recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Хорхе Хамил Мауад Витт** (исп. *Jorge Jamil Mahuad Witt*; тав. 29 июл 1949 (1949-07-29), Лоха Вилояти Лоха, Эквадор) — Президенти Эквадор аз 10 августи соли 1998 то 21 январи соли 2000. Дар натиҷаи табаддулоти ҳарбӣ ба истеъфо рафт.

Аз муҳоҷирони Лубнон ва Олмон. Донишгоҳи Ҳарвардро хатм карда, дар он ҷо маъмурияти давлатиро омӯхтааст. Узви Ҳизби Демократияи Халқӣ. Дар солҳои 1992-98 ӯ шаҳрдори Кито буд. Соли 1998 вай президенти кишвар интихоб шуд; 1,341,089 (35,3 %) овозҳоро дар даври аввал ва 2,243,000 (51,3 %), дар дуюм давр ғолиб шуда, «подшоҳ банан» Алваро Нобоа аз Ҳизби Родосии Эквадорро шикаст дод.

Моҳи октябри соли 1998 ӯ дар Бразилия дар марз бо Перу созишнома имзо кард. Созишнома ҳарду ҷонибро қонеъ кард ва аз иҷораи садсолаи Эквадор аз минтақаи баҳсноки қаламрави барои Перу боқӣ иборат буд, навишта буд. Дар тирамоҳи соли 1999 ӯ дар бораи дефолт оид ба қарзи беруна хабар дод. 9 январи соли 2000, бинобар вазъи душвори макроиқтисодӣ, ӯ ташаббускори даст кашидан аз пули миллӣ — сукреи Эквадор — ба фоидаи доллари амрикоӣ буд, ки боиси норозигии иттифоқҳои касаба ва индиҳо гардид. 21 январ индиҳо ва намояндагони иттифоқҳои касаба дар назди қасри президент тазоҳуроти оммавӣ барпо карданд ва истеъфои Мауадро талаб карданд. Бегоҳӣ, вақте ки тазоҳуркунандагон кӯшиданд, ки ба қасри президент ворид шаванд, полки посбони президент таҳти роҳбарии Люсио Гутиеррес ба тарафи онҳо гузашт. Онҳо якҷоя Мауадро маҷбур карданд, ки бо мошини ёрии таъҷилӣ аз шаҳр фирор карда, ба пойгоҳи низомии вафодор равад. Инқилобро Иёлоти Муттаҳида ва кишварҳои ҳамсояи Эквадор маҳкум карданд, ки дар натиҷаи он рӯзи дигар Хунтаи Наҷоти Миллии Гутиеррес қудратро ба мардуми осоишта супурд. 22 январ парлумон ноиби президент Густаво Нобоаро ба вазифаи президенти нав тасдиқ кард. Аммо худи Нобоа гузариш ба доллари Амрикоро идома дод .

Пас аз сарнагун шуданаш, вай дар ғурбат дар ИМА зиндагӣ мекунад. Соли 2014 суди Эквадор ӯро ғоибона барои азхудкунии маблағҳои давлатӣ ба 12 соли зиндон маҳкум кард.

Эзоҳ
----

1. ↑  Munzinger Personen (нем.)
2. ↑  hrono.ru: Эквадор в XX веке
3. ↑  Обыкновенный дефолт, Зеркало недели (23.10.1999).(пайванди дастнорас)
4. ↑  В пятницу исполняется четыре года с того дня, как Эквадор встал на путь долларизации своей экономики, РИА Новости (09.01.2004).
5. ↑  Тенденция, однако, Коммерсантъ (18.01.2000).
6. ↑  Эквадор защитил национальную валюту от президента, Коммерсантъ (25.01.2000).
7. ↑  Американские доллары захватили Эквадор руками своих врагов, Коммерсантъ (11.03.2000).
8. ↑  Антидолларовый переворот

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️  Гузариш ба унсури Викидода  Фарҳангҳо ва донишномаҳо | 
* Большая норвежская
* Britannica (онлайн)

 |
| 

| Дар феҳристҳои китобшинохтӣ |
| --- |
| 
* GND: 12977099X
* ISNI: 0000 0001 1437 9064
* LCCN: nb99159987
* SUDOC: 079054986
* VIAF: 11806567
* WorldCat VIAF: 11806567

 |

 |
**Мардони Муҳаммад** - Узви Иттифоқи журналистони Тоҷикистон.

Зиндагинома
-----------

Моҳи сентябри соли 1957 дар шаҳри Ҷарқурғони Ҷум- ҳурии Ӯзбекистон таваллуд шудааст. Университети давлатии Тоҷикистон ба номиВ.И.Ленин (ДМТ)-ро бо ихтисоси журналист хатмнамудааст. Фаъолияти кориашро дар рӯзномаи «Комсомоли Тоҷикистон» (ҳоло «Ҷавонони Тоҷикистон») ба сифати мухбир оғоз кардааст. Солҳои 1982-1984 ҳамчун тарҷумони Созмони ҷавонони Иттиҳоди Шӯравӣ дар Афғонистон фаъолият дошт. Чанд муддат мудири бахши адабии Театри давлатии ҷавонони Тоҷикистон ба номи Маҳмудҷон Воҳидов низ буд. Баъд (соли 1991) ба рӯзномаи «Садои мардум»-нашрияи Шӯрои Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон (Маҷлиси Олии Ҷум- ҳурии Тоҷикистон) ба сифати хабарнигор ба кор гузашт ва то соли 1993 кор кард. Соли 1994 дар курсҳои кӯтоҳмуддати Донишгоҳи Лондон таҳсил карда, дар мавзӯи «Вазъи расонаҳои хабарӣ дар Тоҷикистон» рисолаи дипломӣ ҳимоя намудааст. Аз моҳи майи соли 1994 то ба ҳол хабарнигори бахши форсии радиои ВВС (Би-би-си) дар Тоҷикистон мебошад.

Эзоҳ
----

1. ↑  Komusi-Sadoi-mardum
**Марианна Александровна Вертинская** (русӣ: *Мариа́нна Алекса́ндровна Верти́нская*; зод. 28 июл 1943, Шанхай) — ҳунарпешаи советию русӣ аст; ҳунарпешаи шоистаи РСФСР (1991) аст. Духтари ҳунарпешагони Александр ва Лидия Вертинскийҳо, хоҳари Анастасия Вертинская аст.

Зиндагинома
-----------

Корҳои ҳунарӣ
-------------

### Синамо

### Телевизион

### Бозигари театр

### Коргардон

### Телетеатр

### Такоҳанг

Хонавода ва ҳаёти шахсӣ
-----------------------

Адабиёт
-------

Сарчашма
--------

Эзоҳ
----

1. 1 2  ČSFD (чеш.) — 2001.
2. ↑  Указ Президиума Верховного Совета РСФСР от 24 июня 1991 года «О присвоении почётного звания „Заслуженный артист РСФСР"»
**Мардон Ҳамроқулович Мавлонов** (Тав.11.03.1963, шаҳри Самарқанд) — сароянда. «Ҳунарпешаи халқии Тоҷикистон» (2000).

Зиндагинома
-----------

Хатмкардаи Омӯз. санъати ш. Самарқанд (1984). Камтар аз як сол яккахони Филармонияи ш. Самарқанд будааст. С. 1985 ансамбли «Таронаҳои Самарқанд»-ро таъсис додааст. Дар Тоҷикистон ҳанӯз аввали солҳои ҳаштодуми асри ХХ алоқамандони зиёд пайдо кард. Бисёр таронаҳояш сурудҳои мардумӣ шудаанд. Ифодагари фарҳанги воло ва ҳунари асили тоҷикии Самарқанд гардида, сурудҳои мавсимӣ ва маросимии тоҷикони Самарқанду Бухороро ба дараҷаи олӣ иҷро мекардагӣ шудааст.

Эҷодиёт
-------

Ӯ бо таронаҳои марғубаш аз қабили «Санаме», «Тӯёна», «Хандиданош», «Асирам ман», «Тӯтихон», «Чак-чак», «Қадат дар дилам», «Хобам намебарад», «Аз шаҳри Самарқанд», «Духтарони Самарқанд», «Аҷоибот», «Ай модар», «Ҷавониам», «Ларзон- ларзон», «Куртачакан», «Салом, азизам», «Раққоса» ва ғ. дили сомеонашро тасхир намудааст. Хидматҳояш бо чандин Диплому Грам. Фахрии соҳавӣ қадр карда шудааст.

Эзоҳ
----

1. ↑  OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
2. ↑  Аз асл ба насл. — Душанбе, 2019. — 215 с. (тоҷ.). ISBN 978-99947-958-2-6
**Бободӯсти Торамӣ** (форсӣ: بابادوست طارمی‎) — шоири форсизабони Ҳиндустон (а. 16).

Зиндагинома
-----------

Нисбаи Торамӣ ишора ба ватани аҷдодаш — Торам — мавзее дар шимоли шаҳри Занҷони Эрон аст. Дар ш. Машҳад таҳсил карда, ба камол расидааст. Аз Машҳад ба Ҳиндустон сафар кард ва ба дарбори ҳукмрони ин кишвар Ҳумоюн (ҳукмр. 1532-56) роҳ ёфт. Ҳамроҳи Ҳумоюн ба Эрон омада будааст. Аз девонаш иттилое дода нашудааст. Дар тазкираҳо аз эҷодиёташ намунаҳо оварда шудаанд. Абёти зерин аз ӯст:

> Фарёд, ки бо аҳли вафо ёр ҷафо кард,  
> 
> Афсӯс, ки қатъи назар аз суҳбати мо кард.  
> 
> Бо рӯйи чу гул ойинаи бебасарон шуд,  
> 
> Қатъи назар аз суҳбати арбоби вафо кард.  
> 
>   \*\*\*   
> 
> Маҳ аст рӯйи ту ё офтоб, аз ин ду кадом аст?  
> 
> Бунафша мӯйи ту ё мушки ноб, аз ин ду кадом аст?
> 
>

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* أحمدگلچینمعانی. کاروانهند. ج. ۱. مشهد،۱۳۶۹هـ. ش؛
* دانشنامۀأدب فارسی. أدبفارسیدرشبهقاره. بخش۱. تهران،۱۳۸۰هـ. ش

Сарчашма
--------

* Бободӯсти Торамӣ // Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.
**M&M's** (хонда мешавад: **"Эм-Энд-Эмс"**) — муҳрақанди шоколадии маъмул. Фирмаи Mars LLC мебарорад. Якумин бор соли 1941 дар ИМА пайдо шудааст, ҳозир бошад дар беш аз 100 давлати ҷаҳон фурӯхта мешавад. Номи M&M's дароз тар бошад Mars & Murrie's (Марс энд Мюрри'с, ба тоҷикӣ Муштарӣ ва Мюрри) - ин насабҳои ду асосгузори компания мебошад. M&M's бо худ бражеҳои гуногунрангро пешниҳод мекунад, ки дар ҳар яктоаш ҳарфи М чоп шудааст, ба монанди нишондоди чун маҳсулоти хуб.

Таърих
------

* 3 марти 1941 - шурӯи фурӯши M&M's
* Соли 1950 - дар M&M's яккумин бор ҳарфи М навишта мешавад
* Соли 1954 - ҳарф М дар рӯи драже бо сафед навишта мешавад.

Персонажҳо
----------

Аҷоиботи гуногун
----------------

Слогани беҳтарин
----------------

Бо шурӯи фурухти конфет слогани дархотирмон баромад - The milk chocolate melts in your mouth - not in your hand ("шоколади ширӣ дар забонат об мешавад, на дар дастат")

Сарчашма
--------

* Аз википедиаи русӣ
**Бобо Қанбар** (форсӣ: بابا قنبر‎), **Бобо Қилдир**, **Бобо Қулдуроқ** — персонажи устураҳо ва боварҳои мардуми тоҷик, ки аз рӯйи баъзе амалиёташ ба фариштаи барфу борон ва дигар. падидаҳои осмонӣ монанд аст. 

Садо додани тундар, пайдо шудани чароғак, рехтани борону барфро мардум ба Бобо Қанбар марбут медонистанд: садои тундар — табли шикор задани Бобо Қанбар чароғак — бо чахмоксанг шарора ангехтани пилтаи камони Бобо Қанбар боридани борон — оббозӣ кардани Бобо Қанбар дар ҳавзи осмонӣ ва пош хӯрдани қатраҳои об; боридани барф ва жола — ҷаҳидани зарраҳо аз суми аспи Бобо Қанбар ҳангоми аспдавонии ӯ; пайдоиши рангинкамон — аз шикор баргашта камонашро овехтани Бобо Қанбар Мардуми манотиқи гуногуни тоҷикнишин барои даъвати борон ба Бобо Қанбар муроҷиат карда, ҳар гуна маросиму амалҳои ҷодуӣ барпо мекарданд, ки имрӯзҳо баъзеашон ба сурати бозиҳои бачагона боқӣ мондаанд. Номҳои «Бобо Қанбар», «Бобо Қилдир» ва «Бобо Қулдуроқ» аз савтвожаҳо сохта шудаанд, яъне тақлиди садои гулдуроси тундар дар онҳо ифода ёфтааст. «Бобо» ба хотири эҳтиром ва арҷгузорӣ ба он нисбат дода шудааст. Калимаи «Қанбар» дар таркиби номи ин эзади асотирӣ бо номи персонажи дигари ривоятҳои тоҷикӣ — Қанбар, саиси ҳазрати Алӣ ҳеч иртиботе надорад. Тасаввурот дар бораи Бобо Қанбар эзади боришҳои осмонӣ бешак идомаи омиёнаи асотири ниёгони мо дар бораи эзади борон Тиштрйа ё Тир мебошанд.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Андреев М. С. Из материалов по мифологии таджиков. По Таджикистану: краткий отчет о работах этнографических экспедиций в Таджикистане в 1925 году. Вып. I. Ташкент, 1927;
* Антонова Е. В. Чвыр Л. А. Таджикские весенные игры и обряды и индо-иранская мифология// Фольклор и историческая этнография. М. 1983/

Сарчашма
--------

* Бобо Қанбар / Д. Раҳимов // Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.
**Мардумсолорӣ** (форсӣ: مردم‌سالاری‎), **демокра́тия** (юн.-қад. δημοκρατία аз δῆμος «мардум» + κράτος «ҳукумат») — шакли ташкилоти сиёсии ҷамъият, ки аз руйи иштироки шаҳрвандҳо дар кори идоракунӣ, баробарии онҳо дар назди қонун, хуқуқҳои сиёсӣ ва озодии шахс, аз дигар шаклҳои ҳокимият фарқ мекунад.

Таърих
------

Дар асоси маълумоти таърихӣ — инкишофёбӣ ва тағйирёбии демократия бо ҳадди инкишофёбии ҷамъият алоқаманд аст.

Яке аз навъҳои таърихии демократия дар давраҳои атиқа пайдо шудааст, ки он демократияи Афинаи Қадим мебошад. Нишонаи демократияи қадим — ҷамъомадҳои халқӣ, интихобкунӣ, масъулиятнокии шахсони
мансабдор мебошад. Нишонаи асосии демократия интихобӣ будани мақомоти ҳокимияти давлатӣ мебошад. Ду намуди демократия фарқ карда мешавад:

1. демократияи намояндагӣ (қабули қарорҳои асосӣ ба воситаи мақомоти интихобӣ қабул карда мешавад);
2. демократияи бевосита (қабули қарорҳои асосӣ бевосита аз ҷониби худи шаҳрвандон қабул карда мешавад).

Демократия аз ҳама шакли давлат аст. Демократия аз шаклҳои дигари давлат (истибдод, автократия, диктатураи ҳарбӣ ва ғайрахо) бо хусусиятҳои зерин фарқ мекунад: ба таври расмӣ эътироф намудани принсипи тобеияти ақаллият ба аксарият; баробарӣ ва озодии шаҳрвандҳо; интихоби будани органҳои давлатӣ ва ғайраҳо.

Мардумсолорӣ дар Тоҷикистон
---------------------------

Дар моддаи якуми Қонуни асосии Ҷумҳурии Тоҷикистон гуфта шудааст, ки Тоҷикистон давлати демократӣ, хуқуқбунёд, дунявӣ ва ягона мебошад. Тоҷикистон аз соли 1991 демократияи худро сохта истодааст.

Эзоҳ
----

1. ↑  Фарҳанги истилоҳоти ҳуқуқ / Зери таҳрири Маҳмудов М. А. — Душанбе: ЭР-граф, 2009. — с. 153

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️  Гузариш ба унсури Викидода  Фарҳангҳо ва донишномаҳо | 
* Большая датская
* Большая китайская
* Большая норвежская
* Большая российская (старая версия)
* Большая российская (научно-образовательный портал)
* Брокгауза и Ефрона
* Малый Брокгауза и Ефрона
* Стэнфордская философская
* Britannica (онлайн)
* Pauly-Wissowa
* Universalis
* Современной Украины
* Швейцарский исторический

 |
| 

| Дар феҳристҳои китобшинохтӣ |
| --- |
| 
* BNF: 133185567
* GND: 4011413-2
* J9U: 987007548143505171
* LCCN: sh85036647
* LNB: 000051370
* NDL: 00567687
* NKC: ph117182

 |

 |
**Бо Сзюйи** (чинӣ: 白居易, ҳамчунин *Бо Лэтян* 白乐天, *Бо Сяншан* 白香山, 772—846) — шоири чинӣ.

Зиндагинома
-----------

Дар 17-солагиаш ба хидмати давлат (мушовири император, ёвари мураббии валиаҳд ва ғайра) дохил шуд ва ба гирифтани унвони ханлин (акад. адабиёт, баробари маликушшуаро дар ада­биёти форс-тоҷик) ноил гардид. Муддате бо туҳмати ҳа­судон аз хидмати дарбор дур карда шуд, вале пас аз чанде боз ба хидмат баргашт. Дар эҷодиёташ ба ғояҳои Конфутсий, ҷараёнҳои динии да­осизм ва буддоия такя намудааст. Ба будоия майл дошт; 5 соли охири умрашро дар дайри буддоия гузаронид ва маҷмӯаи ашъорашро ба дайри Сяншани Лунмэн эҳдо кард. Дар ҳамин дайр дафн шудааст. Бо сюзӣ-и муаллифи беш аз 3 ҳазор шеър мебошад, ки дар маҷмӯае гирд оварда, дар замони зиндагиаш нашр карда шуданд. Бо сюзӣ-и дар ашъораш ба мавзӯъҳои танқиду мазаммати фасод (ришвахӯрӣ), беадолатии феодалҳо ва ҷангҳо дахл кардааст. Ӯ чун шоири мардумдӯст шуҳрат дошт. Шеърҳои машҳураш «Сурудҳои нави халқӣ» (50-то), «Суруди ҳузни беохир», «Най» ва ғ. мебошанд.

Эзоҳ
----

1. 1 2 3  *Bibliothèque nationale de France* идентификатор BNF (фр.): платформаи додаҳои боз — 2011.
2. ↑  Китайская биографическая база данных (ингл.)

Адабиёт
-------

* Даданов Г. Б. Буддизм в жизни и творчестве танского поэта Бо Цзюйи//Буддизм в литературно-художественном творчестве народов Центальной Азии. Новосибирск, 1985.

Сарчашма
--------

* Бо Сзюйи // Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.
**Эдвард Ҳегер** (словакӣ: Eduard Heger, зод. 3 май 1976, Братислава, Чехословакия) — сиёсатмадор ва арбоби давлатии Словакия. Узви ҳизби мардуми оддӣ. Сарвазири Словакия аз 30 марти соли 2021. Дар гузашта — муовини сарвазир ва вазири молия (2020-2021) , иҷрокунандаи вазифаи вазири тандурустӣ (2021) , узви Шӯрои миллии Словакия (2016-2020) .

Зиндагинома
-----------

3 майи соли 1976 дар Братислава , пойтахти Ҷумҳурии Сотсиалистии Словакия дар дохили Чехословакия, таваллуд шуд.

Хатмкардаи факултаи тиҷорат, савдо ва маркетинги Донишгоҳи иқтисодии Братислава , дараҷаи муҳандисӣ гирифтааст (Ing. )  .

1997—1998 — Ёрдамчии Директори Intercomp Imex дар Братислава, 1998—1999 — Менеҷери Тарабхонаи Kohútik дар Братислава, 1999—2000 — Менеҷери фурӯши Бонки сармоягузории Аврупо (EIB), 2001—2005 — Мушовири хурди Cubic Applications Inc. дар Братислава, солҳои 2006—2007 — менеҷери ташкилоти масеҳии Spoločenstvo pri Dóme sv. Martina дар Братислава, дар солҳои 2007—2016 — Менеҷери минтақавии Old Nassau Imports , истеҳсолкунандаи яке аз машҳуртарин арақҳои премиумии Аврупои Шарқӣ Double Cross Vodka[en] .

Дар синни 23-солагӣ, пас аз марги ногаҳонии падараш, Эдуард Ҳегер ба дини масеҳӣ гузашт. Дар солҳои 2006—2010 ӯ Словакияро дар роҳбарии Шабакаи Аврупоии Ҷомеаҳо (ENC) намояндагӣ мекард, солҳои 2010—2018 узви кумитаи иҷроияи ENC буд   .

Фаъолияти сиёсӣ
---------------

Пас аз натиҷаҳои интихоботи парлумонии 2016, вай ба Шӯрои Миллии Словакия интихоб шуд, ки ба гурӯҳи парлумонӣ роҳбарӣ мекард  .

Пас аз интихоботи парлумонии соли 2020, 21 март, ӯ портфели вазири молияро дар ҳукумати Игор Матович ба даст овард  .

Муваққатан иҷрокунандаи вазифаи вазири тандурустӣ пас аз истеъфои Марека Крайчи[en] 12 марти соли 2021 дар шароити бӯҳрони ҳукуматӣ оид ба хариди ваксинаи Sputnik V  .

30 марти соли 2021 Президенти Словакия Зузана Чапутова дастур дод, ки баъд аз истеъфои сарвазир Игор Матович  кобинаи нави вазирон ташкил карда шавад ва 1 апрел ҳайати ҳукуматро бо сарварии сарвазир Эдуард Ҳегер тасдиқ кард  .

Ҳаёти шахсӣ
-----------

Падари чор фарзанд.

Эзоҳ
----

1. 1 2   (словацк.)
2. 1 2 3  Биография премьер-министра Словакии Эдуарда Хегера.  ТАСС. 31 марти 2021 санҷида шуд.
3. 1 2  Президент Словакии утвердила состав правительства во главе с премьером Эдуардом Хегером.  ТАСС. 1 апрели 2021 санҷида шуд.
4. 1 2  Глава Минздрава Словакии ушел в отставку на фоне политического кризиса.  Интерфакс (12 марти 2021). 28 марти 2021 санҷида шуд.
5. 1 2 3 4 5  Minister financií SR. Ing. Eduard Heger(словакӣ).  Ministerstvo financií Slovenskej republiky. 28 марти 2021 санҷида шуд.
6. 1 2  Ing. Eduard Heger(словакӣ).  Národná rada Slovenskej republiky. 28 марти 2021 санҷида шуд.
7. ↑  Президент Словакии утвердила правительство Игоря Матовича.  ТАСС (21 марти 2020). 28 марти 2021 санҷида шуд.
**Ойдинтеппа** (тур. Aydıntepe), шаҳр ва ноҳияи ҳамном дар шимолу шарқи Туркия дар вилояти Бойбурт, 24 км дкртар аз шаҳри Байбурт, масоҳати шаҳр 473 км2 аст. То соли 1957 он Харт ном дошт.

Таърих
------

Аввалин масканҳо дар макони шаҳр ба асри биринҷӣ рост меояд. Солҳои 1881 то 1898 аз ҷиҳати маъмурӣ яке аз ноҳияҳои Бойбурт буд .

Фаъолияти иқтисодӣ
------------------

Асоси иқтисодиёти шаҳрро хоҷагии қишлоқ ва соҳаи хизматрасонӣ ташкил медиҳад. Саноат тараққӣ накардааст. Зиёда аз нисфи аҳолӣ дар соҳаи хизматрасонӣ кор мекунанд. Аз соҳаҳои хоҷагии қишлоқ чорводорӣ ва занбури асалпарварӣ беҳтар тараққӣ кардааст. Дар ин чо сехи коркарди шир мавҷуд аст. Ҳамасола зиёда аз 100 тонна асал истеҳсол мешавад  .

Аҳолӣ
-----

Аҳолии шаҳр | Соли | Аҳолӣ |
| --- | --- |
| 1881 | 1038 |
| 1935 | 1565 |
| 1960 | 2111 |
| 2000 | 7010 |
| 2011 | 2570 |

Эзоҳ
----

1. 1 2 3  *Songur F.* Geçmişten Günümüze Aydıntepe: Tarih, Kültür ve Ekonomi(тур.) // Mavi Atlas. — 2017. — C. 5, sayıl. 1. — S. 238–238. — ISSN 2148-5232. — doi:10.18795/gumusmaviatlas.309747.

Пайвандҳо
---------

* Айдынтепе: достопримечательности Айдынтепе Бойгонӣ шудааст 22 феврали 2020  сол.
**Оинномаи СММ** - 26 июни соли 1945 дар шаҳри Сан-Франсиско аз ҷониби 51 кишвар ба имзо расидааст ва 24 октябри соли 1945 эътибор пайдо намудааст. Сохтори Оинномаи СММ аз пешгуфтор, 19 фасл ва 111 модда ва Статуcи Суди байналхалқии СММ иборат аст, ки он муқарраркунандаи вазъи ҳуқуқии СММ ҳамчун субъекти ҳуқуқи байналмилалӣ мебошад. Оинномаи СММ Шартномаи байналмилалии бисёртарафа аст, ки асосҳои ҳуқуқии низоми универсалии амнияти дастаҷамъиро дар олами муосир ибтидо гузоштааст. Оинномаи СММ принсипҳои асосии фаъолияти СММ, тартиби қабул ва хориҷ кардан аз узвият, сохтор ва салоҳияти мақомоти марказӣ, ба таври осоишта ҳал кардани баҳси байналмилалӣ, амали СММ дар ҳолати мавҷуд будани таҳдиди сулҳ ва амнияти байналмилалиро инъикос кардааст.

Нигаред низ
-----------

Оиннома

Эзоҳ
----

1. ↑  Фарҳанги истилоҳоти ҳуқуқ / Зери таҳрири Маҳмудов М.А. - Душанбе: ЭР-граф, 2009. - с. 368-369
**Президенти Ҷумҳурии Чеченистони эътирофнашудаи Ичкерия** (то 14 январи соли 1994 - **Ҷумҳурии Чечен** ( **Нохчий-чо** )  ) мақоми олии давлатӣ дар Ҷумҳурии Чеченистон дар солҳои соҳибихтиёрии воқеии он мебошад.

Президент роҳбари ҳокимияти иҷроия буд ва ҳуқуқ дошт, ки дар ҷаласаҳои Ҳукумати Ҷумҳурии Чеченистон раисӣ кунад, дар доираи сиёсати хориҷӣ ҳуқуқи пешбурди муносибатҳои байналмилалиро ба уҳда дошта буд  .

Президентҳои Чеченистони Ичкерия
--------------------------------

| # | Акс | Номи пурра (солҳои ҳаёт) | Мӯҳлати ваколат | Ҳизби сиёсӣ |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| Оғоз | Анҷом |
| 1 |  | Ҷоҳар Дудаев  (1944—1996) | 9 ноябри 1991  | 21 апрели соли 1996 | номзади мустақил |
| \_ |  | Залимхон Яндарбиев (1952—2004) | 21 апрели соли 1996 | 12 феврали соли 1997 | Ҳизби демократии Вайнах |
| 3 |  | Аслан Масхадов (1951—2005) | 12 феврали соли 1997 | феврали 2000 | Ҳизби истиқлоли миллй |

Охирин интихоботи президентӣ дар Ичкерия моҳи январи соли 1997 баргузор шуда буд.

#### Президентҳо дар муҳоҷират

* Аслан Алиевич Масхадов (2000 - 8 марти 2005)
* Абдулҳалим Саъдулаев (8 марти 2005 - 17 июни 2006)
* Доку Ҳаматович Умаров (17 июни 2006 - 31 октябри 2007)

### Барҳам додани институти президент

31 октябри соли 2007, хабаргузории ҷудоихоҳи Чеченпресс хабар дод, ки Доку Умаров, раиси ҷумҳури вақти Ичкерия, таъсиси Аморати Қафқозро эълон кард ва ҳамзамон аз вазифаи президенти Ҷумҳурии Чеченистони Ичкерия даст кашид ва ба ин васила ин Ҷумҳурии Чеченистони Ичкерияро барҳам дод. Ин изҳорот боиси тақсими ҳукумат шуд .

Натиҷаҳои интихоботи гузашта
----------------------------

Тақсимоти овозҳо дар интихоботи ахири президентӣ дар Ҷумҳурии Чеченистони Ичкерия дар моҳи январи соли 1997.

| Номзад | Овоз додан |  % |
| --- | --- | --- |
| Аслан Масхадов |  | 64.8 |
| Шамил Басаев |  | 22.7 |
| Залимхон Яндарбиев |  | 12.5 |
| Дигар |  |
| **Ҳамагӣ** |  | **100** |
| Манбаъ: ISSI |

Номзади интихобшуда бо роҳи интихоботи умумӣ ва бевосита бо овоздиҳии пинҳонӣ ба мӯҳлати панҷ сол таъин карда мешавад.

Эзоҳ
----

1. ↑  Чеченская Республика Ичкерия. Политический мониторинг
2. ↑  Конституция Чеченской Республики Ичкерия (с изменениями и дополнениями)
3. ↑  29 ноября было заявлено об упразднении в республике существующих органов власти Верховного Совета ЧИАССР
4. ↑  Закаев объявил себя «премьер-министром Ичкерии» в результате «телефонного голосования»(пайванди дастнорас)

Пайвандҳо
---------

* World Statesmen.org
**Оинномаи ташкилоти байналмилалӣ** - созишномаи байналмилалии бисёртарафа ё санади таъсисӣ 
мебошад, ки хусусият, доираи фаъолият, мақсад ва вазифаҳои асосии ташкилоти байналмилалиро муқаррар месозад. Оиннома асосан мақомоти марказии ташкилот, доираи салоҳияти онҳо, тартиби ташкилу фаъолият, принсипҳои ҳамкориҳои аъзоёнро ба ташкилот, тартиби пазируфтан, баромадан ва хориҷ кардан аз узвият, тартиби қабули қарор ва усулҳои дар амалия татбиқнамоӣ, инчунин ҳалли баҳсҳои байни узвҳо бавуқӯъомадаро танзим мекунад.

Нигаред низ
-----------

Оиннома

Эзоҳ
----

1. ↑  Фарҳанги истилоҳоти ҳуқуқ / Зери таҳрири Маҳмудов М.А. - Душанбе: ЭР-граф, 2009. - с. 369
**Ойлор Ҳақӣ** (форсӣ: آیلار حقی‎; таваллуд 1999 - даргузашт 16 ноябри 2022) як шаҳрванди эронӣ аз Табрез буд, ки 16 ноябри соли 2022 дар ҷараёни эътирозоти саросарӣ дар Табрез аз ҷониби нерӯҳои Ҷумҳурии Исломӣ кушта шуд.

Кушта шудан
-----------

Ба гуфтаи шӯрои гилдияҳои донишҷӯён, ӯ донишҷӯи пизишкии Донишгоҳи Озоди Табрез буд, ки рӯзи 16 ноябр дар ҷараёни эътирозҳои шаҳри Табрез ҳангоми паноҳ бурдан ба як бино аз ҷониби нерӯҳои амниятӣ ба поён партоб шуд ва мурд. Яке аз хешовандони наздики Ойлор ба Радиои Фардо гуфтааст, ки ӯ дар ҷараёни эътирозҳо бар асари бархӯрди тири мустақим ба пушти сараш кушта шудааст. Ҳамчунин, ба гуфтаи ӯ, хонаводаи Ойлор таҳти фишори нерӯҳои амниятии Ҷумҳурии Исломӣ қарор гирифта буданд, ки бигӯянд Ойлор бар асари афтодан аз баландӣ даргузашт.

Эзоҳ
----

1. ↑  دانشجوی پزشکی دانشگاه تبریز در میان جان‌باختگان اعتراضات دیروز تبریز(форсӣ).  صدای آمریکا (18 November 2022).
2. ↑  گزارش‌ها از «کشته شدن آیلار حقی» دانشجوی پزشکی در تبریز(форсӣ).  بی‌بی‌سی فارسی (18 November 2022).
3. ↑  آیلار حقی با «شلیک مستقیم به پشت سرش توسط نیروهای حکومتی» کشته شد(форсӣ).  رادیو فردا (18 November 2022).
**Фирӯз Назирмадов** (*Назирмадов Фирӯз Бадарғаевич*; зод. 1983) — варзишгар, дорандаи камарбанди сиёҳи I дан оид ба таэквон-до (1997), Устоди шоистаи варзиш (2004).

Зиндагинома
-----------

Хатмкардаи Донишгоҳи миллии Тоҷикистон (2004). Соҳиби медали нуқраи Чемпионати ҷаҳон дар байни ҷавонон (Деҳлӣ, 1998), чемпиони ҷаҳон, соҳиби медали тило ва 2 медали биринҷии Чемпионати 12-уми ҷаҳон (Итолиё, 2001), чемпиони
Осиё, соҳиби 2 медали тило ва 2 медали биринҷии Чемпионати 2-юми Осиё (Улан-Батор, 2002). Айни замон корманди прокуратураи Ҷумҳурии Тоҷикистон (2014).

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Назирмадов Фирӯз Бадарғаевич // Донишномаи Душанбе. — Д.: СИЭМТ, 2016. — С. 467. — 732 с. — ISBN 978-99947-33-89-7.
**Фирдавс Шарифзода** (зод. 16 феврали 1984, Ленинобод, ҶШС Тоҷикистон) — ходи ми давлатӣ, раиси шаҳри Хуҷанд (аз 2020).

Зиндагинома
-----------

Фирдавс Шарифзода 16 феврали соли 1984 дар шаҳри Хуҷанд дар оилаи тоҷик ба дунё омадааст. Соли 2004 Донишгоҳи давлатии Хуҷанд ба номи академик Б.Ғафуровро бо ихтисоси иқтисодчӣ хатм кардааст. Соли 2015 Академияи хоҷагии халқ ва идоракунии давлатии назди Президенти Федератсияи Русияро бо дипломи аъло хатм кардааст.

Оиладор, соҳиби се фарзанд.

Корнома
-------

Фаъолияти кориашро солҳои 2001—2003 ба ҳайси сармутахассиси Кумитаи ҳифзи табиати вилояти Суғд оғоз кардааст. Солҳои 2003—2012 мутахассиси пешбари шуъбаи меъморӣ ва шаҳрсозии мақомоти иҷроияи ҳокимияти давлатии шаҳри Хуҷанд буд. Солҳои 2012—2014 — сармутахассиси шуъбаи сармоягузорӣ ва идораи амволи давлатии мақомоти иҷроияи ҳокимияти давлатии шаҳри Хуҷанд. Солҳои 2014—2015 дар вазифаи мудири бахши Агентии давлатии ҳифзи иҷтимоии аҳолии мақомоти иҷроияи ҳокимияти давлатии шаҳри Хуҷанд кор кардааст. Солҳои 2015—2018 директори генералии Палатаи савдо ва саноати вилояти Суғд ва солҳои 2018—2020 раиси шаҳри Гулистон буд.

Бо Фармони Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон, муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон аз 18 ноябри соли 2020 N74 Раиси шаҳри Хуҷанд таъин гардид.

Эзоҳ
----

1. ↑  Мақомоти иҷроияи ҳокимияти давлатии шаҳри Хуҷанд - Фирдавс Шарифзода. *www.khujand.tj*. 30 апрели 2022 санҷида шуд.
**Фирдавс** (порсӣ:  فردوس ) — шаҳрест дар устони Хуросони ҷанубӣ, воқеъ дар Эрон аст. Шумораи аҳолии ин шаҳр дар соли 2006, 31,003 нафар будааст. Носири Хусрав ин шаҳрро дидааст ва онро шаҳри Абад номидааст.

Таърих
------

Пеш аз соли 1928 номи шаҳр Tun (تون) буд, Пас аз соли 1928 шаҳр ба номи Фирдавс номгузорӣ шудҲафриётҳои ин шаҳри бостонии кашфшуда 5000 солаанд.

Галерея
-------

* Акс:مسجد و حوض انبار سیدی.jpgМасҷиди Сидӣ ва ҳавз, 800 сола аст.

Сарчашмаҳо
----------

* 

Шумораи аҳолии шаҳрҳои Эрон

| ⚙️ Фирдавс |
| --- |
| Парчами Эрон | 
* Асадия \* Башрӯё  \* Бирҷанд \* Қоин \* Ниҳбандон \* Сароён \* Сарбеша \* Табас \* Фирдавс \* Хусф \* Ҳоҷӣобод

 |


1. ↑  ناصرخسرو، سفرنامه
2. ↑  Шаблон:یادکرد وب
**Фирӯз Аҳроров** (20 феврали 1937, ноҳияи Ҳисор — 2 марти 2012, Душанбе) — биолог, доктори илмҳои биология (2002, профессор (2005), дорандаи ҷоизаи ба номи академик Е. Н. Павловскийи АИ Ҷумҳурии Тоҷикистон (2010).

Зиндагинома
-----------

Хатмкардаи факултети биологияи УДТ (1960). Лаборанти калон (1960-73) — ходими калони илмӣ (1973-76) — мудири шуъбаи гидробиология ва ихтиология (1976—2000)-и Институти зоология ва паразитологияи ба номи Е. И. Павловскийи АИ Ҷумҳурии Тоҷикистон, дотсент (2002-03) ва профессор кафедраи зоологияи ДМТ (аз 2003). Аҳроров дар Осиёи Марказӣ ягона мутахассис мебошад, ки доир ба фаунаи зериобӣ, ҳамчунин фаунаи баландкӯҳии Помир таҳқиқоти илмӣ кардааст.

Фаъолияти илмӣ
--------------

Зиёда аз 15 тавсияву пешниҳоди Аҳроров дар соҳаи интродуксияи навъҳои нави моҳӣ дар кӯлу обанборҳои Тоҷикистон ва ҳолати экологии моҳиҳои мавзеъҳои сохтмони нерӯгоҳҳои обии барқӣ дар истеҳсолот ҷорӣ карда шудаанд. Аҳроров муаллифи 180 таълифоти илмӣ, аз ҷумла 2 монография, 6 китоби таълимию илмӣ мебошад.

Осор
----

* Кайраккумское водохранилище. Д. 1982 (ҳаммуаллиф);
* Гидрофауна и биопродуктивность высокогорных озёр Памира. Д. 2007;
* Водные экосистемы Таджикистана. Д. 2009.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — 664 с. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.
**Георгий Юнусович Бобоев** (25 августи 1948, Душанбе) — физикдон, номзади илмҳои физика ва математика (1976), дотсент (1978).

Зиндагинома
-----------

Солҳои 1966—1970 донишҷӯи факултети физика-математикаи Донишкадаи давлатии омӯзгории Душанбе ба номи Т. Г. Шевченко, 1971—1975 аспиранти Институти кристаллографияи АИ ИҶШС, 1975—1976 ассистент, 1976—1978 муаллими калон, 1978—1989 дотсенти кафедраи физикаи умумӣ, 1990—1992 дотсенти кафедраи физикаи эксперементалии Донишкадаи давлатии омӯзгории Душанбе ба номи Қ. Ҷӯраев буд.

Доир ба масъалаҳои нейронографикии феррошинели бисёркомпонента ва дигар паҳлӯҳои соҳаи кристаллография корҳои илмию тадқиқотӣ бурдааст. Зиёда аз 28 номгӯи корҳои илмӣ ва илмию методӣ нашр кардааст. Бо раҳматномаҳои раёсати донишкадаи омӯзгорӣ сарфароз шудааст.
Тоҷикистонро тарк намудааст.

Эзоҳ
----

Пайвандҳо
---------

* Энсиклопедияи Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи С. Айнӣ
**Геотектоника** (аз гео… ва тектоника) — илм дар бораи сохтори Замин ва ташаккулёбии он дар замону макон.

Геотектоника асосан бо омӯзиши қишри Замин ва мантияи болоии Замин машғул аст. Геотектоника пас аз дар илми заминшиносӣ ҷорӣ шудани усули палеонтологӣ ва муқаррар намудани стратиграфияи падидаҳои таҳшинӣ ҳамчун илм арзи вуҷуд намудааст. Геотектоника аз усулҳои геофизика, сейсмология истифода менамояд. Геотектоника аз бахшҳои зерин иборат аст: َготектоникаи умумӣ, َготектоникаи сохторӣ, َготектоникаи минтақавӣ, َготектоникаи назариявӣ, неотектоника, геотектоникаи амалӣ.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* Геотектоника / М. Ҷанобилов // Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.
**Таркиши газ** дар меҳмонхонаи бонуфузи Саратога, ки дар ноҳияи таърихии пойтахти Куба, Ҳавана ҷойгир аст, 6 майи соли 2022 рӯх дод. Дар натиҷаи ин фоҷиа 42 нафар ба ҳалокат расида, 94 нафар ҷароҳат бардоштанд  .

Замина
------

Меҳмонхонаи Саратога дар Ҳавана дар байни солҳои 1879 ва 1880 бо ташаббуси Грегорио Паласиос, тоҷири сарватманди асли испанӣ сохта шудааст. Дар ибтидои асри 20 Саратога яке аз беҳтарин меҳмонхонаҳои пойтахти кишвар ба ҳисоб мерафт. Бинои ҳозираи меҳмонхона дар соли 2005 дар ҷои меҳмонхонаи аслӣ кушода шуд  .

Таркиш
------

Сабаби эҳтимолии таркиш ихроҷи газ ҳангоми корҳои таъмирӣ дар меҳмонхона будааст. Ҳадди ақал 42 нафар (аз ҷумла чанд кӯдак) қурбонии фоҷиа шуданд, аз ҷумла як сайёҳи испанӣ . 94 нафар ҷароҳатҳои вазнини ҷисмонӣ бардоштаанд. Бар асари таркиш ду ошёнаи меҳмонхона тахриб ва чанд бинои ҳамсоя осеб дидааст. Таркишҳои бино ба болои чанд мошини ҳамсоя фурӯ рехта, бархе аз раҳгузаронро пахш карданд. Аз 51 нафаре, ки ҳангоми таркиш дар меҳмонхона кор мекарданд, 23 нафар кушта ва 3 нафар то ҳол бедарак мебошанд .

Аксуламал
---------

Раисиҷумҳури Куба Мигел Диас-Канел худи ҳамон рӯз аз маҳалли фоҷеа дидан кард ва ҳамчунин аз осебдидагон дар бемористони шаҳри Ҳавана дидан кард. Кормандони бисёре аз хадамоти изтирорӣ, аз ҷумла Салиби Сурх дар таҳлили харобаҳои пас аз таркиш ширкат карданд. Намояндагони як қатор давлатҳои хориҷӣ, аз ҷумла Мексика ва Русия   дар робита ба ин ҳодиса ба раҳбарияти Куба изҳори ҳамдардӣ карданд.

Таъсирҳо
--------

Луис Антонио Торрес Ирибар, дабири аввали бахши Ҳавана дар Ҳизби коммунисти Куба, гуфт, ки дар натиҷаи таркиш 38 хона дар наздикии меҳмонхона осеб дидааст  .

Эзоҳ
----

1. ↑  *ntv.ru.* Взрыв разрушил несколько этажей в гаванском отеле Saratoga(рус.). *НТВ*. 11 май 2022 санҷида шуд.
2. ↑  Emisora Habana Radio » Hotel "Saratoga" (es-ES). 11 май 2022 санҷида шуд.
3. 1 2  *Press, The Associated*. The death toll rises to 43 after an explosion at a hotel in Cuba, *NPR* (10 май 2022). Проверено 11 май 2022.
4. ↑  *Ministerio de Salud P�blica en Cuba, Redacción MINSAP, Redacción MINSAP.* Información actualizada sobre el estado de los lesionados en el accidente del hotel Saratoga (es-ES). *Sitio oficial de gobierno del Ministerio de Salud Pública en Cuba* (9 май 2022). 11 май 2022 санҷида шуд.
5. ↑  *Р. И. А. Новости.* Путин выразил соболезнования главе Кубы после взрыва в Гаване(рус.). *РИА Новости* (20220507T1131). 11 май 2022 санҷида шуд.
6. ↑  Hotel Saratoga: At least 30 dead after a massive explosion destroyed a hotel in Havana, Cuba (en-US). *News Digest Blog* (9 май 2022). 11 май 2022 санҷида шуд. Баргирифта аз сарчашмаи аввал 14 май 2022.
**Хунпешобӣ**, **гематурия** (лот. haematuria аз юн.-қад. αἷμα — «хун» ва οὖρον  — «пешоб») — хунпешобие, ки сабаби он бемории гурдаҳо, роҳҳои пешоб ва ғайра аст.

Агар дар таркиби пешоб хунро бо чашм дидан мумкин бошад, пас онро макрогематурия меноманд; дар мавриди дар зери микроскоп ба мушоҳида расидани эритроситҳо сухан аз боби микрогематурия меравад. ҳематурия аломати бисёр бемориҳои роҳи пешоб аст, мас. омос ва сили гурдаҳо, пиелонефрит, бемории санги пешоб, систити хунрез, омоси пешобдон (масона) ва ғ. ҳематурия ҳамчунин метавонад нишонаи ихтилоли лахтабандии хун ҳангоми бемориҳои ҷигар, хун, зангила ва зиёд кардани вояи антикоагулянтҳо бошад. Бо мақсади дуруст ташхис кардани ҳематурия таҳлили сечандаи пешоб кумак мерасонад (пешоби беморро аз аввал, мобайн ва охир дар се истакон мегиранд). Дар истакони якум ба мушоҳида расидани пешоби хунолуд (макрогематурия) аломати осеби пешоброҳа аст (мас. зарбу лат хӯрдан, полип, саратон, сӯзок, сифилис ва ғайра). Мавҷуд будани хун фақат дар истакони охирин (ҳематурияи терминалӣ) аз иллати қисми ақиби пешоброҳа, гарданаи пешобдон (ниҳематурия Систит), ғадуди зермасона (ниҳематурия Простатит), ҳубобчаҳои манӣ далолат мекунад. Дар ҳар се истакон вуҷуд доштани хун (ҳематурияи тоталӣ) мумкин аст дар мавриди бемориҳои пешобдон, ҷомчаҳо ва паренхимаи гурда мушоҳида шавад.

Дар ҳар сурати ҳематурия маризро бетаъхир ба назди духтури уролог фиристодан лозим аст.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* Гематурия // Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.

* Энциклопедияи Советии Тоҷик : [дар 8 ҷ.] / сармуҳаррир  А. С. Сайфуллоев. — Д. : СИЭСТ, 1978—1988.
**Береи Боск**, **Береи Александр**, **Бера**, **Береи Апремон** — як навъ нок.

Таърих
------

Охири садаи XVIII дар Фаронса рӯёнидаанд. Ба шарафи ботаники фаронсавӣ Боск ном гирифтааст.

Тавсифоти гиёҳшиносӣ
--------------------

Дарахташ баланд, шохаҳояш сирак, баргаш калони байзашакл. Апр. гул карда, сент. мевааш мепазад. Ба сабаби дер гул кардан шукуфааш аз хунукиҳои баҳор осеб намеёбад. Гулаш калон, хӯшагулаш аз 10-12 гул иборат аст. Мевааш калон (150—200 г, баъзан то 466 г), хуштаъму хушбӯй; думчааш дарози камоншакл ё тобхӯрда, ғафсу сахт, пӯсти мевааш тунук, тилоранг, мағзаш сафед, сершираи ширин. Дар таркибаш 9,64 % қанд ва 0,15 % туршӣ дорад. Б. Б.-ро дар Федератсияи Россия, Қафқози Шимолӣ, Украина, Қазоқистон, Гурҷистон, Арманистон, Озарбойҷон, Ӯзбекистон ва Туркманистон парвариш мекунанд. Ба шароити иқлими Тоҷикистон низ мутобиқ карда шудааст (дар баъзе ноҳияи вилояти Суғд ва водии Ҳисор парвариш мекунанд). Дар шароити иқлими Тоҷикистон ҳосилаш нисбатан кам аст. Мас. агар дар Молдавия дарахти он 140—230 кг самар оварад, дар водии Ҳисор 54 кг ҳосил медиҳад. Дар сурати ба нок пайванд кардан баъди 5-6 ва ҳангоми ба биҳӣ пайванд намудан пас аз 3-4 сол самар меоварад. Барои беҳтар гардолуд шудан дарахташро якҷоя бо навъҳои Береи Жиффар, Вилянс, Либмитса Клаппа, Жозефина Мехелнская мешинонанд. Ҳосилаш аз шамол намерезад. Барои ба ҷойҳои дур кашондан мувофиқ аст. Меваашро дар яхдон то моҳи дек. нигоҳ доштан мумкин.

Нигаред низ
-----------

* Бере

Эзоҳ
----

1. ↑

Адабиёт
-------

* Береи Боск / С. Маҳмадаминов // Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.

* Вубдов Г. А. Груша. Л. 1931;
* Симиренко Л. П. Помология. Т. 2. Киев, 1962.
**Хамисавра** — деҳа дар ҷамоати деҳоти Ҷавонони ноҳияи Файзобод. Аз деҳа то маркази ноҳия 8 км. Аҳолиаш 557 нафар (2010), тоҷикон. Аз 65 хоҷагӣ иборат аст. Дар деҳа мактаби таҳсилоти миёнаи умумӣ, маркази саломатӣ, 2 мағозаи хусусии молҳои ниёзи мардум, нуқтаҳои хидматрасонии маишӣ, бунгоҳи тиббӣ, чойхонаи ҷамъиятӣ, 10 хоҷагии деҳқонии инфиродӣ фаъолият доранд. Мардуми деҳа ба сабзавоткорӣ, ғаллакорӣ ва чорводорӣ машғуланд. Заминҳо аз оби чашмаҳо обёрӣ мешаванд.

Пайвандҳо
---------

Эзоҳ
----

1. ↑  ФАЙЗОБОД. Энсиклопедия. Душанбе, 2011. Сарредаксияи илмии Энсиклопедияи Миллии Тоҷик. 392 саҳ.
**Хурмои шарқӣ** (лот. Diōspyros kāki) — дарахти хазонрез буда, дар бисёр ҷойҳо, аз ҷумла ноҳияҳои Тоҷикистон парвариш карда мешавад. 

Меваи бедонаки хурмо

Тавсифот
--------

Баргаш калон, сабзи сиёҳтоб, тухмшакли дарозрӯя, нӯгтез. Баъзае навъҳояш бидуни гардолудшавӣ самар меоранд. Дар шароити иқлими Тоҷикистон охири апрел – аввали май гул мекунад. Мевааш калон, лӯнда, дарозрӯя ё паҳн; рангаш зарди норанҷӣ, сурхтоб, мағзаш дорчинии ширин; 6 – 8 тухм дорад. Меваи баъзе навъҳои хурморо баъди 10 – 30 рӯзи ҷамъоварӣ истеъмол мекунанд.

Хосияти шифоӣ
-------------

Дар тибби халқӣ хурмо ҳангоми бемориҳои гуногуни меъда истифода бурда мешавад. Онро метавон чун ғизои парҳезона дар мавриди ихтилоли меъда кор фармуд. Магнийи таркиби хурмо ҳосил шудани сангро дар гурдаҳо ва витамини А пайдоиши бемории саратонро пешгирӣ мекунад; витаминҳои С ва Р девораи рагҳоро устувор мегардонад. Хурмо хосияти пешобронӣ дошта асабҳоро ором менамояд, қобилияти кориро баланд мебардорад, барои пешгирии бемории ҷоғар муфид аст.

Эзоҳ
----

Пайвандҳо
---------

* Persimmon Fruit Facts Бойгонӣ шудааст 25 октябри 2016  сол.

Сарчашма
--------
**Бери́лл** (юн. beryllos) — минерал, силикати бериллий ва алюминий.

Формулаи кимиёвиаш Al2 Be3 [Si6O18] буда, вале аз сабаби дар таркиби худ доштани ишқорҳо (Na,Ca, Rb), Li, Mn, Fe2+, Fe3+, Cr2+, инчунин об, газҳои гелий, аргон хеле мураккаб аст. Низоми булӯрбандиаш гексагоналӣ, аксар дар шакли маншури шашқира вомехӯрад. Ҷилояш шишагун. Рангаш сабзи равшан, сабзи зардтоб ё зард, осмониранг, баъзан гулобӣ ва ғ. Cахтиаш 7,5; зичиаш 2650–2800 кг/м3. 

Берилли осмониранги сабзтоби шаффофро аквамарин, сабзи баланди шаффофи таркибаш хромдоштаро зумуррад, гулобиранги мангандорро воробёвит меноманд. Берилл дар пегматитҳои гранитӣ, грейзену скарнҳо, конҳои пневматолиту гидротермалӣ ба вуҷуд меояд. Берилл минерали муҳиммеcт барои ҳосил кардани бериллий. Навъҳои хушранг ва шаффофи берилл (аквамарин, зумуррад) ҳамчун санги қиматбаҳо дар заргарӣ истифода мешаванд.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Берилл // Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️  Гузариш ба унсури Викидода  Фарҳангҳо ва донишномаҳо | 
* Библейская
* Большая датская
* Большая норвежская
* Большая российская (старая версия)
* Большая советская (1 изд.)
* Брокгауза и Ефрона
* Кругосвет
* Малый Брокгауза и Ефрона
* Pauly-Wissowa
* Universalis

 |
| Дар феҳристҳои китобшинохтӣ | 
* BNF: 12367213s
* GND: 4144822-4
* J9U: 987007284771405171
* LCCN: sh85013402

 |
**Хурмо Ширинова** — овозхон, яке аз номдортарин овозхонон ва оҳангсозони тоҷик, Ҳунарпешаи шоистаи Тоҷикистон (1987),.

Зиндагинома
-----------

Хурмо Ширинова 17 декабри соли 1957 дар шаҳри Хоруғ таваллуд шудааст. Пас аз хатми мактаби миёна ба собиқ Донишкадаи давлатии санъати Тоҷикистон ба номи М. Турсунзода дохил шуда онро соли 1978 бо муваффақият ба итмом расонда, худи ҳамон сол фаъолияти кории худро дар ансамбли эстрадии «Гулшан» оғоз кардааст. Мутассифона соли 1998 сарояндаи хушсадо Хурмо Ширинова дар айёми гулшукуфти ҳунар, дар айёме, ки ҳанӯз орзуи тавлиди сурудҳои нав ба нав зиёд буданду пораоҳангҳои нотамом дар интизори такмил шудан, аз беморрии саратон ин дунёро падруд гуфт.

Эҷодиёт
-------

Хурмо аз овони донишҷӯӣ ба сабти таронаҳои ҷадид камар баста сари вақт сурудҳояшро аз радио ва телевизион пешкаши мухлисонаш мегардонд. Симои зебо, овози софу ширадор, ҳаракатњои баҷо дар саҳна ба ҳунари овозхониаш тобиши тоза зам мекарданд. Ҷустуҷӯ, навпардозӣ, ифодаҳои марғуби савт дар андак вақт ин бонуи ҳунармандро миёни мардум ва берун аз кишвар низ машҳур гардонд.

Пас аз омадан ба ансамбли эстрадии «Гулшан» Хурмо бо Рустам Раҳимов, ки дар ин ансамбл навозандаи созҳои зарбӣ фаъолият мекард, дил баст ва хонадор шуд. Хурмо дар солҳои 1980-ум яке аз маҳбубтарин сарояндагони сурудҳои эстрадӣ буд ва таронаҳои марғубаш аз қабили «Ман омадаам», «Маҳбубаи ҷон», «Ширин-ширин», «Фаромӯш макун», «Даври ҷавонӣ», «Масӯзон», «Ману дарё», «Дунё манам», «Ҷаҳони ман», «Кабки дарӣ», «Ишқи синасӯз», «Дидор набинам», «Кафтараки ман», «Боди насим», «Қиссаи вафо», «Дунёи дил» аз беҳтарин таронаҳояш маҳсуб ёфта дар ганҷинаи заррини радиои Тоҷикистон сабт шудаанд. Суруди «Ману Дарё» ва «Кафтараки ман» аз маҳбубтарин сурудҳояш ба буда шуҳрати овозхонияшро дучанд гардонидаанд.

Вақте садои ширадору дилнишини ӯро мешунавем, беихтиёр чеҳраи хандону қомати мавзуни Хурмо Ширинова пеши назарамон намоён мешавад. Мо ӯро дар олами суруду мусиқӣ, шеъру сухани воло пайдо мекунем, ки бо меҳру муҳаббати зиёд баҳри дилбохтагони савту наво ва каломи мавзун суруд месарояд.

Аз суруду тарона ва шеърҳое ки Хурмо оҳанг бастааст, бармеояд ки ӯ маъниву мазмуни онҳоро хеле хуб дарк мекарду ба умқи онҳо назар меафканад. Заҳмату талош ва ҳунари нотакрори Хурмо Шириноваро ба назар гирифта соли 1987 ӯро бо унвони Ҳунарпешаи шоистаи Тоҷикистон сарфароз карда буданд.

Ин бонуи ҳунар бо суруду оҳангҳои пурмазмунаш, бо садои ширадору форамаш ва бо меҳру муҳаббати беандозааш нисбат ба ҳунар ва мардуму Меҳан дар дилу дидаҳои дӯстдорони савту наво ва каломи мавзун ҷовидона роҳ ёфтааст. Ӯро ҳамагон ба некӣ ёд мекунанд, аз ҳунари волову садои махмалинаш, аз маҳорати нотакрори сурудхониву рақсҳои мавзунаш, аз сурудҳои ширадору дилнишинаш мегӯянду хотираҳояшонро варақгардон мекунанд. Садои ӯ, навои ӯ, ҳунари нотакрори ӯ ҳамеша дар ёду хотираи муштоқони ҳунараш ҷовидон мемонад. Мисли ин оби дарё, ки замоне Хурмо ҳамсадояш буду бо сад розу ниёз васфашро мекард.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* Энциклопедияи Советии Тоҷик : [дар 8 ҷ.] / сармуҳаррир  А. С. Сайфуллоев. — Д. : СИЭСТ, 1978—1988.
**Гавҳаршодбегим** (форсӣ: گوهرشادبیگم‎), **Гавҳаршодхотун** (1379—1457) — яке аз шахсиятҳои фарҳангпарвари замони Темуриён, ҳамсари Шоҳрух.

Зиндагинома
-----------

Падараш Ғиёсуддини Тархон, яке аз надимони бузурги дарбори Темуриён буд. Таҳти ҳимояи Гавҳаршодбегим ва ҳамсараш Шоҳрух дар Ҳирот намояндагони аҳли илму адаб ва ҳунармандон гирд омадаанд, ки машҳуртарини онҳо Абдурраҳмони Ҷомӣ буд. Гавҳаршодбегим ба таъриху адабиёт бештар таваҷҷуҳ дошта, шоираи машҳур Меҳрии Ҳиравӣ надими ӯ буд. Бисёре аз осори меъмории замони Темуриён, аз қабили хонақоҳ, мадраса, масҷиди ҷомеи ш. Ҳирот ва масҷиди ҷомеи ш. Машҳад, бо дастгирии Гавҳаршодбегим бино ёфтаанд ва имрӯз ҳар ду масҷиди ҷомеъ ба ифтихори Гавҳаршодбегим номгузорӣ шудаанд. Соли 1447 Шоҳрух Мирзо бо ташвиқи Гавҳаршодбегим бар зидди бародарзодааш Султонмуҳаммади Бойсунқур ба Исфаҳон лашкар кашида, дар ҳамон ҷо даргузашт. Гавҳаршодбегим баъди марги Шоҳрух ва оғози кашмакашҳои сиёсӣ, амалан дар минтақаҳои Хуросони давлати Темуриён ҳукмфармо буд ва писаронаш Улуғбег дар Самарқанд, Иброҳим Мирзо дар Шероз ва Бойсунқур Мирзо дар Ҳирот ҳокимият доштанд. Гавҳаршодбегим ҳангоми шӯриши Мирзо Абулқосими Бобур бо дасисаи ашроф ва фармони султон Абусаид кушта шуд (19 июли 1457). Ӯро дар канори қабри ҳамсараш назди масҷиди Гавҳаршоди Ҳирот ба хок супурданд. Аз соли 2009 бо ёрии молии давлати Норвегия бозсозии оромгоҳи Гавҳаршодбегим дар Ҳирот оғоз шуд. Соли 2003 дар Кобул донишгоҳи занона таъсис ёфт, ки ба ифтихори Гавҳаршодбегим номгузорӣ шудааст.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* محمد حسن رجبی. مشاهیر زنان ایرانی از آغاز تا مشروطه. تهران، ۱۳۷۴ ش.؛
* دانشنامه دانش گستر جلد14. تهران، ۱۳۸۹ ش.ر

Сарчашма
--------

* Гавҳаршодбегим / С. Ҳусайнов // Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.
Сайер истгоҳи переливания хун.

**Хунгузаронӣ**, **гемотрансфу́зия** (аз юн.-қад. αἷμα — хун ва аз лот. transfusio — гузаронидан) — як усули муолиҷаро гӯянд, ки зимни он ба маҷрои раги бемор (реципиент) хуни донор (шахси хундиҳанда) ё ҷузҳои он (массаҳои эритроситӣ ё лейкоситӣ ва ғ.), инчунин моддаҳои хунивазкунанда мефиристанд.

Таърих
------

Яке аз нахустин дастгоҳҳои интиқоли хун
Бо мақсади муолиҷа истифода намудани хун (махсусан, хуни ҳайвонот) аз қадимулайём маълум аст. Соли 1667 олими франсавӣ Ж. Дени хуни барраро бомуваффақият ба беморе, ки хунаш кам буд, гузаронд. Кушишҳои минбаъдаи ба одамон гузаронидани хуни ҳайвонот бенатиҷа монда, боиси марги беморон гардиданд. Соли 1819 акушери англис Ҷ. Бландел аввалин шуда хуни одамро ба одам гузаронд. Баъди аз тарафи олими утришӣ К. Ландштейнер (1901) ва духтури чех Я. Янский (1907) муайян шудани гуруҳҳои хун ва истифода шудани намаки натрии ҷавҳари лимӯ (барои консервонии хун) хунгузронӣ бехавф гардида, васеъ татбиқ ёфт. Кашфи резус-фактор хунгузарониро боз ҳам бехвфтар кард. Хунро пойгоҳи хунгузаронӣ ҷамъ намуда, ба муассисаҳои табобатӣ мефиристад. Соли 1926 дар Москва аввалин дар ҷаҳон Иниститути илмии хунгузаронӣ ташкил шуд.

Эзоҳ
----



|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️  Гузариш ба унсури Викидода  Фарҳангҳо ва донишномаҳо | 
* Большая датская
* Большая каталанская
* Большая российская (старая версия)
* Britannica (онлайн)
* Universalis
* Справка РИА

 |
| Дар феҳристҳои китобшинохтӣ | 
* GND: 4007293-9
* J9U: 987007283115205171
* LCCN: sh85014949
* NDL: 00574459
* NKC: ph126714

 |
**Гавҳари кӯҳӣ** — як навъи писта. Соли 1986 кормандони Институти ҷангалдорӣ Г. М. Чернова ва Г. С. Олехнович дар ҷангалзорҳои ноҳияи Данғара таҳқиқ ва ба шароити маҳал мутобиқ кардаанд. Барои парвариш дар баландиҳои 700—1300 м аз с. б. тавсия шудааст. Дарахташ курашакл, шохсораш зич. Ниҳолаш баъди 12-15 сол ба ҳосил медарояд. Давраи нашваш 241 рӯз. Дар як хӯша то 10 адад мева мебандад (100 донааш 98-100 г); аз ҳар га то 8 сентнер ҳосил мегиранд. Мевааш лӯндашакл, калон (1,76 х 1,17 х 1,14 мм), охири август мепазад. Дар таркиби мағзи он 58 % равған мавҷуд аст. Дарахташ ба касалӣ ва ҳашароти зараррасон тоб меорад.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Чернова Г. М. Биологические основы селекции фисташки настоящей (Pistacia vera L.) в Центральной Азии. Бишкек, 2004;
* Холов З. Н. Оценка селекционных сортообразцов фисташки настоящей (Pistacia vera L.) в условиях Юго-Западного Таджикистана. Д. 2009.

Сарчашма
--------

* Гавҳари кӯҳӣ / К. Ниматҷонова, З. Холов // Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.
**Береи Лигел**, **Аморет**, **Коперечко**, **Лигел** — як навъ нок.

Таърих
------

Мувофиқи ақидаи як гурӯҳ олимон (К. Кох, В. Лаух, А. Розентал) Береи Лигел навъи худрӯй буда, соли 1782 дар атрофи деҳаи Коперечеи Богема ёфт шудааст. Мувофиқи ақидаи дигар олимон (А. Мас, А. Леруа ва Дитрих) Береи Лигелро соли 1788 дар Белгия аз тухм рӯёндаанд. Дарахташ дарозумри тезсабз (дар 4-5-солагиаш самар медиҳад), баланд, шохаҳояш зичи аҳромшакл, навдаҳояш дароз. Баргаш байзашакл, сабзи хокистарранг (баргҳои наврустааш сурхча). Мевааш байзашакли миёнаҳаҷм, вазнаш 120—170 г, баъзан то 300—400 г; думчааш кӯтоҳ, пӯсташ ҳамвори нафис, холчаҳои бӯртобу хокистарранг дорад (рангаш баъди пухтан зарди тилоӣ, тарафи офтобрасаш сурхча мешавад). Мағзи мевааш зардча, хеле нарм, сероби ширин ва хушбӯй. Береи Лигел дар Қафқози Шимолӣ, Украина, Арманистон, Қазоқистон, Қирғизистону Ӯзбекистон фаровон парвариш карда мешавад. Дар Тоҷикистон дар вил-ҳои Суғду Хатлон ва водии Ҳисор мерӯяд. Ҳангоми бо нок пайванд кардан дарахташ калон мешавад, аз ин рӯ онро бо тартиби 8 ×6 м мешинонанд. Дар сурати бо биҳӣ пайванд кардан дарахташ миёнақад мешавад (тартиби шинондани ниҳол 5 × 4 м). Береи Лигел барои диг. навъҳои нок пайвандтаки хуб низ мебошад. Дарахтони ҷавонаш ҳар сол ва дарахтони солхӯрдааш солдармиён ҳосил медиҳанд. Аз ҳар дарахт 250—300 кг мева мегиранд. Дарахташ сармобардор аст, ба хушкӣ тоб намеоварад. Меваи пухтааш аз таъсири шамол мерезад, аз ин рӯ чидани онро ба таъхир андохтан лозим нест. Меваи барвақт чидаашро 19-25 рӯз нигоҳ доштан ё ба ҷойҳои дур кашондан мумкин. Аз касалии тосак зарар мебинад.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Береи Лигел / С. Маҳмадаминов // Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.

* Симеренко Л. П. Помология. Т. 2. Киев, 1962.
**Гавҳар Мираброровна Мирҷумъаева** (тав. 7.07.1942, шаҳри Тошканд) – раққоса ва балетмейстери Филармонияи давлатии Тоҷикистон ба номи А. Ҷўраев, Ҳунарпешаи хизматнишондодаи ҶШС Тоҷикистон (1967). Ҳунарпешаи халқии ҶШС Тоҷикистон (1978).

Зиндагинома
-----------

Мирҷумъаева c. 1979 шуъбаи режиссёрии ДДСТ ба номи М. Турсунзодаро хатм намудааст. С. 1957 дар Фестивали 6-уми умумиҷаҳонии ҷавонон ва студентон иштирок намуда, аз ҳамон с. раққосаи Театри давлатии мазҳакаи мусиқии ба номи А. С. Пушкини шаҳри Ленинобод (ҳоз. Камоли Хуҷандии Хуҷанд). Солҳои 1965-72 М. раққоса, 1971-1972 сарбалетмейстер ва солҳои 1979-1980 саррежиссёри Филармонияи давлатии Тоҷикистон буд. Солҳои 1982-1986 роҳбари бадеии ансамбли рақсии «Фирӯза». Аз соли 1986 сарбалетмейстери ансамбли фолклорию этнографии Филармонияи давлатии Тоҷикистон ва дар як вақт муаллимаи омӯзишгоҳи мусиқии шаҳри Душанбе. Рақсҳои М. ҷаззобу пурназокатанд. Репертуари Мирҷумъаева аз рақсҳои халқҳои дунё, аз ҷумла тоҷикӣ («Муноҷот», «Гулъузорам», «Шодиёна», «Нағорабазм», «Бадахшон»); ӯзбекӣ, ҳиндӣ, арабӣ, сейлонӣ, ӯйғурӣ ва ғ. иборат буданд. Ӯ дар чанд филми истеҳсоли «Тоҷикфилм» ширкат намудааст. Ба мамлакатҳои хориҷӣ, аз ҷумла Эрону Афғонистон (1961), Канада, Покистон (1967), Австрия (1981), Сурия (1981) ва ғ. сафари ҳунарӣ кардааст. Бо Грамотаи Президиуми Совети Олии ҶШС Тоҷикистон мукофотонида шудааст.

Эзоҳ
----

Нигаред
-------

* Феҳристи ҳунарпешаҳои хизматнишондодаи ҶШС Тоҷикистон