**Баҳри Эгей** (юн. Αιγαίο πέλαγος, тур. Ege Denizi, булғорӣ: Бяло море — «Баҳри сафед») — баҳри нимпӯшида бо шумораи зиёди ҷазираҳо (тақрибан 2000) дар шарқи баҳри Миёна замин, дар байни нимҷазираи Балкан, Осиёи Хурд ва ҷазираи Крит ҷойгир мебошад. Яке аз гаҳвораҳои қадимӣ ва баъдтар тамаддуни Византия ба ҳисоб меравад. Соҳилҳои Юнон ва Туркияро мешӯяд. Қисми ҷанубу шарқии баҳри Эгей баҳри Икария номида мешавад.

Ҷуғрофия ва заминшиносӣ
-----------------------

Дар шимолу шарқ, тавассути гулӯгоҳи Дарданеллҳо бо Баҳри Мармар ва минбаъд - тавассути гулӯгоҳи Босфор бо Баҳри Сиёҳ, дар ҷануб - тавассути якчанд гулӯгоҳҳо байни ҷазираҳо - бо Баҳри Миёна замин пайваст мешавад. Масоҳати баҳр тақрибан 179 ҳазор км² мебошад. Соҳилҳо аксаран санглоханд, баҳрро сершумор, вале, чун қоида, қаторкӯҳҳои пасти дорои манзараи нимбиёбон.

Баҳри Эгей дар натиҷаи ғарқшавӣ дар охири плиотсен ва дар плейстосени сарзамини Эгей (Эгейҳо) ба вуҷуд омадааст, ки боқимондаҳои он ҷазираҳои сершуморанд. Дар асри XIII, ки мардуми Венетсия баҳри Эгейро **Архипелагом** (итол. *Arcipelago* аз юн.-қад. Ἀρχιπέλαγος — «баҳри асосӣ» аз ἄρχι- — асосӣ ва πέλαγος — баҳр). меномиданд. Калонтарин ҷазираҳо Крит, Лесвос, Родос, Самос, Эвия мебошанд. Чуқурии аз 200 то 1000 м бартарӣ доранд (умқи калонтарин дар ҷануб 2529 м аст).

Гидрография
-----------

Ҷараёнҳо дар қисми ғарбии баҳр ба ҷануб, дар шарқ - ба шимол равона карда шудаанд; суръати онҳо то 0,5-1 км / соат аст. Ҳарорати оби рӯизаминӣ дар зимистон + 11... + 15 °C, дар тобистон + 22... + 25 °C мебошад. Бо сабаби гармшавии глобалӣ, ҳарорати оби баҳр ва шӯршавии он мунтазам меафзояд. Дар умқи зиёда аз 350 м, ҳарорати об дар давоми сол тағир намеёбад (+ 12... + 13 °C). Баҳри Эгей шӯрнокии баландтар аз Баҳри Сиёҳ дорад: 37.0-40.0 ‰, аз ин рӯ, пас аз шиноварӣ дар он бояд бо оби тоза шустушӯ кард, вагарна оқибатҳои манфӣ барои пӯст ва, хусусан, луобпардаи чашм имконпазир аст. Мавҷҳо нимрӯза мебошанд, андозаи онҳо аз 30 то 60 см аст.

Фаъолияти иқтисодӣ
------------------

Дар баҳри Эгей муддати тӯлонӣ моҳидорӣ, истихроҷи исфанҷ ва сайдкунии ҳаштпо рушд кардааст. Моҳигирӣ вақтҳои охир бо сабаби хусусияти хусусии худ (нимҳунармандӣ) ва бад шудани вазъи экологии баҳр, инчунин планктони кам, ки барои ғизои моҳӣ зарур аст, тадриҷан коҳиш меёбад.

Бандарҳо
--------

Баҳри Эгей минтақаи анъанавии киштиронӣ буда, дорои миқдори зиёди бандарҳои боркашонӣ ва мусофирбарӣ мебошад.

  

Бандарҳои асосӣ:

* Пирей (Юнон),
* Салоники (Юнон),
* Измир (Туркия).

Таърих
------

Хатти ҳозираи соҳил аз соли 4000 пеш аз милод вуҷуд дорад. Қабл аз ин, дар авҷи давраи яхбандии охирин (тақрибан 18000 сол қабл), сатҳи баҳр 130 метр пасттар буд, бо ҳамвориҳои васеъи соҳилӣ дар ҷои қисми зиёди баҳри Эгейи Шимолӣ ҷойгир буданд. Вақте ки онҳо бори аввал мустамлика карда шуданд, ҷазираҳои муосир, аз ҷумла Милос бо истеҳсоли муҳими обсидиан, эҳтимолан то ҳол бо материк пайваст буданд. Дурнамои муосири хатти соҳил тақрибан 9 ҳазор сол пеш ташаккул ёфта буд ва сатҳи баҳр пас аз асри яхбандӣ 3000 соли дигар баланд шуданро идома дод. Дар замонҳои қадим баҳр ду тамаддун - Минои Крит ва Микенаи Пелопоннес буд. Тибқи тавсифи Афлотун, юнониҳо дар атрофи баҳри Эгей "мисли қурбоққаҳо дар атрофи ҳавз" зиндагӣ мекарданд.

Далелҳо аҷиб
------------

Дар баҳри Эгей, беморхонаи шинокунандаи - "Британии", бародари дугоники "Титаник" ғарқ шуд.

Пайдоиши ном
------------

Асотири Юнони Қадим номи баҳрро бо номи шоҳи Афина Эгей, ки худро аз кӯҳ ба баҳр партофт, мепайвандад ва қарор додааст, ки писараш Тесус дар Крит вафот кардааст, ки онро Минотавр куштааст.

Баҳсҳои минтақавӣ
-----------------

*Ин гурӯҳ мақолаи асосӣ надорад — **Саволи Эгей**. Шумо ба лоиҳа кумак мекунед, агар онро нависед.*
Дар ҳавзаи баҳри Эгей, то ба имрӯз, байни Юнон (ки тақрибан ҳамаи ҷазираҳои баҳри Эгейро дар ихтиёр дорад) ва Туркия, ки мекӯшанд дар тиҷорати минтақа мавқеи ҳукмронро ишғол кунанд, муноқиша вуҷуд дорад.

Экология
--------

Азбаски баҳри Эгей ҳамчун як масири интиқолдиҳандаҳои нафткаш аз Баҳри Сиёҳ аҳамияти калони стратегӣ дорад, зуд-зуд рехтани нафт ва партофтани обҳои партов ба назар мерасанд (хусусан дар минтақаи Афина).

Аксҳо
-----

* Намуди баҳри Эгей аз кӯҳи Олимп.Намуди баҳри Эгей аз кӯҳи Олимп.
* Ғуруби офтоб дар баҳри Эгей (манзара аз Кейп Сонун).Ғуруби офтоб дар баҳри Эгей (манзара аз Кейп Сонун).

Низ нигаред
-----------

* Заминларза дар баҳри Эгей (2020)

Эзоҳ
----

1. ↑  Архипелаг // Анкилоз — Банка. — М. : Большая российская энциклопедия, 2005. — С. 331. — (Большая российская энциклопедия : [в 35 т.] / гл. ред. Ю. С. Осипов ; 2004—2017, т. 2). — ISBN 5-85270-330-3.