recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
|  |
| --- |
| Унсури холии Викидода |

**Медали Ҷасорат** — медали давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон, ки бо он хидматчиёни ҳарбӣ, шахсони ҳайати қаторӣ ва роҳбарикунандаи мақомоти ҳифзи ҳуқуқ ва дигар шахсон барои ҷасорату фидокорӣ дар вазъияти ҷангӣ ва адои вазифаи ҳарбӣ, хидматию шаҳрвандӣ, ҳифзи ҳуқуқҳои конститутсионии шаҳрвандон дар вазъияти барои ҳаёт хатаровар, дар ҳолатҳои шадид, ки бо наҷоти ҳаёти инсон вобаста мебошад (ҳангоми ғарқшавӣ, сӯхтор, офатҳои табиӣ), сарфароз гардонида мешаванд.

Эзоҳ
----

1. ↑  Моддаи 17. Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон аз 17.12.2020 № 1732 «Дар бораи мукофотҳои давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон». *mmk.tj*.  Маркази миллии қонунгузории назди Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон. 25 ноябри 2021 санҷида шуд.
Дархости «Мегаполис» ба инҷо равона мешавад; ҳамчунон ниг. мазмунҳои дигар.
**Мегало́полис** (юн.-қад. μεγᾰλό-πολις — *таҳтуллафзӣ: «шаҳри калон»* *аз* μέγας — «*калон, азим, кабир*» + πόλις — «*шаҳр*») — шаҳри калонтарин. Мазмуни Мега (аз юнонӣ: μεγασ — megas) калон мебошад. Мегаполис — шаҳри калонтарине, ки аҳолияш аз 1 миллион зиёд аст.

9 мегаполис бузургтарин:

* Мехико, Мексика (24,340,000)
* Сеул, Кореяи Ҷанубӣ (23,100,000)
* Ню Йорк, ИМА (21,800,000)
* Мумбай, Ҳиндустон (21,100,000)
* Деҳли, Ҳиндустон (20,800,000)
* Сао-Паулу, Бразилия (20,300,000)
* Шанҳай, Чин (18,600,000)
* Лос-Анҷелес, ИМА (17,900,000)
* Ҷакарта, Индонезия (16,900,000)

Эзоҳ
----
**Медалҳои ҷашнии Ҷумҳурии Тоҷикистон** — навъе медал дар Тоҷикистон, ки ба муносибати ҷашн гирифтани рӯйдоди хоссе барои мардуми Тоҷикистон, Маҷлиси намояндагони Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон тасдиқ мекунад.

Бо медали ҷашнӣ шахс барои хидматҳо дар пойдории давлатдории Тоҷикистон, татбиқи дигаргунсозиҳои демократӣ, ислоҳоти иқтисодӣ ва сиёсӣ дар ҳаёт, барои комёбиҳо дар рушди фарҳанги миллӣ ва санъат, дастовардҳои меҳнатӣ дар фаъолияти давлатӣ, илмию тадқиқотӣ, ҷамъиятӣ ва хайрхоҳона бо тартиби муқарраргардида сарфароз гардонида мешавад.

Эзоҳ
----

1. ↑  Моддаи 21. Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон аз 17.12.2020 № 1732 «Дар бораи мукофотҳои давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон». *mmk.tj*.  Маркази миллии қонунгузории назди Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон. 25 ноябри 2021 санҷида шуд.
**Зангорқалъа** — димна, ёдгории қадимии Хоразм дар болооби Ҷонидарё. Аз диж, шаҳристон ва работ иборат аст. Тарҳи дижи Зангорқалъпа чоркунҷаи баробарпаҳлу буда, деворҳои истеҳкомиаш 7 бурҷи нимдоира доранд. Атрофи шаҳристон (тарҳаш мудаввар, қутраш 300 м) девори алоҳидаи истеҳкомӣ дошт. Диж дар бахши шимолии шаҳристон ҷойгир аст. Зангорқалъа то ҳол ҳафр нашудааст. Сафолпораҳои атрофи Зангорқалъа ба асрҳои 9–10 нисбат дода мешаванд.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Зангорқалъа // Замин — Илля. — Д. : СИЭМТ, 2017. — С. 43. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 7). — ISBN 978-99947-33-89-9.
**Ҷамоати Мирзо Ризо** — ҷамоатест дар ноҳияи Ҳисори Тоҷикистон, ки тобеи марказ мебошад.

Аҳолӣ — 31 826 нафар (2020).

Ҷамоати деҳоти Мирзо Ризо, аҳолиаш 25434 нафар ва 5898 хоҷагӣ дорад (2015). Дар паҳлуи шоҳроҳи Душанбе — Турсунзода, марказаш деҳаи Деҳи Нав, дар масофаи 11 км аз маркази ноҳияи Ҳисор воқеъ гардидааст. Аз ғарб ба Ҷамоати Чузии ноҳияи Шаҳринав, аз шарц
ба Ҷамоати Навободи ноҳияи Ҳисор, аз шимол ба қаторкӯҳҳои Ҳисор ва аз ҷануб ба Ҷамоати Мирзо Турсунзодаи ноҳияи Ҳисор ҳамсарҳад аст.
Ҷамоат с.1932 таъсис дода шуда, он қаблан Ноҷӣ ном
дошт. С. 1936 Ҷамоати Ноҷӣ ба Ҷамоати Навобод ҳамроҳ
карда мешавад. С. 1955 Ҷамоати Навобод ба номи Мирзо
Ризо гузошта шуд. С. 1957 аз Ҷамоати Навобод ҷудо карда
шуда, ба Ҷамоати Қарамқул (Мирзо Турсунзода) ҳамроҳ
карда мешавад. С. 1964 деҳаҳои ҷамоатро аз ҳайати Ҷамоати
Қармақул (Мирзо Турсунзода) ҷудо карда, идораи
онро ба деҳаи Тӯда мекӯчонанд.
Майдони умумии заминҳои ҷамоат 20543,33 га буда,
аз он заминҳои корам 1199,28 га, заминҳои обӣ 936,
016 га, чарогоҳ 112 га. Дар ҳудуди ҷамоат 8 хоҷагии
ҷамоавӣ ва 120 хоҷагиҳои хурди деҳқонӣ фаъолият
доранд. Ба деҳаҳои Деҳи Нав, Ҷалолобод,
Сурхакчашма, Ноҷӣ, Чуқурак, Ҳосилот (собиқ
Болшевик), Хокистартеппа, Бӯйробоф, Тӯда, Тӯдаи
Боло, Хӯчилдиёри Боло, Сурхакчашмаи Боло, Ноҷии
Боло, Хӯчилдиёр, Нуробод дохил мешаванд.
Дар ҳудуди ҷамоат 7 мактаби миёна, 4 асосӣ, 1
ибтидоӣ, 9 китобхона, аз ҷумла китобхонаҳои шахсии
С.Ҳайдаров ва А.Подабонов, 4 толори варзишӣ, 6
майдони варзишӣ, беморхонаи ноҳиявии № 1, 2 маркази
саломатӣ, 4 бунгоҳи тиббӣ, 4 дорухона, 70 мағозаю
дӯкон, дӯкони таъмири пойафзол, 6 сартарошхона, 10
нонвойхона, 8 ошхона, 1 заводи ғишт ва 8 осиёби обӣ
ва барқӣ фаъолият доранд.

Деҳаҳои ҷамоат
--------------

|  |
| --- |
| **Деҳаҳои ҷамоат** |
| Деҳа | Аҳолӣ (с. 2015) |
| Деҳи Нав |  |
| Ҷалолобод |  |
| Чуқурак (деҳа) | 1600 |
| Сурхакчашма |  |
| Ноҷӣ | 920 |
| Ҳосилот |  |
| Хокистартеппа |  |
| Бӯрёбоф | 630 |
| Тӯда |  |
| Тӯдаи Боло |  |
|
| Хӯчилдиёри Боло | 1124 |
| Сурхакчашмаи Боло | 320 |
| Ноҷии Боло | 3350 |
| Хӯчилдиёр | 2735 |
| Нуробод (деҳа) |  |
|

Адабиёт
-------

* Ф.Азиз, С.Одина.Ҳисори Шодмон: аз бостон то ин замон. — Душанбе,2013;
* Ш.Неъматова,М.Асроров, Маҳфузгарони таърих. — Душанбе,2010;
* С.Одина. Зилзилаи Ҳисор. — Душанбе, 2009.

Пайнавиштҳо
-----------

1. ↑  Всё о Таджикистане - Джамоат им. Мирзо Ризо (Навобод, им. Мирзо Ризо). *tojkiston.ucoz.ru*. 16 феврали 2023 санҷида шуд.
2. ↑  Донишномаи Ҳисор. — Душанбе: «Ирфон», 2015, — с. 556


|  |  |
| --- | --- |
| Тоҷикистон | *Ин мақолаи нопурра аз ҷуғрофияи Тоҷикистон мебошад.Шумо метавонед бо пурра кардани ин ба Википедия кумак кунед.* |
Акапелла
**Капелла** (ит. cappella – калисои хурд), 1) ибодатхонаи хурди католикон ва англисҳо. Ҷойи махсус барои ибодати аҳли оилаи ашрофон ва сарояндагони хор; 2) хори сарояндагон. Капелла дар ҳамовозӣ бо созҳои мусиқӣ ва бе ҳамовозии онҳо иҷро мешавад.

Капеллаи бе ҳамовозии созҳои мусиқӣ иҷрошавандаро А’капелла (a cappella) меноманд. Капелла аввал хусусияти мусиқии вокалӣ дошт. Баъдан, дар натиҷаи такомули созҳои мусиқӣ Капелла ба ансамбли муштараки сарояндагону навозандагон табдил ёфт.

Ба Капеллаҳои ҷудогона комозиторони барҷаста монанди И.С. Бах, Й. Ҳайдн ва дигарон роҳбарӣ мекарданд. Дар Русия Капелла аз садаи XVIII (асосан дар хонадони сарватмандон) паҳн шудааст. Капеллаи сарояндагони дарборӣ аз қабили Капеллаҳои машҳуртарин буд, ки дар он Д.С. Бортянский, М.И. Глинка, Н.А. Римский-Корсаков, М.А. Балакирев ва дигарон кор кардаанд. Дар гузашта бисёр оркестрҳои шаҳрӣ, дарборӣ ва театрҳо номи Капелларо гирифта буданд. Дар ИҶШС баъзе дастаҳои иҷрокунандагонро низ Капелла меномиданд (мас. Капеллаи бандуранавозони Украина).

Нигаред
-------

* А’капелла
* Мусиқии вокалӣ

Эзоҳ
----

1. ↑  Обидпур Ҷ. Луғатномаи тафсирии мусиқӣ / зери назари Б.Қобилова. – Душанбе: Аржанг, 2019. – С.185. – 480 с. ISBN 978-999-47-43-90-2(тоҷ.)
**Ҷамоати Мирзо Турсунзода** — ҷамоатест дар ноҳияи Ҳисори Тоҷикистон, ки тобеи марказ мебошад.

Ҷамоати деҳоти Мирзо Турсунзода (собиқ
Қарамқул), ҷамоат дар ноҳияи Ҳисор. Аҳолиаш 19752 нафар.
ҷамоат дар масофаи 5 км аз маркази ноҳияи Ҳисор дар
деҳаи Меҳробод (собиқ Қарамқул) дар паҳлуи роҳи
автомобилгарди Ҳисор-Чептура (ноҳияи Шаҳринав)
воқеъ гардидааст. Ҷамоати аз шим. ғарб бо [[Ҷамоати Мирзо
Ризо]], шим. шарқ бо Ҷамоати Навобод, аз шарқ бо шаҳри Ҳисор,
аз ғарб бо ноҳияи Шаҳринав ва аз ҷануб бо Ҷамоати Ҳисор
ҳамсарҳад аст. Масоҳати умумии ҷ.д. 87323 гектар
аст. Ҷамоат соли 1932 ташкил ёфтааст. Дар ҳудуди ҷамоат 3
хоҷагии калони кишоварзӣ: ҶДММ-и «20 солагии
Истиқлолияти Ҷумҳурии Тоҷикистон-1», хоҷагии
«Офтобрӯя», хоҷагии «Юсуф» ва 450 хоҷагиҳои хурди
деҳқонӣ фаъолият доранд. Дар ихтиёри хоҷагиҳои
калон 326 га замини обӣ ва 1068 га лалмӣ мавҷуд
аст. Дар ихтиёри хоҷагиҳои хурди деҳқонӣ 898 га
замин ҳаст, ки 179 га-ро боғзор ташкил мекунад.
Заминҳои наздиҳавлигии аҳолӣ 404 га буда, 281 га обӣ
аст. Дар ҳудуди ҷамоат — деҳаҳои Меҳробод (Қарамқул),
Кишоварз (Умакай), Баракат (Авзикент), Даҳбед
(Комсомол), Намуна (Янгиобод), Саховат (Аскари
Сурх), Равшандилон (Октябр), Чаманзор (Правда),
Садоқат (Сотсиализм), Ҳалқадашт (Умакайи Боло),
Хайробод (Қайрағоч), Ҳакимӣ (Авзикенти Боло) ва
Оҳангарон (МТС) мавҷуд буда, дар онҳо 3118 хоҷагӣ
ба сар мебаранд. Дар ҷ.д. 3 мактаби миёна, 6 асосӣ,
3 ибтидоӣ, 3 маркази саломатӣ, 5 бунгоҳи тиббӣ,
маркази фарҳангу фароғатӣ, китобхонаи марказӣ,
2 масҷиди ҷомеъ ва 7 масҷиди панҷвақта фаъолият
доранд. Дар ҳудуди ҷ.д 25 дӯкону мағоза, 8 осиёби
барқӣ, 1 корхонаи коркарди пахта мавҷуд аст.

Деҳаҳои ҷамоат
--------------

|  |
| --- |
| **Деҳаҳои ҷамоат** |
| Деҳа | Аҳолӣ (с. 2015) |
| Меҳробод (деҳа) |  |
| Кишоварз (деҳа) |  |
| Баракат |  |
| Даҳбед |  |
| Намуна |  |
| Саховат |  |
| Равшандилон |  |
| Чаманзор |  |
| Садоқат |  |
| Ҳалқадашт |  |
| Хайробод |  |
| Ҳакимӣ |  |
| Оҳангарон (деҳа) |  |
|

Адабиёт
-------

* Ф.Азиз, С.Одина.Ҳисори Шодмон: аз бостон то ин замон. — Душанбе,2013;
* Ш.Неъматова,М.Асроров, Маҳфузгарони таърих. — Душанбе,2010;
* С.Одина. Зилзилаи Ҳисор. — Душанбе, 2009.

Пайнавиштҳо
-----------

1. ↑  Донишномаи Ҳисор. — Душанбе: «Ирфон», 2015, — с. 557—558


|  |  |
| --- | --- |
| Тоҷикистон | *Ин мақолаи нопурра аз ҷуғрофияи Тоҷикистон мебошад.Шумо метавонед бо пурра кардани ин ба Википедия кумак кунед.* |
Ин вожа дигар маъноҳо низ дорад, Авесто-ро бубинед.
**«Занди Авесто»**

Мақолаи асосӣ: **Авесто**

**Занд** - (дар Авесто Занти ё Озаинти, ба маънии гузориш, тафсиру огоҳӣ), дар навиштаҳои паҳлавӣ мақсуд аз ин вожа матнҳои Авестоӣ ва ба вижа гузориши паҳлавии онҳост ва гоҳ барои равшании бештар «Занди Авесто» менависанд. Занди паҳлавӣ аз рӯи ривоятҳо аз ҷониби Адурбад Махраспандан дар асри IV баъд аз мураттаб шудани матнҳои Авесто эҷод карда шудааст. Навиштаҳои Занди паҳлавӣ ба ҷойи алифбои қадимаи авестои ба миён омада буд. 
Бархе аз пажуҳандагон вожаи муарраби "зиндиқ"-ро аз ҳамин реша донистаанд.

Нигаред низ
-----------

* Авесто
* kmt.tj Тоҷнома PDF(пайванди дастнорас)

Адабиёт
-------

* kmt.tj Тоҷнома/ Тавзеҳот PDF(пайванди дастнорас)
**Канон** (юн. kanon – қоида, меъёр), 1) шакли мусиқиест, дар он ҳамаи овозҳо ҳамон оҳанги ягонаро иҷро менамояд, аммо онро дар вақтҳои гуногун бо услуби имитатсия оғоз мекунанд. Ҳар як овози баъдина (як, ду ва зиёд) пештар дохил мешавад, аз он оҳанге, ки овози баъдина дохил мегардад. Оҳанг метавонад аз ҳамон нота (Канон дар прима) ё аз нотаи дигар (ба квинта, октава ва ғайра), дар ҳамон ритм ё дар дарозиҳои дигар (мас. нотаи ду баробар калон ё ду баробар хурд) такрор шавад.

Канонҳои дутогӣ низ вуҷуд доранд, ки онҳо дар як вақт дар шакли Канон бо овозҳои гуногун гузаронида мешаванд (ниг. Канони беохир). 2) Дар мусиқии динӣ – композитсияи калони хорӣ, ки аз 9 шуъба, ҳар кадоми он аз якчанд муноҷот иборат аст.

Нигаред
-------

* Кантата
* Назарияи мусиқӣ

Эзоҳ
----

1. ↑  Обидпур Ҷ. Луғатномаи тафсирии мусиқӣ / зери назари Б.Қобилова. – Душанбе: Аржанг, 2019. – С.185. – 480 с. ISBN 978-999-47-43-90-2(тоҷ.)
**Борпӯш** — навъе аз ҷиҳози арӯс, намуди санъати ороиши амалӣ.

Борпӯш порчаи калони гулдӯзӣ ё сӯзанӣ аст, ки маъмулан барои рӯпӯшии тахти кӯрпаву болишти навхонадорон таҳия карда мешавад. Пас аз он ки арӯсро ба хонаи домод меоранд, қисме аз бисоти арӯсии ӯ, мисли кӯрпа, кӯрпача, болишт ба болои сандуқи ҷашнӣ (тӯйӣ) ба тартиб тахт зада ва болои ин «тахти бисот» Борпӯш кашида мешавад. Борпӯш бо нақшу нигор ва гулдӯзӣ ба сӯзанӣ монандӣ дорад, вале онро махсус барои пӯшондани сандуқ ва ҷиҳози болои он тахтшуда медӯзанд. Дар баъзе ноҳияҳои Тоҷикистон борпӯшро се рӯз рӯйи болини арӯсу домод густарда, пас аз гузаштани маросими ҷоғундорон бо он болои рахти кӯрпаҳои арӯсро мепӯшонанд. Борпӯш аз чаҳор гӯша гулдӯзӣ мешавад, астари онро маҳину реза бахядӯзӣ мекунанд, ба ҳошияи он давродавр матои сиёҳ медӯзанд. Борпӯшро дар гузашта дастӣ гулдӯзӣ мекарданд, ҳоло он бо мошини дарздӯзӣ низ дӯхта мешавад. Борпӯш аз лиҳози гулкорию нақшу нигор анвои гуногун дорад ва дар радифи чодар, сӯзанӣ, сардеворӣ ва ғ. ҷиҳози ороишии хонаи домоду арӯс ба шумор меравад. Ғолибан навхонадорон навъҳои дилхоҳи худро ба дӯзандаҳо фармоиш медиҳанд.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Борпӯш / Р. Раҳмонӣ // Боз — Вичкут. — Д. : СИЭМТ, 2014. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 3). — ISBN 978-99947-33-46-0.
**Боронсанҷ**, **боронсанҷи Третяков** — дастгоҳ барои чен кардани бориши моеъ ва дигар қатраҳои намноки аз фазо фурӯрехта.

Боронсанҷ аз зарфи филиззии устувонашакли баландиаш 40 см, гунҷоишаш 500 см² буда, дар фосилаи 17 см аз таги он ҳоҷиз (диафаграмма)-и қифшакли сӯрохдор барои пешгирии бухоршавии боришот пайваст шудааст. Дар зери ҳоҷиз сӯрохи нӯлборик барои рехтани об ба зарфи махсуси боронсанҷӣ мавҷуд аст. Боронсанҷ дар пойгоҳҳои обуҳавосанҷӣ дар баландии 2 м аз сатҳи замин гузошта мешавад.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Боронсанҷ // Боз — Вичкут. — Д. : СИЭМТ, 2014. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 3). — ISBN 978-99947-33-46-0.


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️  Гузариш ба унсури Викидода  Фарҳангҳо ва донишномаҳо | 
* Большая датская
* Большая каталанская
* Большая норвежская
* Брокгауза и Ефрона
* Малый Брокгауза и Ефрона
* Britannica (онлайн)

 |
| Дар феҳристҳои китобшинохтӣ | 
* BNF: 11933158s
* J9U: 987007560600505171
* LCCN: sh85111195

 |
**Хоянда** ва ё **хояндаҳо** — як қатори нисбатан сершумори синфи ширхӯрҳоро гӯянд. Хоянда зиёда аз се ҳиссаи ҳамаи намудҳои ширхӯрҳо ва қариб нисфи намудҳои фаунаи Тоҷикистонро ташкил мекунад. Дандонашон калон буд, ҳангоми хоидани хӯрок худ аз худ тез мешаванд, дандони ашк надоранд. Байни дандонҳои курсӣ ва дандонҳои пеш холигӣ мавҷуд аст. Дар Тоҷикистон 11 оилаи хояндаҳо аз ҷумла ҷайра, нутрия, товушқонҳо, муш, кӯрмуш, суғур, юрмон ва ғайра мавҷуданд.

Эзоҳ
----


|  |  |
| --- | --- |
| Панда Ҷонваршиносӣ | *Ин мақолаи нопурра аз фанни ҷонваршиносӣ мебошад.Шумо метавонед бо пурра кардани ин ба Википедия кумак кунед.* |
Ин вожа дигар маъноҳо низ дорад, Лайлӣ ва Маҷнун (мазмунҳо)-ро бубинед.
**Балети «Лайлӣ ва Маҷнун»** — яке аз аввалин балетҳои тоҷик буда, мусиқии онро композитор Сергей Баласанян навиштааст. Аз 4 парда ва 6 намоиш иборат буда, дар асоси достони Низомии Ганҷавӣ офарида шудааст (Либретои С. А. Сенин). Ба қавли Н. Нурҷонов: 

> «Дар балет таърихи муҳаббати фоҷиавии ду дилбохтаи ҷавон ҳамчун драмаи характерҳо, мисли таронаи ишқи поку эҳсоси баланд намоиш дода мешавад. Лайлӣ ва Маҷнун ба якдигар вафодор буда, ба тақдирашон тан намедиҳанд ва ҳалок мегарданд. Мусиқии асар мутаносибӣ ва амалиёти пуртазоди саҳнавӣ дошта, бо услуби оркестриаш фарқ мекунад».— Низом Нурҷонов
> 
> 

 «Лайлӣ ва Маҷнун» бори аввал 7 ноябри с. 1947 дар саҳнаи Театри давлатии опера ва балети тоҷик гузошта шудааст. Балетмейстер Ғаффор Валаматзода, дирижёр Л. Левин, рассом Е. Чемодуров; дар нақшҳо: Лайлӣ – Л. Зоҳидова, Маҷнун (Қайс) – М. Қобилов, Ибни Салом – Рафаэл Толмасов, Навфал – М. Ҳасанов. Мукофти давлатии СССР – С. Баласанян, Ғ. Валаматзода, Е. Чемодуров, Л. Зоҳидова, М. Қобилов. Таҳрир ва таҳияи нави балети мазкур боз дар ҳамин театр 15 марти с. 1957 баргузор гардид. Таҳрири нав иборат аз 3 парда, 22 дек. 1961 дар Театри Калони Москва гузошта шудааст. Либреттои К. Голейзовский ва С. Сенин, балетмайстер – К Голейзовский, дирижёр – Жюрайтес, рассом – Г. Епишин. Дар ролҳо: Лайлӣ – Р. Стручкова, Н. Бесметрнова, Маҷнун (Қайс) – В. Василев, Ибни Салом – В. Левашов. «Лайлӣ ва Маҷнун» бо таҳрири нав иборат аз 3 парда боз дар Театри давлатии академии опера ва балети ба номи С. Айнӣ 12 марти 1970 гузошта шуд. Балетмейстер – Н. Конюс, дирижёр – Э. Айрапетянс. Дар ролҳо: Лайлӣ – Малика Собирова, Бозгул Исоева, Татяна Холова, Маҷнун (Қайс) – Музаффар Бурҳонов, Қурбон Холов ва ғ. Соли 1977 дар вақти сафари ҳунарии ҳайати балети театр дар шаҳри Куопио (Финландия) ва солҳои 1978-79 дар Сингапур, Тайланд, Малайзия, Ҳиндустон ва Покистон намоиш дода шуд. «Лайлӣ ва Маҷнун» дар саҳнаи Театрҳои Самарқанд, Ереван ва диг. шаҳрҳо гузошта шудааст. С. 1960 ба навор гирифта шуд (балетмейстер Ғ. Валаматзода, режисёр Т. Березансева). Матни нотавии «Лайлӣ ва Маҷнун» соли 1969 дар нашриёти «Музгиз»-и ш Москва чоп шудааст.

Эзоҳ
----

1. ↑  Обидпур Ҷ. Луғатномаи тафсирии мусиқӣ / зери назари Б.Қобилова. – Душанбе: Аржанг, 2019. – С. 208-209 – 480 с. ISBN 978-999-47-43-90-2 (тоҷ.)
**Ҳусейн Насриддинов** (10 декабри 1929, деҳаи Элокии ноҳияи Ҳисор, ҶШС Тоҷикистон — 30 ноябри 2016, деҳаи Элокии ноҳияи Шаҳринав, Тоҷикистон) — сарояндаи машҳури даврони шӯравии тоҷик, Ҳофизи Халқии ҶШС Тоҷикистон (1963). Овозаш тенори лерикӣ.

Зиндагинома
-----------

Ҳусейн Насриддинов 10 декабри соли 1929 дар деҳаи Элокии ноҳияи Ҳисор ба дунё омадааст. Ҳунари сарояндагиро аз падараш Насриддин Ғафуров омӯхтааст. Омӯзишгоҳи педагогии райони Орҷоникидзеобод дар соли 1953 ва Институти давлатии педагогии шаҳри Душанберо дар соли 1971 хатм кардааст. Ҳангоми таҳсил дар дастаи ҳаваскорони санъати мӯзишгоҳ ҳунарнамоӣ мекард. Иштирокдор ва барандаи ҷоизаи азназаргузаронии ҷумҳуриявии ҳаваскорони ҳунар (соли 1952, шаҳри Душанбе). Аз соли 1954 иштирокдори дастаи ҳунарии ноҳияи Ҳисор.

Овозхонӣ
--------

Шуғли асосии Насриддинов муаллимӣ буда, дар суруду оҳангҳои интихобкардааш бештар мавзӯъҳои панду ахлоқӣ ва тарбиявӣ бартарӣ доранд. Ӯ ҳангоми таснифи сурудҳояш аз ҳавои оҳангҳои классикӣ ва халқӣ илҳом гирифта мекӯшид, ки лаҳну зарби сурудҳои иҷрокардааш дилчаспу форам ва таъсирбахш бошанд.

Насриддинов ба 40 мухаммаси шоирони классикии тоҷик (Нозим, Шавкат, Саййидо, Васлӣ ва дигарон), инчунин баъзе қисматҳои достонҳои панду ахлоқии машҳур (ба монанди «Қумринома»-и Ҷалолуддини Румӣ «Насиҳатнома»-и Носири Хусрав, аз «Бӯстон»-и Саъдӣ ва ғайра) оҳанг бастааст.

Сурудҳои машҳури классикии «Муноҷот» (ғазали Ҳайрат), «Муғулчаи Дуғоҳ» (муҳаммаси Васлӣ бар ғазали Соиб), «Ироқ»(шеъри Ҳ.Назаров) ва ғайра дар иҷрои Насриддинов хеле хуб садо медиҳанд.

Сурудҳои Нсриддинов аз ҷиҳати мавзӯъ ва мазмун гуногун буда, бештар ишқу муҳаббат, ҷавонӣ, меҳри Ватан ва лаҳзаҳои ҳаёти имрӯзаро тарранум мекунанд.

Даргузашт
---------

Ҳусейн Насриддинов 30 ноябри соли 2016 дар синни 88 солагӣ дар зодгоҳаш, деҳаи Элоки ноҳияи Шаҳринав даргузашт.

Эзоҳ
----

1. ↑  Даргузашти Ҳусейн Насриддинов, ҳофизи халқии Тоҷикистон » Озодагон. *www.ozodagon.com*. 28 май 2020 санҷида шуд.

Адабиёт
-------

* Энсиклопедияи адабиёт ва санъати тоҷик. — Душанбе: СИЭСТ — 1989. — Ҷ.3. — С. 429.
**Боҷи давлатӣ** — навъи андози ҳатмӣ ба буҷети умумидавлатӣ буда, андозсупорандагони он ташкилотҳо ва шахсони воқеӣ эътироф гардидаанд. Ин боҷ ҳангоми бо ариза муроҷиат кардани онҳо ба идораҳои давлатӣ барои хидматрасониҳои ҳуқуқӣ ва дидани нусхаи ҳуҷҷатҳо муқаррар шудааст. Аз ин рӯ, меъёри боҷи давлатӣ аз иҷрои ин ё намуди хидмати ҳуқуқӣ вобастагӣ дорад. Маводи зарурӣ дар ин бобат дар Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон «Дар бораи боҷи давлатӣ» аз 28 феврали 2004, № 19 зикр шудааст.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* Андоз / С. Ҳабибов // А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2021, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.
**Урва ва Афро** - номи ду дилдодаи араб ва хулосаи саргузашташон ин аст, ки Урват ибни Ҳазом ибни Муҳоҷир (аз бани Узра) духтари амми худ Афроро сахт дӯст медошт ва дар мусоҳибати вай дар як манзил бузург шуд ва саранҷом аз ӯ хостгорӣ кард, вале модари Афро аз Урва моле бисёр хост ва Урва ночор ба Яман назди амми дигари худ рафт. Дар ин фосила Афроро ба марде Шомӣ доданд. Урва чун аз сафар бозгашт ба ин зану шавҳар пайваст. Шавҳари мақдами ӯро гиромӣ дошт, вале Урва пас аз чанд рӯз он дуро тарк гуфт ва баъд аз андаке ба сабаби назорӣ ва лоғарӣ, ки аз ишқи Афро ӯро даст дода буд даргузашт ва дар водии Алқаро (наздики Мадина) ба хок супурда шуд. Урва аҳли шеър низ буд ва девони кӯчаке ба ӯ мансуб аст. Ҳадиси дилдодагии Урва ба Афро монанди Лайливу Маҷнун ва Вомиқу Узро дар адаби форсӣ, ба хусус назди шуарое ки бо адаб ва фарҳанги арабӣ бештар ошноӣ доштаанд, машҳур ва забонзад аст:

Пайвандҳо
---------

1. ↑  Сомонаи "Садои Шарқ", Фарҳанг. 16 Декабри 2015 санҷида шуд. Баргирифта аз сарчашмаи аввал 16 январи 2016.
**Боқии Ҷарроҳи Самарқандӣ** (Самарқанд — Ҳисор) — оҳангсоз, ҳофиз, навозанда, мусиқидон, шоир ва табиби тоҷик (нимаи дуюми асри 16 — аввали асри 17).

Зиндагинома
-----------

Зодгоҳаш Самарқанд. Асосҳои назариявию амалии илми мусиқӣ ва дигар илмҳои замонашро аз падараш, ки табибу донишманди машҳур буду табъи шоирӣ низ дошт, омӯхтааст. Баъдтар ба Бухоро рафта, назди Кавкабии Бухороӣ шогирдӣ кардааст. Баъди бозгашт аз Бухоро дар дарбори Султон Саидхон мутриб ва табиб буд. Боқии Ҷарроҳ дар ин давра як силсила асарҳои мукаммали мусиқӣ офаридааст, ки аз онҳо «Нақши Сегоҳ» (бар усули «Шодиёна», ғазали Ризоии Самарқандӣ), «Пешрави Наво», «Пешрави Рост» (бар усули «Мухаммас», ба мақоми «Рост»), «Амали Сегоҳ» (бар усулҳои «Фохтазарб» ва «Барафшон» (ғазалҳои Ҷалолуддини Балхӣ ва Саъдии Шерозӣ) дар Бухорову Самарқанд Ҳирот ва дигар шаҳрҳо шуҳрат доштаанд. Боқии Ҷарроҳ ҳамчунин дар шаклҳои мусиқии «куллиёт», «рехта», «саҷъ», «тарона», «кор» як силсила асарҳо офарида, «Куллиёт»-еро бар матни устодаш Кавкабии Бухороӣ тартиб дода, ба ӯ бахшидааст. Боқии Ҷарроҳ дар охири умр ба Ҳисор омада, дар дарбори Темурхон мутрибӣ, сарояндагӣ ва табибӣ кардааст ва ҳамон ҷо аз олам гузаштааст.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Боқии Ҷарроҳи Самарқанд / А. Раҷабов // Боз — Вичкут. — Д. : СИЭМТ, 2014. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 3). — ISBN 978-99947-33-46-0.
**Боқиралихон** (форсӣ: باقر علی‌خان‎) — шоир ва адиби форсизабони Ҳиндустон (асри 18).

Зиндагинома
-----------

Дар Лакҳнав ба дунё омадааст. Дар манбаъҳои адабӣ аз ҷузъиёти тарҷумаи ҳолаш иттилоъ дода нашудааст, вале ӯро дар назму наср моҳиру тавоно ёд кардаанд. Шоири соҳибдевон будааст. Инчунин манзумаҳои «Румузу-т-тоҳирин» ва «Миръоту-л-камол» аз навиштаҳои ӯянд. Асареро бо номи «Гулистони асрор» ба ӯ нисбат додаанд. Байтҳои зерин намунае аз шеъраш мебошанд:

> Шуъла зад ишқ ҷисму ҷони маро,  
> 
> Шамъсон сӯхт устухони маро.  
> 
> Ба ғамаш сӯхтам чу девона,  
> 
> Дод хокистарам нишони маро.
> 
>

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Боқиралихон // Боз — Вичкут. — Д. : СИЭМТ, 2014. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 3). — ISBN 978-99947-33-46-0.
**Аминии Самарқандӣ** (c. тав. ва ваф. номаълум) — шоири тоҷик (а. 16).

Зиндагинома
-----------

Дар «Тазкират-уш-шуаро»-и Мутрибӣ чун шоири хушсуҳбат, соҳиби зеҳни тезу хотираи мустаҳкам, дорои табъи салим ёд шудааст. Дар охири умр ба Балх рафт. Бо тахалл. «Мавҷӣ» низ шеър гуфтааст.

Намунаи ашъор
-------------

Абёти зерин аз ӯст:

Аз он замон, ки ин ҷаҳонро Худой кард падид,
Кашем миннати дунон барои нафси палид.
Палиду гавдану беақл нокасе бошад,
Касе, ки аз пайи дунон барои нафс давид…
Бурид меҳр зи дунон Аминии бедил,
Чу ҷуръае зи майи шеър бениёз кашид.
\* \* \*
Бастам ба мижа чашми бади каҷназаронро,
Оре, кӣ тавон баст ба мех оби равонро.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Суханварони Сайқали рӯи замин, Д. 1973.

Сарчашма
--------

* А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — 608 с. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2021, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.
**«Амир Арслон»** (форсӣ: امیر ارسلان نامدار‎) — достони омиёнаест, ки дар садаи XIX дар Эрон аз ҷониби Муҳаммадалии Нақибулмамолик — сардори достонгӯёни дарбори Носируддиншоҳ офарида ва нақл шудааст. Ҳамин достони Муҳаммадалии Нақибулмамолик китобат шуд ва дастраси хонанда гардид.

Хулосаи достон
--------------

Сужети мухтасари «Амир Арслон» чунин аст: Нӯъмон ном тоҷир дар ҷазирае зани подшоҳи Рум (Фаранг) Маликшоҳро меёбад ва ба Миср мебарад. Зан ҳомиладор буд. Пас аз муддате писар таваллуд мекунад ва номашро Арслон мегузорад. Арслон паҳлавони номдор мешавад. Вай сафири шоҳи Фарангро, ки барои бурдани ӯ омада буд, ба қатл мерасонад; лашкари Фарангро шикаст дода, ба тахти падар менишинад. Дар яке аз калисоҳо акси духтари зебоеро мебинад ва ба ӯ ошиқ мешавад. Пас аз ҷустуҷӯ ва рафъи мушкилоти зиёд (ошкор сохтани хиёнати вазирон, задухӯрд бо девҳову аҷинаҳо) ба висоли дилдодааш мерасад.

Аз таҳқиқоти доир ба ин асар ба анҷомрасида бармеояд, ки «Амир Арслон» сирф офаридаи Муҳаммадалӣ нест. Вай дар тадвини он аз «Ширӯя» ном достоне, ки дар он замон шуҳрат дошт, истифода кардааст. Муҳаммадалӣ аз «Ширӯя» лаҳзаҳои такрор, ноҳамвориҳоро дар банду баст рафъ намудааст, тасвирҳоро муҷаз кардааст. Инчунин, ба назар мерасад, ки аз достонҳои «Абумуслимнома», «Амир Ҳамза» истифода бурдааст. Ғояи асосии «Амир Арслон» муборизаи некию бадист. Қаҳрамони достон инсони фаъолу мушкилкушост. Ӯ бар зидди нерӯҳои бад далерона ҷангида, бо ёрии хиради хеш пирӯзӣ ба даст меоварад.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Дорри Дж. «Амир Арслан» и его место среди иранских народных дастанов, дар кит. Теоретические проблемы восточных литератур, М. 1969.

Сарчашма
--------

* А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — 608 с. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2021, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.
**Катаев Амир Ҳабибович**  — иқтисоддон, доктори илмҳои иқтисодӣ (1991), профессор (2001). Узви вобастаи Академияи илмҳои ҶТ (2008). Президенти Академияи муҳандисии Ҷумҳурии Тоҷикистон (1996). Арбоби шоистаи илм ва техникаи Ҷумҳурии Тоҷикистон (1997). Муҳандиси шоистаи Федератсияи Россия (2001).

Зиндагинома
-----------

Амир Катаев Институти муҳандисиву иқтисодии ба номи С.Орҷоникдзеи Москваро (ҳоло — Донишгоҳи давлатии идора) хатм кардааст (1970), ихтисос — «иқтисодиёт».
Самтҳои асосии фаъолияти илмӣ: масъалаҳои иқтисодии рушди инфрасохторҳои истеҳсолӣ ва иҷтимоӣ, соҳаҳо ва бахшҳои он дар чорчӯбаи Барномаи комплексии рушди Ҷумҳурии Тоҷикистон.
Мудири шуъбаи Институти иқтисодиёти АИ ҶТ (1981—1993), ҳамзамон профессори кафедраи иқтисодиёт ва менеҷменти соҳаи нақлиёти Донишгоҳи давлатии Тоҷикистон (1970—1995). Раиси Стандарти давлатии назди Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон, ҳамзамон мудири кафедраи Донишгоҳи давлатии тиҷорати Тоҷикистон (1995—2000). Ректори Донишгоҳи технологии Тоҷикистон (2000—2010). Вакили Маҷлиси намояндагони Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон (2009), раиси Кумита оид ба энергетика, саноат, сохтмон ва иртибототи Маҷлиси намояндагони Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон (2010) буд. Дар синни 68 солаги дар натиҷаи нохушӣ даргузаштааст.

Ҷоизаҳо
-------

* Президенти Академияи муҳандисии Ҷумҳурии Тоҷикистон (1996).
* Арбоби шоистаи илм ва техникаи Ҷумҳурии Тоҷикистон (1997).
* Муҳандиси шоистаи Федератсияи Россия (2001).

Эзоҳ
----

1. ↑  Академияи илмҳои Ҷумҳурии Тоҷикистон.Ҳайати шахсӣ. — Душанбе: Дониш, 2011. — 216 с.
2. ↑  Нохушӣ дар Душанбе:

Пайвандҳо
---------

МАЪЛУМОТНОМА ДАР БОРАИ ВАКИЛОНИ МАҶЛИСИ НАМОЯНДАГОН
**Амиралии Юзтегин** (с. тав. ва ваф. номаълум) — шоири форс-тоҷик (а. 11).

Аз шоирони дарбори Ғазнавиён буд. Намунаҳои осораш, ки бештар ғазаланд, ба тавассути тазкираҳо ва асарҳои адабиётшиносӣ («Ҳадоиқ-ус-сеҳр»-и Рашиди Ватвот, «Ал-Мӯъҷам»-и Шамс Қайси Розӣ ва ғайра) боқӣ мондаанд. Дар «Ҳадоиқ-ус-сеҳр» абёти зерини Амиралии Юзтегин оид ба санъати мақлуб оварда шудаанд:

Мираки Синост нек чобуку барно,
Ҳар чӣ гӯяд, зариф гӯяду зебо.
Ҳаст аниси карим в-ар нашносӣ,
Зуд бихон вожгуна Мираки Сино.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — 608 с. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2021, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.
**Амирбек Ҳабибов** (*Амирбек Абибов*; (5 майи 1916, деҳаи Рин, ноҳияи Ишкошим — 17 ноябри 1998, Душанбе) — адабиётшиноси тоҷик, доктори илмҳои филология (1990).

Зиндагинома
-----------

Хатмкардаи Универститети Давлатии Тоҷикисон (1957). Фаъолияти кориаш аз соли 1932 оғоз ёфтааст. Муаллим, директори мактаби миёна ва нозири маориф (1932 — 43), корманди соҳаҳои Иттифоқҳои касаба ва идораҳои Ҳизби коммунистӣ (1943 — 52), корманди Интитути Забон ва Адабиёти ба номи Рӯдакӣ ва ходими илмии Институти шарқшиносии АИ ҶШС Тоҷикистон (1958 — 92). Аз соли 1992 то охири умр ходими пешбари илмии Интитути Забон ва Адабиёт.

Фаъолияти илмӣ
--------------

Аз солҳои 60 садаи XX Абибов бо роҳбарии академик Абиб Мирзоев ба ҷамъоварӣ, тадқиқ ва нашри осори адибони асрҳои 18 — 19 ва ибтидои садаи XX шурӯъ карда, зиёда аз 400 мақолаву рисолаву монография ба табъ расонда, осори адибони зиёдеро манзури хонандагон кард. Ҷанбаи асосии фаъолияти илмии Абибов таъйини хусусиятҳои адабии доираҳои адабии Бадахшон, Зарафшон, Хатлон, Ҳисор ва дигар минтақаҳои Тоҷикистон буд.

Вай зимни пажӯҳиш ва тадқиқи сарчашмаҳои адабӣ — тазкираҳо, баёзҳо, ҷунгҳо зиндагинома ва осори шоирони доираҳои адабии Хатлон, Дарвоз, Қаротегинро муайян намуд (маҷмӯаи «Ганҷи парешон», 1984). Монографияи «Доираҳои адабии Бухорои Шарқӣ» (1984) ҷамъбасти таҳлилу баррасӣ, изҳори назариёти муаллиф оид ба доираҳои адабии номбаршуда мебошад. Шарҳи ҳол, намунаҳои осори шоирони Ҳисорро дар китоби «Аз ганҷинаи адабии Ҳисор» ҷой додааст. Ин китоб инчунин таҳлилу ибрози андешаҳои муҳаққиқонаи адабиётшиносии Абибовро дар бар мегирад. Абибов аз тазкираҳо, баёзҳо, ҷунгҳо маводи зиёде ҷамъ оварда, китобҳои «Рубоиёти халқӣ ва китобӣ» (1981), «Баёзи ҷавоҳироти сухан» (1987) ва ғайраро ба табъ расонидааст.

Осор
----

* Аз таърихи адабиёти тоҷик дар Бадахшон, Д. 1971;
* Ганҷи Бадахшон, Д. 1972;
* Ганҷи Зарафшон, Д. 1984;
* Аз ганҷинаи адабии Ҳисор, Д. 1995.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* Абибов Амирбек // А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2021, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.
**Амири ҳарас** — яке аз мансабҳои муҳим ва вазифаи пурмасъули давлатӣ дар дарбори Сомониён.

Фазифа
------

Амири ҳарас фармондеҳи гурӯҳи муҳофизони амирони сомонӣ буд ва аз байни ғуломони имтиҳоншуда ва содиқи турк интихоб мегардид. Вазифаи асосиву аслии амири ҳарас таҳти итоати қатъии худ нигоҳ доштани дастаи муҳофизон ва ҳифозат намудани ҳаёти шахсии амирони сомонӣ буд. Мутобиқи иттилои Низомулмулк дар Дарбори Сомониён тартибу низоми хосе ҷиҳати омода кардани ғуломони муҳофиз ҷорӣ будааст ва ғуломонро ба андозаи дараҷаву собиқаи хидмат ва шоиста буданашон батадриҷ зина ба зина вазифа медоданду қадрдонӣ мекарданд. Доштани либоси занданиҷӣ, асп бо зину лаҷоми мурассаъ, шамшер, камону тирдон, дабус (гурз) ва амсоли инҳо аломати собиқаи хадамот ва доштани эътибори ғулом дар Дарбор буд. Танҳо баъди ин – яъне шаш ҳафт соли хидмати хуби содиқона ғулом метавонист соҳиби вазифаҳои маъмулӣ дар Дарбор гардад. Аввал соқигию обдорӣ (обдиҳӣ) ва сипас соли ҳафтум ҷомадорӣ мекард. Соли ҳаштум хаймаи шонздаҳмехӣ ва 3 ғуломи навхарид ба ӯ медоданд ва ӯ васоқбошӣ унвон мегирифт, кулоҳи намадини симкашидаву қабои канзӣ (либоси қиматбаҳо аз хазинаи шоҳӣ) ба ӯ мепӯшонданд ва ҳар сол мартабаи ӯ меафзуд, то хайлтош (ҳамгурӯҳ, ҳамқадам) мешуд ва агар шуҷоату ҳунару шоистагии ӯ меафзуд, ба ҳоҷибӣ (пардадорӣ) мерасид ва пас аз 40-солагӣ ӯро амирӣ медоданд ё ҳокими вилояте таъйин мекарданд. Баъзе аз ҳамин ғуломони ба мартабаву мансабрасида барояшон ғулом мехариданд, мисли Алптекин, ки ҳангоми аз Хуросон сӯи Ғазна рафтан бо худ 1700 ғулом дошт.

Дар манбаъҳо ва маъхазҳои таърихӣ оид ба садоқату ҷонбозиҳои амирони ҳарас маълумоти фаровоне мавҷуд аст. Амирони сомонӣ хидмат ва вафодории амири ҳарасро хуб қадрдонӣ мекарданд, чунончи Исмоили Сомонӣ барои ғуломаш Симои Кабир дар Ҷӯйи Мӯлиёни Бухоро хона ва бӯстонсаро бино карда буд. Бархе аз ғуломони Дарбор дар охирҳои рӯзгори Сомониён пас аз ба мансабҳо расида дорам шудан, даст ба дасиса, фитна ва исёнҳо зада, мӯҷиби таназзули Давлатдории Сомониён гардиданд.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Низомулмулк, Сиёсатнома, Д. 1989;
* Бойматов Л. Амири ҳарас II, Донишномаи Рӯдакӣ, ҷ. 1, Д. 2009;
* Ш. Государство и право Саманидов, Д. 1999.

Сарчашма
--------

* А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — 608 с. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2021, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.
Сэр **Мануэл Эскивел** (исп. *Manuel Esquivel*; 2 май 1940, Белиз[d], Belize District[d] — 10 феврал 2022) — сиёсатмадори аҳли Белиз. Роҳбари Ҳизби Муттаҳидаи Демократии Белиз, Сарвазир дар солҳои 1984—1989 ва 1993—1998.

ЗИндагинома
-----------

Эскивел дар Белиз, вақте ки пойтахти мустамлика буд, таваллуд шудааст ва дар Донишгоҳи Орлеани Нав таҳсил мекард. Баъдан, ӯ аспирантураи худро дар бахши физика дар Донишгоҳи Бристоли Англия идома дод .

Ӯ ба Шӯрои хусусии Аълоҳазрат Малика Елизаветаи II таъин карда шуд. Дар ин вақт вай унвони «сер» -ро ба даст овард. Вай инчунин доктори фахрии илмҳои гуманитарии Донишгоҳи Лойола мебошад.

Пас аз пирӯзии ҳизби UDP дар интихоботи 2008, Эскивелро сарвазир Дин Барроу ҳамчун мушовири аршади ҳукумат дар рутбаи вазир 12 феврали соли 2008 таъин кард.

Эскивел бо Кэтлин (Кэти) оиладор аст ва се фарзанд дорад. Духтар Лаура аз пайи падари худ рафт ва аз моҳи марти соли 2006 узви шӯрои шаҳрии UDP шуд.

Вай ордени Сент-Майкл ва Сент- Ҷорҷ (KCMG) -ро соли 2010 ба даст овард.

Эзоҳ
----

1. 1 2  Munzinger Personen (нем.)
2. 1 2
3. ↑  «Prime Minister Dean Barrow announces new Cabinet»(пайванди дастнорас), *The San Pedro Sun*, Vol. 18, No. 7, February 14, 2008.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️  Гузариш ба унсури Викидода  Фарҳангҳо ва донишномаҳо | 
* Большая норвежская
* Britannica (онлайн)

 |
| Дар феҳристҳои китобшинохтӣ | 
* ISNI: 0000 0001 0737 672X
* LCCN: n90624858
* VIAF: 78829546
* WorldCat VIAF: 78829546

 |
Ин вожа дигар маъноҳо низ дорад, МегаФон (мазмунҳо)-ро бубинед.

**«МегаФон Тоҷикистон»** — ширкати алоқаи мобилӣ. 3 сентябри соли 2001 ҶСШП «ТТ мобайл» ба кор оғоз кард. 5 октябри соли 2001 ин ширкат хидматрасонии стандарти GSM-ро дар диапазони 900/1800 МГц ба роҳ монд. ҶСШП «ТТ мобайл»- ин ширкати якҷояи Тоҷикистону Россия аз тарафи Вазорати алоқаи Ҷумҳурии Тоҷикистон ташкил ёфтааст.
Саҳмиядорони ин ширкат операторон — ҶСШК «Тоҷиктелеком» ва аввалин ширкати алоқаи мобилии Россия — ПАО «МегаФон» мебошанд.

Хизматрасониҳо
--------------

Ҳоло ширкат хидматрасониҳои алоқаи мобилии стандартҳои GSM 900/1800 3G-UMTS, 3,5G HSDPA ва 4G LTE ба муштариёнаш пешниҳод менамояд, инчунин Лицензия барои хидматрасонии телематикӣ ва IP телефония дорад. Ширкат таҳти номи «МегаФон Тоҷикистон» дар Тоҷикистон фаолият дорад.

Эзоҳ
----

1. ↑
**Уилям Гилберт** (англ. William Gilbert, 24 майи 1544, Кулчестер, Эссекс — 30 ноябри 1603, Лондон) — физикдон ва пизишки инглис, табиби дарбори малика Елизавета I ва Якови I.

Зиндагинома
-----------

Хатмкардаи коллеҷи Сейнт Ҷон ва Донишгоҳи Кембриҷ. Доктори илмҳои тиб (1569). Уилям Гилберт нахустин назарияи ҳодисаҳои магнитиро таҳия кардааст. Бори аввал ӯ тахмин кард, ки Замин магнити бузург аст. Ӯ дар таҷриба исбот кард, ки дар ҳолати магнитдор кардани кураи оҳанӣ он ба қутбнамо ҳамчун Замин таъсир карда, мавқеи ақрабаки онро дигар мекунад. Соли 1600 асари «Дар бораи магнит, ҷисмҳои магнитӣ ва магнити калон ‒ Замин»-ро нашр намуд, ки дар он таҷрибаи таҳқиқоти худ (600 таҷриба)-ро оид ба омӯзиши ҳодисаҳои магнитию электрӣ тафсир додааст. Уилям Гилберт исбот намудааст, ки магнит (оҳанрабо) дорои ду қутб ‒ шимолӣ ва ҷанубӣ буда, қутбҳои ҳамном аз ҳам тела мехӯранд, гуногунном бошад, ба ҳамдигар ҷазб мешаванд. Уилям Гилберт тахмин намудааст, ки қутбҳои магнитии Замин ба қутбҳои географии он мувофиқ меоянд. Ӯ муқаррар намудааст, ки бисёр ҷисмҳо, ба монанди каҳрабо баъди соиш додан ба худ ҷисмҳои сабукро мекашанд (ҷазб мекунанд). Уилям Гилберт ин хосияти ҷисмҳоро таҳқиқ карда, онҳоро хосиятҳои электрӣ номид (ба забони юнонӣ каҳрабо ‒ электрон аст) ва ба илм ин истилоҳро ворид кардааст. Уилям Гилберт дар Англия аввалин донишманде буд, ки таълимоти Арастуро танқид ва таълимоти Н. Коперникро пуштибонӣ кардааст. Соли 1964 Созмони байналмилалии мунаҷҷимон ба танӯраи тарафи намоёни Моҳ номи Уилям Гилбертро гузоштааст.

Осор
----

* Гилберт У. О магните, магнитных телах и о большом магните ‒ Земле. М. 1956.

Эзоҳ
----

1. ↑  Гильберт Уильям // Большая советская энциклопедия (рус.): [в 30 т.] / под ред. А. М. Прохоров — 3-е изд. — М.: Советская энциклопедия, 1969.
2. ↑  LIBRIS — 2005.
3. 1 2 3 4 5

Сарчашма
--------

* Гилберт Уилям // Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️  Гузариш ба унсури Викидода  Вебгоҳҳои мавзӯъӣ | 
* zbMATH Open
* Project Gutenberg

 |
| Фарҳангҳо ва донишномаҳо | 
* Большая датская
* Большая каталанская
* Большая китайская
* Большая норвежская
* Большая российская (старая версия)
* Большая советская (1 изд.)
* Брокгауза и Ефрона
* Кругосвет
* Хорватская
* Britannica (11-th)
* Britannica (онлайн)
* De Agostini
* Dictionary of National Biography
* Notable Names Database
* Оксфордский биографический

 |
| Таборшиносӣ ва некрополистика | 
* Find a Grave
* WikiTree

 |
| 

| Дар феҳристҳои китобшинохтӣ |
| --- |
| 
* BIBSYS: 90529769
* BNC: a10452977
* BNE: XX1659345
* BNF: 13485722c
* CiNii: DA01792232
* GND: 12233020X
* ISNI: 0000 0001 0876 9189
* J9U: 987007583100705171
* LCCN: n84804174
* LNB: 000146851
* NDL: 00440906
* NKC: nlk20000086015
* NLA: 35123903
* NLG: 245845
* NLP: A10325633
* NSK: 000051707
* NTA: 068478267
* NUKAT: n97062492
* PTBNP: 32845
* LIBRIS: vs68c78d1xjrpth
* SUDOC: 03561465X
* VcBA: 495/149997
* VIAF: 203121438
* WorldCat VIAF: 203121438

 |

 |
**«Аз барои хидмат ва хайрхоҳӣ»** — аввалин медали тоҷикӣ, ки соли 1885 амири Бухоро – Музаффар таъсис додааст.

Бо Аз барои хидмат ва хайрхоҳӣ мансабдорону ашхоси маъруфи аморати Бухоро ва хориҷӣ мукофотонида мешуданд. Аз барои хидмат ва хайрхоҳӣ аз се доираи қутрашон гуногун иборат буда, сирдавонӣ шудааст. Дар қисми болои он гӯшак барои тасмача мавҷуд буда, доираи берунааш нақшунигордор мебошад. Дар доираи дуюм номи медал, доираи сеюм макони сохтан ва дар доирачаи хурд таърихи ба салтанат нишастани амири вақт навишта шудааст. Дар қафои баъзе медалҳо номи шахсони мукофотонидашуда ва рақами тартибӣҳам сабт мегардид. Аз барои хидмат ва хайрхоҳӣ се дараҷа дошт: Дараҷаи I ҳашткунҷаи тилоӣ буда, тасмачаи сурх дошт ва дар гардан овехта мешуд. Дараҷаи II даврашакли тилоӣ аст ва онро бо сӯзанак дар сина меовехтанд. Дараҷаи III нуқрагин буд ва онро дар гардан меовехтанд. Солҳои охири мавҷудияти аморати Бухоро Аз барои хидмат ва хайрхоҳиро аз хӯлаҳои тилоӣ ё биринҷӣ месохтанд.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — 664 с. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.
**Маҷмааи меъмории Ҳазрати Шоҳ** — ёдгории таърихӣ-меъмориест, ки дар деҳаи Чоркӯҳи ноҳияи Исфара ҷойгир аст. Маҷмааи таърихӣ аз се бино — мақбараи Ҳазрати Шоҳ, мақбараи Худоёри Валъамӣ ва масҷиди Ҳазрати Шоҳ (масҷиди Намозгоҳ низ мегӯянд) иборат аст.

Ҳазрати Шоҳ номи валиест, ки инҷо дафн шудааст. Мувофиқи ривоятҳо, ӯ бародарзодаи Қусам ибн Аббос аст, ки дар асри XI дар мақбараи Шоҳи Зиндаи шаҳри Самарқанд дафн шудааст ва писари амаки пайғамбар Муҳаммад ба ҳисоб меравад.

Дар назди мақбара чашмае ҳаст, ки оби он муқаддас ва шифобахш дониста мешавад. Ба қидаи олимон, таърихи мақбараи Ҳазрати Шоҳ чунин аст. Ҳанӯз то барқарории дини ислом чашма дар байни аҳолии таҳҷойи ҳамчун манбаи зиндагӣ муқаддас ҳисобида мешуд. Баъдан, дар назди чашма қабри ходими соҳиб кироми дини ислом пайдо шуд. Баъдтар, дар ин қабр мақбара сохта шуд. Дар асри XVII—XVIII ба мақбара боз айвону сутунҳои чӯбин ҳамроҳ карда шуд. Вақти бунёди мақбара ва биноҳои он асрҳои X—XIX — ро дарбар мегирад.

Ҳоло мақбараи Ҳазрати Шоҳ дар натиҷаи тармиму таҷдид тарҳи имрӯзаашро пайдо кардааст. Масҷиди ҷомеаи Намозгоҳ бинои серсутунест, ки бо навиштаҷоти хушхат, бо рангҳои сабз, кабуд ва сурх оро ёфтааст. Мақбараи Ҳазрати Шоҳ зиёратҷойи аҳолии таҳҷойи ба ҳисоб меравад.

Эзоҳ
----

1. ↑  Қодиров Ф. С. Захираҳои туристӣ: ёдгориҳои фарҳангӣ — таърихӣ ва табии. — Душанбе, 2012, с. 67 — 70.

Пайвандҳо
---------

* Таърихи Тоҷикистон Бойгонӣ шудааст 28 сентябри 2007  сол.


|  |  |
| --- | --- |
| Таърих | *Ин мақолаи нопурра аз таърих мебошад.Шумо метавонед бо пурра кардани ин ба Википедия кумак кунед.* |
Кӯҳҳои Помир, Тоҷикистон
**Помир** (форсӣ: **پامیر**‎) — кӯҳистонест дар ҷануби Осиёи Миёна ва дар сарзамини Тоҷикистон (Вилояти Мухтори Кӯҳистони Бадахшон), Қирғизистон, Хитой ва Афғонистон ҷой дорад.

Помир дар баҳорон
Акс аз маҳвора
Кӯҳистони Помир пайвандгоҳи баландтарин кӯҳсори Осиёи Марказӣ ба монанди Ҳиндукуш, Қароқурум, Кунлун ва Тиён-Шон аст. Баландтарин нуқтаи Помир қуллаи Исмоили Сомонӣ бо баландии 7495 м мебошад. Ин қулларо аз соли 1932 то соли 1962 қуллаи Сталин ва аз соли 1962 то соли 1998 қуллаи Коммунизм меномиданд. Аз дигар қуллаҳои баланди Помир қуллаи Истиқлол (7165 м то июли 2006 — қуллаи Ленин), қуллаи Корженевский (7105 м), қуллаи Абуалӣ ибни Сино (6940 м, то июли соли 2006 — қуллаи Революция) ном доранд. Дар Помир калонтарин пиряхи қадимаи қитъаи Осиё Пиряхи Федченко (масоҳат 651,7 км², дарозӣ 77 км.) воқеъ аст, ки аз он дарёҳои Вилояти Мухтори Кӯҳистони Бадахшон сарчашма мегиранд.

Кӯҳнавардон дар назди Қуллаи Коммунизм (қуллаи Исмоили Сомонӣ соли 1978
Баъзе татқиқотчиён (Поло Марко, Д. Л. Иванов, Д. В. Наливкин, К. В. Станюкович, Э. М. Мурзаев) дар бораи Кӯҳистони Помир маълумот ҷамъ оварда дар асрҳояшон иншо намудаанд.

Нигаред низ
-----------

* Кӯҳҳои баландӣ Тоҷикистон
* Пиряхи Федченко
* Аличур (дарёи Ғунд)


|  |  |
| --- | --- |
| Тоҷикистон | *Ин мақолаи нопурра аз ҷуғрофияи Тоҷикистон мебошад.Шумо метавонед бо пурра кардани ин ба Википедия кумак кунед.* |

 
Анбори Википедиа дар бораи ин мавзӯъ гурӯҳ дорад:
***Помир***

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* Энциклопедияи Советии Тоҷик : [дар 8 ҷ.] / сармуҳаррир  А. С. Сайфуллоев. — Д. : СИЭСТ, 1978—1988.
**Дарёи Вахш** (форсӣ: وخش‎) — рӯдест дар Осиёи Марказӣ, ки дар Қирғизистону Тоҷикистон равон аст ва бо рӯди Панҷ пайваста дар Омударё мерезад.

Решашиносии ном
---------------

Вожаи «Вахш» бархоста аз вожаи «vaxšu-» дар эронии бостон аст ва маънояш «боланда, фазоянда» аст. Ҳамин номро юнониён «Ὄξος» навиштанд ва румиён онро лотинӣ карданду «Oxus» нигоштанд. Ин вожа дар номи рӯдҳои Вахшу Вахон (ва эҳтимолан дар номҳои Вахиё ва Ахшу ё Кӯлобдарё, ки туркона Оқсуяш хонем) боз мондааст.

Вахш дар даврони бостон сарчашмаи аслии Омударё шумурда мешуда аз ин рӯд номи бостонияш бар ин рӯд боз мондааст.

Хусусиятҳо
----------

Дарёи Вахш (Рӯди Вахш)— яке аз калонтарин шохобҳои Омударё буда, аз қисми шарқии қаторкӯҳи Олой дар масофаи 524км ҷорӣ мешавад. Ҳавзаи дарёи Вахш 39100км² мебошад. Шохобҳои калонтарини он аз каторкӯҳҳои Паси Олой сар шуда, дар саробаш номи Карсуро мегирад. Вай дар поёнтар бо номи Кизилсӯ маълум аст. Кизилсӯ аз тафи чап шохобҳои гуногун дошта, аз водии Олой мегузарад ва ҳудуди Тоҷикистонро ба дигар шохоб ба Муғсӯ ҳамроҳ мешавад. Муғсӯ аз ҳудуди шимоли шарқии Помир сарчашма гирифта, дар сароби худ Баландкиик номида мешавад. Муғсӯ бо Кизилсӯ як шуда Сурхобро ташкил медиханд. Дар қисмати шарқӣ ба Сурхоб дарёи Хингоб якчоя шуда,ба худ номи Вахшро мегирад. Дарёи Вахш дар байни дигар дарёҳои ҷумҳурӣ хусусиятҳои махсус дорад. Давраи сероби моҳҳои июн-июл мебошад. Оби он ҳамеша каму зиёд мешавад. Дар як сония 836м мукааб об ҷорӣ мешавад, ки ин ба 20,4%-и сарфи солона баробар аст. Давраи камобии он ба моҳҳои декабр, январ, феврал ва март рост меояд. Дарёи Вахш яке аз дарёҳои аҳамиятноктарини Тоҷикистон буда, барои обёрии заминҳои пахтакор ва дигар зироатҳои водии Вахш мавриди истифодаи васеъ қарор мегирад. Аз лиҳози иқтисодӣ дарёи Вахш барои рушди қувваҳои истеҳсолкунандаи Тоҷикистон мавқеи бузург дорад.

Дарозои ин рӯд 786 км, паҳнои ҳавзаи обхезаш 39 100 км², миёнгини гузашти обаш 156 м³/с аст. Оби ин рӯд барои обёрӣ дар пахтазорҳо ба кор меравад. Аз дараи рӯди Вахш шоҳроҳи Душанбе — Чанак мегузарад.

Захираи нерӯи барқӣ ва обёрӣ
----------------------------

Дарёи Вахш
Дарёи Вахш захираи нерӯи барқӣ хеле бузург аст. Ин дарё бо якҷоягӣ бо дарёи Панҷ зиёда аз 75%-и захираи нерӯи барқӣ ҷумҳуриро ҷамъ намудааст.

Мавҷудияти релеф, маҳаллу иқлими хоси минтақа яке аз сабаби асосии серобию тезобии дарёи Вахш гардидааст. Чунин шароит имкон фароҳам овардааст, ки аз 1 км маҷрои Вахш (Нерӯгоҳҳои барқии обии Вахш) тақрибан 13000 киловатт нерӯи барқ ҳосил карда шавад Дарёи Вахш яке аз муҳимтарин дарёи обёрикунандаи Осиёи Миёна аст ва афзалияти он зиёд мебошад.

Шаҳрҳои вилояти Хатлони Тоҷикистон - Норак, Сарбанд ва Қӯрғонтеппа дар канораи дарёи Вахш ҷойгир шудаанд ва аз захираҳои оби дарё барои нӯшокӣ ва обёрии заминҳо истифода мебаранд. Дар резишгоҳи дарёи Вахш ба Панҷ мамнуъгоҳи давлатии «Бешаи палангон» ҷойгир аст, ки барои набототу ҳайвоноти он, оби дарё манбаӣ зист аст.

Пайнавиштҳо
-----------

1. ↑  Силсиланеругоҳҳои барқи обӣ дар дарёи Вахш

Инҷоро ҳам бингаред
-------------------

* Нерӯгоҳои барқи обии Вахш
* Обанбори Норак
* 

Викианбор маводҳои вобаста ба мавзӯи 
***Вахш*** дорад
**Урдубиҳиштгон** яке аз ҷашнҳои қадими форсӣ мебошад.

Урдубиҳиштгон
-------------

Урдубиҳишт гоҳе Гулистонҷашн аз ҷашнҳои қадими форсӣ буда, аз шумораи ҷашнҳои марбут ба оташ аст. Рӯзи сеюми аз ҳар моҳи бостони ба номи урдубиҳишт мебошад.
Ба муҷиби яздоншиносони Авастоӣ урдубиҳишт дувумин амшоспанд аст. Ин ном дар Авасто ба гунаи ašavahišta ва artavahišta будааст. Ҷузъи аввали ин вожа aša\\art ба маънои "ростӣ, дурустӣ, низом" буда ҷузъи дуюм сифати олӣ аст ба маънои "беҳтарин" буда беҳтарин ростӣ ва беҳтарин низом ва қонун мебошад. Чунончи ҳамаи амшоспандон дорои ду ваҷҳи миноӣ ва заминӣ ҳастанд. Ин ампшоспанд дар ҷаҳони миноӣ намояндаи покӣ ва ростӣ, низом қонуни аҳурои ва дар замин нигоҳбини оташ аст. Дар ин маврид манзур аз оташ низом ва дод ва ростӣ ва порсоӣ аст. Чун дар ин оин аз авасто мулоҳиза мешуд, ки Аҳриман бо зуҳури Зардушт мегурезад.
Дар ҷашни Урдубиҳиштгон шаҳриёрон бароммедоданд ва мубади мубадон оинеро, ки маросим буд дар ҳузури подшоҳ баргузор мегардид ва ҳамаро андарз мегуфт. Сарони ҳар гурӯҳ ба подшоҳ муаррифи мешуданд ва ҳунармандон мавриди марҳамат қарор мегирифтанд. Ба дарёфти подоши ифтихор ҳосил мегардад. Ин рӯз ба фариштаи муқаддас Урдубиҳишт талқин дорад, ки мазҳари покӣ ва ростӣ, дурустӣ ва оини эзидӣ, нигаҳбони оташҳо бо ӯст. Ирониёни қадим ин рӯзро ҷашн мегирифтанд ва худро барои қабули сифати ин фариштаи муқаддас омода месохтанд ( Бойгонӣ шудааст 2 июни 2017  сол.. جشن-های-ایران-باستانp33555).
Халафи Табрезӣ овардааст: ин рӯзи нек аст, ки ба маъбад ва оташкадаҳо рафта аз подшоҳон ҳоҷати худ хостанд.

Манобеъ
-------

* Акбарзода П. Эрониёни Ҳоланд ҷашни "Урдубиҳиштгон"-ро гиромӣ медоранд. 2011
* Ҳошим Р. Гоҳшумории ҷашнҳои Эронӣ бостон. Теҳрон. -1358