recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Саффориён** (форсӣ: سصَفّاریان‎) — дудмони эронӣ, ки бар густарае шомили бахшҳое аз Эрон, Тоҷикистон, Афғонистон, Покистон ва Туркманистони кунунӣ дар солҳои 861—1003 ҳукумат мекарданд ва нақши басазое дар раванди фурӯпошии сиёсии хилофати Аббосӣ доштанд. Онон худро аз наберагони Сосониён медонистанд, ки пас аз ҳамлаи аъроб ба Систон муҳоҷират карда буданд.

Дар замони Саффориён забони форсӣ забони расмӣ шуд ва то ҳудуде аз марги тадриҷии он ҷилавгирӣ шуд. Ба тавре ки Яъқуби Лайс дастур дода буд, ки дар кохи ӯ танҳо ба забони форсӣ сухан гуфта шавад ва сухан гуфтан ба забони арабӣ дорои муҷозот буд, ҳамчунин Яъқуби Лайс аз шоирони бисёре ҳимоят мекард.

Таърих
------

Яъқуб дар шаҳри Заранҷа чанд вақт шогирди саффор (мисгар) буд, ки номи сулола аз ҳамин ҷост. Бародаронаш дар сипоҳи хилофат буданд. Баъди даъват шуданаш Яъқуб низ дар артиш шуҳрат пайдо карда, сардори ҳарбӣ ва соҳибмулки маҳаллиро аз амал дур кард ва соли 861 амири Систон шуд. Ӯ ба дастгирии сипоҳиёни худ такя карда, аз итоати халифа сар кашид ва то соли 873 тамоми Эрони Ҷанубӣ ва Шарқӣ, қисман ҳудуди Афғонистони кунуниро забт кард. Соли 875 ба муқобили халифаи Бағдод лашкар кашид, вале дар муҳориба шикаст хӯрда, қисми зиёди мулкашро аз даст дод ва соли 879 вафот кард. Баъди вафоти ӯ бародараш Амр ибни Лайс (879—900) худро волии халифа эълон намуда, кӯшиш кард, ки мулкҳои Исмоили Сомониро зери даст кунад, вале ин кор ба ӯ муяссар нашуд ва соли 902 ба қатл расид. Мулкҳои Саффориён байни солҳои 900 ва 908 ба давлати Сомониён ҳамроҳ шуд. Саффориён чун вассалҳои Сомониён дар Систон то ибтидои асри 14 дар сарчашмаҳо ба назар расанд ҳам онҳо мавқеи намоёни сиёсӣ надоштанд.

Эзоҳ
----

1. ↑  *C. E. Bosworth.* SAFFARIDS(англ.). *iranicaonline.org*.  Encyclopaedia Iranica. 21 сентябри 2023 санҷида шуд.
2. ↑  Кораев Т. К. САФФАРИДЫ // Большая российская энциклопедия. Электронная версия (2017); Дата обращения: 21.09.2023
3. ↑  Саффориён / Н. Неъматов // Плешко — Сақил. — Д. : СИЭСТ, 1986. — (Энциклопедияи Советии Тоҷик : [дар 8 ҷ.] /  сармуҳаррир М. Д. Диноршоев ; 1978—1988, ҷ. 6).

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️  Гузариш ба унсури Викидода  Фарҳангҳо ва донишномаҳо | 
* Большая норвежская
* Большая российская (старая версия)
* Брокгауза и Ефрона
* Иронико
* Малый Брокгауза и Ефрона
* Хорватская
* Britannica (11-th)
* Britannica (онлайн)
* De Agostini
* TDV İslam Ansiklopedisi
* Universalis

 |
| Дар феҳристҳои китобшинохтӣ | 
* BIBSYS: 1483107589401
* GND: 119006618
* VIAF: 42638530, 4489155832966433490006, 66149294295980521447, 113157641033738221292
* WorldCat VIAF: 42638530, 4489155832966433490006, 66149294295980521447, 113157641033738221292

 |
**Аршади Барнободӣ** (1616, Барнобод, Ҳирот — 1702, ҳамон ҷо) — шоири форс-тоҷик.

Зиндагинома
-----------

Мирзо Муҳаммад ибни Хоҷа Алиакбар ибни Муҳаммадҳошим ибни Муҳаммадтоҳир ибни Ҷалолуддин ибни Сироҷуддин Алӣ маъруф ба Аршади Барнободӣ дар зодгоҳаш таҳсил карда, ба камол расидааст. Бо шоирон Нозими Ҳиротӣ, Фасеҳӣ ва Мулло Айшӣ ҳамнишин ва мусоҳиб будааст. Аз Аршади Барнободӣ куллиёти ашъор боқист, ки зиёда аз 10 ҳазор байтро дар бар мегирад. Бо номи «Абри гуҳарбор» маснавие дорад, ки онро дар ҷавоби «Махзану-л-асрор»-и Низомии Ганҷавӣ иншо кардааст

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Аршади Барнободӣ // Боз — Вичкут. — Д. : СИЭМТ, 2014. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2023, ҷ. 3). — ISBN 978-99947-33-46-0.
«**Усулу-т-тарокибу-л-адвия**» — асари Наҷибуддини Самарқандӣ андар тиб, ки тахминан солҳои 1210—1220 ба забони тоҷикӣ таълиф шудааст.

Асар аз 19 фасли мустақил иборат буда, асосаи доир ба усули тайёр намудани доруҳои мураккаб баҳс мекунад; муаллиф дар он ақида ва таҷрибаҳои шахсиашро оид ба доруҳои хока, қурс доруҳои дарунрон, қайовар ва ғайра, инчунин роҳҳои тайёр кардану истифодаи онҳоро баён кардааст. Нусхаи дастхати асар дар фонди дастнависҳои Институти шарқшиносии Академияи Фанҳои РСС Узбакистон таҳти рақамҳои 227/Ш ва 7225 маҳфуз аст.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Усул-ут-тарокиб-ул-адвия / Т. Аҳмадов // Замин — Илля. — Д. : СИЭМТ, 2018. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2023, ҷ. 7). — ISBN 978-99947-33-89-9.
**Назирмад Мӯсоев** (**Ниёзаҳмад Мӯсоев**; 22 декабри 1952, деҳаи Даштиҷум, ноҳияи Шӯрообод, вилояти Кӯлоб, ҶШС Тоҷикистон — 15 майи 2021, Душанбе, Тоҷикистон) — ҳунарпешаи театр ва синамои тоҷик, садопеша, Ҳунарпешаи шоистаи Тоҷикистон (1995).

Зиндагинома
-----------

Назирмади Мӯсо 22 декабри соли 1952 дар деҳаи Даштиҷӯми ноҳияи Шӯрообод ба дунё омадааст. Дар хурдӣ ронанда шудан мехост, аммо баъдан ҳангоми таҳсил дар синфи даҳум бо машварати ҳамсабақаш ҳуҷҷатҳояшро ба Донишкадаи ҳунарҳои зебои Тоҷикистон месупорад, пас аз як соли таҳсил ба Институти давлатии ҳунарҳои театрии ба номи А. Луначарскийи шаҳри Маскав роҳхат мегирад ва онҷоро дар соли 1976 хатм мекунад. Аз ҳамон сол дар Театри ҷавонони ба номи Маҳмудҷон Воҳидов ба фаъолият пардохт ва то охири умр дар ин боргоҳи ҳунар кор кард.

Фаъолият
--------

### Театр

Дар беш аз шаст намоиш аз қабили «Арӯс ва домод», «Мавзӯъи озод», «Гирдоби боло», «Таронаҳои муҳаббат», «Умед», «Алафҳои бегона», «Пари қу», «Ғори саламандра», «Суруди зиндагӣ», «Дар ҷустуҷӯи бахт», «Нафси бад балои ҷон», «Илоҷи беилоҷӣ аст», «Тарма» нақш бозида, ҷаҳони қаҳрамононашро хуб кушодааст.

### Синамо

Назирмад Мӯсоев соли 1985 пас аз нақшофарӣ дар филми «Ӯ маро меписандад» («Я ей нравлюсь») маъруф шуд.

Дар филмҳои телевизионии «Парвози хатарнок», «Кӯҳи уқобон», «Тӯй барпо нашуд», «Имтиҳон», «Алии сонӣ», «Рамида», филмҳои бадеии «Ман ба вай маъкул», «Ал-Бухорӣ», «Пуштаи хандақпеч», «Қатора», «Хоби маймун», «Саҳв» ва ғайра нақш бозидааст.

Даргузашт
---------

Назирмад Мӯсоев 15 майи 2021 дар синни 69-солагӣ ва ҳангоми садопешагӣ дар як филми «Хатлон синамо» дар шаҳри ДУшанбе бар асари бемории дил даргузашт. Нисфирӯзии 16 май ӯро дар оромгоҳи маҳаллаи Қаротегини шаҳри Душанбе дафн карданд.

Эзоҳ
----

1. 1 2 3  *Ҷумъахон Сайдалиев*. Назирмади Мӯсо: Ҳатман ба театр бармегардам, *Ҷавонони Тоҷикистон № 35 (8736)* (30 августи 2002), стр. 6.
2. ↑  Даргузашти ҳунарманди маъруфи театр ва кинои тоҷик Назирмад Мӯсоев(тоҷ.).  АМИТ "Ховар". 16 май 2021 санҷида шуд. Баргирифта аз сарчашмаи аввал 16 май 2021.
3. ↑  Нахустнамоиши "Тарма" дар Театри давлатии ҷавонон ба номи М. Воҳидов. *www.vfarhang.tj*. 18 май 2021 санҷида шуд. Баргирифта аз сарчашмаи аввал 18 май 2021.
4. 1 2 3  Ҳунарманди шинохтаи тоҷик ҳангоми кор дар "Хатлон синамо" ҷон додааст. АКС(тоҷ.). *Радиои Озодӣ*. 16 май 2021 санҷида шуд.
5. ↑  Қатора(тоҷ.).  Тоҷикфилм. 17 май 2021 санҷида шуд.
6. ↑  *Sputnik Тоҷикистон.* Ҷанозаи ҳунарпеша Назирмад Мӯсоев дар шаҳри Душанбе - навор(тоҷ.). *Sputnik Тоҷикистон* (20210516T1045+0500). 16 май 2021 санҷида шуд.

Адабиёт
-------

* Мӯсоев Назираҳмад // Кӯлоб. Энсиклопедия. — Д.: СИЭМТ, 2006. — 640 с. — ISBN 5-89870-071-4.
* Арбобони фарҳанги тоҷик. Донишнома / Муаллиф-мураттиб Ёрмуҳаммади Сучонӣ. — Душанбе, 2016. — 863 с.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️  Гузариш ба унсури Викидода  Вебгоҳҳои мавзӯъӣ | 
* Бонки Иттилоотии Интернетии Филмҳо
* Кинопоиск

 |
**Муҳаммад ибни Абдулкарим Шамсуддини Табасӣ** (? — 1229, Ҳирот) — шоир, донишманд ва фақеҳи форс-тоҷик, қозии шаҳри Ҳирот.

Зиндагинома
-----------

Аз Хуросон барои таҳсил ба Бухоро омада, минбаъд сокини Самарқанд шуд. Дар охири ҳаёташ қозии шаҳри Ҳирот буд.

Аз Шамсуддини Табасӣ девони ашъоре дар ҳудуди 2 ҳазор байт (қасоид, ғазалиёт, рубоиёт, муқатаот ва ғайра) боқист. Шоир дар ашъораш ба Хоқонӣ пайравӣ кардааст, вале дар ашъори ӯ таркиботи хос ва мазмунҳои тозаву дақиқ кам нестанд. Намунае аз ашъори Шамсуддини Табасӣ:

> Сапедадам, ки ҷаҳон бӯи зулфи ёр гирифт.  
> 
> Ҳаво латофати хубони гулузор гирифт.  
> 
> Зи бас шамомаи кофур дил гумон мебурд.  
> 
> Ки барф домани ин сабз кӯҳсор гирифт.
> 
>

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Шамсуддини Табасӣ // Ховалинг — Ҷӯяк. — Д. : СИЭСТ, 1988. — (Энциклопедияи Советии Тоҷик : [дар 8 ҷ.] /  сармуҳаррир М. Д. Диноршоев ; 1978—1988, ҷ. 8).

* Суханварони Сайқали рӯи замин. Д.1973
**Олаш**, **бук** (лот. Fágus) — сардаи дарахтест аз хонаводаи олашиҳо.

Тавсифоти гиёҳшинохтӣ
---------------------

Баландиаш то 50 метр, диаметри танааш 2 метр. Баргаш сода, одатан бедандона аст. Баробари баргбарорӣ гул мекунад. Аз 20—40-солагӣ мева медиҳад. Мевааш ҷал0ӯзамонанд (финдиқ) аст, пӯчоқи сахт дорад.

Олаш дарахти соя ва гармипарвар аст. Дар кӯҳсор то баландии 2300 метр аз соҳили баҳр мерӯяд. Олаш бешазори якҷинса ва омехтаро ҳосил мекунад, ки бештар аз 400 сол вуҷуд дошта ме­тавонанд.

Корбурд
-------

Чӯби олаш мустаҳкам, вазнин буда, ба обу нами тобовар аст ва онро ба­рои тайёр кардани асбобҳои мусиқӣ, фанер, паркет, мебел, метанол ва ғайра истифода мебаранд. Мевааш алкалоиди заҳрноки фагин дорад; хангоми бирён кардани мева алкалоиди заҳрнок зуд вайрон мешавад. Аз меваи олаш равғани хӯрокӣ ва техникӣ мегиранд. Кунҷорааш хӯроки серғизои чорвост.

Эзоҳ
----

1. ↑  Маълумот дар бораи ҷинси *Fagus* дар пойгоҳи маълумотҳои *Index Nominum Genericorum* Ассотсиатсияи байналмилалии табақабандии растаниҳо (IAPT).(англ.)

Адабиёт
-------

* Олаш // Плешко — Сақил. — Д. : СИЭСТ, 1986. — (Энциклопедияи Советии Тоҷик : [дар 8 ҷ.] /  сармуҳаррир М. Д. Диноршоев ; 1978—1988, ҷ. 6).

* Деревья и кустарники СССР, том 2. Москва—Ленинград, 1961.
**Шоҳхазандагон**, **архозаврҳо** (лот. Archosauria, аз юн.-қад. ἄρχω — идора мекунам, оғоз мекунам ва σαῦρος — калтакалос) — як гурӯҳи хазандаҳои мунқариз. 

екодонҳо, тимсоҳҳо динозаврҳо ва калтакалосҳои паронро дар бар мегиранд. Феълан фақат тимсоҳҳо боқӣ мондаанд. Архозаврҳо асосан дар эраи мезозой мезистанд. Архозаврҳои аз ҳама қадимтарин аз давраи триас маълуманд. Онҳо бо ду пой роҳ мегаштанд (ин баъдтар дар баъзе динозаврҳо боқӣ монд), ки сабаби ин эҳтимол мутобиқат ба ҳаёт дар даштҳои кушод бошад. Баъзе намудҳои обии архозаврҳо зиндазо буданд. Архозаври дараҷаи олӣ (динозаврҳо ва калтакалосҳои парон) мумкин ҳайвонҳои гармхун буданд. Архозаврҳо дар хушкӣ, об ва ҳаво мезистанд. Онҳо барои таҳқиқи эволютсияи муҳрадорон аҳамияти калон доранд, зеро таърихи пайдоиш ва инкишофи онҳо давраи дуру дарозро дар бар мегирад. Аз архозаврҳо парандаҳо ба вуҷуд омадаанд.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Архозаврҳо // Боз — Вичкут. — Д. : СИЭМТ, 2014. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2023, ҷ. 3). — ISBN 978-99947-33-46-0.
**Воридия** (ар. وارديه‎) — гурӯҳи диние, ки дар мавриди подошу ҷазои охират, аз ҷумла, азоби дӯзах эътиқоди махсуси худро доштанд.

Андеша
------

Тибқи андешаи онҳо муъмин ба оташи дӯзах ворид мегардад, вале дар он нахоҳад монд; ҳамаи оёти ваидия (азоб) дар ҳаққи кофирон аст; муъминро аз дӯзах биме нест ва ӯ аз афтодан дар он эмин аст, зеро касе, ки ба дӯзах афтад, дигар аз он ҷо раҳоӣ намеёбад.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* العراقي ابو محمد عثمان بن عبدالله بن الحسن الفرق المفترقة. بین اهل الزيغ و الزندقة آنكارا1961 ؛
* محمد جواد مشكور. فرهنگ فرق اسلامی. چاپ سوم. مشهد، 1375 ش.ر

Сарчашма
--------

* Воридия / С. Маҳмадуллоҳ // Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2023, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.
Соленоиди як қабати захмдор.
 Ташаккули ҷараёни магнитӣ дар соленоид. Дар марказ бо дарозии меҳвари соленоид майдони магнитӣ қариб яксон аст.
 Диаграммаи майдонҳои электрикии магнитӣ ва гирдоби дар як соленоид ҳангоми ҷорӣ шудани ҷараёни тағйирёбанда аз печ.
**Симлула ё соленоид** (аз юн. σωλήνας [солинас] «қубур» + юн.-қад. εἶδος юн.-қад. εἶδος [эйдос] «монанд, шабеҳ») — як навъи ғалтаки индуктивӣ аст.

Аз ҷиҳати сохторӣ, симлулаҳои дароз ҳам печи якқабата (ниг. расм) ва ҳам печи бисёрқабат доранд.

Агар дарозии печ аз диаметри печ хеле зиёд бошад, пас дар холигии электромагнит ҳангоми ба он ҷараёни электр додани майдони магнитии ба якхела наздик ба вуҷуд меояд.

Ҳамчунин нигаред
----------------

* Магнит
* Электромагнит
* Индуктивность
* Катушка индуктивности
* Катушка Румкорфа
* Генри, Джозеф

Эзоҳ
----

1. Савельев И. В. (1982), с. 148–152.

Адабиёт
-------

* Савельев И. В. Курс общей физики. — Т. 2. Электричество и магнетизм. Волны. Оптика.
рост|мини|250x250пкс|Соатхои механикии кисаги
**Соати механикӣ соатест** , ки маятникро истифода мебарад, ки вақтро дар давоми рӯз, моҳ, сол аз рӯи давраи ларзишаш чен мекунад ва тавассути вазн, пружина ё манбаи энергияи барқ бо конвертери электромеханикӣ идора карда мешавад. Ба сифати ченаки вакт хосиятхои инерсиалии системаи ларзиш дар шакли маятники классики ва пружинаро хангоми танзими маятники дароз ё пружинаи спирали дар шакли танзимгари мувозинат (+/-) истифода мебаранд.

Пайдоиши хронометрҳои киштӣ бо маятникҳои пружинӣ дар киштиронӣ бо роҳи ҳамоҳангсозии гузариши вақт ва сфераи осмонӣ инқилобро ба вуҷуд овард ва ин имкон дод, ки тули макон боэътимод муайян карда шавад. Дастгоҳи иловагӣ барои муайян кардани ҷойгиршавӣ дар вақти ченкунии секстант буд.

Устоҳое, ки соат соз мекунанд ва таъмир мекунанд, соатсоз номида мешаванд.Дар санъат, соатҳои механикиро рамзи вақт меноманд.

Соатхои механики аз чихати дурусти аз соатхои электрони ва кварси пасттаранд. Аз ин рӯ, дар айни замон соатҳои механикӣ аз асбоби зарурӣ ба рамзи анъана ва эътибор табдил меёбанд.
**Саъдуддини Ҳамуя** ё **Ҳамавӣ** (форсӣ: سعدالدین حمویه یا حموی‎; на пештар аз 1191 и на дертар аз 1199 — на пештар аз 1252 и на дертар аз 1260) — ориф, сӯфӣ, шоир ва нависандаи форс-тоҷик, аз шогирдони биловоситаи Наҷмуддини Кубро.

Зиндагинома
-----------

Давраи ҷавониаш дар Ҷувайни Хуросон гузаштааст. Саъдуддини Ҳамуя барои такмили сулуки худ муддатеро дар ҷабали Қосиун (Димишқ) гузаронд ва сипас дар Баҳрободи Хуросон дар дашти Ҷувайн дар маҳалли таваллуди хеш иқомат гузид.

Таълифот
--------

Аз осори ӯ китоби «Латоифу-т-тавҳид фӣ ғароиби-т-тафрид», «Алмисбоҳ фӣ-т-тасаввуф», «Биҳору-л-ғариб» асарҳои тасаввуфии Саъдуддини Ҳамавӣ мебошанд. Рисолаи «Улуму-у-ҳақоиқ ва ҳукми-д-дақоиқ» ба назарияи маърифати тасаввуф оид аст.

Мувофиқи маълумоти муҳаққиқи эрони Қосим Ғанӣ дар «Таърихи тасаввуф» Саъдуддини Ҳамавӣ маърифати инсониро ба маърифати ақлӣ ва тасаввуфӣ ҷудо намуда, эълом дошт, ки маърифати ақлӣ ба воситаи истидлол ва маърифати тасаввуфӣ тавассути кашфу шуҳуд амал мепазиранд.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Саъдуддини Ҳаммӯӣ // Плешко — Сақил. — Д. : СИЭСТ, 1986. — (Энциклопедияи Советии Тоҷик : [дар 8 ҷ.] /  сармуҳаррир М. Д. Диноршоев ; 1978—1988, ҷ. 6).
**"Устод ва Маргарита"** романи Михаил Афанасевич Булгаков мебошад, ки кораш моҳи декабри соли 1928 оғоз шуда, то марги нависанда дар моҳи марти соли 1940 идома ёфт. Роман асари нотамом аст; таҳрир ва ҷамъ овардани лоиҳаи ёддоштҳо пас аз марги шавҳараш аз ҷониби ҳамсари нависанда Елена Сергеевна анҷом дода шуд. Аввалин нусхаи роман, ки унвонҳои «Копыто инженера», «Ҷодугари сиёҳ» ва ғайраро дошт, дар соли 1930 аз ҷониби Булгаков нобуд карда шуд. Дар нашрҳои минбаъда муаллифи роман дар бораи Понтий Пилат ва маҳбубаи ӯ дар миёни қаҳрамонони асар пайдо шудааст. Унвони ниҳоии «Устод ва Маргарита» соли 1937 пайдо шудааст.
|  |
| --- |
| Унсури Викидода мавҷуд нест |

**Боғи таърихию табиъии Ширкент** — боғи таърихию табии Ҷумҳурии Тоҷикистон аст ва ҷониби давлат ҳифз карда мешавад. Боғи таърихию табии Ширкент бо қарори Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон соли 1991 дар ҳудуди ноҳияи Турсунзода таъсис ёфтааст. Масоҳати боғи таърихию табии Ширкент — 3000 га аст. Боғи таърихию табии Ширкент дар водии Ҳисори Тоҷикистон ҷойгир шудааст ва мавзеъи сайёҳӣ мебошад..

Таърих
------

Боғи таърихию табиии Ширкент бо қарори Кумитаи иҷроияи шаҳри Турсунзода 21 майи соли 1991 бо мақсади ҳифзи генофонди нодири ҳайвоноту наботот, арзишҳои фарҳангӣ, инчунин ташкили сайёҳии экологӣ ташкил карда шудааст.

Ташаббускори, тайёр кардани қарор ва тадбирҳои минбаъда асоснок кардани боғро корманди Комитети давлатии ҶШС Тоҷикистон дар бораи муҳофизати табиат, сардори ВТК оид ба асосноккунии боғҳои аввалин, сардори управленияи муҳофизати табиат ноҳияи Бузуруков Ан. Д. Ин боғи нахустин дар ҶШС Тоҷикистон бо мақсади нигоҳ доштани генефонди олами ҳайвонот ва набототи нодир, сарватҳои маданӣ, инчунин барои ташкили туризми экологӣ аввалин боғи табий (минтакавӣ) буд. Лоиҳаи асосноккунӣ бо иштироки мутахассиси пешбари банақшагирии минтақавӣ Еременко В. Ф. геолог Новиков В. П. ба қисми баҳодиҳии геологӣ ҷалб карда шуда буд, ки баъдтар расман муовини илми Ширкентский И. П. таъйин карда шуд, хоҳиши тарк кардани Тоҷикистонро ба назар гирифта ва ӯро бе душворӣ дар Русия ба ҳамин гуна кор пайдо ҷалб карданд.

Нигаред низ
-----------

* Рӯйхати боғҳои миллӣ ва табиии Тоҷикистон


|  |  |
| --- | --- |
| Тоҷикистон | *Ин мақолаи нопурра аз ҷуғрофияи Тоҷикистон мебошад.Шумо метавонед бо пурра кардани ин ба Википедия кумак кунед.* |



| ⚙️ Боғҳои миллӣ ва табии Тоҷикистон |
| --- |
|  | 
Боғи миллии Тоҷикистон
 • Боғи таърихию табии Ширкент
 • Боғи табии Сари Хосор
 |  |


| ⚙️ Парваришгоҳҳои табии Тоҷикистон |
| --- |
|  | 
Сари-Хосор
 • Ширкент
 • Искандаркӯл
 • Зоркӯл
 • Камароб
 • Сайвот
 • Заравшон
 • Кусавлисой
 • Норак
 • Сангвор
 • Музкӯл
 • Чилдухтарон
 • Оқтош
 • Қаратау
 |  |
|  |
| --- |
| Унсури Викидода мавҷуд нест |

«**Синдбоднома**» — китобе аз осори насри бадеии форс-тоҷик, ки дар шакли ҳикоят андаруни ҳикоят мураттаб шуда, машҳури олам гардидааст.

Муаррихон қадимтарин нусхаи ин асарро аз таълифоти аҳди Ашкониён донистаанд. Вале сарчашмаи «Синбоднома»-и имрӯза ривояти паҳлавии асар аст. Дар асри 8 «Синбоднома»-и паҳлавӣ ба арабӣ тарҷума шуда, дертар ба таркиби «Ҳазору як шаб» даромад. Матни арабии асри 8 ба суриёнӣ ва дар асри 11 матни суриёнӣ ба юнонӣ тарҷума шуда, ба ин васила «Синбоднома» сайри олам кард. То имрӯз тарҷумаҳои испанӣ, ибронӣ, арманӣ, гурҷӣ, туркӣ, лотинӣ, франсавӣ, италиявӣ, англисӣ, немисӣ, русӣ, венгерӣ, булғорӣ, полякӣ, словакӣ, чехӣ, руминӣ ва шведии «Синбоднома» маълум аст.

Машҳуртарин таҳрири имрӯзаи «Синбоднома» аз адиби тоҷтк Заҳирии Самарқандист, ки мазмунаш ин аст: дар иқлими Ҳиндустон Курдис ном шоҳи одилу фарзонае буд. Ин шоҳ аз ваҷҳи бефарзан дӣ ғам мехӯрд. Дар пиронсолӣ писаре ёфт. Таълиму тарбияи фарзанди шоҳ ба ӯҳдаи Синдбоди ҳаким гузошта шуд. Чун шоҳзода дар илму дониш комил гашт, пеш аз он ки ба имтиҳони шоҳу дарбориён равад, Синдбод устурлоб пеши офтоб дошта, дарёфт, ки то ҳафт рӯз ҷони шоҳзода дар хатар хоҳад буд, бинобар ин таъкид кард, ки то ҳафт рӯз бо касе сухан напайвандад ва худаш ғоиб шуд. Канизаке аз канизакони шоҳ дер боз ошиқи шоҳзода буд, назди ӯ рафта арзи таманно кард. Шоҳзода ишқи ӯро рад кард ва аҳд намуд, ки пас аз ҳафт рӯзи хомӯшӣ бевафоии ка- низакро ба шоҳ хоҳад гуфт. Канизак аз тарси ҷон назди шоҳ рафта, шоҳзодаро ба хиёнат муттаҳам кард ва шоҳ дар ғазаб шуда, ба қатли писар фармон дод. Дар ин миён ҳафт нафар вазири оқилу фарзонаи шоҳ ба химояти шоҳзодабархоста дар бевафоии занон ва зарари таъҷил ҳикоёти тамсилӣ меоварданд ва иҷрои қатлро ба таъхир меандохтанд, то нп ки ҳафт рӯзи наҳс сипари шуда, шоҳзода бегуноҳии худро собит кард.

Ҳамин ҳикояти васила 34 ҳикояти дохилаеро, ки Синдбод, ҳафт тан вазири шоҳ, канизак ва шоҳзода ба тақвияти сухану даъвои худ овардаанд, ба ҳам марбут сохта, мундариҷаи ғоявии «Синдбоднома»-ро шакл додааст. Заҳирӣ дар зимни асари худ ақидаҳои иҷтимоиашро доир ба усули давлатдорӣ баён карда, ба шоҳони замон дастури амал додааст. Тарзи баёни нависанда мушКиёнаи пуртакаллуф буда, эабони асар аз санъатҳои бадеӣ саршор аст. Олими турк Аҳмади Оташ дар асоси чанд нусхаи қадимаи ин китоб, ки дар китобхонаҳои Туркии маҳфуз мондааст, матни интиқодии «Синдбоднома»-и Заҳириро таҳия карда ба табъ расонд. «Китоби ҳаким Синдбоднома», ки дар Душанбе соли 1971 ба табъ расидааст, шакли мухтасар ва содда гардондашудаи матни интиқодии Оташ аст.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Синдбоднома / Ҷ. Азизқулов // Сақофӣ — Ховалинг. — Д. : СИЭСТ, 1987. — (Энциклопедияи Советии Тоҷик : [дар 8 ҷ.] /  сармуҳаррир М. Д. Диноршоев ; 1978—1988, ҷ. 7).
Ин вожа дигар маъноҳо низ дорад, Бритониёи Кабир (мазмунҳо)-ро бубинед.

 Парчами Бритониёи Кабир (соли 1606) дар якҷоягӣ парчами Шотландия ва Англия буд.
**Подшоҳии Бритониёи Кабир** (Kingdom of Great Britain) — аз соли 1707 то 1801 милодӣ, номгузории кишвар дар шимолу ғарби Аврупо ва қисми ҷазираҳои Бритониёи Кабир. Он аз ҷониби иттифоқи ду подшоҳӣ Ингилистон ва Шотландия таъсис дода шудааст.

Подшоҳии Бритониёи Кабир пас аз пайвастани Ирландия дар 1801, ки «Подшоҳии Муттаҳидаи Бритониёи Кабир ва Ирландия», ва баъд аз истиқлоли Ирландия оқибат ба «Подшоҳии Муттаҳидаи Британияи Кабир ва Ирландияи Шимолӣ» номгузорӣ шуд.

Нигаред низ
-----------

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Подшоҳии Бритониёи Кабир дар Викианбор |

Эзоҳ
----

1. ↑  Act of Union 1707
**Алӣ** **Ҳидоят оғли Асадов** (озарбойҷонӣ: Əli Hidayət oğlu Əsədov; зод. 30 ноябри 1956, Боку, ҶШС Озарбойҷон, ИҶШС) — арбоби сиёсӣ ва давлатии Озарбойҷон , Сарвазири Озарбойҷон аз 8 октябри 2019.

Зиндагинома
-----------

Алӣ Асадов 30 ноябри соли 1956 дар шаҳри Боку таваллуд шудааст. Соли 1974 мактаби миёнаи рақами 134-и Бокуро хатм намуда, ба Донишкадаи хоҷагии халқи Москва дохил шуд ва онро соли 1978 хатм кард. Солҳои 1978—1980 дар хидмати ҳарбӣ буд.

### Фаъолияти мансаб ва ҳукумат

Соли 1980 вай ба ҳайси лаборанти Институти иқтисоди Академияи илмҳои Озарбойҷон ба кор шурӯъ кард. Солҳои 1989—1995 ӯ дотсент ва мудири кафедраи Институти идоракунии иҷтимоӣ ва сиёсатшиносии Боку буд.

Дар солҳои 1995—2000 вай вакили Маҷлиси миллии Озарбойҷон интихоб шуд.

17 апрели соли 1998 ёвари Президенти Ҷумҳурии Озарбойҷон оид ба масъалаҳои иқтисодӣ таъйин карда шуд ва бо фармони Президенти Ҷумҳурии Озарбойҷон аз 29 ноябри соли 2012 муовини роҳбари Дастгоҳи Президенти Ҷумҳурии Озарбойҷон шуд.

8 октябри соли 2019, дар ҷаласаи пленарии Маҷлиси Миллии Ҷумҳурии Озарбойҷон, масъалаи розигӣ ба таъйини Алӣ Асадов ба вазифаи Сарвазири ҷумҳурӣ оғоз ёфт. Савол бо овоздиҳӣ қабул карда шуд.

Орденҳо
-------

Дар моҳи июни соли 2012, ӯ бо ордени Барои хидмат ба Ватан дараҷаи 2 ва 30 ноябри соли 2016 бо ордени Барои хидмат ба ватан дараҷаи 1 сарфароз карда шуд.

Эзоҳ
----

1. ↑  Azərbaycan Respublikasının Baş Naziri Əli Hidayət oğlu Əsədov (озар.)
2. ↑  *А.А. Джафар Агададашев.* В Администрации Президента Азербайджана произведены новые назначения(рус.).  1news.az. 8 октябри 2019 санҷида шуд.
3. ↑  Парламент Азербайджана одобрил кандидатуру Али Асадова на пост премьера(рус.).  Информационное Агентство Репорт. 8 октябри 2019 санҷида шуд.
4. ↑  *ONA.az.* Милли Меджлис дал согласие на назначение Али Асадова на должность премьер-министра Азербайджана(рус.).  ONA. 8 октябри 2019 санҷида шуд. Баргирифта аз сарчашмаи аввал 8 октябри 2019.
5. ↑  Парламент Азербайджана утвердил нового премьер-министра страны(рус.).  Эхо Кавказа. 8 октябри 2019 санҷида шуд.
6. ↑  Али Асадов награжден орденом 'За службу Отечеству' 1-й степени(рус.).  Информационное Агентство Репорт. 8 октябри 2019 санҷида шуд.
**Баҳоуддини Марғинонӣ** بهاء الدین مرغینانی (с. тав. номаълум – ваф. 1133) — шоири форс-тоҷик.

Зиндагинома
-----------

Дар Марғинони Фарғона ба дунё омада касби камол намудааст. Аз шоирони дарбори Қутбиддин Анӯштегини Хоразмшоҳ (ҳукмр. 1077–1097) буд. Дар манбаъҳои адабӣ (тазкираи «Арафоту-л-ошиқин»-и Тақиуддини Авҳадӣ, «Ҳафт иқлим»-и Амин Аҳмади Розӣ ва диг.) чун шоири ширинбаён, соҳиби унвони Маликулкалом Баҳоуддин ёд шудааст. Дар тазкираҳо аз осораш қасидаҳо, ғазалҳо, қитъаҳо ва ғ. сабт гардидаанд. Як қасидааш бо матлаи «Эй зулфи тобдори ту печида бар камар» машҳур аст.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Баҳоуддини Марғинонӣ / Ҳ. Қаландаров // Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2023, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.

* دائرة المعارف بزرگ اسلامی. ج. ۱۳. تهران،۱۳۸۳.
**Баҳоуддини Марғинонӣ** بهاء الدین مرغینانی (с. тав. номаълум – ваф. 1271) — шоири форс-тоҷик.

Зиндагинома
-----------

Дар ноҳияи Марғинони Фарғона ба дунё омада, ба камол расидааст. Аз хонадони шайхулисломи Фарғона (аз сӯйи падар) ва аз сӯйи модар аз Туғонхотун – ҳукмрони Фарғона буд. Вазири дарбори Чағатой (ҳукмр. 1227–1251) Ҳабаш Амидулмулк ӯро ба хидмати Яйсу – фарзанди Чағатой гумошт. Баҳоуддини Марғинонӣ хидмати шоҳзодаро содиқона ба ҷой меовард ва соҳиби обруву эътибори баланд гардида буд. Ба қавли Атомалики Ҷувайнӣ муаллифи «Таърихи Ҷаҳонкушой», ки бо Баҳоуддини Марғинонӣ ҳамсуҳбат будааст, обрӯю эътибори Баҳоуддини Марғинонӣ боиси рашку ҳасад ва кинварзии дарбориён, аз ҷумла Ҳабаш Амидулмулк гардид ва баъди аз хонӣ барафтодани Яйсу ӯро ба тарзи намадмол ба қатл расондаанд. 

Баҳоуддини Марғинонӣ шахси адабдӯст будааст. Дар даргоҳи ӯ шоирону адибон ҷамъ меомаданд ва маҳфили адабӣ меоростанд. Аз осори адабии Баҳоуддини Марғинонӣ ашъори дар анвои гуногуни адабӣ сурудааш ба тавассути тазкираҳо ва осори таърихӣ (мас. «Таърихи Ҷаҳонкушой») расидаанд.

Адабиёт
-------

* Баҳоуддини Марғинонӣ / Ҳ. Қаландаров // Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2023, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.

* دائرة المعارف بزرگ اسلامی. ج ۱۳. تهران،۱۳۸۳ Ҳ. Қаландаров.
**Абдусалом Абдуқодиров** (тав. 19 сентябри 1949, Ғончӣ, вилояти Ленинобод, ҶШС Тоҷикистон) — адабиётшиноси ӯзбекзабони Тоҷикистон, доктори илмҳои филологӣ (1999). Аълочии маорифи Тоҷикистон (1998), профессор (2015)

Зиндагинома
-----------

Хатмкардаи Иннститути давлатии педагогии Ленинобод (1974). Пас аз хатми мактаби миёна мудири китобхонаи мактаб, омӯзгор буд ва дар сафи Артиши Шӯравӣ хидмат кардааст (1966 — 70). Лаборанти калон (1974 — 76), муаллим (1976 — 88), мудири кафедраи адабиёти ӯзбекӣ (1988 — 98), декани факултети филологияи ӯзбекӣ (1998 — 99), ҷонишини декан (1999—2000), мудири кафедраи усули таълими забон ва адабиёти ӯзбекии Донишгоҳи давлатии Хуҷанд (2001 — 04). Аз соли 2004 мудири кафедраи адабиёти ӯзбекии ҳамин донишгоҳ.

Фаъолияти илмӣ
--------------

Муаллифи 8 монография, 5 рисола, 1 китоби дарсӣ, 13 дастури таълимӣ-методӣ, беш аз 200 мақолаи илмӣ ва илмӣ-оммавӣ. Дар оғози фаъолияти илмӣ ба масъалаҳои анъана ва навоварӣ, поэтикаи назми ӯзбекии давраи ҶБВ (1941 — 45) машғул шудааст («Назми ҷанговар», 1990). Аз солҳои 90 садаи XX ба пажӯҳишу баррасии масъалаҳои тасаввуф ва робитаҳои адабии халқҳои тоҷику ӯзбек дар мисоли эҷодиёти Навоӣ машғул аст («Амир Алишери Навоӣ ва шоирони классики тоҷик» 2007). Мавзӯи рисолаи докториаш «Тасаввуф ва эҷодиёти Алишери Навоӣ (дар асоси масъалаи ваҳдати вуҷуд)» мебошад. Зимни баррасии ин мавзӯъ Абдуқодиров ба эҷодиёти шоирони орифи форс-тоҷик Саноӣ, Ҷалолуддини Румӣ, Абдурраҳмони Ҷомӣ ва дигар таваҷҷуҳ намудааст. Фарҳанги мухтасари тафсирии истилоҳоти тасаввуфии (дар 2 китоб; 1997 ва 2002) тартибдодаи Абдуқодиров дар асоси маводи ҳамин мавзӯъ ба миён омадаанд.

Абдуқодиров барои мактабҳои таҳсилоти умумии ӯзбекзабони ҶТ китобҳои дарсии «Адабиёт» (2007) ва «Адабиёти Ватан»-ро (2003) таълиф намудааст. Дастурҳои таълимии Абдуқодиров оид ба назмшиносӣ, хониши ифоданок ва ғайра барои мактабҳои олии ҶТ таъйин гардидаанд. Корҳои илмии Абдуқодиров дар ҷумҳуриҳои ӯзбекистон, Қирғизистон маъруфанд. Бо роҳбарии Абдуқодиров 4 нафар унвонҷӯ рисолаи номзадӣ дифоъ намудаанд.

Ҷоизаҳо
-------

* Медали «Барои шуҷоати ҳарбӣ» сарфароз гардонида шудааст (1970).
* Дорандаи нишони Аълочии маорифи Тоҷикистон (1998).

Осор
----

* ӯзбекӣ: *Назми ҷанговар*. — Тошканд: Укитувчи, 1990;
* ӯзбекӣ: *Навоий ва тасаввуф*. — Хужанд, 1994;
* ӯзбекӣ: *Навоий ва нақшбандия*. — Хужанд, 1994;
* ӯзбекӣ: *Навоий ва вахдатулвужуд таълимоти*. — Хужанд: Нашриёти давлатии ба номи Р.Ҷалил, 1995;
* ӯзбекӣ: *Амир Алишер Навоий*. — Хужанд: Нури маърифат, 2003;
* ӯзбекӣ: *Тасаввуф ва Алишер Навоини эжодиёти*. — Хужанд: НашПайвандҳориёти давлатии ба номи Р.Ҷалил, 2004 ва ғ.

Эзоҳ
----

1. ↑  Тавсифномаи устодон ва омӯгорони ДДХ ба номи академик Б. Ғафуров /Абдусалом Абдуқодиров

Пайванҳо
--------

* *Мелиқӯзи Иброҳимов.* ПРОФЕССОР АБДУҚОДИРОВ(рус.). *«ХАЛҚ ОВОЗИ» - Тожикистон Республикаси Ҳукуматининг ӯзбек тилидаги расмий нашрияси*.  www.khalkovozi.tj. 13 июни 2017 санҷида шуд.

Сарчашма
--------

* Абдуқодиров Абдусалом // А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2023, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.
**Абузироа** ( ***Абузаръа**, Муаммарии Гургонӣ* ) — Шоири форс-тоҷик ихири садаи X.

Зиндагинома
-----------

Мувофиқи маълумоти Муҳаммад Авфӣ дар «Лубоб-ул-албоб» Абузироа дар охирҳои салтанати Сомониён ба доираҳои адабии Бухоро роҳ ёфта, дар васфи ҳокимони сомонӣ қасидаҳои мадҳӣ навиштааст.

Осор
----

Аз ашъори Абузироа то замони мо ҳамагӣ 11 байт боқӣ мондаанд. Дар ашъори ӯ оҳангҳои рӯҳафтодагӣ ва ноумедӣ ҳис карда мешавад. Зоҳиран, носозиҳои рӯзгор ин шоирро хеле рӯҳафтода карда будаанд:

Чӣ пӯшӣ ҷавшани ғафлат, ки рӯзе

Ту бошӣ тири меҳнатро нишонасри

Амал бо умрат андар неҳ ба меъёр,

Нигоҳ кун, то куҷо гардад замонасри

* \* \*

Ҷаҳоншинохта гаштам ба рӯзгори дароз,

Ниёзу ноз бидидам дар ин нишебу фароз.

Надидам аз паси дин ҳеч беҳтар аз ҳастӣ,

Чунонки нест пас аз кофирӣ батар зи ниёз.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Муҳаммад Авфӣ, Лубоб-ул-албоб, Т. 1333 ҳ. ш.;
* Забеҳуллоҳи Сафо, Таърихи Адабиёт дар Эрон, ҷ.1, Т. 1332 ҳ. ш.

Сарчашма
--------

* А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — 608 с. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2023, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.
**Хоҷа Исҳоқ ибни Амир Оромшоҳ Алишоҳии Хатлонӣ** (форсӣ: خواجه اسحاق ختلانی‎; 1330—1423) — сӯфии ҷанҷолбрангези тариқати кубравия, муриду домод ва халифаи Мир Сайид Алии Ҳамадонӣ.

Зиндагинома
-----------

Дар бораи аҳвол вай иттилооти чандоне дар даст нест. Зоҳиран вай дар Хатлон ба дунё омада буд ва муддате дар Аспиҷоб, наздики Тошканд, сукунат дошт. Падараш, Исмоилато, аз хулафо ва муридони Сайидато (халифаи дувуми Зангиато аз машоихи нақшбандия) буд.

Даргузашт
---------

Хоҷа Исҳоқ дар синни 96-солагӣ дар Балх ба қатл расонида шуд. Марқади Хоҷа Исҳоқ дар хоҷагии ба номи мир Сайид Алии Ҳамадонӣ, дар масофаи 12 км аз маркази шаҳри Кӯлоб воқеъ аст.

Эзоҳ
----

1. ↑  ختلانی خواجه اسحاق.  دایرة المعارف اسلامی.
2. ↑  علی بن حسین فخرالدین صفی، رشحات عین الحیات، ج۱، ص۲۵، چاپ علی اصغر معینیان، تهران ۱۳۵۶ش.
3. ↑  علی بن حسین فخرالدین صفی، رشحات عین الحیات، ج۱، ص۲۷ـ۲۸، چاپ علی اصغر معینیان، تهران ۱۳۵۶ش.
**Амир Шоҳии Сабзаворӣ** (Шаблони холии {{ВД-Дебоча}} ) — шоири форс-тоҷик.

Зиндагинома
-----------

Окомалик бинни Чамолиддин Амиршохи ё Шохи аз шоирони ғазалсарои бомахорати тоҷик буда, тақрибан соли 1385 (787 ҳиҷрӣ) дар Фирӯзкӯҳи Сабзавор таваллуд ёфтааст. Падари ӯ аз сулолаи Сарбадорон буд, ки дар чануби Хуросон хукумат меронданд. Вай баъди андухтани дониш ва ҳунар муддате дар Ҳирот зиста, баъдан хокими Астаробод таъйин гардида будааст. Шоҳӣ хаттоту рассом ва мусикидон низ будааст.
Шоҳӣ соли 1453 (857 ҳиҷрӣ) дар Астаробод фавтидаас, аммо часади уро ба Сабзавор оварда дафн кардаанд.
Аз Шохи то ба замони мо як девон омада расидааст, ки дорои ғазалиёту китъаот ва рубоиёт мебошад.

Намунаи ашъор
-------------

### Аз ғазалиёт

Хат бар лолаи тар мушки Чин рехт,
Бунафша бар канори ёсумин рехт.
Сабо гарде, ки бурд аз остонат
Аруси гунчаро дар остин рехт.
Ба шухи абруят зебокамонест,
Ки чашмат хуни халқе аз камин рехт.
Гул аз шухи хамезад бо рухат лоф,
Чу дид аз шарми руят бар замин рехт.
Шароби ошики то хурд Шохи,
Ба химмат чуръа бар чархи барин рехт.
### Аз қитъаот

Аз ҷамъи мохруен хамсухбат аст моро.
Асбоби хуррамиро сад гуна соз карда.
Аз бодаҳои васлаш хар кас гирифта чоме.
Чун даври мо расида, оҳанги соз карда.
Лаб бар лабаш чу согар халқе ба кому, Шохи
Аз дур чун сурохи гардон дароз карда.
### Тамсил

Шабе бо сурохи хамегуфт шамъ,
Ки эй хар шабе мачлисорои дӯст,
Туро бо чунин кадр пеши кадах
Сучуди дамодам бигу, аз чи руст?
Сурохи бад-у гуфт: «Нашнудаи?
Тавозеъ зи гарданфарозон накуст»
### Аз рубоиёт

Аз лолаву сабза нақшбандони баҳор
Шангарф барангехта андар зангор.
Дар оби равон шукуфа андохта акс
Чун анчуми собиту сипеҳри сайёр.

Эзоҳ
----


  


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Мақолаи мазкур дар бораи шоир нопурра аст. Шумо ба Википедиа бо пурракардани он ёрӣ расонед*. |
Ин вожа дигар маъноҳо низ дорад, Қозӣ (мазмунҳо)-ро бубинед.
Қозии рум. асри V то милод
 Қозиҳои Додгоҳи байналмиллалии адлия
**Қозӣ** — шахси мансабдорест ба ҳайати додгоҳ дохил мешавад ва адолати додгоҳро амалӣ менамояд; дар назарияи муосири тақсимоти ҳокимият шахсе, ки ба ҳокимияти додгоҳ тааллуқ дорад.

Низоми додгоҳҳои апеллятсионӣ вуҷуд дорад, ки баландтаринаш додгоҳи олӣ номида мешавад; Додгоҳҳои олӣ одатан на дар ҳайати пурра, балки дар ҳайати махсус нишастанд. Як қатор низомҳои ҳуқуқии континенталӣ инчунин додгоҳи конститутсионӣ доранд, ки дар бораи ба конститутсия мувофиқ будани қонунҳо ё муқаррарот қарор қабул мекунанд ва метавонанд онҳоро бекор кунанд.

Дар қонуни маъмулии Англо-Саксон, ки дар он раванди баҳс дар маркази адолат қарор дорад, қозиҳо пеш аз таъин шудан одатан таҷрибаи кор ба сифати адвокат ё адвокатро доранд ва барои вазифаи қозӣ аз омӯзиши махсус намегузаранд. Ҳар як парванда аз ҷониби як қозӣ дар асоси далелҳои тарафҳо, далелҳои дар додгоҳ пешниҳодшуда ва ҳукми ҳакамон ҳал карда мешавад. Дар қонуни англосаксонӣ қозиҳо ҳуқуқ дорад барои ҷиноятҳо дар толори додгоҳ (вазифаи додрасӣ), инчунин барои вайрон кардани қарорҳои додгоҳ ҷазо таъин кунад.

  

Дар бисёр кишварҳо, қозиҳо ҳамчун нишонаи мансаби худ ҷомаи (сиёҳ ё сурх) мепӯшанд. Дар кишварҳои аврупоӣ раиси додгоҳро «ҷаноби раис» мегӯянд. Дар Русия қонунгузории мурофиавии ҷиноятӣ ва шаҳрвандӣ аз ҳамаи иштирокчиёни ин раванд талаб мекунад, ки ба додгоҳ бо калимаҳои «додгоҳи азиз» муроҷиат кунанд.

Эзоҳ
----
**Шарафуззамон Тоҳири Марвазӣ** (ар. شرف الزمان طاهر المروزي‎; 1 январ 1056 ё 1057, Марв — 1124 ё 1125) — пизишк ва ҷуғрофиёдони форс-тоҷик, пизишки дарбори Маликшоҳи Салҷуқӣ, муаллифи «Китобу-т-табоеъу-л-ҳайвон».

Зиндагинома
-----------

Дар Марв таваллуд ёфта, аввал дар зодгоҳаш, сипас дар Бухоро, Хоразм ва Самарқанд зиндагӣ кардааст. Тоҳири Марвазӣ дар бораи тиб ва табиатшиноси асарҳои бисёр эҷод кардааст, ки баъзеашон дар шакли дастнавис ва дигарашон дар шакли шарҳу эзоҳҳои олимони дигар (маснавӣ, нависандаи асри 13-и форс-тоҷик Муҳаммади Авфи, адабиётшивоси ибтидои асри 15 Ибни Мухон ва дигарон) боқӣ мондааст. 

Дар байни асарҳои Тоҳири Марвазӣ асари зоогеографии ӯ «Табаъу-л-ҳайвон» — (тахминан соли 1120 таълиф шудааст) машҳур мебошад.

Г. Аҳмадов.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Minorsky, V. (1942). *Sharaf al-Zaman Tahir Marvazi on China, the Turks and India*. London: The Royal Asiatic Society. p. 234. Retrieved 1 June 2023.

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| ⚙️  Гузариш ба унсури Викидода | 

| Дар феҳристҳои китобшинохтӣ |
| --- |
| 
* GND: 121043045
* ISNI: 0000000054907928
* J9U: 987007425940905171
* LCCN: nr94021194
* SUDOC: 153408308
* VIAF: 54135141
* WorldCat VIAF: 54135141

 |

 |
**Абунаҷиб Шиҳобуддин Амъақи Бухороӣ** (? – тақр. 1147/48) — шоири форс-тоҷиқ. Шиҳобуддавла лақаби шоир, Амъақӣ тахаллуси уст.

Зиндагинома
-----------

Замони зиндагиаш ба давраи салтанати Салҷуқиён (Султон Санҷар, 1118—1158) ва Қарохониён рост меояд. Шоир илмҳои давраашро аз худ карда, дар касби шоири то дарачаи «Амирушшуаро» расидааст.

Пас аз хатми таҳсил ва касби камол аз Бухоро ба Самарқанд рафт ва ба хидмати Қарахониён дохил шуд. Дар замони Хизрхони Иброҳим (ҳукмр. 1046/47 – 68) ба мақоми маликушшуароӣ расид. Бештар аз сад сол умр дидааст.

Ашъор
-----

Ашъори Амъақи Бухороиро муҳаққиқи эронӣ Саид Нафисӣ ба шакли девон фароҳам овардааст, вале он девон номукаммал мебошад. Дар Теҳрон инчунин ду дастхати осори Амъақи Бухороӣ мавҷуд аст, ки Нафисӣ аз онҳо истифода набурдааст. Мувофиқи маълумоти сарчашмаҳои адабӣ Амъақи Бухороӣ маснавие бо номи «Юсуф ва Зулайхо» доштааст. Аз девони таҳиякардаи Саид Нафисӣ бармеояд, ки Амъақи Бухороӣ дар анвои гуногуни шеър асарҳо эҷод кардааст, вале бештари осори ӯ аз қасида иборат аст. Зимни қасидаҳо ӯ ба маъалаҳои иҷтимоӣ, шикоят аз беадолатиҳо дар замона ва ғ. рӯй овардааст. Марсияҳо низ навиштааст. Амъақи Бухороӣ суханварест, ки бо истифода аз ташбеҳоти нозук, маҷозу истиора ва муболиға аз шоирони дигар фарқ мекунад.

Абёти зерин аз ӯянд:

Агар мӯре сухан гӯяд ва гар мӯе равон дорад,
Ман он мӯри сухангӯям, ман он мӯям, ки ҷон дорад.
Агар бо мӯю бо мӯре шабонрӯзе шавам ҳамроҳ,
На мӯр аз ман хабар ёбад, на мӯй аз ман нишон дорад.
Танам чун сояи мӯй аст, дилам чун дидаи мӯрон,
Зи ишқи ғолиямӯе, ки чун мӯрон миён дорад.
Ба ҷисми мӯй даргунҷам, зи бас сустӣ зи бас зорӣ,
Агар хоҳад маро мӯре ба чашми худ ниҳон дорад.

Осор
----

* Девони Шиҳобуддин Амъақи Бухороӣ, Т. 1307 ҳ. ш.;
* Амъақи Бухороӣ, Девон. Т. 1337 ҳ. ш.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Айнӣ С. Намунаи адабиёти тоҷик, Д. 2010;
* Бертельс Е. Э. История персидско-таджикской литературы, М. 1960.

Адабиёт
-------

* Амъақи Бухороӣ // А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2023, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.
**Гавҳархотун** (форсӣ: گوهرخاتون‎) — яке аз шахсиятҳои фарҳангпарвари замони Салҷуқиён, духтари султон Масъуд ибни Муҳаммад (ҳукмронӣ: 1133—1152). 

Гавҳархотун дар давраи ҳукмронии падараш ба корҳои дохилии мамлакат ва девони давлат дахолат мекард. Вазирони бузург Абулқосими Даргузинӣ ва Камолуддини Сумайрамӣ дар девони Гавҳархотун фаъолият карда, шуҳрат пайдо карданд. Султон Масъуд барои пахш кардани фитнаи тахтхоҳонаи Довуд ибни Муҳаммад Гавҳархотунро ба ақди никоҳи рақибаш дароварда, идораи мулкҳои Озарбойҷон, Аррон ва Арманистонро ба ӯ вогузор кард. Гавҳархотун баъди вафоти шавҳараш Довуд ибни Муҳаммад (1138) бо ҳокими Форс Муҳаммад ибни Маҳмуд издивоҷ кард. Абутоҳири Хотунӣ (фавт 1138) — дабир ва шоири аҳди Салҷуқиён роҳбар ва муставфии дарбори Гавҳархотун буда, нисбааш аз номи ӯст.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* محمد حسن رجبی. مشاهیر زنان ایرانی از آغاز تا مشروطه. تهران، ۱۳۷۴ ش.؛
* دانشنامه دانش گستر. جلد 14. تهران، ۱۳۸۹ ش.ر

Сарчашма
--------

* Гавҳархотун // Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2023, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.
**Афзали Кирмонӣ** (форсӣ: أفضل کرمانی‎) Афзалуддин Маҳмуд ибни Зиёуддин Муҳаммад (соли таваллуд номаълум, Кирмон — вафот 1504) — шоир, донишманд ва арбоби давлатии форсу тоҷик. Аз хонадони вазирони авлодӣ. 15 сол мулозим ва вазири Султон Ҳусайни Бойқаро (ҳукмронӣ 1469—1506) буд. Дар сарчашмаҳои адабӣ, масалан, тарҷумаи «Маҷолису-н-нафоис»-и Алишери Навоӣ, ки Ҳаким Муҳаммадшоҳи Қазвинӣ анҷом додааст, аз ин шахс чун донандаи илми молия, дафтардорӣ ва ҳисоб ёд шудааст. Афзали Кирмонӣ чун шахсият соҳиби ахлоқи ҳамида, кариму адолатпарвар буд. Ба макри ҳасудон тарки вазифа кард ва ба Ироқ, баъдан (1489) ба Маккаву Мадина сафар карда, дар бозгашт дар Қум монд ва эҳтимол дар ҳамон ҷо вафот кард. Афзали Кирмонӣ соҳибдевон будааст ва бештар ба ғазал таваҷҷуҳ доштааст. Девонаш дастрас нагардидааст. Аз осораш намунаҳо ба воситаи тазкираҳову баёзҳо боқӣ мондаанд.

Намунае аз абёт
---------------

> Нагӯӣ чашми худ бастам барои дафъи озораш,  
> 
> Хаёли рӯят ин ҷо буд, пӯшидам зи ағёраш.  
> 
>  \*\*\*  
> 
> То ҳар шараре дона шавад кишти ҷаҳонро,  
> 
> Бар бод диҳад оташи дил хирмани ҷонро.
> 
>

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Давлатшоҳи Самарқандӣ. Тазкирату-ш-шуаро. — Д.1991.
* Афзали Кирмонӣ // Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2023, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.
Почтаи русӣ, 2001, Суди конститутсионии Федератсияи Русия.
 Бинои додгоҳи шаҳри Ҷоҳор Бахру.
 Ҷаласаи суд. Гравюра аз «Демагогия дар соли 1793 дар Париж»-и Добан (Г. Плон; 1868).
**Додгоҳ** — мақоми давлатӣ мебошад, ки адолати додгоҳро дар шакли баррасӣ ва ҳалли парвандаҳои ҷиноятӣ, шаҳрвандӣ, маъмурӣ ва дигар тоифаҳо тибқи тартиби мурофиавии муқаррарнамудаи қонуни давлатӣ муайян амалӣ менамояд.

Ҳуҷрае, ки дар он мурофиаи додгоҳӣ баргузор мешавад, толори додгоҳ[en] ва бино ҳамчун здание суда[en] маъруф аст. Додгоҳ камаш аз се тараф иборат аст: даъвогар, ки дар бораи поймол шудани ҳуқуқи худ, зарари ба у расонидашуда ва ғайра шикоят мекунад; ҷавобгар, ки ҳамчун вайронкунандаи эҳтимолии ҳуқуқҳои даъвогар ҷалб шудааст; ва мақомоти додгоҳӣ, ки ӯҳдадориашон тафтиши ҳақиқати фактҳоро дар бар мегирад; муайян кардани қонуне, ки бо ин факт ба миён меояд; ва татбиқи воситаҳои ҳуқуқӣ. Айбдоркунанда метавонад аз ҷониби прокурор ва ҳимоя аз ҷониби адвокат намояндагӣ кунанд. Қарор аз ҷониби як қозӣ, ки аз якчанд қозиҳои касбӣ, ҳайати ҳакамон ва ғайра иборат аст, қабул карда мешавад.

Ҳамчунин нигаред
----------------

**Дар дин**

* Додгоҳи динӣ
	+ Синедрион
	+ Суди шариат
		- Сарчашмахои хукуки исломи
		- мазҳаб
		- Ҳисбаҳ
	+ Суди калисо
* Охирин ҳукм

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* *Марк Блок*. Адолат дар замони феодалӣ - Ҷамъияти феодалӣ. М. 2003, с. 350—366
|  |
| --- |
| Унсури Викидода мавҷуд нест |

«**Таърихи Кирмон**» — асари таърихии муаррих ва адиби асрҳои 12—13 форс-тоҷик Афзали Кирмонӣ, ки ҳодиса ва воқеаҳои сиёсию таърихии замони ҳукмронии Салҷуқиёнро дар бар мегирад.

  

Асар соли 1189 ба забони тоҷики таълиф шуда, аз 5 боб иборат аст. Боби 1 аз таърихи ҳукмронии Салҷуқиён дар Кирмон, боби 2 аз лашкаркашиҳои ҳоким Ғур-Малик Динор ба Кирмон ва зафар ёфтани ӯ, боби 3 аз тасвири мамолики Кирмон ва шарҳи ҳолу ахлоқи ҳокимони он, боби 4 аз шарҳи ҳоли вазири донишманду фозил — Қавомуддин ва хонадони ӯ, боби 5 аз тарҷумаи ҳоли муаллиф нақл мекунад.

Муаллиф зимни баёни воқеаҳон сиёсию таърихии замонаш, бештар ба панду ахлоқ пардохта, фикрашро бо шеър ҷамъбаст мекунад. «Таърихи Кирмон» солҳои 1676 ва 1932 дар Теҳрон нашр шуда, бобҳои алоҳидааш ба забони франсавӣ тарҷума гардидааст. «Таърихи Кирмон» барои омӯхтани таърихи давраи ҳукмронии Салҷуқиён сарчашмаи боэътимод мебошад.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Таърихи Кирмон // Сақофӣ — Ховалинг. — Д. : СИЭСТ, 1987. — (Энциклопедияи Советии Тоҷик : [дар 8 ҷ.] /  сармуҳаррир М. Д. Диноршоев ; 1978—1988, ҷ. 7).
**Фон** (Кӯҳҳои Фон), кӯҳсорест дар байни қаторкӯҳҳои Зарафшону Ҳисор, дар ҳудуди ноҳияҳои Панҷакенту Айнӣ. 
Аз водии дарёҳои Арчамайдону Киштӯд (дар ғарб) то водии дарёҳои Искандару Фон (дар шарқ) ба масофаи 45-50 км тӯл кашидааст. Кӯҳҳо асосан аз оҳаксанг, варақсанг, алевролит ва регсанг таркиб ёфтаанд, ки синнашон ба давраҳои силуру девон мансубанд. Дар кӯҳҳои Фон, махсусан дар қисми марказии он, қуллаҳои баланди нӯктез бисёранд; 

* Чимтарра — 5489 м (аз рӯи маълумотҳои дигар 5487 ва 5494 м),
* Ғанзаи Калон — 5415 м,
* Чапдара — 5304 м,
* Бодхона — 5300 м,
* Москва — 5183 м,
* Ғанзаи Хурд — 5031 м ва ғайра.

Қуллаҳои баланд тамоми сол барфпӯшанд; дар нишебии онҳо пиряхҳои на чандон калон (Имат, Чимтарға ва ғайра) мавҷуданд. Ба туфайли ағбаҳои баланди Аловуддин, Қазноқ ва Амшут (беш аз 4000 м) аз водии Киштӯд ба водии Фон ва Искандаркӯл роҳи пиёдагард ҳаст. Дар кӯҳҳои Фон беш аз 30 кӯли дорои оби шаффофу сард мавҷуд аст, (Искандаркӯл, Кӯли Калон, Чуқурак, Ало, Аловуддин ва ғайра) мавҷуд аст, ки аз қуллаҳои барфпӯши кӯҳӣ сарчашма мегиранд. Дар миёни онҳо кӯлҳои Марғузор ё ҳафт кӯли нозанини водии Ҳафткӯл бо хусусиятҳои худ фарқ мекунад.

Аз Фон рӯдҳои бисёре ҷорӣ мешаванд (калонтаринашон Пасрӯд, Сарима, Арғ, Уреч, Амшут). Ҷо-ҷои нишебии кӯҳҳо арчазору алафзоранд. Дар дараҳо зарбед, зирк, настаран, қот, мушша (мушол), ғӯш, хома, чайтан, яхак ва ғайра мерӯянд.

Нигористони кӯлу кӯҳҳо Фон
--------------------------

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*

Нигаред
-------

* Дарёи Фон
* Ҳафткӯл

Эзоҳ
----

1. ↑  Фанские горы(тоҷ.). *www.pamirjourney.com*. 19 Январ 2020 санҷида шуд.(пайванди дастнорас)
2. ↑  ҲАФТ КӮЛИ ЗЕБОИ ВОДИИ ЗАРАФШОН(тоҷ.). *www.gazeta.tj*. 19 Январ 2020 санҷида шуд.(пайванди дастнорас)
3. ↑  Кӯҳҳои ФОН(тоҷ.). *www.kitobam.com*. 19 Январ 2020 санҷида шуд.
Дар Википедия мақолаҳо дар бораи дигар шахсон бо номи Абдувалӣ  мебошанд.
Дар Википедия мақолаҳо дар бораи дигар шахсон бо насаби Бердиалиев мебошанд.

**Абдувалӣ Бердиалиев**(тав. 10 марти 1939, ноҳияи Бешариқ, вилояти Фарғона, ҶШС Ӯзбекистон) — забоншинос, доктори илмҳои филология (1989), профессор (1992).

Зиндагинома
-----------

Хатмкардаи факултети таъриху филологияи ДДОЛ ба номи С.М.Киров  (1962). Солҳои 1962-63 муаллими мактаби миёна, 1963 — 65 дар хидмати Артиши Шӯравӣ, 1966-1990 омӯзгори ДДОЛ ба номи С.М.Киров , 1990-94 мудири кафедраи забоншиносии умумӣ, 1994-97 мудири кафедраи забони ӯзбекии Донишгоҳи давлатии Хуҷанд ба номи академик Бобоҷон Ғафуров буд. Аз соли 1997 профессори кафедраи забони ӯзбекии ҳамин Донишгоҳи давлатии Хуҷанд ба номи академик Бобоҷон Ғафуров. Ба қалами Абдувалӣ Бердиалиев беш аз 220 мақолаҳои илмӣ, китобҳои дарсӣ, дастурҳои таълимию методӣ оид ба сарфу наҳви забони ӯзбекӣ, тарзҳои таълими он ва ғ. тааллуқ доранд. Абдувалӣ Бердиалиев узви Шӯрои дифои рисолаҳои номзадӣ ва доктории Донишгоҳи давлатии Самарқанд (1994-1999), Институти забоншиносии АИ Ҷумҳурии Ӯзбекистон (1994—2000) буд. Аз соли 1996 узви Шӯрои дифои рисолаҳои номзадии назди ДДХ. Бо роҳбарии Абдувалӣ Бердиалиев 30 нафар унвонҷӯ рисолаҳои номзадӣ ва докторӣ дифоъ намудаанд.

Осор
----

* Эргаш гапли қӯшмаган конструкцияларида семантик-сигнификатив парадигматика. Тошкент, 1989;
* Ӯзбек тили синтактик парадигматикаси асослари. Тошкент, 1991;
* Ӯзбек тили сӯз бирикмалари синтаксисининг баъзе масалалари. Х. 1993;
* Ӯзбек ва тожик лисоний алоқалари (ҳаммуаллиф), Д. 2011;
* Сӯзлар оламига саёҳат. Х. 2012.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Бердиалиев Абдувалӣ // Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2023, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.
**Ҳаммоса Кӯҳистонӣ** (англ. *Hammasa Kohistani*, форсӣ: ‎ﺣﻤﺎﺳﻪ ﮐﻮﻫﺴﺘﺎﻧﯽ) 19 декабри соли 1987 дар шаҳри Тошканд, ҶШС Ӯзбекистон, ИҶШС) — фотомодели бритониёӣ, ғолиби озмуни «Маликаи зебоии Ингилистон» дар соли 2005. Аз табори тоҷикони Афғонистон. Аввалин мусулмондухтарест, ки дар озмуни зебогии Ингилистон ғолиб омадааст ва ин боиси инъикоскунандаи ҷамъиятӣ-сиёсӣ гардида буд.

Зиндагинома
-----------

Ҳаммоса Кӯҳистонӣ 19 декабри соли 1987 дар шаҳри Тошканд, дар оилаи тоҷикони муқимӣ ба дунё омадааст.
Волидонаш Хушҳол ва Лайло аз Афғонистон гурехта, дар ҶШС Ӯзбекистон зиндагӣ мекарданд. Баъдан онҳо ба ватанашон, ба Кобул баргаштанд. Аммо ҳукмронии толибон дар Афғонистон, соли 1996 боиси мушакпарониҳо гардид, ки Ҳаммоса он солҳо 10 сола буд. 
Баъд аз ҳукмронии толибон дар Афғонистон оилаи онҳо маҷбур шуд, ки боз ватанашонро тарк намоянд. Аввал онҳо ба Ӯзбекистон, баъд ба Укроин, сипас ба Дубай ва охиран ба Бритониё кӯч бастанд. Дар Бритониё падари Ҳаммоса корхонаи фурӯш ва бурда расонидани хӯрокро кушод, модараш тарҷумон шуда корро оғоз карданд. Ҳаммоса хамеша орзуи фотомодел шуданро мекард. Ҳоло вай шаҳрванди Бритониё буда дар агентии *Asian fashion house* фаолият мекунад. Қади Ҳаммоса 173 см буда сиёҳмӯй ва чашмонсиёҳ аст. Вай дар мактаби Лэмптон, дар Лондон таҳсил мекунад.

Фаолият
-------

Моҳи сентябри соли 2005 дар шаҳри Ливерпул озмуни навбатии зебогии «Бонуи Ингилистон» (англ. *Miss England*) баргузор гардид, ки дар он 40 нафар духтарон иштирок намуданд. Дар натиҷаи озмуни дуруза Ҳаммоса Кӯҳистонӣ ғолиб дониста шуд ва 3 сентябри соли 2005 вай дар саҳнаи театри *Liverpool Olympia* соҳиби тоҷи ин озмун гардид. Ҳангоми ҷоизасупорӣ вай либоси абрешими, ки модараш дӯхта буд ба тан кард. Чун ғолиби озмуни миллии Бритониё, Ҳаммоса ҳуқуқи иштирок дар «Бонуи дунё»-ро ба даст овард. Ҳаммоса Кӯҳистонӣ аввалин мусулмондухтарест, ки ҷоизаи озмуни зебогии «Бонуи Инглистон»-ро ба даст овард. Он вақт матбуот дарҷ кард, ки дар баробари Ҳаммоса Кӯҳистонӣ, чунин ҷоизаро боз ба як мусулмондухтаре бо номи Sarah Mendley, ки Бонуи шаҳри Ноттингем дониста шуда буд, супоридаанд. 

Таззодҳои пайваста ба ин руйдод, дар санаи 7 июли соли 2005, ду моҳ пеш аз ин, ҳамлаҳои терорчиён дар Лондон рух дода буданд.

Ҳаммоса дар озмуни «Бонуи дунё» соли 2005 дар шаҳри Саня, дар Чин ширкат намуда, яке аз беҳтаринҳо ба ҳисоб мерафт, аммо вай дар финал иштирок накард. 

Ҳаммоса Кӯҳистонӣ бо шаш забон: дарӣ, форсӣ, русӣ, англисӣ, тоҷикӣ ва ӯзбекӣ сухан мегӯяд.

Маҷаллаи амрикои оид ба муд **"Teen Vogue"** дар муқоваи худ, дар нашри моҳи майи соли 2006, мақола оид ба Ҳаммоса Кӯҳистонӣ ва расмашро чоп карда буд.

Расми Ҳаммоса Кӯҳистониро шабакаи *Getty Images* ҳамчун симои *Tali'Zorah* дар *Mass Effect series of video games* истифода бурдаанд.

Нигаред
-------

* Тоҷикон
* Тоҷикони Бритониё

Пайвандҳо
---------

* 
*