recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
«**Таърихи ҷаҳонгушой**» (форсӣ: تاریخ جهانگشای‎), «**Таърихи ҷаҳонкушо**» — асари муаррихи асри 13 форс-тоҷик Алоуддин Атомалики Ҷувайнӣ, ки соли 1260 ба забони тоҷикӣ таълиф гардидааст.

Мундариҷа
---------

«Таърихи ҷаҳонкушо» аз муқаддима ва се боб иборат буда, воқеа ва ҳодисаҳои давраи муғулро аз замони шуҳрат ёфтани Чингизхон то ҳуҷуми Ҳалокухон ба муқобили Исмоилиён (1257) дар бар мегирад.
Ҷилди аввал ба расму оини қадимии муғулҳо, забткориҳои Чингизхон, ҷилди дуюм ба таърихи Хоразмшоҳиён, Ғуриён, ҷилди сеюм ба ҳукмронии Манғитиён тафсири салтанату ҳаракати Ҳалоку ба Бағдод оид аст.
Муаллиф дар «Таърихи ҷаҳонкушо» воқеа ва ҳодисаҳои дида ва шунидаашро шарҳ додааст. Сабаби бисёр фитнаю шикастҳоро зикр намуда, фатҳномаҳоро айнан меорад, дар хусуси мазҳабу оинҳо баҳс мекунад. Муаллиф ба нақли воқеаю ҳодисаҳо маҳдуд нашуда, ба забонҳои тоҷикӣ ва арабӣ ҳикоёти латифу дилкаш, мисолҳои зиёди насрию назмӣ меорад. Забон ва сабки «Таърихи ҷаҳонкушо» нисбатан соддаю равон буда, барои омӯхтани таърихи салтанати муғулҳо дар Осиёи Миёна ва донистани бисёр воқеаҳои ҳаёти адабӣ сарчашмаи хуб ба шумор меравад.

Нашрҳо
------

«Таърихи ҷаҳонкушо» солҳои 1912—37 дар Лондон, 1958 дар Теҳрон нашр ва ба забонҳои англисӣ, туркӣ ва бисёр порчаҳои он ба русӣ тарҷума шудааст. Нусхаҳои алоҳидаи он дар китобхонаҳои Ленинград, Тошканд, аз ҷумла дар Захираи дастнависҳои шарқии Академияи илмҳои Тоҷикистон таҳти рақами 41 маҳфуз аст.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* Энциклопедияи Советии Тоҷик : [дар 8 ҷ.] / сармуҳаррир  А. С. Сайфуллоев. — Д. : СИЭСТ, 1978—1988.
**Бидгошч** (лаҳӣ: Bydgoszcz), **Бромберг** (олмонӣ: *Bromberg*) — шаҳр дар Лаҳистон, маркази маъмурии воеводаи Куявско-Поморск. Бандар дар соҳили дарёҳои Брда ва Нотетс.

Иқтисод
-------

Маркази муҳимми нақлиётӣ буда, роҳи оҳани Варшава – Берлин ба воситаи Б. мегузарад. Аҳолиаш 363,9 ҳазор нафар (2011). Б. маркази бузурги иқтисодӣ, саноатӣ ва яке аз шаҳрҳои босуръат тараққикунандаи мамлакат аст. Соҳаи асосии саноаташ: мошинасозӣ (истеҳсоли таҷҳизоти электротехникӣ, телефон, таҷҳизот барои системаҳои телекоммуникатсия ва текнолоҷи). Дар Б. яке аз з-дҳои калонтарини таъмири роҳи оҳани сайёр мавҷуд аст. Саноати коркарди филиззот, чӯб, кимиё, чарму пойафзор ва хӯрокворӣ ривоҷ ёфтааст. Б. дар садаи XII маъмул буд ва дар садаи XIII аз тарафи салибдорон истило гардид. Ҳамчун шаҳр соли 1346 бунёд ёфтааст. Дар асрҳои 15–16 маркази калони тиҷорати ғалла ва намак буда, солҳои 1772–1920 дар ҳайати Пруси қарор дошт (бо номи Бромберг). Дар солҳои Ҷанги дуюми ҷаҳонӣ (1939–45) хароб гардид. Айни замон дар Б. зиёда аз 10 бонк, биржаи тиҷорат, ширкатҳои суғурта фаъолият доранд.

Ёдгориҳои меъморӣ
-----------------

Калисои ҷомеи Мартин ва Миколаи Муқаддас (1466–1502), анбори ғаллаи аз чӯб сохташуда (асрҳои 18–19). Иншооти муҳандисии Канали Бидгошч (асри 18) ва ғ. Театри опера, драма, оперета, филармони, Осорхонаи ба номи Леон Вигулски, нигористони рассомӣ дорад.

Маориф ва фарҳанг
-----------------

Дар Б. инчунин Донишгоҳи ба номи Казимири Бузург, Донишгоҳи текнолоҷи ва илм, консерватори, академи мусиқӣ, донишгоҳи колеги тибӣ, донишгоҳи байналмилалии сайёҳӣ ва фарҳанг, клуби футболи «Завиша Бидгошч», дастаи футболи занонаи «Бидгошч» мавҷуданд.

Эзоҳ
----

1. ↑  archINFORM (нем.) — 1994.

Сарчашма
--------

* Бидгошч // Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️  Гузариш ба унсури Викидода  Вебгоҳҳои мавзӯъӣ | 
* Open Directory Project

 |
| Фарҳангҳо ва донишномаҳо | 
* Большая датская
* Большая каталанская
* Большая каталанская
* Большая норвежская
* Большая российская (старая версия)
* Брокгауза и Ефрона
* Еврейская Брокгауза и Ефрона
* Малый Брокгауза и Ефрона
* Хорватская
* Britannica (онлайн)
* Universalis

 |
| 

| Дар феҳристҳои китобшинохтӣ |
| --- |
| 
* BNF: 12492470r
* GND: 4008333-0, 17609-6
* J9U: 987007557316605171
* LCCN: n81039923
* NKC: ge134094
* VIAF: 145423860, 240770393
* WorldCat VIAF: 145423860, 240770393

 |

 |
**Паноҳгоҳи қаламравӣ**-дар қаламрави давлати муайян ба ин ё он шахс додани имконияти пинҳон шудан аз таъқибҳои вобаста ба ангезаҳои сиёсӣ ифода мегардад. Асосҳои додани паноҳгоҳро қонунгузории миллии кишвари пешкашнамуда муқаррар мекунад. Кишваре, ки паноҳгоҳи қаламравиро додааст, уҳдадориҳои зеринро ба зимма мегирад: а) насупоридани шахсе, ки паноҳгоҳи қаламравиро ба даст овардааст ба кишваре, ки дар он ҷо мавриди таъқиб қарор дорад; б) роҳ надодан ба зӯроварии шахсе, ки паноҳгоҳ ба даст овардааст, нисбат ба кишваре, ки онро тарк кардааст. Ассамблеяи Генералии СММ 14 декабри соли 1967 Декларатсия «Дар бораи паноҳгоҳи қаламравӣ»-ро қабул намуд, ки ои институти мазкурро танзим мекунад.

Нигаред низ
-----------

Паноҳгоҳ

Эзоҳ
----

1. ↑  Фарҳанги истилоҳоти ҳуқуқ / Зери таҳрири Маҳмудов М.А. - Душанбе: ЭР-граф, 2009. - с. 372
**Мавлуда Исломовна Ғозиева** (тав. 27.11.1953, шаҳри Самарқанд), забоншиноси тоҷик, номзади илмҳои филологӣ (1990), дотсент (1992).

Зиндагинома
-----------

Солҳои 1970–1975 дар факултети забон ва адабиёти руси Донишгоҳи давлатии Самарқанд таҳсил кардааст. Солҳои 1975–1980 муаллими забон ва адабиёти рус дар мактаби миёнаи №95-и шаҳри Самарқанд буд. Аз сентябри соли 1980 то имрӯз дар Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи Садриддин Айнӣ кор мекунад. Аз сентябри соли 2005 то имрӯз вазифаи мудири кафедраи забони муосири рус ва забоншиносии умумиро дар Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи Садриддин Айнӣ ба уҳда дорад. Муаллифи зиёда аз 30 мақолаҳои илмӣ ва илмию методӣ мебошад, ки дар онҳо масъалаҳои таълими забони русӣ ва типологияи муқоисавии забонҳои тоҷикиву русӣ мавриди баррасӣ ва омӯзиш қарор гирифтаанд. Бо нишони сарисинагии «Аълочии маорифи Тоҷикистон» (2009) сарфароз карда шудааст.

Осор
----

* Практический курс русского языка (китоби дарсӣ барои донишҷӯён), Д. 2010.

Пайвандҳо
---------

* Энсиклопедияи Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи С. Айнӣ
*
**Мавҷуда́ Абдували́ева** (*Абдувалиева Мавҷуда Мӯъминовна*; 17 октябри 1924, Ленинобод, ҶШС Тоҷикистон) — педагог, профессор (1994). Муаллими хизматнишондодаи мактабҳои ҶШС Тоҷикистон (1962).

Зиндагинома
-----------

Хатмкардаи Донишкадаи давлатии педагогии Хуҷанд (1943). Муаллими Техникуми кооперативии шаҳри Хуҷанд (1943 – 46), муаллим, нозири иттифоқи касабаи вилоятии омӯзгорон (1946 – 47), муаллимаи мактаби миёна дар шаҳри Табошар (1947 – 53), муаллима ва директори мактаб дар ҷамоати деҳоти Унҷӣ (1953 – 60), директори мактаб-интернати шаҳри Хуҷанд (1960 – 62), муаллими калон, дотсент ва мудири кафедраи забони русӣ (1962 – 69), декани факултети забон ва адабиёти руси Донишкадаи давлатии педагогии Хуҷанд (1969 – 80). Аз соли 1980 нафақагири шахсӣ. Муаллифи қариб сад асару мақолаи илмӣ, методӣ ва таълимӣ оид ба масъалаҳои такмили усули таълими адабиёти рус дар мактабҳои тоҷикӣ.

Осор
----

* Взаимосвязь в переподавании родной и русской летератур в восьмилетней школе, Д. 1965;
* МПС в преподавании русской литературы, Д. 1990;
* Совершенствование процесса обучения русской литературы на основе МПС, Д. 1991.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — 608 с. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2021, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.
**Ҳасаналӣ Вазирӣ** (1889–1954) — наққош ва ҳайкалтароши эронӣ. Аз саромадони мактаби Камолулмулк буд. Бародари Алинақӣ Вазирӣ.

Зиндагинома
-----------

Дар мадрасаи Қазоқхона ва Мадрасаи саноеи нафиса таҳсил кардааст. Дар он ҷо бо наққошиҳое чун «Тасвири мадрасаи Нозим» ба дигар ҳунарҷӯён таъсир гузошт ва таваҷҷуҳи Камолулмулкро ба худ ҷалб кард. Пас аз ҳунаромӯзӣ мудири ин мадраса шуд. Дар ҳамин замон дар «Мюзикал клаб» («Клуби мусиқӣ»)-и бародараш омӯзишгоҳи мусиқӣ таъсис дод. Дар сӯхтори соли 1928 чанде аз осораш нобуд шуд. Баъд аз муовини Раиси саноеи нафиса таъйин шудан, соли 1933 ба Амрико рафта, осорашро дар Амрико, Олмон ва Англия ба намоиш гузошт. В. аз бунёдгузорони Донишкадаи ҳунарҳои зебои Донишгоҳи Теҳрон буд ва муддате дар он ҷо аз анатомия дарс гуфтааст. Ӯ дар эҷодаш бештар аз рангҳои пухта ва равшан истифода мекард ва онҳоро дар услуби сояравшанкорӣ бо латофати хоссе ба кор мебурд. Ӯ устоди муътабаре дар ҳунари академии Эрон шинохта шудааст. Ҳасаналӣ Вазирӣ ҳайкалтарош ҳам буд.

Эҷодиёт
-------

Бархе аз наққошиҳои Ҳасаналӣ Вазирӣ: «Парандаи Мозандарон», «Расми Алинақӣ Вазирӣ», «Манзараи Гулобдара», муҷассамаи «Адиби пешоварӣ» ва ғ.

Адабиёт
-------

* دانشنامه دانشگستر. جلد ۱۷. تهران٬١٣٨٩ هـ. ش.؛ دائرۃالمعارف هنر. چاپ ۱۱. تهران،١٣۹٠هـ. ش

Сарчашма
--------

* Ҳасаналӣ Вазирӣ // Боз — Вичкут. — Д. : СИЭМТ, 2014. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 3). — ISBN 978-99947-33-46-0.
**Малик Гиёев** (20 сентябри 1920, ноҳияи Ғарм, ҶШС Тоҷикистон — 20 сентябри 1993, деҳаи Малик Гиёев, ноҳияи Бохтар) — пахтакор, Қаҳрамони Меҳнати Сотсиалистӣ (1947).

Корнома
-------

Солҳои 1934-50 колхозчӣ, муҳосиб, котиби идораи колхоз, мудири анбор, сардори звено, агротехники к-зи «Политотдел», 1950—1953 шунавандаи Мактаби кадрҳои колхозӣ, 1953—1960 агроном, ҷонишини раиси колхоз, агроном-энтомолог, мудири қитъаи кишоварзии к-зи ба номи В. И. Ленин, 1960—1964 агроном, сардори бригадаи сабзавоткории к-зи ба номи К. Маркс, 1965—1971 агрономи Стансияи таҷрибавӣ, 1971—1979 раиси шаҳраки Бӯстонқалъа, директори хоҷагии ниҳолпарварии ноҳияи Қӯрғонтеппа буд. Аз соли 1980 нафақагири шахсӣ.

Ҷоизаҳо
-------

Бо ордени Ленин ва медалҳо сарфароз гардидааст.

Некдошт
-------

Собиқ деҳаи Политотдели ноҳияи Кӯшониён номи Малик Гиёевро дорад.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* Гиёев Малик // Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.
**Усули ҳисобдории пазируфтаи ҳамагонӣ** (англ. Generally Accepted Accounting Principles, GAAP), **ГААП** — усулҳои умумии ҳисобгузории муҳосибӣ, ки дар ҳамаи кишварҳо тибқи қонунгузории миллӣ амал менамоянд. 

Маъмулан, вақте ки аз меъёрҳои миллии ИМА ном мебаранд, меъёри миллии US GAAP дар назар дошта мешавад. US GAAP аз Стандартҳои байналхалқии ҳисоботи молиявӣ (IFRS) бо он фарқ мекунад, ки дар он тартиби ҳисобу китоби ин ё он ҳолати воқеӣ батафсил танзим гардидааст. Соли 2008 аз ҷониби Комиссия оид ба коғазҳои қиматдор ва биржаҳо (SEC) нақшаи пешакии гузариш ба Меъёрҳои байналхалқии ҳисоботи молиявӣ (IFRS) ва даст кашидан аз US GAAP пешниҳод шуда буд. Ба ширкатҳои хориҷӣ иҷозат дода шуд, ки ҳисоботи SEC-и худро бо меъёрҳои IFRS пешниҳод намоянд. Ширкатҳои амрикоӣ вазифадоранд, ки ҳисоботи худро тибқи US GAAP (меъёри «тилоии» ҳисоботӣ ба шумор меравад) интишор намоянд, зеро истифодаи US GAAP имкони сӯистеъмолро то ҳадди охир кам мекунад ва барои истифодабарандагони ҳисобот мувофиқ аст. Соли 2011 SEC қарор қабул намуд, ки татбиқи IFRS ба низоми ҳисоботи амрикоӣ ба таъхир гузошта шавад, ба ширкатҳои Boeing, Pepsico ва дигар ширкатҳо татбиқи ҳатмии меъёрҳои байналхалқиро то солҳои 2015-16 ба таъхир гузошт. Дар қатори мухолифони истифодаи меъёрҳои IFRS бисёр ширкатҳои амрикоӣ, аз ҷумла McDonalds, дохил мешаванд, зеро гузариш ба меъёрҳои IFRS хароҷоти зиёдро талаб мекунад. Тарафдорони татбиқи IFRS Чоргонаи бузург — ИМА, Британияи Кабир, Олмон ва Фаронса мебошанд, ки раванди ворид намудани меъёрҳои IFRS-ро маблағгузорӣ менамоянд.

Манфиати истифодабарандагони ҳисоботро ба назар гирифта, SEC аз роҳи муттаҳид намудани меъёрҳо пеш рафта, масъалаи дастгирии татбиқи IFRS-ро идома дод. Дар байни Шӯрои амрикоӣ оид ба меъёрҳои байналхалқии ҳисоби молиявӣ (FASB) ва Шӯро оид ба меъёрҳои байналхалқии ҳисобдиҳии молиявӣ (IASB) муколамаи ҷиддӣ (бо мақсади ҳамоҳанг намудани меъёрҳо) идома дорад.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* ГААП // Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.
Ин вожа дигар маъноҳо низ дорад, Балоғат (мазмунҳо)-ро бубинед.
**Балоғат** (ар. بلاغة‎) — синни қонунан муқарраршудае, ки бо расидан ба он қобилияти пурраи амалкунӣ ба вуҷуд меояд. Қобилияти шаҳрванд барои бо амали хеш ба даст овардани ҳуқуқи гражданӣ ва татбиқ намудани он барои худ муқаррар намудани уҳдадорӣ ва иҷро намуданаш (мукаллафияти гражданӣ) дар ҶТ дар ҳаҷми пурра бо фаро расидани балоғат, яъне пас аз расидан ба синни ҳаждаҳ ба ми­ён меояд. Агар тибқи қонун издивоҷ то ба синни ҳаждаҳсолагӣ расидан иҷозат бошад, шаҳрванди ба синни ҳаждаҳсолагӣ нарасида аз вақти издивоҷ карданаш пурра мукаллафияти гражданӣ дорад, яъне аст.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Балоғат / Э. Насурдинов, Д. Сангинов // Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.
**Freeform** (то январи соли 2016 — **ABC Family**) — шабакаи телевизионии кабелӣ ва моҳворавии амрикоӣ, ки ба Disney-ABC Television Group, як бахши The Walt Disney Company тааллуқ дорад. Шунавандагони Freeform аксаран наврасон ва ҷавонони аз 13 то 34 сола мебошанд. Шабакаи пахши барномаҳои муосири оила, аз ҷумла силсилафилмҳо ва филмҳои истеҳсоли худӣ, инчунин як қатор лоиҳаҳои синдикатӣ ва филмҳои маъмулро дар бар мегирад. Ин шабака барои 81 фоизи аҳолӣ дастрас аст.

Ин шабака соли 1977 бо номи CBN Satellite Service, ҳамчун тавсеаи воизи телевизиони масеҳӣ Пэт Робертсон таъсис ёфтааст. Дар соли 1990 мавзӯи шабака ба фароғатӣ ва оила нигаронида шуд. Дар соли 1998 он ба News Corporation (ширкати фаръии Fox Family Worldwide) фурӯхта шуд ва Fox Family номида шуд. 24 октябри соли 2001, дар якҷоягӣ бо Saban Entertainment, он ба The Walt Disney Company фурӯхта шуд. 10 ноябри ҳамон сол, ном ба оилаи ABC тағир меёбад. 6 октябри соли 2015 ребрендинги шабака эълон шуд. 12 январи соли 2016 шабака номи худро ба Freeform иваз кард.

Логотип то январи соли 2016

Блокҳои барномавӣ
-----------------

### Блокҳои ҷорӣ

* **Шавқовар-якшанбе** (англ. Funday) — блоки якшанбеи филмҳои бадеӣ бо таваҷҷӯҳ ба тамошобинони наврас, ҷавонон ва оилавӣ равона карда шудааст. Соли 2014 ба кор даромад.

### Блокҳои мавсимӣ

* **25 рӯзи мавлуди Исо** (англ. 25 Days of Christmas)
* **13 шаби Ҳэллоуин** (англ. 13 Nights of Halloween)

Эзоҳ
----

1. ↑  *Seidman, Robert* List of how many homes each cable network is in as of February 2015. *TV by the Numbers* (February 22, 2015). 24 феврали 2015 санҷида шуд. Баргирифта аз сарчашмаи аввал 23 феврали 2015.
2. ↑  *Nellie Andreeva.* ABC Family To Be Renamed As Freeform(пайванди дастнорас — *таърих*).  Deadline.com (6 октябри 2015). 6 октябри 2015 санҷида шуд.

Пайвандҳо
---------

* Вебсайти расмӣ
* Freeform(англ.) дар вебгоҳи Internet Movie Database
* Сомонаи расмӣ дар YouTube
**DART** (англ. Double Asteroid Redirection Test) — аввалин лоиҳа дар таърих барои тағир додани траекторияи астероидҳо ва масири онҳо барои пешгирии Замин аз бархӯрд бо онҳо мебошад, ки партоби як киштии кайҳонии идорашавандаи бесарнишинро ба астероиди дукаратаи наздик ба Замини Дидим ва бархӯрд бо онро пешниҳод мекунад. Аз ҷониби Лабораторияи физикаи амалии Ҷонс Хопкинс ва якчанд марказҳои NASA таҳия шудааст. Барнома барои арзёбии лоиҳаи ҳифзи Замин аз зарбаи сайёраҳо амалӣ карда мешавад.

Партоби он 22 июли соли 2021 ба нақша гирифта шуда буд, аммо ба 24 ноябри соли 2021 мавқуф гузошта шуд  .

Д.

Эзоҳ
----

1. ↑
2. 1 2
3. ↑
4. ↑
5. ↑
6. ↑
7. ↑  Double Asteroid Redirection Test (DART) Mission(англ.). *NASA*(пайванди дастнорас — *таърих*). 12 сентябри 2021 санҷида шуд.
Боғҳои муаллақи Бобул
**Боғи гиёҳшиносӣ** — боғҳоеро гӯянд, ки дар онҳо тайфи густардаи аз гиёҳон бо номҳои гиёҳшиносии онҳо мушаххас шудаанд.

Вазифаҳо
--------

Боғи ботаникӣ, муассисаи илмию таҷрибавӣ, таълимӣ ва фарҳангӣ, ки ба парваришу омӯзиши рустаниҳо машғул аст. Боғи ботаникӣ маркази тарғиботи илмҳои ботаникӣ мебошад. Вазифаи асосии Боғи ботаникӣ таҳқиқ ва мазрӯъ намудани рустаниҳоест, ки барои кишоварзӣ, ҷангалдорӣ, сабзакории маҳалҳо, тиб, саноат ва ғ. аҳамияти
бузург доранд. Ҷамъ овардан ва ба шароити нав мутобиқ кардани рустаниҳо (аз ҷумла дарахтони мева) вазифаи боғи ботаникӣ аст. Дар боғи ботаникӣ рустаниҳо, одатан, аз рӯйи қонуниятҳои ҷуғрофиёӣ ва систематика ҷойгир мешаванд. Боғи ботаникӣ барои гузарондани корҳои таҳқиқотӣ, омӯзиши тағйирот ва арзёбии манфиати хоҷагӣ, биологӣ ва
ороишии рустаниҳо, инчунин барои муқаррар кардани тавсияҳои илмӣ оид ба тадбиқи рустаниҳои нав чун заминаи асосӣ хидмат мекунад. Кормандони Боғи ботаникӣ ба таҳқиқи ҳаматарафаи масъалаҳои экологию физиологӣ, биокимиёӣ ва селексионию генетикӣ диққати махсус медиҳанд, зеро ин гуна таҳқиқот дараҷаи ба шароити номусоиди муҳит тоб овардани рустаниҳоро муайян месозанд. Туфайли фаъолияти боғҳои ботаникӣ бисёр рустаниҳои худрӯй (масалан, лиму, афлесун, норанҷ ва ғайра) мазрӯъ ва қисме аз онҳо барои сабзкории маҳалҳои аҳолинишин тавсия карда шуданд.

Боғҳои ботаникии Тоҷикистон
---------------------------

Дар ҷумҳурӣ чанд Боғи ботаникӣ мавҷуд аст, ки оид ба соҳаҳои гуногуни ботаника тадқиқот мебаранд. Дар бобати омӯзиш ва ба шароити маҳал мутобиқ кардани дарахтони мева саҳми Боғи ботаникии Помир калон аст.

Нигаред низ
-----------

* Боғи ботаникии Кӯлоб,
* Боғи ботаникии Хуҷанд.
* Боғи ботаникии Академияи илмҳои Тоҷикистон.

Нигорхона
---------

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*

Эзоҳ
----

1. ↑  Боғи гиёҳшиносӣ чист? Маънои вожаи боғи гиёҳшиносӣ(тоҷ.). *vazhaju.com*.  Вожаҷӯ. 14 июни 2019 санҷида шуд.

Сарчашма
--------

* Боғи ботаникӣ // Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.

Пайвандҳо
---------

* Боғи марказии ботаникии Тоҷикистон(пайванди дастнорас)
**2х2** (русӣ: Дважды два, тарҷума: Ду карат ду ё ду зарби ду) — шабакаи телевизионии ИҶШС ва Русия. Барномаҳояш барои бинандагони тамоми синну сол (асосан аз 16-сола - як чанд вақт худро чун "аз ҳафтсола то ҳафтодсола" номгузорӣ карда буд). Аз 1-уми апрели 2007 - шабаки федералии Русия, барои тамошои бинандагони ҷавон пешбинӣ шуда буд. Шабака мултфилмҳо ва барномаҳои худро ба бинандагон пешкаш намудааст.

Бахши ПрофМедиаТВ, ки бахши Газпром-Медиа аст.

Шабака барои ҷойгир шудан ба дуюмин мултиплекси сифравии пахши телевизиони Русия талош кард, аммо ба рӯйхати асосӣ наафтид.

Ширкаткунандагон
----------------

### Директорҳои генералӣ

* Владимир Троеполский (199?-1997)
* Кирилл Лыско (2002-2006)
* Наталя Вашко (2006-2008)
* Роман Саркисов (2008-2012)
* Лев Макаров (2012-2016)

### Директорҳо

* Денис Всевядский (аз 23 сентябри 2016)

Таърих
------

### Вақти санҷишӣ (июл - ноябри 1989)

Шабака бо Гостелерадио СССР чун қисм дар таркиби Дирексияи генаралии барномаҳо (ДГБ) таъсис ёфта буд. Дар шабака аввал чор нафар кор мекарданд: Сергей Александрович Алексей (директор), Олга Смирново, Олег Шур (режисёр), Олга Лукасик (администратор), дар август, Сергей Лавров чун администратори коллектив шомил шуд. Пахши санҷишӣ аз июли соли 1989 бо номгузории "Комерческий телеканал" оғоз шуд. Пахш рӯзона иҷро мешуд, чунки шабона "Московия программа" дар ҳамон частота пахш мешуд. Дар вақтҳои рекламаҳо байдҳо нишон дода мешуданд. Ширкаткунандагон дар утоқчаи хурд кор мекарданд

Эзоҳ
----

Пайвандҳо
---------

* 2x2tv.ru - Сайти расмии шабакаи 2x2 (рус.)
**Юо́зас Балту́шис** (литвонӣ: Juozas Baltušis, насаб ва номи аслиаш Албертас Юозенас; 14 апрел 1909 (1909-04-14), Рига — 4 январи 1991, Вилнюс) — публитсист, нависанда ва ходими ҷамъиятии Литва. Нависандаи халқии Литва (1969).

Эҷодиёт
-------

Асарҳояш аз соли 1932 нашр мешаванд. Солҳои 1959–67 ҷонишини раиси Президиуми Шӯрои Олии ҶШС Литва буд. Муаллифи маҷм. ҳикояҳои «Оғози ҳафта нек аст» (1940), «Юнучқаи сафед» (1943), «Барои Валюса Алексас лозим аст» (1965), «Бо пайраҳаҳои падарону бародарон» (1967). Дар пйесаи «Бонги хурӯсон» (1947) Б. тимсоли воқеии кулакҳо ва дар қиссаҳои «Солҳои фурӯхташуда» (китоби 1–2, 1957–69, ба тоҷикӣ, китоби 1, 1972) ва дар асари «Гуфтор дар бораи Юзасе» (1979) як қатор симоҳои муздурони деҳотро офаридааст. Романи «Духтари оташ»-и Ҷ. Икромиро ба литвонӣ тарҷума кардааст. Бо ду орден ва чанд нишон сарфароз гардидааст.

Эзоҳ
----

1. 1 2 3
2. ↑  Балтушис Юозас // Большая советская энциклопедия (рус.): [в 30 т.] / под ред. А. М. Прохоров — 3-е изд. — М.: Советская энциклопедия, 1969.
3. ↑  *Bibliothèque nationale de France* идентификатор BNF (фр.): платформаи додаҳои боз — 2011.
4. ↑  *Brozović D. Ladan T.* Hrvatska enciklopedija (хорв.) — LZMK, 1999. — 9272 с. — ISBN 978-953-6036-31-8
5. ↑  *Bibliothèque nationale de France* идентификатор BNF (фр.): платформаи додаҳои боз — 2011.
6. ↑  Балтушис // Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.
**Дарвешхон Ғуломҳусейн** (с. тав. 1872-73 Толиқон, с. ваф. 1927 Теҳрон, Дарвешхон писари Ҳоҷӣ Башири Толиқонӣ) — мусиқидон, сароянда, навозанда омӯзгори мусиқӣ, аз саромадони мусиқии Эрон (муосир). Ибтидо асоси мусиқиро аз Люмери франсавӣ (табли хурд, шайпур) дар мактаби мусиқии низомии Теҳрон омӯхта, сониян назди устоди мусиқӣ Ҳусейнқулихон сеторнавозиро андӯхта аз беҳтарин навозандагони ин соз буд. Тавассути Камолулсалтана (падари Абӯлҳасани Сабо) бо Шуҷоъулсалтана (писари Музаффариддиншоҳ) шинос шуда ба Шероз рафт. Баъди низоъ ба Шуҷоъулсалтана ба Теҳрон баргашта, клосҳои хусусии сеторнавозӣ таъсис дода, зумраи зиёди навозандагонро тарбия намуда, ба шогирдони беҳтаринаш камарбандҳои хоса инъом менамуд. Бо Орифи Қазвинӣ шинос шуда ва ба самти роҳбари оркестри созҳои миллӣ расида, консертҳои зиёде орост Дарвешхон Ғуломҳусейн дар жанру шаклҳои созию овозӣ «даромад», «пешдаромад», «тасниф», «ранг»-ҳои ҷолибу рангомези мусиқӣ сохта, махсусан «Ранги Исфаҳон», «Марши Ҷумҳурӣ», «Оҳанги рақс» ва силсилаҳои созӣ барои созҳои мусиқӣ эҷод кардааст. Ӯ бо ҳамроҳии Ҳабибулло Шаҳрдор, Ҳангофарин, Акбархони Нойӣ, Тоҳирзода ва диг. барои сабти грамофонӣ ба Аврупо сафар намуда, корҳои зиёде дар бахши сабти мусиқии суннатии Эрон анҷом медиҳад. Сафари дуввумаш ба Аврупо бо ҳамроҳии Боқирхон, То-ҳирзода, Давомӣ барои иҷрои консерт сурат гирифт. Дар ҷумҳуриҳои Қафқоз (Боку Тифлис) ҳам бо барномаҳои консертӣ ҳунарнамоӣ кардааст.

Адабиёт
-------

Машҳун Ҳ. Таърихи мусиқии Эрон, ҷ.2, Теҳ-рон, 1376; Фарҳангномаи мусиқии Эрон, Теҳрон, 1376; Шаъбонӣ А. Аз Куруш то Паҳлавӣ, Шероз, 1346; Энсиклопедияи адабиёти ва санъати тоҷик, ҷ.1, Душ. 1988.

Ҳамчунин нигаред
----------------

* Шашмақом

Сарчашма
--------

1. ↑  Донишномаи Шашмақом./Зери таҳрири Олимов К. Абдувалиев А. Азизӣ Ф. Раҷабов А. Ҳакимов Н. – Душанбе, 2009. - с. 59 ISBN 978-99947-49-13-3
**Бадахшонӣ** بدخشانی Муҳаммад Масҷидӣ (соли таваллуд ва вафот номаълум) — шоири тоҷик (нимаи дуюми садаи XIX – ибтидои садаи XX). Мувофиқи маълумоти тазкираи «Баҳори Бадахшон» Б. аз зодгоҳаш барои таҳсил ба Бухоро омад ва аз улуми мутадовила дониш андӯхта, чун шоиру донишманд шуҳратёр гардид. Дар замони амир Олимхон ба мартабаи охундӣ расида буд. Ба дарбор низ қаробат доштааст. Аз ашъораш, ки дар замони зиндагиаш дар байни мардуми Бухоро интишор ёфта, машҳур буданд, намунаҳо ба тавассути тазкираҳову баёзҳо расидаанд.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — 664 с. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.
**DAX** (Deutscher Aktienindex) — яке аз муҳимтарин индексҳои фондии Олмон мебошад. Индекс ҳамчун ифодаи миёнавазни сармояшавии нархи саҳмияҳои 40 ширкатҳои азимтарини саҳомии Олмон ҳисоб карда мешавад. DAX ҳамарзиши FTSE 100 бритониёӣ ва Доу-Джонси амрикоӣ мебошад. 

DAX 1 июли соли 1988 таъсис дода шуда, ифодаи ибтидоии он аз 1000 банд иборат буд. Индекс аз тарафи ширкати Deutsche Börse AG ҳисоб карда мешавад. 

24 ноябри соли 2020 Deutsche Börse, бо мақсади пурра инъикос намудани сохтори муосири иқтисодиёти Олмон, ба даҳ ҷузъи иловагӣ фарохтар шудани таркиби индексро эълон намуд. Фарохшавӣ дар семоҳаи 3-юми соли 2021 сурат гирифт.

Ҳисобкунии индекс
-----------------

Аз моҳи январи соли 2016 индекс ҳар рӯзи савдо аз соати 9:06 пагоҳӣ бо вақти Аврупои марказӣ ҳисоб карда мешавад. Ҳангоми ҳисобкунии DAX нархи саҳмияҳо дар биржаи электронии XETRA мавриди истифода қарор дода мешавад.

Барои ҳисоб, ки дар формулаи Этен Ласпейрес асос ёфтааст, нархи саҳмияҳои ширкатҳои листингии интихобгардида мувофиқи сармояшавии бозории онҳо баркаш мешаванд.

Танҳо саҳмияҳои дар муомилоти озод қарордошта би ҳисоб гирифта мешаванд. Агар сармояи ширкат ба якчанд намуди саҳмияҳо ҷудо шуда бошанд (масалан, саҳмияҳои оддӣ ва саҳмияҳои имтиёзнок), намуди саҳмияҳои пардохтпазирии бештардошта мавриди истифода қарор дода мешавад.

Маҳакҳои интихоб
----------------

Аз моҳи сентябр соли 2021 ширкатҳо ҳуқуқ доранд, ки ба DAX танҳо як маҳаки асосӣ - сармояшавии бозории ҷамъияти саҳомиро ворид намоянд. Ҷамъи арзиши ҳамаи саҳмияҳо, ки на дар дасти сармоягузорон, балки дар гардиши озод мебошанд, ба ҳисоб гирифта мешаванд. Дигар маҳакҳои қаблӣ, чунончӣ, фаъолияти фурӯши коғазҳои мазкур, бекор карда шуданд.

Шарти қатъии иловагӣ ҷорӣ карда шудааст: номзадон ба DAX 40 бояд, ҳадди ақал ду сол бо фоида кор кунанд, инчунин на танҳо ҳисоботи солона ва нимсола, инчунин ҳисоботи семоҳаи аз аудити дахлдор гузаштаро мунтазам пешниҳод намоянд.

Агар вазни саҳмия зиёда аз 10% ва тағйирёби таърихии 30-рӯзаи нархи саҳмияҳо зиёда аз 250% бошанд, байни санаҳои азнавбаррасикунии сохтори сандуқ саҳмияро метавонанд аз индекс хориҷ кунанд.

Эзоҳ
----

1. ↑  Looking back on 30 years of DAX. *dw.com*. 3 феврали 2022 санҷида шуд.
2. ↑  DAX Stock Index. *investopedia.com*. 3 феврали 2022 санҷида шуд.
3. ↑  Pulse Online: DAX Index Grows to 40 Constituents – Looking at Impact on Market Cap and Liquidity. *xetra.com*. 3 феврали 2022 санҷида шуд.
4. ↑  DAX. *memim.com*. 3 феврали 2022 санҷида шуд. Баргирифта аз сарчашмаи аввал 3 феврали 2022.
5. ↑  DAX – benchmark and barometer for the German economy. *deutsche-boerse.com*. 3 феврали 2022 санҷида шуд.
6. ↑  DAX Technical Analysis. *comparebrokers.co*. 3 феврали 2022 санҷида шуд.
7. ↑  DAX with 40 constituents and additional criteria. *boerse-frankfurt.de*. 3 феврали 2022 санҷида шуд.
8. ↑  New DAX index rules to strengthen qualification criteria, adopt international standards. *qontigo.com*. 3 феврали 2022 санҷида шуд.
|  |
| --- |
| ← **ноябр** → |
| Дш | Сш | Чш | Пш | Ҷм | Шн | Яш |
|   | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 |
| 7 | 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13 |
| 14 | 15 | 16 | 17 | 18 | 19 | 20 |
| 21 | 22 | 23 | 24 | 25 | 26 | 27 |
| 28 | 29 | 30 |   |   |   |   |
| с. 2022 |

**30 ноябр** — 334-умин рӯзи сол (335-умин дар солҳои кабиса) дар тақвими григорӣ.
То поёни сол 31 рӯз боқӣ мемонад.

Ҷашнҳо
------

*Бознигаред: Гурӯҳ:Ҷашнҳои 30 ноябр*

### Миллӣ

* Рӯзи истиқлоли Яман

### Динӣ

Рӯйдодҳо
--------

*Бознигаред: Гурӯҳ:Рӯйдодҳои 30 ноябр*

Зодрӯзҳо
--------

*Бознигаред: Гурӯҳ:Зодагони 30 ноябр*

Даргузаштҳо
-----------

*Бознигаред: Гурӯҳ:Даргузаштагони 30 ноябр*

Тақвими мардумӣ
---------------

Қавс (23 Ноябр - 21 Декабр) яке аз бурҷҳои дувоздаҳгона аст ва баробар бо моҳи Озар дар тақвими Эронӣ аст.

ҚавсҚавс

Ҳамчунин нигаред
----------------

|  |
| --- |
| **Дарахти гурӯҳҳо** *(боб):*
  30 ноябр |

Пайвандҳо
---------

* Бойгонӣ шудааст 23 октябри 2018  сол.
* 
* Наука, 30.11
* cyclowiki 30.11
* bbc.on this day 30.11

Эзоҳ
----
|  |
| --- |
| ← **ноябр** → |
| Дш | Сш | Чш | Пш | Ҷм | Шн | Яш |
|   | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 |
| 7 | 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13 |
| 14 | 15 | 16 | 17 | 18 | 19 | 20 |
| 21 | 22 | 23 | 24 | 25 | 26 | 27 |
| 28 | 29 | 30 |   |   |   |   |
| с. 2022 |

**29 ноябр** — 333-умин рӯзи сол (334-умин дар солҳои кабиса) дар тақвими григорӣ.
То поёни сол 32 рӯз боқӣ мемонад.

Ҷашнҳо
------

*Бознигаред: Гурӯҳ:Ҷашнҳои 29 ноябр*

### Миллӣ

### Динӣ

Рӯйдодҳо
--------

*Бознигаред: Гурӯҳ:Рӯйдодҳои 29 ноябр*

* Соли 1899 КФ Барселонаи Испания ба вуҷуд омадааст

Зодрӯзҳо
--------

*Бознигаред: Гурӯҳ:Зодагони 29 ноябр*

* 1961 - Кароматулло Қурбонов (1961 — 1992), сароянда ва бастакори номии тоҷик

Даргузаштҳо
-----------

*Бознигаред: Гурӯҳ:Даргузаштагони 29 ноябр*

Тақвими мардумӣ
---------------

Қавс (23 Ноябр - 21 Декабр) яке аз бурҷҳои дувоздаҳгона аст ва баробар бо моҳи Озар дар тақвими Эронӣ аст.

ҚавсҚавс

Ҳамчунин нигаред
----------------

|  |
| --- |
| **Дарахти гурӯҳҳо** *(боб):*
  29 ноябр |

Пайвандҳо
---------

* Бойгонӣ шудааст 30 ноябри 2018  сол.
* 
* Наука, 29.11
* cyclowiki 29.11
* bbc.on this day 29.11

Эзоҳ
----
**Калламуш**
**Калламуш** — чинси ҳайвоноти хоянда аз оилаи мушмонандхо. Дарозии танааш 10-30 см, вазнаш 180-650г; фукаш борики дароз, гӯшаш калон. думаш пулакча ва кисман муйдор (дарозиаш 10-22 см). Дар 3-4 мохаги болиг мешавад. Соле 2-4 баъзан то 8 маротиба насл медихад.Асосан дар бешахори тропики ва суптропикии Африқо, Амрико ва Осиёи Чануби ва инчунин дар минтакаҳои иклимашон муътадили Евросиё, Австралия ва галачазираҳои Малайзия пахн гаштааст. Тахминан 60 намуд дорад.

Нигаред
-------

* Муш


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Ин мақолаи нопурра аз фанни ҷонваршиносӣ мебошад.Шумо метавонед бо пурра кардани ин ба Википедия кумак кунед.* |
**Анҳидри́т** (юн.-қад. ἀν- — ҳиссачаи инкорӣ ва ὕδωρ — «об», яъне «оби рехта») — минерал, формулаи химиявиаш Ca [SO4]. Системаи кристаллбандиаш ромбӣ; кристаллҳояш пулакчаю призмашакл ва псевдокубӣ. Рангаш сафед, хокистарӣ, кабудча ва сурхча. Сахтиаш аз рӯи ҷадвали Моос — 3—3,5; зичиаш 2800—3000 кг/м3 ; зудшикан. Аз намии ҳаво ҳаҷмаш то 30 % афзуда, ба гипс табдил меёбад. Дар ҷинсҳои таҳшин, хусусан дар доломитҳо, оҳаксангҳои доломитдор, конҳои намак, гипс, баъзан дар рагҳои гидротермалӣ вомехӯрад;

Ҷинси таҳшин
------------

Анҳидрит ҷинси таҳшинест, ки асосан аз минерали ангидрит иборат буда, маҳсули таҳшини химиявии сулфати калсий дар кӯлу мурдобаҳои хушкшаванда мебошад. Дар табиат аксар қабат-қабат мехобад. Ангидрит ҳамчун нурии минералӣ ва барои тайёр кардани семент ба кор меравад. Конҳои он дар ноҳ-ҳои Исфара, Темурмалик ва водии Вахш мавҷуданд.

Нигаред низ
-----------

* Гипс
* Алебастр

Адабиёт
-------

* Бетехтин А. Г. Курс минералогии. Государственное Издательство геологической литературы, Москва, 1951, 542 с.
* Hardie, L.A. (1967), The gypsum-anhydrite equilibrium at one atmosphere pressure // American Mineralogist: 52: 171—200.

Пайвандҳо
---------

* Ангидрит в базе данных минералов
**Ҳасанбой Шарифов** — рӯзноманигор, нависанда , узви Иттифоқи журналистони Тоҷикистон (1980), узви Иттифоқи нависандагони Тоҷикистон (2003)

Зиндагинома
-----------

**Ҳасанбой Шарифов** 30 декабри соли 1951 дар шаҳри Ленинобод (Хуҷанд) таваллуд ёфтааст. Дастпарвари Донишгоҳи давлатии Тоҷикистон ба номи В.И.Ленин буда, соли 1974 шуъбаи журналистикаи онро бо дипломи аъло хатм намудааст. 22 сол дар нашрияҳои гуногуни вилояти Ленинобод (аз ҷумла, ҳаждаҳ сол дар рӯзномаи «Ҳақиқати Ленинобод») ба рӯзноманигорӣ шуғл варзидааст. Баробари рӯзноманигорӣ, тадқиқи таърихи кишварро пешаи доимӣ қарор дода, соли 1989 рисолаи номзадӣ дифоъ намудааст. Солҳои 1996-1998 котиби матбуоти раиси вилояти Суғд, баъдан муовини сардори идораи иттилоот ва таҳлили ҳукумати вилоят будааст.Аз соли 1980 узви Иттифоқи журналистони Тоҷикистон, аз соли 2003 узви Иттифоқи нависандагони Тоҷикистон аст. 29 майи соли 2010 аз олам даргузашт.

Эҷодиёт
-------

Муаллифи китобҳои «Онҳо партизан буданд» (1985), «Дилҳои пурҷасорат» (1986,1989), «Яъқуббек» (Хуҷанд, 1994), «Ради жизни на земле» (Хуҷанд, 1995), «Тоҷикони бурунмарзӣ» (Хуҷанд, 1996, 1999), «Дар талоши некномӣ» (Хуҷанд, 1997), «Яъқуббеки бадавлат» (Маскав, 2001), «Тоҷики гумгашта боз ояд...» (Хуҷанд, 2003), «Оинаи рӯзгори сарбозон» (таърихи матбуоти ҳарбии тоҷик; Хуҷанд, 2003) ва даҳҳо мақолаву очерк аст. Котиби масъул ва муовини сармуҳаррири энсиклопедияи «Хуҷанд» (1939) будааст. Ҳамчунин, яке аз муаллифон ва мураттибони асосии энсиклопедияҳои «Парвозгоҳи бузургон» (таърихномаи ноҳияи Бобоҷон Ғафуров; Хуҷанд, 2002) ва «Ғӯлакандоз: дирӯз, имрӯз, фардо» (Хуҷанд, 2002), муаллифи рисолаҳои муфассали «Тоҷикон дар ҷанги партизании солҳои 1941-1945» ва «Манзили аҷдоди мо» мебошад.Силсилаи мақолаҳояш дар бораи сабабҳои суқути Давлати Советӣ («Бо мо чиҳо кард ҳилаи бадхоҳ» ва ғайра) дар байни хонандагон шуҳрат доранд.

Ҷоизаҳо
-------

* Ҷоизаи Комсомоли ленинии вилояти Ленинобод (1987);, ба
* Ҷоизаи ба номи Абулқосим Лоҳутӣ (1990);
* Ҷоизаи ба номи Бобоҷон Ғафуров (1997);
* Ҷоизаи ба номи Деваштич (2000);
* Корманди шоистаи Тоҷикистон (2000);
* Ҷоизаи ба номи Камоли Хуҷандӣ (2002).

Сарчашма
--------

1. ↑  Адибони Тоҷикистон (маълумотномаи мухтасари шарҳиҳолӣ)./Таҳия ва танзими Асрори Сомонӣ ва Маҷид Салим. – Душанбе, «Адиб», 2014, – с.295 ISBN 978-99947-2-379-9
**Ал-Ҳасан ибни Алӣ ибни Абу-Толиб** (ар. الحسن بن علي بن أﺑﻲ طالب‎ 1 март 624 (0624-03-01) ё 625 — 5 марти 669) — арбоби давлатӣ, пешвои сиёсиву динии араб, набераи паёмбар Муҳаммад (с), писари амакбачааш Алӣ ва духтараш Фотима. Халифаи панҷуми Хилофати Рошидин (аз январ то июли 661).

Зиндагинома
-----------

Дар замони хилофати падараш Алӣ ибни Абутолиб дар ҷанги Сиффин ширкат дошт. Пас аз марги фоҷиавии падараш дар соли 661 Ҳасан халифаи Хилофати Араб эълон шуд, аммо пас аз чанд моҳ дарк кард, ки барои муқобила бо Муовияи I қувва ва воситаҳои кофӣ надорад, қудратро ба дасти охиринаш дод. Пас аз тахт даст кашидан бо бародараш Хусайн  ба Мадина рафт.

Тибқи шартҳои паймон, пас аз марги Муовия, қудрат дар хилофат ба Ҳасан бармегардад  . Ба эътиқоди шиъаҳо, ин шарт ба Муовия, ки мехост вориси писараш Язиди 1-ро бубинад, мувофиқ набуд, ки сабаби заҳролуд шудани имом шудааст .

Шиъаён иддаъо доранд, ки Муъовия ибни Абусуфён дар марги Ҳасан даст дошта ва ҳамсараш иҷрокунанда будааст  .

Эзоҳ
----

1. ↑  *group of authors* Encyclopædia Britannica (ингл.): a dictionary of arts, sciences, literature and general information / H. Chisholm — 11 — New York, Cambridge, England: University Press, 1911.
2. 1 2 3  *Али-заде А.* Хасан ибн Али (рус.) // *Исламский энциклопедический словарь* — М.: Ансар, 2007. — ISBN 978-5-98443-025-8
3. ↑
4. ↑   (итол.)
5. ↑
6. 1 2  Али-заде, 2007.
7. ↑  В случае его преждевременной кончины — к младшему брату Хасана, Хусейну.
8. ↑  Al Balagh Foundation. Imam Hasan bin 'Ali
Ҳолати тиббӣШаблон:SHORTDESC:Ҳолати тиббӣ

**Ҳафтпӯст**, **кафгирак**, **шабушак**, **карбункул** (лот. carbunculus) — газаки шадиду римноки чанд халтачаи мӯй ва ғадудҳои чарбии ҳамшафати он; пӯст ва насҷи зери пӯсти ҷои иллатёфта, одатан, табоҳ мегардад.

Сабабҳои беморӣ
---------------

Ҳафтпӯст ҳангоми ба маҷрои ғадудҳои чарб ё арақ ворид шудани микробҳои чирковар, инчунин дар аснои ба қабати пӯст (тавассути захми хурд) гузаштани онҳо, фишурдани пучак ва ғайра пайдо мешавад. 

Гиповитаминоз, диабети қандӣ, фарбеҳӣ омилҳое мебошанд, ки ба пайдоиши ҳафтпӯст мусоидат мекунанд. Ҳафтпӯст бештар дар натиҷаи соиши пӯст ба либос (масалан, бо миёнбанд, бо гиребони ифлос), дар пушти гардан, миён, сурин, баъзан дар дасту пой ва рӯй инкишоф меёбад.

Аломатҳои беморӣ
----------------

Дар аввал пӯст сахт ва сурх шуда, дард мекунад; минбаъд ин нишонаҳо меафзоянд. Беҳолӣ, дарди сар рух дода, ҳарорати бадан баланд мешавад. Пӯст сурх шуда, дар миёнаи ҷои илатӣ «сарак»-и римнок ба вуҷуд меояд. Маддахона кафида аз он рим мебарояд, пӯсти байни онҳо табоҳ мегардад; ҷои мавтгашта тадриҷан ҷудо шуда меафтад. Саромос, уфунат, тромбофлебит, флегмона боди ногувори ҳафтпӯст мебошанд. Ҳафтпӯсти бинӣ, хусусан лаб, бештар хавфнок аст, зеро рим мумкин пардаи мағзи сарро фаро гирифта, дар натиҷа сарсоми римнок инкишоф ёбад.

Табобат
-------

Бемориро бо ҷарроҳӣ табобат мекунанд; ҳангоми зуҳуроти нишонаҳои аввалини он ба духтур муроҷиат бояд кард.

Пешгирии беморӣ
---------------

Барои пешгирии ҳафтпӯст аз пайи тозагии пӯст, сарулибос шуда, пӯстро аз захму харош эҳтиёт кардан лозим, ба захм дарҳол маҳлули безараргардон (йод, зелёнка) молидан зарур аст.

Ҳамчунин нигаред
----------------

* Витамонкоҳӣ

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* Донишномаи мухтасссари тиб
**Бекигарии Ҳисор** - яке аз мулкҳои Бухорои Шарқӣ (ҳоло дар ҳайати ноҳияи Ҳисор, ноҳияи Варзоб, ноҳияи Рӯдакӣ, ноҳияи Шаҳринав ва қисман ноҳияи Турсунзодаи Тоҷикистон), ки дар нимаи дуюми асри XIX мулки мустаъқил буда дар натиҷаи ҳуҷуми лашкари амири Бухоро Музаффар боз тобеъи аморати Бухоро гардидааст.

Адабиёт
-------

* Искандаров Б. Аморати Бухоро, ЭСТ, ҷ. 1. - Душанбе, 1978;
* Исмоилова Б. История Бухарского эмирата. - Худжанд, 2005;
* Ғафуров Б. Тоҷикон, ҷ. 2. - Душанбе, 1985;
* Ҳотамов Н.Б. Довудӣ Д. Муллоҷонов С. Исоматов М. Таърихи халқи тоҷик (Китоби дарсӣ). – Душанбе, 2011

Нигаред
-------

Тобеъ намудани Бухорои Шарқӣ

Манобеъ
-------


|  |  |
| --- | --- |
| Таърих | *Ин мақолаи нопурра аз таърих мебошад.Шумо метавонед бо пурра кардани ин ба Википедия кумак кунед.* |
**Гранов Лев Григоревич** (1906, Минск — 1984, Ижевск) — ҷарроҳ, доктори илмҳои тиб (1954), профессор (1955), Корманди шоистаи илми Бошқирдистон (1966).

Зиндагинома
-----------

Хатмкардаи факултаи тиббии Донишгоҳи давлатии Белорус (1928). Дар Комиссариати ҳифзи саломатии Белоруссия хидмат намуда, солҳои 1936-41 аспирант, ассистент ва дотсенти Донишкадаи тиббии Минск, 1941-45 ҷарроҳи ҳарбӣ буд. Соли 1946 ба Тоҷикистон омада, мудири кафедраи амалиёти ҷарроҳӣ буд ва аз соли 1952 дар вазифаи ноиби ректор оид ба илму таълими Донишкадаи давлатии тиббии Тоҷикистон ба номи Абуалӣ ибни Сино, 1952-54 мудири шуъбаи ҷарроҳии Беморхонаи вилоятии ш. Хоруғ кор кардааст. Аз соли 1955 фаъолияташро дар Донишкадаи тиббии ш. Ижевски Русия давом додааст. Пажӯҳишҳояш ба паҳлуҳои гуногуни ҷарроҳӣ, аз ҷумла дармони ҷароҳат дар шароити баландкӯҳ, беҳиссӣ ва таъсири он ба организми инсон, ҷарроҳии умумӣ бахшида шудаанд. Беш аз 48 таълифоти илмӣ дорад.

Осор
----

* Заживления ран в условиях высокогорья. Сталинабад, 1951;
* Инфекционный эфиро-маслянный наркоз и влияние его на организм. Сталинабад, 1952;
* Случай тромбоза мезентеральных сосудов. Сталинабад, 1953;
* Вопросы клинической хирургии. Ижевск, 1958.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* Гранов Лев Григоревич // Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.
**Амифос**, C6H14NO3 — як навъ инсектоакарисид. Чун консентрати эмулсияи 40-фоиза истеҳсол мекунанд. Амифосро барои маҳви куяи лаблабуи қанд (ба ҳар га 0,6 – 0,8 кг), ширинчаи барги лаблабу (ба ҳар га 0,2 – 0,3 кг), кайки лаблабу (ба ҳар га 0,3 – 0,6 кг), инчунин барои нест кардани тортанаккана ба пахтазор (ба ҳар га 0,8 – 1 кг), канаи сурху нуқрагун, зиреҳакҳо, қалбакзиреҳакҳо ва дигар ҳашароти зараррасони дарахтони ситрусӣ (ба ҳар га 1,6 – 2,4 кг) ва кирминаи гардаи токзор (ба ҳар га 0,5 – 1,6 кг) мепошанд.

Барои ҳайвонот зарар дорад.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* Амифос // А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2021, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.
**Амиршо Маҳрамов**  (10.08.1954, деҳаи Ҷорфи ноҳияи Дарвози ВМКБ), доктори илмҳои биология (2012).

Зиндагинома
-----------

Амиршо Маҳрамов соли 1976 факултаи биологияи Донишгоҳи давлатии Тоҷикистон ба номи В.И. Ленин ба итмом расонда, чанде дар мактаби миёнаи н. Ваҳдат муаллимӣ кардааст. Аз соли 1973 дар Пажӯҳишгоҳи биологии Помири АИ Тоҷикистон фаъолият намуда, вазифаҳои лаборанти калон, ходими хурди илмӣ, ходими калони илмиро иҷро кардааст. Солҳои охир сарварии пойгоҳи Роғани (ноҳияи Дарвоз) пажӯҳишгоҳи номрафтаро ба уҳда дорад.
Яке аз аввалинҳост, ки дар шароити кӯҳистони Дарвоз парвариши дарахтони субтропикӣ ва ситрусиро аз ҷиҳати илмӣ асоснок намуд, беш аз бист намуд дарахти ороиширо аз дигар гӯшаҳо (ҷамоҳири Осиёи Миёна, Қавқоз) оварда, ба шароити кӯҳистон мутобиқ кунондааст. Дорандаи чандин шаҳодатномаи муаллифӣ мебошад.

Осор
----

* Парвариши зироатҳои ситрусӣ дар минтақаи субтропики Дарвоз. – Д. 1986;
* Парвариши лимӯи Мейер дар минтақаи субтропики Дарвоз. – Д. 1987;
* Возделывание цитрусовых культур в Дарвазской субтропической зоне. – Д. 2007;
* Интродукция цитрусовых культур в Дарвазской зоне Таджикистана: Дисс… доктора сельхоз. наук. – Д. 2012.

Эзоҳ
----

1. ↑  Арбобони илми тоҷик (асри ХХ-аввали асри ХХI) / Муаллиф-мураттиб Ёрмуҳаммади Сучонӣ. – Душанбе, 2017. – С. 330.
**Амлаҳ** (**Мулло Миразими Бухороӣ**, дар тазкираи Возеҳ «Тӯҳфату-л-аҳбоб фӣ тазкирати-л-асҳоб»; **Қозӣ Абдулазими Бухороӣ,** дар «Тазкирату-ш-шуаро»-и Муҳтарам; ?, Бухоро – 1894, ҳамон ҷо) — шоири тоҷик.

Зиндагинома
-----------

Дар замоне ки Возеҳ тазкираашро тадвин кардааст, Амлаҳ дар «авоили шубоб», Қуръонро «хуб забту ҳифз намуда» буд. Ба қавли Возеҳ, дар шеър низ қудрат доштааст. Дар тазкираи Муҳтарам аз Амлаҳ чун шахси баркамол ва ба мансаби қозигӣ расида ёд мешавад. Амлаҳ дар навишти хат, махсусан настаълиқ маҳорат доштааст. Шоири ғазалсаро низ будааст. Мавзӯи асосии ғазалҳояш ишқ аст. Зимни онҳо баъзе байтҳои ҳасбиҳолӣ, андарзӣ вомехӯранд. Дар ду тазкираи номбурда аз Амлаҳ 60 байт намуна оварда шудааст. Дар баёзҳои садаи XIX низ намунаҳои ашъори Амлаҳ ба назар мерасанд.

Абёти зерин аз ӯст:

Рӯзу шаб аз олами таҳқиқ дар гӯшам садост,
К-ихтилоти мардуми беҳудагӯ доми балост.
Дам фурӯ каш маҳрами хилватгаҳи мардум шавӣ,
Сурмаро аҷри хамӯшӣ ҷой андар дидаҳост.
Эй табиби бехирад, аз фикри дармонам гузар,
Ман маризи кӯҳнаи ишқам, ки дардам бедавост.
Ман на танҳо доғам, Амлаҳ, аз ҷафои рӯзгор,
Лоласон, ҳар дил, ки мебинам ба доғе мубталост.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Муҳтарам, Тазкират-уш-шуаро, Д. 1975;
* Возеҳ, Тӯҳфат-ул-аҳбоб фӣ тазкират-ил-асҳоб, Д. 1977.

Сарчашма
--------

* А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — 608 с. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2021, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.
**Арғишти занакӣ** – рақси мазҳакаомез мебошад, ки дар байни мардҳо паҳн гардидааст.

Номи унсур ва истилоҳоти дигар
------------------------------

*«Бозӣ ба муқоми занакӣ»*

Тавсифи мухтасар
----------------

Марди раққос либоси занона (курта, пойҷома) пӯшида, сарашро бо латтаи калон ё руймол пӯшонда, бо як нӯги рӯймол қисман рӯяшро мепушонад. Ӯ ҳаракатҳои рақси занонаро шӯхиомез тақлид намуда, дар рафти рақс ноз мекунад, ба баъзе мардҳо меҳрубонона менигарад, чашмак мезанад.

Маҳалли густариш
----------------

Кӯлоб

Вазъи имрӯзаи унсур
-------------------

Нимфаъол

Манобеъ
-------

1. ↑  Феҳристи миллии намунаҳои мероси фарҳанги ғайримоддӣ./ Пажӯҳишгоҳи илмӣ-тадқиқотии фарҳанг ва иттилооти Вазорати фарҳанги ҶТ. Сармухаррир Раҳимов Д. Мураттибон: Раҳимов Д. Қличева Н. Муҳаммадиев Ҳ. Муродов М. Обидпур Х. Қодиров Ф. Аминов А. Холмуродов З. - Душанбе:«Адиб», 2015, с.11
2. ↑  ПИТФИ Феҳристи миллии намунаҳои мероси фарҳангии ғайримоддӣ (пайванди дастнорас)
**Арғишти мардакин** - рақси шӯхиомез, ки онро занҳо дар муҳит ва маъракаи занона иҷро мекунанд.

Номи унсур ва истилоҳоти дигар
------------------------------

*«Мардинабозӣ»*

Тавсифи мухтасар
----------------

Раққоса ҷома мепӯшад, салла мебандад, ҳаракатҳои рақси мардонаро тақлид мекунад: қадамҳои калон-калон мегузорад, ҳаракатҳои тез ва ҷасуронаро, ки ба рақси мардона хос аст, иҷро мекунад. Ин рақс зери оҳанги мазҳакаомез ё бо садои доира иҷро мегардад.

Маҳалли густариш
----------------

Кӯлоб

Вазъи имрӯзаи унсур
-------------------

Нимфаъол

Манобеъ
-------

1. ↑  Феҳристи миллии намунаҳои мероси фарҳанги ғайримоддӣ./ Пажӯҳишгоҳи илмӣ-тадқиқотии фарҳанг ва иттилооти Вазорати фарҳанги ҶТ. Сармухаррир Раҳимов Д. Мураттибон: Раҳимов Д. Қличева Н. Муҳаммадиев Ҳ. Муродов М. Обидпур Х. Қодиров Ф. Аминов А. Холмуродов З. - Душанбе:«Адиб», 2015, с.11
2. ↑  ПИТФИ Феҳристи миллии намунаҳои мероси фарҳангии ғайримоддӣ (пайванди дастнорас)
**Асад Гулзодаи Бухороӣ** (5 январ 1935, Шавгон[d], Вилояти Бухоро — 29 май 2023) — забоншинос, рӯзноманигор, шоир ва рушанфикри барҷастаи тоҷик. Узви Иттифоқи нависандагони Тоҷикистон (2003).

Зиндагинома
-----------

Асад Гулзодаи Бухороӣ 5 январи соли 1935 дар деҳаи Шавгони ноҳияи Пашакӯҳи вилояти Бухоро ба дунё омадааст. Фориғуттаҳсили факултаи филологияи Донишкадаи давлатии омӯзгории Душанбе аст.

То бознишастагӣ дар мактабҳои тоҷикии вилояти Бухоро ва дар бахши тоҷикии телевизион ва радиои ин вилоят фаъолият кардааст.

Бештар барои кӯдакону наврасон менависад. Маҷмӯъаҳои ашъораш дар Душанбе, Бухоро,Тошканд ва Теҳрон ба чоп расидаанд, ки «Насими Бухоро» (2001), «Хатти пешонӣ» (2003), «Бухоро» (2004), "Паёме аз Бухоро" (2022) аз ҷумлаи ин осор ҳастанд.

Даргузашт
---------

Асад Гулзодаи Бухороӣ рӯзи 29 майи 2023 дар 88-солагӣ даргузашт.

Эзоҳ
----

1. ↑  *Рао/Ро*. Асад Гулзода, тарафдори эҳёи мактабҳои тоҷикӣ дар Бухоро, даргузашт. ВИДЕО(тоҷ.), *Радиои Озодӣ* (29 май 2023). Проверено 29 май 2023.
**Амнияти иҷтимоӣ** — қисми таркибии амнияти миллӣ, ки ҳолати шахсият, гурӯҳи иҷтимоӣ, ҳуқуқ ва озодии иҷтимоии ононро таъмин менамояд. Объекти доимии амнияти иҷтимоӣ маҷмӯан шахсияти воқеӣ, ҳуқуқҳо ва озодии ҳаётан муҳими ӯ дар партави ҳаёти ҷамъиятӣ буда, ба ӯ аз тарафи давлат имконияту замонат дода мешавад, ки зиндагӣ кунад, фаъолият намояд, ҳақи хидмат дарёфт кунад, худро маҷонан табобат кунад ва ройгон маълумоти таҳсилотӣ гирад, истироҳату фароғат намояд. Бахусус, дар давраи гузариш ба иқтисоди бозорӣ ва муносибатҳои бозоргонӣ дар шароитҳои мушаххасу муайяне, ки як гурӯҳ ё табақаи аҳолии камбизоат ё нисбатан муфлис ба ҳимояи иҷтимоӣ ниёзманданд, таъмини Амнияти иҷтимоии онҳо аз тарафи давлат воҷиб мебошад. Аксаран аз амнияти иҷтимоӣ занон, кӯдакон, маъюбон ва нафақагирҳо бархурдор бояд бошанд. Яке аз вазифаҳои амнияти иҷтимоӣ беҳтар намудани сифати зиндагӣ дар доираи ҷалб будан ба коре мебошад.

Дар таъмин намудани амнияти иҷтимоии аҳолӣ вазъи муҳити зист низ аҳамияти калон дорад; истиқрори экологӣ ва кам гардидани зарарҳои табиӣ хеле заруранд. Эҳсоси муфлисӣ дар муқобили ашхоси дорам низ аз нобаробарии иҷтимоӣ буда, ба ҳифозат ниёз дорад ва даромади воқеии аҳолию таъмин будан бо макони зист, нерӯи электрикӣ, газ ва дигар маводи сӯзишворию хӯрокворӣ аз ҷузвҳои амнияти иҷтимоӣ мебошанд.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — 608 с. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2021, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.
**Аммонификатсия** (аз аммоний ва лот. facio – мекунам) — раванди таҷзияи моддаҳои органикии нитрогендор, ки ҳангоми он аммиак ҷудо мешавад.

Аммонификатсия дар гардиши нитроген дар табиат ва тағзияи рустаниҳо аҳамияти калон дорад. Дар ҷараёни аммонификатсия нитрогени пайвастҳои органикии хок (гумус, нуриҳои органикӣ, боқимондаи рустаниҳо, ҷасади ҳайвоноти мурдарафта ва микроорганизмҳо) барои ғизои рустаниҳо мувофиқ мегардад. Аммонификатсияи сафедаҳо бо ёрии бактерияҳои пӯсонандаи хок, инчунин баъзе актиномисетҳо ва занбӯруғҳо ба амал бароварда мешавад. Аммиаки ихроҷгаштаро қисман худи микроорганизмҳо азхуд мекунанд; қисми дигари он зери таъсири кислотаҳои органикӣ ва ноорганикии хок мӯътадил гашта, ба намаки аммоний табдил меёбад. Аммонификатсия дар шароити аэробӣ ва анаэробӣ сурат мегирад. Ҳангоми дар шароити анаэробӣ рух додани он моддаҳои иловагие ҳосил мешаванд, ки барои рустаниҳо зарар доранд.

Баъзе моддаҳои дигар низ аммонификатсия мешаванд. Mac. дар роҳи ҳозимаи тӯқумшуллук ферменти хитиназа мавҷуд аст. Он хитин ва хитозинро таҷзия мекунад. Аз хитин то 80% N-атсетилглюкозамин ва аз хитозин полиглюкозаминҳои хурдмолекула ҳосил мешаванд. Карбамидро уробактерияҳо таҷзия карда, аммиак ва гази карбонат ҳосил менамоянд. Дар таҷзияи гумус як қатор микробҳо, аз ҷумла аммонификаторҳо ширкат меварзанд. Пуринҳо ва примидинҳо низ аммонификатсия мешаванд.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — 608 с. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2021, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.