recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Нуруллоҳи Ориф** - шоир, рӯзноманигори тоҷик. Аз соли 2000 узви Иттифоқи нависандагони Тоҷикистон.

Зиндагинома
-----------

Нуруллоҳи Ориф 9 январи соли 1961 дар деҳаи Кафтари ноҳияи Шӯроободи
вилояти Хатлон дида ба олами ҳастӣ кушодааст.
Мактаби ибтидоиро дар зодгоҳу миёнаро дар деҳаи
Доғистон ба итмом расондааст. Аз хурдӣ ба ҳунари
наққошӣ пардохта, дар ин ҷода истеъдоди хубе зоҳир кардааст. Баъди
адои хидмати ҳарбӣ касби ронандагиро
омӯхта, солҳои 1986-1989 дар Омӯзишгоҳи
ҷумҳуриявии маданӣ-маърифатии ноҳияи Ленин (Рӯдакии ҳозира) таҳсил ва бо рӯзномаи ноҳиявии «Насими айём» ҳамкорӣ кардааст. Чанди дигар дар зодгоҳаш ба кори таълиму тарбия пардохта, баъдан машғули рассомӣ будааст. Сипас котиби масъули рӯзномаи
«Насими Терай» таъйин шудааст.

Эҷодиёт
-------

Шеърҳояш дар маҷаллаҳои гуногун ва
маҷмӯаҳои «Ишқи фаришта» (1993), «Рӯъёи
сабз» (1996), «Сояи ашк» (1997), «Бӯсаи
чашм» (1999), «Шароби оғӯш» (2001), «Намози ишқ» (2006), «Хуршед дар биёбон» (2006),
«Нози Наврӯз» (2012), «Пайғоми Офтоб»
(2013), «Маскани Хуршед» (2013), «Меҳан, ай
Меҳан» ва «Хандаи завқ» ба табъ расидаанд.
Соли 2001 дар озмуни Шӯрои марказии
Ҳаракати ваҳдати миллӣ ва эҳёи Тоҷикистон
шеъри «Ваҳдат – шиори тоҷикон»-аш сазовори
мукофот гаштааст.

Эзоҳ
----

1. ↑  Адибони Тоҷикистон (маълумотномаи мухтасари шарҳиҳолӣ)./Таҳия ва танзими Асрори Сомонӣ ва Маҷид Салим. – Душанбе, «Адиб», 2014, – с. 175 ISBN 978-99947-2-379-9
**Равшан Боймуродов** (1891 — ?) — ширкатдори фаъоли барпо ва мустаҳкам намудани Ҳокимияти Шӯравӣ дар Бухорои Шарқӣ.

Зиндагинома
-----------

Аз оилаи камбағал. Узви ҳизби коммунистӣ аз соли 1918. Дар арафаи Инқилоби Октябр дар корхонаҳо ва роҳи оҳани Каркӣ кор карда, бо гурӯҳҳои болшевикӣ шинос шуд ва ба ҳаракатҳои инқилобӣ пайваст. Солҳои 1917-20 аввал дар сафи Гвардияи Сурх, баъд Армияи Сурхи кишвари Туркистон (ш. Каркӣ) буд ва ба муқобили ҳокимону амалдорони амир мубориза бурдааст. Баъд аз ғалабаи инқилоби Халқии Шӯроии Бухоро раиси Кумитаи инқилобии Каркӣ, Тирмиз, Қаршӣ таъйин гардид. Бо супориши ҳизби Коммунистии Бухоро ва РХСБ соли 1922 ба ноҳияҳои ҷануби шарқӣ ва марказии Тоҷикистон фиристода шуд. Соли 1922 раиси Кумитаи инқилобии ш. Душанбе буд ва дар таъсис додани сохторҳои идоракунию ҷалб намудани оммаи меҳнаткашон барои ободонии пойтахти нави тоҷикон саҳми арзанда гузоштааст. Равшан Боймуродов минбаъд то давраи ба нафақа баромадан дар корҳои ҳизбию давлатӣ кор кардааст.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Боймуродов Равшан // Боз — Вичкут. — Д. : СИЭМТ, 2014. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 3). — ISBN 978-99947-33-46-0.
**Нурулло Оқилзода** (*Оқилов Нурулло Иноятович*; 27 майи 1965, деҳаи Оббурдон, ноҳияи Масчо, вилояти Ленинобод, ҶШС Тоҷикистон) — ходими сиёсиву давлатӣ, номзади илмҳои педагогика, мушовири калони бахши Ёрдамчии Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон (аз 2020).

Зиндагинома
-----------

Нурулло Оқилзода 27 майи соли 1965 дар деҳаи Оббурдони ноҳияи Масчо дар оилаи корманди давлатӣ ба дунё омадааст. Мактаби таҳсилоти миёнаи № 6-и ноҳияи Масчоро дар соли 1981 ва факултети забонҳои хориҷии Институти педагогии шаҳри Ленинободродар соли 1988 хатм кардааст. Солҳои 1983—1985 дар сафи артиши Шӯравӣ адои хидмат кардааст.

Хонавода
--------

Оиладор соҳиби се фарзанд мебошад.

Корнома
-------

* 1981—1982 — харрот дар комбинати масолеҳи бинокории шаҳраки Нов.
* 1988—1990 — омӯзгори забони олмонӣ ва сарпешоҳанги мактаби миёнаи № 17 — и ноҳияи Масчо.
* 1990—1997 — директори мактаби миёнаи рақами 17 — и ноҳияи Масчо.
* 1997—1999 — Сардори идораи маорифи вилояти Ленинобод.
* 1999—2003 — Раиси ноҳияи Масчо.
* 2003—2010 — Раиси ноҳияи Куҳистони Масчо.
* 2010—2015, 2015—2020 — вакили Маҷлиси намояндагони Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон даъвати чорум ва панҷум, муовини раиси Кумита оид ба илм, маориф, фарҳанг ва сиёсати ҷавонон.

Аз 15 апрели соли 2020 мушовири калони бахши Ёрдамчии Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон оид ба масъалаҳои рушди иҷтимоӣ ва робита бо ҷомеа мебошад.

Нурулло Оқилзода муаллифи якчанд қонунҳо, аз ҷумла Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон "Оид ба вориднамудани тағйиру иловаҳо ба Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон «Дар бораи маориф», Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон «Дар бораитаълиму тарбияи томактабӣ», Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон «Дар бораи таҳсилоти миёнаи касбӣ», Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон «Дар бораи ҳифзи ҳуқуқҳои кӯдак», Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон «Дар бораи таҳсилоти калонсолон» ба шумор меравад.

Фаъолияти илмӣ
--------------

Нурулло Оқилзода муаллифи се монография ва 14 мақолаи илмӣ мебошад.

Ҷоизаҳо
-------

Бо Ифтихорномаи Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон дар соли 2003, нишони Аълочии маорифи Ҷумҳурии Тоҷикистон, медал барои «Хидмати шоиста» қадрдонӣ шудааст. Барандаи ҷоизаи Иттифоқи ҷавонони Тоҷикистон дар соҳаи маориф ба номи Саъдии Шерозӣ соли 1993 мебошад.

Эзоҳ
----

1. ↑  ОКИЛОВ Нурулло. *centrasia.org*.  ЦентрАзия. 27 май 2021 санҷида шуд.
2. ↑  *Президенти Тоҷикистон.* Амри Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон дар бораи Оқилзода Н.. *president.tj* (15 апрели 2020). 27 май 2021 санҷида шуд.
Раводидҳои Лаос, Таиланд ва Шри-ланка
**Раводид**, ё **виза** (фр. visa) — гувоҳе аст, ки нишон медиҳад дорандаи он иҷозаи гузар аз як кишвар, ё вуруд ба як кишварро дорад. Раводид маъмулан дорои маҳдудиятҳое барои афроди хориҷӣ аст, ки ба хоки як кишвар ворид мешаванд. Ин маҳдудиятҳо шомили замон мондан, шумори рафтуомад ба хоки он кишвар ё ҳаққи кор дар кишвари мавриди назар аст.

Раводид бештар ба иҷозаи вуруд ба як кишвар марбут мешавад. Дар бархе аз кишварҳо, раводид бо иҷозаномаи расмии мондану иқомат дар онҳо мутафовит аст. Дар ҳар маврид, раводид тавассути афсари муҳоҷират дар ҳангоми вуруд таъйид мешавад ва дар ҳар замон метавонад лағв шавад. Маъмулан раводид ба сурати барчасб ё муҳр бар рӯйи коғазҳои марбута дар гузарномаи ашхос, часбонда ё зада мешавад. 

Ба таври куллӣ метавон раводидро дарбардорандаи ҳадафи сафар, муддати иқомат ва муҳлати вуруд ба кишвари мақсад донист.

Нигаред низ
-----------

* Раводиди дипломатӣ

Эзоҳ
----

1. ↑  виза. *Викисловарь*(пайванди дастнорас — *таърих*).
2. ↑  *شکیبا خندان.* ویزا و انواع آن(форсӣ). *fa*. 12 январи 2023 санҷида шуд.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️  Гузариш ба унсури Викидода  Фарҳангҳо ва донишномаҳо | 
* Большая датская
* Большая каталанская
* Большая каталанская
* Большая каталанская
* Большая норвежская
* Большая российская (научно-образовательный портал)
* Большая советская (1 изд.)
* Britannica (онлайн)
* Современной Украины

 |
| Дар феҳристҳои китобшинохтӣ | 
* GND: 4188433-4
* J9U: 987007536629405171
* LCCN: sh87000436
* NDL: 00959024
* NKC: ph323764

 |
**Ховаршиносӣ** ё **шарқшиносӣ**, **ориенталистика** — риштае аз илм, ки дар бораи кишварҳои шарқӣ гуфтугӯ мекунад ва дар бораи шарқ қазоват карда ва воқеъиятҳои онро баррасию тафсир мекунад.

Дар дохили шарқшиносӣ бахшҳои минтақавӣ: мисршиносӣ, ошӯршиносӣ, сомишиносӣ, арабшиносӣ, эроншиносӣ, туркшиносӣ, хитойшиносӣ, муғулшиносӣ, ҳиндшиносӣ, ҷопоншиносӣ ва ғайра ба вуҷуд омадаанд. Қадимтарии бахши шарқшиносӣ эроншиносист, зеро юнониёни бостон нахустин бор давлати Эрони қадим ва баъдтар тамоми кишварҳои дар шарқи Юнон ҷой гирифтаро Шарқ ном додаанд. Аз ҳамин ҷо мафҳуми шарқшиносӣ пайдо шуда аст ва ҳудуди ҷуғрофии ин мафҳум таъйин гардидааст.

Эзоҳ
----

1. ↑  Шарқшиносӣ / А. Хромов // Ховалинг — Ҷӯяк. — Д. : СИЭСТ, 1988. — (Энциклопедияи Советии Тоҷик : [дар 8 ҷ.] /  сармуҳаррир М. Д. Диноршоев ; 1978—1988, ҷ. 8).

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️  Гузариш ба унсури Викидода  Фарҳангҳо ва донишномаҳо | 
* Большая каталанская
* Большая российская (старая версия)
* Большая российская (старая версия)
* Ислама (3 изд.)
* Краткая еврейская
* Энциклопедический лексикон
* Catholic (1997—…)
* Treccani
* Швейцарский исторический

 |
| 

| Дар феҳристҳои китобшинохтӣ |
| --- |
| 
* BNF: 11947548r
* GND: 4172819-1
* J9U: 987007295765905171
* LCCN: sh85008624
* NDL: 00573452
* NKC: ph123808

 |

 |
Ба ҳайвонҳо,парандагон, наботот, ҷамодот, ҷирмҳои осмонӣ ва ғайра эҳсосот ва хислатҳои инсонӣ нисбат дода, онҳоро дар миёни худ ва ё бо инсон гап занондан **ташхис** номида мешавад.
Дар асарҳои классикӣ намунаи ин гуна осор бисёр аст, ҳамчун «Калила ва Димна», «Тӯтинома», «Мантиқ-ут-тайр» - Фариддудин Аттор, «Ҳайвонотнома» - Сайидо, «Се қатра» - и Лоҳутӣ ва ғайра.


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | Гул гуфт, ки Ман Юсуфи Мисри чаманам, Ёқути гаронмояи пурзар даҳанам. Гуфтам: Чу ту Юсуфӣ, нишоне бинмой! Гуфто, ки: Ба хун ғарқ нигар пираҳанам.Хайём |  |

Сарчашма
--------

Зеҳнӣ Т.Санъатҳои бадеӣ дар шеъри тоҷикӣ. Душанбе:Нашрдавтоҷ,1960.-с.105
**Таълим** (аз ар. تعلیم‎) (ба форсӣ: یادگیری‎) — фаъолияти муштараки падару модар (шахсони онҳоро ивазкунанда), омӯзгор ва муассисаи таълимӣ барои инкишофи кӯдак, такмили истеъдод, маҳорат, малака ва қобилияти фикрию ҷисмонии ӯ.

**Таҳсилот** - раванди муттасили таълиму тарбия, ки мақсад аз он ноил шудан ба сатҳи баланди инкишофи маънавӣ, зеҳнӣ, фарҳангӣ, ҷисмонӣ ва салоҳияти касбии аъзои ҷамъият мебошад.

Раванди таълим
--------------

Раванди таълим — низоми фаъолияти таълимию тарбиявӣ барои расидан ба мақсадҳои таълим.

Нигаред
-------

* Омӯзгор
* Мактаб
* Муассисаи таълимӣ

Манобеъ
-------

1. ↑  ҚОНУНИ ҶУМҲУРИИ ТОҶИКИСТОН ДАР БОРАИ МАОРИФ БОБИ 1. МУҚАРРАРОТИ УМУМӣ omuzgor.tj(пайванди дастнорас)
2. ↑  Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон "Дар бораи таҳсилоти олии касбӣ ва таҳсилоти касбии баъд аз муассисаи олии таълимӣ" Боби якум. Моддаи 2. Мафҳумҳои асосӣ.
3. ↑  ҚОНУНИ ҶУМҲУРИИ ТОҶИКИСТОН ДАР БОРАИ МАОРИФ БОБИ 1. МУҚАРРАРОТИ УМУМӣ omuzgor.tj(пайванди дастнорас)
**Равшан Замир** — рӯзноманигор, нависанда, узви Иттифоқи журналистони Тоҷикистон (1976), узви Иттифоқи нависандагони Тоҷикистон (1999)

Зиндагинома
-----------

**Равшан Замир** (Валиев Мирзоғанӣ) 23 январи соли 1948 дар деҳаи Рӯмони ноҳияи Хуҷанд ба ҷаҳон омадааст. Хатмкардаи мактаби миёнаи №15 ноҳия мебошад. Аз хурдӣ ба табиат муҳаббати зиёде дошта, баъди хатми мактаби миёна, соли 1966 вориди факултаи фанҳои табиатшиносии Донишкадаи давлатии педагогии Ленинобод ба номи С.М.Киров ва соли 1971 соҳиби маълумоти олӣ гардидааст. Аз моҳи ноябри соли 1971 то ноябри 1972 дар сафи Қувваҳои Мусаллаҳи Шӯравӣ адои хидмат ва бо рӯзномаи Округи ҳарбии Забайкалйе «На боевом посту» ҳамкорӣ кардааст. Солҳои 1973-1974 хабарнигори рӯзномаи «Комсомоли Тоҷикистон» дар вилояти Ленинобод, аз январи соли 1975 корманди Кумитаи телевизион ва радиои вилоят, аз соли 1980 то июни 1992 сармуҳаррири он будааст. Моҳи июни 1992 ба шуъбаи матбуоти Ҳукумати вилоят ба кор гузашта, баъдан дар вазифаҳои сардори Маркази матбуоти Ҳукумати вилоят ва раиси Кумитаи телевизион ва радиои вилоятӣ фаъолият бурдааст. Аз феврали 1996 корманди рӯзномаи «Тирози ҷаҳон», ҳамзамон, аз феврали 2004 то 2009, хабарнигори нашрияи марказии ҲХДТ «Минбари халқ» дар вилояти Суғд будааст.

Эҷодиёт
-------

Ҳикояву таронаҳои Равшан Замир дар китобҳои «Ашки осмон», «Сирре, ки ба хок мебаранд ҳар ду», «Мағзи ҷон» ва «Чашми бад» интишор ёфтаанд. Қиссаи «Парӣ дар киштичаи гул» дар байни наврасону ҷавонон хонандаи бисёр пайдо кардааст. «Аз Хуҷанд то Макка», «Фарзанди хок ту, фарзанди хок ман» ва «Нур аз дур» китобҳоеанд, ки баъди сафарҳояш ба Арабистони Саудӣ навишта шудаанд. Китобҳои «Ҳамнаво бо субҳ», «Чархи гардон», «Ситораи сапедадам», «Сафои субҳи умед», «Офтоби дили падар», «Нақш дар оинаи дил», «Роҳ ба водии рӯшан», «Уқобони парвозӣ», «Машъал дар зулмоти рӯз», «Поктар аз домони субҳ» ва «Коргоҳи шуҳратёр» (ҳамроҳи М.Хоҷазод) аз офаридаҳои дигари ӯстанд. Барои саҳми арзанда дар рушди адабиёт ва рӯзноманигорӣ ба дарёфти Нишони «Сухан», Ҷоизаи ба номи Раҳим Ҷалил ва Ҷоизаи ба номи Ҳоҷӣ Содиқ мушарраф гардидааст.

Ҷоизаҳо
-------

* Аълочии телевизион ва радиои СССР;
* Аълочии матбуоти Ҷумҳурии Тоҷикистон;
* Нишони «Сухан»;
* Ҷоизаи ба номи Раҳим Ҷалил;
* Ҷоизаи ба номи Ҳоҷӣ Содиқ.

Эзоҳ
----

1. ↑  Адибони Тоҷикистон (маълумотномаи мухтасари шарҳиҳолӣ)./Таҳия ва танзими Асрори Сомонӣ ва Маҷид Салим. – Душанбе, «Адиб», 2014, – с.86-87 ISBN 978-99947-2-379-9
**Мулло Абдураззоқ Алӣ ибни Ҳусайни Лоҳиҷӣ** (форсӣ: ملاعبدالرزاق علی بن حسین لاهیجی‎; ? — 1661) — намояндаи мактаби фалсафаи Исфаҳон ва ҳикмат мутаолиҳаи Эрон

Зиндагинома
-----------

Яке аз шогирдон ва домоди Садруддини Шерозӣ. Абдураззоқ Лоҳиҷӣ улуми замонаашро дар Мароға омӯхт, сипас ба маркази ҳавзаи илмии аҳди Сафавия — Исфаҳон омада, ба омӯзиши улуми ақлию нақлӣ пардохт. Ҳикмати мутаолиҳаро аз Садруддини Шерозӣ омӯхт. Масоили асосии ҳикмати машшоъ ва ишроқро хуб медонист ва муҳаққиқи машҳури илми калом низ шуда буд. Дар шоирӣ низ қувваозмоӣ кардааст. Шеър ҳам менавишт.

Таълифот
--------

Абдураззоқ Лоҳиҷӣ асарҳои бисёре таълиф намудааст, ки муҳимтаринашон «Шавориқ», «Таълиқот бар шарҳи ишорот» ва «Гавҳари мурод» мебошанд. Шарҳу ҳошияҳои бисёре ба осори пешгузаштагону ҳамасронаш дорад. Яке аз онҳо «Ҳошия бар ҳавошии Урфӣ бар таҷрид» ном дорад. Бино ба маълумоти муҳаққиқон, ашъори Абдурразоқи Лоҳутӣ ба сабки Соиби Табрезӣ шабоҳати зиёд доштааст.

### Гавҳари мурод

*Мақолаи асосӣ*: *Гавҳари мурод*
«Гавҳари мурод» роҷеъ ба илми калом баҳс мекунад. Муаллиф дар он масъалаҳои асолати моҳият ва вуҷудро шарҳ дода, ба баёни афкори ирфонӣ мепардозад ва таносуби маърифати зоҳирию ботиниро таҳқиқ намуда, навъҳои гуногуни кашфу завқи тасаввуфиро мавриди баррасӣ қарор медиҳад. Аз мазмуни ин асар чунин бармеояд, ки Абдураззоқ Лоҳиҷӣ ба ҳикмати ишроқу афкори тасаввуфӣ бештар майл дошта, шеваи онҳоро аз ақоиди аҳли назар (машшоиён) дар дарки ҳақиқат муассиртар медонистааст. Ӯ дар «Гавҳари мурод» дар ин бора менависад: «Одамиро ба Худои таоло ду роҳ аст — яке роҳи зоҳир ва дигаре роҳи ботин. Роҳи ботин роҳест, ки аз он ба Худо тавон расид. Роҳи зоҳир роҳест, ки ба-д-ӯ Худойро тавон донист. Аз донистан роҳ бисёр аст то расидан. Таййи тариқаи ботин суубат дорад, вале роҳи зоҳир, ки роҳи истидлол бошад барои ҳамаи уқало маълум аст».

Таълимот
--------

Дар фалсафа Абдураззоқ Лоҳиҷӣ таълимоти устоди худро пайравӣ карда, қоил ба ҳақиқати вуҷуд ва ваҳдати ҳақиқати он будааст. Дар осори фалсафиаш масоили иллату маълул, исботи ташкики (гумон) хоси вуҷуд, шиддату заъф ва ғайраро баррасӣ намудааст. Дар «Шавориқ» роҷеъ ба навъҳои ҳаракат таваққуф намуда, ҳаракати ҷавҳариро инкор кардааст. Дар ин бора ӯ менависад: «Ҳаракат дар мақулаи гавҳар мумкин нест, чун ҷавҳар зоти ҷисм аст ва ҳаракат дар зотиёт ҷоиз набошад». Дар ҳамин асараш Абдураззоқ Лоҳиҷӣ назари машшоиён, ишроқиён, мутакаллимон ва орифонро доир ба мавҷудияти олами барзах, сувари муртасима, нақши қувваи воҳима ва хаёл дар ҷараёни маърифат баён намудааст. Абдураззоқ Лоҳиҷӣ дар солҳои охири фаъолияташ дар мактаби Исфаҳон аз «Шавоҳид-ур-рабубия» ва «Мабдаъ ва маод»-и Мулло Садро ва «Шарҳи ҳикмати ишроқ» ба шогирдон дарс мегуфт. Шогирдони бисёре тарбия намудааст, ки Қозӣ Саиди Қумӣ аз машҳуртарини онҳо мебошад.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* Абдураззоқ Лоҳиҷӣ // А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2021, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.
**Абдурраҳими Биҳорӣ**— луғатнависи форсизабони Ҳиндустон.

Зиндагинома
-----------

Абдурраҳим ибни Аҳмади Сури Биҳорӣ (соли таваллуд ва вафот номаълум), луғатнависи форсизабони Ҳиндустон. Дар музофоти Биҳор умр ба сар бурдааст. ӯ ба воситаи фарҳанги худ «Кашф-ул-луғот ва-л-мусталиҳот» (таълифаш тақрибан 1608), ки баъзан дар маъхазҳо бо унвони «Фарҳанги шайх Абдурраҳими Биҳорӣ» низ ёд шудааст, маъруф гардидааст. Аз маълумоти дар дебочаи «Кашф-ул-луғот…» дарҷгардида бармеояд, ки Абдурраҳими Биҳорӣ тартиб додани фарҳангро барои қонеъ гардонидани талаботи ёрон, бародарон ва фарзандону шогирдон, ки маънои калимоти арабӣ, хусусан истилоҳоти тасаввуфро донистан мехостанд ва пайваста аз ӯ мепурсиданд, оғоз намудааст. Абдурраҳими Биҳорӣ барои анҷоми чунин кор аз 15 фарҳанги форсӣ-тоҷикӣ ва 7 фарҳанги арабӣ истифода бурдааст. Дар ин фарҳанг Абдурраҳими Биҳорӣ ба ҳалли мушкилот, маъниҳою матолиби девони ашъори Қосими Анвор кӯшидааст ва зимнан калимаҳову истилоҳоти берун аз ин асарро низ мавриди шарҳу тавзеҳ қарор додааст. Аз асари Абдурраҳими Биҳорӣ фарҳангнависони баъдина чун сарчашмаи муътамад истфода бурдаанд.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — 608 с. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2021, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.
**Абдурраҳмони Офтобчӣ** (саннаи тав. ва вафот номаълум) яке аз роҳбарони шӯриши халқии солҳои 1873 – 1876 дар хонии Хӯқанд.

Зиндагинома
-----------

Абдурраҳмони Офтобачиро аввалҳо Худоёрхон ба вазифаи офтобачии дарбор (дар замони пеш ин вазифа обдор, дастархондор ва амсоли инҳо ном дошт) таъйин карда буд. Апрели 1873 дар навоҳии ҷанубу шарқии хонии Хӯқанд бо роҳбарии Муллоисҳоқ (маъруф ба Пӯлодхон) шӯриши халқӣ сар зад ва пас аз ду моҳ Худоёрхон Абдурраҳмони Офтобачиро бо сипоҳиён барои пахш намудани шӯриш фиристод, вале Абдурраҳмони Офтобачи бо тамоми сипоҳиёнаш ба тарафи шӯришгарон гузашт. Мутобиқи ҳадси муҳаққиқон Худоёрхон падари Абдурраҳмони Офтобачиро қатл карда будааст ва ин амал қасос аз Худоёрхон қаламдод мешавад. Пас аз чанде барои расидан ба тавофуқ ва амн Абдурраҳмони Офтобачи аз фаъолони шӯриш 40 нафар вакилро ба назди Худоёрхон фиристод, вале ӯ ҳамаи вакилонро қатл намуд. Пас аз ин воқеа шӯриш вусъат ёфт; шӯришчиён ӯш, Намангон, Андиҷон, Ассакӣ ва Олтинариқро тасарруф намуданд. Писари хурдии Худоёрхон – Муҳаммадаминбек низ ба шӯришчиён пайваст. Худоёрхон ба вазъияти ногувор афтода, аз генерал-губернатори Туркистон мадад хост. 22 июли 1875 байни лашкари хон ва шӯришчиён задухӯрди шадиде ба амал омада, Худоёрхон шикаст хӯрд ва бо наздиконаш аз тариқи Хӯқанд вориди Тошканд шуда, худро тобеи ҳукумати Россия намуд. Ҳокими Хӯқанд Насриддинбек – писари калонии Худоёрхон хони Хӯқанд эълон гардид. Вале шӯришчиён пайваста зидди хони Хӯқанд ва қувваҳои низомии русӣ мубориза мебурданд. Оқибат январи 1875 Абдурраҳмони Офтобачи ба генерал-губернатори Туркистон таслим ва зери маъмурияти Россия паноҳанда шуд. Феврали 1876 қувваҳои низомии генерал-губернатори Туркистон ин шӯришро саркӯб карданд ва хонии Қӯқанд низ аз байн рафт.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — 608 с. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2021, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.
**Равшан Махсумзод** — рӯзноманигор, нависанда, узви Иттифоқи нависандагони Тоҷикистон (2000)

Зиндагинома
-----------

**Равшан Махсумзод** 27 сентябри соли 1963 дар деҳаи Дарбанди ноҳияи Бойсуни вилояти Сурхондарё ба ҷаҳон омадааст. Мактаби миёнаро дар деҳаашон ба итмом расонда, вориди факултаи филологияи тоҷики Университети давлатии Тоҷикистон ба номи В.И.Ленин (ҳозира Донишгоҳи миллии Тоҷикистон) шудааст. Баъди адои хидмати ҳарбӣ таҳсилро дар факултаи журналистикаи Донишгоҳи давлатии Ленинград (ҳозира Санкт-Петербург) идома дода, соли 1990 соҳиби диплом гаштааст. Сипас мухбири ҳафтаномаи «Сухан», котиби масъули ҳафтаномаи «Саховат», мудири шуъбаи ҳафтаномаи «Тоҷикистон», сармуҳаррири ҳафтаномаи «Зан ва мард», «Чархи гардун», «Вечерний Душанбе» ва мудири шуъбаи насри Иттифоқи нависандагони Тоҷикистон будааст. Алҳол муовини раиси Иттифоқи нависандагони Тоҷикистон аст. Аз соли 2000 узви Иттифоқи нависандагони Тоҷикистон.

Эҷодиёт
-------

Нахустин ҳикояҳояш ҳанӯз аз овони донишҷӯӣ дар рӯзномаву ҳафтаномаҳои «Комсомоли Тоҷикистон», «Адабиёт ва санъат», «Паёми Душанбе» ба табъ расидаанд. То имрӯз маҷмӯаи ҳикояву қиссаҳояш «Арзи дил» (1997), «Қалами шинос» (1998), «Духтари кӯҳистон» (2003), «Сояи ишқ» (2007), «Кафан киса надорад» (2009),«Пули Сирот» (2012), "Дили модар" (2016), "Ишки зистан" (2020) интишор ёфтаанд. Дар баробари иншои асарҳои бадеӣ навиштаҳои публитсистиаш пайваста дар маҷаллаву рӯзномаҳо ба табъ мерасанд. Эссеву мақолаҳои ӯ дар хусуси зиндагии ибратомӯз ва фаъолияти пурсамари чеҳраҳои мондагори илму фарҳангу адаби тоҷик, монанди Устод Айнӣ, ҳунарпешаи номӣ Ҳошим Гадо, олими маъруф Ҳамид Мансуров,нависандагони машҳур Фазлиддин Муҳаммадиев, Пӯлод Толис, Мутеулло Наҷмиддинов,Саттор Турсун, Абдулҳамид Самад, Муаззама ва диг. аз тарафи хонандагон хуб пазируфта шудаанд. Соли 2011 ҳикояи ӯ «Човандоз», ки дар мавзӯи муҳоҷирати меҳнатӣ нигошта шудааст, барандаи дипломи нахустин Озмуни байналхалқӣ гардид, ки Иттифоқи журналистони Русия таҳти унвони «Искусство жить вместе» («Фарҳанги ҳамзистӣ») эълон карда буд. Чанде аз ҳикояҳояш ба забони русӣ, қазоқӣ, ӯзбекӣ, арманӣ ва белорусӣ тарҷума шудаанд. Худи ӯ чанде аз ҳикояҳои адибони русу белорус, амрикоӣ, ҳинду, маҷорӣ, ӯзбекӣ ва ғайраро ба тоҷикӣ гардондааст.

Ҷоизаҳо
-------

Ҷоизаи адабии ба номи Садриддин Айнӣ; (2015)

* Аълочии фарҳангу матбуоти Тоҷикистон;
* Нишони «Сухан»;
* Ифтихорномаи Шӯрои Олии СССР;
* Ордени «Шараф ва мардонагӣ»;
* Медали «Барои шуҷоат»;
* Медали «100-солагии матбуоти тоҷик».

Сарчашма
--------

1. ↑  Адибони Тоҷикистон (маълумотномаи мухтасари шарҳиҳолӣ)./Таҳия ва танзими Асрори Сомонӣ ва Маҷид Салим. – Душанбе, «Адиб», 2014, – с.122 ISBN 978-99947-2-379-9
Калимаи **«Пиктография»** аз ду қисм иборат буда, ба ду забон хос аст. Маънои луғавии қисми аввал бо лафзи лотинӣ «Пиктус»- тасвир, нафосат, ҷамил, рангкардашуда ва қисми дуввум бо лафзи юнонӣ «Графо» нигоштан, навиштан аст.

Таърих
------

Муаллифи китоби «Таърихи коғаз» М.Т. Маликин дар ҷараёни таҳлилу таснифи таърихи коғаз ба пайдоиши хатти пиктографӣ (тасвир-нигорӣ) дахолат карда, андешаҳои худро ин тавр шарҳ додааст: «Дар яке аз минтақаҳои ИМА ғоре воқест. Дар танаи вай нақшҳои аҷибе сабт гардидаанд. Нақшҳо ба юриши ҳиндуёни амрикоӣ мансубанд. Солноманавис манзараро фаҳмо ва дилкаш тасвир кардааст. Ӯ дар тасвири амалиёти ҳиндуён панҷ заврақ – ҳолати ҳаракат, болои заврақҳо аломати панҷоҳу як хатчаи алифмонанд – яъне шумораи рӯз, тӯл кашидани ҳарбу зарб, нақши уқоб – хосияти ҷасурӣ ва ниҳоят нақши сангпушт – барори юриши ҳиндуёнро ифода кардааст». 
Инҳо тасвироте буданд, ки минбаъд хатти пиктографӣ номида шудаанд. 
Солҳои гузашта ва замони мо тадқиқотчиён бисёр мавзеъҳои аз таърихи ихтиройи хат сабти хатти пиктографиро таҳқиқ кардаанд. Намунаҳои ин хат дар Амрико, Арабистон, Чин, Австралия, Исландия, Скандинавия, Сибир, Арманистон, Осиёи Марказӣ, аз ҷумла тасвирҳои рӯи сангҳо, саҳроҳои Саймолитоши Фарғона, соҳилҳои Зарафшон, Бадахшони Тоҷикистон ёфт шудаанд ва бархе аз ин сангнавиштҳо ба замонҳои скифу қарматҳо хос мебошанд. Хатти пиктографӣ замони мо ҳам ба таври васеъ истифода мешавад. Намунаҳои ин хат дар тасвироти рассомон, кандакорон, наққошон, ки ба воқеот, манзараҳо, табиати рӯҳафзо бахшида шудаанд, намоён мегарданд. Тасвироти гузаргоҳҳои роҳҳои оҳан, автомобилгард, дарҳо, сутунҳои барқӣ ба мисли косахонаи сар, суратҳои зайл омада, аз хатар эҳтиёткориро ифода менамоянд.

Хусусияти хат
-------------

Аз рӯи хатти пиктографӣ, бе алифбо тасвиротро бе хондану забондонӣ дарк кардан мумкин аст. Забони хатти пикторграфӣ ниҳонист.

Нигаред низ
-----------

Хат

Адабиёт
-------

* Энциклопедияи Советии Тоҷик : [дар 8 ҷ.] / сармуҳаррир  А. С. Сайфуллоев. — Д. : СИЭСТ, 1978—1988.

Адабиёт
-------

* Афсаҳов А. Қаҳҳоров, Ҳ. Хат ва пайдоиши он.- Душанбе: Маориф, 1994.- С.32-34.
* Ахмедов Б. Юнусов, А. Аз таърихи ихтирои хат. // Китобдор.- 2006.- №1.- С.17.
* Пиктография // Энсиклопедияи совети тоҷик. - Душанбе, 1984.- Ҷ.5.- С.509.
* Хат // Энсиклопедияи совети тоҷик.- Душанбе, 1987.- Ҷ.7.- С. 613-619
* Коғаз //Энсиклопедияи совети тоҷик. – Душанбе,1981.- Ҷ.З.- С. 498.
* Ахмедов Б. Китоб ва пайдоиши он // Китобдор.- 2007.- №1.- С.34-35.
* Матншиносӣ // Энсиклопедияи совети тоҷик.- Душанбе,1983.- Ҷ.4.- С.268.
* Манбаъшиносӣ // Энсиклопедияи совети Тоҷик.- Душанбе, 1983.- Ҷ.4.- С. 177-178.
**Абдурраҳмони Танбӯрии Самарқандӣ** - навозанда, сароянда, оҳангсози садаи XIX тоҷик.

Зиндагинома
-----------

Бинобар ба ахбори муаллифи номаълуми «Рисолаи Шашмақом» (1896), ки Абдурраҳмони Танбӯрии Самарқандӣ санъати овозхонӣ, сознавозиро дар зодгоҳаш фаро гирифта, сониян барои такмили ҳунар ба Бухоро рафта, аз устод Қорӣ Каромати Дилкаши Танбурӣ, Аҳмади Дониш асосҳои шеъру мусиқиро меомӯзад. Дар хондану навохтани шуъбаҳои «Наср», «Савт», «Мушкилот»- и «Шашмақом» донишу маҳорати хоса доштааст. Ӯ дар мақоми «Бузург» шохаҳои «Таснифи Бузург», «Тарҷеъи Бузург», «Гардуни Бузург», «Мухаммаси Насрул-лоӣ», «Сақили Ислимӣ», «Сақили Султонӣ», аз мақоми «Рост»- «Таснифи Рост», «Гардуни Рост», «Махаммаси Рост», «Мухаммаси Ушшоқ», «Му-хаммаси Панҷгоҳ»; аз мақоми «Наво»- «Тасни-фи Наво», «Нағмаи Ораз», «Мухаммаси Наво», «Сақили Наво»; аз мақоми «Дугоҳ» - «Таснифи Дугоҳ», «Тарҷеъи Дугоҳ», «Гардуни Дугоҳ», «Пешрав», «Самоъии Дугоҳ», «Мухаммаси Дугоҳ» ва дар мақомҳои «Сегоҳ», «Ироқ» ва оҳангҳои мардумиро хеле устодона менавохта аст. Дар заминаи зарбу навоҳои мақомҳо асарҳои зиёди созию овозӣ сохта, махсусан, «Савти танбӯр», «Амали Баҳор», «Мухаммаси Абдурраҳмон» дар амалиёти мусиқӣ машҳур будаанд. Абдурраҳмони Танбӯрӣ шеърро (ғазалу рубоӣ) низ некӯ мегуфта ва чанд ғазалаш дар баёзҳои «Шашмақом» собит шудаанд.

Ҳамчунин нигаред
----------------

* Шашмақом

Сарчашма
--------

1. ↑  Донишномаи Шашмақом./Зери таҳрири Олимов К. Абдувалиев А. Азизӣ Ф. Раҷабов А. Ҳакимов Н. - Душанбе, 2009. - с. 15 ISBN 978-99947-49-13-3
**Ховари Абулҳай** - шоир, узви Иттифоқи нависандагони Тоҷикистон (2004)

Зиндагинома
-----------

**Ховари Абулҳай** 9 январи соли 1969 дар шаҳри Душанбе ба ҷаҳон омадааст. Таҳсили ибтидоиро (1976-1986) қисман дар Душанбеву қисман дар деҳаи Урметани ноҳияи Айнӣ (зодгоҳи падару модараш) гирифтааст. Аз соли 1986 то 1993 донишҷӯи Донишгоҳи миллии Тоҷикистон буда, дар ин фосила, аз соли 1987 то 1989, дар сафи Қувваҳои Мусаллаҳи Шӯравӣ хидмат кардааст. Баъди адои қарзи ватан таҳсилро дар донишгоҳ идома додааст. Фаъолияти меҳнатиро дар Кумитаи давлатии телевизиону радиои ҷумҳурӣ сар карда, дар нашрияҳои мухталифи ҷумҳурӣ идома додааст. Ҳоло ходими илмии Институти забон, адабиёт, шарқшиносӣ ва мероси хаттии АИ ҶТ мебошад. То кунун маҷмӯаи ашъораш «Шафақи шавқи нигоҳ» (2002) ва рисолаи «Эътибори марди нангу ном» (ҳамроҳи профессор Рақиб Абулҳаев, (2013)-аш пешкаши умум гардидаанд. Аз соли 2004 узви Иттифоқи нависандагони Тоҷикистон аст.

Эзоҳ
----

1. ↑  Адибони Тоҷикистон (маълумотномаи мухтасари шарҳиҳолӣ)./Таҳия ва танзими Асрори Сомонӣ ва Маҷид Салим. – Душанбе, «Адиб», 2014, – с. 26 ISBN 978-99947-2-379-9
Ҳолати тиббӣШаблон:SHORTDESC:Ҳолати тиббӣ

**Хобгардӣ** (форсӣ: خوابگردی‎), **моҳпарвин**, **сомнамбулизм** (аз лот. somnus — «хоб» ва ambulo — «гаштан», «роҳ гаштан») — ҳолати беморӣ мебошад, ки ҳаракатҳои бешууронаи зоҳиран бо тартиб, вале бемаънию хатарноке, ки дар хоб воқеъ гашта, баъди бедор шудан фаромӯш мешаванд.

Моҳпарвин ба таври сунъӣ ба воситаи гипноз ба вуҷуд овардан мумкин аст. Ин шаҳодати он аст, ки механизмҳои патофизиологии моҳпарвин ва гипноз байни худ умумияте доранд.

Эзоҳ
----

* Энциклопедияи Советии Тоҷик : [дар 8 ҷ.] / сармуҳаррир  А. С. Сайфуллоев. — Д. : СИЭСТ, 1978—1988.


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️  Гузариш ба унсури Викидода  Фарҳангҳо ва донишномаҳо | 
* Большая каталанская
* Большая китайская
* Брокгауза и Ефрона
* Britannica (онлайн)
* Infernal (6e éd.)

 |
| 

| Дар феҳристҳои китобшинохтӣ |
| --- |
| 
* BNE: XX540282
* BNF: 119779114
* GND: 4179666-4
* J9U: 987007556082405171
* LCCN: sh85124805
* NKC: ph165974

 |

 |
**Абдурраҳими Кӯлобӣ** — шоири тоҷик.

Зиндагинома
-----------

Таҳсили улуми мутадовилаи даврашро дар зодгоҳаш – Кӯлоб оғоз карда, сипас барои идомаи таҳсил ба Бухоро рафт. Аз баъзе шеърҳои Абдурраҳими Кӯлобӣ бармеояд, ки ӯ дар ибтидо аз таҳсил ва зиндагӣ дар Бухоро хушнуду ризо будааст. Вале баъдан дурӣ аз зодгоҳу хешу табор, мувофиқи табъ пайдо накардани шуғл ва эҳтиёҷмандию ҳаёти бади моддӣ торафт ба ӯ фишор меоварданд. Ба ин вазъ тоб наоварда ба зодгоҳаш бармегардад. Дар охири умраш ба тасаввуф рӯй овард. Нусхаи дастнависи (аслии) девони ашъори шоир дар Шуъбаи дастхатҳои шарқии Китобхонаи миллии ҶУмҳурии Тоҷикистон нигоҳдорӣ мешавад.

Мероси адабӣ
------------

Абдурраҳими Кӯлобӣ бо осори бисёре аз саромадони адабиёти форс-тоҷики даврони гузашта ошноӣ доштааст. Дар ғазалҳояш асосан ба Ҳофизи Шерозӣ пайравӣ кардааст. Девони ашъори Абдурраҳими Кӯлобӣ тамоми анвои ашъори лирикии шоир (ғазал, рубоӣ, мухаммас, мусаддас, мусамман, муноҷот) ва «Соқинома»-и ӯро (84 байт) фаро мегирад. Ашъори Абдурраҳими Кӯлобӣ саршор аз афкори шикоятӣ аз мушкилиҳои зиндагӣ, қашшоқию нодорӣ, беинсофию бемурувватии аҳли замон, таассубу авомфиребии баъзе рӯҳониён мебошад. Аз Абдурраҳими Кӯлобӣ маснавие бо номи «Муқатилнома» ба забони туркӣ (ӯзбекӣ) боқӣ мондааст, ки шомили 832 байт аст.

Намунае аз ғазалиёти ӯ:

Мабош зоҳиди зоҳирпарасту ошиқ бош!

Чӣ қавлу феъл, ки дорӣ, биёву содиқ бош!

Ба ҳар кӣ аҳд намоӣ, макун нифоқ ба дил,

Саре матоб зи қавлаш, ба ӯ мувофиқ бош!

Ба ростӣ бинамо хӯ, қабули ҷумла шавӣ,

Ба содиқон бинишин, душмани мунофиқ бош!

Зи хулқи хуш, раҳи таслиму аҷзу хушхӯӣ

Қабули хотири шоиста бошу лоиқ бош!...

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — 608 с. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2021, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.
**Пиктограмма** (аз лот. pictus - кашидашуда ва юн. γράμμα — сабт), **Пиктограф** (аз лот. pictus - кашидашуда ва юн. γράφω - навиштан, навиштан) - аломате, ки муҳимтарин аломатҳои шинохташавандаи ашё, ашё ё падидаеро, ки ба он ишора мекунад, бештар дар шакли схематикӣ нишон медиҳад.

Дар айни замон, пиктограммаҳо нақши хеле махсус ва дуюмдараҷа доранд (масалан, аломатҳои роҳ, нишонаҳо-унсурҳои интерфейси графикии корбарии компютер ва ғ. ), дар муқоиса бо хатти алифбои ба мо шинос, қодир аст хусусияти бисёрсатҳии забони табииро нишон диҳад.

Дар системаҳои навиштори ибтидоӣ
--------------------------------

Тасвир ҳамчун рамз истифода мешавад. Одатан, пиктограмма ба ягон объект мувофиқат мекунад ва барои пешниҳоди маълумоти мушаххасе истифода мешавад, ки хусусиятҳои хоси онро таъкид мекунад.

Мактуби пиктографӣ
------------------

**Навиштаи** пиктографӣ як навъи навишторест, ки аломатҳои он (пиктограммаҳо) объекти тасвиршударо нишон медиҳанд.

Навиштани пиктографӣ дар ибтидои хаттӣ дар фарҳангҳои гуногун: Байнаннаҳран, Миср, Чин, Атсекҳо, Маргушҳо (Марҷиён) ва ғайра истифода мешуданд.

Дар айни замон, навиштори пиктографӣ бо хатти Донгба (Дунба) муаррифӣ карда мешавад, ки ба он то даҳҳо намояндагони солхӯрдаи мардуми Накси, ки дар доманакӯҳҳои Тибет зиндагӣ мекунанд, тааллуқ доранд.

Навиштори пиктографӣ ҳазорҳо аломат дорад. Мушкилот ва маҳдудиятҳои система (он метавонад танҳо объектҳоро тавсиф кунад) ҳаракати чунин системаҳоро ба сӯи Идеограммаҳо шарҳ медиҳад. Ин ҳаракат бо тавсеаи маънои аломатҳо, инчунин содданависии контури ҳар як аломат мушоҳида мешавад.

Намунаҳои Навиштори пиктографӣ кодексҳои ҳиндуҳои Месоамерика мебошанд.

Дар илми информатика
--------------------

Нишона, унсури GUI ; тасвири хурд дар монитор, ки барои муайян кардани ягон объект хидмат мекунад: парванда, барноми компютерӣ ва ғ. Интихоб ва фаъол кардани нишона амалеро ба вуҷуд меорад, ки бо объекти интихобшуда алоқаманд аст.

Дар дизайн
----------

Тасвири графикии услубӣ ва ба осонӣ шинохташаванда, ки барои осон кардани дарки визуалӣ содда карда шудааст. Пиктограмма хусусиятҳои хоси объекти тасвиршударо беҳтар мекунад. Намунаҳои чунин пиктограммаҳо нишонаҳое мебошанд, мислибеморхона (салиби сурх), даромадгоҳи таваққуфгоҳ (ҳарфи Р), ҳоҷатхона (нигораи секунҷаи мардони ) мебошанд.

Эзоҳ
----

Пайвандҳо
---------

* *Кондратов А.М.* Пиктография // Луғати энсиклопедии забонӣ. / Ч. ред. Ярцева В.Н. – М.: Энсиклопедияи шӯравӣ, 1990.
* Тарҳрезии забони нишонаи UI Бойгонӣ шудааст 25 Декабри 2011  сол. Чӣ гуна маҷмӯи нишонаи дурустро барои UI тарҳрезӣ кардан мумкин аст

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️  Гузариш ба унсури Викидода  Фарҳангҳо ва донишномаҳо | 
* Большая датская
* Большая каталанская
* Большая российская (старая версия)
* Большая российская (научно-образовательный портал)
* Кругосвет
* Britannica (онлайн)

 |
| Дар феҳристҳои китобшинохтӣ | 
* GND: 4174687-9
* NKC: ph115726

 |
**Хонақоҳ (ҷамъомади дарвешон)** - зовийа, такя, работ, маҳалли ҷамъомади дарвешон ва соликони роҳи тариқат, ки таҳти иршоди пир роҳу усули маърифати ирфониро меомӯзанд. 

Дар ибтидои пайдоиши тасаввуф дарвешон бештар вайронаҳоро гӯшаи узлат интихоб мекарданд. Баъдтар теъдоди онҳо зиёд шуда, дар Хонақоҳ гурӯҳ-гурӯҳ ҷамъ мешуданд. Бино ба ақидаи муаллифи «Тароиқ –ул -ҳақоиқ» Муҳаммад Маъсуми Шерозӣ аввалин Хонақоҳро барои сӯфиён дар Ромлу ном маҳалли шаҳри Шом бино карда буданд. Бештари Хонақоҳҳо аз назру ҳадя ва садақаи накӯкорон сохта мешуданд ва ба ҳар яки он шайх ё муршиде сардорӣ мекард. Давраи риёзати солик дар Хонақоҳ ба истеъдод ва тарзи таълими шайх вобаста буд.
Дарвешон дар Хонақоҳ мароҳили сулукро тай менамуданд. Баъд мурид аз шайхи Хонақоҳ иҷозат ба иршоди дигарон гирифта, Хонақоҳро тарк мекард ва дар шаҳри дигар Хонақоҳ и тозае ҳамчун як шуъбаи Хонақоҳ и шайхи худ таъсис менамуд. Ҳамин тавр чандин Хонақоҳҳо дар шаҳрҳои мухталифи Шарқи Миёна ва Наздик ба вуҷуд омаданд. Сайёҳи араб Ибни Батута зимни шарҳи сафарҳояш ба мамлакатҳои Шарқ Хонақоҳ ва работро маҳалли ташвиқу тарғиби афкори ирфонӣ номидааст.
Мувофиқи расму одати тасаввуфӣ муршидони ҳамаи Хонақоҳ ҳо ба шайхи Хонақоҳи нахустин тобеъ буда, пайравони тариқати ӯ ба шумор мерафтанд ва халифаи Хонақоҳи нахустин ба ҳамаи тобеони худ ҳукми раво дошт. 
Гоҳо дар байни шайхони Хонақоҳҳои як тариқати муайяни сӯфия ихтилофе ба вуҷуд меомад, ки боиси пайдоиши ду силсилаи алоҳидаи як тариқат мегардид. Масалан, силсилаи нурбахшияю заҳабия ҳамин хел ба вуҷуд омада буданд. Бино ба ақидаи аксари муҳаққиқони тасаввуф сӯфиёне, ки дар Хонақоҳ - тарбият мегирифтанд, чаҳор мартабаро бояд аз сар гузаронанд. Мартабаи аввалро мубтадӣ (омӯзиши риёзат), дуюмро мутадарриҷ (ром кардани нафс), сеюмро шайхӣ (идораи Хонақоҳ) ва чаҳорумро қутб (пири машоих) меноманд.
Робитаи шайхони Хонақоҳҳо як навъ хешовандию бародарии сӯфиёнро падид овард, ки он аз Хуросону Мовароуннаҳр сар карда то Сурияю Искандария 
интишор ёфта буд.
Хонақоҳ дар замони дини зардуштӣ низ мавҷуд будааст. Аз рӯйи маълумоти таърихӣ ёдгории Масҷиди Сангини Мамнугоҳи таърихӣ–меъмории Ҳисор 
дайри дини зардуштӣ буда, баъди қабули дини мубини ислом дар дохили он меҳроб сохта ба масҷид табдил додаанд.

Номи деҳаи Хонақоҳи Ҷамоати Хонақои кӯҳӣ низ ба вожаи Хонақоҳ иртиботи таърихӣ дорад.

Адабиёт
-------

Пайнавиштҳо
-----------

1. ↑  Донишномаи Ҳисор.-Душанбе: "Ирфон", 2015, - с. 594
**Абдурраҳмон** **Форис** (ар. عبد الرحمان فارس‎) — арбоби давлатӣ ва сиёсии Алҷазоир. Дар соли 1962 вай ба ҳайси президенти Шӯрои муваққатии Алҷазоир иҷрои вазифа намуд.

Зиндагинома
-----------

30 январи соли 1911 дар шаҳри Амалу дар Алҷазоир таваллуд шудааст. Падару модари ӯ аз Қабилия буданд ва тарзи ҳаёти хоксорона доштанд. Абдурраҳмон Форис факултаи ҳуқуқшиносии Донишгоҳи Алҷазоирро хатм карда, ба ҳайси нотариус кор кардааст. Сипас ӯ дар Алҷазоири Фаронса дар вазифаҳои гуногуни давлатӣ кор кардааст. Пас аз сар шудани ҷанг барои истиқлоли Алҷазоир, Абдурраҳмон ба Фронти Миллии Озодкунӣ пайваст ва аз 3 июл то 20 сентябри соли 1962 ба ҳайси Президенти Шӯрои муваққатии иҷроияи Алҷазоир хидмат кард.

Пас аз пирӯзии Алҷазоир дар ҷанги истиқлол, Абдурраҳмон Форис бо сарвазири аввалини кишвар Аҳмад бин Белла вориди муноқиша шуд. Абдурраҳмон Форис аз вазифаи президенти Шӯрои муваққатии Алҷазоир барканор карда шуд. Дар моҳи июли соли 1964, ӯро дар канори ҷанубии Алҷазоир ба ҳабси хонагӣ равон карданд. Дар моҳи июни соли 1965, президент Аҳмад бин Белла ӯро афв намуд. Пас аз раҳоӣ, Абдурраҳмон Форис аз фаъолияти сиёсӣ истеъфо дод ва ба кори нотариус баргашт. Вай 13 майи соли 1991 дар Земмурӣ вафот кардааст .

Эзоҳ
----

1. 1 2  Sycomore (фр.) / Assemblée nationale
2. ↑  Abderrahman Farès - Base de données des députés français depuis 1789 - Assemblée nationale
3. ↑  ABDERRAHMAN FARÈS - Universalis.edu

| ⚙️ Президентҳои Алҷазоир |
| --- |
|  | 
* Абдурраҳмон Форис
* Фарҳод Аббос
* Аҳмад бин Белла
* Хуари Бумедйен
* Рабаҳ Битат
* Шадли бин Ҷадид
* Абдулмалик бин Ҳабилус
* Муҳаммад Бузиаф
* Али Кофӣ
* Ламин Зеруал
* Абдулазиз Бутефлиқа
* Абдулқодир бин Салоҳ (и. в.)
* Абдулмаҷид Теббӯн

 |  |
**Абдурраҳмони III** (ар. عبد الرحمن الثالث‎; 7 январи 891, Қурта — 15 октябри 961) — амир (912) ва баъд халифаи Куртуба аз соли 929.

Зиндагинома
-----------

Ба Абдурраҳмони III лақаби «Ғолиб» (ан-Носир) гузошта буданд. Аморатро, ки аз тарафи собиқадоронаш суст ва пароканда шуда буд, барқарор кард. Соли 931 Сеута, 932 Толедоро забт намуд. Аз соли 955 Леон ва Наварра ба Абдурраҳмони III. хироҷ месупориданд. Бо Византия ва императори «Империяи Рими муқаддас» Оттони I муносиботи дипломатӣ дошт. Гвардияи устувору пурқуввате аз ҳайати ғуломони аврупоӣ ташкил дод, ки онҳоро «сақалиба» меномиданд. Флоти пуриқтидортарин дар Баҳри Миёназамин таъсис дода, сохтмонро низ хуб ба роҳ монд. Замони Абдурраҳмони III қароргоҳи берун аз шаҳрӣ бо номи «Заҳра» сохта шуд, сохтмони масҷиди Кордова оғоз гардид. Ҳокимияти Абдурраҳмони III, қуллаи баландтарини ҳокимияти Умавиёни Куртуба ҳисоб меёбад.

Эзоҳ
----

1. ↑  Encyclopædia Britannica (ингл.)
2. ↑  Gran Enciclopèdia Catalana (кат.) — Grup Enciclopèdia, 1968.

Сарчашма
--------

* А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — 608 с. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2021, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.
**Абдуррашиди Таттавӣ** (*Сайид Абдуррашид ибни Абдулғафур ал-Ҳусайнӣ ал-Маданӣ ат-Таттавӣ;* соли таваллуд ва вафот номаълум) — луғатнависи форсизабони нимҷазираи Ҳинду Покистон (асри 17).

Зиндагинома
-----------

Дар шаҳри Таттаи иёлоти Синди Покистон таваллуд ёфта ба камол расидааст. Абдуррашиди Таттавӣ замони салтанати Шоҳиҷаҳон (ҳукмронии 1627 – 58) ҳаёт ба сар бурдааст. Ба қалами Абдуррашиди Таттавӣ ду фарҳанги тафсирии забони арабӣ: «Мунтахаб-ул-луғот» (1635), «Рисолаи муарработ» ва луғати машҳури тафсирии форсӣ бо номи «Фарҳанги Рашидӣ» (1652 – 53) тааллуқ доранд. «Фарҳанги Рашидӣ»-и Абдуррашиди Таттавӣ ба андешаи муаллифону муҳаққиқони соҳа яке аз беҳтарин фарҳангҳои тафсирӣ мебошад. Ризоқулихони Ҳидоят дар «Анҷуманорои Носирӣ» ва Муҳаммад Муин дар чопи интиқодии «Бурҳони қотеъ» «Фарҳанги Рашидӣ»-и Абдуррашиди Таттавиро мавриди истифода қарор додаанд. «Мунтахаб-ул-луғот»-и Абдуррашиди Таттавӣ бо пешгуфтор, тавзеҳот ва феҳристи А. Нуров соли 2003 аз тарафи Сарредаксияи илмии Энсиклопедияи Миллии Тоҷик дар Душанбе ба табъ расид.

Осор
----

* Фарҳанги Рашидӣ, бо замимаи «Рисолаи муарработ», ба тасҳеҳи Муҳаммад Аббосӣ, ҷ-ҳои I – II, Т. 1337 ҳ. ш.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Шаҳриёри Нақавӣ, Фарҳангнависии форсӣ дар Ҳинду Покистон, Т. 1341 ҳ. ш.

Сарчашма
--------

* А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — 608 с. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2021, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.
**Абдурраҳмон Бараки Муншӣ** (соли таваллуд ва вафот номаълум) — хаттот, хушнавис форс-тоҷик (асри 15).

Зиндагинома
-----------

Аслан аз Бухорост. Асарҳои бисёреро китобату хаттотӣ намудааст. Соли 1464 бо супориши амир Субҳонқулихон «Баҳр-ул-хавос» ном асари Неъматуллоҳ Ҳокими Кирмониро бо хати хоною зебо китобат кардааст. Мутаассифона, асар аз рӯи нусхаи асл китобат нашуда, баъд тавассути ҳакимони нуқтадон Ҳоҷӣ Амин, Охунд Муллоғафур, Хоҷа Яъқуби Китобдор ва Мир Муҳаммади Муншӣ зимни нусхаи асл ислоҳ гардида, ки дар натиҷа ҳусни хати Абдурраҳмон қадре коҳидааст. Бо вуҷуди ин асар қимати худро гум накарда, дар хушхатӣ назир надорад. Дигар намунаҳои осораш то имрӯз маҳфуз намондаанд.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — 608 с. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2021, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.
**Абдурраҳими Низорӣ** — шоир ва хаттоти уйғур.

Зиндагинома
-----------

Дар дарбори ҳокими Қошғар Зуҳуриддинбек котибӣ кардааст. Барои мактабу мадрасаҳои уйғурӣ дар асоси асарҳои Ҳофиз ва Навоӣ дастурҳои таълимӣ тартиб додааст: «Хоҷа Ҳофиз», «Навоӣ» (1805). Дар адабиёти уйғур нахустин бор 9 достони машҳури адабиёти классикии форс-тоҷик («Фарҳод ва Ширин», «Лайлӣ ва Маҷнун», «Вомиқ ва Узро», «Чаҳор дарвеш», «Маҳзун ва Гулнисо», «Масъуд ва Дилоро», «Робия ва Саъдин», «Дурр-ун-наҷот», «Малика ва шоҳ»)-ро мураттаб намуда, ба ҳар яке аз достонҳо дебоча навиштааст.

Мероси адабӣ
------------

Абдурраҳими Низорӣ беш аз 20 достон, 80 мухаммас, қасида ва қиссаҳо эҷод кардааст. Абдурраҳими Низорӣ инчунин шеърҳои Бедил, Навоӣ, Хайём, Ҳофиз, «Шоҳнома»-и Фирдавсӣ ва аз «Ҳазору як шаб» 370 ҳикояро ба забони уйғурӣ тарҷума намудааст. Куллиёти Навоиро китобат кардааст. Нусхаи нодири он дар Ганҷинаи дастнависҳои шарқии Институти шарқшиносии АИ Ҷумҳурии Ӯзбекистон маҳфуз аст (№ 136).

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — 608 с. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2021, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.
**Нуробод** ( Luri ва форсӣ: نورآباد‎ ) ҳамчунин ба зубони румӣ чун **Nūrābād)** — шаҳр ва пойтахти шаҳристони Дилфон, устони Луристон, Эрон. Дар барӯйхатгирии соли 2006, шумораи аҳолии он 56,404 нафар, дар 12,232 оила буд.

Ин як шаҳри кӯҳӣ дар шимолу ғарби устони Луристон аст. Яке аз панҷ шаҳрҳои Эрон аст, ки дар баландии 2000 метр аз сатҳи баҳр ҷойгир аст. Манзараҳои табиии ин шаҳр, бахусус дар фасли зимистон ва баҳор, воқеан зебо мебошанд. Мардуми ин шаҳр бо забони лурӣ, ки яке аз забонҳои муҳимтарин дар ғарби Эрон аст, сухан мегӯянд.

Сарчашмаҳо
----------

* Шумори аҳолии шаҳрҳои Эрон

Эзоҳ
----

  



| Шаҳрҳои устони Луристон |
| --- |
| Азно | Алегӯдарз | Бурӯҷирд | Пули Духтар | Хуррамобод | Дурӯд | Мосур | Нуробод | Кӯҳдашт |
**Ажидаҳок (Заҳҳок)** - (дар Авесто Азидаҳока ва дар паҳлавӣ Аздаҳог ва дар форсӣ
Аждаҳо ва Заҳҳок) номи аждаҳоест секаллаву сепӯзаву шашчашм.

Маъно
-----

Дар Авестои кунунӣ ҳеч гуна сухане аз ин ки Ажидаҳок офаридаи
инсонӣ ва шоҳ бошад, дар миён нест ва агарчи ӯ низ ҳамонанди шоҳону
паҳлавонон пешкаш назди изадон мебарад ва аз эшон хостори пирӯзӣ
мешавад, зикре аз нишастани ӯ бар ҷои Ҷамшед ва фармонравоиимдарозмуддати вай нарафтааст.
Дар Веда Вишварупа ҳамонанди Ажидаҳок аждаҳои секалла аст, ки
говҳоро мерубояд. Санҷиши ин устура бо он бахш аз достони Заҳҳок дар
«Шоҳнома», ки гови Бармоя ба дасти ӯ кушта мешавад, метавонад баравшанӣ ёдовари бунёди куҳану муштараки ду устураи эронӣ ва ҳиндӣ
бошад.
Дар адабиёти порсии миёна (паҳлавӣ) Аздаҳог марде тозист, ки ба Эрон
метозад ва бар Ҷамшед чирагӣ меёбад ва пас аз ҳазор соли фармонравоии аҳриманӣ, саранҷом Фаридун бар ӯ мешӯрад ва ӯро шикаст медиҳад ва дар
куҳи Дубованд (Дамованд) ба банд мекашад.

Дар китобҳои паҳлавӣ ва дар «Шоҳнома» ба Ажидаҳок лақаби Беварасб
(дорои даҳ ҳазор асп) дода шуда ва дар «Шоҳнома» номи ӯ «Заҳҳоки
мордӯш» шудааст.
Дар навиштаҳои форсӣ ва арабӣ (ва аз он ҷумла дар «Осору-л-боқия»)
гоҳ сухан аз Заҳҳоки дигаре меравад, ки бо аз миён бардоштани Ҷамшед,
заминҳоро аз моликони онҳо бозмеситонад ва ба деҳќонон медиҳад ва занонро низ аз они ҳамагон мешуморад. Доктор Меҳрдоди Баҳор чунин
ангоштааст, ки ин Заҳҳок муаррифии ќиёми мардуми бумии Эрон бар зидди
ашрофияти ориёӣ бошад, ки дар асотир ба сурати ќиёми шоҳи бегона дар омадааст.

Нигаред низ
-----------

* Авесто
* kmt.tj Тоҷнома PDF(пайванди дастнорас)

Адабиёт
-------

* kmt.tj Тоҷнома/ Тавзеҳот PDF(пайванди дастнорас)
**Нурулло Усмонов** (зод. 15.07.1937, деҳаи Панҷрӯд, ноҳияи Панҷакент)  — риёзидони тоҷик, доктори илмҳои физика-математика (2004), профессор (2005).

Зиндагинома
-----------

Соли 1961 факултети математикаи Донишкадаи давлатии омӯзгории ш. Душанбе ба номи Т. Г. Шевченкоро хатм намудааст. Солҳои 1961—1964 муаллими мактаб-интернати деҳаи Лучоби ш. Душанбе, 1964—1966 аспирант, 1966—1976 муаллими калони кафедраи анализи математикӣ, 1977—1986 мудири кафедраи геометрия, 1986—2002 декани факултети математикаи Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи Қ. Ҷӯраев буд. Аз соли 2002 профессори кафедраи математикаи олии Донишкадаи иқтисодии Тоҷикистон мебошад. Оид ба масъалаҳои канории функсияҳои аналитикӣ, аналитикии умумӣ ва гармоникӣ кори илмӣ анҷом додааст. Муаллифи 12 асар ва зиёда аз 145 мақолаҳои илмӣ, илмию методӣ аст. Бо роҳбарии ӯ 5 нафар рисолаи номзадӣ дифоъ намудаанд. Узви Шӯрои диссертатсионии дифои рисолаҳои докторӣ ва номзадии Институти математикаи АИ Тоҷикистон мебошад. Дар конференсияҳои илмии ҷумҳуриявӣ ва байналхалқӣ (Москва, Тифлис, Боку, Новосибирск, Тошкент, Душанбе) бо маърӯзаҳо баромад кардааст. Хидматҳояш бо унвони фахрии «Корманди шоистаи Тоҷикистон», нишонҳои «Аълочии маорифи халқи ИҶШС» ва «Аълочии маорифи Тоҷикистон» қадр карда шудааст.

Осор
----

* Ибтидои Евклид ва геометрияи Лобачевский (бо ҳаммуаллифӣ), Д. 1992;
* Геометрия (Китоби дарсӣ, бо ҳаммуаллифӣ), Д. 1993;
* Паробола ва тарзҳои гуногуни тасвири он (бо ҳаммуаллифӣ), Д. 1995;
* Хати рост ва ҳамворӣ (бо ҳаммуаллифӣ), Д. 1995;
* Элементҳои топология (бо ҳаммуаллифӣ), Д. 1995;
* Татбиқи интеграл дар ҳалли масъалаҳо (бо ҳаммуаллифӣ), Д. 1997;
* Геометрияи дифференсиалӣ (бо ҳаммуаллифӣ), Д. 1999;
* Татбиқи интеграли муайян дар ҳалли масъаллаҳои илмҳои табиатшиносӣ ва иқтисодиёт (бо ҳаммуаллифӣ), Д. 2002;
* Алгебра барои синфи 9 (бо ҳаммуаллифӣ), Д. 2001;
* Алгебра барои синфи 9 (бо ҳаммуаллифӣ), Д. 2005;
* Алгебра ва ибтидои анализ (бо ҳаммуаллифӣ), Д. 2005.

Пайвандҳо
---------

* Энсиклопедияи Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи С. Айнӣ
*
Аждари Комодо
**Аждар** 1) Draco – як гурӯҳи ҷонварони хазанда. Аждар 14 намуд дошта, бештар дар галаҷазираи Малай ва Осиёи Ҷанубӣ (Ҳиндустон) дучор меоянд. Дарозиашон то 30 см, думашон борики дароз. Дар паҳлӯ пӯсти чин дар чин («парашют») дошта, ба воситаи он то 20 – 25 м парвоз мекунанд. Одатан дар болои дарахтон маскан мегиранд. Маъмултарини онҳо аждари паррон (D. volans) аст. 
2) Varanus komodensis (Аждари Комодо), калонтарин ва қадимтарин хазанда. Дар ҷазираҳои Комодо, Ринҷа ва Флореси галаҷазираҳои Зонди Хурд сукунат дорад. Дарозиаш 3 – 3,5 м, вазнаш 130 – 166 кг, сараш чун сари мор, думаш калон, танаш пулакчадор. Хуб шино мекунад. Ғизояш ҳайвонҳои сумдор (гавазн, асп, гуроз ва ғайра), маймун ва дигар ширхӯрҳост. Сайдашро бо дум зада меафтонад, баъзеашонро яклухт фурӯ мебарад. Моҳҳои май зери решаи дарахт ё харсангҳо то 25 дона тухм мегузорад. Баъди 8 – 8,5 моҳ аз тухм аждарбачаҳо мебароянд.

Инчунин нигаред
---------------

* Аждаҳо
* Калтакалос

Адабиёт
-------

Эзоҳ
----

1. ↑  Integrated Taxonomic Information System (ингл.) — 1996.
2. ↑  The Reptile Database (ингл.) / P. Uetz — 2015.
3. ↑  Энсиклопедияи Миллии Тоҷик, Ҷилди 1. А-АСОС – Душанбе: Сарредаксияи илмии Энсиклопедияи Миллии Тоҷик, 2012, - с. 203
**Аждаҳо** (форсӣ: اژدرها‎), аждар, аждарҳо — мори солхурдаи калони афсонавӣ, ки пар баровардааст ва аз даҳонаш оташ берун меояд.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| « | Мухолифонро як рӯз рӯзгор мадеҳ,Ки **аждаҳо** шавад, ар рӯзгор ёбад мор.Фаррӯхӣ | » |

Аждаҳо дар асотири қадим
------------------------

Аждаҳо, махлуқе ба сурати мори калони сесар, ҳафтсар, ки дар устураҳо, афсонаҳо, достонҳо, қиссаву ривоятҳо, адабиёти даҳанакӣ ва хаттии тоҷикӣ амал менамояд. Сарманшаи ин тимсол Ажи Даҳакаи Авесто мебошад. Дар адабиёти форс-тоҷик, масалан дар «Шоҳнома»-и Фирдавсӣ ба Заҳҳок табдил ёфтааст. Дар афсонаҳои халқи тоҷик, қиссаҳои адабиёти омиёна аждаҳо ба мардум зарар, ваҳшату даҳшат меоварад. Бо оташе, ки аз пӯзаҳояш мебарорад, ҳама ҷою макон, одамонро месӯзонад. Қаҳрамонони накӯкори қиссаҳову ривоятҳо, афсонаҳо ба ҷанг бо аждаҳо рафта пирӯзӣ ба даст меоваранд. Дар адабиёти даҳанакӣ ва хаттии тоҷикӣ аждаҳо киноя аз шамшер, теғ, занҷири пои зиндониён ва ғайра мебошад. Вожаҳои зиёде бо калимаи аждаҳо – аждарфикан, аждарандоз, аждаҳобора, аждаҳодӯш, аждаҳокеш, аждаҳопайкар, аждаҳошикор, аждаҳочашм, аждаҳодил ва ғайра дар осори адабӣ корбаст шудаанд. Аждаҳо дар адабиёти даҳанакӣ ва хаттии Япония, Корея, Чин, Вйетнам ва дигар кишварҳои Шарқи Дур тимсоли мусбат аст.

Инчунин нигаред
---------------

* Аждар
* Калтакалос

Адабиёт
-------

* Раҳмонӣ Р. Афсона ва жанрҳои дигари насри шифоҳӣ, Душанбе, 1999.

Эзоҳ
----

1. ↑  Фарҳанги забони тоҷикӣ (иборат аз 2 ҷилд) Ҷ. 1 А – О./Дар зери таҳрири М.Ш.Шукуров, В.А.Капранов, Р.Ҳошим, Н.А. Маъсумӣ. – Москва 1969, - c. 42
2. ↑  Энсиклопедияи Миллии Тоҷик, Ҷилди 1. А-АСОС – Душанбе: Сарредаксияи илмии Энсиклопедияи Миллии Тоҷик, 2012, - с. 203 / Р. Раҳмонӣ.