recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Грозев Василий Петрович** (4 март 1928, Тула[d], ИҶШС — 1 октябр 2008, Тула[d]) — конструктори аслиҳаи автоматии артиллерӣ ва тирандозӣ, доктори илмҳои техникӣ (1971), профессори Донишгоҳи давлатии Тула, узви Академияи муҳандисӣ ва Академияи илмҳои мушаксозию артиллерии Русия, Қаҳрамони Меҳнати Сотсиалистӣ (1984), муассиси мактаби илмӣ.

Зиндагинома
-----------

Баъди хатми Институти механикии Тула (1951) дар соҳаи саноати техникаи мудофиавӣ кор кардааст. Асарҳои Г. ба тарҳрезӣ ва таҳқиқи аслиҳаи автоматии артиллерӣ ва тирандоз бахшида шудаанд. Ӯ ихтироъкор ва роҳбари лоиҳаи сохтани беш аз 30 намуди тӯпҳои автоматии зудпаррони (аз ҷумла, бисёрмилаи) ГШ (Грязев — Шипунов), дастгоҳҳои тирандози БМП-3, аслиҳаҳои тирандозӣ ва шикорӣ барои Қувваҳои Мусаллаҳи Шӯравӣ ва Русия (бо ҳамроҳии А. Г. Шипунов) буд.

Ҷоизаҳо
-------

Дорандаи Мукофоти давлатии ИҶШС (1968, 1976), Мукофоти давлатии Федератсияи Русия (1998, 1999). Бо орденҳои Ленин, Инқилоби Октябр сарфароз гардидааст.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Грязев Василий Петрович // Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️  Гузариш ба унсури Викидода  Вебгоҳҳои мавзӯъӣ | 
* Герои страны

 |
| Дар феҳристҳои китобшинохтӣ | 
* GND: 1077526989
* VIAF: 32144648182880246277
* WorldCat VIAF: 32144648182880246277

 |
**Балюк Василий Матвеевич** (тав. 23 ноябри 1916, деҳаи Кегчавскийи вил. Харкови Украина — ?) — агроном, Қаҳрамони Меҳнати Сотсиалистӣ (1948). Устоди пахтаи ҶШС Тоҷикистон (1953).

Зиндагинома
-----------

Хатмкардаи Донишкадаи кишоварзии Харков (1936). Солҳои 1936-49 агроном, 1949—1955 директори пойгоҳи мошину трактори (МТС) ноҳияҳои Турсунзода ва Рӯдакӣ, 1955—1962 муовини раиси комиҷроияи ноҳияи Мир Саййидалии Ҳамадонӣ, 1963—1978 сарагрономи раёсати кишоварзии ноҳияи Ваҳдат. Аз соли 1979 нафақагири шахсӣ.

Ордену ҷоизаҳо
--------------

Бо орденҳои Ленин, Байрақи Сурхи Меҳнат, «Нишони Фахрӣ», медалҳо, Ифтихорномаҳои Раёсати Шӯрои Олии ҶШС Тоҷикистон сарфароз гардидааст.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* Балюк, Василий Матвеевич // Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.
**Андозҳои ғайримустақим** — гурӯҳи андозҳое, ки на аз манбаи асосӣ, балки ба тавассути нарх ва тарифҳо муқаррар мешаванд. Ба ин гуна андозҳо пеш аз ҳама аксизҳо, андоз аз арзиши иловашуда ва ғайра мансубанд. Масалан, андоз аз арзиши иловашуда дар ҳамаи зинаҳои ҷараёни истеҳсолот ташаккул ёбад ҳам, аслан гаронии ин намуди андозҳои ғайримустақим ба зиммаи истеъмолгарон, яъне аҳолӣ гузошта шудааст. Онҳо ин намуди андозро аз ҳисоби маблағҳои худашон месупоранд.

Нигаред низ
-----------

* Андозҳои мустақим

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* Андозҳои ғайримустақим / С. Ҳабибов // А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2021, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.
**Ҳизби конститутсионӣ** (англ. The Constitution Party) — як ҳизби сиёсии ИМА мебошад. Он аз ҷониби Ҳовард Филлипс соли 1991 таъсис ёфта, то соли 1999 ҳамчун **Ҳизби андозсупорандагони ИМА** маъруф буд. Аз 2 майи соли 2020, раҳбари ҳизб Ҷим Клаймер мебошад, ки пеш аз ӯ Фрэнк Флукиер буд.

Тибқи гузориши "Ballot Access News", Ҳизби конститутсионӣ дар байни тамоми ҳизбҳои сиёсии миллии Иёлоти Муттаҳида муддати тӯлонӣ дар ҷои сеюм қарор дорад, аммо дар ҳашт соли охир узвияти он ба таври назаррас коҳиш ёфтааст. Дар моҳи феврали соли 2012, 77,916 интихобкунанда (0,08% интихобкунандагони ба қайд гирифташуда) ҳамчун тарафдорони ӯ сабти ном шудаанд, дар ҳоле ки дар моҳи октябри соли 2008, 438,222 амрикоиҳо (0,44%) ҳамчун тарафдорони ӯ ба қайд гирифта шуданд. Дар аёлати Невада, ки дар он 56 ҳазор нафар ба ҳайси тарафдорони он номбар шудаанд, асосан ҳизби конститутсиониро дастгирӣ мекунанд. Конститутсиячиён бузургтарин муваффақияти интихоботии худро дар интихоботи президентии соли 2008 ба даст оварданд, вақте номзади онҳо Чак Болдуин 199,750 овоз (0,15%) ҷамъоварӣ кард.

Идеолужӣ
--------

Ба ақидаҳои ростгаро, ки ба идеологияи «палеоконсерватизм» — ақидаҳои консервативии (куҳнанааронаи) асосгузорони Америка, меъёрҳои Конститутсия ва принсипҳои динии Инҷил асос ёфтааст, риоя мекунад . Дар масъалаҳои иқтисодӣ, онҳо ба ҷумҳурихоҳон ва либертарианҳо наздиканд, дар ҳоле ки як қатор маҳдудиятҳои ҳуқуқи шаҳрвандонро ҷонибдорӣ мекунанд:

* зидди исқоти ҳамл ва эвтаназия;
* зидди қонунигардонии ҳама намуди маводи мухаддир
* бар зидди таблиғи ЛГБТ ба ноболиғон
* зидди издивоҷи якҷинсӣ;
* барои мораторий ба муҳоҷирати қонунӣ ва ҷорӣ намудани чораҳои сахт бар зидди ғайриқонунӣ;
* барои дур кардани Конгресси ИМА аз масъалаҳои маориф ва тандурустӣ;
* барои бемамоният бурдани силоҳи оташфишон;
* барои бунбасти иқтисодӣ ва сиёсии Иёлоти Муттаҳида, баромадан аз шартномаҳои байналмилалӣ, аз ҷумла созишномаҳои созмонҳои NAFTA, GATT ва СҶТ.

Эзоҳ
----

1. ↑  Обзор третьих партий и их кандидатов на президентских выборах-2008(пайванди дастнорас — *таърих*). 17 сентябри 2011 санҷида шуд. Баргирифта аз сарчашмаи аввал 7 январи 2014.
**Раззоқ Ғаффоров** — (15 январ и соли 1932, н. Самарқанд – 25 майи соли 2001 ), олими забоншинос, доктори илми филологӣ (1980), профессор (1986), узви вобастаи Академияи илмҳои ҶТ (1991). Узви Иттифоқи нависандагони Тоҷикистон (1989), дорандаи Ҷоизаи давлатии ба номи Абӯалӣ ибни Сино (1989), "Аълочии маорифи Тоҷикистон" (1992).

Ҳолнома
-------

Дар д. Хоҷа Ғуломи н. Самарқанд ба дунё омадааст. Дар шуъбаи забон ва адабиёти Донишкадаи омӯзгории тоҷик, ки аз ҷониби Тоҷикистон дар Самарқанд таъсис дода шуда буд, таҳсил намудааст (1947-1949). Муаллими мактаби миёнаи д. Чоркӯҳи н. Исфараи Тоҷикистон ва қарияи Оҳалики н. Самарқанд (1949-1951), Донишгоҳи омӯзгории Самарқанд ба номи С. Айнӣ (1954-1959). С. 1959 бо даъвати маъмурияти ИЗА ба номи Рӯдакии АИ Тоҷикистон ба Сталинобод омадааст: ходими хурди илмии шуъбаи забони адабии тоҷик (1959-1965), мудири шуъбаи лаҳҷашиноси (1965-1992) Институти ЗА ба номи А. Рӯдакии АИ Тоҷикистон. Соли 1992 маъмурияти Донишгоҳи давлатии Самарқанд ба номи А. Навоӣ барои таҳкими факултети филологияи тоҷик ӯро ба кор даъват намуд, ки дар он ҷо то охири умр мудири кафедраи забони тоҷ. буд. 15 нафар унвонҷӯ зери роҳбариаш рисолаи номзади дифоъ кардааст. Ба номи ӯ Омузишгоҳи омӯзгории Хуҷанд гузошта шудааст.

Мероси илмӣ
-----------

Муаллифи бештар аз 300 асару мақолаи илмӣ ва монография, аз ҷумла: 

* "Забон ва услуби Раҳим Ҷалил" (1966),
* "Замон ва забон" (1975),
* "Устоди бузурги сухан" (1978),
* "Шеваҳои ҷанубии забони тоҷикӣ" (қ.3 "Синтаксиси ҷумлаи сода", 1979),
* "Синтаксиси лаҳҷаҳои тоҷикӣ" (1993),
* "Наттоқ ва устоди калом" (1999),

яке аз муаллифони китоби дарсии: 

* "Услубшиносӣ дар мактаби миёна ва олӣ",
* "Забони тоҷикӣ барои факултаи филология",
* "Грамматикаи академии забони тоҷикӣ",
* "Шеваи ҷанубии забони тоҷикӣ" (асари 5-ҷилда)

ки барои он бо ҳамкорон ва шогирдон сазовори Ҷоизаи давлатии Тоҷикистон ба номи Абӯалӣ ибни Сино гардидааст (1989). Раиси Шӯрои дифои рисолаҳои доктори ва номзадии ИЗА ба номи Рӯдакии АИ Тоҷикистон (1989-1993).

Манобеъ
-------

Аслҳо ва наслҳо. – Душанбе, 2013, - с.47 

1. ↑  Академияи илмҳои Ҷумҳурии Тоҷикистон.Ҳайати шахсӣ. – Душанбе: Дониш, 2011. - 216 с.
**Андозаи мусиқӣ** — миқдори ҳиссаҳои дорои дарозии муайянест, ки тактро ба вуҷуд меорад. Андозаи мусиқӣ дар намуди каср мустаъқилмаъно ифода мегардад, аҳамиятнокии дарозии як ҳисса (ченак)-и ягона дар шумораи касрӣ ҳамингуна миқдори ҳиссаҳоро дар такт нишон медиҳад.

Андозаи мусиқӣ ба навъҳои сода, мураккаб, омехташуда ва тағйирёбанда тасниф мешаванд.

Андозаи мусиқиҳои сода
----------------------

Андозаи мусиқиҳои сода иборатанд аз ҳиссаҳои одии ададҳои тақсимнашавандаи дуякӣ ё сеякӣ; дар Андозаи мусиқии дуҳиссагӣ, ҳисаи 1-ум шиддатнок; 2-юмаш бешиддат (суст); дар андозаи дуҳиссагӣ ҳиссаи 1-ум шиддатнок, 2-юмаш бешиддат (паст). Дар байни андозаҳои сода аз ҳама бештар 2/2, 2/4, 3/4 ба назар мерасанд. Андозаи мусиқиии 2/2 (ҳамчунин бо ₵ ишорат мегардад), аз 2-ҳиссаи нимпурра иборат аст, одатан alla breve (ит. - кӯтоҳ), ки як қадар иҷрои тезтари (2 баробар) ин дарозиҳои тулониро ифода мекунад.

Андозаи мусиқиҳои мураккаб
--------------------------

Андозаи мусиқии мураккаб иборатанд аз пайвастани якчанд андозаҳои якхелаи сода (яъне 2 -ҳиссагӣ ё 3 -ҳиссагӣ). Дар байни андозаҳои мураккаб бештар паҳн гардидаанд: 4/4 (ҳамчунин бо ₵ ифода мегардад) – иборат аст аз 2 гурӯҳ бо 2/8; 6/8 иборат аст аз 2 гурӯҳ бо 3/8; 9/8 иборат аст аз 3 гурӯҳ бо 3/8; 12/8 иборат аст аз 4 гурӯҳ бо 3/8.
Дар Андозаи мусиқии мураккаб ғайр аз задаи ҳиссаи 1-ум ҳамчунин аксенти нисбатан пастар дар ҳиссаи аввали ҳар як гурӯҳ аз ингуна Андозаи мусиқии мураккаб ба вуҷуд меояд: дар А.-и 4/4 - дар чоряки 3-юм; дар А.-и 6/8 – дар ҳаштякӣ 4-ум; дар А.-и 9/8 – дар ҳаштякӣ 4-ум ва 7-ум; дар А.-и 12/8 – дар ҳаштякиҳои 4-ум, 7-ум ва 10-ум рост меоянд.

Андозаҳои омехташуда ва тағийрёбанда
------------------------------------

Андозаҳои омехташуда аз Андозаҳои содаи омехтаи ҳархела иборатанд (яъне 2-ҳиссагӣ ва 3-ҳиссагӣ). Дар байни Андозаҳои омехташуда бештар инҳо паҳн гардидаанд: Андозаи 5/4 – аз 2 гурӯҳ иборат аст: 2/4 + 3/4 ё 3/4 + 2/4. Дар ҳиссаи 1-уми тақт задаи шиддатнок, дар ҳиссаи 1-уми гурӯхи 2-юм нисбатан задаи камшиддат меафтад.

Навъҳои дигари Андозаҳои омехташуда дар мусиқии тоҷикӣ бештар ба назар мерасанд: Андозаи 7/8 – иборат аз 2 гурӯх: 3/8 + 4/8 ё 4/8 + 3/8; ҳамчунин Андозаи омехташудаи 5/8 – иборат аз 2 гурӯҳ: 2/8 + 3/8 ё 3/8 + 2/8. Дар ин Андозаҳо низ дар ҳиссаи 1-ум задаи шиддатнок ва дар ҳиссаи 4-ум – задаи нисбатан камшиддат меафтад.
Дар Андозаи тағийрёбанда миқдори ҳиссаҳо дар тақт ҳамчунин дар тули асар ба назар мерасад. Андозаҳои тағийрёбанда зуд-зуд дар сурудҳои халқии русӣ ва таронаҳои «Шашмақом»-и тоҷик ба назар мерасанд.

Нигаред
-------

* Алтератсия

Эзоҳ
----

1. ↑  Обидпур Ҷ. Луғатномаи тафсирии мусиқӣ / зери назари Б.Қобилова. – Душанбе: Аржанг, 2019. – С.23-24. – 480 с. ISBN 978-999-47-43-90-2(тоҷ.)
**Ҳизби миллии либералӣ** — ҳизби сиёсии либералӣ дар Руминия.

Платформа
---------

Ҳизб таълимоти либерализми классикиро риоя мекунад. Вақтҳои охир вай бештар ба иқтисод таваҷҷуҳ кардааст. Масалан, яке аз ваъдаҳои пешазинтихоботии ҳизб дар интихоботи соли 2004 ҷорӣ кардани андозбандии мутаносиб буд.

Таърих
------

Қадимтарин ҳизби сиёсии Руминия мебошад, ки соли 1875 аз ҷониби И. Кампиняну асос ёфта, баъдан якчанд маротиба аз нав ташкил карда шуд.

Ҳизби миллии либералии Руминия (рум. Partidului national liberal), соли 1875 дар заминаи гурӯҳҳои гуногуни буржуазӣ-либералӣ ташаккул ёфтааст.

Соли 1989 эҳё шуд.

Роҳбарон — Алина Горгиу ва Василе Блага.

То апрели 2007 он бузургтарин ҳизб дар эътилофи ҳукмрон буд.

5 феврали соли 2011 Ҳизби Миллии Либералии Руминия бо сотсиал-демократҳо ва муҳофизакорон эътилофе ба вуҷуд овард .

Дар интихоботи парлумонии Аврупо дар соли 2014, ин ҳизб 15.00%-и раъйҳоро ба даст оварда, аз 32 курсии Руминия 6-тоашро ба даст овард.

Эзоҳ
----

1. ↑  Romanian Oppositions Form Alliance(пайванди дастнорас — *таърих*).  English.cri.cn. 13 ноябри 2011 санҷида шуд. Баргирифта аз сарчашмаи аввал 7 октябри 2012.
2. ↑  FOCUS Information Agency(пайванди дастнорас — *таърих*).  Focus-fen.net. 13 ноябри 2011 санҷида шуд. Баргирифта аз сарчашмаи аввал 7 октябри 2012.

Пайвандҳо
---------

* Вебсайти NLP
* Оинномаи NLP
* Вебсайти NLM
* Қоидаҳои NLM Бойгонӣ шудааст 11 апрели 2021  сол.
**Андози ҳади ақал аз даромадҳо** — намуди андоз, ки тибқи санадҳои қонунгузории Ҷумҳурии Тоҷикистон 20 марти 2008 ҷорӣ карда шудааст. Супорандагони чунин андоз инҳоанд: корхонаҳои резидентӣ; корхонаҳои хориҷӣ, ки дар Ҷумҳурии Тоҷикистон фаъолияти соҳибкориро ба воситаи муассисаҳои худ анҷом медиҳанд; соҳибкорони инфиродие, ки даромади умумиашон дар давраи пешинаи давомнокиаш на зиёда аз 12 моҳи пурраи тақвимӣ аз ҳадди чоркаратаи барои мақсадҳои бақайдгирӣ ба сифати супорандаи андоз аз арзиши иловашуда зиёд бошад. Меъёри андози ҳади ақал аз даромадҳо ба як фоизи объекти андозбандӣ баробар аст.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* Андоз / С. Ҳабибов // А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2021, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.
**Суфро Боқиева** (15 декабри 1926, деҳаи Шаҳрак, ноҳияи Исфара — 3 июни 2009) — говдӯш, Қаҳрамони Меҳнати Сотсиалистӣ (1966), Устоди чорводории ҶШС Тоҷикистон (1967).

Корнома
-------

Солҳои 1941—1954 колхозчӣ, 1954—1958 сардори бригадаи пилапарварӣ, 1958—1984 говдӯш, 1984—1990 сардори звенои фермаи чорводории колхози ба номи Ленин ноҳияи Исфара буд. Соли 1966 аз ҳар сар модагов 3,5 ҳазор литр шир дӯшидааст.

Депутати Шӯрои Олии ҶШС Тоҷикистон (даъватҳои 6-8).

Ҷоизаҳо
-------

Бо орденҳои Ленин, Револютсияи Октябр, медалҳо ва грамотаҳои фахрии Раёсати Шӯрои Олии ҶШС Тоҷикистон қадр шудааст.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Боқиева Суфро // Боз — Вичкут. — Д. : СИЭМТ, 2014. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 3). — ISBN 978-99947-33-46-0.
Буддо - экспонати Осорхонаи миллии бостонии Тоҷикистон
Муҷассамаи **Буддо дар ҳолати нирвана** ё **Буддои хобрафта** - бозёфти нодир аз ёдгории Аҷинатеппа (дар наздикии ш.Қурғонтеппа, ки вайронаҳои бутхонаи Буддои аст, асрҳои VI — VIII). Муҷассама дар Осорхонаи миллии бостонии Тоҷикистон ба намоиш гузошта шудааст.

Таърих
------

Ин бозёфти нодир дар соли 1966 утоқи рақами 23 (рақам шартӣ аст) аз ёдгории Аҷинатеппа пайдо шудааст. Дарозии муҷассама 12.92 м. ташкил медиҳад, баландиаш 2.5 м. Бостоншиноси Тоҷикистон Борис Анатолевич Литвинский доир ба таҳқиқи дайри буддоии Аҷинатеппа асарҳо иншо намудааст. Бостоншиносон ва тармимгарон муҷассамаро ба 92 қисм ҷудо карда ба Пажӯҳишгоҳи таърих, бостоншиносӣ ва мардумшиносии АИ Тоҷикистон оварданд. Солиёни зиёд дар анбори ин Пажӯҳишгоҳ нигоҳ дошта мешуд. Соли 2001 ба шарофати 10 солагии истиқлоли Тоҷикистон, муҷассамаро барқарор намуда дар осорхонаи Осорхонаи миллии бостонии Тоҷикистон ба намоиш гузоштанд. Феълан як нусхаи айнани ин муҷассама дар яке осорхонаҳои шаҳри Аичии Ҷопон гузошта шудааст. Нусхаи дигар дар бинои нави Осорхонаи миллии Тоҷикистон ба марази тамошо гузошта шудааст. Дайри буддоии Аҷинатеппа ва муҷассамаи **Буддо дар ҳолати нирвана** ба феҳристи Ёдгориҳои таъриху фарҳангии Тоҷикистон дохил карда шудаанд.

Нигаред
-------

* Аҷинатеппа
* Буддаи Бомиён
* Ват Пхо en:Wat Pho

Пайвандҳо
---------

* Фоминых В. А. «Реставрационная реконструкция монументальной глиняной статуи будды в нирване из Аджина-тепа» Бойгонӣ шудааст 9 июли 2017  сол.
* Выделен грант на реставрацию «Будды в нирване»

Манобеъ
-------

* Ёдгориҳои таърихии Тоҷикистон. - Душанбе, 2011
**Рӯзи забони инглисӣ дар СММ** (англ. UN English Language Day) — ҷашни байнулмилалиест, ки ҳамасола 23 апрел таҷлил карда мешавад. Ин ҷашн аз ҷониби Департаменти иттилооти ҷамъиятии СММ дар соли 2010 «барои таҷлили чандзабонӣ ва гуногунии фарҳангӣ, инчунин мусоидат ба корбурди баробари ҳамаи шаш забони расмии СММ» таъсис дода шудааст.

Нигаред низ
-----------

* Рӯзи забони русӣ
* Рӯзи ҷаҳонии забони модарӣ
* Забонҳои расмии СММ

Эзоҳ
----

1. ↑  UN launches new initiative to promote multilingualism. United Nations News Centre, 19 February 2010. Consulted on 2011-04-23.
2. ↑  
Department of Public Information to Launch ‘Language Days at the United Nations’ United Nations, 19 February 2010

Пайвандҳо
---------

* UN English Language Day Официальный сайт(англ.)
* UN marks English Day as part of celebration of its six official languages(англ.)
Ин вожа дигар маъноҳо низ дорад, Андоза (мазмунҳо)-ро бубинед.
**Андоза** — категорияи фалсафист, ки ягонагӣ ва робитаи тағйироти миқдорию сифатии чизҳо, таносуби хоси миқдор ва сифати объектро ифода мекунад; ҳадест, ки дар он тағйироти миқдорӣ боиси тағйироти пурраи сифати ашё мегардад.

Миқдори муайяни чизҳо бе тағйир ёфтани сифат ҳам тағйир меёбад, вале бетафовут афзудану костан ҳадди худро дорад, ки таҷовуз аз он боиси тағйирёбии сифат мешавад. Масалан, ҳарорати об аввал ба ҳолати он ҳеч таъсир намерасонад, лекин баъдтар ҳангоми баланд ё паст шудани ҳарорати он ба нуқтаи муайяне расида, сифати обро тағйир медиҳад, вай ё бухор мешавад ё ях мебандад. Андозаи ҳолати сахтии об ҳарорати аз 0° С пасттар, андозаи ҳолати моеии об ҳарорати аз 0° то 100° , андозаи ҳолати газмонанди об ҳарорати аз 100° С баландтар аст. Тағйир ёфтани андоза боиси ба вуҷуд омадани таносуби нави миқдору сифат мегардад. Лаҳзаи аз як андоза ба андозаи дигар гузаштанро нуқтаи асосии гузариш аз ҳолате ба ҳолати дигар меноманд. Масалан, тафовути сифати оксигену озон натиҷаи бевоситаи аз миқдори гуногуни атомҳо таркиб ёфтани молекулаҳои ин моддаҳо мебошад. Молекулаи оксиген аз ду атом ва молекулаи озон аз се атом иборат аст. Ё аз якдигар сифатан фарқ кардани оксиди нитроген (N2О) ва ангидриди нитроген (N2О5), ки яке газу дигаре моддаи сахт мебошад, ба он вобаста аст, ки оксигени молекулаи ангидриди нитроген аз молекулаи оксиди нитроген панҷ баробар зиёд аст. Инак, тағйироти миқдор фақат то ҳудуди муайян боиси тағйироти сифатӣ намегардад. Ҳудуде, ки дар он тағйироти миқдорӣ тағйироти сифатиро ба амал намеорад, андоза аст.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* Андоза / Н. Арабзода // А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2021, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.
Ин вожа дигар маъноҳо низ дорад, Агро (мазмунҳо)-ро бубинед.
**Агробиология** (лот. Agrobiology) — илм дар бораи қонунҳои умумии биологӣ дар соҳаи зироат ва чорводорӣ, биологияи агрономӣ.Зери мафҳуми Агробиология дар амалияи кишоварзӣ истифода кардани қонуниятҳои асосии биологӣ дар назар дошта мешавад. Солҳои 40 — 50 садаи XX Т. Д. Лисенко ва пайравони ӯ барои бо истилоҳи «Агробиология» пурра иваз кардани мафҳуми «биология» кӯшиш карданд. Ин ақидаи онҳо беасос буд ва амалӣ нагашт. Солҳои охир истилоҳи «Агробиология» кам истифода мешавад ва ҷойи онро мафҳуми биологияи кишоварзӣ гирифтааст

Эзоҳ
----

1. ↑  Фарҳанги тафсирии забони тоҷикӣ (иборат аз 2 ҷилд) Ҷ. 1 А — Н (нашри дувум)./Зери таҳрири С. Назарзода, А. Сангинов, С. Каримов, М. Ҳ. Султон. — Душанбе 2010, — c. 37 ISBN 978-99947-69-39-1

Сарчашма
--------

* Агробиология // А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2021, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.
**Рӯзи миллии дав** — севумин якшанбеи моҳи май, ки ҳамасола бо ташаббуси ниҳодҳои варзиш дар саросари Тоҷикистон ҳамчун рӯзи давидин шинохта шудааст.

Таърих
------

Рӯзи миллии дав дар Тоҷикистон бо фармони раисҷумҳур Эмомалӣ Раҳмон аз 28 марти соли 2007 ҳамасола дар севумин якшанбеи моҳи май дар саросари кишвар баргузор мешавад. Ҳадаф аз баргузории он таблиғи зиндагии солим, рушду тавсеъаи варзиш ва ҳамагонӣ кардани он эълом шудааст.

Нигаред
-------

* Давидан

Эзоҳ
----

1. ↑  *Sputnik Тоҷикистон.* Рӯзи миллии дав дар Тоҷикистон бо ширкати беш аз 420 ҳазор даванда гузашт(тоҷ.). *Sputnik Тоҷикистон* (22 май 2017). 4 августи 2022 санҷида шуд.
**Андозҳои маҳаллӣ** — чунин маблағҳое мебошанд, ки ба буҷаҳои маҳаллии дахлдор ворид карда мешаванд. Ба андозҳои маҳаллӣ андоз аз фурӯши чакана, андоз аз амволи ғайриманқули шахсони воқеӣ ва андоз барои нигоҳдории нақлиёти ҷамъиятии мусофиркаш дохил мешаванд. Маҷлисҳои маҳаллии вакилони халқ дар нисбати андозҳои дар боло зикргардида ҳуқуқҳои зерин доранд; 1) категорияҳои алоҳидаро аз ҳайати андозсупорандагон истисно намоянд ё барои онҳо меъёри камкардашуда муқаррар кунанд; 2) унсурҳои алоҳидаро аз манбаи андозбандӣ хориҷ ё нисбат ба онҳо меъёри камкардашударо истифода баранд; 3) меъёри камкардашудаи андозҳои маҳаллиро истифода баранд..

Нигаред низ
-----------

* Андоз

Эзоҳ
----

1. ↑  Фарҳанги истилоҳоти ҳуқуқ / Зери таҳрири Маҳмудов М.А. - Душанбе: ЭР-граф, 2009. - с.50
Аксҳо
**Рӯзи ҷаҳонии волидон** (ба дигар забонҳои расмии СММ: англ. International Day of Families, ар. اليوم الدولي للأسر, ‎исп. *Día Internacional de las Familias,* фр. Journée internationale des familles) — дар иҷлосияи 66 Маҷмаи Умумии Созмони Милали Муттаҳид (қарордоди№ A/RES/66/292) сентябри соли 2012 қабул шудааст. Ин ҷашн аз соли 2013 ҳамасола ба муносибати ҷашни волидони ҷаҳон 1 июн қайд карда мешавад. Ҳадафи ҷашн — беҳдошти қимматҳои умумибашарӣ, муҳофизат ва паҳн намудани он ҳамчун як сутуни мустаҳками ахлоқи ҳамидаи оилавӣ мебошад. Оила (пеш аз ҳама волидон) барои тарбияву муҳофизати кӯдакон ҷавбгар буда дар муҳити оила ба инкишофи ҳамаҷонибаи саодат мандона, бо муҳаббат саҳмихешро мегузоранд. Волидон дар ҳамаи кунҷу канори дунё бе истиснои фарқияти миллӣ, нажодӣ, динӣ ва маданӣ мураббия ва муаллимони асосии кӯдакон мебошанд. Волидон ҷанини оила ва асоси ҷомеаи инсонӣ мебошанд.

Инчунин нигаред
---------------

* Волидон
* Оила

Эзоҳ
----

1. ↑  Рӯзи ҷаҳонии волидон
**Рӯзи байналмилалии бабр** (англ. International Tiger Day) — як ҷашни солона ба ҷиҳат боло бурдани сатҳ огоӣ барои ҳифозат аз бабрҳо мебошад ва солона дар таърихи 29 июл баргузор мешавад. Дар соли 2010 дар Иҷлоси Санкт-Петербург эҷод шуд. Ҳадаф аз ин рӯз баланд шудани як системи ҷаҳонӣ барои ҳифозат аз зистгоҳҳои табиъии бабрҳо ва афзоиши огоҳии умумӣ ва пуштибонӣ аз масоил марбут ба ҳифозат аз бабр аст.

Эзоҳ
----

1. ↑  *Watts, Jonathan*. World's first tiger summit ends with £330m pledged amid lingering doubts, *The ..Guardian* (24 November 2010). Проверено 1 сентябри 2011.
2. ↑  29 июля отмечается Международный день тигра(рус.)(пайванди дастнорас — *таърих*).  ИТАР-ТАСС (29 июли 2014). 28 сентябри 2014 санҷида шуд.
3. ↑  Vietnam observes International Tiger Day. Бойгонӣ шудааст 23 октябри 2013  сол. Проверено 1 сентябри 2011.
Ин вожа дигар маъноҳо низ дорад, Агро (мазмунҳо)-ро бубинед.
**Агробиосеноз** (аз агро…, юнонӣ bios – ҳаёт ва koinos – умумӣ) — ҷамоаи мавҷудоти киштзор ва боғот; яке аз шаклҳои маъмули биосенозҳои дуюмин. Ҳар навъ зироат агробиосенози хоси дорои як силсила навъҳои доимию бартаридошта бунёд мекунад. Аз сабаби суст будани равандҳои худтанзимкунӣ агробиосеноз дер вуҷуд дошта наметавонад (нигар Агрофитосенозҳо); устувории муваққатии онро одам назорат мекунад. Хосияти дигари муҳими агробиосеноз каме бартарӣ доштани ҷонварони алафхор, хусусан зараррасонҳо (масалан, ҳашарот) мебошад. Асоси агробиосенозро рустаниҳои мазрӯъ ташкил медиҳанд. Онҳо якҷоя бо алафҳои бегона намудҳои ҳайвонҳои маскунро муайян месозанд.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — 608 с. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2021, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.
**Агрохимия** (аз агро… ва химия) химияи агрономӣ — як соҳаи илм. Агрохимия равандҳои химиявии хоку наботот, ғизои минералии рустанӣ, истифодаи нурӣ ва воситаҳои химиявии мелиоратсияи хокро меомӯзад. Агрохимия бо хокшиносӣ, зироат, метеорология, физиология ва биохимияи рустанӣ, микробиологияи кишоварзӣ, физика ва химия робитаи зич дорад. Омӯзиши ғизогирии рустанӣ, таъсири тарафайни нурӣ ва хок, тарзи нуриандозӣ, мелиоратсияи хок (оҳаку гаҷандозӣ) ва тадқиқу истифодаи заҳрҳои химиявӣ фаслҳои агрохимия мебошанд. Агрохимия дар натиҷаи афзоиши талаботи аҳолӣ ба зироат ташаккулу инкишоф ёфт. Китоби аввалин оид ба асосҳои химияи зироат соли 1761 аз ҷониби олими швед И. Валериус навишта шудааст. Омӯзиши назариявӣ ва амалии ғизогирии рустанӣ, баланд бардоштани коэффитсиенти истифодаи нурӣ, дарёфти усулҳое, ки барои моддаҳои ғизоии хокро беҳтар истифода бурдани рустанӣ кумак мерасонанд, истеҳсоли нуриҳои босамар ва ғайра аз ҷумлаи масоили кунунии агрохимия мебошанд. Ҳангоми тадқиқоти агрохимия аз усулҳои химиявӣ ва биологӣ истифода мебаранд. Натиҷаҳои илмии агрохимия барои ҳосилхез гардондани хок ва афзудани ҳосил мусоидат менамоянд. Дар ҷумҳурӣ 4 лабораторияи минтақавии агрохимиявӣ мавҷуд аст. Онҳо дар масъалаҳои оқилона истифода бурдани нуриҳои минералию органикӣ ва тартиб додани картограммаи ҳосилхезии хок ба хоҷагиҳо ёрӣ мерасонанд. Оид ба агрохимия дар Институти тадқиқоти илмии зироат, Институти хокшиносӣ, Кафедраи агрохимияи ДАТ тадқиқот мебаранд.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — 608 с. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2021, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.
**Владимиров Василий Сергеевич** (9 январи 1923, деҳаи Дяглевои губернияи Петроградский, Русия ‒ 3 ноябри 2012, Одинсово, вилояти Маскав) — риёзидони рус, академики АИ ИҶШС (1970), АИ Русия (1991), Қаҳрамони Меҳнати Сотсиалистӣ (1983), доктори илмҳои физика ва математика (1959).

Зиндагинома
-----------

Хатмкардаи Университети Ленинград (1948). Иштирокчии ҶБВ. Аз соли 1948 дар Институти математикаи ба номи В. А. Стеклови АИ Русия кор кардааст. Василий Владимиров, асосан, дар соҳаи муодилаҳо ва моделҳои физикаи математикӣ, функсияҳои умумиятдодашуда, функсияҳои комплексии бисёртағйирёбанда, назарияи тауберии бисёрчена, назарияи ададҳо, усулҳои ададӣ, назарияи квантии майдон тахқиқот анҷом додааст. Ҳамроҳ бо Н. Н. Боголюбов (1958-71) бо таҳқиқоте марбут ба сарҳадди назарияи функсияҳои комплексии бисёртағйирёбанда ва назарияи функсияҳои умумиятдодашуда (ба истилоҳ «теорема дар бораи тезии фона») машғул буд. Теоремаи Боголюбов — Владимиров дар бораи ковариантнокии функсияҳои голоморфӣ, ки аксиомаҳои назарияи квантии майдонро қонеъ мекунад, машҳур аст. Теоремаи тауберии Харди-Литлвудро барои ҳолати бисёрчена умумият дода (1976), назарияи таубериро дар назарияи квантии аксиоматикӣ татбиқ кард.

Ҷоизаҳо
-------

Дорандаи Мукофоти сталинӣ (1953), Мукофоти давлатии ИҶШС (1987). Бо 2 ордени Ленин (1975, 1983) ва дигар ордену медалҳо сарфароз гардидааст.

Осор
----

* Методы теории функций многих комплексных переменных. М. 1964;
* Обобщенные функции в математической физике. М. 1979;
* Уравнения математической физики. М. 1988.

Эзоҳ
----

1. ↑  Владимиров Василий Сергеевич // Большая советская энциклопедия (рус.): [в 30 т.] / под ред. А. М. Прохоров — 3-е изд. — М.: Советская энциклопедия, 1969.
2. 1 2 3 4 5 6 7 8 9  Архив по истории математики Мактьютор
3. ↑   — С. 181.
4. ↑
5. ↑  Математическая генеалогия (ингл.) — 1997.

Адабиёт
-------

* В. С. Владимиров. М. 1987.
**Василий Кириллов** — шоир, тарҷумон, узви Иттифоқи нависандагони Тоҷикистон (1946).

Зиндагинома
-----------

**Василий Кирилов** 25 октябри соли 1907 дар шаҳри Челябинск таваллуд шудааст. Соли 1937 шуъбаи русии факултаи филологияи Университети давлатии Ленинградро хатм карда, барои кор ба Душанбе омадааст. Дар мактаби миёна ва Донишкадаи давлатии омӯзгории Душанбе муаллимӣ кардааст. Соли 1942 ихтиёран ба Ҷанги Бузурги Ватанӣ рафта, дар рӯзномаҳои ҳарбӣ адои хидмат кардааст, дар озод кардани Киев, Варшава ва ҳуҷуми Берлин ширкат варзидааст. Аз соли 1946 то охири умраш дар рӯзномаи «Коммунист Таджикистана» кор кардааст. Аз соли 1946 узви Иттифоқи нависандагони Тоҷикистон аст. 29 августи соли 1972 аз олам даргузашт.

Эҷодиёт
-------

Аввалин шеъраш охири солҳои бистум дар матбуоти даврӣ чоп шудааст. Китоби аввалинаш «Ватан» (1938) дар Душанбе ба табъ расидааст. Баъди ҷанг маҷмӯаҳои ашъораш «Гуфтугӯйи самимӣ» (1953), «Баҳри тоҷик» (1957), «Чароғҳои фурӯзон» (1960), «Таронаи баҳори ман» (1963), «Ҷовидонро месароям» (1965) ва достони «Рӯбоҳчаҳо, харгӯшчаҳо ва Холбобо»-и ӯ дастраси умум гардидаанд. Тарҷумаи достони М. Миршакар «Ливои зафар» ва китоби Тоҷӣ Усмон «Дурдонаҳои назми тоҷик» ба қалами ӯ тааллуқ доранд. Дар ҳамқаламии шоира Марианна Фофанова асари чорҷилдаи «Сурудҳои халқии тоҷикӣ»-ро ба русӣ гардондааст.
Баъзе аз шеърҳои ӯ ба забонҳои тоҷикӣ, ӯзбекӣ ва туркманӣ тарҷума ва чоп шудаанд.

Ҷоизаҳо
-------

* Бо ордени дараҷаи аввали «Ҷанги Бузурги Ватанӣ»,
* Ордени «Ситораи сурх»;
* Ордени «Нишони фахрӣ»;
* Медали «Барои меҳнати шоён».

Сарчашма
--------

1. ↑  нусхаи бойгонӣ. 1 май 2016 санҷида шуд. Баргирифта аз сарчашмаи аввал 13 ноябри 2015.
2. ↑  Адибони Тоҷикистон (маълумотномаи мухтасари шарҳиҳолӣ)./Таҳия ва танзими Асрори Сомонӣ ва Маҷид Салим. – Душанбе, «Адиб», 2014, – с. 52 - 53 ISBN 978-99947-2-379-9
Сандалӣ дар Эрон, ки ҳамчун курсӣ маъруф аст
**Сандалӣ** — воситаи гармшавӣ, чорпояест, ки фасли зимистон ба рӯи алавдон мегузоранду ба атрофаш мешинанд.

Сандалӣ дар байни мардуми Шарқ, аз ҷумла тоҷикон аз асрҳои миёна маълум буд. Он шаклан мураббаъ (70X70см) буда, 60—70 сантиметр баландӣ дорад. Дар қисми поёнии пояҳои сандалӣ барои пойҳоро гузошта нишастан, тахтачаҳоро ба шакли чиллик мустаҳкам мекунанд, ки онро «гурбадавак» меноманд.

Дар баъзе ноҳияҳо ба қисми болоии пояҳои сандалӣ тахтачаҳоро тарзе пайваст мекунанд, ки барои зарфи хӯрокдор гузоштан мувофиқ буда, «ошмонак» ном дорад. Ба алавдон хока ва лахчаи ангишт ё ҳезум мегузоранд. Ба суфачаҳои алавдон оташкоб, оташгирак, кӯза, чойҷӯш, чойники об гузоштан мумкин аст. Ба болои сандалӣ кӯрпа партофта пойҳои худро ба даруни он дароз карда, дар атрофаш бо либоси гарм мешинанд. Сандалӣ дар айни ҳол вазифаи мизро низ адо мекунад; ба болояш дастархон густурда таом мехӯранд. Дар чор тарафи кодокҳои Сандалӣ хобидан мумкин аст. Сандалӣ дар деҳоти Тоҷикистону Узбакистон қисман боқӣ мондааст.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Ершов Н. Н. ва дигарон. Культура и быт таджикского колхозного крестьянства, М. 1954.
* Энциклопедияи Советии Тоҷик : [дар 8 ҷ.] / сармуҳаррир  А. С. Сайфуллоев. — Д. : СИЭСТ, 1978—1988.
**Васи́лий Аполло́нович Андре́ев** (1906 — 2 феврали 1974, Душанбе) — иштирокдори Ҷанги Бузурги Ватанӣ. Қаҳрамони Иттифоқи Советӣ (1945), сержанти калони гвардиячӣ.

Зиндагинома
-----------

Солҳои 1928—1931 дар сафи Армияи Сурх хидмат карда, баъдан дар Тоҷикистон муқимӣ шуд. Ноябри 1941 дар шаҳри Сталинобод ба сафи Армияи Сурх даъват шуда, дар ротаи 2-юми пулемётчиёни полки 82-юми гвардиягии Севастопол, ки дар ҳайати дивизияи 32-юми гвардиягии орденҳои Байрақи Сурх ва Суворовдори Таман буд, хидмат кардааст. Апрел 1945 дар нимҷазира Земланд дар маҳали аҳолинишини Гаутен қаҳрамонӣ зоҳир намуд. Ба муқобили баталионе, ки ӯ хидмат мекард, гитлерчиён қариб як полки пиёдагардро таҳти ҳимояи тӯпҳои худгард равона карданд. Ҳангоме ки тӯдаи фашистон ба камингоҳи ҷанговарони мо наздик шуданд, Андреев онҳоро бо оташи пулемёт пешвоз гирифт. Дар рафти амалиёт расчёти Андреев ҳуҷуми душманро зада гардонд ва 140 нафар фашистро асир гирифт. Андреев маҷрӯҳ шуда бошад ҳам, то расидани ҷанговарони шӯравӣ истодагарӣ кард. Соли 1945 Андреев аз хидмати ҳарбӣ баргашта, дар ташкилотҳои гуногуни бинокории Душанбе кор кард.

Ордену ҷоизаҳо
--------------

Бо орденҳои Ленин, Байрақи Сурхи Ҷангӣ, Шараф (дараҷаи III) ва медалҳо сарфароз гардидааст.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Онҳо Ватанро мудофиа кардаанд (Қаҳрамонони Иттифоқи Советӣ — фарзандони Тоҷикистон), Д. 1985;
* Герои Советского Союза. Краткий биографический словарь, т.1, М. 1987.

Сарчашма
--------

* Андреев Василий Аполлонович / Б. Аҳмадов // А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2021, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.

Пайвандҳо
---------

 *Игорь Сердюков.* Василий Андреев.  Сайти «Герои Страны». 21 май 2015 санҷида шуд.

* Андреев Василий Аполлонович.  az-libr.ru. 30 сентябри 2014 санҷида шуд.
**Режими сиёсӣ** - ба ду маъно фаҳмида мешавад: 1. Ҳамчун ҷараёни амалисозии воқеии ҳокимият, режими сиёсӣ - ин тарзу усулҳои амалисозии воқеии ҳокимияти давлатӣ аст. 2. Ҳамчун натиҷаи ниҳоии амалисозии ҳокимият (ҳокимиятдорӣ), режими сиёсӣ- ин вазъи сиёсии ҷомеа аст, ки дар ҷараёни истифодаи тарзу усулҳои муайяни амалисозии ҳокимияти давлатӣ ҳосил мешавад. Барои амалисозии ҳокимияти давлатӣ тарзу усулҳои боваркунонӣ, тарбиявӣ, қонуният, идоракунии парлумонӣ, мутобиқсозӣ, имкони фаъолияти озоди сиёсӣ, фишороварии сиёсӣ, дар ҳолатҳои истисноӣ
- тамоман манъ кардани фаъолияти ҳизбу созмонҳои сиёсӣ, қатъи озодиҳои сиёсӣ ва ғ. истифода шуданашон мумкин аст. Аз истифодаи онҳо ин ё он вазъи сиёсии ҷомеа ҳосил мешавад. Амалияи таърихӣ -сиёсӣ якчанд намуди режимҳои сиёсиро медонад: режими истибдодӣ, режими авторитарӣ, режими фашистӣ, режими демократӣ, режими либералӣ-демократӣ.

Эзоҳ
----

1. ↑  Фарҳанги истилоҳоти ҳуқуқ / Зери таҳрири Маҳмудов М.А. - Душанбе: ЭР-граф, 2009. - с. 395
**Владимир Константинович Егоров** (таваллуд 30 октябр 1947 (1947-10-30), Канаш, РСС Чувашистон, СССР), — ходими давлатии советй ва рус, коркуни системаи маориф. Номзади илмҳои таърих, доктори илмҳои фалсафа, профессор. Доктори фахрии Институти ҷомеашиносии Академияи илмҳои Русия. Аз моҳи марти соли 2008 узви Комиссияи олии аттестатсионии Вазорати маорифи Русия .

Зиндагинома
-----------

Соли 1971 факултети таъриху филологияи Донишгоҳи давлатии Қазон ба номи В.И. Улянов-Ленинро бо ихтисоси таърих хатм намуда, солҳои 1971-1974 дар он ҷо омӯзгорӣ кардааст.

Солҳои 1974—1985 дар кори роҳбарӣ дар КМ ВЛКСМ. Солҳои 1979-1980 муовини сармуҳаррири органи матбуоти Кумитаи Марказии ВЛКСМ – маҷаллаи «Коммунисти ҷавон» буд.

Солҳои 1985-1987 ректори Донишкадаи адабиёт ба номи Горкий.

Соли 1988 дар Академияи илмҳои ҷамъиятшиносии назди КМ КПСС дар мавзӯи «Идомаи наслҳо дар замони социализм: проблемаҳои назария ва амалия» (ихтисос коммунизми илмӣ 09.00.02 -) рисолаи номзадиро барои гирифтани унвони доктори илми фалсафа дифоъ кард.

Солҳои 1987—1990 ҷонишини мудири шӯъбаи маданияти КМ КПСС, солҳои 1990—1991 ёрдамчии Котиби Генералии КМ КПСС, ёрдамчии Президенти ИҶШС буд.

Солҳои 1992-1996 - сармутахассиси Маркази таҳлилии сиёсати илмию саноатии Кумитаи давлатии илм ва технологияи Вазорати саноати Федератсияи Русия, инчунин ба ҳайси профессори Академияи идоракунии давлатии Русия дар назди Президенти ФР дарс додааст.

Солҳои 1996-1998 директори Китобхонаи давлатии Русия буд.

Дар моҳи сентябри соли 1998 - феврали 2000 - Вазири фарҳанги Федератсияи Русия. Аз соли 2000 то 2010 Президент-ректори РАГС.

Эзоҳ
----
**Григорев Василий Василевич** (15 [27] март 1816, Санкт-Петербург — 19 [31] декабр 1881, Pavlovsk[d], губернияи Санкт-Петербург[d]) — муаррих-шарқшиноси рус.

Зиндагинома
-----------

Хатмкардаи факултаи филология — шуъбаи забонҳои шарқи Донишгоҳи давлатии Санкт-Петербург (1834). Узви вобастаи АИ Русия (1853). Нахустин асари илмии Василий Григорев («Таърихи муғулҳо») соли 1834 дар айёми донишҷӯиаш ба табъ расидааст. Ин рисола дар асоси асари Хондамир «Хулосату-л-ахбор» (Василий Григорев онро аз форсӣ ба русӣ тарҷума карда буд) навишта шудааст. Василий Григорев муддате дар литсейи Ришелйеи (1838-44) идораи марзбонӣ оид ба барқарорсозии муносибатҳо бо хонҳои Осиёи Марказӣ ва қирғизҳои кишвари Оренбург (1851-62) кор кардааст. Аз соли 1863 дар Донишгоҳи Санкт-Петербург мудири кафедраи таърихи Шарқ (1863-78), декани факултаи забонҳои Шарқ (1870-80) буд. Василий Григорев муаллифи беш аз 200 асари илмӣ-таҳқиқотӣ, аз ҷумла монографияҳои «Кобулистон ва Кофиристон» (1867), «Туркистони Шарқӣ» (Ҷ. 1, 1869; Ҷ. 2, 1873), «Оид ба мардуми сакоӣ» (1871) ва ғ. мебошад. Василий Григорев дар радифи масоили таърих, ҷуғрофия, бостоншиносӣ, мардумшиносии халқҳои Осиёи Марказӣ оид ба забонҳои туркӣ ва эронии роиҷ дар ин марзу бум мақолаҳову рисолаҳо нигоштааст («Дар бораи вожаҳои русии шарқиасл» (1854), «Дар хусуси ба алифбои русӣ ишора кардани овозҳои забони қирғизӣ» (1861) ва ғ.). Василий Григорев яке аз нахустин шарқшиносони аврупоист, ки ба таҳқиқи забони тоҷикӣ пардохтааст. Ӯ дар китоби «Оид ба баъзе воқеоти Бухоро, Қӯқанд ва Кошғар. Ёддоштҳои Мирзо Шамси Бухороӣ» (1861) намунаи матни забони тоҷикиро оварда, хонандагони русзабонро бо забони тоҷикӣ ва грамматикаи он шинос кардааст. Василий Григорев чун публитсист — рӯзноманигор оид ба мавзӯъҳои муҳимми Русия, махсусан, муносибати ин давлат бо кишварҳои Осиёи Марказӣ бо тахаллусҳои Мирзомалик, Изофати Мақлуба, Султон Мендалӣ Пиралиев мақолаҳо менавишт, ки чанде аз онҳо ба дархости давлати Англия ба забони англисӣ тарҷума шудаанд.

Осор
----

* О Великорусских словах восточного происхождения. СПб. 1854;
* О некоторых событиях в Бухаре, Коканде и Кашгаре. «Записки Мирзы Шамса Бухары». Казань, 1861;
* Землеведение. География стран Азии, находящихся в непосредственных отношениях с Россией. СПб. 1867.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Григорев Василий Василевич // Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.

* Веселовский Н. И. Василий Васильевич Григорьев, по его письмам и трудам. 1816—1886. СПб. 1887;
* Коссович К. Об ученых трудах профессора Григорьева. // журнал Министерства народного просвещения. Часть 140, СПб. 1868.
**Влади́мир Ио́сифович Ве́кслер** (19 феврал [4 март] 1907, Житомир[d], Volhynian Governorate[d], Русияи подшоҳӣ — 22 сентябр 1966, Маскав) — физикдони шӯравӣ, академики АИ ИҶШС (1958, узви пайваста, 1946), академик-котиби шуъбаи физикаи ҳастаи АИ ИҶШС (1963—1966).

Зиндагинома
-----------

Хатмкардаи Институти энергетикии Маскав (1931). Дар Институти умумииттиҳодии электротехникӣ (аз 1930), Институти физикаи АИ ИҶШС (аз 1936), ҳамзамон дар Дубна (аз 1949) кор кардааст. Аз соли 1954 асосгузор ва роҳбари лабораторияи физикаи энергияҳои баланди Институти пажӯҳиши ҳаста дар Дубна. Корҳои илмии асосиаш ба принсипҳои физикии шитобдиҳии зарраҳои барқанок (заряднок), физикаи энергияҳои баланд, нурҳои кайҳонӣ бахшида шудаанд. Усулҳои нави шитобдиҳии зарраҳои барқанокро таҳия намудааст. Нахустин таҳқиқоти Владимир Векслер ба нурҳои кайҳонӣ вобаста буда, дар кӯҳҳои Помир ва Элбрус сурат гирифтааст. Дар он ҷо ӯ равандҳои ҳастаиро, ки ба зарраҳои баланд энергияи афканишоти кайҳонӣ вобастаанд, омӯхта, намуди нави селҳоеро ошкор сохт, ки минбаъд селҳои электронию ҳастаӣ ном гирифтанд. Соли 1944 новобаста ба Э. Макмиллан принсипи барои рушди ояндаи техникаи суръатафзо хеле муҳим — принсипи худфазагириро кашф кард. Ин принсип имкон дод, ки ҳадди дастраси энергияи зарраҳо ҳазорҳо баробар зиёд карда шавад. Принсипи худфазагирӣ ба тарҳрезӣ шудани шаклҳои гуногуни суръатфизоҳои зарраҳои барқанок — фазотронҳо, синхрофазотронҳо, синхротронҳо низ мусоидат кард. Солҳои 1956—1966 асосҳои усули маҷмӯии суръатфизоиро таҳия намуд. Бо роҳбарии Владимир Векслер дар Дубна нахустин дар ИҶШС синхротрон (1947) ва синхрофазотрон (1957) сохта шуд. Соли 1960 дар синхрофазотрон Владимир Векслер ва ҳамкоронаш зарраи бунёдии анти-сигма-минус-гиперонро кашф карданд, ҷараёни тавлиди зарраҳои аҷибро (онҳоро пи-мезонҳо ҳосил мекунанд) омӯхтанд, физикаи пионҳоро таҳқиқ намуданд.

Ҷоизаҳо
-------

Дорандаи Мукофоти давлатии ИҶШС (1950), Мукофоти ленинӣ (1959), Мукофоти байналмилалии «Ҳаста барои сулҳ» (1963). Бо 3 ордени Ленин, ордени Байрақи Сурхи Меҳнат ва медалҳо сарфароз гардидааст.

Эзоҳ
----

1. 1 2 3 4 5 6  Векслер Владимир Иосифович // Большая советская энциклопедия (рус.): [в 30 т.] / под ред. А. М. Прохоров — 3-е изд. — М.: Советская энциклопедия, 1969.
2. 1 2  Энциклопедия Брокгауз (нем.) / Hrsg.: Bibliographisches Institut & F. A. Brockhaus, Wissen Media Verlag

Адабиёт
-------

* Векслер Владимир Иосифович // Боз — Вичкут. — Д. : СИЭМТ, 2014. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 3). — ISBN 978-99947-33-46-0.


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️  Гузариш ба унсури Викидода  Вебгоҳҳои мавзӯъӣ | 
* zbMATH Open

 |
| Фарҳангҳо ва донишномаҳо | 
* Большая каталанская
* Большая норвежская
* Большая российская (старая версия)
* Большая российская (научно-образовательный портал)
* Кругосвет
* Хорватская
* Britannica (онлайн)
* De Agostini
* Современной Украины

 |
| 

| Дар феҳристҳои китобшинохтӣ |
| --- |
| 
* GND: 1114159514
* ISNI: 0000 0000 5564 2554
* LCCN: n87848959
* LNB: 000199991
* NKC: js20070706003
* NUKAT: n2005070345
* VIAF: 18745127
* WorldCat VIAF: 18745127

 |

 |
**Суръат Муҳаммадович Халилов** — оҳангсоз, омӯзгор, профессори Консерваторияи миллии Тоҷикистон ба номи Т. Сатторов. Узви Иттифоқи оҳангсозони Тоҷикистон (1972).

Зиндагинома
-----------

Суръат Муҳаммадович Халилов 8 феврали 1942 дар шаҳри Душанбе таваллуд шудааст, фарзанди Муҳаммад Халилов аст. Омӯзишгоҳи мусиқии ш.Душанбе (1963), Консерваторияи давлатии ш. Тошканд ба номи А.Ашрафиро хатм кардааст (1969). Омӯзгор, мудири кафедраи ДДОТ ба номи Т. Шевченко (1969—1973). Омӯзгор, дотсент, мудири кафедра, декани Донишкадаи давлатии санъати Тоҷикистон ба номи М. Турсунзода (аз соли 1973—2003), раиси Раёсати Фонди мусиқии Иттифоқи оҳангсозони Тоҷикистон (аз с.1989). Омӯзгор, декан ва мудири кафедра, профессори Консерваторияи миллии Тоҷикистон ба номи Т. Сатторов (аз с. 2003 — то холо)

Эҷодиёт
-------

Дар аксари жанрҳои мусиқи асарҳо эҷод кардааст.
Муаллифи

* «Достон барои виолончел ва фортепиано» (1962),
* «Увертюраи „Ҷавонӣ" барои оркестр» (1963),
* «Вариатсия барои фортепиано» (1964),

**достони симфонии**

* «Тоҷикистони ман» (1967),
* «Консерт барои фортепиано бо ҳамовозии оркестр» (1968),
* «Симфония ба хотираи В. И. Ленин» (1969),
* «Пиеса барои труба ва фортепиано» (1970),

**суруд ва романсҳои**

* «Ҷавонӣ» (1987),
* «Моҷарои обфурӯш» (1987),
* «Боғбон ва мири ғазаб» (1988) ва ғ.

Ҷоизаҳо
-------

* Аълочии фарҳанг ва маорифи Тоҷикистон,
* Медали «Хидмати Шоиста» (2006)

Пайвандҳо
---------

Эзоҳ
----

1. ↑  Аслҳо ва наслҳо. — Душанбе,2013, с.134.
**Суръат** «Темп» (лот. tempus-вақт) — суръати ҳаракат. Суръати асари мусиқӣ аз хислату рӯҳия ва мазмуну мундариҷа вобастааст. Дурустии cуръат - шарти муҳими таъсирбахши иҷрокунандагист; аз Суръати аслӣ дур будан, ба ғалат маънидод кардани асар оварда мерасонад.

Суръат дар мусиқӣ бештар бо истилоҳи итолёвӣ маънидод мешавад. Дар мусиқӣ cуръатҳои асосӣ инҳоянд: 

* Суръатҳои суст — *Largo* (бисёр васеъ), *Lento* (хеле суст), *Adagio* (суст);
* Суръатҳои муътадил, миёна — *Andante* (дар Суръати оромона қадам задан), *Moderato* (муътадил), *Allegretto* (то дараҷае хушҳолона);
* Суръатҳои тез — *Allegro* (босуръат, тез), *Vivace* (хеле тез, шӯх), *Presto* (бисёр тез, хеле шӯх).

Баъзан бо истилоҳи асосӣ калимаеро, ки cуръатро дақиқтар месозад: *molto, assai*- бисёр хело; *non troppo* - на онқадар; *poco* - каме ва ғ. зам мегардад.

Истилоҳоте низ вуҷуд доранд, ки cуръатро тағйир медиҳанд:*accelerando, stringendo*-тезондан; *ritardando, rallentando*-суст кунондан ва ҳ. к.

Дар баъзе ҳолатҳое, ки аз cуръати аслӣ мебояд каме дур шуд: *tempo rubato* ишора карда мешавад. Суръати ба майли худ, ки ба фантазияи худи навозанда вобастагӣ дорад, *ad libitum* ё *a piacere* (ба хоҳиши худ) ишорат меёбад. Баргаштан ба суръати аввала бо *Tempo I* ишорат мешавад. Нишон додани cуръат баъзан бо сифати номи пиесаҳои ҷудогона истифода мегардад («Allegro»-и Шуман, «Adagio»-и Барбер ва ғайра). Бисёр композиторон Суръатро ба забони итолёвӣ нею ба забони модарии худ - русӣ, англисӣ, фаронсавӣ, тоҷикӣ ва ғ. нишон медиҳанд. Суръати дақиқтарро нишондоди метроном муайян месозад.

Нигаред
-------

* Овоз
* Сурудхонӣ

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️  Гузариш ба унсури Викидода  Фарҳангҳо ва донишномаҳо | 
* Большая датская
* Большая российская (старая версия)
* Большая российская (научно-образовательный портал)
* Britannica (онлайн)
* Universalis

 |
| Дар феҳристҳои китобшинохтӣ | 
* BNF: 11978569k
* GND: 4184703-9
* NDL: 00575377
* NKC: ph194658

 |

Эзоҳ
----

1. ↑  Обидпур Ҷ. Луғатномаи тафсирии мусиқӣ / зери назари Б.Қобилова. – Душанбе: Аржанг, 2019. – С. 273-374. – 480 с. ISBN 978-999-47-43-90-2 (тоҷ.)
**Ҳизби демократи ИМА** (англ. Democratic Party) — дар баробари ҷумҳурихоҳон, яке аз ду ҳизби сиёсии муосир дар Иёлоти Муттаҳида. Ин қадимтарин ҳизб дар ИМА аст. Рамзи ғайрирасмии ин ҳизб хар аст (рамзи якрав бартараф кардани монеаҳо ва истодагарӣ), ранги ғайрирасмии вай кабуд аст. Ба идеолужиҳои марказгаро ва марказгарои чап мувофиқат мекунад. 

Аз солҳои 1930 инҷониб ҳизб мавқеъҳои сотсиал-либералӣ, ислоҳотталаб ва пешқадамро (прогрессивизмро) ишғол намуда,    дар сафҳои худ ислоҳотчиён, прогрессивӣ, либералҳои муосир (ба маънои Амрико) ва сентристҳоро муттаҳид мекунад.  Дар натиҷаи гузариши Ҳизби Демократӣ ба сӯи некӯаҳволӣ, ислоҳотпарастӣ ва прогрессивизм, ки дар солҳои 1930 ва 1960 ба вуқӯъ пайваст, ҷуғрофияи пуштибонӣ аз демократҳо низ тағйир ёфт. Агар дар нимаи дуюми асри 19 – нимаи аввали асри 20 ин ҳизб дар ҷанубу шарқи Иёлоти Муттаҳида нуфузи бештар дошта бошад, дар айни замон вай дар шимолу шарқ (иёлатҳои Миёна-Атлантик ва Англияи нав), дарМинтақаи кӯлҳои бузург ва дар соҳили Уқёнуси Ором (аз ҷумла Ҳавайӣ), инчунин дар шаҳрҳои калон новобаста аз минтақа қудрат дорад 

Президенти 46-уми Иёлоти Муттаҳида Ҷо Байден шонздаҳумин демократ аст, ки ин мақомро ишғол мекунад. Дар натиҷаи интихоботи соли 2020 Ҳизби Демократ ҳам дар Сенат (51 курсӣ, аз ҷумла ноиби президент) ва ҳам дар Палатаи Намояндагон аксарияти курсиҳо ба даст овард.

Эзоҳ
----

1. ↑  E. Grigsby. *Analyzing Politics: An Introduction to Political Science*. Florence: Cengage Learning. pp. 106—107. 2008 ISBN 0-495-50112-3. *«In the United States, the Democratic Party represents itself as the liberal alternative to the Republicans, but its liberalism is for the most the later version of liberalism—modern liberalism.»*
2. ↑  S. N. Arnold. *Imposing values: an essay on liberalism and regulation*. Florence: Oxford University Press. p. 3. 2009 ISBN 0-495-50112-3. *«Modern liberalism occupies the left-of-center in the traditional political spectrum and is represented by the Democratic Party in the United States.»*
3. ↑  J. Levy. *The state after statism: new state activities in the age of liberalization*. Florence: Harvard University Press. p. 198. 2006 ISBN 0-495-50112-3. *«In the corporate governance area, the center-left repositioned itself to press for reform. The Democratic Party in the United States used the postbubble scandals and the collapse of share prices to attack the Republican Party…Corporate governance reform fit surprisingly well within the contours of the center-left ideology. The Democratic Party and the SPD have both been committed to the development of the regulatory state as a counterweight to managerial authority, corporate power, and market failure.»*
4. ↑  J. Hale. *The Making of the New Democrats*. New York City: Political Science Quarterly. p. 229. 1995. *«Second, insofar as Democrats in Congress are roughly split into liberal and centrist wings»*
**Андозе, ки тибқи низоми содакардашуда пардохта мешавад**. Ин як намуди махсуси андозе ба буҷет мебошад. Супорандагони андози мазкур соҳибкорони инфиродӣ, корхонаҳо, филиал ва намояндагони шахсони ҳуқуқии хориҷӣ мебошанд. Даромади онҳо барои давраи на зиёда аз як соли тақвимӣ ба дарназардошти андозе аз фурӯши чакана аз ҳадди чоркаратаи муқаррарнамудаи Кодекси андози Ҷумҳурии Тоҷикистон барои мақсадҳои бақайдгирӣ ба сифати супорандаи андоз аз арзиши иловашуда зиёд намебошад. Объекти андозбандӣ даромади умумии дар давраи ҳисоботӣ бадастомада аст. Меъёри андоз дар ҳаҷми 12 фоизи объекти андозбандӣ муқаррар карда мешавад. Тибқи Кодекси андози Ҷумҳурии Тоҷикистон соҳибкорони инфиродӣ ҳуқуқ доранд, ки барои супоридани андоз аз шакли патент истифода намоянд.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* Андоз / С. Ҳабибов // А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2021, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.
**Ҳизби коммунисти Федератсияи Русия** (ихтисораш **ҲКФР**, русӣ: Коммунистическая партия Российской Федерации, КПРФ) — ҳизби сиёсии чапи расман ба қайд гирифташуда дар Федератсияи Русия аст. Худро хамчун вориси Ҳизби коммунистии РСФСР ва Ҳизби коммунистии Иттифоқи Советӣ дар қаламрави ФР. Ҳоло ин яке аз 15 ҳизбест, ки бидуни ҷамъоварии имзо ҳақ доранд дар интихоботи вакилони Думаи давлатии Федератсияи Русия ҳам аз рӯи рӯйхатҳои ҳизбӣ ва ҳам дар ҳавзаҳои якмандатии интихоботӣ ширкат кунанд.

Ҳизби коммунисти Федератсияи Русия дар Анҷумани II ғайринавбатии коммунистон, ки 13-14 феврали соли 1993 баргузор шуд) ҳамчун Ҳизби коммунисти барқароршудаи ҶШС Русия таъсис ёфт. Шумораи филиалҳои минтақавӣ 85 адад, шумораи аъзоён 162173 нафар (барои соли 2016).

Эзоҳ
----