recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Азоимхонӣ** (арабӣ азоим – ҷилди азимат – дуохон, афсунгар, афсунхонанда) — суханҳои дуомонанде, ки гӯё барои дафъи «ҷину париён», сиҳат намудани беморони рӯҳӣ, хоббиниҳо, эҳсоси бад кардан ва амсоли инҳо хонда, куфу суф мешавад. Азоимхониро афсунгарӣ ҳам мегӯянд. Ин амалҳо беморонро чунин водор менамоянд, ки ба онҳо парӣ, дев, ҷин, момо, лашкар, албастӣ ва неруҳои дигари фавқуттабӣ таъсир карда бошанд ва гӯё пас аз азоимхонӣ бемор сиҳат мешавад. Нисбати азоимхонӣ истилоҳҳои «ҷоду», «афсун», «азоим», «азоимхонӣ», гоҳе «дуо» ва дар бораи иҷрогаронаш «ҷодугар», «афсунгар», «дуохон», «афсункун», «сеҳргар» ва монанди инро ба кор мебаранд. Маъмулан азоимхон бо содои пасту баланд, ҳаракати дастон, қиёфабозиҳо матнҳои махсусро дар бораи неруҳои ба чашм ноаёни ба инсон таъсиркунанда амалан иҷро намуда, ба онҳо таъсир мерасонад. Нишонаҳои матнҳои ба афсуну азоим монандро дар осори қадимӣ ба монанди «Ведо», Авесто, «Бундиҳиш» ва дигар асарҳои динӣ, ки дар онҳо эътиқоди мардум бар ҳодисаҳои фаротабиӣ оварда шудааст, метавон дид. Ба тавассути афсунгарӣ, азоимхонӣ, дуохонӣ табобат кардани мардумро дар миёни мардумони гуногуни олам, аз ҷумла ҳинду, тибет, муғул, ҳабашҳо ва ғайра то ба имрӯз мушоҳида кардан мумкин аст. Шаманизм як навъи он аст. Мардумшиносон, инсоншиносон, фолклоршиносони кишварҳои гуногуни олам роҷеъ ба азоимхонӣ мавод гирдоварӣ намуда, онро мавриди омӯзиш қарор додаанд. Дар миёни русҳо азоимхонӣ бо номи «заговоры и заклинания» хеле машҳур аст. Дар бораи азоимхонӣ дар осори М. С. Андреев, О. Сухарева, Н. А. Кисляков, О. Муродов, И. В. Рак ва дигар иттилоъ ба назар мерасад. Азоимхонӣ бо боварҳо ва асотири қадим пайванди ногусастанӣ дорад. Дар замони мо низ шахсоне ҳастанд, ки ба азоимхонӣ ва афсунгарӣ бовар доранд.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Муродов О. Дар пардаи сеҳру ҷоду, Д. 1990;
* Рак И. В. Мифы древнего и раннесредневекового Ирана, С.-Пб. – М. 1998;
* Русские заговоры и заклинания, М. 1998.

Сарчашма
--------

* А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — 608 с. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2021, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.
**Азоби рӯҳӣ** — маҷмӯи эҳсосҳои ниҳоят нофорам, нохуш, ногувор, вазнин, озордиҳанда ва пуразияти мавҷудияти зинда, ки дар рафти он инсон азоби сахти ҷисмонӣ ва рӯҳӣ мекашад. Азоби рӯҳӣ эҳсоси дарду азият, бадбахтӣ, мусибат ва ғаму ғуссахӯрӣ буда, бадшавии ҳолати рӯҳии инсонро ифода мекунад. Азоби рӯҳӣ мутамарказшавии амалҳои фикрии инсонро ба ин ё он муаммои душворҳал инъикос менамояд. Ин метавонад афсӯсхӯрӣ аз айёми гузашта, тарс аз ояндаи торику норавшан, ҳасадхӯрӣ, қонеъ нагаштани хоҳишу талабҳо ва ғайра бошад. Азоби рӯҳӣ ҳамчун зуҳуроти эҳсосот вобаста ба хусусиятҳои фардию психологии шахс метавонад ҳар хел сурату ҷараён гирад: якеро ба доми худ кашад ва дигаре аз ин азобу алам, азиятҳо таҷриба андӯхта, дорои малакаи азсаргузаронии беоқибати азоби рӯҳӣ мешавад. Масалан азсаргузаронии мусибат яке аз зуҳуроти шадидтарини азоби рӯҳӣ мебошад ва танҳо мусаллаҳ будан бо усулҳои пешгирию пастнамоии он метавонанд ҳолати азоби рӯҳии нсонро нисбатан мӯътадил гардонанд. Азоби рӯҳӣ кашидан аз масъалаҳои муҳими психологияи амалӣ буда, муайян намудани роҳҳои осон азсаргузаронии он аз мавзӯъҳои тадқиқотии он ба шумор меравад.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — 608 с. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2021, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.
**Азоқирия** — як фирқаи дини ислом. Муассисаш Азоқир Абуҷаъфар Муҳаммад ибни Алии Шалмағонӣ (асри 10). Ӯ соли 933 дар Бағдод даъвои ҳулули Худо дар колбадаш кард ва худро рӯҳулқудс хонд. Бино ба таълимоти азоқирия, агар Худованд дар ҷасади носутӣ ҳулул кунад, дар он қудрату муъҷиза ба зуҳур мерасад ва он ҷасад ба Худо восил мешавад. Чунин ҳодиса гӯё ба ҳафт одам – Идрис, Нӯҳ, Ҳорун, Довуд, Сулаймон, Исо, Алӣ ибни Абитолиб рух дода буд ва баъди Алӣ рӯҳи илоҳӣ дар Алии Шалмағонӣ комилан ҳулул кардааст. Азоқирия Худоро исме медонад, ки ба қалби мардум ҳулул карда, чизҳои ниҳонро ба тариқи мушоҳида аён месозад. Пайравони азоқирия – Абдуллоҳ ибни Сулаймон, Аҳмад ибни Мунаҷҷим ва дигар аз таълимоти аҳкомпарастона роҷеъ ба Худо даст кашида, таъкид кардаанд, ки мардум ба касе эҳтиёҷ пайдо кунад, вай Худои он ба шумор меравад. Аз ин рӯ, ҳар фард ба мақомулваҳият расида метавонад. Азоқирия Ҳасану Ҳусайнро ба Алӣ ибни Абитолиб мансуб намедонад. Малоика, бино ба таълимоти пайравони азоқирия, касоне мебошанд, ки зимоми нафси худро дар даст доранд ва ҳақро мешиносанд. Шахсоне, ки пайрави Азоқирия мебошанд, ба биҳишт ва онҳое, ки азоқирияро қоил нестанд, ба дӯзах мераванд. Азоқирия тарки намозу рӯза ва ғуслро раво медонад. Нуқтаи муҳимтарини таълимоти азоқирия эътиқод ба мавҷудияти зидҳост. Ба ақидаи Шалмағонӣ Худо зидро барои он халқ кардааст, ки ба воситаи он мухолифашро дарк кунад. Аз ин рӯ, пайравони азоқирия мақоми зидро аз мақоми авлиё бартар медонанд. Онҳо ба оли Абитолиб ва банӣ Аббос нафрат доштанд ва ҳалокати онҳоро воҷиб мешумориданд. Ҳоло азоқирия ҳамчун фирқаи мустақил вуҷуд надорад.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — 608 с. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2021, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.
**Вазифаи тарбияи фарзандон** - яке аз вазифаи муҳими конститутсионии волидайн ба ҳисоб меравад, ки онҳо барои тарбияи фарзандон масъул мебошанд. Масалан, тарбияи дурусти фарзандон яке аз масъалаҳои хеле муҳим ва рӯзмарра ба ҳисоб меравад. Бинобар ин масъалаи тарбияи фарзандон ҳатто дар арсаи байналмилалӣ ба танзим дароварда шудааст (**м. 13 Муоҳидаи байналмилалӣ дар бораи ҳуқуқҳои иқтисодию иҷтимоӣ ва фарҳангӣ; Конвенсияи СММ дар бораи ҳуқуқи кӯдак соли 1990**). Дар баробари ин дар ҳар як давлат ин масъала дар меъёрҳои давлатӣ, аз ҷумла Конститутсия, Кодекси оила ба танзим дароварда шудааст, ки тибқи он волидайн вазифадоранд барои тарбиян дурусти фарзандон, саломатӣ, инкишофи ҷисмонии онҳо ғамхорӣ намоянд.

Нигаред низ
-----------

Ҳуқуқэҷодкунӣ

Эзоҳ
----

1. ↑  Фарҳанги истилоҳоти ҳуқуқ / Зери таҳрири Маҳмудов М.А. - Душанбе: ЭР-граф, 2009. - с.111
**Азёдкунӣ** — яке аз равандҳои муҳим ва асосии хотира. Он ихтиёрӣ ва ғайриихтиёрӣ, механикӣ ва мантиқӣ мешавад. Азёдкунӣ барои дар хотир мустаҳкам нигоҳ доштани маводи даркшуда, фикр, амал, таассуроту ҳиссиёти равонӣ (психологӣ) мусоидат менамояд. Дар раванди азёдкунӣ амал, фикр ва таассуроти ҷудогона мустаҳкам мешаванд. Азёдкунӣ дар таълими ҳамаи фанҳо – математика, физика, химия, биология, география, таърих, забон, адабиёт, корҳои беруназсинфию беруназмактабӣ ва ғайра васеъ истифода мегардад. Азёдкунӣ гуногун мешавад: аз ёд кардани мазмуни маводи таълимӣ; аз ёд кардани қоидаҳо, қонунҳо ва формулаҳо, таърихи рӯз ва солҳо; аз ёд кардани порчаҳои назму наср ва ғайра азёдкунӣ характери таълимӣ дошта, бо мақсади дер ва ё муваққатан дар хотир нигоҳ доштани маводи таълим дар дарсҳо, корҳои берун аз синф, ҳангоми иҷрои вазифаи хонагӣ мадад мерасонад. Азёдкунии муваққатӣ ҳангоми иҷро намудани баъзе корҳои берун аз синф истифода мешавад. Масалан, дар ҷамъомадҳо, шабнишиниҳо, шаби саволу ҷавоб ва ғайра муаллим ба талабагони ҷудогона аз бар намудани ягон порчаи шеърӣ, повест ва ё дигар асари бадеиро месупорад. Ин тарзи азёдкунӣ муваққатӣ буда, шояд маводи азбаршуда дигар ба кор наояд. Аз тарафи дигар он на хусусияти оммавӣ, балки маҳдуд дошта, теъдоди ками хонандагонро дар бар мегирад.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — 608 с. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2021, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.
Азурит
**Азури́т** (фр. azur — лазур, лоҷвард) — минералест аз гурӯҳи карбонатҳо. Формулаи химиявиаш Ca3[CO3]2(OH)3. Системаи кристаллбандиаш моноклинӣ. Кристаллҳояш, одатан, кӯтоҳи призмашакл буда, бештар дар шакли хока вомехӯрад. Рангаш нилобӣ, ҷилояш шишагун. Сахтиаш 3,5 – 4; зичиаш 3770 – 3890 кг/м3. Дар минтақаи оксидшавии конҳои мис аз ҳисоби халкоперит, борнит ва дигар минералҳои мисдор пайдо мешавад. Азурит маъдани муҳими мис буда, дар таркибаш 55,3% мис дорад. Аз Азурит ранги нилобӣ низ тайёр мекунанд.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — 608 с. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2021, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.
**Вазни ҳайвонот** — нишондоди муҳимми рушду нумӯи чорво ва парандагон. 

Вазни ҳайвонот бо грамм, килограмм ва сентнер ифода карда мешавад. Аз рӯйи тағйир ёфтани вазн оид ба меъёр ва моддаҳои ғизоии таркиби хӯроки ҳайвонот хулоса мебароранд. Бо мақсади назорат кардани рушду нумӯ ва танзими меъёри хӯрок гӯсолаву тойҳоро дар 1–6, 9, 12, 18 ва 24-моҳагӣ, хукбачаҳоро дар 1, 2, 4, 6, 9, 18 ва 24-моҳагӣ, барраҳоро дар 1, 4, 12, 18, 24-моҳагӣ бармекашанд. Чорвои калонро баҳору тирамоҳ ва чорвои парвориро ҳар моҳ ё дар вақти ба парвариш гирифтанашон баркашидан лозим аст. 

Вазни ҳайвонот ду навъ – зинда ва забҳшуда (кушта) мешавад. Барои муайян кардани вазни зинда ҳайвонро, маъмулан, як шаб гурусна нигоҳ дошта, сипас бармекашанд. Вазни ҳайвони забҳшударо баъд аз пӯст кандан (бидуни каллаву поча ва рӯдаву ишкамба) муайян мекунанд. Вазни нимтаи ҳайвон якҷо бо чарбу вазни холис ном дошта, он нисбат ба вазни зинда бо фоиз ифода карда мешавад. Вазни холиси чорвои калон тақр. 50–65%, хук 70–85%, чорвои хурд 40–60%, парандаҳо 70–75% ва заргӯш 60–62% аст.

Адабиёт
-------

* Менькин В. К. Кормление сельскохозяйственных животных. М. 1997;
* Арзуманян Е. А. Животноводство. М. 2007.

Сарчашма
--------

* Вазни ҳайвонот // Боз — Вичкут. — Д. : СИЭМТ, 2014. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 3). — ISBN 978-99947-33-46-0.

Эзоҳ
----
**Азотандӯзҳо** — аз отфиксаторҳо, навъе аз микроорганизмҳо. Азотандӯзҳо нитрогени ҳаворо аз худ карда, пайвастҳои мураккаби нитрогении барои ғизои рустанӣ мувофиқро ҳосил менамоянд. Нитроген аз ҷумлаи элементҳои муҳими ғизои рустанӣ ва омили ҳосилхезии хок мебошад. Захираи нитрогени барои рустанӣ дастрас чандон зиёд нест. Бинобар ин истифодаи оқилонаи замин на фақат боиси кам нашудан, балки сабаби афзудани миқдори нитрогени он низ мегардад. Соли 1866 олими рус М. С. Воронин дар решаи рустаниҳои ғилофакдор як навъ бактерияҳоро мушоҳида намуда, ба хулосае омад, ки маҳз ҳамин бактерияҳо сабаби пайдоиши лӯндаҳои реша мебошанд. Дар ҳар га замини кишти рустаниҳои ғилофакдор соле зиёда аз 100 – 250 кг нитрогени ҳаво аз худ мешавад (аз ин миқдор тақрибан 30% дар хок боқӣ мемонад). Азотобактер, баъзе актиномисетҳо, олигонитрофилҳо, микобактерияҳо ва ғайра аз ҷумлаи азотандӯзҳо мебошанд. Бисёр намуди обсабзҳо, баъзе занбӯруғҳо, хамирмоя ва спирохетҳо низ қобилияти азотандӯзӣ доранд. Азотандӯзҳо баҳри гардиши нитрогени табиат, аз ҷумла барои ба рустаниҳо дастрас намудани нитрогени ҳаво мусоидат менамоянд.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — 608 с. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2021, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.
**Вазнавд** (аз ваз– буз ва навд – гирён гирифта шудааст) — деҳа дар ҷамоати деҳоти Абдулвосиеви ноҳияи Рӯшон.

Ҷуғрофиё
--------

Дар соҳили дарёи Панҷ ва сари роҳи автомобилгарди Душанбе – Хоруғ, дар ҳудуди хоҷагии деҳқонии Вазнавд воқеъ аст. Аз Вазнавд то маркази ноҳия 50 км; роҳ асфалтпӯш. Аҳолиаш 543 нафар (2012), тоҷикон. Мактаби таҳсилоти миёнаи умумӣ, мактаби ибтидоӣ, 4 ошхона, клуб, китобхона, бунгоҳи тиббӣ, нуқтаи савдои хусусӣ дорад. Соҳаҳои асосии хоҷагӣ: чорводорӣ, ғаллакорӣ, сабзавоткорӣ ва боғдорӣ. Заминҳо аз оби чашма ва Вазнавддара обёрӣ мешаванд.

Сарчашма
--------

* Боз — Вичкут. — Д. : СИЭМТ, 2014. — 676 с. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 3). — ISBN 978-99947-33-46-0.
**Вазифаи ҳифзи табиат** - яке аз вазифаҳои конститутсионӣ эълон карда шудааст, ки тибқи он ҳифзи табиат, ёдгориҳои таърихиву фарҳангӣ вазифаи ҳар як шахс мебошад. Муқаррар шудани чунин вазифа асосан ба дарки хатари ҳақиқие, ки ба табиат ва муҳити атроф мерасад, вобастагӣ дорад. Инкишофу пешрафти илму техника баробари неъматҳои муфид, инчунин масъалаҳое ба вуҷуд оварда истодааст, ки онҳо ба насли инсон хатари калон доранд. Ғайр аз таъсири яроқи қатли ом, ҳодисаҳои садама, сӯхторҳо, зилзила, селоб ва ғ. ба сари одамон фалокатҳое мерасад, ки оқибати онҳоро танҳо бо натиҷаи ҷангҳои байни давлатҳо қиёс кардан мумкин аст. Ҳамаи ин натиҷаи бемасъулиятии одамон нисбат ба тақдири наслҳои оянда аст. Маҳз бо ҳамин сабаб ин вазифа хусусияти конститутсионӣ пайдо кард. Шаҳрвандон вазифадоранд, ки табиатро эҳтиёт намоянд, сарватҳои онро ҳифз ва талаботи қонунгузориро оид ба муҳофизати табиат риоя намоянд. Дар ҳолати вайрон кардани қонун ба шаҳрвандон ҷавобгарии ҳуқуқӣ муқаррар карда шудааст.

Нигаред низ
-----------

Ҳуқуқэҷодкунӣ

Эзоҳ
----

1. ↑  Фарҳанги истилоҳоти ҳуқуқ / Зери таҳрири Маҳмудов М.А. - Душанбе: ЭР-граф, 2009. - с.111
**«Аврора»** — навъи боимҷон. Дар Институти тадқиқоти илмии сабзавоткорӣ ва картошкапарварии Ҷумҳурии Ӯзбекистон рӯёнда шудааст (Б. В. Ермакова). Навъи миёнарас, давраи наш­ваш 122–137 рӯз. Буттаашто 60 – 75 см қад мекашад. Баргаш сабз, ҳаҷман миёна, гулаш бунафш; самараш устувонашакл (дарозиаш 14 – 24 см, ғафсиаш 5,7 – 7 см), вазнаш андаряк 230 – 245 г. Аз ҳар га 574 сентнер ҳосил гирифтан мумкин аст. «Аврора»-ро дар ноҳияҳои вилояти Суғд ва Хатлон парвариш мекунанд.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — 608 с. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2021, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.
**Аврам Гершко** (номи аввалӣ *Ференс Хершко*, ибрӣ: אברהם הרשקו; тав. 31 декабри 1937, Корчаг, Маҷористон) — зистшимидони исроилӣ.

Зиндагинома
-----------

Хатмкардаи факултаи тиббии Донишгоҳи Байтулмуқаддас. Аз соли 1970 корманди Институти Б. Рапопорт ва Техниони ш. Ҳайфо, инчунин мудири озмоишгоҳи биохимия буд. Ҳамроҳ бо В. Судакин, Д. Ганот, Х. Хеллер, И. Эйтан, А. Чехановер ва дигарон раванди патологиро дар инкишофи ҳуҷайра ва усулҳои таъсир расондан ба онро таҳқиқ кардааст. Зери роҳбарии Аврам Гершко усулҳои нави омӯзиши бемориҳои дарунӣ (аз ҷумла бемории саратон) ва муолиҷаи онҳо дарёфт карда шуданд. Дорандаи Ҷоизаи давлатии Исроил оид ба биохимия ва тиб (1994), Мукофоти Вехтер (Донишгоҳи Инсбрук, Австрия, 1999, якҷо бо А. Чехановер), Мукофоти А. Ласкер (2001), Мукофоти М. Ландау (2001, якҷоя бо А. Чехановер). Барои таҳқиқи аҳаммияти убиквитин дар силсилаи ҳуҷайравии таназзули сафедаҳо дар протеасомаҳо сазовори ҷоизаи Нобел гаштааст (2004; ҳамроҳи А. Чехановер ва И. Роуз).

Эзоҳ
----

1. ↑  Энциклопедия Брокгауз (нем.) / Hrsg.: Bibliographisches Institut & F. A. Brockhaus, Wissen Media Verlag
2. ↑  Munzinger Personen (нем.)

Сарчашма
--------

* Гершко Аврам // Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.
**«Аврора»** − киштии зиреҳпӯши (крейсери) ҳарбии флоти Балтика, ки бо иштирокаш дар Револютсияи Октябр машҳур гардид.

Сохтумон ва таърихи Аврора
--------------------------

Соли 1903 сохта шудааст. Дар ҷанги Россияву Япония (1904 –1905), дар муҳорибаҳои солҳои 1914 – 1918-и Ҷанги якуми ҷаҳонӣ иштирок карда, пас аз он дар Петроград дар таъмир буд. Дар давраи Револютсияи (28. 2. 1917) маллоҳони шӯришбардоштаи киштӣ ба тарафи болшевикон гузаштанд. Шаби 25. 10. 1917 садои тӯпи «Аврора» барои ҳуҷум ба Қасри Зимистонӣ ишора дода, барои ба маркази шаҳр дохил шудани Гвардияи Сурх роҳ кушод. Десанти «Аврора» дар шӯриши яроқноки Октябр фаъолона иштирок кард. Солҳои 1941 – 1945 чун казармаи рӯиобии маллоҳон истифода шуда буд. Аз 17 ноябри 1948 дар дарёи Нева наздики шаҳри Санкт-Петербург чун ёдгории Револютсияи Кабири Сотсиалистии Октябр нигоҳ дошта мешавад. Аз соли 1957 «Аврора» филиали Музейи марказии флоти ҳарбӣ гардид. Солҳои 1984 – 1987 бо мақсади барқарор намудани намуди зоҳирии Аврора киштӣ тармими таҷдидӣ карда шуд. «Аврора» дар айни ҳол киштии таълимии Омӯзишгоҳи ҳарбии ба номи Нахимови Санкт-Петербург мебошад. Дар музейи «Аврора» сӯзание, ки дар он акси В. И. Ленин тасвир ёфтааст (амали З. Баҳриддинова) ҳамчун туҳфаи халқи тоҷик то ҳол маҳфуз аст.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* «Аврора» // А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2021, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.
**Авориз** (арабӣ ҷамъи ориза, пешомад, он чӣ воқеъ мешавад), навъи андози — (молиёт) ғайримуқаррариест, ки аксаран пеш аз ҷанг ё юришҳои подшоҳон, салотин ва амирон аз мардум зӯран ситонда мешуд.

Таърих
------

Авориз аз давраи хилофати Аббосиён (асри VIII) ҷорӣ гардида буд. Минбаъд ин навъи андоз дар замони ҳукумати Сомониён, сипас дар аҳди салтанати Ғазнавиён, Хоразмшоҳиён ва Салҷуқиён дар Хуросону Мовароуннаҳр амал мекард. Дар давраи ҳукмронии амирони муғултабор Авориз боз ҳам шадидтар гардид, яъне бо ҳар баҳонаи дигар низ ғундошта мешуд, ки натиҷааш шиддат гирифтани ҷунбишҳову шӯришҳои мардумӣ ба муқобили муғулҳо (аз қабили шӯриши Маҳмуди Торобӣ, Сарбадорони Самарқанд ва амсоли инҳо) гардид. Ин буд, ки авориз дар давраи минбаъда дар баробари дигар андозҳо яке аз сабабҳои асосии таназзули муносибатҳои пулӣ ва кишоварзӣ гардид. Аворизро ҳукуматҳои Шайбониён, Аштархониён ва Манғитҳо низ ҳамчун андози махсус нигоҳ доштаанд ва дар манбаъҳои таърихӣ бо номҳои аворизи ҳукмӣ, аворизи гумрукӣ, аворизи шаҳрдорӣ ва ғайра ҳам зикр шудааст.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — 608 с. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2021, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.
Ориёна (зард дар қисми шарқ) аз рӯи Эратосфен
Фараваҳар
**Ориёно** (форсӣ: آریانا‎) — (аз номи қабилаи айиря) — кишвари ориёиҳо, заминҳои соҳили чапи Сирдарё, сипас, заминҳои соҳили чапи Амударё, сарзамини имрӯзаи Туркманистони ҷунубу ғарбӣ, Афғонистону Эрон.

Таърих
------

Дар сарчашмаҳои қадим якчанд кишварҳои ориёӣ номбар шудаанд: дар «Михр-яшт» навишта шудааст, ки *Аирьошаяну* («Маскани ориёиҳо») шаш кишварро дарбар мегирад: Ишкат ва Поурут (дар кӯҳсори Ҳиндукш), Моуру ва Харойа (Марв ва Ҳирот), Гава-Суғд ва Хваиризем (Суғд и Хоразм). Дар «Видевдод» (қисмати Авесто) 16 кишвар номбар гардидааст, аз ҷумла «Airyanəm vaējah» — «Айиряна Ваеҷаҳ - Орёвиҷ» (аз забони авестои — «фазо, ё доманаҳои Ориё») — маҳалли қадимаи сукунати тоифаҳои (кишвари) ориёиҳо номбар шудааст.. Инчунин, дар Авесто панҷ халқи ориёӣ номбар шудааст: ориёӣ (airya-) — офарандагони Авесто ва халқҳои дигар (ғайри эътқоди Дини зардуштӣ) — туйиря (tūirya-), сайрима (sairima-), саини (sāini-) ва дахҳо (dåŋha-)номбар шудааст? ки ба халқҳои эронизабон (яъне, ориёиҳо) нисбат дода шудаанд. Маҳз аз ҳамин тазоди авестои минбаъд тазоди Эрон (кишвари ориёиҳо) ва Турон — Давлати Афросиёб ба миён омадааст.

Аз рӯи дастхатҳои китоби Авесто ва Ведҳо,, адабиёти зардуштӣ ва сарчашмаҳои асримиёнагӣ аз қабили «Таърихи Табарӣ», «Шоҳнома»-и Фирдавсӣ, «Форснома»-и Ибни Балхӣ ва ғайра ба кишвари Ориёно — Давлати Пешдодиёну Давлати Каёниён ва Тӯрон — Давлати Афросиёб, Подшоҳии Бохтари қадим, Давлати Суғди қадим, Давлати Хоразми Бузург, Порсу Давлати Мод ва Хуросон дохил буданд..

Ориёно биноан тадқиқоти навин ҳамон сарзаминҳои Фарорӯд / Варазрӯд то марзҳои Русия дар шимол ва Чин дар ховар будааст.

Инҷоро ҳам нигаред
------------------

* Ориёӣ
* Давлати Пешдодиён
* Давлати Каёниён
* Подшоҳии Бохтари қадим
* Давлати Суғди қадим
* Давлати Хоразми Бузург
* Давлати Мод
* Дини зардуштӣ

Сарчашма
--------

1. 1 2  Муҳимтарин саҳифаҳои таърихи халқи тоҷик. Мураттибон Ҳотамов Н. Б.Саъдиев Ш. С. Нашри дуюм. — Душанбе,2010
2. ↑
3. ↑
4. ↑
5. ↑  Жозеф Маркварт. Веҳрӯд ва Аранг… тарҷумаи Довуд Муншизода. — Теҳрон: «Бунёди мавқуфоти дуктур Маҳмуди Афшор», 1368; Ҳусайн Шаҳидии Мозандаронӣ. Ҷуғрофиёи «Шоҳнома». — Теҳрон: «Бунёди Нишопур» ва муассисаи ҷуғрофиёии «Саҳоб», 1371

Пайвандҳо
---------

* Фарҳанги мукаммали забони тоҷикӣ Бойгонӣ шудааст 5 май 2016  сол.


|  |  |
| --- | --- |
| Таърих | *Ин мақолаи нопурра аз таърих мебошад.Шумо метавонед бо пурра кардани ин ба Википедия кумак кунед.* |
**FTSE 100 Index** (Financial Times Stock Exchange Index, ғайририасӣ Footsie) — индекси пешрави биржаи фондии Лондон. Аз тарафи ширкати мустақили FTSE Group, ки онро ба таври муштарак рӯзномаи Financial Times ва биржаи фондии Лондон ихтиёрдорӣ менамоянд, ҳисоб карда мешавад.

Аз санаи 3 январи соли 1984 аз сатҳи 1000 банд ҳисобкунӣ оғоз шудааст. Ба ифодаи рекордии 6950,6 худ санаи 30 декабри соли 1999 ноил гардид.

Ҷузъҳои таркиби индекс
----------------------

Моҳи сентябри соли 2021 бахши мол ва хизматрасониҳои саноатӣ индекси бузургтарин бо вазни 11,5% буд, пас аз он бахши молиявӣ бо 11,3% ва дар ҷои сеюм бахши ҳифзи саломатӣ бо 9,9% меистоданд. 10 ширкатҳои калонтарин дар сармояшавии умумии ҳамаи иштирокчиёни индекс вазни маҷмӯии 41%-ро доро буданд.

Маҳакҳои интихоб
----------------

Ширкатҳое, ки саҳмияҳои онҳо бо ҳисоби индекси FTSE 100 ба ҳисоб гирифта мешаванд, бояд шартҳое, ки FTSE Group пеш меорад, қонеъ намоянд:

* ба феҳристи биржаи фондии Лондон шомил бошанд,
* арзиши саҳмияҳои индекси FTSE 100 бояд бо фунтах ё евро ифода шаванд,
* аз санҷиши тестӣ ҷиҳати мансубият ба давлати муайян гузаранд,
* саҳмияҳо бояд дар муомилоти озод буда, пардохпазирии баланд дошта бошанд.

Индекс ҳар семоҳа, рӯзи ҷумъаи аввали моҳҳои март, юн, сентябр ва декабр, аз нав баррасӣ мегардад.

Эзоҳ
----

1. ↑  Financial Times Stock Exchange Group (FTSE). *investopedia.com*. 17 январи 2022 санҷида шуд.
2. ↑  Why the FTSE 100 has hit a record high. *theguardian.com*. 17 январи 2022 санҷида шуд.
3. ↑  Brokers for Trading Indices Guide. *comparebrokers.co*. 17 январи 2022 санҷида шуд.
4. ↑  FTSE Indices. *corporatefinanceinstitute.com*. 17 январи 2022 санҷида шуд.
5. ↑  MiniFutures FTSE 100. *borsaitaliana.it*. 17 январи 2022 санҷида шуд.
**Австриягиҳо** (худашон остеррайхер мегӯянд), халқ, аҳолии асосии Австрия. Шумораи умумиашон дар ибтидои садаи XXI – 8, 8 млн. нафар. Дар Австрия 7, 15 млн. нафар, боқӣ дар Италия, Канада, ШМА ва кишварҳои ҳамсояи Австрия зиндагӣ доранд. Ба шеваи австриягии забони немисӣ сухан мекунанд. Алифбояшон лотинист. Аксарияташон эътиқодманди католик ва боқӣ протестантанд. Мусулмонҳо низ ҳастанд. Таркиби этникии Австриягиҳо аз қабилаҳои германиягиҳои қадим – баварҳо, алеманнҳо ва инчунин келтҳо, ретамҳо ва иллириҳо ба вуҷуд омадааст. Аксарияти Австриягиҳо дар шаҳрҳои саноатӣ зиндагию кор мекунанд, қисмати камтарашон ба чорводорию кишоварзӣ машғуланд. Навъи оила – нуклеарӣ.

Адабиёт
-------

Полтавский М. А. Становление и развитие австрийской народности, «Вопросы истории», 1983, № 3; Новая Российская Энциклопедия, т. 2, М. 2005.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — 608 с. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2021, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.
**Автомакс** — навъе аз асбобҳои дорупошӣ. Барои дезинсексия ва дезинфексия истифода мебаранд. Автомакс чанд хел мешавад: ОРП, ОРП-А, ОРП-В, ОРП-Г. Автомакси ОРП аз доругирак, насос, рӯдаи резинӣ (дар нӯгаш дорупошак дорад) ва тасма иборат аст. Доругирак устувонашакл буда, дар дарунаш насос дорад, ки он аз боло бо мурват устувор карда шудааст. Дар сарпӯш манометр (барои назорат кардани фишор) ҷой гирифтааст. Дар зери доругирак штутсер ҳаст, ки рӯдаи резинӣ ба он пайваст карда мешавад. Доругирак аз паҳлу барои назорат кардани дору сӯрохӣ дорад. Ҳангоми поён кардани насос ҳаво ба клапан фишор оварда, ба доругирак мегузарад. Барои ба кор омода сохтани автомакс насосро аз доругирак ҷудо карда, то сӯрохии назоратӣ дору мерезанд. Баъд насосро ба ҷояш монда, мурвати онро сахт ва автомаксро бо ҳаво пур мекунанд. Барои кори автомакс 2 – 3 атм. ҳаво кофист. Барои ин миқдор ҳаво насосро тақрибан 100 маротиба дам мекунанд. Автомаксро дар тахтапушт гирифта кор мефармоянд. Автомакс барои ба дарахтони мева пошидани доруҳои гуногун хеле мувофиқ аст. Асосан дар қитъаҳои хурд кор фармуда мешавад.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — 608 с. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2021, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.
**Саида Зиткаева**  (тав. 30.07.1982, ш. Душанбе) — омӯзгори забон ва адабиёти тоҷик, номзади илмҳои филология (2012).

Зиндагинома
-----------

Саида Зиткаева хатмкардаи факултети филологияи ДДОТ (2004). Мутахассис, мутахассиси пешбар ва сармутахассис дар Кумитаи кор бо ҷавонон ва варзиши назди Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон (2004-2009), сармутахассис ва муовини сардори Раёсат дар Раёсати кор бо занон ва оилаи мақомоти иҷроияи ҳокимияти давлатии шаҳри Душанбе (2009-2017), солҳои 2017-2019 дар кафедраи умумидонишгоҳии забони тоҷикии Донишгоҳи аграрии Тоҷикистон ба номи Шириншо Шоҳтемур, 2019-21 дотсенти кафедраи умумидонишгоҳии забони тоҷикииДонишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи С. Айнӣ фаъолият ва аз соли 2021 ба ин сӯ ҳамчун дотсенти кафедраи методикаи таълими забон ва адабиёти тоҷик фаъолият дорад. Дар мавзуи "Хусусиятҳои ғоявию бадеии "Хусравнома»-и Шайх Аттори Нишопурӣ» таҳқиқоти илмӣ анҷом додааст (2012).

Осор
----

* Хусусиятҳои ғоявию бадеии "Хусравнома»-и Шайх Аттори Нишопурӣ (монография). Д, 2019.
* Рисолати нур (маҷмуаи мақолаҳои илмӣ). Д. 2019.
* Дастури методӣ барои иҷрои КМРУ ва саволномаҳои санҷишӣ (тестӣ) аз фанни забони тоҷикӣ дар низоми кредитии таҳсилот (дастури методӣ). Д. 2019.

Пайвандҳо
---------

Энсиклопедияи Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи С. Айнӣ

Эзоҳ
----
**Резишгоҳ** — ҷои ба баҳр, кӯл ва дарёи дигар рехтани оби ягон наҳр. Ҷои дар биёбони регзор барҳам хӯрдани дарёро низ резишгоҳ меноманд. Резишгоҳ якчанд хел аст: резишгоҳи одӣ — маҷрои дарё дар резишгоҳи худ ба шохаю обравҳо тақсим намешавад (мас. дарёи Тибр); делта — маҷрои дарё дар назди резишгоҳ ба шохаҳо ва обраву обгузарҳо тақсим мешавад (дарёи Волга); эстуарий — резишгоҳи қифшакле, ки ба тарафи баҳр васеъ шуда меравад (дарёи Темза) ; Pезишгоҳ лиманӣ — Pезишгоҳи васеи халиҷмонанд, ки дар натиҷаи зери оби баҳр мондани водии дарё ҳосил шудааст (дарёи Буги Ҷанубй); Резишгоҳи муаллақ — ба шохоби дарёҳои кӯҳӣ хос аст (ба шарте, ки резишгоҳи дарёи кӯҳӣ нисбат ба дарёи асосӣ баландтар бошад); Pезишгоҳи саргум — ба он дарёҳое мансуб аст, ки то баҳр ё кӯл нарасида, дар дашту биёбонҳо барҳам мехӯранд. Аксари бандарнои калонро дар резишгоҳ месозанд.

* Энциклопедияи Советии Тоҷик : [дар 8 ҷ.] / сармуҳаррир  А. С. Сайфуллоев. — Д. : СИЭСТ, 1978—1988.
**Саидалӣ Гулов** (*Гулов Саидалӣ Маъмурович*; зод. 19 августи 1954, ноҳияи Сариосиё, ҶШС Узбакистон, ИҶШС) — зистшинос, доктори илмҳои биология (1998), профессор (2001), дорандаи Ҷоизаи комсомоли ленинии Тоҷи­кистон (1986), Ҷоизаи Президенти Ҷумҳурии Тоҷи­кис­тон дар соҳаи маориф (2014), узви пайвастаи Академияи байналмилалии мактабҳои олӣ (2014). Аълочии маорифи Тоҷикис­тон (2003), Корманди шоис­таи Тоҷикис­тон (2011).

Зиндагинома
-----------

Хатм­кардаи шуъбаи биология ва химияи факултаи табиатшиносию ҷуғ­рофияи Институти давлатии педагогии Душанбе (1976). Ходими илмии Институти физиология ва биофизикаи рус­тании АИ Ҷумҳурии То­ҷи­кис­тон (1976—1990), муовини декани факултаи боғдорӣ ва биотехнологияи кишоварзӣ, дотсент (1990—1994), мудири кафедраи меваю сабзавот ва токдорӣ (1994-97), декани факултаи агробизнес (1997—2002), ноиби ректор оид ба таълим (2002—2009), профессори кафедраи боғдорӣ (аз 2009) ва ҳамзамон (аз 2012) декани факултаи агробизнеси ДАТ ба номи Шириншо Шоҳтемур.

Пашӯҳишҳои илмӣ
---------------

Дар водии Ҳи­сор дар бораи парвариши рустаниҳои ситрусӣ таҷрибаҳо анҷом дода, роҳу усулҳои нави парвариши онҳоро пеш­ниҳод кард. Нати­ҷаи пажӯ­ҳишҳои Саидалӣ Гулов дар хоҷагиҳои ситруспарварии ҷум­ҳурӣ тат­биқ гаштааст. Таҳти роҳбарии Саидалӣ Гулов 5 нафар рисолаи ном­за­дӣ ва 1 на­фар рисолаи докторӣ ҳимоя кардаанд. Зиёда аз 170 таълифи илмӣ дорад.

Ҷоизаву унвонҳо
---------------

Бо ордени «Дӯс­тӣ» дар соли 2001 қадрдонӣ шудааст.

Осор
----

* Боғдории субтропикӣ. Д. 1998;
* Мевапарварӣ. Д. 2007;
* Ме­ва­ҳои гармидӯсти Тоҷикистон. Д. 2008;
* Технологияи парвариши хурмои шарқӣ. Д. 2005;
* Технологияи парвариши анор. Д. 2009;
* Бунёд ва нигоҳбини боғҳо дар Тоҷикистон. Д. 2010;
* Асосҳои илмии парвариши рустаниҳои ситрусӣ дар Тоҷикистон. Д.2010;
* Ситрус­пар­варӣ. Д. 2010;
* Боғпарварӣ. Д. 2015.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* Гулов Саидалӣ Маъмурович // Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️  Гузариш ба унсури Викидода  Дар шабакаҳои иҷтимоъӣ | 
* Фейсбук

 |
Шаш намуд резисторҳо бо ёрии рангҳо фарқ мекунад
**Резистор** (англ. resistor лот. resisto — муқобилат мекунам), як навъ маснуоти саноатиест, ки ба занҷири электрӣ пайваст карда мешавад ва тавассути муқовимати муайян барои идора кардани қувва ва шиддати ҷараёни электрӣ имкон медиҳад. Истеҳсоли саноатии он ба роҳ монда шудааст. Бештар аз нисфи ҳамаи деталҳои радиоэлектрониро резисторҳо ташкил медиҳанд. Баъзе резисторро барои чен кардани ҳарорат ва муқовимат низ истифода мебаранд.

Эзоҳ
----

Адабиётҳо
---------

* Резисторы (справочник) / под ред. И. И. Четверткова — М.: Энергоиздат, 1991
* *Аксенов А. И. Нефедов А. В.* Элементы схем бытовой радиоаппаратуры. Конденсаторы. Резисторы: Справочник. — М.: Радио и связь, 1995. — 272 с. — (Массовая радиобиблиотека; Вып. 1203).
* Справочник по элементам радиоэлектронных устройств / под ред. В. Н. Дулина, М. С. Жука — М.: Энергия, 1978

Сарчашма
--------

* Энциклопедияи Советии Тоҷик : [дар 8 ҷ.] / сармуҳаррир  А. С. Сайфуллоев. — Д. : СИЭСТ, 1978—1988.
**Ҳаким Абдулмаҷид** — шоир, узви Иттифоқи нависандагони Тоҷикистон (1999)

Зиндагинома
-----------

**Ҳаким Абдулмаҷид** (Абдулмаҷидов Убайдулло) 12 октябри соли 1936 дар шаҳри Хуҷанд ба ҷаҳон омадааст. Баъди хатми мактаби миёнаи ба номи Абӯабдуллоҳи Рӯдакӣ, соли 1957, вориди факултаи филологияи тоҷики Донишгоҳи давлатии Тоҷикистон ба номи В. И. Ленин шуда, соли 1962 ба итмом расондааст. Баъди хатми донишгоҳ муддате дар рӯзномаи «Пионери Тоҷикистон» ва маҷаллаи «Машъал» ходими адабӣ будааст. Пас аз бозгашт ба зодгоҳаш дар соҳаи маориф шуғл варзида, баъдан ходими адабӣ, муҳаррири рӯзномаи бисёрадади Комбинати абрешим, сониян, то нафақа баромадан, мудири осорхонаи «Шарафи меҳнатӣ»-и Ҷамъияти саҳҳомии «Абрешим» будааст. 15 марти соли 2012 шоир аз олам даргузашт.

Эҷодиёт
-------

Гулчини ашъори ӯ дар маҷмӯаҳои мунтахаби адибони тоҷик, монанди «Гулистони умед», «Мужда», «Риштаборон», «Чилқалам» ба табъ расидаанд. Намунаҳои алоҳидаи осораш соли 1997 бо номи «Пайғоми сафед» ва соли 2010 таҳти унвони «Нони озод» аз чоп баромадаанд.

Эзоҳ
----

1. ↑  Адибони Тоҷикистон (маълумотномаи мухтасари шарҳиҳолӣ)./Таҳия ва танзими Асрори Сомонӣ ва Маҷид Салим. — Душанбе, «Адиб», 2014, — с.23 ISBN 978-99947-2-379-9
**Еле́на Никола́евна Го́голева** (25 март [7 апрел] 1900, Маскав — 15 ноябр 1993, Маскав) — ҳунарпешаи рус, Артисти халқии ИҶШС (1949), Қаҳрамони Меҳнати Сотсиалистӣ (1974).

Зиндагинома
-----------

Аз соли 1918 дар Театри Хурди Маскав кор кардааст, яке аз ҳунарпешагони номдори ин театр буд. Як силсила тимсолҳои драматикию мазҳакавии классикӣ (София, «Дод аз дасти ақл»-и А. С. Грибоедов; Курчина, «Гунаҳкорони бегуноҳ»; Лидия, «Гулҳои бодоварда»; Мурзоветская, «Гургҳову гӯсфандон»; ҳама аз А. Н. Островский; герсогиня Малборо, «Як истакон об»-и Э. Скриба; бону Краули, «Ярмаркаи мағрурон»-и У. Теккер) ва муосир (Горолева, «Барои дар баҳрбудагон»-и Б. А. Лавренёва; Голорова, «Хулқи маскавӣ»-и А. В. Сафронова ва ғ.) офаридааст. Дар чандин нақшҳои романтикию фоҷиавӣ, мисли шоҳдухтар Эболи, хонум Милфорд («Дон Карлос», «Макр ва муҳаббат»-и Ф. Шиллер), Марина Минишск («Борис Годунов»-и А. С. Пушкин ва ғ.) низ истеъдоди баланди ӯ ҳувайдост. Дар филмҳои «Гобсек» (1937), «Инро набояд фаромӯш кард» (1954) ва ғ. нақш офаридааст. Дорандаи мукофоти давлати ИҶШС (1947, 1948, 1949). Бо ордени Ленин ва чандин ордену медалҳо сарфароз гардидааст.

Эзоҳ
----

1. 1 2  Гоголева Елена Николаевна // Большая советская энциклопедия (рус.): [в 30 т.] / под ред. А. М. Прохоров — 3-е изд. — М.: Советская энциклопедия, 1969.

Адабиёт
-------

* Лозинская Я. Е. Н. Гогольева. М. — Л.; 1949;
* Театральная энциклопедия. Т. 2. М. 1963;
* Новая российская энциклопедия. Т. IV (2), М. 2008.

Сарчашма
--------

* Гоголева Елена Николаевна // Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.
**Ҳакимҷон Аҳмадов** (*Аҳмадов Ҳакимҷон Мунавварович*; (тав. 8.6.1948, ноҳияи Орҷонкидзеобод) — кимиёдон, доктори илмҳои кимиё (1998) — академики АИ Ҷумҳурии Тоҷикистон (2008).

Зиндагинома
-----------

Хатмкардаи факултети химияи УДТ (1971). Лаборанти калони Озмоишгоҳи проблемавии радиохимияи УДТ (1971-72) — х. и.-и Институти физика ва техникаи ба номи С. У. Умарови АИ ҶШС Тоҷикистон (1972-90) — котиби илмии Шуъбаи илмҳои физикаву риёзиёт, кимиё ва геологияи АИ Ҷумҳурии Тоҷикистон (1990-95) — муовини саркотиби илмӣ (1995—2001) ва саркотиби илмии АИ Ҷумҳурии Тоҷикистон (аз соли 2002). Аҳмадов оид ба полимерҳо ва хосияти онҳо, усулҳои табдили нерӯйи Офтоб, истифодаи манбаъҳои барқароршавандаи энергия як силсила таҳқиқот анҷом додааст. Муаллифи 200 асару мақолаи илмӣ, аз ҷумла 5 китоб ва 25 ихтироот мебошад.

Осор
----

* Солнечная энергетика. Состояние, возможности использова­ния и перспективы развития. Д. 2007;
* Имконияти истеҳсол ва ис­тифодаи гази биологӣ дар Тоҷикистон. Д. 2008;
* Малая гидроэнергетика Таджикистана. Д. 2010;
* Микрогидроэнергетика. Д. 2010.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — 664 с. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.
Нишони шартии *артиш*, пазируфташуда дар санадҳои NATO
**Нерӯи заминӣ** — як нерӯи ҷангист, ки асосан бар рӯйи замин мубориза мекунад, ба маънои васеътар як шохаи низомии заминпоя, ё хадамоти низомии як миллат ё кишвар аст.

Бузургтарин нерӯи замини ҷаҳон аз назар теъдоди сарбозони фаъол, нерӯи заминии артиши озодии бахши халқи Чин бо 1 500 000 сарбози фаъол ва 510 000 сарбози захира ва сипас нерӯи заминии артиши Ҳинд бо 1 237 117 нафар сарбози фаъол ва 960 000 нафар нерӯи захира аст.

Эзоҳ
----

Шаблон:Артиш-хурд

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️  Гузариш ба унсури Викидода  Фарҳангҳо ва донишномаҳо | 
* Большая датская
* Большая каталанская
* Большая норвежская
* Большая российская (старая версия)
* Большая российская (научно-образовательный портал)
* Канадская
* Современной Украины

 |
| 

| Дар феҳристҳои китобшинохтӣ |
| --- |
| 
* BNE: XX4576552
* BNF: 11976646q
* GND: 4132034-7
* J9U: 987007294978005171
* LCCN: sh85007309
* NDL: 00569469

 |

 |
**Пабло Неруда** (тахалл.; ном ва фам. Нефтали Рикардо Рей­ес Басуалто; 12. 7. 1904, Парраль — 23. 9. 1973, Сантяго), шоир ва ходими ҷамъияти Чили. Аъзои Партияи коммунистии Чили аз соли 1945. Дар Университети Сантяго хондааст. Дар корҳои дипломатӣ буд(дар Пспания, Ме­ксика). Асарҳояш аз солҳои 20 чоп мешаванд. Дар маҷмӯаи ашъори лирикӣ «Бист шеър оид ба ишқ ва як суруди навмедӣ» (1924), шоърҳои солҳои 1925—1935 («Ҷои зиндагӣ — замин», ҷ. 1—2) оҳангҳои дилсардӣ ва бекасӣ садо медоданд. Дар муборизаи зиддифашистии халқи Испа­ния иштирок дошт (1936—1937). Дар китоби шеърҳои «Испания дар кошонан дил» (1937) Неруда ҳамчун ҳофизи халқи мубориз, ҷорчии якдилии одамон баромад кардааст. Солҳои 1942—1943 «Суруди меҳри Сталин­град»-ро навишт.

Барои фош кардани сиёсати реаксионии президент Гонсалес Видело ӯро таъқиб намуданд. Соли 1948 эпопея оид ба тақдири Америкаи Лотинӣ — «Суруди умумихалқӣ»-ро дар пинҳонкорӣ навишта тамом кард. Солҳои 1949—1952 Неруда ба мамлакатҳои Европа ва Осиё сафар карда, дар ҳаракати тарафдорони сулҳ иштирок дошт, аъзои Сове­ти Умумиҷаҳонии Сулҳ (аз 1950) буд. Чанд бор ба СССР омад. Ҷамъбасти таассуроти ин солҳо рӯзномаи лирикии «Токзорҳо ва шамолхо» (1954) мебошад. Андешаҳои фалсафии Неруда дар «Қасидаи нахусташё» (1954—1957) ва китоби шеърҳои лирикии «Эстравагарио» (1958) инъикос ёфтаанд.

Маҷмӯаҳои «Баҳрнавардӣ ва бозгаштҳо» (1959), «Сад сонетаи ишқ» (1960), «Сангҳои Чили» (1960), «Сурудҳои маросимӣ» (1961), «Қиёмат» (1969), достони тарҷумаиҳолии «Ёдгории ҷазираҳои сиёҳ» (ҷ. 1—5, 1964) ва ғайра аз вусъати доираи назми ӯ шаҳодат медиҳанд. Муаллифи очеркҳои «Саёҳат» (1955), эссею мақолаҳои танқидӣ ва публитсистӣ мебошад, «Суруди каҳрамонӣ»-и ӯ (1960) ба револютсияи Куба бахшида шудааст. Санъати Неруда, ки дар маҷрои реализми сотсиалистӣ нашъунамо ёфта буд, ба назми бисёр мамлакатҳои ҷаҳон таъсири калон расонд. Дорандаи Мукофоти байналхалқии Сулҳ (I960), Мукофоти байналхалқии ленинии «Барои мустаҳкам кардани сулҳи байни халқҳо» (1959), Мукофоти нобелӣ (1971) буд. Бо ордени «Дустии халқҳо» мукофотонида шудааст. Чанде аз шеърҳои ӯ ба забони тоҷики тарҷума шудаанд («Кабри фаромӯшшуда», 1964; «Номи беқарорӣ», 1965; «Баъд аз ҷанг», 1967 ва ғайра).
**Боғи Зоғон** — боғе, ки амир Темур дар қисмати шарқии хиёбони Самарқанд бунёд карда будааст. 

Ҳоло дар ҷойи Боғи Зоғон деҳаи бузурге ба ин ном вуҷуд дорад. Ҳамчунин ба ҳамин ном боғест дар Ҳирот. Ин боғ маркази ҳукумат ва иқомати шоҳон будааст, ки боқимондаҳои имороти он то ҳанӯз барҷо мебошанд.
Ба ҳамин унвон дар Исфаҳон ва дигар шаҳрҳои Эрону Мовароуннаҳр низ боғҳои сабзу хурраму зебо ва деҳоти мутааддад вуҷуд дошта будаанд ва доранд.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Ӯзбек Совет Энциклопедияси. Ҷ. 2. Тошкент, 1972.

Сарчашма
--------

* Боғи Зоғон // Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.
**Боғи Лучоб** — дар қисми шимолии шаҳри Душанбе, дар ноҳияи Сино, дар соҳили рости дарёи Варзоб, рӯ ба рӯйи Боғи Хайём, дар теппаи Лучоб (баландии 60 м аз сатҳи рӯд) байни соҳили дарёҳои Варзоб (Душанбе) ва Лучоб воқеъ аст.

Тавсиф
------

**Боғи Лучоб** (ё **тепаи Лучоб**) байни соҳили дарёҳои Варзоб (Душанбе) ва Лучоб воқеъ аст. Дар қисми шимолии он маҳаллаи Лучоб, бинои Донишкадаи тарбияи ҷисмонии Тоҷикистон ва дар ҷануби боғ оромгоҳи намояндагони илму фарҳанг воқеъ аст. Соли 1980 дар қисми ҷанубии боғ мақбараи Шоири халқии Тоҷикистон Мирзо Турсунзода (архитектор Б. Зуҳурдинов, ҳайкалтарош Д. Рябичев) бунёд шудааст. То мақбараи Мирзо Турcунзода зинапояе сохта шудааст, ки аз ду тарафаш гулбоғи зебо дорад. Дар майдони боғ дарахту буттаҳои гуногун ҷамъ оварда шудаанд. Боғ яке аз ҷойҳои истироҳати сокинони шаҳр ва экскурсияҳои мактаббачагон мебошад. Дар қисми шарқии боғи Лучоб соли 2012 боғи дигари шаҳри Душанбе - Боғи "Пойтахт" бунёд шудааст.

Оромгоҳ
-------

Дар майдончаи махсуси тепаи Лучоб ва мақбараи шоири халқии Тоҷикистон Мирзо Турсунзода оромгоҳи намояндагони илму фарҳанг - Лоиқ Шералӣ, Фазлиддин Муҳаммадиев, Ҷалол Икромӣ, Тӯҳфа Фозилова,Ғаффор Валаматзода, Малика Собирова, Рауф Баротов, Бозор Собир, Муъмин Қаноат ва дигарон воқеъ аст.

Манобеъ
-------

*Мамаджанова С. Мукимов Р.* Архитектура и градостроительство Душанбе (история, теория и практика). — Д. 2008. — С. 281—282. (рус.)

| ⚙️ Flag of Tajikistan.svg Боғҳои Душанбе |
| --- |
| Боғҳои фароғатӣ | Боғи кӯдакон • Боғи Парчами Миллӣ • Боғи Пойтахт • Боғи Айнӣ • Боғи Шоҳмансур |  |
| Боғҳои табиӣ ва истироҳатӣ | Боғи Ғалаба • Боғи ботаникӣ • Боғи Рӯдакӣ |
| Гулбоғҳо ва гулгаштҳо | Гулбоғи В. Куйбышев • Гулбоғи «Бӯстон» • Гулбоғи А. Мироненко  • Гулгашти Раҷабовҳо |
| дигарҳо | Боғи «Делфин» • Боғи ҳайвонот • Боғи Лучоб |
«**Боғи Шаҳриёр**» — суруди қадимии аҳди Сосониён, ки ба таснифоти Борбади Марвӣ мансуб аст. «Боғи Шаҳриёр» суруди базмии муфарраҳ буда, мусанниф онро ба шоҳи сосонӣ Хусрави Парвиз (ҳукмр. 590–623) бахшидааст. Он яке аз сурудҳои силсилаи «Хусравонӣ» ба шумор рафта, ба маҷмӯаи сӣ лаҳни барои рӯзҳои сол эҷодкардаи Борбад дохил аст.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Энциклопедияи адабиёт ва санъати тоҷик. Ҷ. 1. Д. 1988;
* Раджабов А. Борбад: эпоха, традиция и новаторства. Д. 2010;
* Раҷабов А. Эҷод ва иҷрои мусиқӣ дар садаҳои 1V–V11. Д. 2011.

Сарчашма
--------

* Боғи Шаҳриёр / А. Раҷабов // Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.
**Нерӯи ҳавоӣ** (форсӣ: **نیروی هوایی**‎) — шохае аз нерӯҳои мусаллаҳ аст, ки барои анҷоми маъмуриятҳои роҳкунишӣ ва амалиётӣ дар кайҳон, ҳаво, рӯи замин, сатҳи дарёву зери об ва ҳамчунин таробарии нерӯҳои ҳавобурд, размафзору ҷангафзорҳо, парведории ҳавоӣ ва обуҳавошиносӣ бо ҳавогардҳо аст.

Нерӯи ҳавоӣ маъмулан аз анвоъи ҳавогардҳо, аз ҷумлаи ҳавогардҳои ҷангандаву бумбафкану таробарӣ, истифода мекунад.

Дар бархе аз кишварҳо вазоифи низомии марбут ба фазо (монанди партобу идораи моҳвораҳои ҷосусӣ ё мушакҳои қоррапаймо) низ ба уҳдаи нерӯи ҳавоии он кишвар аст.

Эзоҳ
----

Шаблон:Артиш-хурд

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️  Гузариш ба унсури Викидода  Фарҳангҳо ва донишномаҳо | 
* Большая каталанская
* Большая норвежская
* Большая российская (старая версия)
* Кругосвет
* Britannica (онлайн)
* Современной Украины

 |
| Дар феҳристҳои китобшинохтӣ | 
* GND: 4125963-4
* J9U: 987007294765405171
* LCCN: sh85002638
* NDL: 00566948

 |
**Бойғозӣ** — гидроузел ва нерӯгоҳи барқи обӣ. Нахустин дар Тоҷикистон иншооти обёрӣ ба тариқи нақб (бо истифодаи нақб). Дар маҳалли ҳамном, дар маҷрои миёнаи дарёи Вахш, дар масофаи 40 км поинтар аз ш. Норак бунёд гардидааст. Барои бастани пеши роҳи об кӯҳро тарконда дарғоти 55-метра бунёд кардаанд. Гидроузели Бойғозӣ аз маҷмӯи иншооти гидротехникӣ: дарғоти сангин, шлюзи танзимкунандаи сатҳи об, вурудгоҳи нақб ва обанбор иборат аст. Дарозии нақб 7400 м, қутраш 5,3 м ва қобилияти обгузарониаш 4260 м³/с; тӯли обанбор 22,6 км, бараш 0,5 км ва умқаш 20 м. Баъди бунёди гидроузел дар ҳамин ҷо сохтмони НБО-и иқтидораш 350—500 ҳазор кВт пешбинӣ шуд. 8 декабри 1968 сохтмони НБО оғоз гардида, 10 январи 1985 агрегати якуми он ба кор даромад. 30 июни 1986 НБО-и Бойғозӣ бо иқтидори 600 Мвт пурра сохта, ба истифода дода шуд (истеҳсоли барқ соле то 2,5 млрд кВт/соат). Дар НБО-и Бойғозӣ солҳои 1985-2012-ум 58,2 млрд кВт/соат нерӯи барқ истеҳсол гардида, аз обанбори Бойғозӣ тавассути нақб 40 ҳазор га замини водиҳои Ёвон ва Обикиик обшор мешаванд.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Бойғозӣ / Н. Ёдгорӣ // Боз — Вичкут. — Д. : СИЭМТ, 2014. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 3). — ISBN 978-99947-33-46-0.
**Дахлнопазирии Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон** — кафолати ҳуқуқии Президенти ҶТ, ки дар Конститутсияи Ҷумҳурии Тоҷикистон (моддаи 72) ва Қонун «Дар бораи таъминот, адои хидмат ва муҳофизати Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон» аз 4 ноябри соли 1995 муқаррар карда шудааст. Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон таҳти ҳимояи давлат қарор дошта, ҳаёт, саломатӣ, озодӣ ва шаъну шарафи ӯро қонун ҳимоя мекунад. Шахсоне, ки ба ҳаёт, саломатӣ, озодӣ ва шаъну шарафи Президент қасд мекунанд, мувофиқи қонунгузории Ҷумҳурии Тоҷикистон ба ҷавобгарӣ кашида мешаванд.
Таъмини амнияти Президент бо роҳи ба ихтиёри ӯ гузоштани муҳофизони
шахсӣ, воситаҳои махсуси алоқа, нақлиёт, таъминоти машшпо тиббй, нигаҳдории тартиботи ҷамъиятӣ ва гузаронилани чорабнниҳон муҳофизатӣ ва дигар тадбирҳои махсуси ҳимоявӣ дар маҳалҳои сафари ӯ, инчуннн тартиби муқарраршуда дар биною иншоотҳо, мавзеъҳои атрофи биноҳое, ки ба Дастгоҳи Президент тобеанд, ба амал бароварда мешавад.
Ба Президент ва аъзои оилаи ӯ дар тамоми давраи ваколаташ шахсони махсус аз кормандони Вазорати амнияти ҶТ хидмат мерасонанд. Президент дар муҳлати ваколаташ аз лаҳзаи интихоб шудан дар ҷои зисти
доимй ва буду боши муваққатӣ бо муҳофизони шахсӣ таъмин карда мешавад. Дар муддати ваколати Президент аъзои оилаи ӯ низ бо муҳофизон таъмин мегарданд.
Муҳофизати давлатӣ маҷмӯи тадбирҳои ташкилӣ, муҳофизатӣ, низомӣ, фаврӣ-ҷустуҷӯӣ, техникӣ, илмӣ ва дигар гадбирҳоесг, ки Вазорати амнияти ҶТ барои таъмини фаъолияти мӯътадил ва амнияти Президент дар асоси нишондодн қонунҳо ба амал мебарорад.
Дахлнопазирии Президент дар сурати аз тарафи ӯ содир шудани хиёнат ба давлат дар асоси хулосаи Суди констнтутсиони ва бо тарафдории аз се ду ҳиссаи шумораи умумин аъзои Маҷлнси миллӣ ва вакилони Маҷлиси намояндагонн Маҷлиси Олӣ бекор карда мешавад.

Нигаред низ
-----------

* Президенти Тоҷикистон

Эзоҳ
----

1. ↑  Фарҳанги истилоҳоти ҳуқуқ / Зери таҳрири Маҳмудов М.А. - Душанбе: ЭР-граф, 2009. - с. 150
**«Ришин»** – рақси халқии тоҷикон мебошад.

Номи унсур ва истилоҳоти дигар
------------------------------

*ришинак раққосай, дукурса,киш-киш*

Тавсифи мухтасар
----------------

Ришин – рақси мардонаи рушонӣ буда, онро ду раққос иҷро мекунанд. Раққосон гуё, ки лаҳзае аз ҳаёти як ҷуфт кабӯтарҳоро нишон медиҳанд. Иҷрокунандагон рафтори кабӯтарҳоро ҳангоми низоъ кардан ва оштӣ шуданро таҷассум менамоянд. Онҳо дастонашонро дар миён гузошта, рӯ ба рӯ истода, китфҳояшонро боло мебардоранду поён мефароранд. Баъд китфҷумбониро идома дода, нимдавр роҳ мегарданд, ба ҷои пештараашон бар мегарданд, ба як дигар менигаранд.

Маҳалли густариш
----------------

Бадахшон

Вазъи имрӯзаи унсур
-------------------

Нимфаъол

Нигаред
-------

* Резабозӣ
* «Рӯбоҳбозӣ»
* Соқинома
*

Манобеъ
-------

1. ↑  Феҳристи миллии намунаҳои мероси фарҳанги ғайримоддӣ./ Пажӯҳишгоҳи илмӣ-тадқиқотии фарҳанг ва иттилооти Вазорати фарҳанги ҶТ. Сармуҳаррир Раҳимов Д. Мураттибон: Раҳимов Д. Қличева Н. Муҳаммадиев Ҳ. Муродов М. Обидпур Х. Қодиров Ф. Аминов А. Холмуродов З. – Душанбе:«Аржанг»,2016. – 354с. 21
2. ↑  Феҳристи миллии намунаҳои мероси фарҳанги ғайримоддӣ.(тоҷ.). *www.pitfi.tj*. 1 ноябри 2019 санҷида шуд.
«**Боғи Ширин**» — суруди қадимии аҳди Сосониён, ки Борбади Марвӣ бахшида ба маҳбубаи шоҳи сосонӣ Хусрави Парвиз – Ширин эҷод кардааст. 

«Боғи Ширин» суруди шӯху муфарраҳи базмӣ буда, ба силсилаи «Хусравонӣ» дохил аст. Он низ яке аз сӣ лаҳни ба рӯзҳои сол эҷодкардаи Борбад мебошад. Дар «Боғи Ширин» зебоӣ ва назокати боғе, ки дар он Ширин сайр мекардааст, инчунин хушрӯию латофати он илоҳаи ҳусн баён гардидааст.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Энциклопедияи адабиёт ва санъати тоҷик. Ҷ. 1. Д. 1988;
* Раджабов А. Борбад: эпоха, традиция и новаторства. Д. 2010;
* Раҷабов А. Эҷод ва иҷрои мусиқӣ дар садаҳои 1V–V11. Д. 2011.

Сарчашма
--------

* Боғи Ширин / А. Раҷабов // Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.
**Ришқа** (лот. Medicágo satíva), **аспист**, **ришқаи боғӣ**, **ришқаи мазруъ**, **рушқаи боғӣ**, **юнучқаи боғӣ** — рустании алафӣ, як навъе аз ришқа (*Medicago*).

Ҳамчун хӯроки чорво ба таври васеъ истифода мешавад.

Ришқаи боғӣ.   
Тасвири гиёҳшинохтӣ аз китоби О. В. Томе «*Flora von Deutschland, Österreich und der Schweiz*», 1885

Тавсифоти гиёҳшиносӣ
--------------------

Пояаш сершох, баландиаш 70 — 100 (баъзан 150) см. Баргаш дарозрӯяи себарга, мевааш ғилофаки досшакл. Тухмаш гурдашакл, зард ё зардтоби бӯр. Ришқа тиррешаи бақувват дошта, ба хок 5 — 10 м чуқур меравад.

Ришқа хӯроки хуби чорвост. Протеини ҳозими ришқа назар ба рустаниҳои хӯшадор 2,5 — 3 баробар зиёд аст. Ришқаро дар Осиёи Марказӣ тақрибан 5 ҳазор сол то м. мекоштанд. Тақрибан 2 — 2,5 ҳазор сол пеш аз м. онро ба Юнони қадим, Рум ва Африқои Шимолӣ бурдаанд. Минбаъд ришқа дар Аврупо, Амрикои Шимолию Ҷанубӣ ва Австралия маъмул шуд. Ришқакорӣ дар ИМА, Аргентина ва Ҳиндустон вусъат ёфтааст.

Хосияти шифоӣ
-------------

Ришқа рустании доруӣ мебошад. Бо ақидаи табибони мардумӣ мизољи он дар дараљаи якум гарм ва тар аст. Агар ришқаро бихӯранд, дарунро мулоим мекунад, қувваи боҳ мебахшад, вале дамиш меорад. Ришқаро кӯфта, бо асал хамир сохта гузошта банданд, варамҳои сардро таҳлил медиҳад; бо сирко сиришта гузошта банданд, варами гармро мегардонад. Дар давогӣ тухми ришқа назар ба дигар қисмҳои он қавитар аст, вале хосияти қабзкунандагӣ дорад. Агар онро бихӯранд, манӣ ва шир пайдо мекунад, баданро фарбеҳ месозад, ҳайзро меравонад, барои дуруштии узвҳои сина ва сурфа дору мешавад.

Эзоҳ
----

1. ↑  Об условности указания класса двудольных в качестве вышестоящего таксона для описываемой в данной статье группы растений см. раздел «Системы APG» статьи «Двудольные».

Адабиёт
-------

* Зоҳидова ҳ. Канзи шифо, Д. 1998.