**Пол Бийя** (инчунин **Бия;** фр. Paul Biya, тав. 13 феврали 1933, Мвомекаа, Камеруни Фаронса) — сиёсатмадор ва ходими давлатии Камерун; Сарвазири Камерун (1975-1982), сипас президенти Камерун (аз 1982).

Аз 25 июли соли 2019, Пол Бия қадимтарин президенти амалкунанда дар ҷаҳон пас аз марги президенти Тунис Беҷӣ Қаъд Ас-Себсӣ аст.

Зиндагинома
-----------

### Карераи сиёсӣ

Пол Бийя 13 феврали соли 1933 дар деҳаи Мвомекаа дар ҷануби кишвар таваллуд шудааст. Аз рӯи қавмият аз миллати фанг (Булу). Соли 1956 вай литсейи имтиёзноки ба номи генерал Леклерк дар Яундеро хатм кард, соҳиби дипломи фалсафа гардид. Аз моҳи июни соли 1956 ӯ дар Литсейи Луис ле Гран Париж таҳсил кардааст, инчунин дар Сорбонна таҳсил кардааст. Вай инчунин дараҷаҳои факултаи ҳуқуқшиносии Донишгоҳи Париж ва Институти сиёсатшиносиро дорад. Соли 1962 Институти омӯзиши қаламравҳои бурунмарзии Парижро хатм кардааст. Худи ҳамон сол ӯ ба ватан баргашт ва ба хидмати давлатӣ — мансабдори таъйиноти махсус дар дастгоҳи президенти кишвар Аҳмаду Аҳидҷо дохил шуд, сипас соли 1964 директори кабинети Вазорати маорифи миллӣ, ҷавонон ва фарҳанг таъйин шуд, ва дар соли 1965 ӯ дабири кулли вазорат шуд. Дар соли 1967, ӯ дубора барои кор ба дафтари раёсати ҷумҳурӣ рафт ва директори кобинаи шаҳрвандӣ шуд. Аз моҳи январи соли 1968 — котиби генералии канслерия ва ҳамзамон, моҳи август рутбаи вазирро ба даст овард. Аз моҳи июни соли 1970 — дар рутбаи вазири давлатӣ.

30 июни соли 1975 вай сарвазири Камерун таъйин шуд. Аз соли 1980 — муовини раиси ягона ҳизби кишвар, Иттиҳоди миллии Камерун.

### Раёсатҷумҳурӣ

4 ноябри соли 1982 Аҳмаду Аҳидҷо ғайриинтизор истеъфо эълон кард ва 6 ноябр, тибқи конститутсия, Пол Бийя ӯро ба вазифаи президент иваз кард.

Дар моҳи августи 1983, Бийя Аҳидҷоро ба омода кардани табаддулоти июнӣ айбдор кард  (моҳи феврали соли 1984 Аҳидҷо ва ду шарики ӯ бо иттиҳоми кӯшиши табаддулоти давлатӣ ғоибона муҳокима карда шуданд ва Аҳидҷо ба қатл маҳкум карда шуд, гарчанде ки баъдтар Бийя ӯро бо ҳабси абад иваз кард).

14 сентябри соли 1983 ӯ раиси ҳизби Иттиҳоди Миллии Камерун шуд, ки он соли 1985 бо номи Ассотсиатсияи Демократии Халқи Камерун иваз карда шуд.

 Пол Бийя ва Президенти ИМА Ҷорҷ В. Буш, 2003.
6 апрели соли 1984 нерӯҳои ҳукуматӣ кӯшиши дигари табаддулоти ҳарбиро саркӯб карданд. Пас аз он Бийя Гвардияи ҷумҳуриявиро пароканда кард. Вай дар интихоботи президентии 14 январи соли 1984 пирӯз шуд (99,98% овозҳоро гирифт) ва дар интихоботи 24 апрели соли 1988 бо гирифтани 98,75% овозҳо дубора интихоб шуд.

11 октябри соли 1992 дар кишвар интихоботи нави президентӣ баргузор гардид, ки дар он вай 39,98% -ро ба даст оварда, боз пирӯз шуд (рақиби асосии ӯ Ҷон Фру Нди 36,8% гирифт). Дар соли 1996 Бийя як сол раиси Созмони ваҳдати Африқо интихоб шуд. Дар интихоботи президентӣ, ки 12 октябри соли 1997 баргузор шуд, ӯ бо 92,57% овозҳо дубора президенти кишвар интихоб шуд. Дар интихоботи соли 2004, ӯ 70,92% -ро ба даст овард.

Солҳои 1994 ва 1996 даргириҳои мусаллаҳона бо сарбозони Нигерия дар болои нимҷазираи баҳсии нафтхези Бакассӣ рух доданд. Дар моҳи октябри соли 2002, суди байналмилалӣ ҳаққи Камерунро эътироф кард ва 12 июни 2006 Пол Бия ва Президенти Нигерия Олусегун Обасанҷо созишномаи дахлдорро ба имзо расониданд, аммо парлумони Нигерия аз тасвиб даст кашид. Нимҷазира ба Камерун дар соли 2008 дода шуд.

11 октябри соли 2004 дар ин кишвар интихоботи мунтазами президентӣ баргузор гардид, ки дар натиҷаи он Бийя боз 70.92% овозҳоро ба даст оварда, пирӯз шуд .

9 октябри соли 2011, ӯ дубора дубора интихоб шуд ва дар интихоботи президентӣ 77,99% овоз гирифт (бори дигар Ҷон Фру Нди, ки 10% ба даст овард) .

Сиёсатмадори сахти тарафдори рӯ ба Фаронса.

Дар иқтисодиёт, он муносибатҳои худро бо Чин инкишоф медиҳад, ки на танҳо ҳамчун як сармоягузор, балки ҳамчун як қарздиҳанда дар як қатор лоиҳаҳои бузурги сармоягузорӣ, масалан, дар лоиҳаи сохтани маҷмӯи панелҳои офтобӣ барои электрикунонии вилоятҳои дурдаст (аз соли 2015 амалӣ карда мешавад). Афзоиши нархи нафт дар авоили солҳои 2000-ум ба иқтисоди Камерун сабукие овард, аммо қарзи бузурги беруна дигар наметавонад ҳатто бо даромади нафт пардохта шавад. Дар соли 2006, аъзои Клуби Париж як қисми муҳими қарзи Камерунро аз гардан дур карданд. Маъмурияти Бийя сатҳи баланди фасодро тавсиф мекунад.

Ӯро ба диктатура, алахусус муҳоҷирон аз Камеруни собиқи Англия айбдор мекунанд. Дар бисёр рӯйхатҳои диктаторҳои муосири ҷаҳон, ӯ ҳамроҳ бо Мсвати III, Теодоро Обианг Нгуема Мбасога ва Роберт Мугабе ҳамроҳ аст. Ҳамин тавр, дар рейтинги маҷаллаи *Parade* барои соли 2009, ӯ дар рейтинги бадтарин диктаторҳои ҷаҳон дар ҷои 19-ум қарор дорад .

7 октябри соли 2018, вай дубора президент интихоб шуд ва дар интихоботи президентӣ 71,28% овозҳоро ба даст овард (оппозисиюни наздиктаринаш Морис Камто 14,23% овозҳоро ба даст овард). Камто изҳор дошт, ки интихобот тақаллуб шудааст. Дар моҳи январи соли 2019, Камто дар натиҷаи эътирозҳо алайҳи нақзи интихобот боздошт ва ба муддати 9 моҳ зиндонӣ шуд. Дар аввали моҳи октябри соли 2019, додгоҳи низомӣ Морис Камто ва даҳҳо тарафдорони ӯро раҳо кард. Ба гуфтаи нозирон, бо ин роҳ Президенти Камерун Пол Бийя мехоҳад барои мусолиҳа бо оппозисиюн нишон фиристад .

Нигаред
-------

* Бӯҳрони англисзабон дар Камерун

Эзоҳ
----

1. ↑  Энциклопедия Брокгауз (нем.) / Hrsg.: Bibliographisches Institut & F. A. Brockhaus, Wissen Media Verlag
2. ↑  Munzinger Personen (нем.)
3. 1 2 3 4 5  Бийя Поль. Биография, E-News.com.ua.
4. ↑  *Екатерина Адамова, Кирилл Новиков, Антон Парыгин, Максим Сухманский, Анна Черникова*. Все мировые лидеры, Журнал «Власть» (1 сентябри 2003).(пайванди дастнорас)
5. ↑  Кто есть кто в мировой политике. — М.: Политиздат, 1990. — С. 61. — ISBN 5-250-00513-6.
6. 1 2  *Jonathan C. Randal*. Tales of Ex-Leader's Role In Revolt Stun Cameroon(англ.), The Washington Post (15 April 1984).
7. 1 2 3 4  Elections in Cameroon(англ.), AFRICAN ELECTIONS DATABASE.
8. ↑  *Кусов, Виталий*. Поль Бийя: президент Камеруна, биография и правление(рус.), *Правители Африки: XXI век*. Проверено 15 Декабри 2017.
9. ↑  David Wallechinsky, *Tyrants: the World’s 20 Worst Living Dictators*, Regan Press, 2006, pp. 286—290
10. ↑  The World’s Worst Dictators — 2007
11. ↑  Parade Magazine. « The Worlds 10 Worst Dictators», 22 March 2009
12. ↑  *BFM.ru*. Президент Камеруна переизбран в седьмой раз(рус.), *BFM.ru - деловой портал*. Проверено 23 октябри 2018.
13. ↑  [ttps://www.bbc.com/news/world-africa-49947652?intlink\_from\_url= Cameroon opposition leader Maurice Kamto walks free from jail], BBC, 05.10.2019