**Амир Наҷмуддин Ҳасан ибни Алои Саҷзӣ** (форсӣ: امیر نجم‌الدین حسن بن علاء سجزی‎), маъруф ба **Амир Ҳасани Деҳлавӣ** (форсӣ: امیر حسن دهلوی‎; 1254, Деҳлӣ — 1328, ҳамон ҷо) — орифи ва шоири порсигӯи Ҳиндусон, котиби Шайх Низомуддин Авлиё.

Зиндагинома
-----------

Ҳасани Деҳлавӣ дар соли 652 ҳиҷрӣ (1254 мелодӣ) дар мавзеи Бадоюн, ки шаҳрест дар ҷануби Шарқии Деҳлӣ, таваллуд ёфтааст. Аз 13-солагӣ ба навиштани шеър шурӯъ карда, забони арабиро низ хуб медонистааст.
Баъдҳо Ҳасан дар қатори Хусрави Деҳлавӣ дар дарбори Султон Алоуддини Хилҷӣ (1296—1316) хидмат мекунад ва ба ин султон қасидаҳои бисёр бахшидааст. Аз маълумотҳои охирин тахмин карда мешавад, ки Ҳасан тақрибан соли 1327—1328 аз дунё чашм пушидааст.
Ҳасани Деҳлавӣ устоди ғазал аст.

Мероси адабӣ
------------

Аз Ҳасани Деҳлавӣ девони мукаммал ва достончае бо номи «Ишқнома» боқӣ мондааст.
Доир ба балоғат ва фасоҳати ғазалиёти Ҳасан нақлҳои зиёде ҷой дорад. Аксари муҳаққиқон шоирро дар ғазалсароӣ ва шеъргӯӣ ситоиш намудаанд.
Дар асари «Латоифуттавоиф»-и Фахриддини Софӣ чунин омада:
Шайх Камоли Хуҷандӣ дар ашъори худ «саг» бисёр мегӯяд ва Ҳасани Деҳлавӣ «дилбанд» бисёр мегӯяд. Шоире ҳар ду девонро дар як муҷаллад ба дасти касе дид. Гуфт: «Инҳоро аз ҳам ҷудо соз ва аз якдигар дур андоз, мабодо сагони Камол дилбандони Ҳасанро бихӯранд».
Ва образи дилбанд яке аз маъмултарин тимсоли офаридаи Ҳасан мебошад ва вожаи нозпарварди шоир аст:

Агар ёбанд дилбанде, намонад орзуманде,
Бигӯ ҷурм аз магас гирем ё аз ангубин бошад.

Аз газалиёт
-----------

Эй чашму чароги дил, охир назаре бар мо,
В-эй оби ҳаёти ҷон, охир гузаре бар мо.
Гар нимшабе ногах толеъ нашави чун мах,
Чуз бод, ки меорад аз ту хабаре бар мо?
Чуз субх кӣ меронад аз мо нафасе бо ту,
Бигзар чу насими гул вакти сахаре бар мо.
Халвои муроди мо бар завк намеояд,
Бифрист зи лаъли худ андак шакаре бар мо.
Роҳи дили мо диди барбаста ба хори ғам,
Аз богчаи раҳмат бикшой даре бар мо.
Гар бог ту орои, в-ар рог ту фармои,
Ҳоким натавонад шуд чуз ту дигаре бар мо.
Хуш гуфт Хасан бо ту андар шаби танхои,
К-эй чашму чароги дил, охир назаре бар мо.
Моҳ чунин рӯй, ки ту дорӣ, надошт,
Мушк чунин бӯй, ки ту дорӣ, надошт.
Ғунча ба сад парда бипӯшид рӯй,
З-он ки чунин рӯ, ки ту дорӣ, надошт.
Моҳи нав андар ҳама рӯи фалак
Ин хами абрӯ, ки ту дорӣ, надошт.
Таҳнияте гӯ, ки ба чандин ҷамол,
Чашми чу оҳу, ки ту дорӣ, надошт.
Гесӯи ӯ ҳалқае аз оҳан аст,
Силсила аз мӯ, ки ту дорӣ, надошт.
Ҳеч касе шуд Ҳасан аз хӯйи ту,
Ҳеч кас ин хӯ, ки ту дорӣ, надошт.
Фасли наврӯз асту навбар мерасад,
Ғунчаи навхези ман дармерасад.
Мурғ бетоб аст, ҳоли меваро,
З-он ки аз ҳар шох бун бармерасад.
Бед ларзон аст ҳар соат чу бод,
Дар сафи гулзор сафдар мерасад.
Бод тунд аст ин пай андар рӯйи гул,
Абр худ бар оби дигар мерасад,
То ки мулки ғунча шуд мулки баҳор,
Дар хазонаш беадад зар мерасад.
Диламро дар ҳавои хеш бастӣ,
Маро бед ил раҳо кардиву ҷастӣ
Ки мегӯяд, ки рафтӣ аз барам дур,
Зи дида хостӣ дар дил нишастӣ.
Маро гуфтӣ дили ту нашканам беш,
Агарчи аҳд кардӣ, ҳам шикастӣ.
Лаби ширини ту то ҳаст майгун,
Маро аз сар нахоҳад рафт мастӣ.
Биҳил, мастона дар поят шавам паст,
Масал нашнидаӣ мастиву пастӣ.
Ба куят омада дар ҳур чӣ бинам,
Даруни Каъба натвон бутпарастӣ.
Ҳасан чун дар ду олам дар ту овехт,
Бар он бехонумон дар аз чӣ бастӣ?

Аз рубоиёт
----------

Эй гулрухи бахтам, чи гуле хост бигӯ,
Эй абр, ту ҳам бекаму бекост бигӯ.
Монанди қадаш ту ҳеч сарве дидӣ?
Бар шох бие, каҷ бинишин, рост бигӯ.
Аз гунбади куҳна нав ба нав ғам дидам,
Ёре, ки ба ғам ёр бувад, кам дидам.
Якчанд задем даст бар домани сабр,
Эй сабри гурезпо, туро ҳам дидам.
Даъвӣ чӣ кунӣ ба ҳусн чандон, эй боғ,
Он акси рухи гули маро дон, эй боғ.
Ту беш аз ӯ наӣ пас ин гулҳоро,
Бефоида бар хеш махандон, эй боғ.
Дар аҳди ту, эй дӯст, вафое набувад,
В-андар дили ту ғайри ҷафое набувад.
Бар чеҳраи гулранг чӣ мерезӣ ашк?
Борони баҳорро бақое набувад.

Эзоҳ
----

1. 1 2  *Gershevitch I. Yarshater E. Frye R. N. Jackson P. Avery P.* The Cambridge History of Iran (ингл.) — Cambridge University Press, 1968. — Vol. 5. — P. 610.
2. ↑  Encyclopædia Iranica (ингл.) / N. Sims-Williams, A. Ashraf, H. Borjian, M. Ashtiany — USA: Columbia University, 1982. — ISSN 2330-4804
3. ↑  Encyclopædia Iranica (ингл.) / N. Sims-Williams, A. Ashraf, H. Borjian, M. Ashtiany — USA: Columbia University, 1982. — ISSN 2330-4804

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️  Гузариш ба унсури Викидода  Вебгоҳҳои мавзӯъӣ | 
* Internet Speculative Fiction Database

 |
| Дар феҳристҳои китобшинохтӣ | 
* BNF: 125455101
* J9U: 987007591843505171
* VIAF: 39490605
* WorldCat VIAF: 39490605

 |