**Александри III Александрович** (26 феврал [10 март] 1845, Anichkov Palace[d], Санкт-Петербург, Русияи подшоҳӣ — 20 октябр [1 ноябр] 1894, Livadia Palace[d], Livadiya[d], Yalta Uyezd[d], Taurida Governorate[d], Русияи подшоҳӣ) — императори Умумироссиягӣ, шоҳи Полша ва князи бузурги Финляндия аз сулолаи Романовҳо бо лақаби «Сулҳовар», 2 (14) марти 1881 пас аз вафоти падараш ба тахти салтанат нишаст.

Зиндагинома
-----------

### Қаҳрамониҳо

Яке аз ҳуҷҷатҳои аввалини ба имзо расондаи Александри III «Манифест дар бораи устувории ҳокимияти мутлақ» (29 апрели 1881) буда, он дур шудан аз роҳи пешинаи озодфикрӣ (либералӣ) мебошад. Солҳои 1881 – 1885 як қатор чорабиниҳо барои беҳтар гардондани ҳаёти деҳқонон, кам кардани андозҳо, ҳимояи меҳнати занону наврасон гузаронда шуданд. Ислоҳоти судӣ ва молиявӣ гузаронда шуда, дар ҳокимиятҳои маҳаллӣ (земство) нуфузи табақаи дворянӣ боло бардошта шуд. Солҳои 1882 – 1884 бисёр нашриётҳо баста шуда, худмухторияти донишгоҳҳо бекор карда шуд, мактабҳои ибтидоӣ ба Синоди Муқаддас гузашта, ба фарзандони камбағалон гирифтани маълумот манъ карда шуд. Дар давраи ҳукмронии Александри III Русия дар ягон ҷанг иштирок накарда, як муддат сулҳ барқарор буд ва аз ин рӯ ба Александри III лақаби «Сулҳовар»-ро доданд. Самтҳои асосии сиёсати берунаи Александри III тақвияти нуфузи Русия дар нимҷаз. Балкан, ёфтани иттифоқчиёни боэътимод, сулҳу салоҳ бо ҳамаи давлатҳо, муайян кардани сарҳадҳои ҷанубӣ дар Осиёи Миёна ва мустаҳкамшавии Русия дар марзҳои нави Шарқи Дур буданд. Соли 1885 Русия бо Ингилистон созишномае дар бораи муайян кардани сарҳадҳои ҷанубӣ имзо карданд. Тибқи он сарҳади манфиатҳои ду давлати абарқудрат дарёҳои Панҷ ва Омӯ муайян карда шуда заминҳои тоҷикнишини соҳили чапи дарёи Ому ба Афғонистон гузаштанд.

Марг
----

20 октябри 1894 дар Ливадия (Қрим) вафот кард ва дар калисои Петропавловскийи Петербург дафн карда шудааст. Ба хотираи Александри III дар аморати Бухоро ордени сеюми тоҷикӣ – «Нишони Искандари солиси дор-ус-салтанаи Бухорои Шариф» соли 1894 таъсис дода шуд. Бо номи Александри III дар шаҳрҳои Русия кӯчаву хиёбонҳо, кӯпруку музей номгузорӣ ва ҳайкалҳояш гузошта шудаанд.

Хонавода
--------

Эзоҳ
----

1. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11  Александр III (рус.) // *Энциклопедический словарь* / под ред. И. Е. Андреевский — СПб.: Брокгауз — Ефрон, 1890. — Т. I. — С. 411—413.
2. 1 2 3  *D. M. W. group of authors* Alexander III. (ингл.) // *Encyclopædia Britannica*: *a dictionary of arts, sciences, literature and general information* / H. Chisholm — 11 — New York, Cambridge, England: University Press, 1911. — Vol. 1. — P. 581—583.
3. ↑  Мария Феодоровна (рус.) // *Энциклопедический словарь* — СПб.: Брокгауз — Ефрон, 1896. — Т. XVIIIа. — С. 639.
4. ↑  Николай II (рус.) // *Энциклопедический словарь* — СПб.: Брокгауз — Ефрон, 1897. — Т. XXI. — С. 124—128.
5. ↑  Георгий Александрович (рус.) // *Энциклопедический словарь* — СПб.: Брокгауз — Ефрон, 1892. — Т. VIII. — С. 420.
6. ↑  Ксения Александровна (рус.) // *Энциклопедический словарь* — СПб.: Брокгауз — Ефрон, 1895. — Т. XVIа. — С. 907.
7. ↑  Михаил Александрович (рус.) // *Энциклопедический словарь* — СПб.: Брокгауз — Ефрон, 1896. — Т. XIXа. — С. 485.
8. ↑  Ольга Александровна (рус.) // *Энциклопедический словарь* — СПб.: Брокгауз — Ефрон, 1897. — Т. XXIа. — С. 911.
9. ↑
10. ↑
11. ↑
12. ↑
13. ↑  Ливадия (рус.) // *Энциклопедический словарь* — СПб.: Брокгауз — Ефрон, 1896. — Т. XVIIа. — С. 644.

Сарчашма
--------

* А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — 608 с. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2021, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.