recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Амиралумаро** (ар. أمير الأمراء‎‎) — лақаб ва баландтарин мансаби низомӣ, фармондеҳи олӣ, ноиб ё қоиммақоми фармонраво, ки гоҳо ба сурати «мири мирон» низ ба кор рафтааст.

Истилоҳ
-------

Истилоҳи амиралумаро ғолибан ба маънии «амири аслӣ», «сарфармондеҳи олӣ дар сипоҳ» кор фармуда мешуд. Ин вожа дар бархе аз кишварҳои исломӣ, аз даврони Аббосиён, вале дар аҳди мамлукони Миср ба таври хеле васеъ истифода бурда шудааст. Афроде чун Ҳорун ибни Ғариб, Муҳаммад ибни Роиқ (а. 10) аз маъруфтарин амиралумарои таърих будаанд.

Унвони амиралумаро асосан дар бахши Ироқ ва манотиқи ғарбии Эрон бештар мавриди истифода будааст. Чунончи, дар аҳди Оли Буя (Бувайҳиён) лақаби амиралумаро ба таври бисёр васеъ роиҷ гардид ва ҳатто бархе аз шоҳзодгони ин хонадон соҳиби ин унвон буданд. Дар системаи идорӣ ва низомии Салҷуқиён дар радифи вожаи амиралумаро ҳамчунин истилоҳоти «сипаҳсолор» «амири солор», «муқаддаму-л-аскар» ва ғ. низ ба таври васеъ истифода мешудаанд. Амиралумаро дар замони Салҷуқиён қудрати воқеиро дар даст доштааст, яъне соҳибқудрат будани амиралумаро яке аз муҳимтарин хусусиятҳо дар он рӯзгор будааст. Унвони амиралумаро ба маънии «амири сипоҳ» ва ҳокими навоҳӣ дар байни қизилбошони сафавии Эрон низ маъмул будааст.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — 608 с. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2021, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.
**Болоҳисор** (форсӣ: بالاحصار‎) — қалъаи ҷангии машҳуре дар қисми ҷануби шарқии шаҳри кунунии Кобули Афғонистон.

Истилоҳи Болоҳисор аз ду калима: боло — баландӣ ва ҳисор — қалъа таркиб ёфта, маънои қалъаи дар баландӣ ҷойгиршударо ифода мекунад. Мавқеияти Болоҳисор имкон дод, ки қалъа дар муқобили ҳамлаи душман мустаҳкам ва қавӣ бошад. Болоҳисор дар масири таърих гоҳе ҷузъи шаҳри Кобул ва гоҳе ба номи арки шоҳӣ ёд шудааст. Ба ҳар сурат дар ҳар давру замон ба ҳайси маҳалли мудофиавии зимомдорон хидмат кардааст. Он дар аҳди қадим арки мустаҳкам буд ва деворҳои хеле қавии сангӣ дошт. Болоҳисор аз тарафи ҷануби ғарбӣ ба девори машҳури Кӯҳи Шери дарвозаи Кобул пайваст буда, то ҳоло бурҷ ва бозмондаҳои деворҳояш пойбарҷоянд. Дар минтақаи шимоли арки Болоҳисор шаҳраки хурди собиқ Болоҳисор воқеъ буд, ки деворҳои паҳни мустаҳкам, бурҷҳои ҷангии таркашдор ва хандақи амиқу васеъ дошт. Аз ин маълум мегардад, ки арки Болоҳисор маркази салтанатӣ, ҷойи амирону ҳокимон ва маҳалли хазинаву нигоҳдории ашёи гаронбаҳои давлатӣ будааст. Шаҳри Болоҳисор макони ходимон, маъмурон ва низомиён буда, дар он хонаҳои раҳоиш, қасрҳо, бозорҳо, ҳаммом ва дигар биноҳои заруратӣ эъмор ёфта буданд. Англисҳо Болоҳисор-ро тарконданд. Дар давраи ҳукмронии Муҳаммад Нодиршоҳ шаҳри тахрибшуда таҷдиди сохтмон гардид. Баъдан дар дохили Болоҳисор мактаби ҳарбие сохта шуд.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Болоҳисор / Болоҳисор Раҳматов // Боз — Вичкут. — Д. : СИЭМТ, 2014. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 3). — ISBN 978-99947-33-46-0.
**Болометр** (юн.-қад. βολή — нур ва μέτρον — андоза) — асбоб барои чен кардани афканишоти электромагнитӣ (асосан инфрасурх), ки дар асоси тағйирёбии муқовимати электрикии моддаи ба ҳарорат ҳассос сохта шудааст. 

Болометрро соли 1878 мунаҷҷим ва физикдони амрикоӣ С. П. Ленгли (1834–1906) ихтироъ кардааст. Қисми асосии болометр лавҳачаи ниҳоят тунук (мас. аз платина ё ягон ноқили дигар) аст, ки барои беҳтар фурӯ бурдани афканишот сиёҳ карда шудааст. Бинобар тунук будан лавҳача таҳти таъсири афканишот зуд гарм шуда, муқовиматаш тағйир меёбад. Болометрҳо ду намуд мешаванд: филиззӣ ва нимноқилӣ. Болометрҳои филиззӣ аз платина, никел, тило сохта шуда, ба тавассути вурудгоҳи трансформатор насб карда мешаванд, чунки муқовиматашон кам аст. Болометри нимноқилӣ аз ду термистори наворӣ (ғафсиашон то 10 мкм) иборат буда, аз хӯлаҳои никел, кобалт, манган сохта мешавад. Термистори якуми он фаъол буда, афканишотро фурӯ мебарад. Термистори дуюм (эҳтиётӣ) аз афканишоти беруна эмин аст ва барои ҷуброни тағйироти ҳарорати муҳит хидмат мекунад. Бо болометрҳо ҳарорати объектҳои дастнорас ё масофаашон гуногун низ чен карда мешаванд. Болометрҳои терморезистории аввалин дар радифҳои маснӯъи Замин насб карда шуда буданд. Болометр ба ҳамаи спектри афканишот ҳассос аст, вале онро асосан дар ахтаршиносӣ (астрономия) барои ба қайд гирифтани афканишоти дарозии мавҷаш ниҳоят кӯтоҳ (субмиллиметрӣ) истифода мебаранд.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Болометр / М. Холов // Боз — Вичкут. — Д. : СИЭМТ, 2014. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 3). — ISBN 978-99947-33-46-0.
**Амир Шоҳӣ** (*Мавлоно Амир Шоҳии Хонанда*, номи аслиаш **Малик ибни Ҷалолуддини Фирӯзкӯҳӣ**; 1521, Сабзавор – 1602, Ҳиндустон) — мусиқидон, оҳангсоз, навозанда, сароянда ва шоири тоҷик.

Зиндагинома
-----------

Амир Шоҳӣ аввалҳо дар зодгоҳаш, баъд дар шаҳрҳои Ҳирот, Бухоро ва ғ. дар баробари илмҳои замонаш асосҳои назарӣ ва амалии санъати мусиқиро меомӯзад. ӯ дар навохтани созҳои тории камониву захмавӣ (барбат, қонун, рубоб) маҳорати тамом дошт ва барои ин созҳо силсилаи асарҳои дилнишини мусиқӣ офаридааст. Амир Шоҳӣ муддате дар дарбори Бобур хидмат карда, асарҳои бисёре эҷод намудааст. «Амали Шаҳриёри Ҷаҳон» (бар усули «Чанбар» ба мақоми «Наво», матни худи Амир Шоҳӣ) аз ҷумлаи беҳтарин асарҳои ӯ мебошад. Амир Шоҳӣ аз хубтарин хушнависони давраш буда, бисёр китобҳоро оро додааст. Бо тахаллуси «Шоҳӣ» ғазалу рубоиёти некӯ гуфтааст. Намунае аз ашъори ӯ:

Ту шаҳриёри ҷаҳон, мо ғариби шаҳри туем,
Ватан гузошта бехонумон зи баҳри туем.
Давои дил нашавад нӯши Ҷоми Ҷам моро,
Ки нозпарвари паймонаҳои заҳри туем

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Раҷабов А. Мусиқии тоҷикон ва анъанаҳои таърихии он дар садаҳои XVI – XVII, Д. 2007.
**Амини Истаравшанӣ** (*Аминҷонов Турсунпӯлод Турдимуродович*; тав. 25 майи 1949, Ӯротеппа) — шоир ва рӯзноманигори тоҷик. Корманди шоистаи Тоҷикистон (1994).

Зиндагинома
-----------

Турсунпӯлод Амини Истаравшанӣ моҳи майи соли 1949 дар шаҳри бостонии Ӯротеппа Истаравшани имрӯза таваллуд шудааст. Падараш Аминҷонов Турсунмурод аз ҷумлаи аввалин рӯзномаиигорони шаҳр ва модараш Бобоҷонова Каромат дар сафи аввалин омӯзгорони Истаравшан дар солҳои сиюми асри гузашта буданд.

Хатмкардаи УДТ (1971). Дар идораҳои сиёсӣ-байналхалқӣ, иқтисодӣ, инчунин идораи барномаҳо барои ҷавонон ва бачагони радио ва телевизиони тоҷик (1971—2006) дар вазифаҳои гуногун кор кардааст.

Аз соли 2006 муовини сардори Раёсати ҳамоҳангсозии барномаҳо ва муносибатҳои байналмилалии Кумитаи телевизион ва радиои назди Ҳукумати ҶТ.

Эҷодиёт
-------

Маҷмӯаҳои ашъори Амини Истаравшанӣ «Назми Парвин» (1999), «Бахти хусравонӣ» (2000), «Нигини сиришк», «Муноҷоти ошиқ» (ҳарду 2006), «Сарводаи каромат» (2009) ба табъ расидаанд. Муаллифи силсилафилми «Роҳи муқаддас» (дар бораи ҷараёни Ҳаҷ) мебошад. Озодӣ, сулҳ ва ватандӯстӣ ғояи асосии осори Амини Истаравшаниро ташкил медиҳанд. Дар анвои адабии ғазал, қитъа, рубоӣ, дубайтӣ, шеър эҷод мекунад.

Мукофоту унвонҳо
----------------

Бо Грамотаи Фахрии Президиуми Советии Олии ҶШС Тоҷикистон (1989) сарфароз гардидааст. Узви ИН Тоҷикистон аз соли 2006.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Баёзи адибони Истаравшан. — Душанбе: «Эҷод», 2009. — 288 саҳ.

Сарчашма
--------

* А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — 608 с. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2021, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.
**Аминоспиртҳо**, **аминоалкоголҳо** — пайвастҳои органикие, ки дар атомҳои карбони молекулаашон гурӯҳҳои – NH2 ва – OH мавҷуданд.

Хоситяҳо
--------

Моддаҳои равғанмонанд буда, хосияти асосӣ доранд. Аминоспиртҳоро аз окиси этилен ва алкиленҳои дигар бо таъсири аммиак ё аминҳо ҳосил кардан мумкин аст. Усули дигари ҳосил кардани аминоспиртҳо низ вуҷуд дорад, мас. аз галогенгидринҳо зери таъсири аммиак, аминҳо ё фталамиди калий, бо роҳи барқарор намудани аминоалдегидҳо, аминокетонҳо ва эфири кислотаҳои аминокарбонат. Аминоспиртҳо, хоса этаноламин, моеи ғализ (ҳарор. ҷӯшишаш 171°С) буда, дар таркиби фосфатидҳо вомехӯрад. Онро аз окиси этилен ё этиленимин ҳосил кардан мумкин аст.

Ҳосилаҳо
--------

Бо кислотаҳо намак ҳосил мекунад. Ҳосилаи он – димедрол хосияти зиддиаллергӣ ва хобоварӣ дорад. Холин низ мансуби аминоспиртҳо аст. Дар таркиби липидҳои мураккаб вуҷуд дорад. Ҳамчун моддаи витаминмонанд дар организм мубодилаи чарбро ба танзим медарорад. Эфири холин ба кислотаи атсетат – атсетилхолин нейромедиатор (интиқолдиҳандаи импулсҳо дар бофтаҳои асаб) мебошад. Он дар организм дар натиҷаи атсетилонии холин зери таъсири атестилкоферменти аминоспиртҳо ҳосил мешавад. Ҳосилаҳои дигари холин – атестилхолинхлорид, карбамоилхолинхлорид (карбаҳолин), суксинилхолинйодид (дитилин) ва ғ. низ дар тиб корбаст мешаванд. Доруҳои холин давои бемориҳои ҷигар мебошанд. Катехоламинҳо, яъне аминҳои биогенӣ низ ба аминоспиртҳо мансубанд.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Степаненко Б. Н. Курс органической химии, М. 1979;
* Тюкавкина Н. А. Бадков Ю. И. Биоорганическая химия, М. 1985;
* Самиев М. Методические разработки по теоретическому курсу биоорганической химии, ч. I, Д. 1984.

Сарчашма
--------

* А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — 608 с. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2021, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.
**Конгресси Непал, КН** (непалӣ: नेपाली काँग्रेस ,англ. Nepali Congress) — қадимтарин ҳизби сиёсии мавҷуд ва бонуфузи сотсиал-демократӣ дар Непал, ки дуввумин фраксияи калонтаринро дар мақомоти қонунгузории Непал ташкил медиҳад. Ин ҳизб борҳо ба эътилофҳое сарварӣ кардааст, ки ҳукуматҳо ташкил кардаанд ва ҳоло дар мухолифат (оппозитсия) қарор доранд.

Нерӯи пешбарандаи ғайрикоммунистии Ҷумҳурии Федеративии Демократии муосири Непал, вай аз соли 1956 инҷониб сотсиализми демократиро эълом мекунад, аммо бо мурури замон ба марказ гузашт ва моил ба созиш бо ҳам подшоҳӣ ва ҳам элитаи анъанавӣ шуд. Аъзои Интернатсионали Сотсиалистӣ. Муддати дароз роҳбари он собиқ сарвазири Непал Сушил Коирала буд. Ҳоло ин ҳизбро Шер Баҳодур Деуба ва Рам Чандра Повдел роҳбарӣ мекунанд.

Таърих
------

Конгресси Непал дар конфронси муассисони соли 1950 тавассути якҷояшавии Конгресси Миллии Непал ва Конгресси Демократии Непал, ба монанд ба Конгресси Миллии Ҳиндустон, ки ҳизб аз он вақт инҷониб диққати худро ба он равона кардааст, таъсис дода шудааст. Ҳизби Конгресси Миллии Непал, ки моҳи январи соли 1947 дар Калкуттаи Ҳиндустон ва Бенарес аз ҷониби муҳоҷирони Непал бо роҳбарии Бишвесвар Прасад Коирала, ки барои барҳам додани режими худкома аз қабилаи сарвазирони Раъно ва гузариш ба монархияи конститутсионӣ ва демократия таъсис ёфтааст, таъсис дода шудааст. Вай бо як барномаи иҷтимоӣ, ки талаботҳои ислоҳоти аграриро дар бар мегирифт ва онро ҳамчун буржуазияи чап муайян кардан мумкин буд ва бо як самти сиёсати хориҷии тарафдори Ҳиндустон баромад кард. Чунин мавқеъҳои сиёсиро низ Конгресси Демократии Непал, ки моҳи августи соли 1948 ташкил шуда буд, ишғол мекарданд, зери номи он ҷиноҳи пешрафтаи қабилаи Раъно ба сиёсати режим ва барои ҳифзи имтиёзҳои худ муқобилат мекард, пинҳон мекарданд.

Пайвандҳо
---------

* Сомонаи расмӣ
* Маълумот дар бораи ҳизб аз FES
**Гу Шоу Чинг** (чинии 郭守敬, пинйин: *Guō Shǒujìng*; 1231, Шингтой[d], имперотурии Муғул[d] — 1316, Хонболиқ[d]) — риёзидон, муҳандиси соҳаи обёрӣ ва ахтаршиноси Чин, яке аз таъсисгарони мактаби махсуси алгебраи Чин, ки дастоварди асосии он таҳияи усули ададии ҳалли муодилаҳои дараҷаҳояшон олӣ буд.

Зиндагинома
-----------

Дар дарбори императори Чин вазифаҳои ситорашинос ва нозири иншоотҳои обёрикунандаро ишғол намуда, узви палатаи олимон буд. Бо лоиҳаи Гу Шоу Чинг расадхонаи нави Чжоугун (дорои утсурлоби офтобии баландиаш 12,8 м) сохта шуда буд. Ӯ 13 асбоби астрономӣ (мас. зовиясанҷи эклиптикӣ, квадрантҳо, глобусҳои осмонӣ ва ғ.) сохтааст. Гу Шоу Чинг муаллифи «Шоу-ши-ли ва сзин» мебошад, ки дар он тақвими «Шоу-ши-ли»-ро тартиб додааст. Тақвим дар солҳои 1281—1367 истифода мегардид. Мутобиқи тақвими мазкур як сол ба 365,2425 шабонарӯз баробар буда, бо тақвими григориании муосир мувофиқат мекунад. Гу Шоу Чинг бо тригонометрияи куравӣ низ машғул шудааст. 

Соли 1970 бо қарори Иттиҳодияи байналмилалии астрономӣ ба танӯраи тарафи нонамоёни Моҳ номи Гу Шоу Чинг дода шуд.

Эзоҳ
----

1. 1 2  Архив по истории математики Мактьютор
2. 1 2
3. ↑  Китайская биографическая база данных (ингл.)

Сарчашма
--------

* Го Шоу-Дзин // Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️  Гузариш ба унсури Викидода  Вебгоҳҳои мавзӯъӣ | 
* zbMATH Open
* MacTutor History of Mathematics archive

 |
| Фарҳангҳо ва донишномаҳо | 
* Большая китайская
* Большая китайская
* Большая китайская
* Большая китайская
* Большая китайская
* Большая российская (старая версия)
* Кругосвет
* Britannica (онлайн)

 |
| 

| Дар феҳристҳои китобшинохтӣ |
| --- |
| 
* CBDB: 0107822
* GND: 108912354X
* ISNI: 0000 0000 6343 4368
* LCCN: n81081227
* NLC: : 000169175
* NLA: 36605835
* SUDOC: 243030606
* VIAF: 75175526
* WorldCat VIAF: 75175526

 |

 |
**Парчабурон, чокбурон, кӯрпадӯзон** - ин маросим занона буда, пас аз овардани ҷиҳозу қалини арӯс дар хонаи арӯс баргузор мешавад. Пас аз хӯрдани зиѐфат молу матоъҳои барои арӯс овардаро бароварда, ба пора карда дӯхтани либос шурӯъ менамоянд. Саравал як зани рӯзгордида бо дуои хайр поракуниро оғоз менамояд. Сипас риштаи корро зани ҳунарманде гирифта, аз матоъҳо барои арӯс сару по медӯзанд.

Эзоҳ
----

1. ↑  Феҳристи миллии намунаҳои мероси фарҳангии ғайримоддӣ./ Пажӯшиҳгоҳи илмӣ-тадқиқотии фарҳанг ва иттилооти Вазорати фарҳанги ҶТ - Душанбе: "Ирфон", 2014, - С. 56
2. ↑  ПИТФИ Феҳристи миллии намунаҳои мероси фарҳангии ғайримоддӣ (пайванди дастнорас)

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Ин мақолаи нопурра аз таърих мебошад.Шумо метавонед бо пурра кардани ин ба Википедия кумак кунед.* |
Хоҷа Камолиддин писари Хоҷа Наҷмуддин Неъматуллоҳи Кӯҳистони аз шогирдони забардасти Абдураҳмони Ҷомӣ буда,соли 1449 (853 ҳиҷрӣ) дар Ҳирот таваллуд шудааст. Падари ӯ муддате вазири Султон Абусаид (855/1451-872/1468)будааст. Осафӣ дар мадрасаҳои зодгоҳи худ - Ҳирот илм омӯхта, аммо ба мақоме соҳиб намегардад ва ба сахтӣ ва қашшоқи рӯз мегузаронад. Баъдан муддате дар Балх зиста бо писари Султон Ҳусайни Бойқаро - Бадеуззабон Мирзо ки аз соли 1497 (903 ҳиҷрӣ) ҳукмрони мустақили Балх буд, қаробат пайдо мекунад. Осафӣ ба Макка ҳам сафар карда будааст. Осафӣ 3 сентябри 1517 (16 шаъбони 923 ҳичрӣ ) дар Ҳирот фавтидааст. Ба қавли тазкиранависон Осафӣ ду рӯз пеш аз вафоташ ин қитъаро гуфта будааст, ки мисраи чаҳорум таърих буда аз он 923 мебарояд:

Соле, ки рух Осафӣ ба ҳафтод ниҳод
Ҳафтод тамом карду аз пой фитод
Шуд дар ҳафтоду мисраи таърихаш
Паймуд роҳи бақоъ бо гоми ҳафтод.

  


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Мақолаи мазкур дар бораи шоир нопурра аст. Шумо ба Википедиа бо пурракардани он ёрӣ расонед*. |
**Дмитрий Евгеевич Сичёв** 26 октябри соли 1983 дар Русия ба дунё омадааст. Аз хурди ба футбол машғул мешуд. Ӯ аз хурди мехост, ки ба ягон дастае дарояд ва дар синни 19-солагӣ, соли 2000-ум ӯро ба дастаи Спартаки (Тамбов)- Русия даъват карданд. Сичёв дар он ҷо як сол бозӣ кард. Дар давоми як сол ӯ дар шонздаҳ бозӣ иштирок карда 7-тӯбро ба нишон расонидааст. Соли 2002 Сичёвро ба дастаи Спартак Москва даъват карданд. Ӯ дар он ҷо дар ҳаждаҳ бозӣ иштирок карда 16-даҳ тӯбро ба нишон расонидааст. Соли 2003 Сичёвро ба дастаи Олимпик Марсей- даъват мекунанд. Ӯ дар он ҷо дар 14-даҳ бозӣ иштирок карда 7-тӯбро ба нишон расонидааст. Соли 2004 Дмитрий Сичёвро ба дастаи "Локомотив" даъват карданд. То имрӯз ки соли 2006 мебошад Дмитрий Сичёв дар дастаи "Локоматив" бозӣ карда истодааст. То имрӯз ӯ дар дастаи "Локомотив" 35-бозӣ гузаронда 25-тӯбро ба нишон расониидааст.

Дастовард
---------

Чемпиони Русия дар соли 2004

Дорандаи Кубки Давлатҳои Иттифоқ дар соли 2005

Дорандаи Кубки Русия дар соли 2005


|  |  |
| --- | --- |
| Тӯби футбол | *Ин мақолаи нопурра дар бораи бозингари футбол мебошад.Шумо метавонед бо пурра кардани ин ба Википедия кумак кунед.* |
**Нашриёти Русский язык** - **«Ру́сский язы́к»** — нашриёти марказӣ дар системаи Госкомиздати СССР буд, ки он адабиётро барои хориҷиёни забони русӣ меомухта нашр мекард: китобҳои дарсӣ, дастурамалҳо ва маводҳои таълимӣ ва китобҳо бадеӣ, — инчунин луғатҳо ва фарҳангҳои русӣ, хориҷӣ-русӣ, русӣ-хориҷӣ ва фарҳангҳои илмӣ техникӣ, луғатҳо ва фарҳангҳои забонҳои халқҳои ИҶШС нашр мешуданд. Нашриёт бо беш аз 20 забонҳо нашр мешуданд.

Таърих
------

Нашриёти «Русский язык» соли 1974 дар Москва дар асосӣ редаксияи луғавии нашриёти «Советская энциклопедия» ва редаксияи илмии нашриёти «Прогресс» ва «Высшая школа», ки адабиёти забони русӣ ҳамчун забони хориҷӣ ташкил карда шуда буд. Соли 1993 нашриёти «Русский язык» аз байн рафта ба ду нашриёт: нашриёти «Русский язык. Курсы», ки адабиётро барои хориҷиёни забони русӣ меомухта нашр мекунад ва «Русский язык Медиа», ки луғатҳои русиро нашр мекунад тақсим шуд.

Пайвандҳо
---------

* Копия статьи об истории издательства, размещённой на ныне несуществующем сайте издательства «Русский язык»
* Решение о ликвидации издательства

Эзоҳ
----

1. ↑  *Назаров В. И.*  Бойгонӣ шудааст 22 октябри 2007  сол.

  

Шаблон:Publish-stub
**Ҳоҷӣ Амиров** (тав. 1933, деҳаи Мадрушкати ноҳияи Мастчоҳ — 31 декабри 1994, ҳамон ҷо) — механизатор, Қаҳрамони Меҳнати Сотсиалистӣ (1965).

Фаъолияти корӣ
--------------

Челонгар (1953 — 58), тракторчӣ (1958 — 63), сардори бригадаи комплексии механиконидашудаи пахтакории к-зи ба номи Куйбишеви ноҳияи Мастчоҳ (1963—1989). Депутати Совети Олии СССР (даъвати 6). Дар ҷамъоварии пахта бо мошина муваффақият ба даст овардааст.

Ордену медалҳо
--------------

Бо ордени Ленин ва медалҳо сарфароз гардидааст.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* Амиров Ҳоҷӣ // А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2021, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.

* Музалевский М. В. Герои Социалистического Труда. Биобиблиографический словарь. — М.: РИЦ "Кавалер", 2008. — Т. 2. — 200 с.
* Амиров Ходжи, Герои страны
**Беназоратӣ** чунин мафҳум аст, ки рафтори кӯдак ва ё наврас аз тарафи калонсолони масъул (волидайн, намояндагони қонунии ба назорат ва тарбияи кӯдак ва наврас масъул ва ё аз тарафи шахсони мансабдори масъул) назорат карда намешавад, ки дар оқибат вазифаҳои ба зиммаи шахсони масъул вогузоршуда 
ба таври бояду шояд нисбати тарбия, таълим ва инкишофи зарурии кӯдак татбиқ намешаванд.

Боз нигаред
-----------

* Бепарасторӣ
* Бепаноҳӣ

Адабиёт
-------

* Миньковский Г.М. Беспризорность. Педагогическая энциклопедия. Т.1.- М. 1964;
* Нечаева А. М. Детская беспризорность - опасное социальное явление // Государство и право, 2001. № 6. С. 59.

Пайвандҳои беруна
-----------------

* kmt.tj Луғати тафсири истилоҳоти педагогика

Адабиёт
-------

* Энциклопедияи Советии Тоҷик : [дар 8 ҷ.] / сармуҳаррир  А. С. Сайфуллоев. — Д. : СИЭСТ, 1978—1988.
**Серге́й Аполлина́риевич Гера́симов** (21 май (3 июн) 1906 (1906-06-03), Кундрави — 26 ноябри 1985, Маскав) — ҳунарпеша, коргардон, намоишноманавис, педагоги рус, доктори илмҳои санъатшиносӣ (1967), академики Академияи илмҳои педагогии ИҶШС (1978). Артисти халқии ИҶШС (1948). Қаҳрамони Меҳнати Сотсиалистӣ (1974).

Зиндагинома
-----------

Хатмкардаи Институти санъати театрии Ленинград (1928). Фаъолияти ҳунарпешагиаш дар синамо аз соли 1924 шурӯъ шудааст. Дар филмҳои «Чархофалак» (1926), «СВД» (1927), «Бобили ҷадид» (1929) ва ғ. нақш бозидааст. Аз соли 1930 коргардони киностудияи «Совкино» (аз соли 1934 «Ленфилм»)-и Ленинград. Соли 1941 аз рӯи намоишномаи М. Ю. Лермонтов филми «Маскарад»-ро бо ҳунару маҳорати баланди коргардонӣ ба навор гирифта, яке аз нақшҳои ҷаззоби хеш — нақши Неизвестнийро дар он бозид. Дар солҳои ҶБВ филмҳои «Мағлубнашавандагон» (1943, ҳамроҳи М. Калатозов) ва «Замини бузург»-ро (1944) офарид. Соли 1948 аз рӯи романи А. Фадеев филми «Гвардияи ҷавон»-ро таҳия кард (Мукофоти сталинӣ, 1949). Яке аз таҳияҳои пураҳаммияти Сергей Герасимов — филмбардории романи «Дони ором»-и М. Шолохов мебошад (1957-58, ҷоизаи аввали фестивали кинои шӯравӣ, 1958; ҷоизаи бузурги Фестивали умумиҷаҳонии кино дар Карлово-Вари, 1958; ҷоизаи Фестивали умумиҷаҳонии кино дар Брюссел, 1958), ки аз рӯи жанри драмаи мардумӣ наворбардорӣ шудааст. Дар тӯли фаъолияти педагогиаш дар Институти умумииттифоқии давлатии кинематография як зумра коргардонону ҳунарпешагони шинохта, аз қабили С. Бондарчук, Ю. Егоров, Л. Гурченко, Н. Бондарчук ва дигаронро тарбия кардааст. Сергей Герасимов депутати Шӯрои Олии ИҶШС (даъватҳои 3-4), узви Раёсати Комитети шӯравии муҳофизати сулҳ буд.

Ҷоизаҳо
-------

Бо се ордени Ленин, се ордени дигар ва медалҳо сарфароз гардидааст.

Эзоҳ
----

1. 1 2  *Bibliothèque nationale de France* идентификатор BNF (фр.): платформаи додаҳои боз — 2011.

Адабиёт
-------

* Парфёнов Л. А. Сергей Герасимов. М. 1975.

Сарчашма
--------

* Герасимов Сергей Аполлинариевич // Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.
**Рустам Абдураҳмонович Аҳмадов** (18.10.1952, Душанбе) — 10.02.2010, дар ҳамон ҷо) — муаррих, муаллими варзиш. Номзади илмҳои таърих (1991).

Зиндагинома
-----------

Рустам Абдураҳмонович Аҳмадов дар Техникуми физкултураи Душанбе таҳсил кардааст (1969–71). Муаллими тарбияи ҷисмонии мак. миёнаи № 36 Душанбе (1971–1981). С. 1986 факултаи таърихи ИПД ба номи Т.Г. Шевченкоро хатм кардааст. Муаллими каф. таърихи ИПД ба номи Т.Г. Шевченко (1986–1988). С. 1991 рисолаи номзадӣ дифоъ намудааст. Муаллими калони каф. таърих ва илмҳои ҷамъиятшиносӣ, ҷон. декан оид ба таълими донишҷӯ ёни хориҷӣ; ноиби ректор оид ба қисми хоҷ. Донишгоҳи давлатии тиббии Тоҷикистон ба номи Абӯалӣ Ибни Сино (1991–2006), ноиби рек. оид ба корҳои илмии ДДЗТ ба номи С. Улуғзода (2006–10). Дар даврони шӯравӣ муддати 5 сол роҳбари отрядҳои минтақавии бинокории донишҷӯёни Тоҷикистон дар гӯшаҳои гуногуни СССР будааст. Барои саҳми боризаш дар рушди вилояти Мурманск ва Комбинати маъдантозакунии Апатити РСФСР бо ордени «Нишони Фахрӣ» мукофотонида шудааст.

Эзоҳ
----

1. ↑  Аз асл ба насл. — Душанбе, 2019. — 215 с. (тоҷ.). ISBN 978-99947-958-2-6
**Рустам Раҳматович Раҳматзода (Қудратов)**  — иқтисоддон, доктори илмҳои иқтисод, вакили Маҷлиси намояндагони Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон даъвати V ва даъвати VI

Зиндагинома
-----------

Қудратов Рустам Раҳматович 24 сентябри соли 1960 дар ноҳияи Қумсангири вилояти Хатлон ба дунё омадааст. Миллаташ тоҷик. Донандаи забонҳои русӣ ва англисӣ.
Соли 1984 Донишгоҳи аграрии Тоҷикистонро аз рӯи ихтисоси «Иқтисодиёт ва идоракунии комплекси агросаноатӣ» хатм кардааст. Фаъолияти кориашро соли 1984 ба ҳайси иқтисодчӣ оғоз намудааст.
Аз соли 1985 то соли 1988 аспирант, солҳои 1989—1994 асисстенти кафедраи кибернетикаи иқтисодӣ ва омори Донишгоҳи аграрии Тоҷикистон буд.
Аз соли 1994 то соли 2002 дар вазифаи декани факултаи фермерии Донишгоҳи аграрии Тоҷикистон, солҳои 2002—2007 ба сифати директори «Маркази миллии таълимии кишоварзӣ» — и Маркази дастгирии хусусигардонии назди Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон кор кардааст.
Аз соли 2007 инҷониб директори «Маркази такмили ихтисоси кадрҳои соҳаи кишоварзӣ» — и Вазорати кишоварзии Тоҷикистон кор кардааст. Зиёда аз 120 мақолаҳои илмӣ, 5 монография таълиф намуда, беш аз 13 нафар докторону номзадҳои илми иқтисодро тайёр намудааст.
Оиладор, соҳиби чор фарзанд мебошад.
1 марти соли 2015 вакили Маҷлиси намояндагон интихоб шудааст.
1 марти соли 2020 вакили Маҷлиси намояндагон интихоб шудааст.

Нигаред низ
-----------

* Вакили Маҷлиси намояндагони Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон

Эзоҳ
----

1. 1 2  Рустам Раҳматович Қудратов(тоҷ.). *www.parlament.tj*. 20 марти 2020 санҷида шуд. Баргирифта аз сарчашмаи аввал 21 марти 2020.
**Сергей Петрович Бороди́н** (12 [25] сентябр 1902 ё 8 октябр 1902, Маскав — 22 июн 1974, Тошканд) — нависандаи рус.

Зиндагинома
-----------

Хатмкардаи Институти олии адабию бадеии ба номи В. Я. Брюсов (1926). Дар экспедитсияҳои бостоншиносӣ ва мардумшиносӣ (этно-графӣ) ширкат доштааст (1923 — Бухоро, 1925-26 — Самарқанд). Дар Шарқи Дур (1928), Қазоқистон (1929), Тоҷикистон (1931), Арманистон (1933) зиндагӣ карда, барои эҷоди асарҳо мавод ҷамъ овардааст. Аз соли 1951 сокини Тошканд гардид. Нахустин очеркаш соли 1915 (дар 12-солагиаш) ва шеърҳои нахустинаш соли 1922 ба табъ расидаанд. Ҳикояву очеркҳои Сергей Бородин «Мирзо Файёз» (1929), «Човандозон» (1929), «Бозии шатранҷ» (1929), «Шабе дар Анҷири Боло» (1931), «Баҳори Лақай» (1932), «Хирсе дар Ғарм» (1933) ва ғ. дар асоси маводди ҳан-гоми сафари кӯҳистони Тоҷикистон ҷамъовардааш нигошта шудаанд. Дар романҳои Сергей Бородин — «Бухорои вопасин» ва «Пахтаи мисрӣ» (ҳар ду 1932), маҷм. ҳикояҳои «Мусаввири парандаҳо» (1934) падидаҳои ҳаёти нав, дигар-гуниҳои олами маънавии мардум, сохтмони ҷамъияти сотсиалистӣ дар Осиёи Марказӣ инъикос ёфтаанд. Дар романи таърихии «Димитрий Донской» (1941, Мукофоти давлатии СССР, 1942) аз муборизаи халқи рус ба муқобили муғулони истилогар сухан меравад. Ин роман дар тӯли 50 сол (аз 1941 то 1994) дар муассисаҳои нашаротии ИҶШС ва Русия беш аз 25 бор ба теъдоди беш аз 1 млн нусха чоп гардидааст. Ба қалами Сергей Бородин романи сегонаи «Ситораҳо дар осмони Самарқанд» (1953-74, тарҷ. тоҷикӣ — 1961) тааллуқ дорад. Сергей Бородин дар ҳаёти адабию мадании Тоҷикистон ширкат дошт. Тарҷумаи романҳои С. Айнӣ «Ёддоштҳо» ва «Ғуломон» ба қалами ӯ тааллуқ дорад. Ба нашри русии «Мактаби куҳна»-и устод С. Айнӣ сарсухан навиштааст. Сергей Бородин ҳамчунин бо но-ми «Айнӣ» очерке эҷод карда, ақидаҳои худро оид ба ҳаёт ва фаъолияти эҷодии С. Айнӣ иброз доштааст.

Ҷоизаҳо
-------

Бо ду орден ва медалҳо сарфароз гардидааст.

Эзоҳ
----

1. 1 2 3 4 5
2. 1 2 3 4  Архив изобразительного искусства — 2003.

Адабиёт
-------

* Бородин Сергей Петрович // Боз — Вичкут. — Д. : СИЭМТ, 2014. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 3). — ISBN 978-99947-33-46-0.


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️  Гузариш ба унсури Викидода  Фарҳангҳо ва донишномаҳо | 
* Кругосвет

 |
| 

| Дар феҳристҳои китобшинохтӣ |
| --- |
| 
* CONOR: 42493027
* GND: 126112908
* ISNI: 0000 0001 1036 7648, 0000 0003 6857 4839
* J9U: 987007281735905171
* LCCN: no91007807
* NKC: xx0001439
* NTA: 106937804
* NUKAT: n2002095151
* SUDOC: 126502382
* VIAF: 6954558
* WorldCat VIAF: 6954558

 |

 |
**Серге́й Никола́евич Вернóв** (11 [24] июл 1910, Сестроретск, губернияи Санкт-Петербург[d] — 26 сентябр 1982, Маскав) — физикдони шӯравӣ, академики АИ ИҶШС (1968, узви вобаста, 1953).

Зиндагинома
-----------

Баъди хатми Донишкадаи политехникии Ленинград (1931) дар Институти радийи АИ ИҶШС, аз соли 1936 дар Институти физикаи АИ ИҶШС кор кард. Аз соли 1944 ҳамзамон проф. Донишгоҳи давлатии Маскав ва аз 1946 корманди Институти таҳқиқоти илмии физикаи ҳастаи ҳамин донишгоҳ (аз 1960 директор) буд. Корҳои илмии Сергей Вернов асосан ба таҳқиқи табиат ва хосиятҳои нурҳои кайҳонӣ дар қабатҳои болоии атмосфера ва берун аз он, инчунин ба физикаи кайҳонӣ бахшида шудаанд. Сергей Вернов усули радиозондҳоро барои пажӯҳиши амалии нурҳои кайҳонӣ (1935) таҳия намуд, падида (эффект)-и арзии нурҳои кайҳониро дар стратосфера (1935) кашф кард, сабабҳои пайдоиши ҷузъҳои электронию фотонӣ, мюонӣ ва ҳастаиву фаъоли нурҳои кайҳониро дар стратосфера шарҳ дод, бори нахуст номутаносибии шарқиву ғарбии сели нурҳои ибтидоӣ (асосӣ)-и кайҳониро дар мавзеи экватори геомагнитӣ муайян намуда, муқаррар кард, ки қисми асосии ин сел аз протонҳо иборат мебошад, инчунин тарзи тавлиди ҷузъҳои дуввумин (ғайриасосӣ)-и нурҳои кайҳониро ошкор сохт. Солҳои 50 асри 20 бо роҳбарии Сергей Вернов барои таҳқиқи нурҳои кайҳонии энергияашон фавқулбаланд таҷҳизоти нодире сохта шуд, ки бо ёрии он нобаробарӣ (аномалия)-и спектри энергетикиро ҳангоми 1015 ЭВ будани энергия ошкор намуданд. Баъди парвози мушакҳои нахустини шӯравӣ Сергей Вернов шиддатнокии нурҳои кайҳониро берун аз атмосфера чен кард, ҳамроҳи шогирдонаш минтақаи радиатсионии берунизаминиро (1958) кашф ва таҳқиқ намуд. Таҳти роҳбарии Сергей Вернов бо ёрии радифҳои «Электрон» ва «Космос» барномаи омӯзиши минтақаҳои радиатсионӣ ва магнитосфераи Замин амалӣ гардида, сохтор ва динамикаи минтақаҳои мазкур, инчунин тарзи пайдоишу табиати онҳо (1968) муайян карда шуданд. Сергей Вернов яке аз асосгузорони соҳаи масолеҳшиносии кайҳонӣ аст.

Ҷоизаҳо
-------

Дорандаи Мукофоти давлатии ИҶШС (1949) ва Мукофоти ленинӣ (1960). Бо ордени Ленин ва дигар ордену медалҳо сарфароз гардидааст.

Эзоҳ
----

1. 1 2  Вернов Сергей Николаевич // Большая советская энциклопедия (рус.): [в 30 т.] / под ред. А. М. Прохоров — 3-е изд. — М.: Советская энциклопедия, 1969.

Адабиёт
-------

* Вернов Сергей Николаевич // Боз — Вичкут. — Д. : СИЭМТ, 2014. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 3). — ISBN 978-99947-33-46-0.


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️  Гузариш ба унсури Викидода  Вебгоҳҳои мавзӯъӣ | 
* Герои страны

 |
| Фарҳангҳо ва донишномаҳо | 
* Большая российская (старая версия)
* Большая российская (научно-образовательный портал)

 |
| 

| Дар феҳристҳои китобшинохтӣ |
| --- |
| 
* GND: 136093418
* ISNI: 0000 0000 5556 4816
* LCCN: n85826023
* NTA: 191624284
* NUKAT: n2017244842
* SUDOC: 243355297
* VIAF: 28542948
* WorldCat VIAF: 28542948

 |

 |
**Мухтор Кент** (англ. Muhtar Kent; тав. 1952) — корчаллони амрикоӣ-турк мебошад, ки дар ҳоли ҳозир вазифаи президент ва директори генералии The Coca-Cola Company дар уҳда дорад. Мухтор Кент соли 2008 ба ҳайси директори генералии ин ширкат интихоб шудааст.

Ҷавонӣ
------

Кент Мухтор соли 1952 дар Ню Йорк таваллуд шудааст. Падараш Некдет Кент консули генералии Турк буд. Баъд аз хатми мактаби миёна дар Тарсуси Туркия дар соли 1971 Мухтор Кент ба Британияи Кабир барои давом додани таҳсилаш дар Донишгоҳи Ҳалл рафт. Факултаи иқтисодиёти Донишгоҳ Ҳаллро соли 1978 хатм кард. Баъдан Кент унвони магистрро дар Донишгоҳи Шаҳрии Лондон дарёфт кард.

Баъд Мухтор Кент барои адои вазифаи ҳарбиаш ба Туркия баргашт. Пас аз хидмати ҳарбӣ вай бо ҳазор доллари амрикоӣ дар киссаш ба ИМА омад. Дар Ню Йорк ҳамроҳи амакаш зиндагӣ мекард.

Карераи касбӣ
-------------

Мухтор Кент шуғлеро дар ширкати Кока-кола тавассути эълон дар рӯзнома пайдо кард. Вай дор мошини боркаши кока кола ва фуруши кока-кола тамоми Амрикоро давр зад. Бо ин роҳ Мухтор тиҷорат, тақсимоти мол ва системаи боркашони наздик шинос шуд.
Соли 1985 Мухтор Кентро ба вазифаи директори генералии Кока-кола дар Туркия ва Осиёи Миёна пешбарӣ карданд, ва вай идораи ин ширкат дар Измирро ба Истамбул кӯчонид. Баъд аз се сол, вайро ба ҳамчун ноиб-президенти Coca-Cola International, барои 23 кишвар аз кӯҳҳои Алп то Ҳимолой эълон карданд. Дар Вента Утриш то соли 1996 кор ва зиндагӣ кард.

Соли 1995 Мухтор Кент директори идоракуни Coca-Cola Europe шуд. Баъд аз ду сол истеҳсоли ва фурӯши молро тақрибан ба 50% зиёд намуд.

Дар соли 1999 ширкати Кока-коларо пас аз 20 соли кораш тарк кард. Ба Туркия баргашта Мухтор Кент сарвари Efes шуд, ки ҳамроҳ дар гурӯҳи ширкатҳои «Anadolu» буд, ин гурӯҳ яке аз бузургтарин ширкатҳои байналмиллали нӯшоки дар Аврупо ба ҳисоб меравад. Он расширил территорию работы компании от Адриатики до Китая.

В мае 2005 года он вернулся в компанию Кока-кола почти через 6 лет и был назначен президентом и главным операционным директором компании по Северной Азии, Евразии и Ближнему Востоку. В январе 2006 года он был продвинут на недавно созданную позицию президента международных операций. В этой должности он был ответственен за все операции, проводимые за пределами Северной Америки, и все президенты компании за пределами Северной Америки подчинялись ему.

Его успешная карьера привела его на встречу на высшем уровне The Coca-Cola Company, на которой его назначили председателем и генеральным директором компании с 1 июля 2008 года.

Личная жизнь
------------

Он женат на Дефне Кент, дочери всемирно известного турецкого юриста, профессора Ильхана Лютема. У пары есть два ребенка. Мухтар Кент является членом Спортивного Клуба Galatasaray.
**Позанд**, тафсири Занд, овонавншт (транскринцияи) матнҳои пахлавӣ (форси мнёна) ба хати авестой (бо истифода аз харфҳои иловагӣ ва аломатҳои диакритики) ва алифбон I раб нас Ос и тоҷнкн. П. дар садаҳои 8— 9 бар нвази хати душворн пахлавй\* (ииг. тати пахлавй) ва дар огоэи зу-хури забоин форсип нав ба миён омадааст. Ҳангоми ба П. баргардонн-, дани матнҳои пахлавӣ ҳузворишхо (х«терограммахо) бо вариант фор-снашон иваэ карда мешуданд. Ба яамми ин дар П. таъсирн забони форс и и нав ва лахчахое, к и зардуш-тиёни Эрон гуфтугӯ мекарданд (яз-дӣ, енвандн, симнонй. сой. сангсорӣ ва г.) ба назар мерасад. Дар калнмо-ти матнҳои П. ва лахчаҳои зикршуда аз ни хати сохт ва хусуснятҳои фонетики монандӣ дида мешавад. П. фо-нологияи забони па\лавнро дар бар шрифта, барон дарк кардани маъннн калимахон ни забои вадар-
ёфтани таҳаввул дар фаҳмиши опҳо бештар мусоидат мекард. Аксари ёдгориҳои адабии динии паҳлавӣ (форсии мнёна), аз қабили «Бунда-ҳишн», «Минуй хирад», «Ҷомоспно-ма», «Ардавирафнома», «Баҳман-яшт», «Аогемадаеча», «Хурд-Авесто» ва г. ҳам дар шакл и паҳлавн ва ҳам дар навишти П. то замони мо расидаанд. Дар адабиётн класси-кии форс-тоҷик баробари Авесто ва Занд ба П. низ ишораҳо мавҷу-данд. Вале баъзан П. на ба он шаклу тарзп аелне, ки буд, ба қа-лам дода шудааст. Мае, Фаррухй дар байти:
«3-ӯ дӯсттарам ҳеч касе несту гар ҳаст, Онам, ки гӯям Позанд Қуръон аст»
ва ё Лабибй дар байти: «Гӯянд нахустин сухан аз номаи
Позанд,
Он аст, ки бо мардуми бадасл
мапайванд»
П.-ро ҳамчун як "нома, китобн ало-
ҳидае фаҳмидаанд, ки нн ба асли
масъала мувофиқате надорад.

Ад.: Саймиддинов Д. К вопросу о происхождении пазенда, дар ма.ҷм.: Забоншиносии тоҷик, Д. 1980; Pazend texts, collected and collated by Ervad Edaljl Kersaspji Antia, Bombay, 1909.
M. Диловаров

* Энциклопедияи Советии Тоҷик : [дар 8 ҷ.] / сармуҳаррир  А. С. Сайфуллоев. — Д. : СИЭСТ, 1978—1988.
**Боқиев Рустам Худойназарович** (зод. 21 январи 1978, шаҳраки Сомониён, ноҳияи Рӯдакӣ) — куштигири тоҷик, ҷудукор, Устоди шоистаи варзиши Тоҷикистон дар ҷуду (2003) ва куштӣи миллии кураш (2006), Устоди варзиши дараҷаи байналмилалӣ аз намуди олимпии ҷуду ва қураш, Мураббии шоистаи варзиши Ҷумҳурии Тоҷикистон (2007).

Зиндагинома
-----------

Нозукиҳои куштӣи миллӣ ва ҷудуро аз падараш — Мураббии хидматнишондодаи варзишии ҶШС Тоҷикистон Худойназар Боқиев омӯхтааст. Қаҳрамони чандинкаратаи Тоҷикистон оид ба куштӣи миллии қураш, ҷуду ва самбо (1995—2007). Хатмкардаи Донишкадаи тарбияи ҷисмонии Тоҷикистон (2000). Аз соли 2000 мураббии Мактаби махсуси варзишӣ оид ба ҷудуи ноҳияи Рӯдакӣ. Б. дар мусобиқаҳои варзишии сершумори байналмилалӣ иштирок намуда, ғолиб ва соҳиби медалу ҷоизаҳо гаштааст. Ҷоизадори Қаҳрамонии Осиё дар шаҳри Деҳлии Ҳиндустон (1995), ширкатдори Бозиҳои олимпӣ дар шаҳри Атланта (1996), қаҳрамони мусобиқаҳои Осиёи Ғарбӣ дар шаҳри Теҳрон (ҶИЭ, 1997), қаҳрамони мусобиқаи байналмилалӣ барои дарёфти ҷоизаи ҳаким ат-Тирмизӣ (ш. Тирмиз, 2003), қаҳрамони Бозиҳои панҷуми Осиёи Марказӣ оид ба куштӣи ҷуду ва қураш (ш. Душанбе, 2003), ҷоизадори Қаҳрамонии Осиё дар шаҳри Алмаато (2004), қаҳрамони ҷаҳон оид ба куштӣи миллии қураш (ш. Тошканд, 2005), дорандаи медали биринҷии мусобиқаи байналмилалӣ дар ш-ҳои Алмаато (2006) ва Теҳрон (2006).

Эзоҳ
----

1. ↑  Sports-Reference.com (ингл.)

Адабиёт
-------

* Боқиев Рустам Худойназарович / Н. Шарипов // Боз — Вичкут. — Д. : СИЭМТ, 2014. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 3). — ISBN 978-99947-33-46-0.


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️  Гузариш ба унсури Викидода  Вебгоҳҳои мавзӯъӣ | 
* JudoInside
* Olympedia
* МОК

 |
**Рустам Абдусаломович Деҳотӣ** (тав. 25.05.1944, ш. Душанбе), забоншинос, номзади илмҳои филологӣ (1986), дотсент (1987).

Зиндагинома
-----------

Рустам Деҳотӣ 25.05.1944 дар ш. Душанбе, дар оилаи адиби тоҷик Абдусалом Деҳотӣ ба дунё омадааст. Соли 1971 Донишкадаи давлатии омӯзгории ш. Душанбе ба номи Т. Г. Шевченкоро бо ихтисоси забони олмонӣ хатм намудааст. Солҳои 1971–1976 ассистенти кафедраи забонҳои хориҷӣ, 1976–1978 муовини декани факултети забонҳои хориҷӣ оид ба тарбия, 1978–1986 мудири кафедраи забони олмонии Донишкадаи давлатии омӯзгории ш. Душанбе ба номи Т. Г. Шевченко буд. Солҳои 1981–1984 аспиранти Донишгоҳи давлатии Тоҷикистон ба номи В. И. Ленин буд. Аз соли 1987 дотсенти кафедраи забони олмонии Донишкадаи давлатии омӯзгории ш. Душанбе ба номи Т. Г. Шевченко буд. Солҳои 1982–1990 ҳамчун котиби масъули шуъбаи душанбегии ҷамъияти дӯстии ИҶШС ва Ҷумҳурии Демократии Олмон, 1986–1995 декани факултети забонҳои хориҷии Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи Садриддин Айнӣ кор кардааст. Солҳои 1993– 1994, 1995–1998 вазифаи мудири кафедраи забони олмонии Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи Садриддин Айнӣро ба уҳда дошт. Муаллифи зиёда аз 13 мақолаҳои илмӣ, илмию методӣ ва дастурҳои таълимӣ аст. Дар масъалаҳои робитаҳои адабии Олмону Тоҷикистон корҳои илмӣ ба анҷом расонидааст. Бо нишони сарисинагии «Аълочии маорифи Тоҷикистон» (2006) сарфароз карда шудааст.

Пайвандҳо
---------

* Энсиклопедияи Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи С. Айнӣ
*
Мушкбуя (Psoralea drupaceae), ширмолқурут, гиёҳест бисёрсола. Аз 40 то 200 см қад мекашад. Пояи рости сершох, барги сепарра ё байзашакл, гули бунафш, баъзан нофармон дорад. Июн – авг. гул карда, июл – сент. тухм мебандад. Дар ҷойҳои серсанг, нишебии теппаҳо, баъзан чун алафи бегона дар пахтазор, гандумзор, канори роҳ ва заминҳои партов мерӯяд. 
Дар тибби халқӣ бо барги кӯфтаи он пучак, ҳафтпӯст ва бо марҳами самараш песи (сафедпӯсти)-ро муолиҷа мекунанд; ҷӯшоби решаи онро ҳангоми сили шуш истифода мебаранд. 
Дар саноати тиб аз ғилофаки М. доруи «псорален» таҳия карда шудааст, ки барои муолиҷаи песӣ (витилиго) нафъ дорад. Онро моҳҳои июл – сент. захира менамоянд. «Псорален» дар шакли қурс, ҳамчунин маҳлули спиртии 1-фоиза (700) истеҳсол карда мешавад. Қурси онро рӯзе 2 – 3 маротиба истеъмол карда, маҳлулро ба ҷойҳои сафедшудаи пӯст мемоланд. Даври табобат тақр. 3 моҳ аст. «Псорален»-ро барои барқарорсозии ранги пӯст (ҳангоми лейкодермия) низ истифода мебаранд. Аз М. инчунин доруҳои «псоберан» ва «бикучиол» таҳия месозанд.

Адабиёт
-------

Ковалёва Н. Г. Лечение растениями, М. 1972; 
Турова А. Д. Лекарственные растения СССР и их применение, М. 1974; 
Гаммерман А. Ф. Гром И. И. Дикорастущие лекарственные растения СССР, М. 1976; 
Ходжиматов М. Дикорастущие лекарственные растения Таджикистана, Д. 1989.
**Говмеш**, **мушкгов** (лот. Ovibos moschatus) — ҷонвари ҷуфтсум аз оилаи ковокшохон. 

Мушкгов ном гирифтани мушкгов то андозае шартист, зеро он ба мушку ғадудҳои мушкзо ҳеч муносибат надорад (он аз номи ботлоқзор, ки дар забони ҳиндуён маънии «musked»-ро дорад, пайдо шудааст). Мушкгов ҳайвони калонҷусса буда, сари мешмонанд, гардани кӯтоҳи ғафс ва пойҳои кӯтоҳ дорад. Шохҳояш ғафси каҷак (мӯйлабшакл), гӯшҳояш майда; пашмаш зичи дароз (60–70 см) буда, қариб ба замин мерасад. Вазнаш аз 250 то 650 кмушкгов Дарозии мушкгови нарина 2,1–2,6 м, мушкгови модина 1,9–2,4 м, баландиаш то сари тӯш 1,1–1,4 м. Мушкговҳо гала-гала (20–30-сарӣ) зиндагӣ мекунанд. Ғизои мушкгов алаф, гулсанг, ушна ва ғ. Мебошад. Мушкгов охирҳои июл – аввалҳои август бордор мешавад. Муддати ҳамлаш вобаста ба шароити иқлим ва ҷои зист 8–8,5 моҳ. Охири апрел як, баъзан дуто бача мезояд. Вазни бачаи мушкгов 8–10 кг буда, баъди 5–25 дақиқаи ба дунё омаданаш ба пой мехезад. Замонҳои қадим мушкговҳо дар баландкӯҳҳои Осиёи Марказӣ зиндагӣ мекарданд. Тақр. 3,5 млн сол қабл, вақте ки иқлим сахт хунук шуд, пешгузаштагони мушкгов аз кӯҳҳои Ҳимолой фаромада дар Сибир ва Авруосиёи Шимолӣ паҳн гаштанд. Баъдан онҳо дар давраи яхбандӣ тавассути гарданаи Беринг ба Амрикои Шимолӣ, аз он ҷо ба Гренландия гузаштанд. Дар охири давраи плейстотсен бинобар гарм шудани иқлим саршумори мушкговҳо кам шуд. Мушкговҳо ҳоло дар Гренландия, галаҷазираи Арктикаи Канада, ҷазираҳои Шписберген, Нунивак, Нелсон ва Аляска сукунат доранд. Мушкгов тибити пурбаҳо дошта, моҳи апрел тулак мекунад. Аз як сар мушкгови солим то 2 кг тибит мегиранд. Тибити мушкгов дар шароити сунъӣ бо роҳи шона кардан, дар табиат бошад аз шохаи хору буттаҳо ҷамъ оварда мешавад. Таъми гӯшти мушкгов гӯшти говро мемонад, вале равғани он ба равғани гӯсфанд монанд аст. Дар Арктика мушкгов ҳифз карда мешавад. Гург, хирси сафед, хирси малла, росомаха ва одам душманони мушкгов мебошанд.

Эзоҳ
----

1. ↑  Zimmermann E. A. W. 1780. Geographische Geschichte des Menschen, und der allgemein verbreiteten vierfüssigen Thiere. Zweiter Band. Enthält ein vollständiges Verzeichniss aller bekannten Quadrupeden, Weygandschen Buchhandlung, Leipzig, (2nd volume) pp. 86—88.

Адабиёт
-------

* Брем А. Жизнь животных. М. 2002;
* Сипко П. П. Грухдев А. Р. Анализ процесса интродукции овцебыка на севере Азии//Зоологический журнал № 5. 2007.

Сарчашма
--------

* Говмеш // Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.
**Муштзанӣ**, **бокс** (англ. box — қуттӣ, ринг) — навъи варзиш, аз рӯйи қоидаи муайян муштзании байни ду варзишгар.

Таърих
------

Панҷ ҳазор сол пеш дар Мисру Бобул дар шакли муштзании одӣ пайдо шудааст. Қоидаҳои бозии бокс (бе дастпӯшак) дар Англия (асри 18) ҷорӣ гардида, соли 1867 истифодаи дастпӯшак шурӯъ шуд. Бокс аз соли 1904 ба барномаи Бозиҳои олимпӣ дохил ва минбаъд баргузории чемпионатҳои ҷаҳон ва қитъаву давлатҳои алоҳида аз рӯйи он ба анъана даромад. Мусобиқа дар ринг – майдончаи чоргӯшаи дарозӣ ва бараш 6 м, ки атрофаш бо таноб иҳота шудааст, дар чанд навбат (раунд) бо танаффуси якдақиқагӣ мегузарад. Ба ринг ҳарифони ҳамвазн (истисно бокси касбӣ) роҳ дода мешаванд. Ғолиб варзишгаре мегардад, ки ҳарифро бо ҳуҷуми муваффақиятнок шикаст медиҳад, ё қувваи ҳарифаш ба давом додани бозӣ намерасад, ё ҳарифаш аз идомаи бозӣ сар мекашад. Мувофиқи қоидаи бокс аз камар поин, ба буни гардан, ба тахтапушт, инчунин ҳарифи аз пой афтодаро задан мамнӯъ аст. Мусобиқаи муштзанҳоро як ҳаками дохили ҳалқа (ринг) ва 3–5 ҳаками берун аз он доварӣ мекунанд. Дар Тоҷикистон ин навъи варзиш маъмул аст. Намояндагони ҷумҳурӣ дар мусобиқаҳои байналмилалӣ ва минтақавии бокс пайваста иштирок мекунанд.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Бокс // Боз — Вичкут. — Д. : СИЭМТ, 2014. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 3). — ISBN 978-99947-33-46-0.


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️  Гузариш ба унсури Викидода  Фарҳангҳо ва донишномаҳо | 
* Большая датская
* Большая каталанская
* Большая российская (старая версия)
* Брокгауза и Ефрона
* Итальянская
* Итальянская
* Итальянская
* Канадская
* Кругосвет
* Ларусса
* Малый Брокгауза и Ефрона
* Спортивная каталанская
* Хорватская
* Britannica (онлайн)
* Treccani
* Universalis
* Universalis
* Universalis

 |
| 

| Дар феҳристҳои китобшинохтӣ |
| --- |
| 
* BNF: 11931075m
* GND: 4007889-9
* J9U: 987007283984905171
* LCCN: sh85016186
* NDL: 00565624
* NKC: ph118969

 |

 |
**Кони ангишти Ҳакимӣ** дар масофаи 52 км аз тарафи ғарбии ш. Душанбе дар мавзеъӣ қӯҳии баландиаш 1550-2100 м ҷойгир шудааст. Кони ангишт соли 1932-ӯм ошкор гардида, номукаммал омӯхта шудааст. Захираҳои дурнамои кон ба ҳаҷми 42 млн. тонна ва захираҳои баҳисобгирифта 100 ҳаз. тонна баҳогузорӣ карда шудаанд. 
Дар мавзеи қабатҳои ангиштдори давраи юра дуто қабати ангишт муайян карда шудаанд, ки дарозиашон ба 1,5 км мерасад. Яктои ин қабатҳо дорои аҳамияти саноатӣ буда, сохтораш оддист ва иқтидораш аз 4 то 11 м мерасад. Кунҷи афтиши қабат 400-500 буда то ба ҳадди амудӣ рафта мерасад. Навъи ангишт сангӣ буда ба гурӯҳи ГЖ (газовый жирный) газӣ-равғандор дохил мешавад. 
Вобаста ба лоиҳаи корӣ истихроҷи ангишт бо тарзи кушода то чуқурии 20 м бо коэффисиенти кушодашавии қабатҳои болоии ангишт 7-10 м3/тонна ба назар гирифта шудааст

ТАВСИФИ СИФАТИИ 

ангишти кони «Ҳакимӣ»
Нишондодҳо Миқдор
Намнокӣ 5,2-17,4 (миёна - 15,1) %
Хокистарнокӣ 4,8-19,7 (миёна – 14,2) %
Сулфури умумӣ 0,4-0,16 (миёна – 0,12)%
моддаҳои хориҷшаванда 26,8-46,9 (миёна – 38,4) %
Ҳарорати сӯзиш 6453-7780 (миёна - 7372) ккал/кг
(27,01-32,57 (миёна - 30,86) МҶ/кг)
Карбон 58,4-72,6 (миёна - 65,5) %
Гидроген 5,3-6,1 (миёна - 5,7) %

Пайвандҳо
---------

* Сомонаи Вазорати Энергетикаи ҶТ Бойгонӣ шудааст 4 феврали 2009  сол.
Ин вожа дигар маъноҳо низ дорад, Бирмингем (мазмунҳо)-ро бубинед.

**Би́рмингем** (англ. Birmingham [ˈbɜrmɪŋhæm]) — шаҳр дар иёлати Алабамаи ИМА, дар доманакӯҳи Аппалачи ва водии Ҷоунс.

Аҳолиаш бо атрофи он 1 млн нафар (2010), 74 дарсади аҳолӣ — африқоиҳои Амрико. Бандари дарёи Блэк Уориор бо силсилаи дарёии Теннеси-Томбигби ва бандари баҳрии халиҷи Мексика пайваст аст.

Дар миёнаи садаи 19 маркази филиззкори (металлургия)-и сиёҳ (истеҳсоли чӯян), истихроҷи маъдани оҳан ва оҳаксанг буд. Ҳамчун шаҳр с. 1871 бунёд гардидааст. Соли 1899 ба маркази бузургтарини филиззкории ИМА табдил ёфта («Питсбурги Ҷанубӣ»), соли 1960 мошинасозӣ рушд кард. Айни замон Бирмингем. маркази муҳимми нақлиётӣ, тиҷоратӣ, саноатӣ ва фарҳангии мамлакат аст. Истеҳсоли тайёра, таҷҳизоти р. о. автомобил ва лӯлаҳо ривоҷ ёфтааст. Саноати низомӣ, кимиё, матоъҳои пахтагӣ ва хӯрокворӣ низ тараққӣ кардааст. Дар Бирмингем. Донишгоҳи Сэмфорд (1841) ва филиали (кампус) Донишгоҳи Алабама, осорхонаи санъат, калисои Сант-Баптист, Боғи истироҳатии Келли-Ингрэм, боғи ҳайвонот воқеанд. Муҷассамаи 17-метраи Худои оташи юнониҳо — Вулкан ҳамчун рамзи соҳаи филиззкории шаҳр дар баландии Ред-Маунтин қомат афрохтааст.

Эзоҳ
----

1. ↑

Сарчашма
--------

* Бирмингем // Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.

Пайвандҳо
---------

* Бирмингем / Л. В. Смирнягин // «Банкетная кампания» 1904 — Большой Иргиз. — М. : Большая российская энциклопедия, 2005. — С. 551. — (Большая российская энциклопедия : [в 35 т.] / гл. ред. Ю. С. Осипов ; 2004—2017, т. 3). — ISBN 5-85270-331-1.
* Официальный сайт города(англ.)
* Вики-сайт о Бирмингеме(англ.)

Шаблон:Алабама
**Тошпӯлод Гулмуродов** (зод. 3 январи 1953, деҳаи Ҷаврат, ноҳияи Регар) — ҷарроҳи тахассуси дараҷаи олӣ, доктори илмҳои тиб (1989), профессор (1990), профессор (1990), узви вобастаи АИ Ҷумҳурии Тоҷикистон (1997), Барандаи ҷоизаи давлатии ба номи Абуалӣ ибни Сино (2003).

Зиндагинома
-----------

Хатмкардаи факултаи муолиҷавии Институти давлатии тиббии Тоҷикистон ба номи Абуалӣ ибни Сино (1974). Ординатори клиникии Институти ҷарроҳии дилу рагҳои ба номи А. Н. Бакулеви АИТ ИҶШС (1974—1976), ҷарроҳи Маркази ҷумҳуриявии ҷарроҳии рагҳо (1976—1980), ассистенти кафедраи ҷарроҳии госпиталии ДДТТ (1980—1986), докторанти Институти ҷарроҳии ба номи А. В. Вишневскийи АИТ ИҶШС (1986—1989), дотсент (1989—1990) ва профессори кафедраи бемориҳои ҷарроҳиталаб (1990—1992), мудири кафедраи ҷарроҳи (хирургия)-и факултавии ДДТТ (1992—2003), директор (2003 −2010) ва роҳбари илмии Маркази ҷумҳуриявии илмии ҷарроҳии дилу рагҳо ва сандуқи сина ҳамзамон мудири кафедраи ҷарроҳии дилу рагҳои Донишкадаи такмили ихтисоси кормандони тибби Тоҷикистон (аз соли 2011).

Пажӯҳишҳои илмӣ
---------------

Доир ба масъалаҳои гардиши хуни мағзи сар, ҳаракати хун дар аъзои марказӣ ва канории одамони гирифтори бемориҳои шоҳраг (аорта) ва шохаҳои он таҳқиқот кардааст. Аввалин шуда дар Тоҷикистон дар рагҳое, ки мағзи сарро бо хун таъмин мекунанд, амалиёти ҷарроҳӣ анҷом додааст. Тошпӯлод Гулмуродов асосгузори ҷарроҳии эндоскопӣ дар Тоҷикистон мебошад. Зиёда аз 200 таълифи илмӣ, аз ҷумла 9 монография ва 4 кашфиёт дорад. Раиси Ҷамъияти ҷарроҳони Тоҷикистон, раиси Ассотсиатсияи ҷарроҳони дилу рагҳои давлатҳои Осиёи Марказӣ.

Осор
----

* Хирургия травм сосудов и их осложнений. Д. 1991;
* Диагностика и хурургическое лечение сочетанных оклюзирующих поражений брюшной аорты и брахиоцефальных артерий. Д. 1993;
* Газаки шадиди талхадон ва аворизи он. Д. 1995;
* Осложненный холецистит. Д. 1996;
* Огнестрельные ранения ободочной кишки. Д. 2000;
* Хирургическое лечение прободных язв желудка и двенадцатиперстной кишки. Д. 2003;
* Заболевания сердца и сосудов. Д. 2005;
* Низко-интенсивная лазерная терапия при остром панкреатите. Д. 2011;
* Эхинококкоз сердца и средостения. 2012.

Ҷоизаҳо
-------

* Аълочии тандурустии Ҷумҳурии Тоҷикистон (1994).
* Ҷоизаи давлатии Тоҷикистон ба номи Ибни Сино (2003).

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Гулмуродов Тошпӯлод4 // Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] / сармуҳаррир  А. Қурбонов. — Д. : СИЭМТ, 2011—2020.

* Усмон Шокир, Тоҳирхӯҷаи Хоҷазод. *Эҳёгари дил.* Д. 2006.