recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Ворид** (ар. الوارد‎ — дароянда, фурудоянда; огоҳ; пайк) — дар тасаввуф ҳар гуна маънои ғайбии фараҳангезе, ки бе тафаккуру тадбир ва саъю заҳмати солик бар дили ӯ фуруд омада, солик дар касбу ҳосил кардани он нақше надорад. 

Инчунин ҳар он чиро, ки аз дил мегузарад — хоҳ маънои писандида бошад, хоҳ нописанд, ворид меноманд. Ба эътиқоди орифон, воридот се гуна мешаванд: малакӣ, раҳмонӣ ва шайтонӣ. вориди малакӣ соликро ба тоату ибодат вомедорад, вориди раҳмонӣ аз дари лутфу раҳмати маҳз дар қалби солик падид омада, ӯро ба сӯйи маърифат роҳбарӣ менамояд. Чунин ворид дар сурате идома меёбад, ки қалб тавони пазириш ва таҳаммули онро дошта бошад, аммо на ҳар қалб пазирои воридоти паёпай аст. вориди шайтонӣ васвос ва нописанд буда (онро «ҳоҷис» ҳам мегӯянд), солик бояд аз он канораҷӯӣ намояд.

Ба андешаи Ибни Арабӣ («Фусусу-л-ҳикам»), ҳар гоҳ ворид нозил шавад, ҳар чизро ба асли муносиби он мепайвандад, зеро ногузир он фаръе аз асле аст. Асли ҳар чиз куллӣ буда, фаръи он ҷузъӣ ва муносиби он аст. Чунончи, маҳаббати Илоҳӣ фаръест аз навофил, ки банда ба он қиём менамояд. Қиём намудан ба навофил агарчи зоҳиран аз банда аст, аммо дар ҳақиқат камолоти содира аз ҳувияти илоҳия ва зоҳира дар сурати абдония мебошад. Пас, муассир дар нафси амр ҷуз Ҳақ нест. Аз нигоҳи мутафаккир, вориди матлуб он аст, ки сабаби инҳирофи мизоҷ шавад. Ӯ дар бораи сабаби таълифи мусаннафоташ мегӯяд: «Бар ман аз ҳазрати Ҳақ субҳонаҳу амре ворид мешуд, ки наздик буд маро бисӯзад; худро ба баёни баъзе аз он машғул месохтам. Ва сабаби баъзе дигар он ки дар хоб ё мукошафа аз ҷониби Ҳақ субҳонаҳу ба он маъмур мешудам».

Ҳусайн Воизи Кошифӣ ("Лубби лубоби «Маснавӣ») қабз ва бастро ҳамчун ворид арзёбӣ кардааст. Ба қавли ӯ, «баст воридест аз Ҳақ таоло, ки дар вай ишорате бувад ба қабулу раҳмату унс ва қабз ҳолатест, ки ҳосил гардад аз вориде, ки муаддӣ (расонанда) бошад ба итобу таъдиб (адаб омӯзондан) ва ҳайбат».
Аз нигоҳи орифон ворид аз хотир омтар аст.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Ҷомӣ Мавлоно Нуруддин Абдурраҳмон. Нафаҳоту-л-унс мин ҳазароти-л-қудс. Д. 2013;
* سجادی سیدجعفر. فرهنگ معارف اسلامی. جلد ۴. تهران، ۱۳۶۳ ش.؛
* كاشانى عبد الرزاق. ترجمۀ اصطلاحات الصوفية. تهران، ۱۴۱۹؛
* كاشفي حسين واعظ. لب لباب مثنوي. تهران،۱۳۸۳ ش.؛
* سعيدي گل بابا. فرهنگ جامع اصطلاحات عرفانى ابن عربى. تهران، ۱۳۸۷ ش.؛
* دائرة المعارف فارسي. جلد ۲. بخش ۲. تهران، ۱۳۸۷ ش.؛
* دانشنامۀ دانش گستر. جلد ۱۷. تهران، ۱۳۸۹ ش.ر

Сарчашма
--------

* Ворид / С. Маҳмадуллоҳ // Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.
**Волӣ** — мансаби ҳукуматӣ дар дастгоҳи хилофат, мутасаддии корҳои идораи вилоятҳо.

Вилоятҳои мустақили хилофат — аз қабили Миср, Сурия, Ироқ, Хуросон аз ҷониби волӣ идора мешуд. Бо дастури халифа фармондеҳони қувваҳои низомӣ волӣ таъйин карда мешуданд. Волиҳо ба ҳукумати марказии хилофат тобеъ буда, интиқоли даромадҳои молии музофотро ба марказ таъмин мекарданд. Дар умури идораи музофот ба волӣ ду мансабдор — омили хироҷ ва қозӣ ёрӣ мерасониданд. Волии музофот ваколати сабукдӯш ва таъйин кардани мансабдорони маҳаллӣ ва ҷазо додани гунаҳкоронро дошт. Дар музофоти марзӣ умури низомӣ ба уҳдаи волӣ вогузор буда, салоҳияти музокира ё ҷанг бо неруҳои хориҷиро дошт ва дар забткориҳо берун аз марзҳои хилофат соҳибихтиёр буд. Халифаҳо тавассути волиҳо баъди таъйин кардани валиаҳд аз мардуми вилоятҳо байъат мегирифтанд. Хуросон дар ибтидо аз тарафи волии Ироқ ва баъд то соли 821 аз ҷониби волиҳои хилофат идора карда мешуд. Дар аҳди Восиқ Биллоҳ бо ташкилёбии аморатҳо мавқеи волиҳо дар хилофат суст гардид. Дар Хуросону Мовароуннаҳр сарвари музофотро волӣ ё ҳоким мегуфтанд. Мансаби волӣ имрӯз дар ҶИА вуҷуд дорад, ки раиси Ҳукумати иҷроияи вилоят мебошад.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* لاپیدوس ایرا ماروین. تاریخ جوامع اسلامی. ترجمه علی بختیارزاده. تهران، ۱۳۸۱؛
* دانشنامه دانش گستر. جلد ۱۷. تهران.۱۳۸۹ ش.ر

Сарчашма
--------

* Волӣ / С. Ҳусайнов // Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.
**Бемориҳои вирусӣ** — бемориҳое, ки онҳоро вирусҳо меангезанд. Нағзак, табхол, сурхча, обакон, грипп, полиомиелит, энсефалитҳо, трахома, зардпарвин, СПИД, ханозир, гепатити вирусӣ, ҳорӣ ва ғайра аз қабили бемориҳои вирусии одам мебошанд.

Тартиби инкишоф ва зуҳуроти бемориҳои вирусӣ ба табиати вирус ва роҳҳои ба организм ворид гаштани он, инчунин муҳофизати табиӣ ва садди организм (пӯст, пардаи луобӣ, ҳуҷайра ва узвҳои дохилии он) вобаста аст. Бемориҳои вирусӣ ба воситаи ҳаво, хӯрок, нӯшокӣ, газидани пашшаву кана ва ғайра низ сироят мекунанд. Омили асосии ҳифзи табиии ҳуҷайра аз вирус интерферон аст (муқовимати ҳуҷайраро нисбат ба таъсири вирус афзун мегардонад).

Солҳои 50-60 садаи XX вирусҳои парагрипп, зукоми сиро­я­тӣ, сироятҳои аденовирусӣ, бронхити шадид ва ғайра ошкор карда шуданд. Баъзе бемориҳои роҳи нафасро вирусҳои рӯда, ки айни замон ангезандаи сарсом ва ихтилоли меъдаю рӯда низ мебошанд, ба вуҷуд меоваранд. Бемориҳои ҳорӣ, оқсил, энсефалити вогир, табларзаи хунрез ба одам аз чорво, орнитоз ва пситтакоз аз мурғон мегузаранд. Давраи ниҳонии бемориҳои вирусӣ аз 2-3 (масалан, грипп) то 30 рӯз (масалан, ҳорӣ) ва бештар мебошад. Роҳи асосии пешгирӣ аз бемориҳои вирусӣ ташхиси саривақтӣ ва дар беморхона бистарӣ кунонидани бемор аст. Бемориҳои вирусиро асосан бо подзаҳр ва давоҳои зидди илтиҳоб муолиҷа мекунанд. Антибиотикҳо ба вирус таъсир намерасонанд.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Қамардинов Х. Қ. Бемориҳои сироятӣ. Душанбе, 2000;
* Қамардинов Х. Қ. Инфекционные болезни человека. Душанбе, 2005;
* Қамардинов Х. Қ. Инфекционные и паразитарные болезни человека. Душанбе, 2009.

Сарчашма
--------

* Бемориҳои вирусӣ / Ҳ. Почоҷонова // Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.



|  |  |
| --- | --- |
| Пизишкӣ | *Ин мақолаи нопурра аз пизишкӣ мебошад.Шумо метавонед бо пурра кардани ин ба Википедия кумак кунед.* |


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️  Гузариш ба унсури Викидода  Фарҳангҳо ва донишномаҳо | 
* Большая каталанская
* Britannica (онлайн)

 |
| Дар феҳристҳои китобшинохтӣ | 
* BNF: 119373945
* GND: 4188401-2
* J9U: 987007541434305171
* LCCN: sh85143818
* NKC: ph135100, ph127113

 |
**Бемориҳои касбӣ** — касалиҳое, ки сирфан ё асосан дар натиҷаи ба организм таъсир расондани шароити номувофиқи кор ва зиёни касбӣ пайдо мешаванд.

Авомил
------

Бемориҳои касбӣ дар натиҷаи таъсири омилҳои физикавӣ, кимиёӣ ва биологӣ сар мезананд. Масалан, ҳангоми кор дар шароити фишори баланди атмосферӣ ва риоя накардани қоидаҳои гузариш аз муҳити фишори баланд ба муътадил бемории пастфишорӣ рух менамояд; шавқун ва навасон (вибратсия)-и доимӣ дар истеҳсолот боиси гӯшвазнинӣ ва бемории навасонӣ мегардад; дар натиҷаи муддати дароз фурӯ бурдани гарду чанг пневмокониоз ё дигар бемориҳои шуш ба вуҷуд меоянд; тамос бо моддаҳои радиоактив ва зери таъсири радиатсияи ионофар бемории шуоӣ инкишоф меёбад; моддаҳои кимиёӣ, масалан, заҳрҳои саноатӣ (сурб, симоб, арсен, анилин ва ҳосилаҳои он, пайвастҳои фосфор, бензин, бензол ва ғайра) муҷиби заҳролудии организм ва баъзе касалиҳои пӯст мегарданд ва ғайра. Шахсоне, ки бо беморон ё ашёи сироятёфта, инчунин бо ҳайвони касал сарукор доранд, ба бемориҳои сироятӣ (брутселлёз, сӯхтанӣ) ва ғайра гирифтор мешаванд.

Такмили технология, муҷаҳҳаз гардондани истеҳсо­лот, ташкили дурусти меҳнату истироҳат, рӯзи кӯтоҳи кор дар истеҳсолоти зарарнок, ғизои шифоӣ (наҳории гарм, шир ё дигар маҳсулоти ширӣ, витаминҳо) ва ғайра боиси коҳиш ёфтани бемориҳои касбӣ мегарданд. Дар сурати риоя кардани тадбирҳои пешгирӣ ва бехатарии кор бемориҳои касбӣ рӯй намедиҳанд.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* Бемориҳои касбӣ // Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.



|  |  |
| --- | --- |
| Пизишкӣ | *Ин мақолаи нопурра аз пизишкӣ мебошад.Шумо метавонед бо пурра кардани ин ба Википедия кумак кунед.* |


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️  Гузариш ба унсури Викидода  Фарҳангҳо ва донишномаҳо | 
* Башкирская
* Большая китайская
* Большая китайская
* Большая китайская
* Большая российская (старая версия)
* Britannica (онлайн)
* Современной Украины
* Гранат

 |
| 

| Дар феҳристҳои китобшинохтӣ |
| --- |
| 
* BNF: 133183618
* GND: 4005920-0
* J9U: 987007540993105171
* LCCN: sh85093836
* LNB: 000114110
* NDL: 00572169
* NKC: ph123217

 |

 |
**Позитивизм** (франс. positivis-шр'- аз лот. positivus — мусбат), як равняй фалсафаи буржуазист, ки фа-цат натиҷаи тахқицоти илмҳои конк-ретиро'дониши аслӣ (позитивй) медонад; бино ба Позитивизм, илм мӯхтоҷи ягон фалсафае нест ва зотан худаш ба худаш фалсафа аст. Ҷихатҳои асосии Позитивизм феноменализм (вазифаи илмро аз тавсифи ходисот иборат до-нистан) ва майлест ба Идеалнзмн субъекти вай Позитивизм ҳамчун ҷараёни махсуси фалсафаи солҳои 1930 ташаккул ёфтааст (асосгузораш О. Конт аст, ки худи Нети Лохи II. ба калами ӯ тааллуқ дорад). Аммо ба Позитивизм унсурҳои мате-риалнзмн илмию табиатшиноей низ мансуб аст. Конт ба маорифпарва-рони садаи 18 франсавӣ пайравӣ карда, ба пнкншофи беинтиҳо қобил буда-ни илм изхорп боварӣ намуда буд.

Позитивизм ба методологияи илмҳои таби-атшилосию ҷамъиятшиносӣ (хусу-сан нимаи дуюми садаи 19), аз ҷумла социология, ҳуқуқ, ицтисоди сиёсӣ, историография, адабиётшиноей ва г. таъсири зиёд расонд.

* П. аз се марҳилаи инкишофи таъ-рихй гузаштааст: Позитивизми классики, ки дар садаи XIX (намояндагонаш Конт, Литтре, Вырубов, Спенсер) пайдо шуда, дар натиҷаи прогресси донпш-ҳои табиию илмй нуфузи худро аз даст додааст: Позитивизми эмпириокритицизм ё махизм, ки дар садаи 19—20 дар давраи ннқилоб дар илмҳои табиатшиноей ба вуҷуд омадааст. Позитивизми махисти вазифаи фалсафаро дар ба вуҷуд овардани назарияи маърифати илмй медонад, ки решаҳои гоявии он аз идеалнзмн субъективни Ҷ. Беркли ва Д. Юм гизо гирнфтааст. Минбаъд нн равия инкишоф ёфта, дар солҳои 20 ба неопозитивизм табдил меёбад, ки он зотан марҳилаи сеюми позитивизмро ташкил медиҳад.

Адабиёт
-------

* Ленин В. И. Материализм ва эмпириокритицизм. Ас, ҷ. 14;
* Нарский И. С, Очерки по истории позитивизма, М. 1960.
* Кон И. С, Позитивизм в социологии, Л. 1964.
* Энциклопедияи Советии Тоҷик : [дар 8 ҷ.] / сармуҳаррир  А. С. Сайфуллоев. — Д. : СИЭСТ, 1978—1988.
**Глухов Иван Алексеевич** (4 майи 1913, деҳаи Чиноз, ҳоло вилояти Сирдарё, Узбакистон — 2 январи 2005, Душанбе, Тоҷикистон) — кимиёдон, доктори илми химия (1965), профессор (1968), узви вобастаи АИ Ҷумҳурии Тоҷикистон (аз 2003). Ходими хидматнишондодаи илми ҶШС Тоҷикистон (1973).

Зиндагинома
-----------

Хатмкардаи факултаи кимиёи Университети давлатии Осиёи Марказӣ (1956). Дар идораҳои Комиссариати халқии тандурустии ҶШС Тоҷикистон ва макотиби олии пойтахт кор кардааст. Ходими илмӣ (аз 1946), мудири лабораторияи элементҳои нодири Институти кимиё (аз 1956) буд. Иван Глухов дар бораи кимиё ва филиззоти волфраму молибден пажӯҳиш анҷом додааст. Натиҷаҳои таҳқиқоти Иван Глухов ба соҳаи нави кимиёи равандҳои хлоридӣ (хлоронии маъданҳо дар ҳарорати паст) замина гузоштанд.

Ҷоизаҳо
-------

* Медали «Барои меҳнати шоиста»,
* Ифтихорномаи Раёсати Шӯрои Олии ҶШС Тоҷикистон,
* Арбоби шоистаи илми ҶШС Тоҷикистон (1973).

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* Глухов Иван Алексеевич // Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.
**Warner Bros. Television Studios** *(Пештар — Warner Bros. Television)* — шуъбаи Warner Media ва Warner Bros. мебошад, ки маҳсулоти телевизиониро (асосан барномаҳо ва силсилафилмҳо) истеҳсол ва паҳн мекунад.

Шуъбаи телевизионӣ фаъолияти худро соли 1955 бо силсилаи барномаҳои телевизионӣ оғоз кард. Соли 1988 онро ширкати Lorimar Television бо номи "Telepictures" ба даст овард. Telepictures-ро баъдан WBTV ба даст овард ва соли 1990 як гурӯҳи тавлидии телевизионӣ шуд. Соли 1993 ширкати Lorimar Television ба қисми WBTV дохил шуд. Соли 2006, WBTV китобхонаи электронии барномаҳои телевизиониро барои тамошои ройгон тавассути Интернет ба роҳ монд.

Warner Bros. Domestic Television Distribution
---------------------------------------------

**Warner Bros. Domestic Television Distribution** (пештар **Warner Bros. Television Distribution**) — шӯъбаи тақсимоти телевизионӣ ва синдикатсияи Warner Bros. Television Studios, худ як бахши истеҳсол ва паҳнкунандаи телевизиони Warner Bros. Entertainment, бахши Warner Bros. Discovery аз ҷониби шӯъбаи фурӯш ва тақсимот идора карда мешавад.

Ширкат 10 январи соли 1972 таъсис ёфтааст. Он дар ибтидо бо номи Warner Bros маълум буд. Тақсимоти телевизионӣ, аммо баъд аз соли 1989 пас аз ба даст овардани Lorimar-Telepictures номаш иваз карда шуд. Соли 1991, Кит Самплс, ки корманди студия буд, аз Warner Bros. ки афсарони шуғлиро аз Лоримар мерос гирифта буданд, тарк кард, ки соли 1986 барои таъсиси синдикати телевизионии Rysher Entertainment ҳамроҳ шуда буд.

Соли 1999 ӯ бо NBC Enterprises барои ба даст овардани ҳуқуқи синдикатсияи берун аз шабака барои ситкоми "Will & Grace" шартнома баст.

Эзоҳ
----

1. ↑  Time Warner Inc. Reports Results for 2007 Full Year and Fourth Quarter(пайванди дастнорас — *таърих*). Баргирифта аз сарчашмаи аввал 17 феврали 2008.
2. ↑  Syndication Marketplace, *Broadcasting* (8 июли 1991). Бойгонӣ шудааст 16 феврали 2022  сол. Проверено 23 июни 2022.
3. ↑  WB has real 'Will' power, *Broadcasting* (20 Декабри 1999). Бойгонӣ шудааст 16 феврали 2022  сол. Проверено 23 июни 2022.
**Биринҷӣ** (форсӣ: برنجی‎) — хӯлаи мис ва унсурҳои гуногуни кимиёӣ: қалъагӣ (то 19 %, Б.-ҳои қалъагӣ), алюминий (5-12 %, Биринҷӣҳои алюминӣ), бериллий (1,6-2,1 %, Б.-ҳои бериллий), сурб, кадмий, хром ва ғ.

Биринҷии қалъагӣ қадимтарин хӯлаест, ки инсон истеҳсол кардааст. Аз қадим биринҷӣ барои сохтани олоти кор, аслиҳа (сарнайза, ханҷар, табар), ашёи зинат, танга ва оина хидмат мекунад. Дар асрҳои миёна аз биринҷӣ зангӯла ва тӯп мерехтанд. Ба туфайли хосиятҳои антифриксионии худ биринҷӣ аз а. 19 дар мошинсозӣ бисёр истифода мешавад. Дар а. 20 биринҷии қалъагиро, асосан, биринҷии алюминӣ иваз кард, ки 5-12 % алюминий дошт ва бисёр хосиятҳои он нисбат ба Биринҷӣи қалъагӣ беҳтар буд. Аз рӯйи хосиятҳои зиддизангзанӣ ва мустаҳкамиаш биринҷӣ нисбат ба миси холис беҳтар буда, дар муҳити об, ҳаво, кислотаҳо ва диг. моддаҳои кимиёӣ нисбатан устувор аст. Биринҷӣ барои тайёр кардани арматур ва таҷҳизоти гуногуне, ки барои корҳо дар муҳити обҳои ширин ва шӯр, буғи об таъйин шудаанд, тайёр намудани винститути шиноварии киштиҳо, пружинҳо, ҳайкалҳо, тангаву зангӯлаҳо ва ғ. истифода мешавад.

Инчунин нигаред
---------------

* Хӯла

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* Биринҷӣ / Б. Одинаев // Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.
**Навбати ворисон** - тартиби мувофиқи қонунгузории шаҳрвандӣ муқарраршудае мебошад, ки тибқи он меросхӯрон аз рӯйи қонун ба гирифтани мерос даъват карда мешаванд. Меросхӯрони навбати дуюм аз рӯйи қонун танҳо баъди набудани меросхӯрони навбати аввал барои гирифтани мерос ҷалб карда мешаванд, инчунин дар ҳолате ки ҳама меросхӯрони навбати аввал аз ҷониби васияткунанда аз ҳуқуқи мерос маҳрум гардидаанд.

Нигаред низ
-----------

Ҳуқуқу озодиҳои конститутсионии инсон ва шаҳрванд

Эзоҳ
----

1. ↑  Фарҳанги истилоҳоти ҳуқуқ / Зери таҳрири Маҳмудов М.А. - Душанбе: ЭР-граф, 2009. - с. 318
**WannaCrypt** (ҳамчунин маъруф ба **WCry** ва **WanaCrypt0r 2.0**) — вируси компютерӣ, ки дар моҳи майи соли 2017 шумораи зиёди компютерҳои таҳти идораи системаи амалиётии Microsoft Windows-ро ба ҳам задааст. Яке аз аввалин ҳадафи ҳамла компютерҳои Испания буданд, сипас вирус ба дигар кишварҳо паҳн гардид.

Ба ҳолати 14:00 13 майи соли 2017 вируси WannaCry 131000 компютерро аз 99 кишвар сироят кард. Вирус аз соҳиби компютер ба 28 забони ҷаҳон интиқоли пул талаб мекунад. Русия бештар аз кишварҳои дигар аз ин ҳамла вирусӣ зарар дидааст.

Мутахассисон дар Тоҷикистон ҳушдор медиҳанд, ки мумкин аст, вируси хатарноки WannaCry, ки дар саросари ҷаҳон кори муассисаҳои зиёдеро ба ҳам зад, дар Тоҷикистон ҳам паҳн шавад.

Усули ҳамла
-----------

Вирус ба компютерҳо таҳти идораи OS Microsoft Windows ҳамла карда, дар сурати сирояти вирус ба компютер дигар корбар аз имкони дастрасӣ ба тамоми маълумоти худ маҳрум мешавад. Сипас вирус аз соҳиби компютер талаб мекунад, аз дар ҳаҷми $300 то $500 "биткойн" ё пули маҷозӣ бипардозад ва дигарбора ба компютер ва маълумоташ дастрасӣ пайдо кунад.

Ҷараёни ҳодиса
--------------

12 майи соли 2017 вирус дар ҷаҳон паҳн шуд. Бисёре аз кишварҳо мариди ҳамла қарор гирифтаанд, вале бештар аз ҳама дар як чанд кишвар — Русия, Украина, Ҳиндустон, Тайван компютерҳо сироят шудааанд.

Эзоҳ
----

1. ↑  ВСЕСВІТНЯ КІБЕРАТАКА: ВІРУС ОХОПИВ КОМ'ЮТЕРИ З WINDOWS, ЯКІ НЕ ОНОВИЛИСЯ - ЗМІ. 13 травня 2017 санҷида шуд.
2. ↑  *Ведомости*. Россия больше других стран пострадала от атаки вируса WannaCry (12 май 2017).
3. ↑  Хакерская атака мирового масштаба.
4. ↑  Ҳушдори мутахассисон аз омадани "Гиря" ва ё WannaCry ба Тоҷикистон.  Радиои Озодӣ. 15 май 2017 санҷида шуд.
5. ↑  *Сошников, Андрей.* WannaCry: как работает крупнейшее компьютерное вымогательство.  «Русская служба Би-би-си» (13 май 2017). 14 май 2017 санҷида шуд. Баргирифта аз сарчашмаи аввал 13 май 2017.
6. ↑  Масштабна хакерська атака вивела з ладу десятки тисяч комп'ютерів по всьому світу. 12 травня 2017 санҷида шуд. Баргирифта аз сарчашмаи аввал 17 май 2017.
7. ↑  *GReAT.* WannaCry ransomware used in widespread attacks all over the world - Securelist.  Лаборатория Касперского (12-5-2017). 13 май 2017 санҷида шуд.

Пайвандҳо
---------

* Вирус-вымогатель заразил компьютеры МВД России и компании «Мегафон»(пайванди дастнорас)
* Описание и противодействие вирусу WannaCry (WCry)
**The Western Union Company** — ширкати амрикоии хидматрасонию миёнаравии пул.

Таърих
------

Western Union соли 1851 бо номи «Wew York State Printing Telegraph Company» таъсис дода шудааст. Соли 1856 номи «*Western Union Telegraph Company*»-ро гирифт. Дар давоми се соли фаъолият (1851-1854) шумораи шуъбаҳои телеграфии Western Union аз 132 ба 4 ҳазор воҳид ва сармояаш аз 220 ҳазор то 48 млн доллар зиёд гардид. Western Union айни замон пешсафи бозори байналмилалии интиқоли пул ба ҳисоб меравад. Тибқи рейтинги маҷаллаи «Fortune 500», Western Union аз ҷиҳати даромаднокӣ дар ҷойи 451 қарор дорад. Даромади Western Union сол то сол бештар шуда, соли 2010 зиёда аз 4,9 млрд доллари ИМА-ро ташкил дод. Соли 2012 он беш аз 5,7 млрд долларро ташкил дода, фоидаи софаш ба 1,03 млрд доллар баробар шуд. Аввалин қароргоҳи Western Union ш. Porecmepu иёлати Ню-Йорк (1932) буд. Солҳои охир қароргоҳи Western Union дар шаҳри Гринвуд-Вилледжи иёлати Колорадо буда, қароргоҳи асосии хадамоти байналмилалии маркетинг ва тиҷоратиаш дар ш. Монт-Вейни иёлати Ню Ҷерси ҷойгир аст. Western Union дар як сол бештар аз 579 млн транзаксияҳои бонкӣ доир мекунад. Низоми интиқоли Western Union машҳуртарин низоми интиқолӣ бе кушодани ҳисоби бонкӣ ба ҳисоб рафта, дорои шабакаи васеи нуқтаҳои хидматрасонӣ дар 200 давлати дунё мебошад. Western Union беш аз 150 сол ба истифодабарандагон хидмат мерасонад. Муҳлати интиқоли пулии нуқтаҳои хидматрасонии Western Union аз якчанд дақ. то 48 соатро дар бар мегирад. Андозаи маблағи интиқолшаванда номаҳдуд буда, ҳаққи комиссиониро вобаста ба нақшаи тасдиқшудаи ҳаҷми маблағ муайян месозанд. Вобаста ба ҳаҷми маблағ тарифаи он тағйир меёбад.

Фаъолият
--------

Дар ибтидои соли 2013 Western Union қариб 510 ҳазор нуқтаи хидматрасонӣ дар зиёда аз 200 давлати ҷаҳон дошт. Соли 2012 Western Union 663 млн транзаксия доир кардааст. Шумораи шуъбаҳои он дар ҳудуди ИДМ зиёда аз 35 ҳазорро ташкил медиҳад. 

### Western Union дар Тоҷикистон

Дар Тоҷикистон 16 нуқтаи хидматрасонии Western Union фаъолият дорад (2013).

Эзоҳ
----

1. 1 2 3  Проспект ценных бумаг

Адабиёт
-------

* Вестерн Юнион / М. Тағоев // Боз — Вичкут. — Д. : СИЭМТ, 2014. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 3). — ISBN 978-99947-33-46-0.


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️  Гузариш ба унсури Викидода  Дар шабакаҳои иҷтимоъӣ | 
* Твиттер
* Фейсбук
* Инстаграм
* LinkedIn

 |
| Дар феҳристҳои китобшинохтӣ | 
* GND: 135361-5
* VIAF: 137136404
* WorldCat VIAF: 137136404

 |
**Зузанаби Шумейкер — Леви 9** (D/1993 F2) — зузанаби кӯтоҳдавр, ягона ҷирми осмоние, ки порашавӣ ва афтидани онро ба сатҳи сайёраи Муштарӣ (16-22 июли 1994) мунаҷҷимон бори аввал (то соли 2009) сабт намуда, чун нахустин ҳодисаи ба ҳам бархӯрдани ду ҷирми осмонӣ дар Манзумаи офтобӣ мушоҳада кардаанд. 

Зузанаби Шумейкер — Леви 9-ро бори аввал (24 марти соли 1993) зану шавҳар Каролин ва Юҷин Шумейкерҳо ва Дэвид Леви дар расадхонаи Маунт Паломар кашф намуданд, ки аз 20 силсилазузанаби дар гирди Муштарӣ бо даварони 2 сол ҳаракаткунанда иборат буд. Зузанаби Шумейкер — Леви 9 даҳҳо сол дар атрофи Муштарӣ чарх зада, соли 1992 аз таъсири маддии сайёра ба 21 пораи қутрашон то 2 км тақсим шуд, ки ба масофаи 200 ҳазор км тӯл кашида буданд. Таъсири ғалаёни Муштарӣ мадори ҳаракати онҳоро тағйир дод. Онҳо соли 1994 дар давоми якчанд шабонарӯз ба сатҳи сайёра бархӯрдаанд. Баъди ин ҳодиса дар атмосфераи Муштарӣ таркишҳо ва абрҳои тира чандин моҳ мушоҳида гардиданд.

Эзоҳ
----

1. ↑

Адабиёт
-------

* Зузанаби Шумейкер-Леви / А. Раҳмонов // Замин — Илля. — Д. : СИЭМТ, 2017. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 7). — ISBN 978-99947-33-89-9.


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️  Гузариш ба унсури Викидода  Фарҳангҳо ва донишномаҳо | 
* Большая датская
* Большая каталанская
* Большая норвежская
* Britannica (онлайн)

 |
| Дар феҳристҳои китобшинохтӣ | 
* GND: 4362202-1
* J9U: 987007553905705171
* LCCN: sh95006176
* VIAF: 248702969
* WorldCat VIAF: 248702969

 |
**Домодбарон, шаҳбарӣ**

Пештар мардони зиёде дар шакли қофилаи ҷашнӣ домодро иҳота намуда, бо рақсу сурудхонӣ то хонаи арўс мебурданд ва агар каме манзили домод дуртар мебуд, арўсро аспсавор мебурданд. Дар ин раванд ҷўраҳои домод сурудҳои халқии *«Аспа савор кай меоӣ?», «Шаҳ меояде», «Шаҳ муборак боде*»-ро месароиданд ва рақсу бозикунон мерафтанд. Ҳоло домодро тавассути мошинҳои нави замонавӣ ва бо гулҳои махсус оро додашуда мебаранд. Дар Ҳисор, Шаҳринав, Вилояти Суғд нимфаъол аст.

Адабиёт
-------

1. Зеҳниева Ф. Сурудҳои тўи арўсии тоҷикон. Д. 1991. 3. Ҷумъаев Р. Этнопоэтикаи ҷашни арўсии тоҷикони водии Ҳисор. Д. 2008.

Нигаред
-------

* Чоршанбеи охирон

Манобеъ
-------

1. ↑  Феҳристи миллии фаҳанги ғайримоддӣ /Natioal list of intangible cultural hertage/ Пажӯшиҳгоҳи илмӣ-тадқиқотии фарҳанг ва иттилооти Вазорати фарҳанги ҶТ – Душанбе: «Аржанг» 2016, – С. 92


|  |  |
| --- | --- |
| Таърих | *Ин мақолаи нопурра аз таърих мебошад.Шумо метавонед бо пурра кардани ин ба Википедия кумак кунед.* |
**Зулбаҳрайн**, **Зубаҳрайн** (ар. ذوالبحرین‎ — дорои ду баҳр), дар илми бадеъ яке аз санъатҳои лафзист. Шеърест, ки ба ду баҳри арӯз хонда мешавад:

> Ғунчаи гулшакари ӯ дилрабой,   
> 
> Ғамзаи ҷонпарвари ӯ дилкушой.   
> 
> Сад дилу ҷон хастаи абруш буд,   
> 
> Сад тану сар бастаи гесуш буд.   
> 
> Аз гули ӯ сунбули тар тоб дошт,   
> 
> В-аз маҳи ӯ дидаи ҳур об дошт.   
> 
> Ахтари ӯ талъати тобанда дошт,   
> 
> Чокари ӯ давлати поянда дошт. 
> 
> 

Агар баъзе калимаҳои абёти болоиро қувватноктар хонем, баҳри рамали мусаддаси мақсур — фоилотун / — v — — /, фоилотун / — v — — /, фоилон / — v ~ / ва агар сабуктар хонем, баҳри сареъи мусаддаси матвии мавқуф — муфтаилун / — vv — /, муфтаилун / — vv — /, фоилон /- v ~ / мешавад. Маснавиҳои «Маҷмаъу-л-баҳрайн»-и Котиби Туршезӣ ва «Юсуф ва Зулайхо»-и Амъақи Бухороӣ дар санъати З. суруда шудаанд. Тамоми абёти ин ду маснавӣ дар баҳрҳои рамал ва сареъ хонда мешаванд. Баъзе ғазалҳои машҳури шоирони бузурги адабиёти классикии форс-тоҷик — Саъдии Шерозӣ, Ҳофизи Шерозӣ, Сайидои Насафӣ ва дигаронро вобаста ба иваз намудани тақтеи шеър дар ду баҳри мухталиф метавон хонд. Мас. агар байти зери Ҳофизро:

> Донӣ, ки чист давлат? Дидори ёр дидан,   
> 
> Дар кӯи ӯ гадоӣ бар хусравӣ гузидан. 
> 
> 

ба таври:

> мафъӯлу / фоилотун / мафъӯлу / фоилотун   
> 
> – – v / – v – – / – v – – / –v – – 
> 
> 

тақтеъ кунем, баҳри музореи мусаммани ахраб ва агар ба таври:

> мустафъилун / фаӯлун / мустафъилун / фаӯлун   
> 
> – –v – / v – – /– – v – / v – – 
> 
> 

тақтеъ намоем, мунсареҳи мусаммани махбуни макшуф мешавад. З. бо номи муталаввин дар санъати шеърӣ низ машҳур аст.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Зулбаҳрайн / У. Тоиров // Замин — Илля. — Д. : СИЭМТ, 2017. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 7). — ISBN 978-99947-33-89-9.
**Шайх Домулло Толиб** (1878, деҳаи Бедак, Обигарм — 1954) — яке аз орифон, ӯро бойгонии маърифати дини ислом низ ном мебаранд.

Зиндагинома
-----------

Маълумоти ибтидоии диниро дар назди шайхони маъруф Домулло Марҳабо ва Домулло Фатҳуддин гирифтааст. Дар синни 17-18-солагӣ бо ҳидояти устодону наздикон ба Бухоро рафта, муддати 25 сол аз устодони олами ислом сабақ омӯхтааст. Ҳангоми таҳсил дар Бухоро муддати 6 моҳ дар мактаби давлатӣ, ки устодони аз Москва омада ба толибилмон забони лотинӣ меомӯхтанд, таҳсил намуда, забони лотиниро азбар кардааст. Сипас боз таҳсилро дар Мадрасаи Мири Араб идома дода, муддати 10 сол дар он ҷо мударрисӣ низ намудааст. Баъди хатми мадраса ба назди қозикалони Бухоро меравад. Қозикалон Домулло Толибро имтиҳон карда, ба ӯ 300 тангаи подшоҳӣ тақдим менамояд ва ба назди амири Бухоро меорад. Амир низ ба зеҳну ҳуши Домулло Толиб аҳсан гуфта, ба ӯ ҷома ва 1000 танга инъом намуда, мӯҳру ҳуҷҷати махсус дода, амр медиҳад, ки дар ҳар куҷое хоҳад, мадраса кушояд. Баъд аз он Домулло Толиб ба назди қозикалони Ҳисор меояд. Қозикалон ӯро ба зодгоҳаш Обигарм мефиристад. Домулло дар ин ҷо муддати 30 сол ба толибилмон дини исломро таълим дода, шогирдони зиёде ба воя мерасонад. Мутаасифона, аз чакидаҳои хомаи ӯ то замони мо чизе боқӣ намондааст. Пирони деҳ мегӯянд, ки ӯ аз таъқибу таҳдиди сиёсати зиддиисломии замони шӯравӣ тарсида, навиштаҳояшро бо китобҳояш дар ғоре пинҳон кардааст ва онҳо нобуд шудаанд. ӯ яке аз ҳисобдонҳои замони худ будааст ва дар ин бора дар байни мардум ривоятҳои зиёде мавҷуданд. Домулло Толиб соли 1954 вафот кард. Мадфани ӯ дар деҳаи Бобои Валӣ воқеъ буда, зиёратгоҳи эътиқодмандон гаштааст.

Эзоҳ
----

1. ↑  ФАЙЗОБОД. Энсиклопедия. — Д. 2011. СИЭМТ, — 392 саҳ. — ISBN 978-99947-33-48-4
*Нақшаи принсипиалии радиоприёмники детекторӣ*
Приёмники детекторӣ барои намоиши мактабӣ*Приёмники детекторӣ барои намоиши мактабӣ*
**Радиоприёмники детекторӣ** — намуди оддитарини радиоприёмник. Он қувватфизои электронӣ надорад ва фақат аз ҳисоби энергияи мавҷи электромагнитӣ кор мекунад.

Қисмҳои асосии радиоприёмники детекторӣ
---------------------------------------

Радиоприёмники детекторӣ аз қисмҳои зерин иборат аст:

1)контури лаппиш, ки ба антенна ва сими замин пайваст мешавад;
2)детектор, ки сигнали модулятсияи амплитудавӣ кардашударо демодулятсия менамояд (яъне ба сигнали садо табдил медиҳад);
3) гӯшаки телефонии баландмуқовимат.

Таърих
------

 Шунавандагони радиоприёмники детекторӣ (солҳои 1920)

Адабиёт
-------

* Борисов В. Г. Юный радиолюбитель. — М.:Энергия, 1979.

Адабиёт
-------

* Енютин В.В. Датекторные радиоприёмники. — М.:Связьиздат, 1950.

Пайвандҳо
---------

* Радиоприёмникҳои детектории дастисохти Дейв Шмардер (бо забони англисӣ)
* Приёмникҳои детекторӣ (бо забони русӣ) Бойгонӣ шудааст 7 июни 2016  сол.
**Дона Гулмирзоев** (16.7.1947, ноҳияи Совет — 3.9.2009, Душанбе) — иқтисоддон, дарёи и. иқтисодиёт (2003), профессор (2006), академики Академияи байналмилалии макотиби олӣ (2003).

Зиндагинома
-----------

Хатмкардаи УДТ (1969). Ассистенти кафедраи иқтисодиёт ва савдо (1969-75), ассистенти кафедраи назарияи иқтисод (1975-82), муаллими калон (1982-84) ва дотсент (1984-94)-и ҳамин донишгоҳ. Солҳои 1994-96 ректори филиали тоҷикистонии Донишгоҳи озоди Русия, 1996—2005 ректори Донишкадаи андоз ва ҳуқуқи Тоҷикистон буд. Муаллифи зиёда аз 40 асари илмист, ки ба мавзӯи назарияи андоз ва андозбандӣ, қонунмандиҳои муайян кардани принсипи нарх, менеҷменти молиявӣ бахшида шудаанд.

Осор
----

* Законы, регулирующие принцип цены. Д. 2002;
* Назарияи андоз ва андозбандӣ. Д. 2004;
* Менеҷменти молиявӣ (ҳаммуалиф). Д. 2005;
* О двух типах экономических законов. Д. 2006;
* Теория предложения и спроса. Д. 2007.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Гулмирзоев Дона / Г. Гулмирзоева, М. Маҳмудов // Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.
**Кони ангишти Равнов** дар ноҳияи Дарвози Вилояти Мухтори Кӯҳистони Бадахшон дар ҳавзаи дарёи Оби-Равнов дар шароити баландқӯҳи душворгузар, ки баландиаш ба 2900-3500 м мерасад воқеъ буда, дар масофаи 30 км аз қисми ғарбии пос. Сағирдашт ҷойгир шудааст.
Барои азхуднамоии кони ангишт лозим меояд, ки дар шароити душвори кӯҳӣ роҳи автомобилгард сохта шуда ҳар сол барқарор карда шавад. Кони ангишт аз ҷиҳати геологӣ номукаммал омӯхта шудааст. Дар солҳои 1991-92-ӯм корҳои ҷустуҷӯӣ-баҳодиҳи гузаронида шуд, ки дар натиҷа чорто қабати кории ангишт бо иқтидори аз 1,0 то 14,3 м бо дарозии 7 км муайян карда шуд.
Кунҷи афтиши қабатҳо бисёр калон мебошад. Вобаста ба шароити номусоиди кӯҳию-геологӣ истихроҷи ангишт бо тарзи кушода маҳдуд мебошад. 
Захираҳои дурнамоӣ кони ангишт ба миқдори 179 млн. тонна баҳогузорӣ карда мешавад. Аз сабаби он, ки баҳисобгирӣ танҳо дар ду қабат гузаронида шудааст ин миқдор захираҳо мутлақо кам нишон дода шудаанд.
Кони ангишт ба се минтақа ҷудо мешавад: худи Равнов, Равнови ҷанубу-ғарбӣ ва Равнови шарқӣ. Захираҳои баҳисобгирифта бо гурӯҳи С1 – 6,4 млн. тонна, Р - 12,8 млн. тонна ва Сз - 55,3 млн. тоннаро ташкил медиҳанд.

ТАВСИФИ СИФАТИИ 

ангишти кони «Равнов»
Нишондодҳо Миқдор
Намнокӣ 0,3-9,6 %
Хокистарнокӣ 6,3-34,8 %
моддаҳои хориҷшаванда 29,3-38,3 %
Ҳарорати сӯзиш 31719 кҶ/кг
Гидроген 5,9 %

Пайвандҳо
---------

* Сомонаи Вазорати Энергетикаи ҶТ Бойгонӣ шудааст 4 феврали 2009  сол.
**Нисо Муҳаммадҷонова** (*Нисо (Надежда) Мамадҷонова*; зод. 24 июн 1946, ноҳияи Куйбишев, Вилояти Хатлон) — ҳунарпешаи театру синамо, Ҳунарпешаи шоистаи Тоҷикистон (2008).

Зиндагинома
-----------

Нисо Муҳаммадҷонова 24 июни соли 1946 дар ноҳияи Абдураҳмони Ҷомӣ дар оилаи колхозчӣ ба дунё омадааст. Соли 1947 падараш аз олам чашм мепӯшад. Мактаби умумии 8-соларо дар ноҳияи Рӯдакӣ хатм мекунад ва қобилияти баланди мусиқӣ доштан сабаб мешавад, ки соли 1960 ба омӯзишгоҳи мусиқӣ дохил шавад.
Ба таври тасодуфӣ Убайдулло Раҷаб боис мешавад, ки Нисо Муҳаммадҷонова аз омӯзишгоҳи мусиқӣ ба студияи назди Театри Лоҳутӣ мегузарад. Аз соли 1964 корро дар театр шурӯъ мекунад.

Театр
-----

Дар зиёда аз сад намоишномаҳои Театри Лоҳутӣ баҳри дар назари бинанда ба ҷилва овардани хулқу атвори қаҳрамононаш ранҷ кашид ва комгор гардид: «Хизматгори ду хоҷа», «Садо аз тобут», «Фарёди ишқ», «Охирин арӯси амиралмӯъминин», «Шаби гирифтани моҳ», «Медея», «Хатро ман навишта будам», «Авлиё ва осӣ», «Сарбозони инқилоб», «Шоҳ Исмоили Сомонӣ», «Саид», «Интизорӣ», «Хонадони Бернар», «Дилҳои сӯзон», «Рустам ва Суҳроб», «Корвони бахт», «Беватан» номгӯи чанде аз ин намоишномаҳост.

Садогузорӣ
----------

Дар дубляжи беш аз панҷсад филм ба забони тоҷикӣ иштирок кардааст.

Синамо
------

Дар чанд филми тоҷикии киностудияи Тоҷикфилм, аз ҷумла «Нишони зиндагӣ», «Пой дар гил», «Сафари ҳавоӣ», «Хушдоманҳо ва ё ман на манам», «Автобус» ва «Парвоз» нақш офаридааст.

Ҷоизаҳо
-------

Бо ордени «Шараф» сарфароз гардидааст.

Адабиёт
-------

* Арбобони фарҳанги тоҷик. Донишнома / Муаллиф-мураттиб Ёрмуҳаммади Сучонӣ. — Душанбе, 2016. — 863 с.

Эзоҳ
----
**Самт** - калимаи арабӣ буда дар забони тоҷикӣ маънои 1. тараф, ҷониб, сӯ дорад. Самтҳо-тарафҳо.

Ман бар самти оташ равон шудам. Авфӣ
2. роҳ, равиш, тариқ.

Толиби мақсудро як самт бояд муставӣМардро саргашта дорад ихтилофоти сумутАнварӣ

Самтҳо
------

### Самтҳои ҷуғрофӣ

* Самти поён - ки бо ҳарфи русӣи **Ю** (юг) навишта шудааст **ҷануб** аст.
* Самти боло - ки бо ҳарфи русӣи **С** (север) навишта шудааст **шимол** аст.
* Самти чап - ки бо ҳарфи русӣи **З** (запад) навишта шудааст **ғарб** аст.
* Самти рост - ки бо ҳарфи русӣи **В** (восток) навишта шудааст **шарқ** аст

  

### Самтҳои нақлиёти автомобилӣ

### Самтҳои нақлиёти роҳи оҳан

### Самтҳои ҳавопаймо

Адабиёт
-------

Фарҳанги забони тоҷикӣ. Нашри Москва (1969)


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Ин мақолаи нопурра аз ҷуғрофияи Тоҷикистон мебошад.Шумо метавонед бо пурра кардани ин ба Википедия кумак кунед.* |
**Авторотатсия** (аз авто… ва лотинӣ rotatio – гардиш) — реҷаи гардиши винти ҳавоии аппарати париш ё турбинаи муҳаррик, ки ҳангоми он энергияи барои гардиш зарурӣ аз сели боди ба винт расанда гирифта мешавад.

Таърихи авторотатсия
--------------------

Истилоҳи авторотатсия солҳои 1915 – 1920 дар давраи коркарди аввалин чархбол (вертолёт)-ҳо пайдо шуда, маънояш гардиши винти бардоштабаранда бе иштироки муҳаррик мебошад. Дар самолётҳое, ки ба сифати баҳаракатоваранда винтҳои ҳавоиро истифода мебаранд, Авторотатсияи винт (гардиш аз сели расанда) ҳангоми дар вақти парвоз хомӯш гаштани муҳаррик ба амал меояд. Дар натиҷа нисбат ба сели ҳаво муқовимати калон ба вуҷуд омада, идораи аппарати париш душвор мегардад ё ба афтиши он оварда мерасонад. Барои пешгирии ин ҳодиса ҳамаи муҳаррикҳои турбовинтии муосир системаи автоматӣ ва дастии флюгиронӣ доранд, ки дар мавриди аз кор мондани муҳаррик ҳангоми парвоз винти ҳавоиро ба самти сели ҳаво мутобиқ мекунанд. Дар ин лаҳза винт муқовимати рӯ ба рӯи камтарин дошта, чарх намезанад. Барои ба кор даровардани муҳаррики турбовинтӣҳангоми парвоз винт аз ҳолати флюгиронӣ бароварда шуда, муҳаррикро давр мезанонад. Пас аз соҳиб шудан ба зудии муайяни даврзанӣ системаи афрӯзиш ва таъмини сӯзишвории муҳаррик ба кор медароянд. Турбинаи муҳаррикҳои турбореактивӣ низ дар мавриди аз кор мондан ҳангоми парвоз аз сели ҳаво дар реҷаи Авторотатсия чарх мезананд. Ҳангоми парвози чархбол бо муҳаррики фаъол сели ҳаво аз болои винт дохил шуда аз поёни он мебарояд. Лекин дар реҷаи Авторотатсия винти асосии чархбол аз сели боди мухолиф чарх зада, дар як вақт қувваи болобардорандаро ҳосил мекунад. Дар мавриди аз кор мондани муҳаррики чархбол бо истифода аз авторотатсия онро бе садама шинондан мумкин аст. Рекорди давомноктарини авторотатсияро Жуан Боуле бо чархболи худ соли 1972 гузоштааст. Вақте ки ӯ ба баландии 12 440 м расид, аз сабаби сардии ҳарорат (– 630 С) муҳаррики чархбол аз кор монд. Ӯ усули Авторотатсияро истифода бурда, чархболро бе осеб ба замин шинонд.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — 608 с. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2021, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.
**Авчинтеппа** (Обчинтеппа) — ёдгории қадима, маркази яке аз воҳаҳои Марғиёни Қадим дар қисми шарқии резишгоҳи дарёи Мурғоб (Туркманистон). Ба нимаи дуюми ҳазорсолаи дуюми то мелод тааллуқ дорад. Масоҳаташ 150 х 100 м. Девори ҳимоявии он 12 бурҷ дорад. Авчинтеппа аз хишти хом сохта шудааст. Аз қалъа ва қабрҳои он ҷо асбоби гуногуни қиматбаҳо ёфт шудаанд. Дар қатори бозёфтҳо зарфҳои сафолии дар чархи кулолӣ тайёр кардашуда, миҷмарҳои сангин, нӯгҳои найза, дастпонаҳои мисин ва ғайра ҷолиби диққатанд. Бозёфтҳои Авчинтеппа дар омӯзиши таърихи қабилаҳои Маданияти Бохтар аҳамият доранд. Бошандагони авҷитеппа ва деҳаҳои атрофи он кишоварзу чорводор ва аз нажоди ориёӣ буданд.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — 608 с. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2021, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.
Ин вожа дигар маъноҳо низ дорад, Авҷ (мазмунҳо)-ро бубинед.

**Авҷии Натанзӣ** (соли таваллуд ва вафот номаълум), шоири эронӣ (охири садаи XVI – ибтидои садаи XVII).

Зиндагинома
-----------

Дар Исфаҳон таҳсил ва ба шеъргӯӣ оғоз карда, чун шоири боис­теъдод шуҳратёр гардид. Дар дарбори ҳокими Хуросон Ҳасанхон (ҳукмронӣ 1618 – 1640) хидмат кардааст. Дар охири умр хидмати дарборро тарк карда, ба зодгоҳаш баргашт ва дар фақру нодорӣ аз олам даргузашт. Аз Авҷи Натанзӣ девони ашъор иборат аз 10 ҳазор байт (қасидаҳо, ғазалиёт, рубоиёт, таркиббанду тарҷеъбанд, қитъаҳо) боқӣ мондааст. Мавзӯи ашъораш мадҳ, шикоят аз замона, васфи ишқу муҳаббат мебошад. Абёти зерин аз ӯст: 
Зи дасти толеи бад меравам зи шаҳр ба шаҳр, 
Чу бадқимор, ки тағйир медиҳад ҷоро. 

* \* \*

Соғар ба ғайр доду зи рашкам хароб сохт, 
Оташ ба дигаре заду моро кабоб сохт. 

* \* \*

Карам гулест, ки дар боғи худнамоӣ нест, 
Карими сохта будан кам аз гадоӣ нест.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — 608 с. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2021, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.
**Воситаҳои муҳофизатии мудофиаи гражданӣ** — ашё ва иншооте, ки дар давраи ҷанг ва замони осоишта дар ҳолатҳои фавқулода ҳайати шахсӣ ва аҳолиро аз моддаҳои радиоактивӣ, заҳрнок, бактериологӣ ва зарбаҳои ҳавоию рӯйизаминӣ, обиву зериобии душман ва ғ. эмин медоранд.

Воситаҳо ду навъ мешаванд: фардӣ ва умумӣ. Ба воситаҳои ҳифозати фардӣ ниқоби зидди газ, респиратор, либосҳои махсуси ҳифозатӣ ва баста (пакет)-ҳои зиддикимиёӣ дохил мешаванд (нигар Воситаҳои ҳифозати фардӣ). Воситаҳои муҳофизатии умумӣ барои ҳифзи аҳолӣ, ҳайати шахсӣ, қувваҳои барои наҷотдиҳии аҳолӣ омодашуда, техника ва амвол аз таъсири яроқи қатли ом, инчунин садамаҳо дар минтақаҳои хатарноки кимиёӣ пешбинӣ шудаанд. Ба воситаҳои муҳофизатии умумӣ дохил мешаванд: иншооти муҳофизатии махсус сохташуда, иншооти барои паноҳгоҳ ва гурезгоҳ мувофиқкарда (аз нав таҷҳизонида), паноҳгоҳҳои одӣ. Иншооти муҳофизатии махсус сохташуда гурезгоҳҳои мудофиаи гражданӣ ва аз таъсири радиатсия ҳифзкунанда мебошанд. Иншооти барои паноҳгоҳ ва гурезгоҳ мувофиқкарда (аз нав таҷҳизонида): конҳои кӯҳӣ, ғорҳои табиӣ, метрополитенҳо, гузаргоҳҳои зеризаминӣ, нақбҳои нақлиётӣ, таҳхонаи иморатҳо ва манзилҳои иқоматӣ, фазои зеризаминии шаҳрҳо. Паногоҳҳои одӣ инҳоянд: сӯрохҳои кушода ё болопӯшида, тоқчаҳо, хандақҳо, чоҳбунҳо, ҷарҳо, блиндажҳои болопӯшида, заминканҳо ва ғ.

Иншооти муҳофизатӣ барои дар вақти ҷанг аз таъсири силоҳи қатли ом муҳофизат намудани аҳолӣ, ҳайати шахсии мақомоти идоракунӣ, марказҳои алоқа ва дигар объектҳо, инчунин дар замони осоишта барои аз таъсири омилҳои дуюми зараровар дар ҳолати офатҳои табиӣ, садамаҳо, фалокатҳо муҳофизат кардани аҳолӣ пешбинӣ шудаанд ва дар замони осоиш бояд барои эҳтиёҷоти хоҷагӣ ва хидматрасонӣ ба аҳолӣ истифода бурда шаванд.

Нигаред низ
-----------

* Гурезгоҳ
* Паноҳгоҳ

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* Воситаҳои муҳофизатии мудофиаи гражданӣ // Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.
**Восиъ** (ар. الواسع‎ – фарогир, пургунҷоиш), **ал-Восиъ**, **Восеъ** — яке аз номҳои Худованд, ба маънои зоте, ки дар асмо ва сифоташ бовусъат буда, ҳама чизро фаро гирифтааст. 

Корбурдҳои гуногуни вожаи Восиъ дар Қуръон ба он маъност, ки Худованд восиъу-л-илм (2: 115), восиъу-р-раҳмат (7: 156), восиъу-л-мағфират (53: 32), восиъу-л-ҳикмат (4: 120), восиъу-л-фазлу рӯзӣ (3: 73, 5: 54, 24: 32), восиъу-л-мулк (2: 255) ва ғ. аст; ҳама чиз бо нисбатҳои мутафовит машмули ин сифоти Ӯ-янд ва ҳеч чизе аз онҳо берун нест. Исми Восиъ барои Худованд бо Қуръон ва дар ҳадиси асмоуллоҳ дар «Сунани Тирмизӣ» дар радифи 46 собит шудааст.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* ابواسحاق ابراهيم بن السري الزجاج، تقسيم اسماء الله الحسني. دمشق، 1986.؛
* احمد مختار عمر، اسماء الله الحسني: ىراسة في البنية والدلالة. القاهرة، 1997 ؛
* محمود سليمان سامي، النور الاسمي في شرح اسماء الله الحسني (ترجمه فارسي، مجتبي دروزي). – تهران، 1387 ش.ر

Сарчашма
--------

* Восиъ / А. Боқизода // Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.
**Воситаҳои ҳифозати фардӣ** — воситаҳое, ки барои ҳифзи мардум аз моддаҳои радиоактивӣ, заҳрнок ва бактериологӣ (биологӣ) муқаррар шудаанд.

Ба воситаҳои ҳифозати фардӣ дохил мешавад: ниқоби зидди газ (противогаз), респиратор, либосҳои махсуси ҳифозатӣ ва пакетҳои шахсии зиддикимиёӣ. воситаҳои ҳифозати фардӣ дар артишҳои мухталифи дунё дар давраи Ҷанги якуми ҷаҳонӣ (1914–18), вақте ки артиши Олмон аз моддаҳои заҳрнок (хлор ва иприт) истифода кард, пайдо шуданд. воситаҳои ҳифозати фардӣ дар ибтидо ба гунаи бандинаи докагии дар маҳлули гипосулфит ва сода таркардашуда, костюмҳои махсус аз нахи проолифеннӣ ва малҳамҳои дифоӣ буданд. Баробари рушди силоҳҳои қатли ом воситаҳои ҳифозати фардӣ низ такмил ёфтанд. Ниқоби зидди гази муосир аъзои нафаскашӣ, чашм ва рӯйро аз моддаҳои радиоактивию заҳрнок ва василаҳои бактериологӣ (биологӣ) ҳифз мекунад. Респираторҳо пеши роҳи ба организм воридшавии моддаҳои аэрозолӣ, асосан ғубори радиоактивиро мегиранд. Либосҳои ҳифозатӣ (плаш, ҷӯроби дароз ва дастпӯшакҳо, костюми сабуки ҳифозатӣ, комбинезони дифоӣ ва ғайра) пӯсти баданро ҳифз мекунанд ва шиддати таъсири нурҳои радиоактивиро коҳиш медиҳанд. Ин либосҳо аз матоъҳои ҳавоногузар, эластикӣ ва ба сармо тобовар сохта мешаванд; либосҳои ҳавоногузаре низ ҳастанд, ки баданро ба тамом пӯшонида, аз бухор ва қатраҳои моддаҳои заҳрнок ҳифз мекунанд. Либосҳои ҳавогузаре ҳам мавҷуданд, ки баданро танҳо аз қатраҳои моддаҳои заҳрнок муҳофизат менамоянд. Либосҳои маъмулии пахтагин ва таҳпӯшҳои дар маҳлулҳои махсуси кимиёӣ намкашонида низ аз ҷумлаи воситаҳои ҳифозати фардӣ мебошанд. Пардаи маҳини рутубат нахҳои матоъро фаро гирифта, миёни нахҳо фосилаҳои озод мегузорад, ки дар натиҷа матоъро ҳавоногузар месозад ва бухори моддаҳои заҳрнок ҳангоми гузаштани ҳавои заҳролуд тавассути матоъ ҷабида мешаванд.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* Воситаҳои ҳифозати фардӣ // Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.
Бинои асосии факултетҳои ҳуқуқ, тиҷорат ва иқтисод
**Донишгоҳи Лозанна** (фр. Université de Lausanne, UNIL) —донишгоҳест дар Лозанна, дар қисми фаронсавии Швейтсария.

Таърих
------

Донишгоҳ соли 1890 дар заминаи мактаби илоҳиётшиносӣ (онро академия низ меноманд), ки аз соли 1537 амал мекунад, ташкил карда шуд. Барои Донишгоҳи Лозанна дар солҳои 1898-1906 бинои нав бо пуле сохта шудааст, ки онро зодаи Лозанна Гаврила Рюмин (фр. Gabriel de Rumine) васият кардааст. Вай аз оилаи русҳои Рюмин, ки аз соли 1840 дар Лозанна зиндагӣ мекард, омадааст. То солҳои 80-ум донишгоҳ дар ин бино ҷойгир буд, ки то ҳол номи "Қасри Рюмин"-ро дорад. Дар айни замон, Донишгоҳи Лозанна дар шаҳраки донишҷӯён, ки махсус барои он дар соҳили кӯли Женева дар наздикии Лозанна дар Дорини сохта шудааст, ҷойгир аст.

Сохтор
------

Донишгоҳи Лозанна ҳоло тақрибан 16,000 донишҷӯён ва 2200 муҳаққиқон, аз ҷумла тақрибан 1500 донишҷӯёни хориҷӣ, ки дар донишгоҳ дар барномаҳои гуногуни омӯзишӣ, аз ҷумла барномаҳои мубодила бо донишгоҳҳои машҳури ҷаҳон таҳсил мекунанд, дар бар мегирад.

Донишгоҳи Лозанна ҳафт факултет дорад:

* Санъат,
* Биология ва тиб (FBM),
* Бизнес ва иқтисод (HEC),
* Илмҳои заминшиносӣ ва муҳити зист (GSE),
* Қонун ва адлияи ҷиноӣ,
* Илмҳои иҷтимоӣ ва сиёсӣ (SSP),
* Илоҳиёт ва омӯзиши динӣ (FTSR),

Донишгоҳи Лозанна инчунин мактабҳо ва шуъбаҳои зеринро дар бар мегирад:

* Мактаби адлияи ҷиноӣ (ESC),
* Мактаби фаронсавӣ ҳамчун забони хориҷӣ (EFLE),
* Курсҳои тобистона ва зимистонаи фаронсавӣ (Cours de Vacances)

Эзоҳ
----

1. ↑
2. ↑
3. ↑
4. ↑  Правда и мифы о Гаврииле Рюмине и его родных / La vérité et mythes sur Gabriel de Rumine et sa famille

Пайвандҳо
---------

* Университет Лозанны — официальный сайт(фр.)(пайванди дастнорас — *таърих*). 29 апрели 2011 санҷида шуд. Баргирифта аз сарчашмаи аввал 13 май 2012.
* Университет Лозанны(рус.)(пайванди дастнорас — *таърих*).  Первый русский гид по университетам Швейцарии. 29 апрели 2011 санҷида шуд.
* University of Lausanne(англ.)(пайванди дастнорас — *таърих*).  UniversitiesHandbook. 29 апрели 2011 санҷида шуд. Баргирифта аз сарчашмаи аввал 13 май 2012.
**Воситаҳои манъшудаи пешбурди амалиёти ҷанг** - ҳуқуқи байналхалқӣ истифода намуданашонро манъ мекунад ва онро ҷинояти ҳарбӣ ва ҷинояти зидди инсоният эътироф менамояд. Истифода бурдани силоҳ, тирҳои тӯпҳо, моддаҳо ва усулҳои гузаронидани амалиётҳои ҳарбиеро, ки қобилияти харобиҳои аз ҳад зиёд ё азобу шиканҷаҳои беандоза овардан доранд, инчунин истифода бурдани усулҳо ва воситаҳое, ки мақсади осеб расонидан доранд, ё ба муҳиги табиат зарари ҷиддй мерасонанд, ҳуқуқи байналхалқӣ манъ кардааст. 
Амалияи ҳуқуқи байналхалқӣ дар бурдани амалиётҳои ҷангӣ истифодаи воситаҳои зайлро манъ кардааст:

* - Силоҳи заҳролудкунанда;
* - Силоҳи кнмиёвй ва бактериологӣ;
* - Силоҳи ядроӣ;
* - Тирҳои тарканда;
* - Минаҳои зидди аскарони пиёда;
* - Снлоҳи пурҳарорат (даргиранда);
* - Силоҳи лазерӣ.

Нигаред низ
-----------

* Воситаҳои бурдани амалиёти ҷангӣ

Эзоҳ
----

1. ↑  Фарҳанги истилоҳоти ҳуқуқ / Зери таҳрири Маҳмудов М.А. - Душанбе: ЭР-граф, 2009. - с. 122-123
**Чиштия** (ар. جشتية‎, форсӣ: چشتیه‎) — як силсилаи тасаввуфро гӯянд, ки муассисаш Муинуддини Чиштӣ (а. 12) мебошад. Насабаш ба имоми ҳафтуми шиаҳои исноашарӣ Мусои Козим рафта мерасад. Дар ҷавонӣ ба тасаввуф гароида, ба Самарқанду Бухоро сафар кардааст. Баъд дар Бағдод тақрибан 20 сол хидмати яке аз суфиёни машҳур Хоҷа Усмони Ҳоруниро анҷом дода, аз ӯ хирқаи иродат пӯшидааст ва дар Ҳиндустон мактаби худро кушодааст.

Таълимот
--------

Мувофиқи таълимоти чиштия чун Худо тамоми одамонро як хел офаридааст, онҳо бояд баробар зиндагӣ кунанд. Аз ин рӯ, ба доди дардмандон расидан, ҳоҷати бечорагонро баровардан ва гуруснагонро сер кардан беҳтарин рафтори инсон ба шумор меравад. Ба ақидаи чиштиён, худо шахсеро дӯст медорад, ки саховаташ мисли саховати дарё, шафоқаташ мисли шафоқати офтоб ва тавозӯаш мисли тавозуи замин бошад. Пайравони ин силсила зикрро зинаи асосии аҳволи сӯфӣ меҳисобанд.

Чун таълимоти чиштия баробарӣ ва фақрро тарғиб мекард, бештари заҳматкашону бенавоён ба ин силсила гароида буданд.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* Энциклопедияи Советии Тоҷик : [дар 8 ҷ.] / сармуҳаррир  А. С. Сайфуллоев. — Д. : СИЭСТ, 1978—1988.

Пайвандҳо
---------

* Ambreesh Mishra. A matter of faith. Indiatoday.in. September 10, 2009.
* Muneera Haeri. The Chishtis: A Living Light. Oxford University Press, 2000. Pages: 221.

| ⚙️ Тариқатҳо |
| --- |
| 
Азимия[en] • Айссауа • Ба алавия[en] • Бадавия • Байрамия • Бектошия • Бурҳония • Ғолибия • Дарвешия • Даркавия • Ҷаҳрия[en] • Джелветия[en] • Джеррахия[en] • Дисукия • Зоҳидия • Идрисия[en] • Қаландария • Касназани[en] • Қодирия • Кубравия • Мадария[en] • Маломатия • Мавлавия • Муридизм • Нақшбандия • Носирия • Ниматуллахи • Нисбат-е-Расули[en] • Нур Ашки Джерахи[en] • Нурбакшия[en] • Раҳмония • Рифаия • Ришия[en] • Рошани • Саадия • Сарвария[en] • Сафавия • Санусия • Сулаймонҷия[en] • Сунбулия[en] • Суҳравардия • Тиджания • Увайсия • Хаджи-мюридия • Халватия • Халидия[en] • Ҳамалая[en] • Хатмия • Хоҷагон • Ҳаллоҷия • Ҳуруфия • Чиштия • Шазилия • Шаттария[en] • Ясавия
 |
**Воситаҳои андозагирӣ** — воситаҳои техникие, ки барои ченакгирӣ истифода шуда, дорои хусусиятҳои меъёрбандишудаи метрологӣ мебошанд ва воҳиди бузургиҳои физикавиро таҷдид ва (ё) ҳифз менамоянд.

Ба воситаҳои андозагирӣ меъёрҳои бузургиҳои физикавӣ, асбобҳои ченакгирӣ, табдилдеҳҳои ченкунанда (санҷишӣ) дохил мешаванд. Инчунин дастгоҳҳои ченакгирӣ, системаҳои санҷишӣ ва маҷмӯъҳои санҷишию ҳисоббарорӣ, ки аз ҷамъи воситаҳои андозагирии зикрёфта, ҲМЭ (ҳисобмошинҳои электронӣ) ва дигар васоити техникӣ, аз ҷумла олоти ёрирасон иборатанд, воситаҳои андозагирӣ маҳсуб меёбанд. Бинобар зиёд будани навъҳои бузургиҳои ченшаванда тарзи кори воситаҳои андозагирӣ низ гуногун аст. воситаҳои андозагирӣ дар асоси падидаҳои механикӣ, электрӣ, электронӣ, магнитӣ, оптикӣ, гармӣ, кимиёӣ ва ғ. инчунин дар асоси маҷмӯи баъзе аз онҳо амал мекунанд. воситаҳои андозагирӣ худкор (автоматӣ) ва дастӣ, стандартӣ ва ғайристандартӣ шуда, барои чен кардани ҳарорат, фишор, миқдор, вазн, ғилзати маҳлулҳо, сатҳ ва ғ. истифода мегарданд. воситаҳои андозагирӣ-ро инчунин дар асбобҳои санҷишӣ, сигналдиҳӣ, батанзимдарорӣ, дар идоракунии равандҳои истеҳсолот, барои ҷамъ кардани иттилооти гуногун, ки ба тавассути ҳисобмошинҳои электронӣ коркард мешаванд, кор мефармоянд.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* Воситаҳои андозагирӣ // Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.