recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Мубашшир Акбарзод** — адабиётшинос, муҳаққиқ, узви Иттифоқи нависандагони Тоҷикистон (2007)

Зиндагинома
-----------

Мубашшир Акбарзод 25 июли соли 1969 дар деҳаи Кулолии ноҳияи Панҷакент ба ҷаҳон омадааст. Баъди хатми мактаби миёнаи зодгоҳаш, соли 1986, вориди факултаи филологияи тоҷики Донишгоҳи давлатии Тоҷикистон ба номи В.И.Ленин (Донишгоҳи миллии Тоҷикистон) шуда, соли 1992 хатм кардааст. Солҳои 1992-1994 ходими илмии Институти шарқшиносӣ ва мероси хаттии Академияи Илмии Ҷумҳурии Тоҷикистон будааст. Солҳои 1994-1999 муаллими мактаби миёна, 1999-2002 ходими илмии Институти шарқшиносӣ ва мероси хаттӣ, 2002-2006 муаллими ДМТ. Аз соли 2005 мудири шуъбаи адабиёти классикии нашриёти «Адиб», ҳамзамон, ходими илмии шуъбаи таҳқиқ ва нашри осори адабии Институти шарқшиносӣ ва мероси хаттӣ мебошад.Солҳои 2015-2016 дар Иттифоқи нависандагони Тоҷикистон фаъолият намудааст. Аз соли 2016 дар Муассисаи давлатии Сарредаксияи илмии Энсиклопедияи миллии Тоҷикистон фаъолият мекунад.

Эҷодиёт
-------

Маҷмӯаи мақолаҳояш «Сухан з-осмонҳо фуруд омадаст» соли 2008 ба табъ расид, ки паҳлӯҳои гуногуни адабиёти тоҷикро мавриди таҳқиқу баррасӣ қарор додаанд. Дар таҳия ва таҳрири силсилаи «Ахтарони адаб» (2007-2013), матни комили «Хамса»-и Низомии Ганҷавӣ (2012) ва «Маснавии маънавӣ»-и Ҷалолуддини Балхӣ (2013) ширкат варзидааст. «Намунаи адабиёти тоҷик»-и устод Айниро ба хатти кириллӣ (2010) мунташир сохтааст.

Ҷоизаҳо
-------

* Аълочии фарҳанги Ҷумҳурии Тоҷикистон (2010);
* Ҷоизаи олимони ҷавони АИ ҶТ (2004).

Эзоҳ
----

1. ↑  Адибони Тоҷикистон (маълумотномаи мухтасари шарҳиҳолӣ)./Таҳия ва танзими Асрори Сомонӣ ва Маҷид Салим. – Душанбе, «Адиб», 2014, – с. 32 ISBN 978-99947-2-379-9
Давлат барои соли 1975: кабуд - кишварҳои ҷаҳони якум, сурх - кишварҳои ҷаҳони дуюм, сабз - кишварҳои ҷаҳони сеюм.
**Ҷаҳони** **дуввум** (русӣ: Второй мир) кишварҳои собиқи сотсиалистиро (ба таври расмӣ кишварҳои Блоки шарқӣ) дар бар мегирад, ки онҳо асосан дар зери таъсири Иттиҳоди Шӯравӣ буданд ё сохта шудаанд. Пас аз Ҷанги Дуюми Ҷаҳонӣ 19 давлати коммунистӣ ташкил карда шуданд ва пас аз пошхӯрии Иттиҳоди Шӯравӣ танҳо панҷ давлати сотсиалистӣ боқӣ монданд: Чин, Кореяи Шимолӣ, Куба, Лаос ва Вйетнам. Якҷоя бо мафҳумҳои "Ҷаҳони аввал "ва "Ҷаҳони сеюм "ин истилоҳ барои тақсим кардани давлатҳои рӯи замин ба се категорияҳои васеъ истифода мешавад. Мафҳуми *ҷаҳони дуюм* ба илм дар доираи неомарксизм ворид карда шуд.

Мафҳуми "дунёи дуввум" сохти "Ҷанги сард" аст. Ин истилоҳ то ҳол барои тавсифи кишварҳои собиқи сотсиалистӣ ва коммунистӣ, ки осори ҳам ҷаҳони якум ва ҳам саввумро доранд, ба таври васеъ истифода мешавад ва ҷомеаҳо ва иқтисодиёти онҳо бо камбизоатӣ ва шукуфоӣ хосанд. Бисёре аз давлатҳои ҷаҳони дуюм ҳоло соҳиби иқтисодиёти капиталистӣ мебошанд. Пас аз пошхӯрии Иттиҳоди Шӯравӣ, маънои воқеии истилоҳоти «ҷаҳони якум», «ҷаҳони дуюм» ва «ҷаҳони сеюм» тағир ёфт ва диққатро аз маънои сиёсӣ ба маънои иқтисодии таъриф иваз кард.

Назарияи се ҷаҳон ҳамчун хом ва нисбатан куҳна танқид шудааст. Ҷомеашиносон ба ҷои ин пешниҳод кардаанд, ки барои тавсифи табақабандии ҷаҳонӣ калимаҳои "кишварҳои пешрафта", "кишварҳои дорои иқтисоди гузариш" "кишварҳои рӯ ба тараққӣ" ва "кишварҳои камтар рушдёфта" истифода шаванд. Бо вуҷуди ин, назарияи се ҷаҳон ҳанӯз ҳам дар адабиёти муосир ва расонаҳо маъмул аст .

Ҳамчунин нигаред
----------------

* БРИКС
* Иттиҳоди АвруОсиё
* Кишварҳои рӯ ба тараққӣ
* Ҷаҳони чорум

Эзоҳ
----

1. ↑  *Лебедева М.М.* Мировая политика. - М. Аспект Пресс, 2007. - с. 40
2. ↑  *Margaret L. Andersen; Howard Francis Taylor.* Sociology: Understanding a Diverse Society. — Thomson/Wadsworth(англ.)тҷк. 2006. — С. 250. — ISBN 978-0-534-61716-5.
3. ↑  *Giddens, Anthony.* Sociology. — Polity, 2006. — ISBN 9780745633794.
**Биринҷоса́н**, **биринҷосиф**, **биринҷост** (лот. Artemísia vulgáris) — як навъ гиёҳи худрӯй.

Тавсифоти гиёҳшиносӣ
--------------------

Пояаш рост (30-210 см қад мекашад), қисми болояш сершох, сурхтоб. Баргаш паршакли паррадор ё яклухт, рӯяш сабз, пушташ — серпашмаки нуқратоб. Хӯшагул («сабадак»)-аш байзашакл, майда (қутраш 2-4 мм). Гулаш майда, найчашакли сурхча, гоҳе зард (нимаи дувуми тобистон шукуфта, тухм мебандад). Чун алафи бегона дар боғу киштзор, канори рӯду дарёҳо ва минтақаи ҷангалзор месабзад.

Биринҷосан гиёҳи доруист. Абуалии Сино Биринҷосанро барои табобати санги гурда, назла, ҷароҳат, дарди сар, бемориҳои занона ва ғ. истифода бурдааст. Бо баргу поя, гул ва решаи Биринҷосан бемориҳои гуногун (саръ, зардпарвин, касалии қанд, фалаҷ, хала, бемориҳои занона ва ғайра) табобат карда мешаванд. Бо мақсади табобат, асосан, нӯги сербарги рустанӣ (дар давраи гулшукуфт ғундошташуда) ва решаи он (тирамоҳ ҷамъоваришуда)-ро истифода мебаранд. Биринҷосан. иштиҳо меорад, ҳазми хӯрокро беҳтар ва асабҳоро ором мекунад, захмҳоро шифо мебахшад, таъсири дарунрон дорад. Ҷӯшидаи баргҳои онро бо мақсади тақвияти ҷигар ва резондани киҷҷаҳо ҳуқна мекунанд. Биринҷонсан давобахши бехобӣ, невроз, бемориҳои илтиҳобӣ, грипп ва ғ. ҳам мебошад. Табибони халқӣ бо баргу поя ва решаи Биринҷосан гастрит, сил, бавосир, ғалаёни хун, дамиши шикам ва дигар бемориҳоро дармон мебахшанд.

Хосияти шифоӣ
-------------

Биринҷосан ҷузъи таркибии «доруи Здренко» аст, ки барои табобати омос, газаку захми меъда истифода мешавад. Биринҷосан омили мусаккину қувватбахш ва табшикан низ ба ҳисоб меравад. Чун гиёҳи хушбӯй ба таом меандозанд. Баргу поя ва гули Биринҷосан 0,03-0,6 % (бехаш 0,1 %) равғани эфир (синеол, α-туйон, борнеол), 175 мг% витамини С, В1, каротин, моддаҳои даббоғӣ ва ғ. дорад.
Дар Фаронса, Марокаш, Олмон, Ҳиндустон, Хитой ва ғ. аз гулу барги Биринҷосан равғани эфир мегиранд.

Эзоҳ
----

1. ↑  Об условности указания класса двудольных в качестве вышестоящего таксона для описываемой в данной статье группы растений см. раздел «Системы APG» статьи «Двудольные».
2. ↑  Sp. Pl. 2: 848. 1753

Адабиёт
-------

* Ҳоҷиматов М. Биринҷосан ⁄⁄Энсиклопедияи советии тоҷик (ЭСТ), Ҷ. 1. Д. 1978;
* Холматов Х. Х. (ва диг.), Основные лекарственные растения Средней Азии. Ташкент, 1984;
* Губанов И. А. Artemisia vulgaris — Полынь обыкновенная или чернобыльник. М. 2004.

Сарчашма
--------

* Биринҷосан / М. Ҳоҷиматов // Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.
**Ҷаҳонгир Ғаффорӣ** (форсӣ: جهانگیر غفاری‎; зод. 9 сентябр 1940, Боку) — ҳунарпешаи филм ва таҳиякунандаи эронӣ аст, ки бо «Шаётин» (1973), «Дик Турпин» (1974) ва «Варзиши хунин»(1988) маъруф аст.

Зиндагинома
-----------

Ҷаҳонгир Ғаффорӣ 9 сентябри 1940 дар Боку дар хонаводае бо асолати Озарбойҷони Ҷанубӣ ба дунё омадааст.

Корнома
-------

Ҷаҳонгир Ғаффорӣ теъдоди зиёде аз тавлидоти синамои Туркия, умдатан дар даҳаи 1970 бозӣ кард. Маҳбубияти ӯ дар синамои он кишвар ӯро водор кард, то гурӯҳи бозигарони байнуламилалӣ монанди «Имтиёзи бузурги Шафт» (1972) тавассути Гурдун Поркс, «Шаётин» (1973) тавассути Хесус Фронку, «Кӯҳи ҷодугарон» (1974) тавассути Раул Артигот, «Дик Турпин» (1974) тавассути Фернандо Мерино, «Ҳундро» (1983) тавассути Мат Симбер, «Шаҳри тарс» (1984) тавассути Абел Феррара ва «Варзиши хунин» (1988) тавассути Нют Арнолд ворид шавад.

Ӯ ҳамчунин ба унвони таҳиякунанда дар филмҳое монанди «Ҳундро» (1983), «Мӯҳои зард ва қалъаи тило» (1984) ва «Салиби Ибериё» (1990) хидмат кард. Дар 1975 вай дар сериёли телевизиюни Маркази пизишкии Амрико ҳузури кӯчаке дошт. Дар аввалҳои даҳа 1990, Ҷаҳонгир Ғаффорӣ аз саҳнаи филм канорагирӣ кард.

Филмнома
--------

* Мутолеаи шаҳри мо (1965)
* Қаҳрамонони Қаҳрамонон (1965)
* Имрӯз ва фардо (1966)
* Адолати Худо (1968)
* Сарзамини диловарон (1969)
* Насли далер (1969)
* Ҷаҳони сиёҳ (1970)
* Фадима (1970)
* Духтари фирорӣ (1970)
* Духтари бераҳмии бело (1970)
* Ин гурӯҳи ахлот (1970)
* Меваи гуноҳ (1971)
* Кӯчаи беқонунӣ (1971)
* Офтоби хашмгин (1972)
* Шаётин (1973)
* Ҳундро (1983)
* Варзиши хунин (1988)

Эзоҳ
----

1. ↑  Aldous, 2015, pp. 162.
2. ↑  Budnik, 2017, pp. 79.
3. ↑  Davies, 2015, pp. 609.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️  Гузариш ба унсури Викидода  Вебгоҳҳои мавзӯъӣ | 
* Česko-Slovenská filmová databáze
* Бонки Иттилоотии Интернетии Филмҳо
* Кинопоиск

 |
Ин вожа дигар маъноҳо низ дорад, Бирмингем (мазмунҳо)-ро бубинед.

**Би́рмингем** (англ. Birmingham [ˈbɜːmɪŋəm] (итт.), [ˈbɜːmɪŋɡəm]) — шаҳр дар Британи‌яи Кабир, дар қисми марказии Англия.

Ҷуғрофиё
--------

Аҳолиаш 1,1 млн нафар (2010, дувумин шаҳри бузург баъди Лондон). Масоҳ. 267,8 км2. Маркази р. о. ва роҳҳои автомобилгард. Фурудгоҳи байналмилалӣ дорад. Маскуншавии нахустин дар Бирмингем ба садаи 11 рост меояд. Мавқеи ҷуғрофиёиаш барои рушди Бирмингем мусоидат намудааст; дар садаи 13 бо намоишгоҳи фурӯши маҳсулот (ярмаркаҳо) ва дертар бо ривоҷи ҳунари косибӣ маъмул гардидааст. Дар охирҳои садаи 18 ба маркази филиззкорӣ (металлургия)-и сиёҳ, саноати мошинасозӣ, маснуоти филиззӣ ва саноати низомӣ табдил ёфт. Бирменгеми муосир шаҳри саноатӣ буда, минтақаи асосии саноатӣ, молиявӣ ва тиҷоратии Англия ба ҳисоб меравад. Соҳаҳои асосии саноаташ: хӯрокворӣ, мошинсозӣ, тайёрасозӣ, электротехника, дастгоҳсозӣ, табъу нашр буда, велосипед ва мотосикл истеҳсол карда мешаванд. Дар Бирмингем 3 донишгоҳ ва 2 коллеҷи назди донишгоҳ мавҷуд аст. Мактаби Шоҳ Эдвард яке аз таълимгоҳҳои беҳтарини занонаи Англия ба ҳисоб меравад. Ёдгорҳои таърихӣ: Калисои ҷомеи Филиппи Муқаддас (1765), Калисои Павели Муқаддас (1779), Калисои ҷомеи Чэди Муқаддас (1841). Дар маркази шаҳр майдони Виктория бо ратуша дар услуби классикӣ (1834) ва яке аз фаввораҳои бузургтарини Аврупо ҷойгир аст. Нигористони санъати бадеӣ ва нафиса, осорхонаи нақлиёт ва р. о. китобхона, оркестри симфонӣ дорад. Дар наздикии Бирменгем дар Борнвилл осорхонаи шоколади ширкати «Кэдберри» воқеъ гаштааст.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* Бирмингем // Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.

Пайвандҳо
---------

* Официальный сайт городского совета
* Официальный сайт музея Бирмингема и картинной галереи «Birmingham Museums & Art Gallery»

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️  Гузариш ба унсури Викидода  Вебгоҳҳои мавзӯъӣ | 
* Open Directory Project

 |
| Фарҳангҳо ва донишномаҳо | 
* Большая датская
* Большая каталанская
* Большая норвежская
* Большая российская (старая версия)
* Большая российская (научно-образовательный портал)
* Брокгауза и Ефрона
* Еврейская Брокгауза и Ефрона
* Малый Брокгауза и Ефрона
* Britannica (11-th)
* Britannica (онлайн)
* De Agostini
* Universalis

 |
| 

| Дар феҳристҳои китобшинохтӣ |
| --- |
| 
* BNE: XX455479
* BNF: 11936194c
* GND: 4006934-5
* J9U: 987007548076905171
* LCCN: n79084311
* LNB: 000326294
* NKC: ge261476
* VIAF: 137142542
* WorldCat VIAF: 137142542

 |

 |
**Муаммо**, масъала, чистон - Муаммо чунин асари насрии фолклори тоҷик мебошад, ки ба суолу ҷавоб асос ёфтааст. Дар фолклори тоҷик матнҳои зиёде мавҷуданд, ки дар мундариҷаашон суолу масъалае баён мегардад ва аз шунаванда посухи он масъала талаб карда мешавад. 
Ин гуна матнҳо ба жанри чистон монанд мебшанд. Дар саросари кишвар фаъол аст.

Эзоҳ
----

1. ↑  Феҳристи миллии намунаҳои мероси фарҳангии ғайримоддӣ./ Пажӯшиҳгоҳи илмӣ-тадқиқотии фарҳанг ва иттилооти Вазорати фарҳанги ҶТ - Душанбе: "Ирфон", 2014, - С. 64
2. ↑  ПИТФИ Феҳристи миллии намунаҳои мероси фарҳангии ғайримоддӣ (пайванди дастнорас)

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Ин мақолаи нопурра аз таърих мебошад.Шумо метавонед бо пурра кардани ин ба Википедия кумак кунед.* |
**Муборак Саидовна Шарифова** (?, ноҳияи Конибодом, — 2009, Душанбе) — риёзидон, номзади илмҳои физика ва математика (1968), дотсент (1970).

Зиндагинома
-----------

Солҳои 1951—1955 дар факултети математикаи Донишкадаи давлатии омӯзгории ш. Сталинобод ба номи Т. Г. Шевченко таҳсил намудааст. Солҳои 1955—1990 ҳамчун ассистент, муаллим, муаллими калон, дотсенти кафедраи математика ва мудири кафедраи алгебра ва назарияи ададҳои Донишкадаи давлатии омӯзгории ш. Душанбе ба номи Т. Г. Шевченко кор кардааст. Солҳои 1976—1980 вазифаи мудири кафедраи алгебра ва назарияи ададҳоро ба уҳда дошт. Дар муддати 35 соли фаъолияти омӯзгориаш дар донишкадаи омӯзгории пойтахт дар тарбияи ҳазорҳо мутахассисон саҳми худро гузоштааст. Оид ба бобҳои математикии «Китоб-аш Шифо»-и Абӯалӣ ибни Сино кори илмӣ бурдааст. Муаллифи зиёда аз 20 кори илмӣ ва илмию методӣ мебошад. Дар конференсияҳои мухталифи илмию назариявии ҷумҳуриявӣ, умумииттифоқӣ ва байналмилалӣ бо маърӯзаҳо баромад кардааст. Бо нишони сарисинагии «Аълочии маорифи Тоҷикистон» сарфароз шудааст.

Осор
----

* Абӯалӣ Сино — олими математика // Мактаби советӣ, 1965, № 6; Таърихи ба вуҷуд омадани логарифмҳо // Мактаби советӣ, 1972, № 6.

Эзоҳ
----

Пайвандҳо
---------

* Энсиклопедияи Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи С. Айнӣ
**Ҳомилтун** (англ. Hamilton), **Гамилтон** — шаҳри бандарии ингилисизабон дар устони Онториюи 

Ҳомилтун (Онторию)
Конодо. Аҳолиаш 560 ҳазор нафар (2013).

Бандари кӯлӣ дар халиҷи сарбаста, дарёи киштигарди Бурлингтонро бо кӯли Онтарио мепайвандад. Маркази р. о. ва роҳҳои автомобилгард. Фурудгоҳи байналмилалӣ дорад. Ҳомилтунро соли 1778 фирориён — шоҳпарастони амрикоӣ асос гузоштаанд. Баъд ба номи Ҷорҷ Гамилтон, ки соли 1813 ба он ҷо омада, тарҳи шаҳри ояндаро кашида буд, гузошта шуд. Аз соли 1833 шаҳрак, аз соли 1846 шаҳр. Ҳомилтун аз рӯйи ҳаҷми истеҳсоли маҳсулоти саноат шаҳри севвуми мамлакат; маркази бузурги филиззоти сиёҳ (аз ибтидои садаи XX) аст. Корхонаҳои саноати мошинасозӣ, коркарди филиззот, истеҳсоли таҷҳизоти барқӣ ва тиббӣ, бофандагӣ, селлюлозаву коғаз дорад. Дар Ҳомилтун Донишгоҳи Мак-Мастер (1987; бо реактори ҳастаӣ), нигористони бадеӣ, осорхонаҳои ҳарбӣ, тайёраҳои ҳарбӣ, театри Дюморйе, маркази санъати иҷроияи Гамилтон-Плейс, боғи ботаники шоҳаншоҳӣ, боғи ҳайвонот фаъолият доранд. Дар атрофи Ҳомилтун шаршараи Ниагара мавҷуд аст.

Эзоҳ
----

1. ↑  Статистическая служба Канады — 1971.

Сарчашма
--------

* Гамилтон // Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.
**А́НЗЮС** (англ. ANZUS Security Treaty — Australia, New Zealand, United States) — иттиҳоди (блок)-и ҳарбии се давлат: 

* Парчами Австралия Австралия,
* Парчами Зеландияи Нав Зеландияи Нав,
* Парчами ИМА ИМА.

Таърих
------

Ҳамкории ҳарбии ИМА бо Австралия ва Зеландияи Нав дар солҳои Ҷанги дуюми ҷаҳонӣ (1939 – 45) рушд намуда, бо оғози «Ҷанги сард» (1945 – 90) шакли созмонро гирифт. Аҳднома («Аҳдномаи бехатарии АНЗЮС», «Пакти бехатарии Уқёнуси Ором») 1 сентябри 1952 дар Сан-Франсиско имзо шуда, 29 апрели 1952 ба ҳукми қонун даромад. Мӯҳлаташ доимӣ буда, дертар созишномаҳои ҷудогона оид ба ҳамкории ҳарбӣ байни ин давлатҳо баста шуданд. Органи олии Азюс – Шӯро, ки аз вазирони корҳои хориҷӣ ё ҷонишинони онҳо иборат аст. Инчунин Комитети ҳарбӣ аз ҳисоби намояндагони олирутбаи ситодҳои ҳарбии аъзои иттиҳод таъсис дода шудааст. Азюс фармондеҳии олӣ, қувваҳои мусаллаҳи дастаҷамъӣ ва қароргоҳи доимии худро надорад. Забони расмии мақомоти кории Азюс англисӣ аст. Иттиҳод бо ташаббуси ИМА бо мақсади «мутобиқати кӯшишҳо оид ба мудофиа» дар минтақаи Уқёнуси Ором созмон дода шуда, соли 1978 ба соҳаи фаъолияташ Уқёнуси Ҳинд низ ҳамроҳ карда шуд. Дар ибтидо фаъолияти Азюс бар зидди ҳаракатҳои миллӣ-озодихоҳӣ дар Осиёи Ҷанубу Шарқӣ ва минтақаи Уқёнуси Ором, инчунин ба муқобили СССР ва иттифоқчиёни вай дар Осиёи Ҷанубу Шарқӣ равона шуда буд. Аъзои Азюс дар ҷангҳои Корея (1950 – 53) ва Вйетнам (1955 – 75) иштирок намуда, ба корҳои Камбоҷа ва Лаос дахолат мекарданд. Пас аз таъсиси Азюс аъзои он дар созмони иттиҳоди ҳарбию сиёсии СЕАТО (1956 – 77) иштирок намуда, ба ҳайати он шомил шуданд. Соли 1987 ИМА созишномаи ҳамкории ҳарбиашро бо Зеландияи Нав қатъ намуд, лекин ҳамкорӣ байни дигар аъзо боқӣ монд. Аъзои Азюс соли 1991 дар ҳайати иттифоқи байналмилалии СММ дар ҷанги халиҷи Форс (ба муқобили Ироқ) ва амалиёти сулҳҷӯёна дар Тимори Шарқӣ (1999 – 2002) иштирок доштанд. Солҳои охир ИМА қувваҳои иттиҳодро бо мақсади мубориза зидди терроризми байналхалқӣ дар минтақа (дар ҳодисаҳои Афғонистон ва Ироқ) истифода мебарад..

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* АНЗЮС / М. Холов // А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2021, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.
39°27′20″ с. ш. 68°24′47″ в. д.HGЯO

**Абаргар** (бо номи Қалъаи Муғ ҳам маъруф аст) — ёдгории археологӣ, боқимондаи истеҳкоми деҳқонони работ, ки бинои дуошёна буда, аз 5 хонаи дарозрӯяи гунбазӣ иборат будааст. Абаргар ҳанӯз дар садаи VIII мелодӣ обод будааст ва харобааш ҳоло 3 км дуртар аз деҳаи Хайрободи ноҳияи Айнӣ боқист.

Кашфи Қалъаи Муғ
----------------

Қалъаи  Муғ дар масофаи 3 километр дуртар аз деҳаи имрӯзаи Хайрободи ноҳияи Айнии вилояти Суғд  ҷойгир аст. Онро соли 1933 бостоншинос  А. Фрейман кашф намуд. Бостоншоносон ин ёдгории  таърихиро мансуб ба асри VIII медонанд. Ба гуфтаи онҳо Қалъаи Муғ маконест, ки дар он Деваштич ба хотири озодии Ватан ҷангидааст.

Дар натиҷаи корҳои ҳафриётӣ муайян гардид, ки Қалъаи Муғ истеҳкоми деҳқонии работ ба шумор рафта, аз ду ошёна иборат будааст. Ҳоло танҳо иморатҳои ошёнаи якуми он боқӣ мондааст. Аз ин макон 74 ҳуҷҷати суғдӣ, як ҳуҷҷати арабӣ ёфт шудааст ва ба гуфтаи бостоншиносон онҳо аҳамияти илмиву фарҳангӣ доранд. Пораҳои матоҳои абрешимӣ, пашмӣ, пахтагӣ, олотҳои гуногуни меҳнат ва яроқу аслиҳаи ҷангии он замон аз бозёфтҳои дигари ин маконанд. Яке аз бозёфтҳои ҷангии  он замон сипари чӯбин аст, ки бо пӯст рӯйкаш шуда, бо тасвири як савораи мусаллаҳ зеб ёфтааст.

Эзоҳ
----

1. ↑  Нашрияи расмии Тоҷикистон - "Ҷумҳурият".  www.jumhuriyat.tj. 16 май 2017 санҷида шуд.

Адабиёт
-------

* Бентович И. Б. Находки на горе Муг, «Тр. Таджикской археологической экспедиции», т. 2. М. – Л. 1958;
* Якубов Ю. Археологические раскопки Гардани Хисор. «Изв. Отделения общественных наук АН Таджикской ССР», № 4, Д. 1966.
* *Якубовский А.Ю.* Древний Пянджикент // По следам древних культур. — Госкультпросветиздат. — М. 1951. — 262 с.

Пайвандҳо
---------

* MUGH, MOUNT - мавод аз Encyclopædia Iranica
* Л.Кафанова Пять минут на часах истории

Сарчашма
--------

* А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — 608 с. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2021, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.
**Ҳотифи Исфаҳонӣ** (порсӣ-هاتف اصفهانی) аз шоирони номии дар замони Афшория ва Зиндия аст.

  

Саид Аҳмад Ҳусайнӣ мутахаллис ба Ҳотифи Исфоҳонӣ аз шоирони номии дар замони Афшория ва Зиндия аст. Асли хонадони ӯ аз аҳли Урудбоди Озарбойҷон буда, ки дар замони подшоҳони Сафавӣ аз он диёр ба Исфаҳон ҳиҷрат карда ва дар ин шаҳр маскун гардидаанд. Таваллуд Ҳотиф дар нимаи аввали қарни дувоздаҳум иттифоқ афтодаву дар он шаҳр ба таҳсили риёзиву ҳикмат ва тиб пардохтаву гуё дар ин фунун аз маҳзари Мирзо Муҳаммад Насири Исфаҳонӣ истифода кард ва дар шеър низ Муштоқро роҳнамову устод худ ихтиёр намудааст. Ҳотиф дар ҷавонӣ ба шеъргуи пардохт ва дар тули зиндагӣ ороми худ аз мадҳи шоҳон ва руй овардан ба дарбори салотн худдорӣ кард ва бештар ба мутола ва ҳикмату ирфон машғул буд. Вай дар сол 1198 даргузашт.(1)

Мероси адабӣ
------------

Ҳотифи Исфаҳонӣ шоири тавоно ва мусаллат ба забону адаби форсӣ буд. Вай аз сабки шуарои мутақаддим форс бавижа Ҳофиз ва Саъдӣ пайрави мекард ва табъи худро дар сурудани тамоми қолабҳо шеърӣ махсусан ғазал, қасида ва рубоӣ, тарҷеъбанду таркиббанд озмудааст. Шуҳрати умдаи Ҳотф ба сабаб шоҳкории бузурги адабии ӯ (тарҷеъбанди ирфонӣ) аст, к дар он хам аз лиҳози ҳусну таркиб алфоз ва ҳам аз лиҳози тавсифи маъонӣ доди сухан додааст. Ӯ марсияҳо зебое низ бо истифода аз моддаи торих (ҳуруфи абҷад) дар марги бузургон ва дустони худ суруд, ки ин ашъор аз арзиш болое бархурдоранд.
Муҳимтарин асари боқимонда аз Ҳотфи Исфаҳонӣ девони ашъори ӯ ва чандсад байт шеър ба забон арабӣ аст.

Намуна осор
-----------

Эй фидои ту ҳам дилу ҳам ҷон,
Эй нисори раҳат ҳам ину ҳам он.
Дил фидо ту чун туи дилбар,
Чон нсори ту чун туи ҷонон.
Дил раҳондан зи даст ту мушкил,
Ҷон фшондан ба пои ту осон.
Соқи оташ пур асту оташдаст,
Рехт дар соғар оташи сузон.
Чун кашидам на ақл монду на ҳуш,
Сухт ҳам куфр аз ону ҳам имон.
Маст афтодаму дар он мастӣ,
Ба забоне, ки шарҳ он натвон.
Ин сухан мешунидам аз аъзо,
Ҳама ҳаттул вариди вал шарён.
Ки яке ҳасту ҳеч нест ҷуз ӯ,
Ваҳдаҳу ло илоҳа иллоҳу.(2)

Сарчашма
--------

• 2.www.ganjoor.net
**Иван Платонович Граве** (25 ноябр 1874, Қазон, Kazan Uyezd[d], Kazan Governorate[d], Русияи подшоҳӣ — 3 март 1960, Маскав, ҶШФСР[d], ИҶШС) — олими шӯравӣ дар соҳаи артиллерия, асосгузори мактаби баллистика (илмест дар бораи ҳаракати ҷисмҳо, ки ба фазо партофта шудаанд)-и шӯравӣ, доктори илмҳои техникӣ (1939), профессор (1927), узви ҳақиқии АИ-и артиллерӣ (1947-53), генерал-майори умури муҳандисию техникаи ҳарбӣ (1942).

Зиндагинома
-----------

Омӯзишгоҳи артиллерӣ (1895) ва Академияи артиллерии Михайловро (1900) хатм кардааст. Аз соли 1904 омӯзгори Академияи артиллерии Михайлов буд. Соли 1916 мушаки ҷангии борути бедуд — тимсоли тири ракетаро кашф намудааст. Иван Граве яке аз муассисони мактаби шӯравии баллистика буда, бо таҳқиқу асарҳои илмии худ ба рушди технологияи мушаксозӣ мусоидат кардааст.

Ҷоизаҳо
-------

Дорандаи Мукофоти давлатии ИҶШС. Бо орденҳои Станислави Муқаддас (1908) ва Аннаи муқаддас (1911), Ленин, Байрақи Сурх, Ҷанги Ватанӣ (дараҷаи 1), Ситораи Сурх ва дигар ордену медалҳо сарфароз гардидааст. Ба танӯраи тарафи нонамоёни Моҳ номи Иван Граве дода шудааст.

Эзоҳ
----

1. 1 2 3 4 5 6  Граве Иван Платонович // Большая советская энциклопедия (рус.): [в 30 т.] / под ред. А. М. Прохоров — 3-е изд. — М.: Советская энциклопедия, 1969.

Сарчашма
--------

* Граве Иван Платонович // Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️  Гузариш ба унсури Викидода  Фарҳангҳо ва донишномаҳо | 
* Большая российская (старая версия)

 |
| Дар феҳристҳои китобшинохтӣ | 
* LCCN: nr95033469
* VIAF: 26956376
* WorldCat VIAF: 26956376

 |
Калмурғ
**Калмурғ** - (Aegypius monachus), паррандаест соҳибчангол. ҷуссаи калон ва нӯлу панҷаҳои бақувват дорад. Сараш бемӯй, болаш дароз (750 —780 мм), думаш нисбатан кӯтоҳ, (350—405 мм), вазнаш 7—11,5 кг (модинааш 7,5— 12,5 кг). Рангаш буря баланд. Лонаашро дар болон дарахтони баланд ва баъзан дар шохсорон аз навдаҳои хушкида месозад. Охири март— аввали апрел 1 тухм мегузорад. Тухмро ҳар ду ҷинс зер мекунанд, Чӯҷаҳо дар 3-моҳагӣ паррончак мешаванд. Ҷуфти Калмурғ доимист (як лонаро даҳҳо сол истифода мебаранд). Калмурғ паррандаи лошахӯр аст. Ҷасади ҷонваронро хӯрда, паҳншавии касалиҳои сироятии ҳайвону одамро пешгирӣ мекунад. Солҳои охир дар натиҷаи корам шудани заминҳо, истифодаи пеститсидҳо ва ғайраҳо миқдори Калмурғ кам шудааст.

Эзоҳ
----

1. ↑  Integrated Taxonomic Information System (ингл.) — 1996.
2. ↑  IOC World Bird List Version 6.3 — 2016. — doi:10.14344/IOC.ML.6.3
3. ↑  IOC World Bird List Version 6.4 — 2016. — doi:10.14344/IOC.ML.6.4

Адабиёт
-------

1. Абдусалямов И. А Фауна Таджикской CСP, т. 19, ч. 1, Душанбе. 1971.


|  |  |
| --- | --- |
| Панда Ҷонваршиносӣ | *Ин мақолаи нопурра аз фанни ҷонваршиносӣ мебошад.Шумо метавонед бо пурра кардани ин ба Википедия кумак кунед.* |
**Ко́бо А́бэ** (ҷопонӣ: 安部公房 *Абэ Ко:бо:*), номи аслиаш — **А́бэ Кимифуса**; 7 марти 1924, Кита, Токио, Империяи Ҷопон — 22 январи 1993, Токио, Ҷопон) — нависанда, драматург ва файласуфи ҷопонӣ.

Зиндагинома
-----------

Хатм­кардаи факултети тиббии Донишгоҳи Токио (1948), вале ба адабиёт машғул шуд. Пас аз нашри қиссаи «Девор. Ҷинояти Карума» (1951; Ҷоизаи Акутагава) шуҳратманд гардид.

Эҷодиёт
-------

Абэ Кобо мисли Акутагава кӯшидааст мавзӯъҳои миллии Япония (шарқӣ)-ро бо анъанаҳои адабии европагӣ тавъам намояд. Мавзӯи асосии эҷодиёташ – танҳоӣ ҳис кардани инсон дар ҷомеаи муосир. Афкору андешаҳояш дар ин бобат ба равияҳои экзистенсиализм қаробат доранд. Дар эҷодиёташ таъсири Ф. Кафка ба назар мерасад. Ба қалами Абэ Кобо қиссаҳои «Давраи чоруми яхбандӣ» (1958), «Ҳаммонанди инсон» (1960), романҳои «Зан дар регзор» (1962), «Чеҳраи ноошно» (1964), «Харитаи сӯзонидашуда» (1967), «Одам – қуттӣ» (1973), «Киштинишастагон» (1984); пйесаҳои «Шабаҳҳо дар миёни мо» (1958), «Марди ба адабчӯб табдилёфта» (1960) ва ғ. тааллуқ доранд. Асарҳояш ба забонҳои гуногуни дунё тарҷума шудаанд. Мувофиқи рейтинги байналмилалӣ ба қатори 100 нависандаи беҳтарини садаи XX дохил гардидааст.

Осор
----

Собрание сочинений, в 4-х тт. С.-Пб. 1998.

Эзоҳ
----

1. 1 2 3  *Bibliothèque nationale de France* идентификатор BNF (фр.): платформаи додаҳои боз — 2011.
2. 1 2 3 4 5 6  *Roux P. d.* Nouveau Dictionnaire des œuvres de tous les temps et tous les pays (фр.) — 2 — Éditions Robert Laffont, 1994. — Vol. 1. — P. 3. — ISBN 978-2-221-06888-5
3. 1 2  Encyclopædia Britannica (ингл.)

Сарчашма
--------

* А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — 608 с. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2021, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.
**Шарофат Рашидова** (тав. 2 декабри 1948, Душанбе, ҶШС Тоҷикистон) — раққосаи тоҷик, бунёнгузори театри рақсии «Падида». Ҳунарпешаи шоистаи Тоҷикистон (1973), Ҳунарпешаи халқии Тоҷикистон (2005), дорандаи Ҷоизаи давлатии ба номи Рӯдакӣ (1974).

Зиндагинома
-----------

Соли 1963 баъди пирӯзӣ дар азназаргузаронии ҷумҳуриявии ҳаваскорони санъат ба Филармонияи давлатии Тоҷикистон даъват шуд ва ҳунари раққосиашро сайқал дод. Солҳои 1965—1991 раққосаи ансамбли давлатии «Лола», 1993—2001 роҳбари бадеии дастаи рақсии Кумитаи телевизион ва радиои ҷумҳурӣ буд. Аз соли 2002 муассис ва роҳбарии Театри таҷрибавии ғайридавлатии бачагонаи «Падида» ба уҳда дорад. Симои зоҳирии саҳназеб, заҳматписандӣ, омӯзиш аз устодон имконият доданд, ки ба дараҷаи раққосаи мумтоз расад. Ғайр аз рақсҳои миллӣ — «Гулузорам», «Помирӣ», «Муноҷот», «Парвона», «Роҳат», «Ҷигарпора», «Боғоро», «Ларзон» ва амсоли инҳо арғушти дигар халқҳо — лазгӣ, арабӣ, ҳиндӣ, русӣ, узбекӣ, туркманӣ ва ғайраро бо маҳорати баланд иҷро кардааст Саҳмаш дар тарбияи раққосони ҷавон хеле калон мебошад. Ба бисёр кишварҳои хориҷӣ сафарҳои ҳунарӣ анҷом додааст.

Хонавода
--------

Шарофат Рашидова соли 1948 таваллуд шудааст. Ӯ ҳамсари Ҳунарманди халқии Тоҷикистон Ҳабибулло Абдураззоқов, модари суратгири маъруф Ниссор Абдурразоқов мебошад.

Эзоҳ
----

1. ↑  Зодрӯзи Шарофат Рашидова – асосгузори театри рақси тоҷик(тоҷ.). *Pressa.tj* (2 Декабри 2019). 19 январи 2021 санҷида шуд.

Адабиёт
-------

* Арбобони фарҳанги тоҷик. Донишнома / Муаллиф-мураттиб Ёрмуҳаммади Сучонӣ. — Душанбе, 2016. — 863 с.
Маросими тӯйи никоҳ дар ноҳияи Ҳисори Тоҷикистон
**Домодталбон**

Маросими домодро пазироӣ кардан аз тарафи падару модари арӯсро мегӯянд, ки ин маросим баъд аз 3-4 рӯз ё 2-3 ҳафтаи шаби никоҳ баргузор мегардад. Домод барои пос доштани анъанаҳои аҷдодӣ рӯи худро то ҷашни арӯсӣ аз хешовандони арӯс паноҳ мекунад. Аз ин сабаб бо мақсади шиносондани домод бо аҳли хонаводаи арӯс маросими домодталбон барпо карда мешавад. Ин маросим дар доираи хонавода гузаронида мешавад.
Дар Вилояти Суғд, вилояти Хатлон, водии Ҳисор фаъол аст.

Адабиёт
-------

1. Ҷумъаев Р. Ҷашни арўсии тоҷикон Душанбе. 2014.
2. Зеҳниева Ф. Сурудҳои маросими тӯйи тоҷикон. Душанбе. 1978;
3. Неменова Р.Л. Таджики Варзоба. Душанбе. 1998;
4. (рус.) Как на севере Таджикистана играют свадьбу. Объясняем пошагово: От поиска невесты до домодталбона

Нигаред
-------

* Ашагалон

Манобеъ
-------

1. ↑  Феҳристи миллии фаҳанги ғайримоддӣ /Natioal list of intangible cultural hertage/ Пажӯшиҳгоҳи илмӣ-тадқиқотии фарҳанг ва иттилооти Вазорати фарҳанги ҶТ – Душанбе: «Аржанг» 2016, – С. 89

Пайвандҳо
---------

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Домодталбон дар Викианбор |



|  |  |
| --- | --- |
| Таърих | *Ин мақолаи нопурра аз таърих мебошад.Шумо метавонед бо пурра кардани ин ба Википедия кумак кунед.* |
**Домулло Азизов** — (1913, деҳаи Қистакӯз, уезди Хуҷанд — 1943, деҳаи Остров, вилояти Гомел) — Қаҳрамони Иттифоқи Советӣ (1943), сержанти хурд. Соли 1934 дар зодгоҳаш котиби ташкилоти комсомолии колхози «Якуми Май» буд.

Зиндагинома
-----------

Соли 1935 дар шаҳри Хуҷанд рабфакро хатм намуда, аз 1 сентябри 1936 дар мактаби деҳаи Қистакӯз муаллим буд. Соли 1942 аз Комиссариати ҳарбии ноҳияи Чкаловски вилояти Ленинобод ба сафи Армияи Сурх даъват шуда, дар полки 120-уми тирандозии дивизияи 69-уми пиёдагарди Армияи 65-уми Ҷабҳаи Белоруссия ва аз соли 1943 дар ҷабҳаҳои Ғарбӣ ва Марказӣ ба сифати командири расчёти пулемётчиён зидди фашистон ҷангидааст. 15 октябри 1943 ҳангоми убури дарёи Днепр дар ноҳияи Лоеви вилояти Гомели Ҷумҳурии Белоруссия аввалин шуда аз дарё гузашт ва бо норинҷаки дастӣ пулемётчиёни душманро аз байн бурда, гурӯҳи гитлерчиёнро нобуд кард. Расчёти Азизов дар камингоҳ истода, се ҳуҷуми душманро зада гардонд ва пешравии қисмҳои дигари ҳарбии шӯравиро таъмин намуд.

Ҷоизаҳо
-------

* Медали «Ситораи Тилоӣ» Қаҳрамони Иттифоқи Советӣ (30.10.1943)
* Ордени Ленин (30.10.1943)
* Ордени Ситораи Сурх (26.09.1943)

Хотира
------

Барои абадӣ гардондани хотираи Азизов дар зодгоҳаш ноҳияи Хуҷанди вилояти Суғд ҷамоати деҳот, мактаби миёна, колхоз ба номи вай монда, дар маркази колхоз нимпайкараи қаҳрамон гузошта шудааст. Соли 1974 дар он мактаб ба хотираи Азизов музейи «Шарафи ҷангӣ» таъсис ёфт.

Адабиёт
-------

* Бозорбоева М. Кенҷаева М. Муаллимони қаҳрамон. – Душанбе,1982;
* Днепр - река героев. Свидетельства всенародного подвига. – Киев,1983;
* Сафаров Р. Ҳазору як корнома./Иборат аз 3 ҷилд. / Ҷ.1. – Душанбе: Сарредаксияи илмии энсиклопедияи миллии тоҷик. – Душанбе,1995.– 568 с.

Эзоҳ
----

Пайвандҳо
---------

 *Игорь Сердюков.* Домулло Азизов.  Сайти «Герои Страны». 2 марти 2015 санҷида шуд.

Сарчашма
--------

* А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — 608 с. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2021, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.
Блоки идоракунии автопилот пенли приборҳои Боинг-747 
**Автопилот** (аз авто... ва фар. pilote — ронанда) олотест — барои автоматӣ идора кардани апарати париш. Фикри сохтан ва трхи автопилотро К. Э. Тсеолковский соли 1898 пешниход кардааст. Дар ИҶШС аввалин автопилот соли 1932 сохта шуд. автопилот даставвал барои стабилизатсияи харакатҳои кунчии ҳавопаймо хидмат мекард. Ин имконият медод, ки режими матлуби парвоз бе иштироки пилот нигоҳ дошт ашавад.

Нақшаи сохтумони автопилот
--------------------------

Ғояи сохтан ва тарҳи автопилотро К. Э. Сиолковский соли 1898 пешннход кардааст. Дар СССР аввалин соли 1932 сохта шуд. Автопилот сараввал барои устувории ҳаракатҳои кунҷии самолёт (ҳаракат нисбат ба маркази масса) хизамат мекард. Ин имконият медод, ки режими матлуби парвоз бе иштироки сарнишин (пилот) нигоҳ дошта шавад. Такомули минбаъдаи автапилот ба автоматонии тамоми реҷаҳои парвози аппарати париш (аз оғоз то анҷоми парвоз) имкон дод. Автопилот ҳам рул ва ҳам муҳаррикҳои аппарати паришро автоматӣ идора мекунанд. Дар натиҷаи кори автопилот барномаи парвоз бе дахолати сарнишин, аз ҳама муҳимаш дар парвозҳои дарозмуҳлат нигоҳ дошта мешавад. Бо мурури замон такмил ёфтани аппаратҳои париш ва автоматика автопилот бо дигар автоматҳои парвоз (париш, парвози барномавӣ, гузариш барои нишаст, гузаштан ба даври дуюми парвоз ва ғайра) тавъам карда мешавад. Маҷмӯи ин автоматҳо системаи идораи автоматиро ташкил медиҳад.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — 608 с. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2021, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.
**Донакбозӣ, дӯлбозӣ, кандакбозӣ, харакбозӣ**

Бачагон дар замин косачае ба жарфои 5-6 см ва паҳнои 10х10 см мекананд, ки номи он «дӯл» аст. Ашёи ин бозӣ чор адад донаки зардолу ё чорто сангчаи ба андозаи ҳамин донакҳо мебошад. Дар масофаи 1,5 метр аз дўл дуртар хатте мекашанд ва аз паси он хат истода, бо навбат ҳар чор сангчаро ба дўл мепартоянд. Агар 1 донак ё сангча ба дўл афтад, партобкунандаи он «хар» номида мешавад, яъне нақши харро бозӣ мекунад; агар 2 донак ба дўл ворид шавад – «асп» 3 донак – «вазир» ва 4 донак «шоҳ» мешаванд. То вақте ки бозигари панҷум донакҳоро партоб мекунад, вазир ба «хар»-у шоҳ ба болои «асп» савор мешаванд. Дар саросари кишвар фаъол аст.

Адабиёт
-------

1. Донишномаи фарҳанги мардуми тоҷик. Ҷ.1. Д. 2015.

Нигаред
-------

* Бозиҳои миллӣ ва мардумии тоҷикон
* "Дура дар мех"

Манобеъ
-------

1. ↑  Феҳристи миллии фаҳанги ғайримоддӣ /Natioal list of intangible cultural hertage/ Пажӯшиҳгоҳи илмӣ-тадқиқотии фарҳанг ва иттилооти Вазорати фарҳанги ҶТ – Душанбе: «Аржанг» 2016, – С. 180


|  |  |
| --- | --- |
| Таърих | *Ин мақолаи нопурра аз таърих мебошад.Шумо метавонед бо пурра кардани ин ба Википедия кумак кунед.* |
GK
CB
CB
RB
LB
RWB
LWB
CDM
CDM
RM
LM
CM
CM
RAM
LAM
CAM
CAM
RW
LW
CF
CF

Ниммуҳофизатгарони футбол нисбати дигар бозингарон бо ҳарфи калон ишора шудаанд.

**Нимҳимоятгар, бозикуни хатти миёна** (*англ. midfielder*; *русӣ полузащитник*;) — мақоми бозигар дар футбол. Мавқеи ниммуҳофизатгарон дар майдон байни муҳофизатгарон ва ҳуҷумкунандагон мебошад.

Ниммуҳофизатгари марказӣ
------------------------

### Box to box

Ниммуҳофизатгари канорӣ
-----------------------

### Ниммуҳофизатгари чап

### Ниммуҳофизатгари рост

Ниммуҳофизатгари пойгоҳӣ
------------------------

### Ниммуҳофизатгари боздоранда

### Бозисози ақиб кашида

Ниммуҳофизатгари ҳуҷумкунанда
-----------------------------

Ниммуҳофизатгари ҳуҷумкунандаи канорӣ
-------------------------------------

### Ниммуҳофизатгари ҳуҷумкунандаи канории чап

Вингери чап

### Ниммуҳофизатгари ҳуҷумкунандаи канории рост

Вингери рост

Эзоҳ
----



| ⚙️ Мақомҳои бозигарон дар футбол |
| --- |
| 
* Дарвозабон
* Муҳофиз
* Нимҳимоятгар
* Ҳамлагар

 |
**Агафокл** (юн.-қад. Ἀγαθοκλῆς аз ἀγαθός (agathos) меҳрубон ва κλέος (kleos) шараф; лот. Agathoklēs) (361 – 289 то мелод) — мустабид, сипаҳсолори юнонӣ ва ҳокими Ситсилия. Дар оилаи миёнаҳоли ситсилиягӣ таваллуд шуда, аз наврасӣ ба касби кулолӣ машғул буд ва лақаби «Кулол» ҳам дошт.

Зиндагинома
-----------

Дар синни 17-солагӣ ба Сиракуз (яке аз шаҳрҳои Ситсилия) омада, ба хидмати яке аз ашрофи он ҷо ба номи Дамас дохил мешавад. Минбаъд дар амалиёти ҳарбии сиракузиҳо ширкат карда, худро ҳамчун сарбози далер нишон дод. Пас аз марги Дамас Агафокл бо зани бевамондаи ӯ издивоҷ карда соҳиби молу мулки фаровоне мегардад ва ба зудӣ дар ӯ андешаи табадуллоти давлатӣ пайдо мешавад. Ба ин мақсад ӯ байни мардум барои кам кардани андозҳо ва беҳтаргардии ҳолати зиндагӣ таблиғот мебурд ва оқибат аз тарафи аъёну ашроф бадарға шуд. Пас аз ин чанд муддат дар Италияи Ҷанубӣ буд ва дар он ҷо муваффақ шуд, ки аз юнониҳо, самнитҳо, келтҳо ва этрускҳо сипоҳи пурқудрате тартиб диҳад.

Забткориҳои Агафокл
-------------------

Соли 316 ӯ ба Ситсилия омада бо дастгирии табақаи аҳолии камбағал Сиракузро забт кард. Шӯрои олигархиявӣ пароканда шуд ва Агафокл худро ҳокими мутлақ эълон кард. Пас аз ин Агафокл замину моли аъёну ашрофи Сиракузро мусодира карда ба бенавоён тақсим намуд. Ӯ институти Маҷлиси Халқиро эҳё намуд ва ба он ҳуқуқи ҳаллу фасли баъзе масъалаҳои давлатиро вогузор кард. Барои ин амалаш сиракузиҳо ӯро «эҳёгари озодии халқ» меномиданд. Аз ибтидо Агафокл ҳадаф дошт тамоми Ситсилияро таҳти ҳукумати худ муттаҳид созад. Солҳои 316 – 313 чандин шҳрҳои Ситсилия (Акрагант, Мессана, Гела ва дигарон)-ро тасарруф намуд. Сипас ҷазҳои Липар, Керкир ва Левкро ишғол карда, ба Италияи Ҷанубӣ рӯ овард. Пас аз марги Агафокл давлати ситсилиягӣ аз байн рафт.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* История таджикского народа, т. 1, Д. 1998.

Сарчашма
--------

* А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — 608 с. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2021, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️  Гузариш ба унсури Викидода  Фарҳангҳо ва донишномаҳо | 
* Большая датская
* Большая каталанская
* Большая норвежская
* Большая российская (старая версия)
* Брокгауза и Ефрона
* Кругосвет
* Литовская универсальная
* Малый Брокгауза и Ефрона
* Реальный словарь классических древностей
* Хорватская
* Britannica (онлайн)
* De Agostini
* Notable Names Database
* Pauly-Wissowa
* Universalis

 |
| 

| Дар феҳристҳои китобшинохтӣ |
| --- |
| 
* BNF: 144121549
* GND: 118647245
* ISNI: 0000 0001 1563 6253
* J9U: 987007277582505171
* LCCN: n85310512
* NLP: A32851947
* NTA: 069736383
* SUDOC: 077322932
* VcBA: 495/197470
* VIAF: 27864877, 261817791, 284458472, 208159474047227660119
* WorldCat VIAF: 27864877, 261817791, 284458472, 208159474047227660119
* ULAN: 500355364

 |

 |
**Сӯхтори ҷангалзор дар Сибир дар соли 2022** — сӯхторҳои густурдаи ҷангалҳо мебошанд, ки дар аввали моҳи май дар Сибир шурӯъ шуда буданд. Сӯхтор дар вилоятҳои Красноярск ва Олтой, Иркутск, Кемерово, Омск, Қӯрғон ва Хакасия бештар шудааст. Майдони умумии сӯхторзор (ба ҳолати 15 май) тақрибан 20 ҳазор гектар ва аз аввали соли 2022 беш аз 100 ҳазор гектарро ташкил медиҳад  .

Сабабҳои эҳтимолии сар задани сӯхтор муносибати беэҳтиётӣ ба оташ  ҳангоми сайру гашт дар рӯзҳои идҳои май , расиши кӯтоҳи ноқилҳои барқ ва зеристгоҳҳо  ё сӯхтори алафи хушк  мебошанд.

  

То 11 май 1298 бино дар 72 маҳаллаи аҳолинишин (аз ҷумла 730 бинои истиқоматӣ) сӯхта, камаш 17 нафар, аз ҷумла як кӯдак ҳалок шуданд. Тақрибан 2000 нафар бесарпаноҳ монданд  .

Рӯзи 7 май губернатори кишвари Красноярск Александр Усс вазъияти изтирорӣ эълон кард . Раисиҷумҳури Русия Владимир Путин пас аз шунидани гузоришҳои губернатор Александр Ус ба ӯ дастур дод, ки кӯмак расонад. Барои мубориза бо сӯхтор вазорати ҳолатҳои фавқулодда, маҳбусон ва кормандони колонияи маҳаллӣ сафарбар карда шуданд  .

Эзоҳ
----

1. ↑  Более 100 тысяч гектаров леса сгорело в Сибири и на Дальнем Востоке
2. ↑  Названа возможная причина пожаров в Красноярском крае
3. ↑  Причины возникновения сибирских пожаров (10 мая 2022 года).
4. ↑  В Красноярском крае сгорело 350 домов из-за замыкания ЛЭП и подстанций
5. ↑  В 16 населенных пунктах Красноярского края сгорели жилые дома, пилорамы и детский сад
6. ↑  Информация о лесных пожарах в Сибири на 11 мая 2022 года. *ТАСС*. 12 май 2022 санҷида шуд.
7. ↑  *Амалия Бабаян.* На территории Красноярского края объявлен режим ЧС(рус.). *Известия* (7 май 2022). 11 май 2022 санҷида шуд.
8. ↑  На борьбу с пожарами в Красноярском крае вышли зэки и сотрудники местной колонии
**Воситаҳои нашъадор** — маводди сунъӣ ё табиӣ, шаклҳои дорувории онҳо ва рустаниҳое, ки бо мақсади ҳифзи саломатии аҳолӣ, амнияти давлатӣ ва ҷамъиятӣ, пешгирии нашъамандию токсикомандӣ ва расонидани ёрии наркологӣ ба шахсони гирифтори нашъамандӣ ва токсикомандӣ муомилоташон манъ ё маҳдуд карда шудааст.

Воситаҳои нашъадор зери назорати давлат қарор дошта, дар конвенсияҳои байналмилалӣ ва санадҳои меъёрии ҳуқуқии дахлдори Ҷумҳурии Тоҷикистон айнан гурӯҳбандӣ шудаанд. Номгӯй, шакл ва сохти воситаҳои нашъадор дар асоси Конвенсияи ягонаи СММ оид ба воситаҳои нашъадор (1961), Конвенсияи СММ оид ба мубориза бар зидди муомилоти ғайриқонунии воситаҳои нашъадор ва моддаҳои психотропӣ (1988), Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон «Дар бораи воситаҳои нашъадор, моддаҳои психотропӣ ва прекурсорҳо» (1999), Қарори Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон «Дар бораи тасдиқи Рӯйхати миллии воситаҳои нашъадор, моддаҳои психотропӣ ва прекурсорҳо» (№ 390 аз 21 сентябри 2000; бо тағйироти воридшуда ба Қарори Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон № 333 аз 31 августи 2002) муайян ва ба танзим дароварда мешаванд.

Дар Рӯйхати миллӣ се номгӯйи воситаҳои нашъадор зикр шудаанд: 

1. рустаниҳо ва маводде, ки дорои хатари фавқулодаанд, вале барои истифода дар соҳаи тиб қобили таваҷҷуҳ намебошанд ва дар Рӯйхати IV Конвенсияи ягонаи СММ оид ба воситаҳои нашъадор гурӯҳбандӣ шудаанд (каннабис ва қиёми каннабис, героин, дезоморфин, кетобемидон ва ғайра);
2. асосан рустанӣ ва маводде, ки хатари фавқулода дошта, ҳамзамон барои мақсадҳои тиббӣ қобили таваҷҷуҳанд ва дар Рӯйхати I ва Рӯйхати II конвенсияи мазкур гурӯҳбандӣ шудаанд (асетилметадол, алфентанил, аллилпродин, алфаметадол, бензетидин, безилморфин, безитрамид, клонитазен ва ғайра);
3. маводде, ки сӯистифодаи онҳо то дараҷаи муайян хатарнок аст, вале барои истифода бо мақсадҳои тиббӣ қобили таваҷҷуҳ буда, дар Рӯйхати III конвенсияи мазкур гурӯҳбандӣ шудаанд (дорувории асетилдигидрокодеин, дорувории пропирам, дорувории декстропропоксифен ва ғайра).

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Кодекси ҷиноятии Ҷумҳурии Тоҷикистон. Д. 1998;

Сарчашма
--------

* Воситаҳои нашъадор / Д. Абдуллоев // Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.
Ин вожа дигар маъноҳо низ дорад, Авҷ (мазмунҳо)-ро бубинед.
**Авҷи зебопарӣ** — яке аз авҷҳои маъмул дар анъанаи сарояндагӣ, ки сарояндагон дар ҳавзаи Бухоро (Самарқанд, Хоразм) ва водии Фарғона (Хуҷанд, Қӯқанд, Исфара, Конибодом ва Истаравшан) истифода менамуданд. «Авҷи Зебопарӣ»-ро оҳангсози машҳури тоҷик Зебопарӣ эҷод кардааст ва бо номи «Авҷи Зебопарӣ», «Зебопарда» (пардаи иловагии танбӯр) маъруф аст. «Авҷи Зебопарӣ» дар анъанаи иҷроии «Шашмақом» оҳанги нисбатан мустақил буда, аз сароянда маҳорат ва истеъдоди баландро тақозо дорад. Офаридаҳои Зебопарӣ дар «Ироқи Бухоро» (мақоми «Бузург»), «Савти калон», «Савти Сабо» («Рост»), «Нимчӯпонӣ» («Сегоҳ»), «Сарахбори Ироқ», «Чанбар» («Ироқ»), инчунин дар асарҳои муси­қии касбӣ, чун «Ушшоқи Қӯқанд», «Бозаргонӣ» (Ҳоҷӣ Абдулазиз) ва таснифоти дигарон мавриди истифода аст. Масалан, сарояндагони Бухоро ҳангоми сурудани «Ушшоқи Қӯқанд» онро бо намудҳои «Сегоҳ», «Ушшоқ» ва «Муҳайяри Чоргоҳ», сарояндагони Хуҷанд, Исфараву Конибодом, Истаравшан, яъне водии Фарғона ин асари мусиқиро бо намудҳои «Сегоҳ» ва «Зебопарӣ» месароянд.

Адабиёт
-------

* Раджабов И. Мақомлар масаласига доир. - Тошканд, 1963;
* Ҳакимов Н. Шашмақом дар қарни XX. - Хуҷанд, 2006;
* Донишномаи Шашмақом. - Душанбе, 2009.

Сарчашма
--------

* А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — 608 с. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2021, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.
**Google Ахбор** (англ. Google News) — агрегатори озоди хабарҳо, ки тарафи ширкати Google Inc.
пешниҳода шуда ва фаъолияташ идора мешавад. Хадамот соли 2002 сохта шуда, давоми се сол то соли 2006 дар бета-санҷиш қарор дошт ва барои интихоби хабарҳои мубрам аз ҳазор нашрияҳо дар саросари ҷаҳон хидмат мерасонад.

Паҳншавӣ дар ҷаҳон
------------------

Вариантҳои гуногуни агрегатори озоди ахбор дар саросари ҷаҳон дастарас аст. Аз рӯи вазъ январи соли 2013, хадамот забонҳои зерин пешниҳод шудааст: арабӣ, кантонӣ, хитойӣ, чехӣ, ҳолландӣ, англисӣ, фаронсавӣ, олмонӣ, юнонӣ, ибронӣ, ҳиндӣ, венгерӣ, итолиёӣ, ҷопонӣ, куриёӣ, малоёлӣ, норвегӣ, лаҳӣ, португалӣ, русӣ, испаниёӣ, шведӣ, тамилӣ, телугу, тайском, туркӣ, украинӣ ва ветнамӣ.

Эзоҳ
----

Пайвандҳо
---------
**Абуҷаъфар Ҳорун ибни Муҳаммади Муътасим Восиқ Биллоҳ** (ар.  أبو جعفر هارون الواثق بالله‎ ;811/812, Макка — 10 августи 847) — нуҳумин халифаи аббосӣ, ки пас аз фавти падараш Муътасим ба хилофат расид (841–846).

Ҳукумат
-------

Восиқ Биллоҳ мисли падараш дар идораи хилофат ба туркҳо эътимод карда, баландтарин мансабҳои идорӣ – лашкардор, хазинадор ва ғ.-ро ба онҳо дода буд. Сарварии лашкар ва муҳофизати қасри халифаро хони туркҳо Эйтох ба уҳда дошт. Пас аз фавти Восиқ Биллоҳ туркҳо дар таъйини валиаҳд дахолат карда, Ҷаъфар ибни Муътасимро бо лақаби Мутаввакил ба хилофат расониданд. Восиқ Биллоҳ ақидаҳои муътазила, офариниши Қуръонро ба пайравии падараш пуштибонӣ карда, ба тағйири ақидаи донишмандон пардохт ва онҳоро ба қабули ақидаҳои муътазила маҷбур сохт. Дар эътироз ба ин сиёсати Восиқ Биллоҳ аҳли Бағдод ва вилоятҳо соли 846 бо роҳбарии Аҳмад ибни Наср ибни Молики Хузоӣ даст ба исён заданд. Восиқ Биллоҳ роҳбарони исён, аз ҷумла Аҳмадро дастгир карда, ба қатл расонд. Дар марзҳои шарқӣ Тоҳириён манфиатҳои хилофатро ҳимоя мекарданд, вале зидди сиёсати муътазилии Восиқ Биллоҳ буданд. Донишмандони фироркарда аз таъқиботи Восиқ Биллоҳ дар Нишопур аз ҷониби Абдуллоҳ ибни Тоҳир ва Тоҳири II (845–862) паноҳгоҳ меёфтанд. Дар оғози хилофати Восиқ Биллоҳ қабилаи Қайс бо роҳбарии Беҳас дар Димишқ, яманиён дар Фаластин ва қавми барбарҳо дар шимоли Африқо даст ба шӯриш заданд. Восиқ Биллоҳ ин шӯришҳоро ба воситаи сипоҳиёни Раҷо ибни Айюби Ҳазорӣ пахш кард. Баъдан Восиқ Биллоҳ барои устувор кардани вазъи дохилии хилофат ба ғоратгарии Банӣ Сулайм дар Ҳиҷоз ва атрофи Мадина (844), Банӣ Мурра дар ҷануб ва маркази Арабистон ва Банӣ Намир дар Ямома (846) хотима бахшида, онҳоро бо лашкари Буғои Кабир саркӯб намуд. Восиқ Биллоҳ барои озод кардани мусулмонҳо аз асорати давлатҳои ҳамсоя талош намуда буд. Пас аз фавти Восиқ Биллоҳ давраи аввали хилофати Аббосиён ба поён расид.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Фильштинский И. М. История арабов и халифата (750–1517 гг.). М. 2006.
* خير الدين الزريكلي، الأعلام. بيروت، 2005؛
* امينة بيطار، تأريخ العهد العباسي دمشق، 1997؛
* سيد عبد العزيز سالم، العصر العباسي الاول. اسكندرية، 1993؛
* ابراهيم ايوب، التأريخ العباسي السياسي والحضاري. بيروت، 1989؛
* سید احمد رضای خضری، تآریخ خلافت عباسی از آغاز تا پایان آل بویه. تهران، 1384 ش.؛

Сарчашма
--------

* Восиқ Биллоҳ / А. Боқизода // Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.
**Автопоезд** (аз авто… ва русӣ поезд – қатора) — воситаи нақлиёти мураккаб, ки аз ядакмошин ва притсеп иборат аст. Автопоездҳо аз воситаҳои нақлиётии сабукрав, боркаш ва мусофиркаш таркиб ёфта метавонанд. Дар нақлиёти мусофиркаш ба сифати автопоезд автобус, троллейбус ва трамвайҳои ба ҳам пайвастшударо истифода мебаранд. Автопоезди боркаш, одатан, аз ядакмошин ва притсеп (ё систерна)-и ба он васлшуда таркиб ёфтааст. Бо автопоездҳо нисбат ба автомобилҳои одӣ шумораи зиёди мусофирон ё миқдори бештари борҳо кашонида мешаванд.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — 608 с. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2021, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.
Ин вожа дигар маъноҳо низ дорад, Авҷ (мазмунҳо)-ро бубинед.
**«Авҷи Хуросон»** — гӯшаи мусиқӣ дар шуъбаи «Нағмаи даштӣ»-и дастгоҳ (мақом)-и «Шӯр» («Ҳафтдастгоҳ»-и эронӣ). «Авҷи хуросон» дар байни гӯшаҳои «Нуҳуфти шикаста» ва «Ғамангези уқдакушо» омада, бо оҳанги хеле хушу муфарраҳ иҷро мешавад. «Авҷи хуросон» дар гузашта дар асоси яке аз сурудҳои маъмули мардуми Хуросон пайдо шуда, сипас ба сарзаминҳои Шарқи Наздик паҳн гардидааст;

«Авҷи Хуросон» яке аз 52 мақоми маъмули мусиқии Миср, Сурия ва Лубнон, ки аз форсҳо гузаштааст.

Адабиёт
-------

* Шарҳи ридифи мусиқии Эрон, Т. 1348.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* Авҷи Хуросон // А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2021, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.
**Воситаҳои назорати техникӣ** — маъмурияти муассисаи ислоҳӣ ба мақсади пешгирии фирори маҳкумшудагон ва дигар ҷиноятҳо, вайронкунии қоидаҳои адои ҷазо ва гирифтани маълумоти зарурӣ оид ба рафтори маҳкумшудагон аз паси онҳо бо воситаҳои назорати аудиовизуалй, электронӣ ва дигар воситаҳои техникӣ мушоҳида менамояд. Маъмурияти муассисаи ислоҳӣ дар бораи истифода бурдани воситаҳои назораги техникӣ ва дар бораи аз кор баровардани онҳо, ки боиси хавф ба ҳаёт ва саломатӣ аст, маҳкумшудагонро бояд огоҳ созад.

Нигаред низ
-----------

* Вазифаи конститутсионӣ

Эзоҳ
----

1. ↑  Фарҳанги истилоҳоти ҳуқуқ / Зери таҳрири Маҳмудов М.А. - Душанбе: ЭР-граф, 2009. - с. 123
Ин вожа дигар маъноҳо низ дорад, Авҷ (мазмунҳо)-ро бубинед.
**Авҷ** — 1) қисми баландтарини лаҳнӣ ва садодиҳии асари мусиқӣ. Қисмати асари мусиқиро, ки дар зинаҳои мобайнӣ садо медиҳад, «Авҷи миёна», дар мақомҳо «миёнхат» ва агар дар зинаҳои болоӣ садо диҳад, «Авҷи калон» меноманд. Авҷ қисми ҳассостарини асари мусиқӣ ва маҳаки асосии маҳорати иҷрокунанда ба ҳисоб меравад. Авҷ дар банду басти асари мусиқӣ (даромад, нимавҷ, авҷ, фуровард, хотима) дар байн омада, пардаҳои баландтаринро дар бар мегирад. Вобаста ба сохти асари мусиқӣ авҷ метавонад 2 – 3 маротиба такрор ёбад. Нуқтаи олии асарҳои мусиқии классикӣ авҷи «Дунаср» (Авҷи калон) мебошад. Ғайр аз ин боз «Авҷи Турк» ва «Авҷи Зебопарӣ» маъмуланд; 2) гӯшаи мусиқӣ дар мақоми «Ушшоқ»-и «Дувоздаҳмақом». Мувофиқи маълумоти «Баҳҷат-ур-рӯҳ» Авҷ дорои як бонг (бӯъди пурра) аст.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Донишномаи Шашмақом, 2009.

Сарчашма
--------

* А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — 608 с. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2021, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.