recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Катибаҳо** - ҳуҷҷатҳо, навиштаҷоте, ки дар ашё 
сахт ва пурбақову устувор бо хат ё аломатҳои шартӣ 
бо мақсади нигаҳдории маълумот ва ё хотирае аз баъзе 
воқеаҳо сабт карда мешаванд. Катибаҳо дар кӯҳу харсангҳо, 
девори қасру мақбараҳо, сутунҳои биноҳо, сангҳои 
қабру мазор, лавҳаҳои тилоӣ, гачӣ, гилӣ, устухон, 
асбобу ашёи нуқрагӣ, биринҷӣ, сафолӣ, яроқу аслиҳа, 
тангаҳо, асбобу лавозимоти ороиши занона, дару 
дарвозаҳо, табақу косаҳо ва ғ. навишта мешуданд. Катибаҳо маводи фаровонеро оид ба сиёсат, воқеаҳои таърихӣ, 
муносибатҳои иҷтимоӣ ва иқтисодӣ, идеологӣ дар бар 
гирифта, манбаи муҳимме барои омӯзиши таърихи 
қадим, асрҳои миёна ва давраҳои минбаъда мебошанд. 
Катибаҳо аз дастнависҳои қадима, аз тасвироти рӯйисангӣ 
(релеф) фарқ мекунанд, гарчанде дар замони қадим 
ҳангоми мавҷудияти синкретизми санъат Катибаҳо бо 
тасвирот як буданд. Аз ҳудуди Осиёи Миёна ва 
Тоҷикистон, аз ҷумла дар ҳудуди Ҳисор ҳангоми 
ҳафриёти археологӣ Катибаҳои зиёди суғдӣ, бохтарӣ, 
хоразмӣ ва ғ. ба даст омадааст. Катибаҳоро як соҳаи илми 
таърих- катибашиносӣ-эпиграфика меомӯзад. Муаррих Аҳрор Мухторов дар илми таърихи Тоҷикистон аввалин нафарест, ки даст ба мавзӯъи ниҳоят муҳим - омӯзиши катибаҳо зад, роҳи эҷодиаш ба ин масъалаи ноомӯхта тавъам шуд. Ба қавли устодаш академики АИ СССР Семенов Александр «ганҷ парешонро аз вайронаҳо ба дили халқ кӯчонд». Олими бисёр васиқа, хитоба, шоҳиднома, айбнома, ҳукмнома ва ғайраро пайдо намуд, ки барои омӯзиш, таҳқиқ ва таҳлилу кушодани муаммоҳои таърихи халқамон мадад расонданд.

Эзоҳ
----

1. ↑  Донишномаи Ҳисор. - Душанбе: "Ирфон", 2015, - с. 293

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Ин мақолаи нопурра аз таърих мебошад.Шумо метавонед бо пурра кардани ин ба Википедия кумак кунед.* |
**Сангпартояк** — яке аз бозиҳои бачагона, ки дар фасли тобистон бозида мешавад. Бачаҳо дар лаби ҳавз ё наҳре гирд омада, сангчаҳои гирду ҳамвори тангашаклро ҷамъ мекарданд. Яке аз дигаре мепурсид: «чанд пиёла об мехўрӣ?». Ҳарифаш дар ҷавоб: «ду, се, ё чор пиёла» мегуфт. Сипас бачаи якум сангчаеро ба рўйи оби ҳавз ё наҳр чунон мепартофт, ки он чанд маротиба дар сатҳи об расида, баланд мешуд. Агар санг аз гуфтаи шарикаш бештар ба об расад, яъне як ё ду "пиёла" зиёд шавад, ҳариф ҳамон қадар ҷуръаоб менўшид.

Адабиёт
-------

* Шермуҳаммадов Б. Назми халқии бачагонаи тоҷик. Душанбе, 1973.

Эзоҳ
----

1. ↑  Феҳристи миллии фаҳанги ғайримоддӣ /Natioal list of intangible cultural hertage/ Пажӯшиҳгоҳи илмӣ-тадқиқотии фарҳанг ва иттилооти Вазорати фарҳанги ҶТ – Душанбе: «Аржанг» 2016, – С. 210

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Ин мақолаи нопурра аз таърих мебошад.Шумо метавонед бо пурра кардани ин ба Википедия кумак кунед.* |
**Насриддин Зайниев** (02.01.1937, Душанбе) — 31.01.2004, ш. Тошканд) — файласуф, ҳуқуқшинос, омӯзгор. Доктори илмҳои фалсафа (1964), профессор (1977).

Зиндагинома
-----------

Насриддин Зайниев дар факултаи ҳуқуқи Донишгоҳи давлатии Тоҷикистон ба номи В. И. Ленин таҳсил кардааст (1955–1959). Муфаттиши прокуратураи н. Куйбишев (ҳоло – А. Ҷомӣ, 1959–1960), асп. каф. фалс. УДТ (1960–1964), муаллим (1964–1965), дотсенти каф. фалс. ва каф. материализми таърихӣ Донишгоҳи давлатии Тоҷикистон ба номи В. И. Ленин кор кардааст (1965–1973). С. 1973 ба кори каф. коммунизми илмии УДСамарқанд ба ҳайси муд. каф.гузашта, соли 1974 дар мавзӯи «Аҳамияти иттилооти иҷтимоӣ дар идораи ҷамъияти сотсиалистӣ» рисолаи докторӣ дифоъ кардааст. Минбаъд ба сифти муд. каф. фалсафа ва коммунизми илмии Ин.-ути хоҷагии қишлоқи Самарқанд (1977–1980), муд. каф. коммунизми илмии Мактаби олии партиявии Тошканд (1980–83), муд. каф. фалс. Ин.-ути давл. тиббии Тошканд (1984–93), мудири каф. фалсафаи Акададемияи ВКД Ӯзбекистон (1993–2002) ифои вазифа кардааст. Хидматҳояш бо чандин Ифтихорномаи Фахрии соҳавӣ қадр карда шудааст.

Эзоҳ
----

1. ↑  Аз асл ба насл. — Душанбе, 2019. — 215 с. (тоҷ.). ISBN 978-99947-958-2-6
**Ливотат** (ар. لواطة‎ — анҷом додани амали қавми Лут), **ливот** — робитаи ҷинсӣ миёни ду мард, ворид шудани андоми таносулии мард ба андозаи хатнагоҳ ё бештар дар дубур (пушт)-и марди дигар.

Аввалин қавме, ки ба ин амали нангин рӯй овард ва мавриди ғазаби Худованд қарор гирифт, қавми Лут буд. Қуръон дар чандин сура (аз ҷумла, 4:16; 26, 165—166; 70, 80-81;) аз афъоли зишти қавми Лут ва оқибати шуми он ёдовар шудааст. Иддае аз муфассирон таъбири қуръонии «ва он ду мардро аз шумо, ки ин амалро анҷом медиҳанд» (4:16) фоил ва мафъули ливотат тафсир кардаанд. Ҳадисҳое ҳам дар ин маврид ривоят шудааст. Аз ҷумла, паёмбар (с) сухани зайлро се бор такрор кардааст: «Малъун аст ҳар касе, ки амали қавми Лутро анҷом диҳад». Ҷои дигар гуфт: «Хавфноктарин чизе, ки бар умматам хавф мебарам, амали қавми Лут аст». Тибқи ҳадиси дигар, яке аз касоне, ки субҳу шомро дар ғазаби Худо сипарӣ мекунанд, муртакиби амали қавми Лут аст.

Шариат ливотатро амали ҳаром, яке аз гуноҳони бузург дониста, барои ин амал уқубати сахт ва ҳукми сангин ҷорӣ кардааст. Дар муқаррар кардани ҳад (ҷазо) барои ливотат байни фуқаҳо ихтилофи назар вуҷуд дорад. Аз нигоҳи Абуҳанифа барои ливотат ҳад воҷиб нагашта, балки лутӣ таъзир карда мешавад. Аммо ба қавли шогирдонаш Абуюсуф ва имом Муҳаммад ливотат монанди зино буда, бар ғайримуҳсан шаллоқ задан ва бар муҳсан сангсор кардан воҷиб мегардад. Назди ҳанафия ҳукми шаръӣ барои такроран анҷом додани ливотат қатл аст.

Ливотат аз хатарноктарин инҳирофоти равобити ҷинсӣ дар ҷомеаи башарӣ буда, маншаи бисёре аз бемориҳо, ба хусус бемории СПИД, мегардад. Алҳол дар иддае аз давлатҳо, аз ҷумла, Канада, ИМА, чандин давлати аврупоӣ ва амрикоилотинӣ, ба ҷуфтҳои ҳамҷинс бастани ақди никоҳи расмӣ иҷозат дода шудааст. Ливотат дар 73 кишвари ҷаҳон манъ буда, ҷиноят ба шумор меравад ва барои он ҷазо, аз ҷумла, дар 7 давлат ҳукми қатл, пешбинӣ шудааст. Нигар низ Ҳамҷинсгароӣ.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Ливотат / С. Маҳмадуллоҳ // Энсиклопедияи Миллии Тоҷик. — Д. : СИЭМТ, 2011—2020. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021).

* Али-заде А. Исламский энциклопедический словарь. М. 2007;
* الموسوعة الفقهية. الجزء الخامس و الثلاثون. الكويت، ١٩٩٥

Пайвандҳо
---------

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️  Гузариш ба унсури Викидода  Фарҳангҳо ва донишномаҳо | 
* Большая датская
* Britannica (онлайн)

 |
| Дар феҳристҳои китобшинохтӣ | 
* J9U: 987007553570005171
* LCCN: sh85124275

 |
**Зайниддин Зулфиқоров** (тав.01.05.1941, деҳ.Ворухи ноҳияи Исфара) — оҳангсози (композитор) муосири тоҷик.23 феврал вафот кард

Зиндагинома
-----------

Омӯзишгоҳи мусиқии ш.Душанбе (1959) ва Донишкадаи давлатии санъати Тоҷикистон ба номи Мирзо Турсунзода(1980). Муҳаррири калони шуъбаи мусиқӣ, дирижёри оркестри созҳои миллӣ (1966-1973), роҳбари бадеии Ансамбли бонувони рубобнавози Филармонияи давлатии Тоҷикистон (1973-1975), муаллими омузишгоҳи мусиқии шаҳри Душанбе (1975-1978), роҳбари мусиқии театри ҷавонон (1978-1980), муаллими мактаби мусиқии шаҳри Исфара (1980-1988), роҳбари бадеии гурӯҳи эстрадии «Суғдиён»-и Тоҷикконсерт(1988-1996), муаллим, директори мактаби мусиқии шаҳри.Исфара(1996-2003) ва аз соли 2003 нафақахӯр.

Эҷодиёт
-------

Зулфиқоров дар офаринишини асарҳо ба услубу анъанаҳои мусиқии классикӣ ва халқии тоҷик такя мекунад ва эҷодиёташро аз фолклори ноҳияҳои гуногуни Тоҷикистон ғанӣ мегардонад. Бозёфтҳои эҷодии Зулфиқоров асосан дар жанри суруд зоҳир шудаанд. Мусиқиаш фораму дилнишин буда, бештар руҳбаландӣ ва инсонпарвариро ифода мекунад ва дар жанри сурудҳои эстрадӣ низ муваффақият пайдо кардааст, сарояндаи ансамбли эстрадии «Гулшан» Баҳодур Неъматов мусиқиашро дар эҷодиёташ истифода бурдааст. Дар эҷодиёти оҳангсоз мусиқӣ барои бачагон ҷойи намоёнро дорад. Дар мактабҳои мусиқии чумҳурӣ як қатор асарҳои Зулфиқоровро ҳамчун дастури таълимӣ меомӯзанд. Дар эҷодиёти Зулфиқоров инчунин жанри хор мавқеи хос дорад. Узви Иттифоқи оҳангсозони Тоҷикистон ва ИҶШС(1984), раиси созмони ромишгарони XТ (1992).

ЭзоҳЗайнидин Зулфикоров имруз 23 Феврал вафот кард
--------------------------------------------------

1. ↑  Композиторон ва мусиқишиносони Тоҷикистон. - Душанбе, 2011.
**Мирзоалии Бухороии Бисмил** (с. тав. ва ваф. номаълум) — шоири тоҷик (а. 17).

Зиндагинома
-----------

Дар Бухоро ба дунё омадааст. Пас аз хатми таҳсил ва касби камол шеъру шоириро пеша кард ва дар ин ҷода шуҳратманд шудан мехост. Шахси суханоро, сухангӯ, нуктасанҷ буд. Амирону амирзодагон ӯро ба мафҳилҳояшон даъват мекарданд; аз му­сиқӣ ва наво огоҳии комил дошт. Дар тазкираҳову баёзҳо намунаҳои ашъораш сабт гардидаанд, ки мавзӯашон шикоят аз замона, ишқу ошиқӣ, тарғиби ахлоқи ҳамида ва ғ. мебошад.

Намунае аз шеъри Бисмил:

> Ишқам, ки шукӯҳи осмон мешиканад,  
> 
> Аз бори ғамам дӯши ҷаҳон мешиканад.  
> 
> Чун шишаи ғунча, Бисмил, авроқи фалак,  
> 
> Аз санги насими ман нишон мешиканад.
> 
>

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* Бисмил / У. Назиров // Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.
**Хатои Lua: bad argument #2 to 'formatDate': invalid timestamp 'ноябр 2018'.**


БАРХУРДÓР (форсӣ:برخردار) Мирзо **Бархурдор** ибни Маҳмуди Туркмони Фароҳӣ (соли таваллуд ва вафот номаълум), нависанда, шоир ва муншии форс-тоҷик (асрҳои 16–17). Дар шеърҳояш тахаллусаш «Мумтоз» мебошад.

Зиндагинома
-----------

Дар зодгоҳаш – Фароҳи Хуросон (ҳоло – дар ҳудуди Туркманистон) ба дунё омада, касби камол намуд, аз улуми матадовилаи давр баҳравар гардид. Баъд аз таҳсили улум ба Марв омада, дар дарбори Аслонхони Гурҷӣ вазифаи муншӣ дошт. Пас аз ду сол бо сабаби номаълуме ба Исфаҳон рӯй оварда ба хидмати Ҳусайнқулихони Қӯрчибошӣ ба мансаби сармуншӣ дохил гардид. Бархурдор дар маҳфилу маҷлисҳои аҳли адаб ширкат мекард, чун шахси хушбаёну суханвар машҳур шуд.

Осор
----

Бо дархости дӯстон дар асоси қиссаҳову ривоятҳои халқӣ асари мансури ороста бо пораҳои манзум бо номи «Маҳфилоро» таълиф кард. Аз Исфаҳон ба зодгоҳаш баргашт, муддате дар шарҳои Ҳирот, Машҳад, Хабушон, Дарун умр ба сар бурд. Дар Хабушон муншии дарбори ҳукмрони он давра Манучеҳрхон ном шахс (ҳукмр. 1626–66) буд. Бар асари ҳуҷуми курдҳо ва қипчоқҳо ба ш. Дарун молу дороии Бархурдор, аз ҷумла асараш «Маҳфилоро» ба ғорат рафт. Бори дуюм ин асарро таълиф намуд ва ба он «Маҳбубу-л-қулуб» ном ниҳод. Мувофиқи маълумоте, ки Барфтӯдакунак дар муқаддимаи «Маҳбубу-л-қулуб» дар бораи худ овардааст, дар байни осори бағоратрафтааш рисолаҳои «Чанд саҳифаи комила», «Руқаот ва макотиб», «Қитъаоти маснуа», «Арқоми подшоҳ ва қиблаҷоти амлок» будаанд.
Бархурдор дар осори мансураш пораҳои шеъри иншонамудаашро ҷой додааст.
Осори: Маҳбуб-ул-қулуб. Китоби якум. Д. 1975; китоби дуюм, Д. 1979.

Адабиёт
-------

```
صفا ذبیح الله. تاریخ ادبیات در ایران. ج ۵. تهران، ۱۳۷۰؛ دانشنامۀ جهان اسلام.ج ۳. تهران، ۱۳۷۸ هـ. ش
```

Сарчашма
--------

* Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — 664 с. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.
**Ваха Ҳамидович Арсанов** (1 январи 1958 – 15 майи 2005 ) – арбоби ҳарбӣ ва сиёсии чечен, генерали дивизияи артиши миллии Ичкерия , иштирокчии фаъоли Ҷангҳои Якум ва Дуюм дар Ҷумҳурии Чеченистон – фармондеҳи Қувваҳои Мусаллаҳи Чеченистон Фронти шимолу ғарбии Қувваҳои Мусаллаҳи ЧЧИ , яке аз раҳбарони воломақоми Ҷумҳурии эътирофнашудаи Чеченистони Ичкерия — дар таъсиси Гвардияи миллии Ичкерия ширкат варзида, муовини раиси ҷумҳури Ичкерия дар тахти Масхадов буд. Яке аз созмондиҳандагон ва раҳбарони амалиёти "Ҷиҳод" барои ишғоли Грозний дар моҳи августи соли 1996.

Эзоҳ
----


1. ↑  Арсанова опять убили(рус.). *Газета.Ru*. 24 Декабри 2020 санҷида шуд.
2. ↑  *Бригадный генерал" Арсанов заявил о готовности начать переговоры*. *lenta.ru*. 21 Декабри 2020 санҷида шуд.
**Сели 2022 дар Эрон** — ба маҷмӯъаи болоомадагии обҳо, вуқӯъи сел дар манотиқи мухталиф Эрон ва паёмадҳои он ҳамчун рониши замин дар охирҳои моҳи июли соли 2022 ишора дорад, ки 400 шаҳр ва русто дар 21 устон аз 31 устони Эронро таҳти таъсир қарор дод ва беш аз 20000 хонаро вайрон кард. Дар устонҳои Мозандарон ва Язд маргу мир зиёд буд. Ҳадди ақал 95 нафар кушта шудаанд ва беш аз 200 нафар дигар нопадид шудаанд.

Эзоҳ
----

1. ↑  Nearly 100 Dead In Iran’s Flood, Locals Say Over 200 Still Missing.
2. ↑  Iran floods: At least 21 killed in southern Fars province(англ.), *BBC News* (23 July 2022).
3. ↑  Week-long Iran flooding leaves at least 80 dead and 30 missing(англ.). *France 24* (30 July 2022).
**Гирдакмуруд** — як навъ муруди маҳаллӣ.

Дарахташ дар заминҳои лалмӣ 2,5-4 м, дар заминҳои обӣ 7-9 м қад мекашад. Шохсораш аҳромшакл ё байзамонанд. Пӯстлохи танааш хокистарранги равшан; пӯстлохи шохаҳои наваш ҷигарии зардтоб буда, доначаҳои равшани наскмонанд дорад. Муғҷаҳояш майдаи гирда, пулакчаҳояш ҷигарии бепат. Баргаш майда (дарозиаш 3,5-4 см, бараш 2,5-3,5 см), байзашакл, канорҳояш бедандона, рангаш сабзи равшан. Мевааш миёнаҳаҷм (вазнаш 46-50 г, қадаш 48-50 мм, қутраш 42-46 мм), мудаввар, пӯсташ ғафс, зарди ҷилодор (ҳангоми пухтан). Гӯшташ гулобии сафед, камоби ширин, андак нордон; 7-10 дона тухми ҷигариранг (0,7-0,8 см) дорад. Даҳаи дуввуми моҳи сентябр мепазад. Мевааш 12,02 % қанд ва 0,13 % туршӣ дорад. Меваашро тар мехӯранд; онро 2-2,5 моҳ нигоҳ доштан мумкин.

Гирдакмурудро аз тухм ва бехҷаст зиёд мекунанд. Ниҳолаш соли 7-9-уми шинондан бор меоварад. Аз як дарахташ 150—200 кг ҳосил мегиранд. Дарахти 80-солаи онро пайдо кардаанд. Ба камобӣ, ҳашароти зараррасон ва касалиҳо тобовар аст. Навъи худрӯяш дар деҳаҳои кӯҳистони Ҳисор дучор меояд.

Сарчашма
--------

* Гирдакмуруд / М. Қосимов // Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.
**Шарофиддин Зуҳурович Ҳабибуллоев** (10.03.1959, Душанбе) — доктори илми тиб (2011).

Зиндагинома
-----------

Соли 1981 Донишгоҳи давлатии тиббии Тоҷикистон ба номи Абӯалӣ Ибни Синоро хатм намуда, ба ҳайси ординатори клиникии кафедраи онкологияи он фаъолияташро шурӯъ кардааст. Солҳои 1983-1986 аспиранти Маркази илмии онкологии Академияи илмҳои тибби СССР (ш. Маскав), 1986-1987 духтур-ординатори шуъбаи дуюми ҷарроҳии Диспансери онкологии ҷумҳуриявӣ, 1988-1994 ассистенти кафедраи онкологияи Донишгоҳи давлатии тиббии Тоҷикистон ба номи Абӯалӣ Ибни Сино, 1995-2000 духтур-онкологи Беморхонаи марказии ш. Тошканд (Узбекистон) 2002-2004 корманди ширкати «Jackson Financial in vestments LLC», 2004-2009 духтур-ординатор ва духтур-ҷарроҳи муассисаи давлатии илмии саратоншиносии ҷумҳурӣ, 2009-2012 муовини директори Маркази илмии саратоншиносии Тоҷикистон буд. Аз соли 2012 дотсенти кафедраи онкологияи Донишгоҳи давлатии тиббии Тоҷикистон ба номи Абӯалӣ Ибни Сино мебошад.

Эзоҳ
----

1. ↑  Арбобони илми тоҷик (асри ХХ-аввали асри ХХI) / Муаллиф-мураттиб Ёрмуҳаммади Сучонӣ. – Душанбе, 2017. – 728 с.
**Шариф Аҳмадҷонович Аҳмадов** (14.08.1930, Хуҷанд - номаълум) — доктори илмҳои таърих (1985), профессор (1990). Корманди шоистаи ҶТ (1998), Аълочии маорифи ҶШС Тоҷикистон (1967).

Зиндагинома
-----------

Факултаи таърихи ДДОЛ ба номи С.М.Кировро хатм кардааст (1953). Омузгори таърихи мактаби миёнаи Хуҷанд (1953-56), сарлаборант, ассистенти кафедраи педагогикаи ДДОЛ ба номи С.М.Киров (1956-57), аспиранти Пажуҳишгоҳи таърих, бостоншиносӣ ва этнографияи АИ ҶШС Тоҷикистон (1957-60), сармуаллими кафедраи таърихи ИҶШС (1961-63), дотсенти ҳамин кафедра (1964-77), декани факултаи таъриху филология (1966-67), мудири кафедраи таърихи умуми (1977-87), профессори кафедраи таърихи Тоҷикистон ва услуби таълими таърих (1987-89), профессори кафедраи таърихи нав ва навтарин (1989-95), профессори кафедраи таърихи умуми (1995-98), мудири кафедраи таърихи умуми (1999-2004), мушовири кафедраи таърихи умумии Донишгоҳи давлатии Хуҷанд ба номи академик Бобоҷон Ғафуров (аз с.2004). Соли 1960 Таҳти рохбарии академики АИ ҶШС Узбекистон, профессор И.К. Додонов, ки он замон мудири кафедраи таърихи ИҶШС дар Донишкадаи таъриху бойгонии ш.Маскав буд, дар мавзӯи таърихи саноат ва синфи коргари Тоҷикистон рисолаи номзади ҳимоя кардааст. Муаллифи бештар аз 10 монография, 200 мақолаи илмӣ, илмӣи оммави оид ба таърихи саноат, таърихи инкишофи мусобикаи сотсиалисти ва фаъолнокии кории синфи коргар дар давраи сохтмони сотсиализм дар Тоҷикистон. Иштироккунандаи конфронсу хамоишҳои байналхалқи, умумииттифоки, ҷумҳурияви ва минтакави. Борҳо дар шаҳрҳои марказии собиқ ИҶШС (Маскав, 1972, 1975; Калинин, 1979; Каменетс-Подолск, 1987) курси такмили ихтисосро гузаштааст. Дорандаи чоизаи ба номи академик Б. Ғафуров (2001). Бо ифтихорномаҳои Вазорати маорифи халқи ҶШС Тоҷикистон, КМ ХК Тоҷикистон мукофотонида шудааст.

Осор
----

* Из истории социалистического соревнования в промышленности Таджикистана (1939-1958). -Д. 1975;
* Социалистическое соревнование в промышленности Таджикистана (1917-1937). –Д. 1983;
* Краткая история Ленинабадского-Худжандского шёлкокомбината (1930-1960). –Д. 1992;
* Сахифахо аз таърихи комбинати абрешими шаҳри Ленинобод (1930-1992). –Ленинобод, 1992;
* Краткая история Худжандского консервного комбината. –Худжанд, 1998;
* Из истории Худжандского стекольного завода. –Худжанд, 2000;
* Аз таърихи ташкил ва фаъолияти ҷамъияти сахомии «Лаъл». –Хуҷанд, 2000;
* 500 саволу чавоб аз таърихи дунёи бостон. –Хуҷанд, 2003;
* 1000 саволу чавоб аз таърихи асрҳои миёна. –Хуҷанд, 2004;
* 1000 саволу чавоб аз таърихи нави мамлакатҳои Европа ва Америка. –Хуҷанд, 2007.
*

Эзоҳ
----

1. ↑
2. ↑

Пайвандҳои беруна
-----------------

* Донишгоҳи давлатии Хуҷанд ба номи академик Бобоҷон Ғафуров
**Гинетсей** (аз лот. gyne — зан ва oikion — манзил, макон) — маҷмӯъи мевабарг (мегаспорофилҳо)-и гул, ки як ё якчанд тухмдон ҳосил мекунанд.

Гинетсей дар маркази гулҷоя қарор дорад. Мевабаргҳо морпеч ё тӯда-тӯда ҷой гирифтаанд. Гинетсей апокарпӣ (озодбарг) ва синкарпӣ (часпидабарг) мешавад, масалан, гинетсейи ток синкарпӣ буда, аз 2 мевабарги ба якдигар часпида ташаккул ёфтааст, ки як тухмдонро ба вуҷуд меоранд.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* Гинетсей // Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.
**Шариф Ғаффоров** (тав. 20.09.1942, деҳаи Хишортоби ноҳияи Айнӣ – ваф. 2009, ш. Душанбе), географ, номзади илмҳои география (1985).

Зиндагинома
-----------

Солҳои 1960–1965 дар факултети табиатшиносӣ ва географияи Донишкадаи давлатии омӯзгории ш. Душанбе ба номи Т. Г. Шевченко таҳсил кардааст. Пас аз хатми донишкада соли 1966 дар сектори Атласи Тоҷикистон, соли 1967 сектори захираҳои маъдании ашёи хоми Шӯрои омӯзиши қувваҳои истеҳсолии АИ ҶШС Тоҷикистон кор кардааст. Солҳои 1980–1986, 2000–2005 дар омӯзиши масъалаҳои инкишоф ва ҷобаҷогузории қувваҳои истеҳсолии Ҷумҳурии Тоҷикистон иштирок намудааст. Солҳои 1982–1995 дотсенти кафедраи географияи иқтисодии Донишгоҳи давлатии омӯзгории ш. Душанбе ба номи Қ. Ҷураев буд. Дар таълифи монографияҳои «Комплекси территориявию истеҳсолии ҷанубии Тоҷикистон», «Омилҳои инкишофи иқтисодӣ ва пешгӯии инкишофи асосӣ ва ҷойгиркунии қуваҳои истеҳсолии ҶШС Тоҷикистон дар давраи то соли 1990», «Тоҷикистон: табиат, захираҳои табиӣ», «Захираҳои ашёи хоми маъдании Помир», «Захираҳои ашёи хоми маъдании Тоҷикистон» иштирок кардааст.

Пайвандҳо
---------

* Энсиклопедияи Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи С. Айнӣ
*
**Гимназияи № 53 ба номи Муҳаббат Маҳмудова** (собиқ мактаби миёнаи № 53) – ноҳияи Исмоили Сомонӣ (собиқ ноҳияи Октябр) – шаҳри Душанбе.

Таърих
------

Мактаби миёнаи № 53 11 январи соли 1965 дар ноҳияи Исмоили Сомонӣ (собиқ ноҳияи Октябр) шаҳри Душанбе таъсис ёфтааст. Ба сабаби афзудани шумораи наврасони синни мактабӣ дар кӯчаҳои ба номи Некрасов, Лоиқ Шералӣ, (собиқ Карл Маркс), М. Холов (собиқ Гогол), Рӯдакӣ, Чкалов ва душвории ба мактабҳои аз ҷойи истиқомат нисбатан дур ҷой гирифта, рафту омади наврасонро ба ҳисоб гирифта, бо қарори собиқ Кумитаи иҷроияи ноҳияи Октябр моҳи январи соли 1965 мактаби миёнаи рақами 53 кушода шуд. Мактаб толибилмонро аз мактабҳои рақамҳои 7, 10, 11 ва 34 ба даргоҳаш қабул кард.

Хатмкунандагон
--------------

Аз дастпарварони гимназия 30 нафар дар тӯли 45 сол барои дониши аъло ва интизоми намунавӣ ва дар корҳои ҷамъиятӣ фаъолона иштирок карданашон соҳиби медалҳои тило ва нуқра гаштанд. Инҳо: Насриддин Мамадкаримов, Маҳбуба Ғозиева, Гулнора Пулодова, Умед Мунавваров, Замира Ғафорова, Комрон Маъмуров, Фазилат Бойбобоева, Умед Рашидов, Сурайё Нурхонова, Ҳадя Сатторова, Муҳайё Акрамова, Марҳабо Алиева, Сурайё Рашидова, Хуршед Раҳмонов, Мавзуна Бобоева, Мансурхон Қудусов, Малика Маҳмудова, Шерозхон Маҳмудов, Мадина Файзуллоева ва дигарон.

Сарварон ва муаллимон
---------------------

Роҳбарии ин даргоҳи маърифатро Муаллимони шоистаи Ҷумҳурии Тоҷикистон - Робия Маҷидова Розиқ Ҳамидов, Аълочиёни маорифи Тоҷикистон - Нори Пӯлодова, Майрам Шакармамедова, Соҷида Муродова, Гуландом Лоҳутшо, Ойдина Турдиева, Муҳаммадсиддиқ Абдураззоқов, Тӯрақул Ҷумъаев ва Раҳмоналӣ Таваров ба уҳда доштанд.

Таълимгоҳ бо омӯзгорони эҷодкор ва пуртаҷрибаи худ Қаҳрамони Меҳнати Сотсиалистӣ Муҳаббат Маҳмудова, собиқадорони меҳнат дорандаи ордени Ленин, Ш. Бурҳонова, Муаллими шоистаи Ҷумҳурии Тоҷикистон Ю. Гафуров, Аълочиёни маорифи Тоҷикистон М. Асадова, М. Наимова, Р. Пулодова, М. Қаҳҳорова, З. Ботурова, Ҷ. Ҷумъазода, И. Ҷумъаева, Р. Наврӯзов, М. Диловарова, Н. Мирзоева, Р. Насруллоева, Б. Бобоева, М. Абдуллоева, Қ. Шукронаева, Н. Наврӯзова, З. Сарварова, Р. Абдусамадова, Каримова Ҳ ва дигарон фахр дорад, ки онҳо анъанаҳои неки омӯзгорони пешинаро давом дода, шуҳрати гимназияро дар миқёси ноҳия, шаҳр ва ҷумҳурӣ машҳур гардониданд.

Пайванди беруна
---------------

сайти мактаби 53
**Гиреҳбандии воқеа** — яке аз бахшҳои асосии сужети асари бадеӣ, ки онро гиреҳафканӣ ва рабт ҳам мегӯянд.

Гиреҳбандии воқеа лаҳзаи ба ҳам пайваст шудани воқеаҳо дар асарҳои ҳамосӣ ва намоишӣ, бахши оғози сужет буда, инкишофи ояндаи онро таъмин менамояд. Маъмулан чун давоми мантиқии экспозитсия (оғози воқеаҳо) зоҳир мешавад, вале метавонад мустақил бошад. Воқеаҳо, аксаран, дар оғоз ба ҳам бархӯрда, пайваст мешаванд, бинобар ин гиреҳбандии воқеа бештар дар аввали асар меояд ва ҷузъи муҳим дар идомаи табиии сужет аст. Шакли муқаррарии гиреҳбандии воқеа, ки баъди экспозитсия омада, табиӣ ҷараён мегирад, дар романи «Ғуломон»-и Садриддин Айнӣ, «Духтари оташ»-и Ҷалол Икромӣ, «Дони ором»-и М. Шолохов ба назар мерасад. Аммо ҷои гиреҳбандии воқеа метавонад иваз шавад ва гоҳе бе экспозитсия (романи «Дохунда»-и Садриддин Айнӣ) ва гоҳи дигар дар анҷоми асар (харидани «ҷонҳои мурда» аз тарафи Чичиков дар «Ҷонҳои мурда»-и Н. В. Гогол) ояд. Дар ин мавридҳо нияти ғоявӣ ва ҳадафи бадеии муаллиф чизи муҳим ва муайянкунанда буда, тартиб ва сохтори воқеаҳоро ба низом медарорад. Ҳамзамон ин тарзи истифодаи гиреҳбандии воқеа сабаби шавқовар шудан ва тезу тунду бошиддат ҷараён гирифтани сужет мегардад.

Нигаред низ
-----------

* Гиреҳкушоии воқеа

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Ҳодизода Р. Шукуров М. Абдуҷабборов Т. Фарҳанги истилоҳоти адабиётшиносӣ. Д. 1966;
* Литературный энциклопедический словарь. М. 1987.

Сарчашма
--------

* Гиреҳбандии воқеа / А. Набавӣ // Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.
**Зен** (аз ҷопонӣ: 禅; санскр. ध्यान) — номи ҷопонии мактаби буддоии маҳаяна, ки дар Чин ва Ҷопон дар асрҳои миёна ташаккул ёфта буд.

Буддоия зимни сайри таърихии худ ба чандин фирқаҳо ҷудо шуд. Дар ҷануби Ҳинд ва Сейлон «ҳинаяна» ва дар шимоли Ҳинд, Тибет, Муғулистону Хитой «маҳаяна» ҷорӣ шуданд. Дар Ҷопон зен-буддогароӣ аз садаи VII амал мекард, вале интишори он ҳамчун равияи мустақили буддоияи ҷопонӣ охири садаи XII шурӯъ шуд. Нахустин тарғиботчии зенроҳиби буддоӣ бо номи Эйсай буд, ки баъди иқомат дар Хитой, дар Ҷопон мактаби ринзайро таъсис дод. Дар нимаи аввали садаи XIII Доген, ки ӯ ҳам дар Хитой таълим гирифта буд, мактаби Соторо таъсис намуд. Ринзай ва Сото мактабҳои нисбатан бонуфузи дзен- буддогароӣ буда, то ба имрӯз низ фаъолият доранд. Оид ба тамоюли иҷтимоии онҳо дар асрҳои миёна аз рӯйи мақоли дар ҳамон вақт маъмули «Ринзай барои самурайҳост ва Сото барои одамони одӣ» муҳокима рондан мумкин аст.

Дар даврони Муромачи (асрҳои 14-16), ҳангоми ки дайрҳои зенӣ ба маркази ҳаёти динӣ, сиёсӣ ва маданӣ табдил ёфта, ҷараёни дунявӣ ва демократӣ гардидани зен-буддогароӣ ба амал омад, зен ба авҷи инкишофаш расид. Дар натиҷа он ба як навъ «фалсафаи ҳаёт» табдил ёфта, ба тафаккур, тарзи ҳаёт ва фаъолияти ҷопониҳо дар асрҳои миёна таъсири амиқ расонд.

Муҳаққиқон унсурҳои ирфонии таълимоти зен-буддогароӣро бо таълимоти тасаввуф муқоиса намуда, оид ба монандии баъзе ҷиҳату ақоиди ин ду ҷараёни ирфонӣ изҳори андеша намудаанд. Дар ин кор муҳаққиқи ҷопонӣ Тошихико Изотсу саҳми арзанда гузоштааст. Дар садаи XX таълимоти динию фалсафии зен ба туфайли фаъолияти тарғиботии намояндаи мактаби Ринзай Д. Т. Сузуки (1870—1866) дар мамлакатҳои Ғарб низ шуҳрат пайдо кард.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Зен / М. Ҳазратқулов // Ғ — Дироя. — Д. : СИЭМТ, 2016. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 5). — ISBN 978-99947-33-67-5.


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️  Гузариш ба унсури Викидода  Вебгоҳҳои мавзӯъӣ | 
* Giant Bomb

 |
| Фарҳангҳо ва донишномаҳо | 
* Большая китайская
* Большая норвежская
* Большая российская (старая версия)
* Большая российская (научно-образовательный портал)
* Большая советская (1 изд.)
* Православная
* Хорватская
* Britannica (онлайн)
* Universalis

 |
| 

| Дар феҳристҳои китобшинохтӣ |
| --- |
| 
* BNF: 11931066n
* GND: 4117709-5
* J9U: 987007534262005171
* LCCN: sh85149720
* NDL: 00574597
* NKC: ph116773

 |

 |
**Шариф Бақоев** (1906, Бухоро — 1941, Сталинобод) — актёр ва режиссёр, яке аз саромадони театри касбии тоҷик.

Фаъолият
--------

Солҳои 1928-29 ба сифати артисти ҳайати сайёри «Мопр»-и Ӯзбекистон дар пйесаҳои якпардагӣ ҳунар озмуда, дар консертҳо ҳикоёти ҳаҷвӣ мехонд. Бо таъсиси нахустин театри касбии тоҷик (7 нояб. 1929, ҳоло Театри давлатии академии драмаи тоҷик ба номи А. Лоҳутӣ) чун актёр ва режиссёр фаъолият доштааст. Соли 1934 мазҳакаи мусиқии В. Ҳоҷибеков «Оршин мол-олон»-ро таҳия намуда, дар офаридани нақшҳо муваффақ шудааст. Аз соли 1936 то поёни умр роҳбари бадеии Театри мусиқию мазҳакаи шаҳри Хоруғ буд. Дар ҷустуҷӯи истеъдодҳои халқӣ, ҷалби онҳо ба омӯхтани қоидаю қонунҳои саҳна, тарбияи ҳунармандони Бадахшон хидмати шоён кардааст.

Саҳнаҳои таҳиянамуда
--------------------

Дар саҳнаи театри номбурда спектаклҳои «Тӯҳмат»-и С. Саидмуродов ва И. Исмоилов, «Сарҳадбонон»-и Б. Белосерковский, «Оршин мололон»-и В. Ҳоҷибеков, «Фашист омад» (худаш муаллиф) ва ғайраро таҳия кардааст. Дар таҳияи консертҳо ва пйесаҳои якпардагӣ низ фаъолона ширкат варзидааст.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* Бақоев Шариф / Н. Нурҷонов // Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.
Парчам
**Осетияи Ҷанубӣ** - пойтахташ Схинволӣ

Схинвол, соли 1886
Пеш аз джунбишҳои сиёсий тахминаг 25-30дарсади аҳоли аз гурджиҳо иборат буд. Дар ҳудудҳои шарқий асосан аз гурджиҳо дар раёнҳои ғарбий ва марказий осетинҳо зист мекунанд. Соли 2007-дар Одж(Осетияи джанубий) 47000 осетин ва 17500 нафар гурджи зиндагӣ мекарданд. Бад аз проблемаҳои политикии 2008ум сол гурджиҳо Одж.ро бори дигар тарк карданд. Дар он джанг 500 тани дигар ҳалокат ёфт.2009-сол аҳоли 54500 буд. Русия 600 миллион доллари амрикои инвеститсия равон кард, барой осудаги ва оромии халқ 3700 нафар ҳарбиёни доими фиристод, ин корҳо баргаштани қочоқҳои баргардондани Одж.ро тезонд. Манбаҳои Русия малумот медиҳанки аҳолии Одж. имруз 80000 аст.

Таърих
------

Иқтисодиёт
----------

пойтахти Осетияи джанубий Схинвали , забони давлатиаш осетини,руси, паҳновари 3900 км2,аҳоли 72000(2003).жар Кафкози джанубий джойгиршудагист. Истиқлоли кишвар 1990 ум сол элон шуд вале хукумати Гурджистон намехостки осетинхо мустақил шавад, ин ғайрификриҳо як джунбиши сиёсийро ба миён овард. Ин джунбиш джанги Осетияи джанубий ном гирифт. Бад аз ин джанг кишвар истиқлоли худро элон кард. Русия соли 2008 истиқлоли Осетияи джанубийро этироф кард ,бади як сол Венесуэлаву Никарагуаҳам этироф карданд, дигар кишварҳои дунё Осетияи джанубийро як ноҳияи Гурджистон гўён мешиносан

Иқтисоди Одж.
**Дуэт** (олм. Duett, лот. duo – ду) – 1. Гурӯҳи (ансамбли) ақалли ҳофизон ё навозандагон иборат аз ду нафар. 2. Асар барои ду иҷрокунанда, ки ҳар кадомеро навозиши (партияи) махсуси ҷудогона таъйин шудааст.

Дуэт дар садаи XVII шакл гирифт ва то охири ин аср маъмул гардид. Вале танҳо дар садаи XVIII Дуэт ҳамчун унсури асосӣ ба таркиби опера дохил гардид. Д.–ҳо метавонанд вокалӣ ва созӣ бошанд. Дуэти вокалӣ дар эҷодиёти композиторони олмонӣ (Р. Шуман ва И. Брамс) садаи XVIII, композиторони рус: Дуэтҳои вокалии «Не искушай меня без нужды»-и М. Глинка, «Ванка-Танка»-и А. Даргомижский, Дуэтҳо аз композиторони рус: Дуэти Герман ва Лиза («О да, миновали страданья…») аз намоиши 6-уми операи «Пиковая дама»-и П. Чайковский, Дуэти Наташа ва Соня («Ручей виющимийся по светлому песку») аз намоиши 1-уми операи «Война и мир»-и С. Прокофев намунае аз онҳоянд.
Дуэтҳои созӣ низ дар эҷодиёти композиторон васеъ тасниф шудааст: Дуэт барои скрипка ва фортепианои комп. олмонӣ Ф. Шуберт, Сюита барои ду фортепианои комп. рус С. Рахманинов ва ғ. 
Як зумра композиторони тоҷик низ ба ин жанр рӯ оварда, Дуэтҳои созӣ ва вокалӣ эҷод намудаанд.

Дуэти созии композитори тоҷик: Фирӯз Баҳор – Дуэтҳо барои ду скрипка, Б. Пиговат – шаш Д. барои скрипка ва виолончел, Ҷ. Рустамова – Дуэти сеқисма («Сӯзи дил», «Саҳнаи идона», «Рақс») барои ду фортепиано, Аъзам Солиев – Дуэти консертӣ барои валторна ва фортепиано, Қудратуллоҳ Яҳёев – Дуэти полифонӣ барои алт ва кларнет ва ғ. Дуэтҳои вокалии композиторони тоҷик: Дуэти Таҳмина ва Рустам аз намоиш дувуми операи «Рустам ва Суҳроб»-и Талабхӯҷа Сатторов, Дуэти Рӯдакӣ ва Нигина аз намоиши чоруми операи «Рӯдакӣ»-и Шарофиддин Сайфиддинов, Дуэти Гулизор ва Нозим аз намоиши сеюми операи «Шӯриши Восеъ»-и С. Баласанян, Дуэти Тазарв ва Парасту аз намоиши панҷуми операи «Парасту»-и А. Одинаев ва ғ. намунае аз онҳоянд. 
ДУЭТИНО – дуэти хурд.

Нигаред
-------

* Квартет
* Квинтет

Эзоҳ
----

1. ↑  Обидпур Ҷ. Луғатномаи тафсирии мусиқӣ / зери назари Б.Қобилова. – Душанбе: Аржанг, 2019. – С.144-145. – 480 с. ISBN 978-999-47-43-90-2(тоҷ.)
**Шариф Саид** (*Шариф Саидов*; 4 июни 1954, ноҳияи Балҷувон) — раиси Палатаи савдо ва саноати Ҷумҳурии Тоҷикистон

Зиндагинома
-----------

Шариф Саид 4 июни соли 1954 дар ноҳияи Балҷувон ба дунё омадааст. Хатмкардаи факултаи иқтисоди Донишгоҳи давлатии Тоҷикистон.

Корнома
-------

Фаъолияти кориашро соли 1971 оғоз кардааст. Вай ҳамчун иқтисоддон, сардори пойгоҳ, директори идораи омодагӣ кор кардааст.

Соли 1989 раиси иттифоқи матлуботи ноҳияи Бохтар шуд.

Соли 1993 муовини аввали раиси раёсати «Тоҷикпотребсоюз» таъйин шуд.

Соли 1996 намояндаи ваколатдори ҳукумати Душанбе дар шаҳрдорӣ ва ҳукумати Маскав шуд.

16 октябри соли 2003 дар анҷумани IV Палатаи савдо ва саноати Ҷумҳурии Тоҷикистон раис интихоб шуд.

Моҳи июли 2005 — Раиси Бахши миллии Шӯрои тиҷоратии Созмони Ҳамкории Шанхай (СҲШ).

Эзоҳ
----

1. ↑  Саид Шариф, Председатель Торгово-промышленной палаты Республики Таджикистан, председатель Национальной части Делового Совета Шанхайской Организации Сотрудничества (ШОС). *Страхование сегодня*. 18 августи 2021 санҷида шуд.
**Шариф Ҳамдамов** - (Шариф Ҳамдампур) Муассиси ҶДММ «Оила». Узви Иттифоқи журналистони Ҷумҳурии Тоҷикистон.

Зиндагинома
-----------

Шариф Ҳамдамов 18 майи соли 1954 дар ҷамоати Рӯдакии ноҳияи Панҷекат ба дунё омадааст. Соли 1976 факултаи филологияи тоҷики Университети давлатии Тоҷикистон ба номи В.И.Ленин (Донишгоҳи миллии Тоҷикистон)-ро хатмнамудааст. Аз соли 1976 то соли 1980 дар нашриёти «Маориф» ба сифати муҳар- рир ва муҳаррири калон кор кардааст. Соли 1984 факултаи журналистикаи Донишгоҳи давлатии шаҳри Москва ба номи М.Ломоносовро хатмнамудааст. Аз соли 1984 то соли 1986 дар маҷаллаи «Коммунисти Тоҷикистон» ба сифати муҳаррири илмӣ иҷрои вазифа намудааст. Солҳои 1986-1990 шореҳи рӯзномаи «Омӯзгор» буд. Соли 1990 ибтидо ба сифати котиби масъул ва баъдан ҷонишини сармуҳаррири рӯзномаи «Садои мардум» фаъолият дошт. Чанд муддат (1993-1996) сардори дафтари матбуоти Кумитаи давлатии гумрук шуда кор кардааст. Аз соли 1996 сармуҳаррири ҳафтаномаи «Тоҷикистон» аст. Муассиси ҶДММ «Оила».

Эзоҳ
----

1. ↑  Komusi-Sadoi-mardum
Муҷассамаи Шива
**«Бҳагавадгита»** (санскр. Bhagavadqita – суруди илоҳӣ, яъне Кришна), достони диниву фалсафии Ҳинди Бостон, қисми машҳуртарини Маҳабҳарата, бобҳои 23–40-уми китоби 6-ум. Нуфузаш дар Ҳинд хеле пойдор боқӣ монда, хонотарин китоби динию ахлоқии мардуми ориёитабори Ҳинд аст. Тибқи бовари Шанкара, касе «Бҳагадгита»-ро донад, бешубҳа, моҳияти упанишадҳоро низ фаҳмидааст. Таърихи офаридани «Бҳагавадгита»-ро нимаи дуввуми ҳазорсолаи 1 то м. медонанд. «Бҳагавадгита» расман ба қатори китобҳои муқаддаси Ведаҳо ва упанишадҳо дохил нест, аз ин рӯ, онро на ҳамчун «шрути», балки «смрити» мешуморанд. Мафҳуми «шрути» танҳо барои ифодаи Ведаҳо ва упанишадҳо истифода мешавад. Мақоми «Бҳагавадгита» ҳамчун қисми писандидаи Маҳабҳарата андешаҳои ведӣ ва упанишадҳоро ифода намуда, хусусияти асари таърихӣ, адабӣ, динӣ ва фалсафиро гирифтааст.
Яке аз ҷараёнҳои бонуфузи динии ведоӣ Вигшнуил «Бҳагавадгита»-ро навиштаи муқаддас ва суханони илоҳӣ мешуморад. Мазмуни «Бҳагавадгита»-ро баҳс миёни қаҳрамонони ҳамосӣ Арзуна ва Кришна ташкил медиҳад. Арзуна ҳамчун мурид ва фойтунчии Кришна ва Кришна ҳамчун таҷассуми Офаридгор дар симои инсонӣ омадааст. Дар муқоиса бо упанишадҳо «Бҳагавадгита» бештар масъалаҳои ахлоқиро баррасӣ карда, мавқеи бҳактиро дар роҳи наҷот аз ин олами фонӣ нисбат ба роҳҳои «ҷшана» ва «карма» волотар медонад. Мутобиқи «Бҳагавадгита» ба даст овардани озодии ботинӣ беҳтар аз амал аст, чунки амал ҳамеша бо гуноҳу зӯроварӣ ба анҷом мерасад. Аз ин рӯ, амал бояд бо гӯшанишинӣ ва раддияи амал баробарвазн бошад. Андешаҳои зиёди ба риёзати ҷисму равон бахшида дар «Бҳагавадгита» ба фалсафаи йога тааллуқ доранд. 
Таъсири «Бҳагавадгита» ба фарҳанги баъдии Ҳинд ва Аврупо хеле назаррас аст. Соли 1785 Чарлз Вилкинсон «Бҳагавадгита»-ро аз санскрит ба англисӣ тарҷума намуда, мардуми Аврупоро бо он ошно кард. Баъди ин «Бҳагавадгита» ба забонҳои олмонӣ, фаронсавӣ, итолиёӣ ва ғ. тарҷума гардид. «Бҳагавадгита» аз тарафи Ҳёте, Гегел ва дигар нобиғаҳои фарҳанги Аврупо баҳои сазовор гирифтааст. Тарҷумаи «Бҳагавадгита» аз англисӣ ба русӣ (1788) боиси авҷи омӯзиши забони санскрит гардид. 
Дар асоси тарҷумаҳои гуногун Вилкинс, Томсон, Хилл, Эдҷертон, Дойсен, Гарбе ва дигарон ба «Бҳагадгита» тафсиру шарҳи зиёде навиштаанд. Таъсири «Бҳагадгита» ба фарҳанги Ҳинд ва Аврупо имрӯз низ назаррас аст.

Нигаред
-------

* Бҳава
* Бҳакти

Адабиёт
-------

* Индийская философия. М. 2009.

Сарчашма
--------

* «Бҳагадгита» // Боз — Вичкут. — Д. : СИЭМТ, 2014. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 3). — ISBN 978-99947-33-46-0.
**Бҳавабҳути** — драманависи ҳиндӣ (асри 8). Ба забони санскрит менавишт. Аз ӯ се пйеса – «Зиндагии қаҳрамони бузург», «Зиндагии баъдии Рама» (дар асоси «Рамаяна») ва мазҳакаи моҷароии «Малатимадҳава» (воқеоти замони зиндагии муаллиф) боқӣ мондаанд. Дар асарҳои бар асоси ҳамосаи бостонӣ – «Рамаяна» навиштааш на танҳо ба ҳамоса, балки ба ривоятҳои шифоҳии халқии дар бораи Рама мавҷуда такя кардааст. Услубу тарзи баёни интихобнамудаи Б. мураккабу сунъӣ мебошад. Муҳаққиқон баъзе шеърҳои дар маҷмӯаҳо (антологияҳо)-и қадимӣ боқимондаро аз Бҳавабҳути медонанд.

Адабиёт
-------

* Серебряков И. Сорок веков индийской литературы. М. 1969.

Сарчашма
--------

* Бҳавабҳути // Боз — Вичкут. — Д. : СИЭМТ, 2014. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 3). — ISBN 978-99947-33-46-0.
Намунаи ороиш:"Буҷули сангин" ("Ашык") дар Қирғизистон
"Буҷули тилогин" ("Кажык") дар Тува, Русия
**Буҷулбозӣ** — навъе аз бозиҳои миллии қадимии тоҷикӣ, ки дар байни кӯдакону наврасон маъмул мебошад.

Қоидаҳои бозӣ
-------------

Буҷулбозӣ хосси писарбачаҳо буда, дар байни бачагони тамоми гӯшаву канори Тоҷикистон паҳн шудааст ва намудҳои зиёд дорад. Он бо буҷул – қисме аз устухони пойи гӯсфанд ё буз, ки ба рақами ҳашт монанд аст, бозида мешавад. Пас аз ба замин партофта шудани буҷулҳои бозигарон, вобаста ба тарзи истодани онҳо, ки асп, хар, пукка ва чикка меноманд, яке аз бозигарон ҳуқуқи шурӯъ кардани бозиро ба даст меорад ва ба нишон гирифта задани буҷули ҳарифон мекӯшад. Шахси мағлуб ё буҷули худ- ро ба ғолиб медиҳад ва ё ӯро ба пушташ савор карда як масофати кӯтоҳро тай мекунад. Дар бозии гурӯҳӣ гурӯҳи бачаҳо дар рӯйи замин доираи калони қутраш тақрибан 2,5–3 м мекашанд ва дар маркази он бачаҳои бозигар яктоӣ буҷулро қатор мегузоранд. Баъди қуръапартоӣ шахси ғолиб аз масофаи муайяне бо буҷулаш нишон гирифта, мехоҳад бо як зарба буҷулҳои қатористодаро аз дохили доира берун барорад. Агар буҷул аз доира берун набарояд ё бозигар хато кунад, бозигари дигар бозиро идома медиҳад ва ҳамин тавр бо навбат бозигарҳо то аз доира баровардани буҷули охирин бозиро идома медиҳанд. Дар ин бозӣ маҳорати нишонзанини бачагон хеле инкишоф меёбад.

Дигар тарзҳои буҷулбозӣ
-----------------------

Дар баъзе минтақаҳои Тоҷикистон ва дар байни тоҷикони Ӯзбекистон тарзҳои дигари буҷулбозӣ маъмуланд. Тарзи истодани буҷулҳо ҳамчун персонажҳо ном доранд. Буҷули ҳар бозигаре, ки чикка меистад, онро «дузд» меномиданду «қозӣ» бо амри «подшоҳ» ӯро ҷазое медод. Ҷазо чунин буд, ки «дузд» шахси ғолибро пуштора карда то ба ҷойи муайяншуда бурда мемонд. Бо буҷулҳо дар замонҳои пеш қиморбозӣ ҳам мекардаанд. Ба шаҳодати Садриддин Айнӣ, дар базму идҳои халқӣ, ба мисли Сайри Дарвешобод, дар қатори дигар бозию дилхушиҳо буҷулбозӣ ҳам баргузор мешудааст. Бозиҳои саққобозӣ ва чормағзбозӣ низ ба буҷулбозӣ монанд мебошанд.

Адабиёт
-------

* Пещерева Е. М. Игрушки и детские игры у таджиков и узбеков (по материалам 1924–1935). *// Сборник музея Антропологии и этнографии.* Т. VII. М. 1936;
* Турсунов Н. *Буҷулбоз*ӣ. // Энциклопедияи советии тоҷик. Ҷ. 1. Д. 1978.
* Раҳимов Д. *Буҷулбозӣ* // Энсиклопедияи миллии тоҷик. Ҷ.3, с. 327-328.
* Донишномаи фарҳанги мардуми тоҷик. Д. Ҷ.1, 2015.

Ҳамчунин игаред
---------------

* Буҷул
* Гаҷабозӣ
* Сақабозӣ

Эзоҳ
----


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Ин мақолаи нопурра аз таърих мебошад.Шумо метавонед бо пурра кардани ин ба Википедия кумак кунед.* |
Ин вожа дигар маъноҳо низ дорад, Абдулазизхон-ро бубинед.

**Абдулазиз** (1614–1683, солҳои ҳукмронӣ 1645–1681) — панҷумин хони Бухоро аз сулолаи Аштархониёни ӯзбек.

Ҳукмронӣ
--------

Соли 1645 бекҳову феодалони аз сиёсати Нодирмуҳаммад норозӣ Абдулазизхонро хони Бухоро эълон карданд.

Нодирмуҳаммад аз Шоҳиҷаҳон ёрӣ талабид. Шоҳиҷаҳон аз ин пешниҳод истифода бурда ба Балх лашкар кашид.

Соли 1647 Абдулазизхон ба муқобили Шоҳиҷаҳон бархост ва аҷнабиёнро бартараф карда, бародараш Субҳонқулихонро ҳокими Балх таъйин намуд.

Дасткашӣ аз ҳокимият
--------------------

Дере нагузашта бародарон барои тахт бо ҳамдигар мубориза сар карданд. Аз чунин шароит хонҳои Хева Абулғозӣ ва Анӯшахон истифода бурда, ба Бухоро ҳуҷум карданд, вале соли 1657 Абдулазизхон ба Абулғозӣ зарбаи сахт зад. Тохтутози Абулғозиро Анӯшахон давом дод. 

Мадрасаи Абдулазизхон дар Бухоро
Ҷанги дуру дароз барои Хева обрӯи Абдулазизхонро паст кард ва ӯ маҷбур шуд, ки соли 1680 тахтро ба бародараш Субҳонқулихон супорад.

Сиёсати хориҷӣ
--------------

Замони ҳукмронии Абдулазизхон муносибатҳои дипломатию тиҷоратии хонии Бухоро бо Русия, Эрон ва Ҳиндустон ривоҷ ёфтанд

Дар соли 1669 Абдулазизхон сафоратро бо сарварии мулло Фаррух ба Русия ба назди подшоҳ Алексей Михайлович фиристод.

Дар ҷавоб соли 1670 дар Бухоро сафорати Русия  бо сарварии бародарон Пазухинҳо фиристода шуд..

Сиёсат дар соҳаи фарҳанг
------------------------

Ҳангоми ҳукмронии Абдулазизхон мадраса ба номи ӯ дар Бухоро ва мадрасаи Тиллокорӣ дар Самарқанд сохта шуд.

Бухороиҳо ӯро чун «хони шуҷоъ, саховатманд, дӯстдорони илм» тавсиф кардаанд. Ӯ китобхонае аз нусхаҳои дастхатҳои зебо ҷамъоварӣ кардааст.

Марг
----

Абдулазизхон соли 1683 ҳангоми адои ҳаҷ дар Макка аз дунё даргузашт.

Эзоҳ
----

1. ↑  Анке фон Кюгельген, Легитимация среднеазиатской династии мангитов в произведениях их историков (XVIII—XIXвв.). Алматы: Дайк-пресс, 2004,c.68-69
2. ↑  Прием в России и отпуск среднеазиатских послов в XVII и XVIII столетиях. Составил Н.Веселовский. Спб.1884,с.17
3. ↑  Азиатский вестник, издаваемый Г.Спасским. Январь, Спб. 1825, с.11

Адабиёт
-------

* Алексеев А.К. Политическая история Тукай-Тимуридов: по материалам персидского исторического сочинения Бахр ал-асрар. Спб.: издательство Санкт-Петербургского университета, 2006.
* История Узбекской ССР. Том 1. Ответственный редактор Я.Г.Гулямов. Ташкент, 1967.
* История Узбекистана. Т.3. Т.1993.

Пайвандҳо
---------

* Бату-ханиды#VI // Энциклопедический лексикон: В 17 тт. — СПб.: Тип. А. Плюшара, 1836.
* Абдуль-Азиз, государь династии Бату-ханидов // Энциклопедический лексикон: В 17 тт. — СПб.: Тип. А. Плюшара, 1835.
**Абдукибор Гадоев** (10 феврали 1941, деҳаи Зардахами ноҳияи Балҷувон) — тахрихнигор, доктори илмҳои таърих (1991), профессор (1994).

Зиндаигнома
-----------

Хатмкардаи омӯзишгоҳи педагогии шаҳри Кӯлоб (1960), УДТ (1966). Муаллими кафедраи таърихи КПСС ва иқтисоди сиёсии Институти давлатии тиббии Тоҷикистон (1966-68), аспиранти УДТ (1968-71), муаллими калони кафедраи таърихи КПСС ва иқтисодии Институти давлатии тиббии Тоҷикистон (1971-76), докторанти Донишгоҳи давлатии педагогии Маскав (1986-88), дотсент (1988—1993) ва мудири кафедараи таърихи фарҳанги халқи тоҷик ва асосҳои назарияи иқтисодии ДДТТ (1993-96), мудири кафедраи илмҳои ҷомеашиносии ДСРТ (1996-98), декани факултаи таърих ва филология (1998—2000), декани факултаи таърих ва ҳуқуқ (2001-07), мудири кафедраи таърихи умумӣ (2007-08), мудири кафедраи таърих ва ҳуқуқи Донишгоҳи давлатии Қӯрғонтеппа (2008—2012). Аз соли 2012 профессори кафедраи таърих ва ҳуқуқи ҳамин донишгоҳ. Муаллифи 2 монография, 3 дастур, зиёда аз 100 мақолаи илмӣ-оммавӣ.

Ҷоизаҳо
-------

* Аълочии маданияти Тоҷикистон (1999)
* Аълочии маорифи Тоҷикистон (2000)

Бо ордени «Шараф» дараҷаи 2 (2012) сарфароз гардидааст.

Осор
----

* Програмаи озуқаворӣ кори умумихалқӣ. Д. 1989;
* Союз и дружба — в делах. Д. 1990.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* Гадоев Гадоев / А. Саидмуминов // Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.
**Влади́мир Васи́лйевич Го́лубев** (21 ноябр [3 декабр] 1884, Сергиев Посад[d], Губернияи Маскав — 4 декабр 1954, Маскав, ҶШФСР[d], ИҶШС) — риёзидон ва механики рус. Узви вобастаи АИ ИҶШС (1934), генерал-майори хадамоти муҳандисию техникӣ (1951). Корманди хидматнишондодаи илм ва техникаи Федератсияи Русия (1943).

Зиндагинома
-----------

Хатмкардаи Донишгоҳи давлатии ба номи М. В. Ломоносови Маскав (1908). Солҳои 1917-30 дар Донишгоҳи Саратов кор кардааст (аз 1917 профессор), аз соли 1930 профессор Донишгоҳи давлатии Маскав ва муҳандиси калони Институти марказии аэроҳидродинамикӣ. Аз соли 1932 мудири кафедраи математикаи олӣ дар Академияи ҳарбию ҳавоии ба номи Н. Е. Жуковский. Аввалин декани факултаи механика ва математикаи Донишгоҳи давлатии Маскав (1933-34). Г. асосан, оид ба назарияи функсияҳои таҳлилӣ ва назарияи таҳлилии муодилаҳои дифференсиалӣ таҳқиқот гузаронида, корҳои С. А. Чаплигинро оид ба татбиқи ифодаҳои математикӣ дар аэромеханика ҷорӣ намудааст. Дар назарияи қабати сарҳаддӣ таносубҳои интеграли (таносубҳои Голубев)-ро таҳия намуда, усули интегралгирии муодилаи ғайрихаттии Полгаузенро кашф карда, таҳқиқоти муодилаи дифференсиалии қабати сарҳаддии муодиларо бомуваффақият анҷом дод. Владимир Голубевмеханизми сохтани қанот ва назарияи қанотсозиро такмил дода буд. Дар соҳаи таърихи математика низ таҳқиқот анҷом додааст.

Ҷоизаҳо
-------

Владимир Голубевбо орденҳои Ленин, Байрақи Сурхи Меҳнат, 4 ордени «Ситораи Сурх» ва медалҳо сарфароз гардидааст.

Эзоҳ
----

1. 1 2 3 4  Голубев Владимир Васильевич // Большая советская энциклопедия (рус.): [в 30 т.] / под ред. А. М. Прохоров — 3-е изд. — М.: Советская энциклопедия, 1969.
2. ↑  Математическая генеалогия (ингл.) — 1997.

Сарчашма
--------

* Голубев Владимир Василйевич // Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️  Гузариш ба унсури Викидода  Вебгоҳҳои мавзӯъӣ | 
* Mathematics Genealogy Project
* All-Russian Mathematical Portal

 |
| Фарҳангҳо ва донишномаҳо | 
* Большая российская (старая версия)

 |
| 

| Дар феҳристҳои китобшинохтӣ |
| --- |
| 
* BIBSYS: 90891336
* CONOR: 241365603
* GND: 1102969109
* ISNI: 0000 0001 0893 9141
* J9U: 987007435410305171
* LCCN: n84800802
* LNB: 000243759
* NKC: jn20000720086
* NTA: 121649806
* NUKAT: n02726492
* LIBRIS: c9ps1mhw07pxtjp
* SUDOC: 092554598
* VIAF: 44774168
* WorldCat VIAF: 44774168

 |

 |
**Абдулази́зи Махсу́м** (*Махсуми Абдулазиз*; соли таваллуд ва вафот намаълум) - сароянда, навозанда, шоир ва мусиқидони машҳури тоҷик (асри 19).

Зиндагинома
-----------

Зодгоҳаш Бухоро, дар ҳамон ҷо аз олам гузаштааст.

Абдулазизи Махсум аз овони ҷавонӣ ба шеъру мусиқӣ рағбати зиёд дошт. Ғазалро некӯ мегуфт ва ба онҳо оҳанг эҷод мекард ва месуруд (сурудаҳояш орифона буданд, мардум ӯро ҳофизи Махсум ном мебурданд).

Абдулазизи Махсум барои такмили пешаи овозхонӣ, сознавозӣ, фарогирии қавонини шеърию мусиқӣ назди Аҳмади Дониш, Қорӣ Каромати Дилкаш ва дигар устодони мусиқӣ дониш андӯхтааст. Абдулазизи Махсум чун созанда «Шашмақом»-ро хуб иҷро мекардааст ва дар такмили қисмҳои «Савт», «Талқин», «Уфар» ҳисса гузоштааст. Абдулазизи Махсум чун устоди мусиқидон ва навозандаи бомаҳорат дар байни аҳли ҳунари Бухоро ва берун аз он бо номи «Абдулазизи Савтӣ» маъруф будааст. Абдулазизи Махсум ғазалҳои некӯ низ сурудааст. Дар доираҳои адабӣ бо тахаллуси «Савтӣ» маъруф буд.

Нигаред
-------

* Шашмақом

Эзоҳ
----

1. ↑  Донишномаи Шашмақом./Зери таҳрири Олимов К. Абдувалиев А. Азизӣ Ф. Раҷабов А. Ҳакимов Н. - Душанбе, 2009. - с. 12 ISBN 978-99947-49-13-3

Адабиёт
-------

* Баёзи мусиқӣ (Шашмақом, ш.р: 3920-1.) Аф Уз. дастхат;
* Энсиклопедияи адабиёт ва санъати тоҷик, ҷ.1. - Душанбе,1988;
* Таджикская музыка, Душ. 2003.

Сарчашма
--------

Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] / сармуҳаррир  А. Қурбонов. — Д. : СИЭМТ, 2011—2020.
**Шариф Абдураҳмонов** (1898, ҷамоати Кӯиқозиён, ноҳияи Конибодом — 10 феврали 1983, Қӯрғонтеппа) — ходими ҳизбӣ ва давлатӣ, аз оилаи деҳқон, яке аз иштирокчиёни фаъоли барқароркунии Ҳокимияти Советӣ дар шимоли Тоҷикистон.

Зиндагинома
-----------

Фаъолияти кории ӯ хеле бармаҳал оғоз ёфт. Солҳои 1915 — 25 ба ҳайси коргари корхонаи истеҳсоли нефти САНТО (ҳоло КИМ), 1925 — 28 милитсионери Шуъбаи корҳои дохилаи шаҳри Конибодом, 1928 — 30 раиси Ҷамоати деҳоти Маҳрам, 1930 — 31 раиси батрачком, 1931 — 34 раиси комиҷроияи ноҳияи Конибодом, 1935 — 37 котиби ташкилоти ҳизби коммунистии колхози «Тоҷикистони Сурх», 1937 — 40 котиби аввали комитети ҳизби коммунистии ноҳияи Даштиҷум, 1940 — 44 раиси артели «Болшевик»-и шаҳри Конибодом, 1944 — 46 раиси колхози «Тоҷикистони Сурх»-и ҳамин ноҳия, 1946 — 50 котиби аввали комитети ҳизбии шаҳри Кӯлоб, 1950 — 58 раиси колхози «Октябр»-и ноҳияи Қӯрғонтеппа ифои вазифа намудааст. Аз соли 1958 нафақагири дорои аҳамияти ҷумҳуриявӣ буд.

Ҷоизаҳо
-------

Барои хидматҳои бардавомаш дар хоҷагии халқи ҷумҳурӣ бо ордену медал ва ифтихорномаҳо мукофотонида шудааст.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* Абдураҳмонов Шариф // А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2021, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.