recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Анӯшервон ибни Манучеҳр** (? — 1043) — фаронравои Гургону Табаристон аз хонадони Зиёриён (1031–1050), писари Манучеҳри Зиёрӣ.

Ҳукмронӣ
--------

Солҳои 1031—1043 баъд аз падараш Манучеҳр ҳукмронӣ кардааст. Чун Анӯшервон хурдсол буд, зимоми умури кишварро тағояш Абуколиҷор дар даст гирифт. Дар оғоз Абуколиҷор ба назди султон Масъуди Ғазнавӣ намоянда фиристод ва салтанати ӯро эътироф намуд. Соли 1033 Масъуд ба Ҳиндустон лашкар кашид ва Абуколиҷор аз ин мавқеъ истифода намуда, бар зидди Масъуди Ғазнавӣ исён бардошт. Баъд аз бозгашт аз Ҳинд дар соли 1034 Масъуд барои саркӯбии Абуколиҷор сӯи Гургон ҳаракат кард. Абуколиҷор ва Анӯшервон Гургонро тарк намуда, ба Рай паноҳанда шуданд. Дар набарди маҳали Нотили Омул онҳо аз сипоҳи Масъуд шикаст хӯрданд ва султон онҳоро авф кард. Баъд аз шикасти Султон Масъуд аз тарафи артиши Туғрули Салҷуқӣ Анӯшервон аз тобеияти Ғазнавиён берун шуда, Абуколиҷорро дастгир ва зиндонӣ кард. Туғрули Салҷуқӣ аз ин воқеа огоҳ шуда, соли 1041 ба Табаристон лашкар кашид. Анӯшервон, ки наметавонист дар муқобили Туғрул муқовимат кунад, чорае ҷуз тобеият надид. Минбаъд силсилаи Оли Зиёр инқироз ёфт.

Адабиёт
-------

* Анӯшервон ибни Манучеҳр / Қ. Расулиён // А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2023, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.
**Арбобӣ** — навъе аз зардолуҳои маҳаллист.

Дарахташ аҳромшакли хамидашох, навдаҳои яксолааш ғафси сурхча. Баргаш дилмонанди нӯгтез (дарозиаш 5,3 см, бараш 4,6 см), рӯяш суфтаи ҷилодор. Аввали апрел гул карда, охири июл мепазад. Мевааш майдаи лӯнда (андозааш 3,1×3,2×3,1 см, вазни миёнааш 17,6 г), зарди норанҷӣ, пӯсташ тунуки паИМАкдор, бештар ба меваи зардолуи Қандак монанд аст. Гӯшташ хамираки сероб, сершира ва хуштаъм. Баъди пухтан намерезад (аксар дар шохи дарахт мехушкад). Донакаш майда, мағзаш ширин. Меваашро тар мехӯранд ва ғӯлинг мекунанд. Аз ҳар бех дарахти 80 — 90-сола 65 — 70 кг ҳосил меғундоранд. Арбобӣ ба сармо ва камобӣ тобовар буда, дар заминҳои санглох ва доманакӯҳҳо хуб месабзад. Дарахташ хеле кам мондааст. Дарахтони ҷудогонаи 90 — 120-солаашро дар боғҳои кӯҳнабунёди деҳаи Оббурдани ноҳ. Мастчоҳ пайдо кардан мумкин. Ба ҳосили арбобӣ парандаҳо (заргулдор, майна ва ғ.) ва ҳашароти зараррасон (мас. пармачӣ) зарари калон мерасонанд.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Арбобӣ / С. М. Гулов // А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2023, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.
**Забони яҳудӣ-тотӣ** ё **тотии ҷуҳурӣ** (*cuhuri*, жугьури, ז׳אוּהאוּראִ) забони анъанавӣ аст аз Яҳудиёни кӯҳӣ, ки асосан дар Озарбойҷон, Доғистон ва Исроил ҳарф мезананд.

Ҷуҳурӣ ё яҳудӣ як лаҳҷаи яҳудоӣ-форсӣ аст, ки аз ҷониби яҳудиёни кӯҳистонӣ таърихан гуфтугӯ мекунанд. Ин забон ба гурӯҳи ҷанубу ғарбии эронӣи забонҳои ҳиндуаврупоӣ мансуб аст, ҳарчанд бо таъсири шадиди ибрӣ. Дар замони Таърихнигории Шӯравӣ яҳудиёни кӯҳистонӣ иштибоҳан бо тотҳои мусулмони Озарбойҷон хешутаборӣ медонистанд. Бо вуҷуди ин, онҳо як мероси муштараки забонӣ надоранд, зеро яҳудиёни кӯҳӣ забони модарии худро нигоҳ медоштанд, дар ҳоле ки тотҳои мусалмон дар ниҳоят забони форсиро қабул карданд. Калимаҳои *Juvuri* ва *Juvuro* ҳамчун "яҳудӣ" ва "яҳудӣ" тарҷума мешаванд.

Яҳудӣ-тотӣ дорои семитӣ (ибрӣ/арамейӣ/арабӣ) дар ҳама сатҳҳои забоншиносӣ мебошад. Яҳудӣ-тотӣ садои семитии "ayin/ayn" (ع/ע) дорад, дар ҳоле ки ҳеҷ забонҳои ҳамсоя онро надоранд.

Яҳудӣ-тотӣ як забони нобудшаванда аст аз рӯи Атласи забонҳои ҷаҳон дар хатар ҳамчун "ҳатман зери хатар" тасниф шудааст.

Маълумотномаҳо
--------------

1. ↑
2. ↑  ScriptSource - Israel
3. ↑  ScriptSource - Azerbaijan
4. ↑  ScriptSource - Russian Federation
5. ↑   Habib Borjian, "Judeo-Iranian Languages," in Lily Kahn and Aaron D. Rubin, eds. A Handbook of Jewish Languages, Leiden and Boston: Brill, 2015, pp. 234-295. 
.
6. ↑  Published in: Encyclopedia of the world’s endangered languages. Edited by Christopher Moseley. London & New York: Routledge, 2007. 211–280.
7. ↑  UNESCO Interactive Atlas of the World's Languages in Danger Бойгонӣ шудааст 22 феврали 2009  сол.
**Аҳмадзода Бахтиёр Ҳикматулло** (зод. 28 октябри 1975,ноҳияи Спитамен) — иқтисоддон, вакили Маҷлиси намояндагони Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон.

Зиндагинома
-----------

Аҳмадзода БахтиёрАҳмадзода Бахтиёр
Аҳмадзода Бахтиёр Ҳикматулло 28 октбяри соли 1975 дар ноҳияи Спитамени вилояти Суғд таваллуд шудааст. Миллат ӯзбек. Соли 2005 Донишгоҳи давлатии Хуҷанд ба номи академик Бобоҷон Ғафуров бо ихтисоси иқтисодчӣ ва соли 2020 Донишгоҳи аграрии Тоҷикистон ба номи Ш. Шотемурро бо ихтисоси аграном хатм кардааст.
Фаъолияти кориашро соли 1996 ҳамчун иқтисодчӣ, агроном-энтомологи Ассотсиатсияи истифодабарандагони об (АИО)-и «Андарсой»-и ноҳияи Спитамен оғоз намуда, туфайли кордонӣ ва маҳорати роҳбарӣ солҳои 2004—2008 дар вазифаи раиси хоҷагии деҳқонии «Тадбиркор»-и АИО «Андарсой»-и ноҳияи Спитамен кор кардааст.
Номбурда солҳои 2008—2012 раиси АИО «Андарсой» ва солҳои 2012—2018 дар вазифаи сардори раёсати кишоварзии ноҳияи Спитамен фаъолият дошта, аз моҳи апрели соли 2018 то моҳи марти соли 2020 дар вазифаи муовини Раиси ноҳияи Спитамен кор кардааст. Солҳои 2010—2020 (ду даъват) вакили Маҷлиси вакилони халқи ноҳияи Спитамен буд.
Ҳамчунин аз моҳи марти соли 2009 то моҳи марти соли 2020 раисии созмони ноҳиявии Ҳизби аграрии Тоҷикистон дар ноҳияи Спитаменро бар уҳда дошт.
Аҳмадзода Бахтиёр барои меҳнатҳои шоиста ва фаъолияти пурсамар дар рушди соҳаи кишоварзӣ соли 2014 бо Ифтихорномаи мақомоти иҷроияи маҳаллии вилояти Суғд ва солҳои 2017—2018 бо Ифтихорномаи мақомоти иҷроияи маҳаллӣ ва сипосномаҳои Раиси ноҳияи Спитамен сарфароз гардонида шудааст.
Инчунин барои фаъолияти пурсамар ва дастовардҳои арзандаи меҳнатӣ номбурда аз тарафи Вазорати кишоварзии Ҷумҳурии Тоҷикистон соли 2012 бо Дипломи дараҷаи I ва соли 2013 бо Дипломи дараҷаи II қадршиносӣ гаштааст.

1 марти соли 2020 вакили Маҷлиси намояндагони Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон интихоб шудааст Аз 17 марти соли 2020 узви Кумита оид ба энергетика, саноат, сохтмон ва коммуникатсияи Маҷлиси намояндагони Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон мебошад.

Сарчашма
--------

1. ↑  Аҳмадзода Бахтиёр Ҳикматулло(тоҷ.). *www.parlament.tj*. 2 апрели 2020 санҷида шуд. Баргирифта аз сарчашмаи аввал 11 августи 2020.
**Муҳаррама Шарифова** (зод. 21 феврали 1963, деҳаи Ҷонварсӯз, ноҳияи Файзобод) — овозхон ва омӯзгори мусиқӣ, Ҳунарпешаи шоистаи Тоҷикистон (2006).

Зиндагинома
-----------

Муҳаррама Шарифова 21 феврали 1963 дар деҳаи Ҷонварсӯзи ноҳияи Файзобод ба дунё омадааст. Хатмкардаи Донишкадаи ҳунарҳои зебои Тоҷикистон аст. Аз соли 1991 овозхони ансамбли «Дарё» мебошад.

Эҷод
----

Беш аз 110 суруду таронаҳояшро дар хазинаи тиллоии телевизион ва радио сабт кардааст. «Давлати ман», «Базми ағёр», «Бехабари ман», «Дили саргардон», «Биё, ки ба ҳам биравем», «Домани ишқ», «Зор гардӣ», «Дилпарешон», «Бевафо», «Ало, вое», «Ба лабхандиданот», «Ғарибӣ», «Содданигоҳ», «Мепарастам», «Доғи ману боғи манӣ», «Сӯзи ҷигар», «Нозанин», «Суруди Гулизор», «Гуларӯсак», «Ман тори дутор», «Аз субҳи сафо», «Ғамбемор» шаммае аз таронаҳояш мебошанд.

Унвону ҷоизаҳо
--------------

Барои хидматҳои бисёрсолааш дар соҳаи ҳунар соли 1999 бо «Ифтихорнома»-и Ҷумҳурии Тоҷикистон ва соли 2006 унвони «Ҳунарпешаи шоистаи Тоҷикистон» қадр шудааст.

Эзоҳ
----

1. ↑  *Меҳрофарин.* Мактаби ду устоди бузурги санъат(тоҷ.).  Фараж (6 Январ 2018). 8 сентябри 2023 санҷида шуд.
2. 1 2  *Суман Убайдуллозода.* Муҳаррама Шарифова: Нигина Рауфова дар қалби ман аст!(тоҷ.). *oila.tj*.  Оила (17 Декабри 2022). 8 сентябри 2023 санҷида шуд.

Адабиёт
-------

* Арбобони фарҳанги тоҷик. Донишнома / Муаллиф-мураттиб Ёрмуҳаммади Сучонӣ. — Душанбе, 2016. — 863 с.
**Мирзо Аҳмадзода** (*Мирзо Аҳмадов*; тав. 13 майи 1930, Падроғи ноҳияи Кӯҳистони Мастчоҳ, вилояти Суғд ваф. 5 апрел, 2018 ) — адабиётшинос ва шарқшиниси тоҷик. Доктори илми филология (1996), профессор (2007). «Аълочии маорифи Тоҷикистон» (1995)

Зиндагинома
-----------

Аз оилаи марди донишманд ва шоирпеша Аҳмад Мираминзода. Хатмкардаи Омӯзишгоҳи муаллимтайёркунии шаҳри Ӯротеппа (ҳоло Истаравшан, 1950) ва Универститети Давлатии Тоҷикистон (1956).
Муҳаррири Нашриёти давлатии Тоҷикистон (1956-58), ходими хурди илмӣ (1958), аспирант (1958-61), ходими илмӣ (1961-63) ва ходими калони илмии Шуъбаи шарқшиносии АИ ҶТ (1963-68), дотсенти кафедраи адабиёти тоҷик (1968-78), омӯзгор ва декани факултети таъриху филология, баъдтар декани факултети филологияи тоҷики Институти давлатии педагогии Душанбе (ҳоло ДДОТ ба номи Садриддин Айнӣ; 1978—1986) буд. Аз соли 1987 мушовири кафедраи адабиёти тоҷики ҳамин донишгоҳ.

Фаъолияти илмӣ
--------------

Мақолаҳои илмиаш аз соли 60 садаи XX чоп шудаанд. Мирзо Аҳмадзода зиёда аз 100 мақолаи илмӣ ва илмӣ-оммавӣ, рисолаҳо доир ба масъалаҳои гуногуни адабиёти классикӣ ва муосири тоҷик таълиф намудааст. «Дарвеши Деҳакӣ» (1967), «Усули таълими ҳаёт ва эҷодиёти Ҳусайн Воизи Кошифӣ» (1969), «Хоҷа Осафи Ҳиравӣ» (1971), «Аҳаммияти „Нафаҳоту-л-унс" барои омӯхтани ҳаёт ва эҷодиёти шоирони форс-тоҷик» (1979) ва ғайра аз ҷумлаи онҳоанд. Мирзо Аҳмадзода дар омӯзиши ҳаёт ва эҷодиёти адиб ва мутафаккири садаи XV-и форс-тоҷик Ҳусайн Воизи Кошифӣ саҳми арзанда дорад. Ҳаёт ва эҷодиёти ин шахсиятро таҳқиқ намуда, бадин васила масъалаҳои ахлоқи ҳамида, усулҳои давлатдорӣ ва ғайраро матраҳ намудааст. Мирзо Аҳмадзода мураттиби мунтахаби ашъори Шавкати Бухороӣ, Убайди Зоконӣ, Адиб Собири Тирмизӣ, Дарвеши Деҳакӣ, Аҳмад Мираминзода ва дигарҳо мебошад.

Осор
----

* Дарвеши Деҳакӣ, Д. 1967
* Шавкати Бухороӣ // дар кит. Гулшани адаб. ҷ. 4, Д. 1967
* Шавкати Бухороӣ. Ашъори мунтахаб, Д. 1968
* Убайди Зоконӣ // дар кит. Гулшани адаб. ҷ. 2, Д. 1975
* Адиб Собири Тирмизӣ // дар кит. Гулшани адаб. ҷ.1, Д. 1976;
* Анвори Суҳайлӣ. Дурдонаҳои наср, Д. 1991
* Футуватномаи султонӣ. Дурдонаҳои наср, Д. 1991
* Одобу насҳоб. Дурдонаҳои наср, Д. 1991
* Насри ахлоқӣ-бадеии Ҳусайн Воизи Кошифӣ. Қ. 1, Д. 1994
* Фахриддин Алии Сафӣ, Д. 1998
* Мулоаҳмадов Мираминзода. Девони ашъор, Д. 1999
* Насри ахлоқӣ-бадеии Ҳусайн Воизи Кошифӣ. Қ.2, Д. 2004
* Ахлоқи ҳамида ва дастури давлатдорӣ, Д. 2006

Ҷоизаҳо
-------

Бо нишони «Аълочии маорифи Тоҷикистон» сарфароз гардидааст.

Сарчашма
--------

* Аҳмадзода Мирзо // Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2023, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.

* Донишнома. Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи С. Айнӣ
**Гулбаданбегим** (форсӣ: گلبدن‌بیگم‎), **Гулбаданбону** (форсӣ: گل‌بدن‌بانو‎; тақрибан 1523, Кобул — 7 феврал 1603, Агра) — нависанда, шоир ва таърихнигори форсизабони Ҳинд.

Зиндагинома
-----------

Духтари Заҳируддин Бобур. Гулбаданбегим то 6-солагиаш дар Кобул зиста, соли 1528 ҳамроҳи падараш ба шаҳри Аграи Ҳиндустон рафт. Баъди вафоти Бобур (1530) Гулбаданбегим дар тарбияи модараш монд. Гулбаданбегим дар дарбори Акбар (ҳукмронӣ 1556—1606) нуфузу эътибори зиёд дошт.

Ягона асари ба мо расидаи илмию адабии ба забони форсӣ-тоҷикӣ навиштаи Гулбаданбегим «Аҳволи Ҳумоюн» (1585-87), аст, ки бо номҳои «Ҳумоюннома» ва «Гулбаданнома» машҳур аст. Гулбаданбегим асарашро ҳамчун хотирот дар пайравии «Бобурнома» бо дархости Абулфазли Алломӣ ва бо супориши Акбар барои таълифи «Акбарнома» навишт. Гулбаданбегим бинобар хурдсолӣ давраи ҳукмронии падарашро хуб дар хотир надошт ва воқеаҳои давраи охири ҳаёти Бобурро бо истифода аз «Бобурнома» навишт. Қисми зиёди хотироти Гулбаданбегим ба шарҳи ҳодисаҳои замони ҳукмронии Ҳумоюн бахшида шуда, бо зикри воқеаи милкашӣ ба чашми Комрон Мирзо хотима меёбад. Гулбаданбегим ҳангоми тасвири ҷангҳои тахтхоҳонаи бародарон (Ҳумоюн, Аскарӣ, Сулаймон, Комрон ва Ҳиндол) Ҳумоюнро пуштибонӣ кардааст. «Ҳумоюннома» гарчанде асари нотамом аст, барои омӯзиши вазъи таърихӣ, расму ойин ва адабиёту санъати замони муаллиф аҳаммияти бузург дорад. Забони асар содаву равон буда, шакли ҷамъи ба кор бурдашуда — моён, шумоён ва эшонон дар асар вожаҳои баргирифта аз забони форсӣ-тоҷикии Мовароуннаҳр мебошанд. Ин асар ба забонҳои англисӣ, олмонӣ, ҳиндӣ ва ӯзбекӣ тарҷума шудааст. Баргардони ӯзбекии он бо матни тоҷикиаш дар Тошканд ба табъ расидааст (1959). Нусхаи дастнависи «Ҳумоюннома» дар Осорхонаи Британия маҳфуз аст. Мувофиқи маълумоти «Тазкирату-л-хавотин»-и Маҳдихоҷа Гулбаданбегим табъи шоирӣ ҳам доштааст.

Байти зерин аз ӯст:

> Ҳар парирӯе, ки ӯ бо ошиқи худ ёр нест.  
> 
> Ту яқин медон, ки ҳеч аз умр бархурдор нест.
> 
>

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Гулбаданбегим / А. Алимардонов // Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2023, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️  Гузариш ба унсури Викидода  Фарҳангҳо ва донишномаҳо | 
* TDV İslam Ansiklopedisi

 |
| Таборшиносӣ ва некрополистика | 
* WikiTree

 |
| 

| Дар феҳристҳои китобшинохтӣ |
| --- |
| 
* BIBSYS: 14064145
* GND: 120810255
* ISNI: 0000000082256544
* J9U: 987007279802405171
* LCCN: n81108244
* NDL: 032634199
* NKC: jo2009330669
* NLA: 36585301
* NTA: 334147611
* SUDOC: 034633871
* VIAF: 48090575
* WorldCat VIAF: 48090575

 |

 |
**Донишкадаи ҳарбии Вазорати мудофиаи Ҷумҳурии Тоҷикистон**  — яке аз донишкадаҳои таҳсилоти олии касбии Тоҷикистон мебошад.

Маълумоти мухтасар
------------------

Донишкада соли 1992 дар ш. Душанбе таъсис ёфтааст. Сарпарасти донишкада Вазорати мудофиаи Тоҷикистон мебошад. Мақоми донишкада мактаби олии касбӣ буда, дорои иҷозатномаҳои (литсензияҳои) давлатии Вазорати маорифи Тоҷикистон оид ба ҳуқуқи пешбурди фаъолияти таълимӣ дар соҳаи таҳсилоти олии касбӣ ва Шаҳодатнома дар бораи аккредитатсияи давлатӣ мебошад.

Таърих
------

Пас аз ба даст овардани Истиқлолияти давлатӣ барои таъмин намудани Қувваҳои Мусаллаҳи кишвар бо афсарони касбӣ зарурат пеш омад. Аз ин лиҳоз бо фармони Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон аз 29 сентябри соли 1992 ва бо қарори Шӯрои Вазирони Ҷумҳурии Тоҷикистон аз 3 ноябри соли 1992 дар пойгоҳи Техникуми геологӣ *Коллеҷи Олии ҳарбии фармондеҳӣ-муҳандисӣ* ташкил карда шуд. Гурӯҳи аввалини донишҷӯёни шомилшуда ба Коллеҷи мазкур бори нахуст 23 феврали соли 1993 дар рӯзи таъсисёбии Қувваҳои Мусаллаҳи Ҷумҳурии Тоҷикистон савганди ҳарбӣ ёд намуда, дар гузаронидани намоиши ботантанаи ҳарбӣ фаъолона иштирок намуданд.
Таъсисиси *Коллеҷи Олии ҳарбии фармондеҳӣ — муҳандисӣ* ба даврае рост омад, ки дар кишвар муноқишаҳои дохилӣ, яъне ҷанги шаҳрвандӣ идома дошт. Бо гузашти вақт теъдоди муҳасилини Коллеҷ афзуда хоҳишмандони таҳсилкунанда дар ин муассисаи таълимӣ зиёд гардид. Ҳамзамон доираи фаъолияти колеҷ низ васеъ шуда, бо биноҳои нави таълимӣ таъмин карда шуд.
Бо назардошти ин бо Қарори Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон аз 30 апрели соли 2002 Коллеҷи Олии ҳарбии фармондеҳӣ — муҳандисӣ ба *Донишкадаи ҳарбии Вазорати мудофиа* табдил дода шуд.

Сохтор
------

Донишкадаи ҳарбии Вазорати мудофиа ягона муассисаи олии ҳарбӣ мебошад, ки барои Қувваҳои Мусаллаҳи мамлакат афсарони касбиро омода менамояд. Таҳсил дар ин муассисаи олии ҳарбӣ ройгон ба роҳ монда шуда, чор сол давом мекунад. Хатмкардагони Донишкадаи ҳарбӣ имрӯзҳо дар вазифаҳои роҳбарикунандаи ҷузъу томҳои Қувваҳои Мусаллаҳ ва дигар сохторҳои қудратии кишвар адои вазифа намуда, саҳми хешро дар ҳифзи марзу бум ва суботи сиёсии мамлакат гузошта истодаанд. Ҳоло Донишкадаи ҳарбӣ дорои биноҳои махсуси таълимӣ, хобгоҳ, майдони варзишӣ, дармонгоҳи тиббӣ, маҷлисгоҳ, китобхона, осорхонаи «Шарафи Ҷангӣ», парки автомобилӣ, ҷойи тирпарронӣ, китобхонаи электронӣ, синфхонаҳои компютерӣ ва лингафонӣ, майдончаи тактикӣ, оркестри мусиқачиёни ҳарбӣ, маркази таълимии «Лоҳур», ошхонаи замонавӣ буда, ҳамаи онҳо мавриди истифодаи афсарон, прапоршикҳо, курсантҳо ва сарбозон қарор доранд.

Эзоҳ
----

1. ↑  =Донишкадаи ҳарбии Вазорати мудофиа

Шаблон:Муассиҳои омӯзиши олии Душанбе
**Федератсияи ҷудои Тоҷикистон** (англ. Tajikistan Judo Federation) — созмонест, ки дар Тоҷикистон мусобиқоти ҷудоро роҳандозӣ мекунад. Аз соли 1992 узви Федератсияи байналмилалии ҷуду ва Иттиҳодияи ҷудуи Осиё мебошад. Нишонии ҳуқуқӣ ва воқеӣ — Душанбе, кӯчаи Айнӣ 24.

Федератсияи ҷудои Тоҷикистон фаъолияти худро соли 2004 оғоз намуда, расман аз 8 октябри соли 2009 фаъолият дорад .

Эзоҳ
----

1. ↑  Tajikistan / IJF.org. *www.ijf.org*. 5 Январ 2023 санҷида шуд.
2. ↑  Фаъолияти кории Федератсия оид ба гуштини дзюдо(рус.). *Федератсияи Ҷудои Тоҷикистон*. 5 Январ 2023 санҷида шуд. Баргирифта аз сарчашмаи аввал 5 Январ 2023.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️  Гузариш ба унсури Викидода  Дар шабакаҳои иҷтимоъӣ | 
* Фейсбук
* Инстаграм

 |
| Тасвир, видео ва садо | 
* YouTube

 |
**Рафоат Абдусаломова** (10 марти 1939, ноҳияи Конибодом) — рӯзноманигор, аввалин наттоқи телевизиони тоҷик, наттоқи дараҷаи олӣ, Корманди шоистаи маданияти Тоҷикистон

Зиндагинома
-----------

Рафоат Абдусаломова 10 марти соли 1939 дар Ҷамоати деҳоти Пӯлодони ноҳияи Конибодом таваллуд шудааст. Соли 1963 Донишгоҳи давлатии Тоҷикистон ба номи В. И. Ленинро хатм кардааст. 3 октябри соли 1959 нахустин барномаи санҷишии Телевизиони Тоҷикистонро ба забони тоҷикӣ ба тамошобинон пешкаш намуд. Аз соли 1959 (45 сол) дар Телевизиони Тоҷикистон ба ҳайси наттоқ, муҳаррир, мудири шӯъба, сармуҳаррир ва котиби масъули иттиҳодияҳои эҷодӣ кор карда, баҳри рушду камоли теле­визиони тоҷик саҳми арзанда гузоштааст.

Эҷодиёт
-------

Ҳамчун рӯзноманигор дар таҳияи барномаҳои телевизионии «Дугонаҳо», «Гулдаста», «Ватан ва фарзандон», «Муҳаббат ва оила», «Гулдухтарон», «Дилафрӯз» ва ғ. ки миёни тамошобинон маҳбубият дош­танд, саҳм гузоштааст. Абдусаломова Рафоат солҳои зиёд наттоқи барномаҳои хоса барои телевизиони Маскав ва дигар ҷумҳуриҳои собиқ Иттиҳоди Шӯравӣ буд.

Ҷоизаҳо
-------

* Корманди шоистаи маданияти Тоҷикистон (1989);
* Грамотаи Фахрии Президиуми Совети Олии ҶШС Тоҷикистон;
* Нишони сарисинагии «Аълочии телевизион ва радиои СССР».

Эзоҳ
----

1. ↑  Тақвими ҷашн ва санаҳои муҳими Ҷумҳурии Тоҷикистон (барои соли 2015) — Душанбе: Бухоро, 2014.- 280 с.(пайванди дастнорас)

Адабиёт
-------

* Абдусаломова Рафоат // Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] / сармуҳаррир  А. Қурбонов. — Д. : СИЭМТ, 2011—2023.

* Телевизион — оинаи зиндагӣ. — Душанбе, 2002;
* Наттоқ, чеҳраи телевизион. — Душанбе, 2008.
**Обид Одилович Назаров** — ҳунарпеша ва коргардони театр. Ҳунарпешаи шоистаи Тоҷикистон

Зиндагинома
-----------

Обид Назаров 27 июли соли 1964 дар шаҳри Хуҷанд дар оилаи ҳунарпешаҳои театр Одил Назаров таввалуд шудааст. Соли 1985 Донишкадаи давлатии санъати Тоҷикистон ба номи М. Турсунзодаро бо ихтисоси актёри драма ва кино хатм кардааст.
Фаъолияти кориашро соли 1985 ба ҳайси Ҳунарпешаи Театри ҷумҳуриявии мазҳакаю мусиқии ба номи А. С. Пушкини шаҳри Хуҷанд, оғоз намуда, солҳои 1999-2004 дар вазифаҳои директори Театри давлатии мусиқӣ-мазҳакавии ба номи К. Хуҷандӣ, солҳои 2004-2005 сархормейстери Театри мусиқӣ - мазҳакавии ба номи Камоли Хуҷандӣ, солҳои 2005-2007 муаллими кафедраи маҳорати актёрӣ ва нутқи саҳнаи Донишкадаи давлатии санъати Тоҷикистон ба номи М. Турсунзода, солҳои 2007-2014 сардори Раёсати фарҳанги вилояти Суғд ва солҳои 2014-2016 директори Муассисаи давлатии вилоятии «Кохи фарҳанг ба номи Абуабдуллоҳи Рӯдакӣ»-и шаҳри Хуҷанд фаъолият намудааст. Бо Қарори Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон аз 13 апрели соли 2016 муовини Вазири фарҳанги Ҷумҳурии Тоҷикистон таъйин гардид.

Ҷоизаҳо
-------

Бо мукофоти давлатии унвони фахрии Ҳунарпешаи шоистаи Тоҷикистон сарфароз гардида шудааст.

Эзоҳ
----

1. ↑  Муовини Вазири фарҳанги Ҷумҳурии Тоҷикистон Обид Одилович Назаров. 20 ноябри 2016 санҷида шуд. Баргирифта аз сарчашмаи аввал 1 марти 2017.
Шаблон:Мусиқмдон
**Зоҳидаи Хонанда** (форсӣ: زاهده خواننده‎; ? — қарни XII) — хонанда ва ромишгари форс-тоҷик.

Эзоҳ
----

Зиндагӣ ва фаъолияти эҷодию иҷрои Зоҳидаи Хонанда дар Ҳироту Ғазна гузаштааст. Асосҳо ва но­зукиҳои шеъру мусиқиро аз падару модараш фаро гирифта буд. Дар сароидани шаклу навъҳои шеърию муси­қӣ ва тарона номвар шуда, дар сурудани ашъори ирфонӣ низ назди дӯстдорони шеъру мусиқӣ эътибори хосса дошт. Ӯ дар санъати сарояндагӣ сабки махсус дошта, ба сун­нат­ҳои деринаи эҷоду иҷрои ҳавзаҳои Хуросону Мо­ва­роун­наҳр низ такя мекард. Муҳаммад Авфии Бу­хороӣ дар китоби «Лубобу-л-албоб» чунин навиштааст: "Дар Ҳарӣ зани мутрибае бо номи Зоҳидаи Хонанда номвар буда. Дар маҷ­лиси Амир Носируддини Санҷарӣ ҳозир буд. Тӯти­сухане, ки чун шакар аз писта равон кар­дӣ, тарбияти қув­вати равон кардӣ ва чун даҳ ангуштро барои мадади қав­лу ғазал дар амал овардӣ, ғоратгари ин­су ҷон кардӣ. Ва он амир ин рубоӣ дар ҳаққи ӯ гуфтааст:

> Чашму рухи ту ба дилбарӣ истоданд,  
> 
> Ангуштонат дари тараб бигшоданд.  
> 
> Эй Зоҳида! Зоҳидон зи чанги хуши ту  
> 
> Чун наргиси ту масту хароб афтоданд.
> 
> 

Зоҳидаи Хонанда дар сароидани жанру шаклҳои шеърию мусиқии тарона, қавл, ғазал ва маҷмӯаи мусиқии устодонаи «Хус­равонӣ» дар ҳавзаҳои ҳунарии Ҳироту Ғазна ва берун аз он шуҳрати зиёд дошт.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Зоҳидаи Хонанда / А. Раҷабов // Замин — Илля. — Д. : СИЭМТ, 2018. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2023, ҷ. 7). — ISBN 978-99947-33-89-9.

* حدادی نصرت الله. فرهنگنامه موسیقی ایران. تهران، ۱٣٧٦ ش
**Ширкати фанновар**, **ширкати технологӣ** (англ. technology company) — ширкатест, ки асосан ба истеҳсол, дастгирӣ, таҳқиқот ва таҳияи маҳсулот ва хидматрасонии технологӣ, ки асосан ба ҳисоббарорӣ, телекоммуникатсионӣ ва электроникаи маишӣ асос ёфтааст фаъолият мекунад ва ин ба корхонаҳои марбут ба электроникаи рақамӣ, нармафзор, оптика, энергияи нав ва хидматҳои марбут ба интернет, аз қабили нигоҳдории абрӣ ва хидматҳои тиҷорати электронӣ дохил мешавад.

Тафсилот
--------

Мувофиқи раддабандии *Fortune дар соли 2020* , даҳ ширкати бузургтарини технологӣ (фанноварӣ) дар дунё аз рӯи даромад инҳоянд: Apple Inc. Samsung, Foxconn, Alphabet Inc. Microsoft, Huawei, Dell Technologies, Hitachi, IBM ва Sony. Amazon назар ба Apple даромади баландтар дорад, аммо аз ҷониби *Fortune* дар бахши чакана тасниф шудааст. Дар соли 2020 даромадноктарин номбаршуда Apple Inc. Microsoft, Alphabet Inc. Intel, Meta Platforms, Samsung ва Tencent мебошанд.

Apple, Alphabet, Facebook, Microsoft ва Amazon аксар вақт ширкатҳои технологии фаромиллии «Панҷгонаи калон» номида мешаванд, ки дар Иёлоти Муттаҳида қарор доранд. Ин панҷ ширкати технологӣ дар соҳаҳои асосӣ, каналҳои тиҷорати электронӣ ва идоракунии ҷараёни иттилоот дар тамоми экосистемаи интернет нақши муҳим мебозанд. То соли 2017, панҷгонаи бузург дар маҷмӯъ беш аз 3,3 триллион долларро ташкил медоданд ва зиёда аз 40 % арзиши Index Nasdaq 100-ро ташкил медод.

Бисёре аз ширкатҳои бузурги технологӣ барои навоварон обрӯ доранд ва ҳар сол барои таҳқиқот ва кашфиёт маблағҳои калон сарф мекунанд. Тибқи 2017 Global Innovation 1000-и PwC, аз 20 ширкати инноватсионӣтарин дар ҷаҳон, 9-тоаш ширкатҳои технологӣ мебошанд, ки Amazon бузургтарин харҷкунандаи тадқиқот ва коркард мебошад, пас аз он Alphabet ва баъд Intel қарор доранд.

Бисёре аз ширкатҳои бонуфузи технологӣ ва стартапҳои технологӣ дар наздикии ҳамдигар офисҳо мекушоянд, ки дар натиҷа марказҳои технологи дар минтақаҳои гуногуни ҷаҳон пайдо мешаванд. Ба чунин минтақаҳо дохил мешаванд: Водии Силикон дар минтақаи Халиҷи Сан-Франсиско, Докҳои Силикон дар Дублин, Силикон Ҳиллз дар Остин, Tech City дар Лондон, Digital Media City дар Сеул, Чжунгуанкун дар Пекин ва Парки байналмилалии технологияҳо дар Бангалор.

Эзоҳ
----

1. ↑  *Marli Guzzetta.* Why Even a Salad Chain Wants to Call Itself a Tech Company(пайванди дастнорас — *таърих*).  Inc. Magazine. 9 июли 2018 санҷида шуд.
2. ↑  *Catherine Heath.* What is a ‘tech company,’ anyway?(пайванди дастнорас — *таърих*).  Tech Nation (1 ноябри 2017). 9 июли 2018 санҷида шуд. Баргирифта аз сарчашмаи аввал 11 июли 2019.
3. ↑  *Yessi Bello Perez.* What makes a company a tech company?(пайванди дастнорас — *таърих*).  UKTN (17 феврали 2017). — «'People don't think of something as technological unless it has a switch or a screen.'»  9 июли 2018 санҷида шуд.
**Аллювий** — таҳнишастҳои аллювиалӣ (лотинӣ alluvio – обовард), таҳнишастҳое, ки аз ҷинспораҳои шус таовардаи дарё ва селобҳо, аз ҷумлаи шағал, сангреза, рег, гил пайдо шудаанд (масалан, таҳнишастҳои дарёбод ва суфаҳои соҳили дарё). Ба Аллювий қабатҳои уребхобидаи ҷинспораҳо хос буда, онҳо аз тағйир ёфтани миқдор, суръат ва самти ҷараёни об ба вуҷуд меоянд. Аллювийи дарёҳои ҳамворӣ аз Аллювийи маҷро ва Аллювийи ҳавза иборатанд. Аллювийи дарёҳои кӯҳиро сангҳои калон ва шағал ташкил медиҳанд. Ҷойивазкунии Аллювий дар равандҳои ташаккули маҷрои дарё аҳамияти муҳим дорад. Ҷинспораҳо дар таҳнишастҳои қадимаи Аллювий дар ҳолати мазбутанд (конгломерат, регсанг, аргиллит ва ғайра). Баъзе конҳои тило, платина, минералҳои дигар ва инчунин кони реги сохтмон ба аллювийи маҷроӣ алоқаманданд.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — 608 с. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2023, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.
**Давлати Шервоншоҳон** (озарбойҷонӣ: Şirvanşahlar dövləti) — Баъд аз заиф гаштани таъсири хилофати Араб дар Қафқози Ҷанубӣ дар асрҳои IX — X тағйироти сиёсии наве оғоз ёфт. Давлати Шервоншоҳон соли 861 аз хилофат ба ҳайси як давлати мустақил ҷудо шуд, дар ибтидои соли 1500 аз ҷониби Шоҳ Исмоили I ба давлати Сафавиён тобеъ буд, давлати Шервоншоҳон дар соли 1538 аз ҷониби Шоҳ Тахмаспи I барҳам дода шуд, пас аз он ки исёни Ширваншоҳ Шоҳрухро пахш кард. Дар замонҳои гуногун, қудрати Ширваншоҳон то Арран ва Дербенти ҳамсоя низ паҳн шудааст. Ва дар аҳди Ширвоншоҳ Иброҳими I (1382-1417) Шервон ба давлати қавӣ ва мустақил табдил ёфт..

Пойтахт - шаҳри Шамохӣ, аз охири асри XII - Боку. 

Дар минтақаи Озарбойҷони ҳозира дертар давлати Шаддодиён (Аморати Ганҷа) барпо шуда буд, ки он қисман ба аморатҳои сулолаҳои исломии эронии Солориён ва Раводиён дохил мешуданд.
Дар асри VIII қисми асосии аҳолии шоҳигарии Албанияи Қафқозӣ аз тарафи Хилофат ба дини ислом гардонида шуд. Ворид шудани туркон ба шарқи Қафқози ҷанубӣ ба туркшавии қисми калони аҳолии таҳҷойи оварда расонд, ва дар асрҳои XI—XIII шаклгирии миллатҳои туркзабони озарбойҷониҳоро оғоз бахшид. Дар равиши этногенези озарбойҷониҳо миллатҳои эронӣ ва инчунин, албанҳои қафқозӣ ва дигар миллатҳои қафқозизабон иштирок кардаанд. Шаклгирии миллати озарбойҷонӣ асосан дар охири асри XV ба охир расидааст .

Эзоҳ
----

1. ↑  *Ашурбейли С. А.* История города Баку. Период средневековья. — B.: Азернешр, 1992. — С. 98-99. — 408 с. — ISBN 5-552-00479-5.
2. ↑  История Востока. В 6 т. Т. 2. Восток в средние века. М. «Восточная литература», 2002.
**Йорген Сандвик Лангҳелле** (норвегӣ: Jørgen Sandvik Langhelle, тав. 18 августи соли 1965, Саннес, Норвегия) — ҳунарпеша, коргардон, филмноманавис, продюсер, наворбардор ва таҳриргари норвегӣ.

Зиндагинома
-----------

Йорген дебюти худро дар театри норвегӣ дар як намоишномаи кабуки соли 1985 оғоз кардааст. Солҳои 1993—1995 дар Театри нави Осло ва дигар театрҳо кор кардааст. Йорген фаъолияти филмии худро соли 1995 оғоз кардааст. Вай дар нақшҳои чунин нависандагон нақшҳо бозидааст: Анне-Катарина Вестлӣ, Олав Дуун, Астрид Линдгрен, Бернард-Мари Колтес ва дигарон.

Лангҳелле дар ду силсилафилми хурди норвегӣ «Deadline Torp» (2005) ва «Torpedo» (2007) нақш офаридааст, инчунин дар филмҳои ба монанди Kristin Lavransdatter (1995), Elling (2001), I Am Dina (2002), Tyven, tyven (2002), Ulvesommer (2003) and En folkefiende (версияи муосири пйесаи Ҳенрик Ибсен «Душмани халқ») (2005). Дар моҳи марти соли 2010, Лангҳелле дар филми «Thing», соли 2011 дар филми тарсноки Ҷон Карпентер-и соли 1982, бо ҳамон ном ҳунарнамоӣ намудааст. Йорген Лангҳелле инчунин бори аввал бо Cato M Ekrene филми кӯтоҳи «Иҷро»-ро дар соли 2014 коргардонӣ кардааст.

Филмнома
--------

* *Oskars Amerika* (2017)
* *Varg Veum – De døde har det godt* (2012)
* *The Thing* (2011)
* *Yohan – Barnevandrer* (2010)
* *Hora* (2009)
* *Ulvenatten* (2008)
* *Kautokeino-opprøret* (2008)
* *Mannen som elsket Yngve* (2008)
* *Torpedo* (2007)
* *Arn – Tempelridderen* (2007)
* *En folkefiende* (2005)
* *Min misunnelige frisør* (2004)
* *Deadline Torp* (2004)
* *Uno* (2004)
* *Tur & retur* (2003)
* *Ulvesommer* (2003)
* *I Am Dina* (2002)
* *Tyven, tyven* (2002)
* *Olsenbandens første kupp* (2001)
* *Elling* (2001) Frank Åsli
* *Bare skyer beveger stjernene* (1998)
* *Søndagsengler* (1996)
* *Kristin Lavransdatter* (1995)
* *Asylet* (1995—1998)

Эзоҳ
----

1. ↑
2. ↑  Jørgen Langhelle — FILMWEB.pl
3. ↑  So There Will Be Norwegians in The Thing.

Пайвандҳо
---------

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️  Гузариш ба унсури Викидода  Вебгоҳҳои мавзӯъӣ | 
* AllMovie
* AlloCiné
* Česko-Slovenská filmová databáze
* Danish Film Database
* Filmportal
* Бонки Иттилоотии Интернетии Филмҳо
* Кинопоиск

 |
| Фарҳангҳо ва донишномаҳо | 
* Большая норвежская

 |
| 

| Дар феҳристҳои китобшинохтӣ |
| --- |
| 
* BNE: XX5094224
* GND: 1061731626
* ISNI: 0000 0001 2098 122X
* LCCN: no2005010306
* VIAF: 172057123
* WorldCat VIAF: 172057123

 |

 |
*Мақолаи асосӣ*: *Донишгоҳи давлатии Хуҷанд ба номи академик Бобоҷон Ғафуров*
 **Факултети филологияи ӯзбек** — яке аз факултаҳои ДДХ ба номи академик Б. Ғафуров мебошад. Таъсиёби - соли 1991.

Таърихи таъсис ва соҳаи фаъолият
--------------------------------

Соли 1952 кафедраи забон ва адабиёти ӯзбек ташкил шуда, нахустин номзади илм, кадри маҳаллӣ Обидҷон Орифов мудир таъйин гардид. Соли 1977 кафедраи забони ӯзбекӣ ва кафедраи адабиёти ӯзбек ташкил шуд. Дар кафедраи забони ӯзбекӣ номзадҳои илмҳои филологӣ – О.Орифов, Ҳ.Мамадов, О.Абдуназаров, А.Каримов, А.Бердиалиев, сармуаллима О.Ғаффорова, муаллим Т.Мирзоқулов, дар кафедраи адабиёти ӯзбек – доктори илмҳои филологӣ, профессор Э.Шодиев, номзади илмҳои филологӣ, дотсент Ҳ.Мирҳайдаров, сармуаллимон Т.Абдуқулов, А.Абдураҳмонов, А.Давронов, муаллимон Х.Эшонқулов, А.Абдуқодиров, Э.Мавлонбердиев фаъолият доштанд.
Аз соли 1991 факултети филологияи ӯзбек мустақилона ба фаъолият шурӯъ намуд. Дар солҳои таҳсили 1991-1998 ба факултет Т. Абдуқулов роҳбарӣ менамуд. Соли таҳсили 1998-1999 ба вазифаи декани профессор А. Абдуқодиров таъйин гардид. Дар соли хониши 1999-2000 факултети филологияи ӯзбек якҷоягӣ бо факултети филологияи рус фаъолият дошт, вале аз 29 декабри соли 2000 факултет бо фармони Вазорати маориф ва раёсати донишгоҳ боз мустақил гардид ва то соли 2007 дотсент Э. Мавлонбердиев, аз соли 2007 то соли 2011 дотсент Б.Шеронов ва баъд дотсент Т.Турдибоев сарварӣ намудаанд.

Дастпарварони факулта
---------------------

Пайвандҳо
---------

* Донишгоҳи давлатии Хуҷанд ба номи академик Бобоҷон Ғафуров(пайванди дастнорас)
**Абулаббос Шамсуддин Аҳ­мад ибни Шиҳобуддин Муҳаммад ибни Иброҳим иб­ни Абубакр ибни Халликон** (Шаблон:ФД-Дебоча) — таърихнигор, адиб ва фақеҳи шофеъӣ.

Зиндагинома
-----------

Баъзе донишмандон насаби Ибни Халликон-ро ба қабилаи Зарзорияи курд ва бархе ба хонадони Бармакиёни Балх пайвастаанд. Падараш фақеҳи маш­ҳур Муҳаммад ибни Иброҳим дар аҳди атобак (ҳо­ким)-и Арбил — Музаффаруддин Гукбурӣ (1190—1232) чанд муддат мударриси мадрасаи Музаффарияи Арбил буд. Ибни Халликон баъди фавти падараш (1213) зери сарпарастии Музаффаруддин Гукбурӣ тарбия ёфта, дар назди донишмандони машҳури Арбил, Мавасил, Ҳалаб, Димишқ, Искандария ва Қоҳира илму дониш омӯхт. Ибни Халликон дар Қоҳира бо хо­димо­ни дарбори Айюбиён (1171—1260) — Баҳоудди­ни Заҳир ва Ибни Матруҳ ошноӣ пайдо карда, аввал ноиби қозии ш. Қоҳира, баъд дар аҳди ҳу­кумати мамлуки Мисру Шом — Бейбарси I (1260-78) қо­зии Димишқ таъйин шуд. Соли 1271 Ибни Халликон аз вазифа барканор шуда, то охири умр дар мадрасаҳои «Наҷибия» ва «Аминия» ба тадрис машғул буд. Ибни Халликон бо донишмандону шоирони замонаш Ибни Асир, Ибни Салоҳ, Ҷамо­луд­дин Абдурраҳмони Во­си­тӣ, Муҳам­мад ибни Унайни Ансорӣ, Баҳоуддини Заҳир, Ибни Мат­руҳ, Мутанаббӣ ва дигарон робита пайдо карда, дар сурудани ғазалу дубай­тӣ чирадаст буд. Аз осори Ибни Халликон танҳо китоби донишномавии ӯ «Вафаёту-л-аъён фӣ анбои абнои-з-замон» боқӣ мондааст.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Ибни Халликон // Замин — Илля. — Д. : СИЭМТ, 2018. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2023, ҷ. 7). — ISBN 978-99947-33-89-9.
Дар Википедия мақолаҳо дар бораи дигар шахсон бо номи Абдуҳафиз  мебошанд.
Дар Википедия мақолаҳо дар бораи дигар шахсон бо насаби Азизов мебошанд.

**Фахритдин Маматқулович Ҳамрокулов** (тав. 6.05.1969)  ноҳияи Спитамен, вилояти Суғд) — олим, омӯзгор, номзади илмҳои филологӣ, дотсент.

Зиндагинома
-----------

Соли 1995 Донишгоҳи давлатии Хуҷанд ба номи академик Бобоҷон Ғафуров хатм кардааст. Ихтисос муаллими забон ва адабиёти рус дар мактаби миллӣ. 

Солҳои 1995-1999 – Омӯзгори кафедраи Инкишофи нутқи шифои хаттии забони руси ДДХ ба номи акад. Б.Ғафуров

Солҳои 1999-2007 – Ноибдекани корҳои тарбиявӣ дар факултаи филологияи руси ДДХ ба номи акад. Б.Ғафуров

Солҳои 2007-2012 – Декани факултаи филологияи рус Донишгоҳи давлатии Хуҷанд ба номи акад. Б.Ғафуров

Солҳои 2012 – 2016 – Муовини декан оид ба таълими факултети филологияи руси Донишгоҳи давлатии Хуҷанд ба номи акад. Б.Ғафуров

Аз соли 2016 то ҳоло – Дотсенти кафедраи забони муосири рус ва забоншиносии умумии Донишгоҳи давлатии Хуҷанд ба номи акад. Б.Ғафуров

Аз 01.2018 – муовини декан оид ба таълими шуъбаи ғоибонаи  факултети филологияи руси Донишгоҳи давлатии Хуҷанд ба номи академик Бобоҷон Ғафуров

Эзоҳ
----

1. ↑  ДДХ ба номи академик Б. Ғафуров, кафедраи забони муосири рус ва забоншиносии умумӣ Ҳамрокулов Фахритдин Маматқулови(тоҷ.). *www.hgu.tj*. 24 Январ 2024 санҷида шуд.
Чамолиддин Муҳаммад бинни Абдураззоқи Исфаҳонӣ яке аз ғазалсароёни машҳури асри XII буда, ба Анварӣ, Рашиди Ватвот ва Зоҳири Форёбӣ хамзамон будааст. Чамолиддин аз бисёр илмҳои замони худ бохабар бошад хам дар, Исфаҳон бо касби заргари ва наққошӣ рӯз мегузаронидааст. 
Шеърҳои Чамолиддин соддаву равонанд. Дар қасида ӯ гоҳ ба Саноӣ ва гоҳе ба Анварӣ пайравӣ кардааст. Чамолиддини Исфахонӣ дар ситоиши Анварӣ, Рашиди Ватвот ва Зохири Форёбӣ қасидаҳо гуфтааст. Вай тақрибан соли 1192 вафот кардааст.
Ӯ аз худ девоне боқӣ гузоштааст, ки аз қасидаву ғазал ва қитъаву рубоӣ иборат мебошад.

Аз қасоид
---------

Бе зар зи ҳунар, ҳунар чӣ хезад
Бе ғам зи шаҷар самар чӣ хезад?
Аз мардуми бедирам чӣ ояд,
В-аз дайлами бетабар чӣ хезад?
Зар бояду хок бар сари шеър,
З-ӯ гард нахезад дар чӣ хезад.
Чун шеър дар асл муътабар нест,
З -ин гуфта туро ибар чӣ хезад.
Чун нест суханшинос дар даҳр,
Ҳин з-ин ғупару дупар чӣ хезад?
Он кас, ки шиносад ӯ худ аз мост,
Аз ҳамчу худӣ, нигар, чӣ хезад.
В-он кас, ки надонад ар-чи хоҳад
Аз ҷоҳил мадҳи ҳар чӣ хезад.
Гирам, ки саре шавам зи олам,
Аз олами сар ба сар чӣ хезад?
Чун киштии мо нишаст дар хушк,
З-ин баҳр латифтар чи хезад
Бардӯхта чашми боз, ӯро
Аз қуввати болу пар чӣ хезад?
Сарв омада соядор, лекин
Аз вай чу надошт, бар чӣ хезад?
В-аз гул, ки зарест дар миёнаш
Ҷуз хандаи дил шакар чӣ хезад?
Маъшуқаи дилкушо, сухандон,
Аз дилбари симбар чӣ хезад?
Бехтар халаф аз ҷаҳон сухан хост,
Аз духтару аз писар чӣ хезад?
Фазлу ҳунар аст мояи мард,
Аз ҳалқаву аз қамар чӣ хезад?
Танро чу бараҳна монад аз илм,
Аз кисвати Шуштар чӣ хезад?
Ҷонро ба улум парвариш деҳ,
Эй мард, ки хобу х(в)ар чӣ хезад?
Ҳосил зи таоми чарби ширин,
Ҷуз зарбати нештар чӣ хезад?
Бо тозасухан зари куҳан чист,
Ин рӯҳ аст, аз ҳаҷар чӣ хезад?
Вақте ки ҳаме нафас занад субҳ,
З-ахтар ба сипеҳр бар чӣ хезад?
Ҷое, ки сухансарост тӯтӣ,
Аз ҳудҳуди тоҷвар чӣ хезад?

Аз ғазалиёт
-----------

Бархез, ки мавсими тамошост,
Бихром, ки рӯзи боғу саҳрост.
Имрӯз ба нақд айш хуш дор,
В-он кист, к-аш эътимоди фардост,
Май ҳасту самоу он дигар низ.
Асбоби тараб ҳама муҳайёст.
Гулро чу машота моҳ бошад,
Гар ҷилва кунад сазад, ки зебост.
Ранги рухи лола бас латиф аст,
Он холи сиёҳ чашми бадрост.
Аз дил бадар ойу шод биншин,
К-ин ҳастии мост, к-офати мост.
Ғамат ҷуз дар дили якто нағунҷад,
Ки рахти ишқ дар ҳар ҷо нағунҷад,
Надонам аз ҷӣ хезад он ҳама ашк,
Ки чандин ашк дар дарё нағунҷад.
Маро гуфтӣ, ки ҷуз ман ёр дорӣ?
Ту донӣ, к-ин сухан дар мо нағунҷад.

Аз рубоиёт
----------

Бас ранг, ки наққоши азал меомехт,
То бар забари чашми ту хоре ангехт.
Гӯӣ, ки дили сӯхтаам фурсат ёфт,
В-аз зулфи ту дар ҳимояти чашм гурехт
Бе дидани дӯст дидагонро чи кунам,
Бе ҷони ҷаҳон ҷону ҷаҳонро чи кунам?
Ҷонам зи барои васли ӯ мебоист,
Чун нест умеди васл, ҷонро чи кунам?

Адабиёт
-------

* Таърихи адабиёт дар Эрон. Ҷ.2 Забебуллоҳ Сафо с.731-739
* Давлатшоҳи Самарқандӣ. «Тазкиратушшуаро» бо ҳиммати Муҳаммад Рамазонӣ. Теҳрон-1366. С.108

* Мирзо Муҳаммад Алӣ. «Райҳонуладаб».чопи саввум.ҷ.1,с.424
**«Russian Woman»** (англ. — «Зани рус» ё ин ки «Зани Русия») — суруди овозхони тоҷик Манижа Сангин, ки дар мусобиқоти байналмилалӣ мусиқии «Евровижн-2021» Русияро муаррифӣ карда буд. Ин суруд аввалин бор дар даври интихобии мусобиқоти мусиқии «Евровижн-2021», ки 8 марти соли 2021, аз ҷониби шабакаи аввали телевизионии Русия бо овози Манижа Сангин садо дод ва аз тарафи доварону тамошобинон бо соҳиб шудани холҳои зиёд нисбат ба рақибон, ба озмуни мусиқӣ байналмилалии «Евровижн-2021» роҳ ёфт.

Даври финалии озмуни мусиқии Евровижн-2021, ки 22 майи соли 2021, дар шаҳри Роттердам, давлати Ҳолланд баргузор гардид, бо соҳиб шудан ба 204 хол дар байни иштирокчиёни ин озмун Манижа Сангин бо иҷрои суруди *Russian Woman* ҷойи нуҳумро ишғол кард.

Суруди *Russian Woman* моҳи марти соли 2021 дар шакли ададӣ ба кулли ҳаводоронаш пешниҳод гардид.

Манижа ҳангоми иҷрои суруди «Russian Woman» дар «Евровижн-2021»

Ҷоизаҳо
-------

* Моҳи апрели соли 2021 суруди «Russian Woman» барои гирифтани ҷоизаи «Eurostory Award», ки ба матни беҳтарин, байни сурудҳои «Евровижн-2021» баргузор шуда, пешниҳод шуд.
* Дар овоздиҳии муттаҳид, байни доварон ва ҳаводорони Озмуни Евровижн-2021 ҷои дуюмро ишғол намуд, пас аз суруди *Zitti e buoni* гурӯҳи мусиқии *Måneskin* аз Итолиё, ки ҷои якумро соҳиб шуд.

Донистаниҳо
-----------

Навори видеоии Манижа Сангин ба суруди Russian Woman («Зани рус»), ки бо он Русияро дар 65-умин озмуни байналмилалии «Евровижн-2021» дар Роттердами Ҳолланд апрели соли 2021 муаррифӣ карда буд, дар шабакаи расмии озмун, дар YouTube миёни 39 клипи иштирокчиёни намоиши соли 2021 беш аз 6,7 миллион тамошобин пайдо карда, дар байни онҳо машҳуртарин шудааст.

Эзоҳ
----

1. ↑  *Юлия Таратута.* Почему выступление Манижи на «Евровидении» не радует. *Wonderzine*(пайванди дастнорас — *таърих*) (26 май 2021).
2. ↑  «Навори видеоии Манижа дар шабакаи «Евровидение» миёни иштирокчиёни соли 2021 аз ҳама бештар машҳур шуд(тоҷ.). *www.khovar.tj*. 8 апрели 2021 санҷида шуд. Баргирифта аз сарчашмаи аввал 1 май 2021.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️  Гузариш ба унсури Викидода  Дар шабакаҳои иҷтимоъӣ | 
* Инстаграм

 |
| Тасвир, видео ва садо | 
* Apple Music
* Genius
* last.fm
* Yandex Music

 |
| Вебгоҳҳои мавзӯъӣ | 
* Discogs
* MusicBrainz
* MusicBrainz

 |
**Амирҳайдар Давлатов** (29.05.1938, деҳаи Ёгед, ноҳияи Дарвоз, ВМКБ – 16.11.1999, ҳамон ҷо) - ҳунарпешаи театр, Ҳунарпешаи шоистаи  Тоҷикистон (1975).

Зтгдагинома
-----------

Соли 1964 Институти давлатии театрӣ-бадеии ба номи А. Островскийи шаҳри Тошкандро ба итмом расонда, ба сифати ҳунарпеша дар Театри мусиқӣ-мазҳакаи шаҳри Хоруғ фаъолияти эҷодиашро шурӯъ  намуд.

Солҳои 1981 – 1984 мудири шӯъбаи  фарҳанги ноҳияи Шуғнон ва аз соли 1985 то поёни умр дар театри номрафта заҳмат кашидааст. 

Аз беҳтарин актёрони ин театр маҳсуб меёфт, дар олами рангини санъати саҳнавӣ соҳиби ҷойгоҳ гардид, ба  кашфи қуллаҳои эҷодӣ муваффақ шуд. «Найрангҳои Скапен», «Эзоп», «Қатрае аз баҳр», «Ашрофпараст», «Хонаи умед», «Ман, модаркалон, Илико ва Илларион», «Қишлоқи тиллоӣ», «Интиқом», «Гулҳои сиёҳ» барин зиёда аз шаст намоишнома гувоҳӣ доданд, ки нақшҳои драмавӣ, романтикӣ ва фоҷиавиро дар сатҳи баланд иҷро менамуд. Дар амри коргардонӣ низ истеъдодаш равшан ҳувайдо мегардид. Овози ширадораш барои хониши бадеӣ мусоидат мекард.
**Муҳаммад ибни Умари Фарқадӣ** (форсӣ: محمد بن عمر فرقدی‎; ? — қарни XII) — шоир ва донишманд и форс-тоҷик дар замони салотини Ғурӣ.

Зиндагинома
-----------

Аз осори адабии ӯ 74 байт (аз қасоид, ғазалиёт, рубоиёт ва қитаоташ) дар «Лубобу-л-албоб»-и Авфӣ омадааст. Мавзӯъи ашъораш мадҳ, ишқ, панду насиҳат ва ғайра аст. Дар як қасидаи иборат аа 38 байт дар ҳар мисраъ калимаҳои «теғу қалам»-ро такрор кардааст. Қитаоте дар сифати биҳӣ, себ, оташ, зимистон ва ғайра гуфтааст. Масалан биҳиро чунин тавсиф кардааст:

> Гумон барӣ, кӣ биҳӣ ҳаст гӯё зарандуд,  
> 
> Бар у зи сандали суда нишаста гарду ғубор.
> 
>

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Фарқадӣ // Сақофӣ — Ховалинг. — Д. : СИЭСТ, 1987. — (Энциклопедияи Советии Тоҷик : [дар 8 ҷ.] /  сармуҳаррир М. Д. Диноршоев ; 1978—1988, ҷ. 7).
**Абулмаолии Насруллоҳ Ибни Муҳаммад ибни Абдулҳамиди Муншии Шерозӣ** (соли таваллуд ва вафот номаълум) — адиб, муншӣ, насрнависи форс-тоҷик, вазири Хусрав Малик.

Зиндагинома
-----------

Дар дарбори Ғазнавиён муншӣ ва дабир буд. Дар охири умраш ба мансаби вазирии Хусрав Малик (ҳукмронӣ 1160 — 86/87) расид. Аз ҷумлаи корҳои муфиди Абулмаолии Насруллоҳ тарҷумаи китоби «Калила ва Димна» аз арабӣ ба форсии тоҷикӣ мебошад. Вай тарҷумаи ин китобро аз рӯи таҳрири арабии Ибни Муқаффаъ анҷом додааст. Тарҷумаи Абулмаолии Насруллоҳ дар давраи салтанати Баҳромшоҳ (ҳукмронӣ 1099—1115) ба итмом расид. Аз ин ҷост, ки он бо номи «Калила ва Димнаи Баҳромшоҳӣ» низ маъруф аст. Чунонки дар муқаддимаи тарҷумаи Абулмаолии Насруллоҳ омадааст, вай кӯшидааст, бар хилофи мутарҷимони дигар, ки аз ҷиҳатҳои панду ахлоқии «Калила ва Димна» сарфи назар кардаанд, мазмуни ахлоқӣ ва фалсафии онро аз нав барқарор намояд. Тарҷумаи Абулмаолии Насруллоҳ аз ҷиҳати сабку услуб асари бадеии мустақил аст ва намунаи беҳтарини насри садаи XII ба шумор меравад. Абулмаолии Насруллоҳ шоир низ буд. Дар «Калила ва Димна» ва сарчашмаҳои адабӣ намунаҳо аз шеърҳои ӯ омадаанд.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Абулмаолии Насруллоҳ // А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2023, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.

* Калила ва Димна, Д. 2009.
**Акбар Мирраҷабов** - сарояндаи Театри давлатии академии опера ва балети ба номи Садриддин Айнӣ. Ҳунарпешаи халқии Тоҷикистон.

Зиндагинома
-----------

Акбар Мирраҷабов баъд аз хатми Донишкадаи давлатии санъати Тоҷикистон ба номи М. Турсунзода cоли 1984 яккахони Театри давлатии академии опера ва балети ба номи Садриддин Айнӣ мебошад. Ӯ дар саҳнаи театр зиёда аз 50 нақш дар операҳо, мисли Суҳроб, Мадан, Ленский, Сеган, Дон, Оттавио, Ликов, Герсог, Алфред, Рудолф, Рӯдакӣ, Ҳайдарбек, Хосе дар таҳияи композиторон Талабхӯҷа Сатторов, Шарофиддин Сайфиддинов, Дамир Дӯстмуҳаммадов, Зиёдулло Шаҳидӣ, Чайковский, Рахманинов, Мотсарт, Римский-Корсаков, Верди, Пуччини ва диг. офаридааст.
Солҳои 1987-1988 маҳорати сарояндагии хешро дар театрҳои Москва ва Минск сайқал додааст. Бо маҳорати баланд суруд ва арияҳои композиторони тоҷик, рус ва аврупоиро ба забонҳо тоҷикӣ, русӣ, итолиёӣ месарояд. Ӯ иштирокдори чорабиниҳои фарҳангӣ дар шаҳрҳои Москва, Ленинград ва Ӯзбекистон буд. Ҷоизадори озмуни сарояндагони Осиёи Марказӣ (Алма–Ато, 1991), озмуни байналхалқии ба номи Шаляпин (ш. Казон, ФР), озмунҳои сарояндагон дар ш. Сочи ва ш. Зеленоград буд. Бо ордени «Дӯстӣ» мукофотонида шудааст.

Пайвандҳо
---------

1. ↑  Cомонаи театр Акбар Мирраҷабов. 6 марти 2017 санҷида шуд. Баргирифта аз сарчашмаи аввал 23 ноябри 2017.
**Зулфия Тӯйчиева** (злд. 15 марти 1953, деҳаи Ҷӯйбодом, ноҳияи Ленин) — ҳунарпешаи театр, Ҳунарпешаи шоистаи Тоҷикистон (1998), Ҳунарпешаи халқии Тоҷикистон (2010).

```
Институти давлатии санъати театрии ба номи А. Луначарскийи шаҳри Маскавро соли 1976 ба охир расонда, дар Театри мусиқӣ-мазҳакаи шаҳри Хуҷанд ба кор даромад ва то кунун дар ин боргоҳи ҳунар заҳмат мекашад.Истеъдоди фитрӣ, таҷрибаи ҳаётӣ, ҷустуҷуҳои эҷодӣ имкон доданд, ки аз чаҳорчӯбаи муколамаву муҳити маънавии спектакл берун нарафта, симо ва рӯзгори қаҳрамонони асарро дар маърази тахаюлоташ зинда кунад. Дар зиёда аз сад спектакл нақш бозидааст, «Фаввораи ишқ, фаввораи ашк», «Равшан ва Зулхумор», «Нозанин ва чӯпон», «Исёни арӯсон», «Хушдоман», «Зангирии Фигаро», «Темурмалик», «Сурудҳои Маҳастӣ», «Кабки қафас» аз ҷумлаи онҳоанд.
```

Эзоҳ
----

1. ↑  Арбобони фарҳанги тоҷик. Донишнома / Муаллиф-мураттиб Ёрмуҳаммади Сучонӣ. — Душанбе, 2016. — 863 с.
**Елена Ивановна Вознесенская** (тав. 26.08. 1917, ш. Тбилисии Ҷумҳурии Гурҷистон — маълум нест) — биолог, номзади илмҳои биология (1959), дотсент (1974).

= Зиндагинома
=============

Соли 1936 техникуми хоҷагии қишлоқ ва соли 1941 факултети зироатҳои субтропикии Донишкадаи хоҷагии қишлоқи Гурҷистонро бо баҳои аъло хатм намудааст. Аз июни соли 1941 то ноябри 1941 ҳамчун агроном дар Сухуми ва аз декабри соли 1941 то сентябри соли 1943 дар китобхонаи донишкадаи хоҷагии қишлоқ ба сифати китобхоначӣ кор кардааст. Солҳои 1943—1944 лаборанти кафераи селексия ва генетикаи донишкадаи мазкур буд. Солҳои 1944—1945 дар ш. Очемчири ҶШС Гурҷистон дар маркази илмӣ-тадқиқотии рустаниҳои каучукдор ба ҳайси коркуни калони илмӣ ва мудири шуъбаи селексия фаъолият намудааст. Родственников ищите?

Солҳои 1948—1953 ходими калони илмии боғи ботаникии АИ ҶШС Тоҷикистон, 1953—1956 аспиранти Институти ботаникаи АИ ҶШС Тоҷикистон, 1956—1960 корманди илмии институти мазкур, 1960—1966 корманди боғи ботаникӣ буд. Солҳои 1967—1993 ҳамчун муаллими калон ва дотсенти кафедраи ботаникаиДонишкадаи давлатии омӯзгории Душанбе ба номи Т. Г. Шевченко кор кардааст. Муаллифи зиёда аз 16 мақолаҳои илмӣ аст. Соли 1959 рисолаи номзадиашро дар мавзӯи «Хусусиятҳои рушд ва сабзиши баъзе рустаниҳои дарахтии Тоҷикистон» дифоъ намудааст. Бо ифтихорномаи Президиуми Шӯрои Олии ҶШС Тоҷикистон (1960) мукофотонида шудааст.

Пайвандҳо
---------

* Энсиклопедияи Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи С. Айнӣ
*
Cамоии Марвазӣ **(форсӣ: سمایی مروزی‎), Ҳаким Маҳмуд ибни Алӣ (форсӣ: محمود بن علی‎; Марв — қарни XII) — шоири форс-тоҷики дарбори Санҷари Салҷуқӣ, ҳамдавра бо Анварӣ ва аз дӯстони Адиб Собир..**

Зиндагинома
-----------

Зодгоҳаш Марв. Дар ҳамон ҷо таҳсил кардааст. Самоии Марвазӣ дар назму наср устоди баркамол буда, табъу қудрати баланди суханварӣ доштааст. Бино ба гуфтаи Авфӣ («Лубобу-л-албоб») — «Ғазалҳои обдори ӯ тоб дар дили ушшоқ меовард ва назми обдори ӯ дар дили арбоби санъат мезад ва шеъри ӯ чун зумурради асфар ва ёқути аҳмар азиз ва камёб аст». Аз ашъори ӯ ба воситаи «Лубобу-л-албоб» то ба мо ҳафт ғазалу чор рубоӣ расидааст.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Самоии Марвазӣ // Сақофӣ — Ховалинг. — Д. : СИЭСТ, 1987. — (Энциклопедияи Советии Тоҷик : [дар 8 ҷ.] /  сармуҳаррир М. Д. Диноршоев ; 1978—1988, ҷ. 7).
**Глоса** забони сохтмонии байналмилалии байналмилалӣест, ки дар интерласско (лоиҳаи қаблии ёрирасон дар соли 1943 чоп шудааст). Аввалин луғати glosa соли 1978 таблиғ карда шуд. Номгӯи забон аз дурахши решаи юнонӣ маънои забон ё забон дорад.

Глоса забони ҷудогона аст, ки маънои онро дорад, ки калимаҳо ҳеҷ гоҳ варақаро тағир намедиҳанд ва имлои glosa низ комилан мунтазам ва фонет аст. Ҳамчун забони ҷудогона, инфӣ вуҷуд надорад, то ки калимаҳо ҳамеша дар шакли луғати худ, новобаста аз он ки онҳо дар ҷазо доранд. Мутаносибан, функсияҳои грамматикӣ, вақте ки аз контекст намезанад, шумораи ками калимаҳои оператор ва истифодаи тартиби калимаҳо (синтаксис) гирифта мешаванд. Забони Posteriori будан, glosa аксари луғати худро аз решаҳои юнонӣ ва лотинии худ, ки муаллифон аз ҷониби муаллифон ба маъное дар илм дида мешаванд, аксари логлизатсияро мегирад.
**Моменти инерсия** — бузургиест, ки тақсимоти массаро дар ҷисм муайян мекунад ва дар баробари масса меъёри инертнокии ҷисм (ҳангоми ҳаракати ғайрипешравандаи он) мебошад.

Дар механика моменти инерцияи тарз ва Моменти инерцияи марказшитобро фарқ мекнанд. Моменти инерцияи тирии ҷисм нисбат ба тири 1 бузургиест, ки аз баробарии муайян карда мешавад (т{ — массаи нуқтаҳои ҷисм — масофаи ин нуқтаҳо аз тири х, р — зичии массавӣ, V —ҳаҷми ҷисм). Бузургии /, меъёри инертнокии ҷисм ҳангоми дар гирди тир чархзании он мебошад. Андозанокии Моменти инерция 1<2Л/, воҳиди ченкуниаш кг м² ё г см² мебошад. Моментҳои инерцияи марказшитоби ҷисм нисбат ба системаи тирҳои росткунҷа х, у, х, ки аз нуқтаи О гузаронда шудаанд, бузургиҳоеанд, ки аз баробариҳои 1ху == 2т Wi (2)и ё мувофиқан бо интегралҳои ҳаҷмии онҳо муайян карда мешаванд. Ин бузургиҳо характеристикаҳои номувозинатии динамикии массаҳо мебошанд. Мас. ҳангоми чархзании ҷисм дар атрофи тири х қувваҳои фишор 6а подшинникҳое, ки дар онҳо тир маҳкам карда шудааст, ба қиматҳои 1хг ва 1уг вобаста мебошанд. Моменти инерцияи ҷисми шаклаш мураккабро дар таҷриба муайян мекунанд. Мафҳуми Моменти инерция дар ҳалли бисьёр масъалаҳои механика ва техника истифода мешавад.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Моменти инерция // Лениннома — Муҳит. — Д. : СИЭСТ, 1983. — (Энциклопедияи Советии Тоҷик : [дар 8 ҷ.] /  сармуҳаррир А. С. Сайфуллоев ; 1978—1988, ҷ. 4).

* Фаворин М. В. Моменты инерции тел. Справочник, М. 1970.