аҳли Бухоро бузургон ва меҳтарон бо вай ёр шуданд ва рафтанд ва ҳарб карданд ва дуздон(ро) ҳазимат карданд.»* **«Таърихи Наршахӣ»**

Фиристода шуд назди Соми бузург,
Фиристода посух ба золи Сутург.
Фирдавсӣ
3. Соҳиби эътибор ва эҳтиром, соҳиби бартарӣ ва фазилати маънавӣ; азим, кабир.

Бузургаш нахонанд аҳли хирад,
Ки номи бузургон ба зиштӣ барад
Саъдӣ
бузург кардан, баоэътибор кардан, муътабар кардан.

*«Ва фоидаи хитобат андар сиёсати мардум бувад... ва андар бузург кардани сухан»* Ибни Сино

4. Калонсол, касе, ки синнаш аз давраи ҷавонӣ гузаштааст.

Бузург гаштаму майдон васеъ нест маро,
Фузуд қимати ман, муштарист нопайдо.
Ибни Сино
Оқибат гургзода гург шавад,
Гарчи бо одамӣ бузург шавад.
Саъдӣ
Бузурге дидам андар кӯҳсоре,
Қаноат карда аз дунё ба ғоре
Саъдӣ

Адабиёт
-------

*«Фарҳанги забони тоҷикӣ»* нашри Москва (1969)
**Сафар Солиев** (10 марти 1925, деҳаи Қушбулоқ, ноҳияи Куйбишев, вилояти Қурғонтеппа — ?) — пахтакор, Қаҳрамони Меҳнати Сотсиалистӣ (1965), Устоди пахтаи ҶШС Тоҷикистон (1973).

Зиндагинома
-----------

Солиев 1968 Совхозтехникуми ба номи Куйбишеви Қӯрғонтеппаро хатм кард. Солҳои 1941—48 колхозчии колхози «Уйяли»-и ноҳияи Куйбишев, 1948—57 коргар, мудири анбор, 1957—59 сардори бригадаи сабзавоткорӣ, 1959—65 сардори бригадаи пахтакории совхозтехникуми ба номи Куйбишеви шаҳри Қӯрғонтеппа. Аз соли 1966 коргари ҳамин совхоз. Дар инкишофи пахтакории район саҳми калон дорад. Депутати Совети Олии Республикаи Совети Сотсиалистии Тоҷикистон (даъватҳои 6 ва 7), аз соли 1963 узви Комитети Марказии Партияи Комунистии Тоҷикистон.

Ҷоизаҳо
-------

Лауреати Мукофоти давлатии СССР (1976). Бо ду ордени Ленин, ордени Революцияи Октябр, медалҳо ва Грамотаҳои Фахрии Президиуми Совети Олии Республикаи Совети Сотсиалистии Тоҷикистон мукофотонида шудааст.

Эзоҳ
----

* Энциклопедияи Советии Тоҷик : [дар 8 ҷ.] / сармуҳаррир  А. С. Сайфуллоев. — Д. : СИЭСТ, 1978—1988.
Ин вожа дигар маъноҳо низ дорад, Абр (мазмунҳо)-ро бубинед.
Рисунок, иллюстрирующий предполагаемый вид облака Оорта
**Абри оорт** — абри курашакли системаи Офтоб, ки манбаи кометаҳои даврашон тӯлонӣ мебошад.

Мавҷудияти Абри Оортро бори аввал соли 1932 астрономи эстонӣ Э. Эпик пешниҳод карда буд. Соли 1950 астрономи нидерландӣ Я. Х. Оорт ин назарияро асоснок кард ва ба шарафи ӯ номи Абри Оорт гузошта шуд. Масофа аз Офтоб то ҳудудҳои Абри Оорт тақрибан 50 000 – 100 000 воҳиди астрономӣ ё як соли рӯшноӣ аст. Массаи Абри Оорт тақрибан 3•1025кг (ё 5,0 массаи Замин) буда, қариб 4,6 млрд. сол пеш ба вуҷуд омадааст ва якчанд триллион ядроҳои кометаҳо дорад. Унсурҳои Абри Оорт аз яхпораҳои дар таркибашон об, аммиак ва метан мавҷудбуда иборатанд. Онҳо дар наздикии Офтоб ташаккул ёфта, зери таъсири қувваҳои ҷозибавии сайёраҳои бузург дар фазои кайҳонӣ паҳн гардидаанд. Ин қувваҳо баъзан кометаҳоро ба маркази Системаи Офтоб тела медиҳанд, ки эҳтимолияти бархӯрди онҳоро бо сайёраҳо зиёд мекунад.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — 608 с. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2021, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.
**Муробитун** (ар. المرابطون‎) — сулола ва давлати феодалӣ (миёнаи садаи XI – 1146). Дар натиҷаи ҳаракати қабилаҳои барбар таҳти роҳбарии Абдуллоҳ ибни Ёсин дар Африқои Шимолӣ ба вуҷуд омад. Маркази ҳаракат работи Абдуллоҳ ибни Ёсин, воқеъ дар ҳудуди ҳозираи Мавритания буд. Пайравони онҳо аслан ҳарҷоя буда, дар муборизаи зидди "душманони мазҳаб" ҳунари ҳарбӣ меомӯхтанд. Муробитун "кофирон" ва "ҳокимони саркаш"-ро торумор ва "андозҳои ғайриқонунӣ"-ро бекор намуданд, ки ин таваҷҷуҳ ва хайрхоҳии оммаи халқро ба вуҷуд оварда, боиси муваффақият пайдо кардани ҳаракат гардид. Алмуробитун дар миёнаи садаи XI Марокаши ҷанубиро забт кард. Амирони қабилаи Лемтун (номи пешинаи Алмуробитун) Яҳё ибни Умар (вафот 1056) ва додараш Абубакр (1059 – 88) сарфармондеҳони ҳарбӣ буданд. Соли 1061 Юсуф ибни Ташфин амакаш Абубакр ибни Умарро аз роҳбарии ҳаракат дур карда, унвони "амирулмуслимин"-ро гирифт ва баъди марги Абубакр сарвари динӣ ва дунявии алмуробитун гардид. Соли 1090 мусулмонони Испанияро тобеъ кард. Андозҳои беҳисоб, бедодгариҳои ҳарбиёну ҳукуматдорон ва низоъҳои мазҳабӣ дар давраи ворисони ибни Ташфин норизоии халқро ба вуҷуд овард. Дар натиҷа давлати алмуробитун инқироз кард ва аз тарафи Алмуваҳҳидун барҳам дода шуд.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — 608 с. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2021, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.
**Сафаралӣ Раҷабов** (*Раҷабов Сафаралӣ Раҷабович*; 2 сентябри 1955, деҳаи Чилча, ноҳияи Файзобод, ҶШС Тоҷикистон, ИҶШС — 6 октябри 2011, Душанбе, Тоҷикистон) — ходими давлатии Тоҷикистон. Номзади илмҳои сиёсатшиносӣ (2000), Корманди шоистаи Тоҷикистон, Аълочии маорифи Тоҷикистон. Раиси Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон (1995—2000), Вазири маорифи Ҷумҳурии Тоҷикистон (2000—2005). Раиси Кумитаи Маҷлиси намояндагони Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон (аз соли 2005 то охири умр).

Зиндагинома
-----------

Раҷабов Сафаралӣ 2 сентябри соли 1955 дар ноҳияи Файзобод таваллуд шудааст.
Хатмкардаи факултаи индустриалӣ-омӯзгории Институти давлатии педагогии Душанбе (1977), факултаи механиконии Институти хоҷагии қишлоқи Тоҷикистон (1989) хатм кардааст.
Муаллими мактаби миёнаи № 8 (1977), мудири Клуби варзиши техникии ДОСААФ (1977-80), директори Комбинати байнимактабии таълимию истеҳсолии ноҳия (1981-86), директори Омӯзишгоҳи касбҳои техникии № 24 ноҳияи Файзобод (1986-89), депутат (аз соли 1990), котиб, ҷонишини раис ва раиси (аз соли 1993) Кумитаи Шӯрои Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон оид ба қонунгузорӣ, тартиботи ҳуқуқӣ ва ҳуқуқи инсон (1990-95), Раиси Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон (1995—2000), Вазири маорифи Ҷумҳурии Тоҷикистон (2000-05). Аз 17 марти соли 2005 то охири умр раиси
Кумитаи Маҷлиси намояндагони Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон оид ба сохтори давлатӣ ва худидораи маҳаллӣ. Бо орденҳои Исмоили Сомонӣ, «Иттиҳод» ва медали «20-солагии истиқлоли давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон» сарфароз гардидааст.

Эзоҳ
----

Пайвандҳо
---------

* МАЪЛУМОТНОМА ДАР БОРАИ ВАКИЛОНИ МАҶЛИСИ НАМОЯНДАГОН
* Сафарали Раджабович Раджабов(пайванди дастнорас)
* Бойгонӣ шудааст 7 феврали 2009  сол.
* 
* РАДЖАБОВ Сафарали Бойгонӣ шудааст 4 сентябри 2012  сол.
**Абрамов** — пирях дар ҷануби қаторкӯҳи Олой, дар ҳудуди Тоҷикистон ва Қирғизистон (дар саргаҳи дарёи Кӯксу). Нуқтаи баландтарини пирях 4960 м буда, нуқтаи аз ҳама пасттаринаш 3366 м мебошад. Дарозиаш 9 км; масоҳаташ 22,76 км2. Пиряхро нахустин бор соли 1896 С. П. Коржинский тадқиқ кард. Солҳои 1933 – 34 онро гурӯҳи геологии Экспедитсияи тадқиқоти Помири Тоҷикистон бо сардории А. П. Марковский омӯхт. Аз соли 1967 дар назди пирях пойгоҳи доимӣ кор карда, ҳолати пиряхро меомӯзад. Ба шарафи олим ва генерали рус А. К. Абрамов номгузорӣ шудааст.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — 608 с. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2021, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.
**Абрбандӣ** (порсӣ:  ابربندی ) — як навъ санъати гулпартоӣ дар матоъҳо мебошад, ки бо танидани абрешим ва ресмон дар нахҳои тор сурат мегирад. Дастгоҳи абрбандӣ аз ду чӯбчаи дарозиаш 1-метрӣ ва ду ҷуфт мехи чӯбини дарозиаш 1-1,2 м, ки дар фосилаи 3-3,5 м аз ҳам ба фарш кӯфта шудаанд, иборат мебошад.

Дар гузашта абрбандиро устоҳои гулдаст, ки маҳорати баланди рассомӣ доштанд, иҷро мекарданд. Онҳо тасвирҳоро худашон мегузоштанд ва рангҳоро интихоб менамуданд. Устои абрбанд дар коғаз тарҳи як нақши матоъро кашида, хатҳои онро бо ёрии мӯқалам, ё баъзан бо чӯбчаи одӣ ва ранги дар об шусташаванда ба торҳои матоъи дар замин тунукшуда мегузаронид. Ин амалро нусхапартоӣ меномиданд. Сипас усто ва ё ёвари ӯ ҳамаи ҷойҳои ишорашударо, ки ранг кардан даркор набуд, дар торҳои матоъ бо ресмони ғафси обногузар сахт мепечониданд ва боқимондаи торҳоро ранг мекарданд. Баъди ранги аввал ресмони рӯйкашро кушода, торҳоро мехушкониданд ва боз ҳамон тарз рӯйкашро мепечониданд. Танҳо он ҷойҳое, ки бояд ранги дигарро мегирифт, печонида намешуд. Ҳамин тариқ, то ба даст омадани ранги дилхоҳи торҳо ин амал чанд бор такрор мешуд. Ин амал низ хеле нозуку мураккаб буда, маҳорати баландро тақозо мекард. Ҳар як торро бояд эҳтиёткорона аз байни нахҳо ва шона чунон гузаронидан лозим буд, ки тасвир халал наёбад. Торҳои бо ин роҳ ба дастгоҳ устуворшударо бо чӯтка оҳар мекарданд ва сипас ба бофтани матоъ шурӯъ менамуданд, ки кори он як андоза сабуктар ба ҳисоб мерафт. Баъди абрбандӣ ва рангдиҳӣ торҳои танидаро дар ба байни мехҳои чӯбин таранг мекашиданд. Торҳоро хушконида, сипас ба дастгоҳи бофандагӣ мебастанд ва аз он матоъи матлубро мебофтанд.

Нигаред низ
-----------

* Бофандагӣ

Эзоҳ
----

1. ↑  Д. Раҳимов. Касбу ҳунарҳои анъанавии тоҷикон. — Душанбе, 2014. — С. 13 −14.
2. ↑  Турсунов Н. Абрбандӣ // Энциклопедияи советии тоҷик. Ҷ.1, Д. 1978, с.24.
**Гулшани Бурҳонпурӣ** (форсӣ: گلشن برهانپوری‎) **Гулшани Деҳлавӣ**, **Шайх Саъдуллоҳ**, маъруф ба **Шоҳ Гулшан** (1665, Бурҳонпур — 1728, Деҳлӣ) — шоир, насрнависи форсизабони Ҳиндустон, суфии Нақшбандия.

Зиндагинома
-----------

Ниёгонаш нахуст дар Гуҷарот мезистанд, баъдан ба Бурҳонпур кӯчиданд. Гулшани Бурҳонпурӣ дар Бурҳонпур ба камол расид. Бисту ду соли умраш дар Аҳмадободи Гуҷарот, Аврангобод ва дигар минтақаҳои Ҳиндустон сипарӣ шуд. Дар тасаввуф ба Ваҳдати Сарҳиндӣ дасти иродат дода буд. Дар Деҳлӣ инчунин бо Мирзо Абдулқодири Бедил ҳамсуҳбат шуд ва бо тавсияи ӯ тахаллуси «Гулшан»-ро интихоб намуд. Устоди дигараш шоир ва тазкиранигор Сархуш буд. Мувофиқи маълумоти шогирдаш Биндробин Доси Хушгӯ (тазкираи «Сафинаи Хушгӯ») кулли ашъори Гулшани Бурҳонпурӣ ба 120 ҳазор байт расида буд ва аз онҳо ҳафт девон мураттаб сохт. Дар илми мусиқӣ низ моҳир буд. Ҳамзамононаш ӯро Амир Хусрави Сонӣ мегуфтанд. Муридони ӯ ашхоси маъруфи Ҳиндустон — падари Мирдарди Деҳлавӣ, Мирзо Ҷони Ҷонон Мазҳари Деҳлавӣ буданд. Гулшани Бурҳонпурӣ дар масҷиди Зинату-л-масоҷид (ободкардаи Зинатуннисобегим — духтари Аврангзеб) нишеман дошт ва дар он ҷо маҳфили мушоира баргузор мекард. Ӯ осори мансур ба насри мусаҷҷаи равону мавзун дошт. Намунаҳои ашъораш дар тазкираҳо, аз ҷумла, «Тазкираи беназир», «Тазкираи Ҳусайнӣ», «Рӯзи равшан», «Риёзу-л-орифин»-и Ҳидоят, «Ништари ишқ», «Нигористони сухан» ва ғ. сабт гардидаанд. Абёти зерин намунае аз шеъри ӯянд:

> Бар дараш рафта саҷдаҳо кардем,   
> 
> Миннати пойи мост бар сари мо!   
> 
>   \*\*\*  
> 
> Килки ман сураткаши сад маънии рангини ӯст,   
> 
> Гар кунад Гулшан тахаллус булбули табъам, баҷост.   
> 
>   \*\*\*  
> 
> Ману абрӯкамон шӯхе, ки олам гашта нахчираш,   
> 
> Чу мили сурма ҷо дар чашми дилҳо мекунад тираш.
> 
>

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Гулшани Бурҳонпурӣ // Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.
«**Гулёри Шаҳноз**» — таронаи машҳур дар мероси мусиқии мардумии тоҷик, ки таҳти таъсир ва бардошт аз зарбу авзони мусиқии классикӣ (мақомҳо) сарояндагон (таснифсозон) дар асрҳои 18-19 сохтаанд. «Гулёри Шаҳноз», асосан, хосси ҳавзаи иҷроии Бухорову Самарқанд буда, баъдан байни сарояндагони водии Фарғона ва Тошканд маъмул гаштааст.

Нигар низ
---------

* Шаҳнози Гулёр

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Гулёри Шаҳноз / А. Раҷабов // Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.

* Энциклопедияи адабиёт ва санъати тоҷик. Ҷ. 1. Д. 1988;
* Донишномаи Шашмақом. Д. 2010.
**Гулчеҳра Абдураҳмоновна Аҳмадова** (Тав. 17.08.1955, ш. Душанбе) — пизишки амрози дохила (терапевт), омӯзгор.

Зиндагинома
-----------

Гулчеҳра Абдураҳмоновна Аҳмадова пас аз хатми мак. миёнаи № 9 ш. Душанбе (1972) дар Донишгоҳи давлатии тиббии Тоҷикистон ба номи Абӯалӣ Ибни Сино таҳсил кардааст (1972–1978). Пизишки Стансияи ёрии таъҷилии тиббии шаҳри Душанбе (1978– 83), пизишки Беморхонаи ҷум.-явии № 3 ба номи А.М. Дякови (ҳоло – Маркази миллии тиббӣ ) ш. Душанбе (1983–1985), корм. хурди илмии ИТИ гастроэнтрология (1985–1988), омӯзгори кафедраи анатомияи Донишгоҳи давлатии тиббии Тоҷикистон ба номи Абӯалӣ Ибни Сино(1988–1992). С. 1993 ба ИМА кӯчидааст.

Эзоҳ
----

1. ↑  Аз асл ба насл. — Душанбе, 2019. — 215 с. (тоҷ.). ISBN 978-99947-958-2-6
**Гулқалам** — корди махсуси гулбурӣ, ки дар ҳунари кандакорӣ истифода мешавад.

Бо номҳои қалам, корди гулбурӣ, корди теғдор низ маъмул аст. Ба воситаи гулқалам дар рӯи устухон, гач ва гил кандакорӣ мекунанд, ашёи рӯзгор, ҷузъҳои меъморӣ ва ҳайкалҳоро ороиш медиҳанд. Гулқалам дар кандакории рӯи чӯб васеъ истифода мешавад. Меъморону наҷҷорони тоҷик ба воситаи гулқалам бештар аз чӯбҳои арча, тут, чинор, чормағз, зардолу ашёи гуногуни рӯзгор — чумча, табақ, кафлез ва ғ-ҳо метарошанд ва қисмҳои биноҳои фарҳангию ҷамъиятиро кандакорӣ мекунанд. Намунаҳои қадимтарини кандакории рӯи чӯб ба воситаи гулқалам дар Панҷакент ва Хатлон ёфт шудаанд, ки ба асрҳои 6-8 тааллуқ доранд. Ба воситаи гулқалам дар баробари кандани нақшу нигори маъмулии хӯшаи ангур, чалипо, нимдоира, чорбарг, барг, гул, тухм ва ғ. муҷассама ва дигар мавҷудоти хаёлӣ офарида мешуданд. Кандакории рӯи чӯби мақбараи Исмоили Сомонӣ (асри 10, Бухоро), рафҳои мақбараи Қуссам ибни Аббос (Самарқанд), айвони мақбараи деҳаи Чоркӯҳи ноҳияи Исфара, меҳроби Искодар (асри 10, ноҳияи Айнӣ), мақбараи Шайх Муслиҳуддин (асрҳои 14-15, Хуҷанд) ва ғ. намунаҳои олии санъати кандакорӣ ба воситаи гулқалам мебошанд. Гулқалам дар санъати кандакории санг ва гач низ васеъ истифода мешавад.

Гулқаламро дар санъати кандакории муосири тоҷик низ истифода мебаранд. Қасри арбоб (Хуҷанд), чойхонаи «Роҳат» ва тарабхонаи «Тоҷикистон» дар Душанбе, чойхонаҳои «Исфара» (Кӯлоб) «Сино», «Ориё» ва «Ором» (Исфара), «Мавҷ» (Конибодом), «Бадахшон» (Хоруғ), «Хуррамшаҳр» (Данғара), «Кохи Наврӯз» дар лаби кӯли «Ҷавонон»-и ш. Душанбе, чойхонаи ш. Боулдери Амрико ва ғ. аз шоҳкориҳои муҳташами устоҳои кандакори тоҷик маҳсуб меёбанд, ки ба воситаи гулқалам кандакорӣ ва ороиш дода шудаанд.

Гулқалам, як навъ қалам, ки шаклаш ба ҷуволдӯзи дастакдор монанд аст. Нӯкаш андаке кунд. Онро оҳанқалам ва гулкаш низ мегӯянд. Гулқалам барои навиштан ва кашидани тасвирҳои нозук дар корд, лаълӣ, чилим ва дигар асбобҳои тилоӣ, нуқраӣ, оҳанӣ, мисӣ истифода мешавад. Маъмулан оҳангарон, мисгарон ва заргарон ба воситаи гулқалам бар дар, даста ё як рӯи корд, ханҷар ва ягон асбоби қиматбаҳо таърихи таҳия, калима, ибора, ҷумлаи супоришӣ ё байте ё ояте аз Қуръонро менависанд. Ба воситаи гулқалам дар шонаҳои занона, табақ, коса, қошуқҳои чӯбӣ ва ғ. Гуландозӣ ва қаламкашӣ мекунанд. Гулқалам яке аз асбобҳои асосии ҳаккокӣ мебошад.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Гулқалам / Б. Сайфуддинов // Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.

* Тоҳиров С. Кошикорӣ ва кандакории рӯи чӯб. Д. 2008;
* Бачинский Н. М. Резное дерево в архитектуре Средней Азии. Л. 1947;
* Юлдашев Х. А. Архитектурный орнамент Таджикистана. Альбом. М. 1957;
* Воронина В. Л. Резьба по дереву в долине Исфары // Архитектурное наследство. № 18, 1969;
* Негматов Н. Н. Резное панно дворца афшинов Уструшаны // Памятники культуры. Новые открытия. Ежегодник. М. 1976.
**Тугмачагул**, **мӯбофак**, **панирак** (лот. Málva) — гиёҳест яксола ё бисёрсола аз оилаи тугмачагулҳо.

Тавсифоти гиёҳшинохтӣ
---------------------

Тугмачагул эсосан чун алафи бегона дар назди бошишгоҳ, киштзору боғ, баъзан дар пахтазору ҷангал месабзад. Дар Тоҷикистон 8 намуди тугмачагул вомехӯрад: М. mauritiana (асосан дар ноҳияҳои шимолӣ ва ҷануби Тоҷикистон, баъзан дар Помири Ғарбӣ нумӯ меёбад.

Корбурдҳо
---------

Растании ороишӣ ва асаловар аст. Баргу гулаш хусусияти давоӣ дорад), М. sylvestris (дар ноҳияҳои ҷанубӣ, дар канори роҳҳо мерӯяд), М.nicacensis (дар ҳама ҷо месабзад; хӯроки хуби чорвосг). М. игсрфкшсф (ғайри Помир) дар ҳамаи заминҳои обии республика мерӯяд), М. neglecta (дар ҳама ҷо месабзад; хӯроки хуби чорвост.

Корбурди пизишкӣ
----------------

Гиёҳи асаловар, доруист. Дар тибби халқӣ ҳангоми дарди гулӯ бо ҷӯшоби баргу решааш гулӯро мечайқонанд), М. pustella(асосан дар ноҳияҳои марказии республика дар маҷрои хушки дарёҳо, канори роҳҳо мерӯяд ва ҳамчун рустании рангуборӣ, равғану витаминдор истифода мешавад), М. parviflora (асосан дар шимол ва ҷануби республика вомехӯрад), М. раmirroalaica (танҳо дар Помири Ғарбӣ дар пайколу назди бошишгоҳҳо месабзад).

Баргу пояи навраси тугмачагул (М. sulvestris М. neglesta, М. mauritiana ва ғайра)-ро, ки сервbтамин (каротин ё провитамини А ва витамини С) аст, ба таом меандозанд. Гул ва барги тугмачагули бешагӣ (М. sulvestris, нигаред расм) луоби фаровон дошта, шарбаташро аз қадим чун дору ва гулашро барои ранг кардани пашм ба кор мебаранд. Аз баъзе тугмачагулҳо (М. melusa) нахи дурушт ҳосил мекунанд ва аз он арғамчин мебофанд. Аз тухмаш равған мегиранд.

Эзоҳ
----

1. ↑  *Malva* Index Nominum Genericorum. International Association for Plant Taxonomy.

Адабиёт
-------

* Травянистые растения СССР, т. 2, Москва, 1971;
* Флора Таджикской ССР, т. 6, Л. 1981.
* Энциклопедияи Советии Тоҷик : [дар 8 ҷ.] / сармуҳаррир  А. С. Сайфуллоев. — Д. : СИЭСТ, 1978—1988.
Сторге (στοργή) — яке аз чор калимаи қадимаи юнонӣ мебошад (дар якҷоягӣ бо эрос, филия, агапэ), ки ба забони тоҷикӣ ҳамчун "ишқ" ё "муҳаббат" тарҷума шудааст.

Юнониёни қадим муҳаббати оилавӣ, муҳаббати хешовандӣ, меҳр, муҳаббатеро, ки волидон нисбати фарзандони худ эҳсос мекунанд, меномиданд.

Дар психологияи иҷтимоӣ мафҳуми «сторге» барои ишқе истифода мешавад, ки аз дӯстӣ пайдо шудааст ё ба он наздик аст. Ҳамин тавр, дар консепсияи Ҷон Алан Ли, ки шаш услуб ё "ранг" -и ишқро фарқ мекунад, сторге яке аз се навъи муҳаббат дар баробари эрос ва людус аст; дар якҷоягӣ бо людус он муҳаббати амалӣ ва дар якҷоягӣ бо эрос - муҳаббати фидокорона-агапэро ташкил медиҳад.

Нигаред низ
-----------

* эрос
* филия
* агапэ

Адабиёт
-------

* *Lee J. A.* Colours of love: an exploration of the ways of loving. — New York: New Press, 1973. — ISBN 0-88770-187-6.

Эзоҳ
----

1. ↑  *Кон И. С.* Дружба. — 4-е изд. — СПб.: ИД "Питер", 2001. — С. 269. — ISBN 9785469001805.

Пайвандҳо
---------
**Куд фурудгоҳи анҷуман байналмиллалии ҳамл ва нақл ҳавоӣ** (англ. International Air Transport Association airport code), ки ба номҳои **куд фурудгоҳи иото** ва **куд истгоҳи иото** машҳӯр аст, як куди се ҳарфе мий‌бошд ки тавассут анҷуман байналмиллалии ҳамл ва нақл ҳавоӣ (ИОТО) барои бештари фурудгоҳҳои ҷаҳон, таъриф
шуда‌аст.

Кудгзори барои фурудгоҳҳо ниёз ба тасвиб иото дорад ки дафтари марказе он дар шаҳр Монреал (Канада) воқеъ шуда‌аст. Ин амал ҳар ду сол якбор тавассути роҳнамои кудгзори ҳавоӣ иото, мунташир мий‌шавад.

Ҷусторҳои вобаста
-----------------

* ИКАО
* ИОТО

Манобеъ
-------

* Мушоракаткунадагони Википедия, «International Air Transport Association airport code», Википедияи инглисӣ, донишномаи озод (Мушоҳида дар 2 Jully 2013).
**Некӯкор ё Фазилат** (англ. virtue) — ба бартари ахлоқӣ ишора дорад. Фазилат хасиса ё кайфияти мусбате аст, ки ба сурати зеҳнӣ аз назари ахлоқӣ бартар арзёбӣ шавад ва бинобарин ба унвони қоида ва ҳузури ахлоқи хуб арзишгузорӣ мешавад. Фазоили шахсӣ вежагиҳои ҳастанд, ки ба унвони иртиқодиҳандаи азамати ҷамъӣ ва фардӣ арзишгузори мешаванд. Зидмаънои калимаи фазилат разилат аст.
Фазилат як улгуи фикрӣ ва рафторӣ аст, ки бар стандартҳои ахлоқӣ рафеъ устувор аст. Фазилатҳоро метавон дар ҳавзаи густурдатари арзишҳо қарор дод. Ҳар фард дорои ҳастаӣ аз арзишҳои асосӣ аст, ки ба системи эътиқодот, идеяҳо ва ё назароташ ширкат мерасонад. Тамомият дар корбурди арзишро аз эътиқодот, назарот ва идеяҳо ҷудо месозад. Дар ин замина, як арзиш (масалан ростӣ ё баробарӣ ё кеш) ҳастаӣ аст, ки мо аз он амал ё фаъолият мекунем. Ҷомеа арзишҳое доранд, ки дар байни бисёре аз ширкаткунандагон дар он фарҳанг ба иштирок гузошта шудаанд. Арзишҳои як фард маъмулан ба сурати густурда, аммо на тамоман, бо арзишҳои фарҳангии ӯ созгорӣ доранд.

Фазилатҳои фардиро метавон дар яке аз чаҳор дастаи арзишҳо қарор дод
--------------------------------------------------------------------

* Ахлоқ — (фазилат — разилат, хуб — бадахлоқӣ — ғайрахлоқӣ, дуруст — иштибоҳ)
* Зебоишиносӣ — (номутавозун, хушоянд)
* Таълимотӣ — (сиёсӣ, идологӣ, эътиқодот ва арзишҳои мазҳабӣ ё иҷтимоӣ)
* Фитрӣ (зотӣ)

Эзоҳ
----

1. ↑
**Қурбонназар Восеев** (*Восеев Қурбонназар Қувватович*, мутахаллис ба **Қурбон Тӯсафӣ**; зод. 1 марти 1971, деҳаи Тӯсаф, ноҳияи Файзобод, ҶШС Тоҷикистон) — рӯзноманигори тоҷик.

Зиндагинома
-----------

Қурбонназар Восеев 1 марти соли 1971 дар деҳаи Тӯсафи ноҳияи Файзобод дар оилаи деҳқон ба дунё омадааст. Мактаби миёнаи таҳсилоти ҳамагонии рақами 21-и ноҳияро соли 1988 хатм кардааст.

Солҳои 1989—1991 дар сафҳои артиши Шӯравӣ дар Украина ва Узбакистон хидмат кардааст. Хатмкардаи факултаи филологияи тоҷики Донишгоҳи миллии Тоҷикистон мебошад.

Корнома
-------

Фаъолияти кораишро дар идораи рӯзномаи ноҳиявии «Набзи Файзобод» ба ҳайси мусаҳҳеҳ ба фаъолият оғоз менамояд. Охири ҳамон сол мухбири рӯзномаи мазкур таъйин мегардад. Солҳои 1994—1999 дар мактабҳои миёнаи рақамҳои 46 ва 21-и ноҳияи Файзобод ба ҳайси омӯзгор фаъолият намудааст.

Солҳои 1999—2003 дар шабакаи радиои «Садои Душанбе» кор карда муаллиф ва муҷрии барномаҳои «Пайраҳаи мурод», «Суруд барои шумо», «Ки медонад?», «Ҳафт ахтар», «Инро шумо медонед…?» буд.

Солҳои 2003—2009 дар Шабакаи якуми Телевизиони Тоҷикистон дар вазифаҳои гуногун — аз хабарнигор то муовини сармуҳаррир кор кардааст. Аксари бинандагони телевизион ӯро чун «Ҷаноби Сиёҳ» дар барномаи мубоҳисавии «Сафеду Сиёҳ» дар муқобили «Ҷаноби Сафед» (Раҳмоналӣ Миралазода) мешиносанд.

Айни замон сардори Хадамоти матбуоти ҶСК «Тоҷиксодиротбонк» аст.

Оиладор, соҳиби 4 фарзанд.

Эзоҳ
----

1. ↑  *Фирӯз Каримзода.* «Садои Душанбе» – заминагузори шабакаҳои муосири радиоӣ дар Тоҷикистон(тоҷ.). *«Радиои Тоҷикисттон»* (18 январи 2021). 1 марти 2022 санҷида шуд.
2. ↑  *Саидмуроди Ходжазод.* Роль радио "Таджикистан" в формировании общественного мнения в период независимости. *disserCat — электронная библиотека диссертаций* (2015). 1 марти 2022 санҷида шуд.(пайванди дастнорас)

Сарчашма
--------

* ФАЙЗОБОД. Энсиклопедия. — Д. 2011. СИЭМТ, — 392 саҳ. — ISBN 978-99947-33-48-4
**Қурбон Норов** (тав. 10.10.1948, ноҳияи Истаравшан), риёзидон, номзади илмҳои физика-математика (1999), дотсент (2001).

Зиндагинома
-----------

Солҳои 1966– 1970 дар Донишкадаи давлатии омӯзгории ш. Душанбе ба номи Т.Г. Шевченко таҳсил кардааст. Солҳои 1970–1976 ассистенти кафедраи анализи математикии донишкадаи номбурда, 1976–1979 аспиранти Донишгоҳи ш. Бокуи ҶШС Озарбойҷон, 1979–1980 муаллими кафедраи анализи математикии донишкадаи омӯзгории пойтахт, 1980–1990 муаллими фанни математикаи мактаби миёнаи № 53 ш. Душанбе, 1990– 1995 мудири кабинети Маркази методии Вазорати маорифи Тоҷикистон, 1995–2000 муаллими калони кафедраи геометрия, ҳамзамон 1996–2001 муовини декани факултети математика, 2000–2002 дотсент, иҷрокунандаи вазифаи мудири кафедраи методикаи таълими математика, 2002–2004 иҷрокунандаи вазифаи декани факултети математика, 2004–2008 декани факултети математика, 2008–2009 мудири кафедраи геометрияи Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи Садриддин Айнӣ буд. Аз соли 2009 ҳамчун дотсенти кафедраи геометрияи донишгоҳи мазкур кор мекунад. Оид ба баъзе ҳалҳои аниқи муодилаҳои аналитикӣ, интегралҳои сингулярӣ, соҳаҳои гуногуни анализи математикӣ ва методикаи таълими математика кори илмӣ мебарад. Муаллифи зиёда аз 50 корҳои илмӣ ва илмию методӣ мебошад.

Осор
----

* Геометрия дар ҳамворӣ (Дастури таълимӣ), Д. 2009;
* Математика 1 (Китоби дарсӣ, бо ҳаммуаллифӣ), Д. 2010;
* Математика 2 (Китоби дарсӣ, бо ҳаммуаллифӣ), Д. 2010;
* Математика 1. Роҳнамои омӯзгор (бо ҳаммуаллифӣ), Д. 2010;
* Математика 2. Роҳнамои омӯзгор (бо ҳаммуаллифӣ), Д. 2010;
* Ҳалли масъалаҳои математикаи синфи 6 (бо ҳаммуаллифӣ), Д. 2010.

Пайвандҳо
---------

* Энсиклопедияи Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи С. Айнӣ
*
**Боязиди Ансорӣ** (1524, шаҳри Ҷоландҳари Ҳиндустон — 1572, шаҳри Ҳаштнигари Покистон) — муассиси таълимоти динӣ ва миллӣ дар миёни афғонҳо. Дар тифлиаш хонаводаи онҳо аввал ба мулки Биҳор ва баъдан ба Вазиристон (воқеъ дар Покистони кунунӣ) ҳиҷрат кардааст. Аз соли 1546 Ансорӣ Боязид ҳамроҳи падараш ба тиҷорат шуғл варзида, дар яке аз сафарҳои тиҷоратӣ бо намояндаи мазҳаби исмоилия Сулаймон ошноӣ пайдо мекунад. Таъсири Сулаймон ба ташаккули ақидаҳои ӯ нақш гузоштааст. Ансорӣ Боязид ба омӯзиш ҷиддан шуғл варзида, ҳафт дараҷаи сайри сулукро мепаймояд ва савмаае сохта, нахуст ҳамсараш ва чанд тани дигарро ба чилланишинӣ водошт. Чун теъдоди муридонаш рӯ ба фузунӣ ниҳод, барои дар дигар минтақаҳо интишор додани таълимоташ муовинон баргузид. Ҷавҳари аслии таълимоти Ансорӣ Боязид чунин аст: маърифати ҳақ фарзи айн аст ва ин маърифат, ки бидуни он тоату ибодат ва хайру садақа мақбули Худованд нахоҳад шуд, ҷуз аз тариқи «пири комил» ҳосил намешавад. Ва ӯ аҳли шариат, тариқат, ҳақиқат, маърифат ва мазҳари ҳақоиқи илоҳӣ мебошад. Рӯҳаш дорои сифатҳои илоҳист. Итоат ба ӯ бар ҳамагон фарз аст. Итоати ӯ итоат аз паёмбар, Алӣ ва аз тариқи онҳо аз Худованд аст. Ансорӣ Боязид муршид аст ва онҳое, ки бо ихлос итоати ӯ кунанд, ба иршоди ӯ мадориҷи ҳафтгонаро то марҳалаи «тавҳид» хоҳанд паймуд. Таълимоти Ансорӣ Боязид ба мухолифати шадид дучор гардид. Аммо алорағми ин ӯ пас аз чанд соли тарғиб ва иршод дар миёни қавмҳои минтақаи худ ва қавмҳои синду балуҷ рафт ва Саидпури назди Ҳайдарободи Синдро маркази фаъолият қарор дод. Пайравони Ансорӣ Боязид новобаста ба мухолифати рӯҳониёни рақиб ба муваффақиятҳо ноил шуданд. Ансорӣ Боязид мубаллиғони худро назди ҳокимон, ашроф ва рӯҳониёни сарзаминҳои ҳамсоя фиристод ва онҳоро ба қабули таълимоташ даъват намуд. Мубаллиғони ӯ ба дарбори Акбаршоҳ ва назди шайхҳои бузурги замон аз қабили Мирзосулаймони Бадахшонӣ, Сайидалии Тирмизӣ ва дигарон фиристода шуданд. Аз Ансорӣ Боязид «Хайру-л-баён» (доир ба ваҳдати вуҷуд) «Мақсуду-л-муъминин» (доир ба ваъз, насиҳат, ақл, имон, ризо, рӯҳ, нафс, дунё, охират, тавба ва мақомоти ҳафтгона шариат, тариқат, ҳақиқат, маърифат, васлат, ваҳдат, сукунат), «Сирот-ут-тавҳид» (доир ба шарҳи ҳаёти худи ӯ ва васфи марҳалаҳои гуногуни иртиқои нафси инсонӣ), «Фахр-ут-толибайн» (ба Мирзо Сулаймон — ҳокими Бадахшон бахшида шудааст), «Ҳолнома» (оид ба зиндагиномаи муаллиф) боқӣ мондаанд

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* Ансорӣ Боязид / Қ. Расулиён // А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2021, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.
**Қурбон Тоҳирович Хоҷаев** — омӯзгор, дктори илмҳои педагогӣ, профессор. Аълочии маорифи халқи Ҷумҳурии Тоҷикистон.

Зиндагинома
-----------

Қурбон Хоҷаев дар деҳаи Ҳафтқадӣ, хоҷагии ба номи Карим Исмоилови ноҳияи Ваҳдат ба дунё омадааст. Соли 1965 мактаби миёнаро дар ноҳияи Ваҳдат хатм кардааст. Соли 1970 шуъбаи рӯзонаи факултаи филологияи Донишгоҳи миллии Тоҷикистонро ба итмом расонидааст. Солҳои 1971—1973 мудири шуъбаи адабӣ-драмавии театри академии ба номи Абулқосим Лоҳутӣ. Солҳои 1973—1980 муаллими мактабҳои миёна(52, 43)-и ш. Душанбе, 1981-83 методисти кабинети методии республикавӣ, 1983—1990 ходими пешбари ИТИИПТ ва аз соли 1991 то соли 2013 ба ҳайси мудири кафедраи адаб ва фарҳанги Донишкадаи соҳибкорӣ ва хидмати Тоҷикистон кор ва фаъолият намудааст. Айни ҳол дар мақоми профессори кафедраи мазкур адои вазифа менамояд.

Фаъолитяти илмӣ
---------------

Рисолаи номзадиро дар мавзӯи «Таълими асарҳои лирикӣ дар мактабҳои миёна» 23-юми феврали соли 1989 дар Маскав дифоъ намудааст. Соли 2006 дар мавзӯи Афкори педагогии мутафаккирони халқи тоҷик дар асри Х1 рисолаи докторӣ ҳимоя намуда, дараҷаи илмии доктори илмҳои педагогиро мушарраф гардидааст.
Муаллифи китобҳои дарсии Адабиёти тоҷик барои синфи 6 (1986;1990, 1994, 2010); Адабиёти тоҷик барои синфи 8 (литсейҳои туркӣ-тоҷикӣ); Барнома ва китоби «Суханварӣ» барои синфҳои 10, 11 (1997); «Суханварӣ» барои донишҷӯёни мактабҳои олӣ (соли 2013); Таълими асарҳои манзум дар синфҳои 5-7 мактабҳои миёна (соли 1987); Методикаи таълими адабиёти тоҷик (1989), рисолаҳои илмӣ-тадқиқотии «Афкори педагогии мутафаккирони халқи тоҷик дар асри XI» (2004); «Педагогические взгляды Унсурмаали Кайковуса и Носира Хусрава» (ба забони русӣ, соли 2009) мебошад. Ӯ муаллифи беш аз 130 мақолаҳои илмӣ-тадқиқотӣ, илмӣ-методӣ ва дастурҳои муфиди таълимист.

Ҷоизаҳо
-------

Дорандаи Ордени ба номи Н. К. Крупская, Медали ба номи Б. Ғафуров, Аълочии маорифи халқи Ҷумҳурии Тоҷикистон мебошад.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Энсиклопедияи олимони Донишгоҳи миллии Тоҷикистон. — Душанбе, 2008

Пайвандҳо
---------

Донишкадаи соҳибкорӣ ва хидмати Тоҷикистон Бойгонӣ шудааст 17 сентябри 2014  сол.
**О́скар Андре́евич Ба́клунд** (16 (28) апрел 1846 (1846-04-28), Карлстад, Шветсия— 16 (29) августи 1916, Пулково, Русия) — ахтаршиноси руси шведитабор; академик-ординарияи ахтаршиносии АИ императории Санкт-Петербург (1883), директори Саррасадхонаи ахтаршиносии Николаевск дар Пулково (1895—1916).

Зиндагинома
-----------

Хатмкардаи Донишгоҳи Упсала (1872), ассистенти Расадхонаи Стокголм (1872–76), ахтаршинос-мушоҳидагари Расадхонаи Дерпт (1876–79), адюнкт-ахтаршиноси Расадхонаи Пулково (1879–87). Аз соли 1895 то охири умр директори Саррасадхонаи ахтаршиносии Николаевск (Пулково) буд.

Корҳо
-----

О. Баклунд дар Пулково
Асосан дар соҳаи механикаи осмонӣ таҳқиқот анҷом дода, ҳаракати зузанаби кӯтоҳдаври Энкеро омӯхтааст. Камшавии мунтазами даври гардиши онро дар гирди Офтоб натиҷаи муқовимати муҳити байнисайёравӣ, ки дар натиҷаи дучоршавии даврӣ бо сели шиҳобҳо ба вуҷуд меояд, маънидод намудааст. Барои хидматҳои шоистаи ӯ дар таҳқиқоти кометаи Энке АИ Петербург онро кометаи Энке–Баклунд ном ниҳод. Яке аз аввалинҳо шуда массаи нисбатан саҳеҳи Мирриху Зуҳраро муайян кард. Дар экспедитсияҳои омӯзиши гирифт (кусуф)-и Офтоб ва ченкунии дарозии камони меридиан дар ҷаз. Шпитсберген иштирок кардааст. Узви Ҷамъияти ахтаршиносии подшоҳии Лондон, узви вобастаи АИ Париж, узви ифтихории Ҷамъияти ахтаршиносии Россия ва як қатор ҷамъиятҳои дигар.

Яке аз танӯраҳои Моҳ ва сайёраи хурде ба ифтихори Баклунд номгузорӣ шудаанд.

Эзоҳ
----

1. ↑
2. ↑  Johan Oskar (Oskar Andreevitj) Backlund (швед.) — 1917.
3. 1 2  Математическая генеалогия (ингл.) — 1997.

Адабиёт
-------

* *Колчинский И. Г. Корсунь А. А. Родригес М. Г.* Астрономы: Биографический справочник. — 2-е изд. перераб. и доп.. — К.: Наукова думка, 1986. — 512 с.
* О. А. Баклунд на сайте Всероссийское генеалогическое древо

Сарчашма
--------

* Баклунд Оскар Андреевич // Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️  Гузариш ба унсури Викидода  Вебгоҳҳои мавзӯъӣ | 
* Mathematics Genealogy Project
* zbMATH Open
* All-Russian Mathematical Portal

 |
| Фарҳангҳо ва донишномаҳо | 
* Большая каталанская
* Большая российская (старая версия)
* Большая советская (1 изд.)
* Брокгауза и Ефрона
* De Agostini
* Современной Украины
* Шведский биографический

 |
| 

| Дар феҳристҳои китобшинохтӣ |
| --- |
| 
* BIBSYS: 1000728
* BNF: 102314621
* GND: 11602965X
* ISNI: 0000 0000 5194 4950
* NKC: av20211134258
* NTA: 130364509
* NUKAT: n2012216007
* LIBRIS: 75knrxtr3vlrmtg
* SUDOC: 084753706
* VIAF: 71379885
* WorldCat VIAF: 71379885
* РНБ: 770217600

 |

 |
**Қурбон Холов** — раққоси балет Театри давлатии академии опера ва балети ба номи Садриддин Айнӣ. Ҳунарпешаи хизматнишондодаи ҶШС Тоҷикистон (1974).

Зиндагинома
-----------

Қурбон Холов 2 марти соли 1941 дар Шаҳринав ноҳияи Ҳисор ба дунё омадааст. Завҷааш Татяна Холова — балеринаи Театри давлатии академии опера ва балети ба номи Садриддин Айнӣ буд.

Ӯ соли 1961 омӯзишгоҳи хореографии Ленинградро (педагогҳои балет: В. И. Шелков, Б. В. Соловёв, И. М. Трофимова, Н. П. Румянцев, Б. В. Шавров) бо рақосаи машҳури санъати балети тоҷик Малика Собирова хатм кардааст. Ҳарду дар Театри давлатии академии опера ва балети ба номи Садриддин Айнӣ баргашта ҳунарнамоӣ мекарданд.

Қаҳрамонҳои ӯ : Зигфрид, Альберт, Феб, Солор, Кармело, Қайс-Маҷнун («Лайли ва Маҷнун»-и С. Баласанян), Тибальд; Чингисхон («Тимур Малик» Ашрафӣ), Кодир («Писари Ватан»-и Тер-Осипов).
Қурбон Холов 23 майи соли 2017 оламро тарк намудааст.

Эзоҳ
----

1. ↑  Cомонаи театр
2. ↑   Бойгонӣ шудааст 23 май 2017  сол. Позабытый всеми: скончался Заслуженный артист Таджикистана Курбон Холов
**Муҳра** (порсӣ:  موهره ) - яке аз зебу зиннати ороишии занон.

Муҳраро дар Бухоро *гаварса* ва ё *зағирак* меномиданд. Барои сохтани муҳраҳо тиллову нуқраи дорои иёри баланд истифода мешуд. Муҳраҳоро дар кириё ба воситаи симкашӣ сӯрох мекарданд ва пасон дар ороиши гӯшвору зеби гардан ба кор мерафт. Барои истеҳсоли муҳраи навъи аъло ҳар кадом муҳраро дар алоҳидагӣ месохтанд. Дар пораи ангишти аз чӯби дарахт тайёршуда, чуқурчае кофта, ба он сим мегузоштанд ва ангиштро ба рӯйи лахчаи оташ ниҳода, бо даҳандам – лӯлачаи махсуси мисӣ онро пуф карда, ҳаво медоданд, то ки оташи он аланга гирад. Вақте ки сим об мешуд, бо анбӯр ангиштро гирифта, ба зарфи обаш хунук меандохтанд. Дар як лаҳза қатраи хӯла сард ва сахт шуда, ба муҳра табдил меёфт. 
Барои истеҳсоли миқдори зиёди муҳраҳо сими хӯларо дар зарфи ба оташ тобовар (маъмулан дар бӯта) об карда, сипас ба оби хунук қатра-қатра мечакониданд. Қатраҳо шаклҳои муҳраҳои гирдачаи нуқрагӣ ё тилоиро мегирифтанд.

Адабиёт
-------

* Умарова З. История исследований ювелирного искусства таджиков // Очерки истории и теории культуры таджикского народа. – Душанбе: 2006. – С. 277-302.

Нигаред низ
-----------

* Дастпона

Эзоҳ
----

1. ↑  Д. Раҳимов. Касбу ҳунарҳои анъанавии тоҷикон. – Душанбе, 2014. – С. 35 - 40.
Тақсим кардани гӯшт дар Иди Қурбон дар Покистон
**Қурбонӣ** (аз арабӣ الأضحى наздикӣ, қаробат) - маросимест дар дини ислом, ки аз садақа дар роҳи Худо иборат буда, рӯзи даҳуми моҳи 12 (зулҳиҷҷа)-и солшумории ҳиҷрӣ, баъди 70-рӯзи рамазон қайд карда мешавад. Қурбонӣ дар давраҳои аввали пайдоиши ислом асосан барои ҳоҷиёне фарз буд, ки ба тавофи Каъба меомаданд. 
Ҳоло мусулмононе, ки ба зиёрати Каъба мераванд, рӯзи даҳуми ҳаҷ гӯсфанд ё шутур Қурбонӣ мекунанд. Таърихан маросими Қурбонӣ дар динҳои тоисломии арабҳо ва яҳудиён вуҷуд дошт. Мувофиқи ривояти Таврот пайғамбар Иброҳим барои нишон додани садоқати 
худ ба Худо, писараш Исмоилро Қурбонӣ карданӣ шудааст. Вале Худо гӯсфанде фиристода, Иброҳимро аз ин кор боздоштааст. Қурбониро минбаъд шариати ислом ба расмият даровардааст.

Иди Қурбон
----------

**Иди Қурбон** (Ид ул-Азҳо; араб. عيد الأضحى‎‎ ‘Īdu l-’Aḍḥā,яке аз идҳо дар оини Ислом - охирии Ҳаҷ буда, баъд аз 70 рӯзи иди Рамазон, дар 10 уми моҳи Зул-Ҳиҷа (моҳи Қамарӣ) ҷашн гирифта мешавад. Дар ин рӯз мусулмонон гӯсфандеро харида қурбонӣ кунанд.

Манобеъ
-------

1. ↑  Донишномаи Ҳисор. - Душанбе: "Ирфон", 2015, - С. с.333
2. ↑  Иди Қурбон

Нигаред
-------

Иди Қурбон


|  |  |
| --- | --- |
| Аллоҳ | *Ин мақолаи ба Ислом алоқаманд нопурра аст. Шумо метавонед бо пурра кардани он ба Википедиа кӯмак кунед.* |
**Албина** — навъи писта. Дар Пойгоҳи таҷрибавии ҷангали Тоҷикистон бо роҳи интихоб аз пистазори Пасигачи ноҳияи Данғара рӯёнда шудааст (Чернова Г. М. Олехнович Г. С.). Аз соли 1984 дар доманакӯҳҳои манотиқи Қӯрғонтеппа ва Кӯлоби вилояти Хатлон мепарваранд. Буттааш миёнақади зудсабз, сершох; пӯстлохаш хокистарранг. Баргаш ҳаҷман миёна, сабзи сиёҳтоб. Гулаш калон, бебӯй, якҷинса (модина). Самараш байзашакл, пӯчоқаш тунук, вазни 100 донааш 85 г; мағзаш сабз (60% равған, 4,5% қанд, 13% сафеда дорад), аз пӯчоқ нағз ҷудо мешавад. Ба касалӣ ва ҳашароти зараррасон тоб меоварад. Пистазорҳои онро аз ниҳолҳои пайвандӣ бунёд менамоянд. Дар байни ҳар 4 – 5 бех ниҳоли модина як бех ниҳоли нарина пайванд кардан мувофиқи матлаб аст.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — 608 с. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2021, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.
**Қурбони Аламшоҳ** — нависанда, номзади илмҳои таърих, узви Иттифоқи журналистони Тоҷикистон (1988), узви Иттифоқи нависандагони Тоҷикистон (1996)

Зиндагинома
-----------

Қурбони Аламшоҳ (Аламшоев Қурбониддин Мирзовафоевич) 5 июни соли 1960 дар деҳаи Миденшарви ноҳияи Шуғнон (ҳозира Роштқалъа)-и ВМКБ таваллуд ёфтааст. Пас аз хатми мактаби миёнаи №69 ба номи Павел Лукнитский муддате дар совхози «Октябр»-и ноҳия коргар будааст. Соли 1979 вориди факултаи филологияи тоҷики Университети давлатии Тоҷикистон ба номи В.И.Ленин (ҳозира Донишгоҳи миллии Тоҷикистон) шуда, соли 1983 таҳсилро дар факултаи журналистикаи Университети давлатии Ленинград ба номи А.А.Жданов (ҳозира Донишгоҳи давлатии Санкт-Петербург) идома додааст ва донишгоҳро соли 1985 бо дипломи аъло ба итмом расондааст. Баъди хатми донишгоҳ, як сол дар нашриёти «Маориф» ба сифати муҳаррир кор кардааст. Соли 1987 барои кор ба рӯзномаи «Бадахшони советӣ» (ҳозира рӯзномаи вилоятии «Бадахшон») даъват шуда, то соли 1992 дар вазифаҳои гуногун фаъолият бурдааст. Аз соли 1991 муассис ва масъули нахустин корхонаи чопи китоб дар Помир буда, зиёда аз ҳафтод номгӯй кутуби мухталифро ба чоп расондааст. Яке аз муассисони нахустин рӯзномаи мустақил дар Тоҷикистон – «Фарҳанги Бадахшон» (1989-1994) мебошад. Аз соли 1999 то моҳи июли 2010 ҳамкори бахши форсии радиои Би-Би-Си дар ВМКБ будааст. Айни ҳол мудирии Маркази васоити ахбори оммаи «Помирмассмедиасентр» ва Ожонсии иттилоотии «Помир-Медиа»-ро бар уҳда дорад. Муассиси Ожонсии иттилоотии «Помир-Медиа» (2006), навидномаи «Чатри симин» (1998-2006), рӯзномаи иттилоотӣ-таҳлилии умумиҷумҳуриявии «Помир» (2010) мебошад.31 декабри соли 2013 дар мавзӯи «Шириншоҳ Шоҳтемур – ходими ҷамъиятӣ ва сиёсии Тоҷикистон» рисолаи номзадӣ дифоъ кардааст.

Эҷодиёт
-------

Аввалин ҳикояву мақолаҳояш дар рӯзномаҳои «Адабиёт ва санъат», «Омӯзгор», «Пионери Тоҷикистон», маҷаллаҳои «Машъал», «Хорпуштак», рӯзномаҳои «Смена» ва «Ленинградская правда» чоп шудаанд. Муаллифи китобҳои «Ҳикоёт» (1996), «Гӯсфанди Марко» (1998) ва «Куҷое бошам, бо тоҷикон бошам» (дар бораи ҳаёт ва фаъолияти ходими намоёни сиёсиву давлатӣ, Қаҳрамони Тоҷикистон Шириншоҳ Шоҳтемур; 1999) аст. Соли 2012 китоби «Шоҳтемур дар адабиёти тоҷик» – маҷмӯаи осори адибони тоҷик дар бораи Қаҳрамони Тоҷикистон Ш.Шоҳтемур ва маҳсули таҳқиқоти ӯ дар бойгониро таҳти унвони «Помир, 1937» ба чоп расонд. Соли 2013 китобҳояш «Достони муаллим» ва «Шириншо Шоҳтемур дар таърихи эҳёи давлатдории тоҷикон» (ба забони русӣ) аз чоп баромаданд. Мазҳакаи адиби машҳури сербӣ Бронислав Нӯшич «Депутати халқӣ» (2009), «Дӯстам Тембо»-и С.Сахарнов (1987) ва «Мбулуи заррин» (ҳикоёти халқии Гвинея Биссау, 1988) дар тарҷумаи ӯ ба чоп расидаанд.

Ҷоизаҳо
-------

* Аълочии матбуоти Ҷумҳурии Тоҷикистон (1999);
* Ҷоизаи ба номи Абулқосим Лоҳутӣ.

Сарчашма
--------

1. ↑  Адибони Тоҷикистон (маълумотномаи мухтасари шарҳиҳолӣ)./Таҳия ва танзими Асрори Сомонӣ ва Маҷид Салим. – Душанбе, «Адиб», 2014, – с. 35 ISBN 978-99947-2-379-9
**Албинизм** -(аз лотинӣ albus – сафед) — вуҷуд надоштани пигментатсияи муқаррарӣ: дар одам ва ҳайвонот ранги муқаррарии пӯст, мӯй, пардаи чашм; дар рустаниҳо – ранги сабз.

Албинизм аломати ирсӣ буда, аз мавҷудияти гени ретсессивӣ, ки дар ҳолати гомозиготӣ синтези пигментҳо (дар рустаниҳо – хлорофилл, дар ҳайвонот – меланин)-ро бозмедорад, вобаста аст. Масалан, агар ду рустании гени албинизми ниҳонидошта гардолуд карда шаванд, он гоҳ дар насли онҳо ба ҳар се рустании сабз як рустании бехлорофилли ғайри қобили ҳаёт пайдо мешавад. Алорангии барги рустаниҳо ба мавҷудияти гени албинизм дар қисми ҳуҷайраҳои барг вобаста аст. Навъи дигари Албинизми рустаниҳо ба тағйирёбии ирсии хлоропластҳо алоқа дорад. Дар одам ва ҳайвонот коэф. зуҳуроти Албинизм, яъне мавҷуд будани гени Албинизм дар ҳолати гомозиготӣ, баробари 1:20000 аст.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — 608 с. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2021, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.
**Барномаи Таҳсил ва Мубодилаи ба номи Эдмунд Маски** (англ. *Edmund S. Muskie Graduate Fellowship Program*) — барномаи Бюрои Таълимӣ ва Фарҳангии Департаменти давлатии ИМА барои фориғултаҳсилини кишварҳои собиқ СССР мебошад. Ин барнома соли 1992 ташкил шуда ба номи собиқ котиби давлатии ИМА Эдмунд Маски ном гузошта шудааст.

Пайвандҳо беруна
----------------

* The Edmund S. Muskie Graduate Fellowship Program (Muskie) Бойгонӣ шудааст 12 июни 2010  сол.
* Стипендии Эдмунда Маски (Muskie) Бойгонӣ шудааст 22 апрели 2012  сол.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Ин мақолаи нопурра дар бораи Иёлоти Муттаҳидаи Амрико мебошад.Шумо метавонед бо пурра кардани ин ба Википедия кумак кунед.* |
**«Албина»** — навъи писта. Дар Пойгоҳи таҷрибавии ҷангали Тоҷикистон бо роҳи интихоб аз пистазори Пасигачи ноҳияи Данғара рӯёнда шудааст (Чернова Г. М. Олехнович Г. С.). Аз соли 1984 дар доманакӯҳҳои манотиқи Қӯрғонтеппа ва Кӯлоби вилояти Хатлон мепарваранд. Буттааш миёнақади зудсабз, сершох; пӯстлохаш хокистарранг. Баргаш ҳаҷман миёна, сабзи сиёҳтоб. Гулаш калон, бебӯй, якҷинса (модина). Самараш байзашакл, пӯчоқаш тунук, вазни 100 донааш 85 г; мағзаш сабз (60% равған, 4,5% қанд, 13% сафеда дорад), аз пӯчоқ нағз ҷудо мешавад. Ба касалӣ ва ҳашароти зараррасон тоб меоварад. Пистазорҳои онро аз ниҳолҳои пайвандӣ бунёд менамоянд. Дар байни ҳар 4 – 5 бех ниҳоли модина як бех ниҳоли нарина пайванд кардан мувофиқи матлаб аст.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* «Албина» // А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2021, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.
Осиё Ҷанубӣ
 Аксҳои моҳвораии таркибии Осиёи Ҷанубӣ
**Осиёи Ҷанубӣ** — дар қисми ҷануби Осиё мебошад, ки минтақаи ҷуғрофӣ, таърихӣ ва фарҳангиро ташкил медиҳад.

Аз ҷиҳати физикӣ ва ҷуғрофӣ, Осиёи Ҷанубӣ нимҷазираи Ҳиндустонро дар бар мегирад, ки дар Декан, водиҳои Ҳинду-Ганг ва Ҳимолойро фаро мегирад, инчунин ҷазираи Шри-Ланка ва як қатор ҷазираҳои хурд дохил мебошанд. Ҷудокунии физикӣ ва ҷуғрофии Осиёи Ҷанубӣ пеш аз ҳама ба он асос ёфтааст, ки Ҳиндустон як қисми қитъаи бостонии Гондвана мебошад, дар ҳоле ки боқимондаи Осиё як қисми Ловразияи қадим аст. Ҳамзамон, илми ҷуғрофии Русия инчунин имкон медиҳад, ки нимҷазираи Малакка ва Ҳиндучин бо ҷазираҳои наздики  ба Осиёи Ҷанубӣ дохил карда шаванд.

Тибқи таснифоти СММ, аз нигоҳи сиёсӣ ва ҷуғрофӣ, Осиёи Ҷанубӣ давлатҳои зеринро дар бар мегирад: Афғонистон, Бангладеш, Бутан, Ҳиндустон, Непал, Малдив, Покистон, Шри-Ланка. Ҷудокунии сиёсиву ҷуғрофии Осиёи Ҷанубӣ бо таърих ва фарҳанги умумии ин кишварҳо (вуруд ба империяҳои қадимии Ҳиндустон ва Ҳиндустони Бритониё, бартарияти забонҳои ҳинду эронӣ ва дравидӣ, минтақаи тамос миёни динҳои ҳиндуҳо, буддизм ва ислом ва дигар зуҳуроти фарҳангӣ) алоқаманд аст.

Осиёи Ҷанубӣ масоҳати 4,5 миллион километри мураббаъро фаро мегирад (10% тамоми Осиё ва 3% замини ҷаҳон), аммо аҳолии он 40% аҳолии Осиё ва 22% аҳолии ҷаҳон мебошад.

Аҳолӣ
-----

Шумораи умумии аҳолии ҳамаи ҳашт кишвари ба Осиёи Ҷанубӣ дохилшуда 1 миллиарду 785 миллион 210 ҳазор нафарро ташкил медиҳад (2017). Бештар аз нисфи онҳо, аниқтараш 1 миллиарду 325 миллион аҳолӣ дар Ҳиндустон, 212 миллион нафар дар Покистон, 162 миллион нафар дар Бангладеш, зиёда аз 34 миллион дар Афғонистон, 29 миллион дар Непал, 21 миллион дар Шри-Ланка, қариб 800 ҳазор дар Бутан зиндагӣ мекунанд ва тақрибан 430 ҳазор нафар дар Малдив зиндагӣ мекунанд.

Эзоҳ
----

1. ↑  *Институт географии РАН.* Азия(рус.)(пайванди дастнорас — *таърих*). 7 марти 2009 санҷида шуд. Баргирифта аз сарчашмаи аввал 23 июни 2009.
2. ↑  Энциклопедия «География» / ред. А. П. Горкин. — Росмэн, 2006. — 624 с. — (Современная иллюстрированная энциклопедия). — ISBN 5-353-02443-9.

Пайвандҳо
---------

* Ҳиндустон. Ru: Портали Осиёи Ҷанубӣ
**Талоқ** (арабӣ: **طلاق**) аз зан ҷудо шудан, ҷудоӣ; **талоқи муғаллаза** се талоқ, навъе аз талоқ аст, ки то зани талоқгирифта ба никоҳи каси дигар даромада боз талоқ наёбад, никоҳ бо шавҳари аввалаш ҷоиз нест; **талоқ додан** ҷудо шудан, аз зан ҷудо шудан.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| « | Ба мӯъҷиби васияти падар занро талоқ дод.Равзат-ус-сафо | » |

Сарчашма
--------

Фарҳанги забони тоҷикӣ (иборат аз 2 ҷилд) Ҷ.2 П–Ҷ./Дар зери таҳрири М.Ш.Шукуров, В.А.Капранов, Р.Ҳошим, Н.А. Маъсумӣ. – Москва 1969, - c. 313


|  |  |
| --- | --- |
| Аллоҳ | *Ин мақолаи ба Ислом алоқаманд нопурра аст. Шумо метавонед бо пурра кардани он ба Википедиа кӯмак кунед.* |