**Вешаб** — деҳа ва маркази ҷамоати деҳоти Шамтучи ноҳияи Айнӣ. Аз Вешаб то маркази ноҳия 48 км. Аҳолиаш 1936 нафар (2017), тоҷикон.

Иқтисод
-------

**Иншоотҳо:** мактаби таҳсилоти миёнаи умумӣ, дорухона, маркази саломатӣ, китобхона, маркази савдо, клуб ва чойхона. Соҳаҳои асосии хоҷагӣ: боғдорӣ, зироаткорӣ ва чорводорӣ. Заминҳо обӣ мебошанд.

Таърих
------

Деҳа таърихи беш аз ҳазорсола дорад. Номи ин деҳа дар катибаҳои маъруфи суғдӣ, ки солҳои сиюми асри гузашта ҳангоми ковишҳои бостоншиносӣ аз қалъаи Муғ ба даст омадаанд, дар ду шакл — Вешаб ва Вешак ба мушоҳида расида, ба фаровонии обу гиёҳ дар ин мавзеи файзбори кӯҳистон далолат мекунад.

Таърихшинос Юсуфшо Ёқубов дар китоби «Ёдгори­ҳои болооби Зарафшон» овардааст, ки «Вешаб 1300 сол боз мавқеашро иваз накардааст». Дар маркази деҳа мазорест, ки бо номи марқади Шамси Табрезӣ маъруф буда, зиёратгоҳи сайёҳон аст. Сарвари мамлакат зимни суханронӣ ҳангоми зиёрати оромгоҳи Шамси Табрезӣ, аз ҷумла, чунин зикр намуданд: «Яке аз шахсиятҳои бузургу камназири олами ирфон — Мавлоно Шамсиддин Муҳаммад ибни Алӣ ибни Маликдоди Табрезӣ мебошад, ки ҳа­нӯз шахсияташ ба таври комил шинохта нашудааст ва оқибати кору фарҷоми тақдири асрорангезаш ҳам чандон равшан нест. Дар кишварҳои Туркияву Эрон барои ин орифи бузург гӯрхона таъйин кардаанд, ки мардум барои зиёрат ба ин шаҳрҳо мераванд. Мардуми кӯҳистони Тоҷикистон, гӯрхонаи Шамси Табрезиро ба ҳамин деҳаи Вешаб эҳтимол медиҳанд. Шахсиятҳои зиёди таърихӣ, аз ҷумла бунёдгузори давлати Темуриёни Ҳинд — Мирзо Бобур, шоҳи Афғонистон Абдурраҳмонхон ва дигар шахси­ятҳои маъруф дар давраҳои гуногун мазори ба истилоҳ Шамси Табрезии ин деҳаро зиёрат кардаанд. Амирони Бухоро низ ба ин мазор таваҷҷуҳ доштанд, аз ҷумла бо фармони амир Насруллоҳ дар болои гӯрхонаи ин бузургвор хонақоҳ сохтаанд, ки Абдурраҳмони Мустаҷир бунёди онро дар соли 1842 эҳтимол додааст. Мувофиқи нақлу ривоятҳои мардумӣ дар ҳамин хонақоҳ то айёми Инқилоби Октябр „Куллиёти Шамси Табрезӣ" — маъруф ба „Девони Кабир"-и Ҷалолуддини Балхӣ нигаҳдорӣ мешуд, ки бар асари китобсӯзиҳои даврони инқилоб эҳтимол аз байн рафтааст».

Эзоҳ
----

1. ↑  Тақсимоти маъмурии Ҷумҳурии Тоҷикистон — Д.: СИЭМТ, 2017. — 580 с. — ISBN 978-99947-33-68-2
2. ↑  Суханронӣ ҳангоми зиёрати марқади Шамси Табрезӣ (08.07.2010 16:00, деҳаи Вешаб, ноҳияи Айнӣ).

Адабиёт
-------

* Вешаб / А. Султонов, Ш. Тошева // Боз — Вичкут. — Д. : СИЭМТ, 2014. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 3). — ISBN 978-99947-33-46-0.

* Аҳрор Мухторов. Санг ҳам диле дорад. Душанбе, 1987;
* Абдураҳмони Мустаҷир. Рӯзномаи сафари Искандаркӯл. Душанбе, 1989.
* Юсуфшо Ёқубо. Ёдгориҳои болооби Зарафшон. Душанбе, Ирфон, 1977.

| ⚙️ Flag of Tajikistan Маҳалҳои аҳолинишини ноҳияи Айнӣ |
| --- |
| Марказ | **Айнӣ** |  |
| Шаҳрак | **Зарафшон** |
| Деҳоти Айнӣ | Айнӣ (шаҳрак) • Зиндакон • Зосун • Кумарғ • Куруд • Пойимазор • Путхин • Сангистон • Томин • Хушекат • Чоре |
| Деҳоти Анзоб | Анзоб • Бидев • Вағанзой • Ғармайн • Деҳбаланд • Думзой • Каше • Кирёнте • Қул • Марғеб • Марзич • Махтимайн • Нометкон • Пискон • Пишанза • Пормин • Работ • Ремон • Тагичинор • Такфон • Хишортоб • Шовета • Шурпаст • Витихон • Тагоб • Сокидара • Симич • Шахсара |
| Деҳоти Дардар | Дардар • Зеробод • Искодар • Кум • Новдонак • Хайробод |
| Деҳоти Рарз | Гузарибод • Испағн • Похут • Рарз • Сайрон • Фатмев • Фатмовут • Шаватки Боло • Шаватки Поён |
| Деҳоти Урметан | Вашан • Вешканд • Вота • Ёвон • Мадм • Ревад • Урметан |
| Деҳоти Фондарё | Дижик • Канте • Марғзор • Махшеват • Нарвад • Пасрӯд • Пете • Пинён • Сараток • Тӯда • Ҳайронбед • Шӯрмашк |
| Деҳоти Шамтуч | Вешаб • Дарғ • Каздон • Утоғар • Шамтуч |