recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Ин вожа дигар маъноҳо низ дорад, Анзоб (мазмунҳо)-ро бубинед.
**Анзоб** — навъе аз ангурҳои миёнапазаки мавизбоби маҳаллӣ.

Ходимони Институти тадқиқоти илмии зироат Савченко А. Д. ва Кирилов И. Ф. дар натиҷаи пайванд кардани навъҳои ангури Катақӯрғонӣ ва Мускати искандарӣ ба навъи Султонӣ (Ҷавзи сафед) офаридаанд. Анзоб ба шароити иқлими ноҳияҳои водии Ҳисор ва Вахш мутобиқ гардонда шудааст. Токаш сернавдаву барг; навдаҳои наврустааш сафедча, навдаҳои яксолааш сафеди зардча буда, буғумҳояш тобиши дорчинӣ доранд. Баргаш калон, гирдаи 5-парра, тӯр-тӯр, канорҳояш қатшуда. Гулаш дуҷинса. Хӯшааш калон (вазнаш 836 г), махрутшакл, зичиаш миёна. Ғужбаш калон (вазни миёнааш 6,5 — 7 г), байзашакл, зарди сабзтоб (тарафи офтобрасаш доғҳои дорчинӣ дорад), сергӯшту сероб ва ширин; 2 — 4 дона тухми миёнаҳаҷми сеқирра (рангаш дорчинӣ) дорад. Ғужмаш сахт, ғафсиаш миёна. Дар таркиби меваи пухтааш 16,5 — 18,6 % қанд ва 3,5 — 5,2 г/л ҷавҳар мавҷуд аст. Токаш ба сармо тоб надорад. Қаламчаҳои анзобро аз рӯи тартиби 3 × 2 — 2,5 м мешинонанд. Тақрибан 70 фоизи навдаҳояш самаровар аст. Ҳангоми токбурӣ 8 — 12 чашмак монда, навдаҳои зиёдатиашро бурида мепартоянд. Ба ҳисоби миёна дар ҳар бехи ток 100—120 чашмак мегузоранд. Даври нашваш 140—150 рӯз (барои нашъунамои хуби он маҷмӯи ҳарор. фаъол бояд 3100 — 3300°С бошад). Дар шароити водии Ҳисор охири май гул карда, охири июл (то сентябр) мепазад. Дар заминҳои обӣ аз ҳар га андаряк 263 сентнер ҳосил мегиранд. Дар заминҳои лалмии таҷрибавии хоҷагии боғу токдории «Чормағзак»-и шаҳри Ваҳдат (дар баландии 1250 м аз сатҳи баҳр) ба ҳисоби миёна аз ҳар га 90 сентнер ҳосил рӯёндаанд. Анзобро тар мехӯранд, мавиз мекунанд (аз ҳаҷми тараш 21 % мавизи офтобӣ ҳосил мешавад) ва аз он мураббо мепазанд. Парвариши анзоб дар Осиёи Марказӣ пешомади калон дорад. Аз касалиҳои қарасон, ҷел ва баргпечаки хӯшаи ток чандон зарар намебинад.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Ампелография СССР. Отечественные сорта винограда, М. 1984;
* Энциклопедия виноградарства, Кишинёв, 1986.

Сарчашма
--------

* Анзоб / А. Савченко, Ҳ. Маҳмадқулов // А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2021, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.
**Ордени Шараф**  — ордени давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон, ки бо он шахс барои хидматҳояш ҷиҳати рушди соҳаҳои иқтисодӣ, иҷтимоӣ, илм, фарҳанг ва маориф, хидмати давлатӣ ва ҳарбии намунавӣ ва фаъолияти босамари ҷамъиятӣ сарфароз гардонида мешавад.

Дараҷаҳо
--------

Ордени Шараф дорои дараҷаҳои зерин мебошад:

* ордени Шараф дараҷаи I;
* ордени Шараф дараҷаи II.

Аз рӯи дараҷа ордени Шараф дараҷаи I эътибори баландтар дорад. Ордени Шараф бо тасма дар тарафи чапи сина овехта мешавад.

Эзоҳ
----

1. ↑  Моддаи 16. Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон аз 17.12.2020 № 1732 «Дар бораи мукофотҳои давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон». *mmk.tj*.  Маркази миллии қонунгузории назди Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон. 25 ноябри 2021 санҷида шуд.
**Абулҳасан Собит ибни Қурраи Ҳарронӣ** (ар. ثابت بن قرة‎; 836, Ҳаррон[d], Сурия, Хилофати Аббосиён — 18 феврал 901, Бағдод) — риёзидон, ахтаршинос, пизишк, файласуф.

Зиндагинома
-----------

Аз табори ситорапарастони бобулӣ буд ва ба забони суриёнӣ сухан мегуфт, аммо забонҳои юнониву арабиро хуб медонист. Собит, ки китобҳои бисёреро аз юнонӣ ба арабӣ тарҷума кардааст, бо ҳидояти писарони Мусо Шокири Хуросонӣ, донишманди бузурге дар риёзиву нуҷум шуд. Осоре дар риёзиёт, дар ҳамвор кардани роҳ барои кашфҳои муҳим ба мисли таъмим додани мафҳуми адад ба аъдоди ҳақиқии мусбат, ҳисоби интегрол, қазоёе дар мусалласоти куравӣ, ҳандасаи таҳлиливу ҳандасаи уқлидусӣ таъсири бисёре доштааст. Дар нуҷум ӯ нахустин касе аст, ки ба ислоҳи дастгоҳи батламиюсӣ пардохт. Дар маконик низ аз бунёнгузорони айстонӣ (истотик) аст. Собит ҳамчунин пизишки мумтозу раҳбари ҷамоъаи соббӣ дар Ироқ буд ва писараш Синон ва нувҳаҳояш Иброҳиму Собит аз донишмандони номии ҷаҳони ислом шуданд.

Осори ӯ иборатанд аз: «Фӣ-т-таълифи-н-насаб», «ал-Муфарравизот», «Олоту-с-соъот», «аз-Захира фӣ улуми-т-тиб» ва «Фӣ ҳисоби руъяти-л-аҳалла».

Эзоҳ
----

1. 1 2  *Berry A.* A Short History of Astronomy (ингл.брит) — London: John Murray, 1898.
2. 1 2  Немецкая национальная библиотека — 1912.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️  Гузариш ба унсури Викидода  Вебгоҳҳои мавзӯъӣ | 
* zbMATH Open
* MacTutor History of Mathematics archive

 |
| Фарҳангҳо ва донишномаҳо | 
* Большая каталанская
* Britannica (онлайн)
* De Agostini
* TDV İslam Ansiklopedisi
* Treccani
* Universalis

 |
| 

| Дар феҳристҳои китобшинохтӣ |
| --- |
| 
* BIBSYS: 90599284
* BNF: 120669327
* EGAXA: vtls001019872
* GND: 118801724
* ICCU: IEIV035563
* ISNI: 0000 0001 1797 8679, 0000 0004 4498 3694
* J9U: 987007268697805171
* LCCN: n84218095
* NTA: 073906808
* NUKAT: n2010084991
* SUDOC: 028936965
* VcBA: 495/113308
* VIAF: 55563658
* WorldCat VIAF: 55563658

 |

 |
**Айбнома** — ҳуҷҷати мурофиавие, ки аз тарафи муфаттиш дар сурати кифоят будани далелҳои тартиб дода шуда, айбдории шахсро дар содир намудани ҷиноят аз нуқтаи назари муфаттиш тасдиқ менамояд.

Айбнома аз ду қисм иборат аст
-----------------------------

Айбнома аз ду қисм – баёнӣ ва хулосавӣ иборат аст. Дар қисми баёнӣ моҳияти кор: маҳал – ҷой ва вақти содир шудани ҷиноят, тарз ва мақсади содир кардани ҷиноят, оқибат ва дигар ҷиҳатҳои ҷиддии он; маълумоти пурра оид ба шахси ҷабрдида; далелҳое, ки мавҷудияти ҷиноят ва гуноҳи айбдоршавандаро тасдик мекунанд; ҳолатҳое, ки ҷавобгарии айбдоршавандаро сабук ё вазнинтар мегардонанд; далелҳое, ки айбдоршаванда барои ҳимояи худаш меоварад ва натиҷаҳои тафтиши ин далелҳо зикр карда мешаванд. Дар қисми хулосавӣ маълумот оид ба шахсияти айбдоршаванда, моҳияти айбдоркунӣ, модда ва ё моддаҳои қонуни ҷиноятие, ки ҳамин ҷиноятро пешбинӣ мекунанд, нишон дода мешаванд. Айбномаро муфаттиш имзо карда, ҷой ва вақти тартиб додани онро зикр мекунад. Дара айбнома рӯйхати шахсоне, ки ба маҷлиси суд даъват шудаанд, маълумотномаҳо оид ба муҳлати тафтиш, чораҳои пешгирӣ бо нишон додани вақти дар ҳабс нигоҳ доштан, оид ба далелҳои шайъӣ, даъвои гражданӣ ва амсоли инҳо илова карда мешаванд.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — 608 с. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2021, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.
**Айвон** — 1) дар санъати меъмории қадим толори ташрифотӣ ва меҳмонпазироӣ; 2) ҷузъи меъмории биноҳои муҳташам ва истиқоматӣ, вобаста ба иқлим ва шароити зиндагии мардуми Шарқ

Аксар дар пештоқи бино сохта шуда, ҳамчун нишастгоҳи барҳавои тобистона истифода мегардид. Баъзан дар биноҳои маъмурию ҷамъиятӣ низ чун қисми ороиши ансамбли меъморӣ сохта мешуд. Нахустин масҷиди Қубо, ки дар наздикии Мадина (ибтидои садаи VII) дар замони Муҳаммад паёмбар(с) бунёд шудааст, бинои чоркунҷаи Айвондор буд. Минбаъд дар масҷиду мадрасаҳо Айвонҳои мунаққашу музайяни барҳавои гуногуншакл ҷузъи умдаи санъати меъморӣ гардиданд. 
Айвони мадрасаҳои 

* Кӯкалтош (асри 16, Тошканд),
* Говкушон (асри 16, Бухоро),
* Абдулазизхон (асри 17, Бухоро),
* Мадрасаи Кӯҳна (асри 18 ва аввали садаи XIX, Ҳисор),
* Миролим Додхоҳ (асри 18, Панҷакент),
* Мадрасаи Нав (асри 19, Ҳисор)

ва масҷидҳои 

* Абдуллоҳхон (асри 16, Исфара),
* Мавлоно Яъқуби Чархӣ (асри 16, ноҳияи Рӯдакӣ),
* Бибихоним (1399 – 1404, Самарқанд),
* Болоҳавз (асрҳои 17 – 20, Бухоро),
* Навгилем (асри 16, Исфара),
* Шоҳи Хомӯш (асри 16, Кӯлоб),
* Халифа Худойдод (асри 16, Бухоро)

ва ғайра аз намунаҳои беҳтарину ҷолибтаринанд. Айвон дар меъмории биноҳои маъмурӣ ва масҷиду мадрасаҳои Исфаҳон, Самарқанд, Бухоро, Шероз, Ҳирот, Балх, Боку ва ғайра маъмул буд. Айвон намудҳои гуногун дорад, ки меъмор вобаста ба банду басти бино онро танзим мекард, вале аксар як ё ду ва баъзан се тарафаш кушода мешавад ва болояш пӯшида аст. Одатан сақфу сутунҳо ва бошаи Айвон мунаққашу кандакорист. Сақфи Айвон аксар муқарнасӣ мешавад. Дар меъмории халқӣ, ки аз хонаҳои истиқоматӣ иборат аст, Айвон ҷузъи ҳатмии ансамбли меъморӣ ба ҳисоб меравад. Онро дар баъзе ноҳияҳои кӯҳистон долон ва мардуми Бадахшон даҳлез, пешвоз, яъне пешкушода, низ мегӯянд. Вобаста ба иқлиму тарзи зиндагӣ меъморони муосир дар сохтмони хонаҳои истиқоматии бисёрқабата аз ҷузъиёти Айвонҳои маъмулӣ истифода намуда, шакли онро тағйир додаанд ва мутобиқи ансамбли умумии биноҳои микрорайонҳо сохтаанд; 3) дар меъмории мардуми Эрон намоҳои умқии пайконии пештоқҳо (биноҳои муҳташам)-ро низ Айвон мегӯянд.

Адабиёт
-------

* Андреев М. С. Таджики долины Хуф. - Сталинабад, 1958;
* Вейнмарн Б. В. Исткусство Средней Азии. - М.–Л. 1970.
*

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* Айвон // А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2021, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.
**Айбдоркунандаи давлатӣ** — прокурор дар суд ҳамчун айбдоркунандаи давлатӣ иштирок мекунад. Дар суд иштирок доштани прокурор ба сифати айбдоркунандаи давлатӣ яке аз функсияҳои назоратии прокурор дар мурофиаи судии ҷиноятӣ мебошад. Прокурор муттасил назорат мебарад, ки талаботи қонун дар мурофиаи судӣ ва маҷлиси судӣ риоя карда шавад. Аз дигар тараф, ӯ фаъолияти мурофиавии худро доир ба айби эълоншуда дастгирӣ менамояд. Ин қоида аз он бармеояд, ки мақомоти тафтишотӣ шахсро дар содир кардани ҷиноят ба ҷавобгарии ҷиноятӣ кашидааст. Рафти таҳқиқу тафтиш зери назорати прокурор қарор дошт. Аз ин хусус қонунӣ ва асоснок будани айби эълоншуда ба масъулияти хизматии ӯ низ тааллуқ дорад, бинобар ин прокурор дар суд кӯшиш ба харҷ медиҳад, ки ин айб дар тафтиши судӣ исбот гардад. Сарфи назар аз ҷидду ҷахди прокурор, агар айби эълоншуда исбот нагардад, прокурор бояд аз айбдорӣ даст кашад. Айбдоркунандаи давлатӣ - прокурори дар муҳокимаи судӣ иштирок дошта ҳамаи ҳуқуқҳои иштирокчиёни мурофиаро дорад. Ҳамчун айбдоркунандаи давлатӣ прокурор дар музокираҳои судӣ сухани айбдоркунӣ баён мекунад. Дар сухани айбдоркунандаи давлатӣ - дар бораи хатарнокии ҷиноят, шахсияти ҷинояткор, квалификатсияи кирдор, дурустии айби эълоншуда, то чӣ андоза айби эълоншуда дар тафтиши судӣ исбот гардид, зарурияти таъйин намудани ҷазо, намуди ҷазо, режими нигоҳдорӣ дар ҷойҳои ислоҳоти меҳнатӣ маълумот ба суд пешкаш мекунад. Прокурор ҳамчун айбдоркунандаи давлатӣ дар давраҳои минбаъдаи мурофиа иштирок карда, оид ба масъалаҳои ҷойдошта хулоса медиҳад.

Адабиёт
-------

Фарҳанги истилоҳоти ҳуқуқ / Зери таҳрири Маҳмудов М.А. - Душанбе: ЭР-граф, 2009. - с.28-29</ref>.

Нигаред низ
-----------

Ҳуқуқу озодиҳои конститутсионии инсон ва шаҳрванд

Эзоҳ
----
**Абдуҷамол Ашрафович Ҳасанов** (19.11.1958, деҳаи Қарақчиқуми н. Конибодом), доктори илми филологӣ (2004), профессор (2005).

Зиндагинома
-----------

Абдуҷамол Ҳасанов соли 1981 факултаи филологияи тоҷики Донишгоҳи давлатии Тоҷикистон ба номи В.И. Ленинро ба охир расонда, дар факултети филологияи тоҷики ДДХ ба номи академик Б. Ғафуров ҳамчун ассистент ба фаъолият пардохт ва то кунун дар ин боргоҳи илм заҳмат мекашад. Вазифаҳои сармуаллим ва дотсенти кафедраи забони тоҷикӣ (1982-1992), муовини декани бахши ғоибона (1992-1997), ходими калони илмии «Маркази пажӯҳиши тамаддуни давраи Сомониён»-и донишгоҳ (1997-2000), мудири кафедраи таърихи забони тоҷикӣ (2001-2010) иҷро кардааст. Аз соли 2010 мудири кафедраи забони тоҷикӣ факултети филологияи тоҷики ДДХ ба номи академик Б. Ғафуровмебошад.
Қариб ҳазор пажӯҳиши илмӣ, илмӣ-оммавӣ, методӣ, энсиклопедӣ роҷеъ ба вожашиносию овошиносии таърихӣ, услубшиносӣ, типологияи муқоисавии забонҳо, этимология, топонима ва ғайра ба хидмат оварда, дар таълифи вожаномаҳои тарҷумавӣ ҳисса гузоштааст. Дар сомонишиносии тоҷик, таҳриру муқарризии корҳои илмӣ, илмӣ-методӣ саҳм гирифта, аз мураттибону муҳаррирони «Донишномаи Сомониён» (2008, 2009, дар ду ҷилд) аст. Мақолаҳояш ба забонҳои хориҷӣ нашр шудаанд. Дар конфронсу ҳамоишҳои ҷумҳуриявӣ, минтақавӣ ва байналмилалии забоншиносон иштирок ва сухан кардааст. Фаъолияти педагогиаш низ қобили қайд мебошад.

Осор
----

* Аз Ҳахоманиш то Ардашер. – Х. 1997 (ҳаммуаллиф);
* Мухтасаре аз таърихи таҳ-қиқи забони адабии классикӣ (Аз аҳди Сомон то ибтидои асри ХХ). – Х. 1999:
* Дурри дарёи дарӣ ва шеваи шимолӣ. – Х. 1999;
* Сомониён дар оинаи таърих. Ҷилдҳои 1,2. – Х. 1999 (ҳам-муаллиф);
* Зикри нуқси сухан дар вожаномаҳои куҳан. – Х. 2001;
* Луғати мухтасари мавзӯи таълимии тоҷикӣ-русӣ. – Д. 2002 (ҳаммуаллиф);
* Унсурҳои луғавӣ ва сарфию наҳвии осо-ри садаҳои Х-ХIII дар гӯиши шимолӣ (бахши Фарғонаи Ғарбӣ). – Х. 2003;
* Сохранение лексических особенностей и грамматических конструкций таджикского языка в северных говорах (на матер. письменных памятников Х-ХIII вв): Дисс… доктора фило. наук. – Д. 2004;
* Сайри сухан. – Х. 2006;
* Тарҷумаи «Тафсири Табарӣ», Ҷилдҳои 1,2. – Х. 2008. (ҳаммуаллиф);
* Лаҳҷашиносии таърихӣ. – Х. 2014.
*

Адабиёт
-------

* Ҳазор пажӯҳиш. Феҳристи осори профессор Абдуҷамол Ҳасанов. – Х. 2014.

Пайвандҳо
---------

* Донишгоҳи давлатии Хуҷанд ба номи академик Бобоҷон Ғафуров(пайванди дастнорас)

Эзоҳ
----

1. ↑  Арбобони илми тоҷик (асри ХХ-аввали асри ХХI) / Муаллиф-мураттиб Ёрмуҳаммади Сучонӣ. – Душанбе, 2017. – с. 654
**Nikkei 225** (Nikkei 225, tock Average, љопонї 経平均株価', 日経225) яке аз муњимтарин индексњои фондии Æопон аст. Бори аввал индекс 7 сентябри соли 1950 аз љониби Биржаи фондии Токио бо номи TSE Adjusted, Price Average нашр шуда буд.

Аз соли 1970 инљониб индекс аз љониби рўзномаи љопонии «The Nihon Keizai, himbun» њисоб карда мешавад.

15 феврали соли 2021 Nikkei 225 ќайди 30 000 нишонаро гузашт, ки ин натиљаи бузургтарин дар тўли 30 сол шуд. Сабаби афзоиш барномаи ҳавасмандгардонии пулї-ќарзї мебошад, ки аз љониби Бонки Æопон барои коњиш додани таъсири молиявии пандемияи COVID-19 амалї карда шуд.

Ба охири соли 2022 таъсири бештар ба индекс аз тарафи ширкати Tokyo Electron (TYO: 8035) мешавад.

Üисоб кардани индекс
--------------------

Индекс бо роњи муайян кардани маблаѓи «нархњои тасњењшудаи сањмияњо» ва таќсими он ба «таќсимкунанда». «Нархи тасњењшуда»-и сањмия - ин нархи сањмия, ки ба коэффитсиенти тасњењи нарх зарб мешавад. Коэффитсиенти тасњењи нарх барои аксари сањмияњо одатан 1 аст, аммо барои сањмияњои нисбатан гаронбањо пасттар аст. «Таќсимкунанда» ҳангоми тағйир додани сабади сањмияњо, инчунин њангоми таќсимшавии сањмияњо ё таќсимоти баръакси сањмияњо танзим карда мешавад, барои пешгирии таѓйирёбии якбораи индекс бо ин рӯйдодҳои ғайрибозорӣ.

Индекси Nikkei 225 аз сањмияњои ширкат иборат аст. Сањмияњои фондњои муштарак, фондњои биржавї (мубодилаи асъор), фондњои амволи ѓайриманќул ва сањмияњои имтиёзнок дохил карда намешаванд. Сањмияњои аз њама бештар фурўхташаванда интихоб карда мешаванд. Агар ширкат бинобар якљояшавї ё муфлисшавї аз индекс афтад, ивазкунандаи он дар њамон сектори бозор љустуљў карда мешавад.

Аз моњи январи соли 2010, индекс њар 15 сония дар давоми сессияњои савдо нав карда мешавад. Üамзамон, рўйхати ширкатњое, ки ба Nikkei 225 дохил мешаванд, дар як сол як маротиба дар моњи октябр аз нав дида баромада мешаванд.

Эзоҳ
----

1. ↑  Nikkei. *investopedia.com*. 7 феврали 2022 санҷида шуд.
2. ↑  Nikkei index hits 30,000 for first time in three decades. *asia.nikkei.com*. 7 феврали 2022 санҷида шуд. Баргирифта аз сарчашмаи аввал 15 феврали 2021.
3. ↑  Nikkei Stock Average Index Guidebook. *indexes.nikkei.co.jp*. 7 феврали 2022 санҷида шуд.
4. ↑  Trading indices. *comparebrokers.co*. 7 феврали 2022 санҷида шуд.
5. ↑  Nikkei to calculate 225 average every 15 seconds. *reuters.com*. 7 феврали 2022 санҷида шуд.
6. ↑  FAQ (Nikkei Stock Average). *indexes.nikkei.co.jp*. 7 феврали 2022 санҷида шуд.
**Абдуқоди́ри Раҳи́м** (*Абдуқодир Раҳимов*; тав. 17 январи 1961, Кафтархона, Восеъ, ҶШС Тоҷикистон) — шоири тоҷик.

Зиндагинома
-----------

Раҳимов Абдуқодир 17 январи соли 1961 дар деҳаи Кафтархонаи ноҳияи Восеъ ба дунё омадааст.

Хатмкардаи Омӯзишгоҳи маданӣ-маърифатии ҷумҳуриявии ноҳияи Ленин (1979) ва факултети филологияи тоҷики УДТ (1984).

Фаъолияти корӣ
--------------

Корманди телевизиони тоҷик (1984-85), омӯзгори фанни забон ва адабиёти тоҷик дар ноҳияи Комсомолобод (1985-87), хабарнигор, котиби масъули рӯзномаи «Мубориз»-и ноҳияи Восеъ (1987 — 90), муҳаррири калон, мудири шуъбаи маҷаллаи «Фарҳанг» (1990-93), мухбири газета «Ҷумҳурият» (1993 — 99) буд. Аз соли 1999 мудири шуъбаи фарҳанги ҳамин нашрия.

Фаъолияти эҷодӣ
---------------

Фаъолияти эҷодии Абдуқодири Раҳим охири солҳои 80 садаи XX оғоз шуд. Беҳтарин намунаҳои осораш дар маҷмӯаҳои ашъор ва нигоштаҳои мансури «Дурӯғи шабнам» (1993), «Чароғи ошноӣ» (1997), «Ҷилваи як нола» (1998), «Нусхаи парешонӣ» (2000), «Рӯшноӣ» (2003), «Фиреби меҳр» (2003), «Хилвати Ойина» (2005), «Духтари афсонаҳо» (2006) гирд омадаанд. Мавзӯи ашъори Абдуқодири Раҳим васфи Ватан инсондӯстӣ, зебоиҳои табиати кишвар, ишқу ҷавонӣ, андешаҳои фалсафӣ дар бораи маънии зиндагӣ ва ғайра мебошанд.

Ҷоизаҳо
-------

Абдуқодири Раҳим — дорандаи ҷоизаи Кумитаи ҷавонон, варзиш ва сайёҳии назди ҳумати ҶТ (1995), узви ИЖ Тоҷикистон (1994). Бо медали «Хидмати шоиста» (2010) сарфароз гардидааст. Аз соли 1994 узви ИН Тоҷикистон.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* Абдуқодири Раҳим // А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2021, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.
**Тембр** (фар. timbre – обуранги овоз) — яке аз нишонаҳои садои мусиқӣ (дар қатори баландӣ, пурқувватӣ ва дарозӣ). Бо Тембр садоҳо бо баландии якхела ва баландии овоз, вале иҷроиш ё дар созҳои ҳархела, овозҳои ҳархела ё дар як соз бо ҳар тарзе, штрихҳо аз ҳам фарқ мекунанд. Обертонҳо (оҳанги иловагие, ки ба оҳанги асосӣ тобиши махсус медиҳад) ва таносуби онҳо бо баландӣ ва пурқувватӣ, садои ҷӯршаванда ва ғайримусиқӣ, лаппиш ва дигар омилҳо ба хислати Тембр аҳамият доранд. Дар урфият қабул шудааст оид ба Тембри «ҷарангдор», «хиррӣ» ё «равшан» ҳарф задан.

Нигаред
-------

* Овоз
* Овози сурудхонӣ

Эзоҳ
----

1. ↑   Обидпур Ҷ. Луғатномаи тафсирии мусиқӣ / зери назари Б.Қобилова. – Душанбе: Аржанг, 2019. – С. 383 – 480 с. ISBN 978-999-47-43-90-2 (тоҷ.)
**Абдуқодир Вализода** (тав. 3 марти соли 1964, ноҳияи Ховалинг) — раиси шаҳри Кӯлоб.

Зиндагинома
-----------

Вализода 3 марти соли 1964 дар ноҳияи Ховалинг таваллуд шуда, аз моҳи феврали 2018 то июни 2020 раиси шаҳри Турсунзода буд.
Ӯ солҳои 2006-2010, муовини раиси шаҳри Қурғонтеппа, солҳои 2010-2013 раиси ноҳияи Ховалинг, солҳои 2013-2018 раиси ноҳияи Мир Сайид Алии Ҳамадонӣ, аз феврали соли 2018 раиси шаҳри Турсунзода буда, тоза ба мақоми раиси шаҳри Кӯлоб таъйин шуд.
Тибқи ҳолномаи расмӣ, Вализода соли 1983 Техникуми политехникии шаҳри Душанбе ва соли 1996 Донишгоҳи аграрии Тоҷикистонро хатм карда, ихтисосаш муҳандиси хоҷагии қишлоқ, иқтисодчӣ мебошад. Солҳои 1995-2000 корманди Комбинати орди ноҳияи Колхозобод ва солҳои 2000-2002 муовини аввали директори генералии иттиҳодияи "Ғалла"-и вилояти Хатлон буд.
Вализода 8 июни 2020 дар мақоми раиси Кӯлоб Баҳром Иноятзодаро иваз намуд.

Эзоҳ
----
**«History»** (қаблан **The History Channel** аз соли 1995 то 2008; бо услуби **HISTORY**) — як шабакаи музди телевизион ва канали барҷастаест, ки ба A&E Networks тааллуқ дорад, ки корхонаи муштараки Hearst Communications ва бахши Disney General Entertainment Content дар ширкати Walt Disney Company мебошад.

Шабака аслан ба филмҳои мустанади таърих асос ёфта буд. Дар охири солҳои 2000-ум, таърих ба барномасозии телевизионии воқеӣ кӯчид. Илова бар ин тағироти формат, шабака аз ҷониби бисёр олимон, муаррихон ва скептикҳо барои пахши филмҳои псевдоҳуҷҷатӣ ва барномаҳои тафтишотии беасос, ҳангома танқид шудааст.

Эзоҳ
----

Пайвандҳо
---------

* Саҳифаи расмии History

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️  Гузариш ба унсури Викидода  Дар шабакаҳои иҷтимоъӣ | 
* Твиттер
* Фейсбук
* Инстаграм

 |
| Тасвир, видео ва садо | 
* YouTube

 |
| Дар феҳристҳои китобшинохтӣ | 
* BIBSYS: 1080085
* BNE: XX5020206
* LCCN: no96037384
* VIAF: 160169263
* WorldCat VIAF: 160169263

 |
**Абдӣ Мирзосафари Бухороӣ** (соли таваллуд номаълум – вафот 1886) — шоири тоҷик.

Зиндагинома
-----------

Дар «Тазкират-уш-шуаро»-и Муҳтарам чун фозилу донишманд, воқиф аз улуми мутадовилаи замон, бедилхон ва бедилфаҳм, муаммодон тавсиф шудааст. Хати хуб доштааст. Аз ин ҷост, ки дар дарбори амир Абдулаҳадхон чун муншӣ хидмат мекард. Дар сарчашмаҳо аз девон доштанаш иттилоъ надодаанд. Намунаҳои ашъораш дар тазкираҳову баёзҳо сабт гардидаанд.

Адабиёт
-------

* Тазкират-ут-шуарои Муҳтарам, Д. 1975.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — 608 с. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2021, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.
**Донишгоҳи Влора** (номи пурраи **Донишгоҳи Исмоил Камоли Влора**, алб. *Universiteti „Ismail Qemali" Vlorë*) — як донишгоҳи давлатӣ дар шаҳри Влора дар ҷануби Албания мебошад. Он соли 1994 ҳамчун *Донишгоҳи технологии Влора* таъсис ёфта, баъдтар тағйири ном кард. Донишгоҳ ба номи сиёсатмадор Исмоил Камолӣ, ки соли 1912 дар Влора истиқлолияти Ҷумҳурии Албанияро эълон кард, номгузорӣ шудааст.

Факултетҳо
----------

* Факултети илм ва муҳандисӣ
* Факултети илмҳои ҷамъиятию педагогӣ
* Факултети иқтисод ва ҳуқуқ
* Факултети тиб

Пайвандҳои беруна
-----------------

* Вебсайти расмии Донишгоҳи Исмоил Кемали Влора (албанӣ, англисӣ)
**Абдуҷалил Абдусаломов** (17 ноябри 1936, деҳаи Қӯштегирмон, ноҳияи Нов) — генерал-майори адлия, мушовири давлатии адлияи дараҷаи III (1980). Ҳуқуқшиноси хидматнишондодаи ҶШС Тоҷикистон (1980).

Зиндагинома
-----------

Хатмкардаи факултети ҳуқуқшиносии УДТ (1962). Солҳои 1962—1964 прокурори шуъбаи назорати умумии Прокуратураи ҶШС Тоҷикистон, 1964—1971 нозири шуъбаи мақомоти маъмурии КМ ПК Тоҷикистон, 1971—1977 прокурори ноҳияи Хуҷанд, 1977—1987 прокурори вилояти Қӯрғонтеппа, 1987—1996 прокурори шаҳри Турсунзода, 1966—1998 прокурори ноҳияи Ҷаббор Расулов, 1998—2000 прокурори шаҳри Исфара. Аз соли 2000 нафақагири шахсӣ.

Ҷоизаҳо
-------

Бо орденҳои «Нишони Фахрӣ», Шараф (дараҷаи II) ва Грамотаи Фахрии Президиуми Совети Олии СССР сарфароз гардидааст.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* Абдусаломов Абдуҷалил // А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2021, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.
Собиқ бинои асосӣ чанде пас аз кушода шудан. Ҳоло дар ин ҷой бинои нав сохта шудааст.
**Донишгоҳи Дуррес** (номи пурраи **Донишгоҳи Александр Моисю Дуррес**; алб. *Universiteti "Aleksandër Moisiu" Durrës*) — як донишгоҳи давлатӣ дар шаҳри бандарии Дурреси Албания мебошад. Он соли 2006 ба фаъолият оғоз кардааст. Донишгоҳ ба номи актёри австриягии албанӣ Александр Моиссӣ номгузорӣ шудааст, ки давраи кӯдакии худро дар Дуррес дар байни дигар ҷойҳо гузаронидааст.

Факултетҳо
----------

* Факултети бизнес
* Факултети илмҳои маориф
* Факультети омузиши касбй-техникй
* Факултети сиёсатшиносӣ ва ҳуқуқ
* Факултети технологияҳои иттилоотӣ
* Факултет барои таҳсил бо ҳамгироии амалӣ

Истинодҳо
---------

* Вебсайти расмии Донишгоҳи Александр Моисиу Дуррес (албанӣ, англисӣ)

Эзоҳ
----

1. ↑  [online *Historical Dictionary of Albania*] Check `|url=` value (help). Historical Dictionaries of Europe (2. illustriert ed.). Scarecrow Press. ISBN 9780810873803.
**Абдуҳомид Баротов** (тав. 1910, шаҳри Хуҷанд — 1994, ҳамон ҷо) — пахтакор, Қаҳрамони Меҳнати Сотсиалистӣ (1948). Иштирокдори ҶБВ (1941-45).

Зиндагинома
-----------

Солҳои 1931-70 колхозчӣ, сардори звенои колхози ба номи Фрунзе, обмони колхози «40 солагии Октябр»-и ноҳияи Хуҷанд. Звенои Абдуҳомид Баротов ҳосили фаровони пахта рӯёндааст.

Ордену медалҳо
--------------

Бо ордени Ленин, медалҳо ва Ифтихорномаҳои Раёсати Шӯрои Олии ҶШС Тоҷикистон сарфароз гардидааст.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* Баротов Абдуҳомид // Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.
Пизишк дар ҳоли гуш додани садои шикамПизишк дар ҳоли гуш додани садои шикам
**Аускултатсия** (лот. *auscultatio - шунидан*) — усули шунидани садо (ғулғула, соиш ва ғайра)-и кори узвҳои бадани одам бо гӯш ё ба воситаи асбобҳои махсус, масалан, фонендоскоп. Аускултатсияро дар амалияи тиб соли 1819 табиби фаронсавӣ Р. Лаэннек ҷорӣ намудааст. Аз усули аускултатсия дар соҳаи терапия, фтизиатрия, кардиология, акушерӣ, пулмонология, баъзан дар ҷарроҳӣ истифода мекунанд. Аускултатсия яке аз усулҳои муҳимми ташхиси узвҳои нафас ва гардиши хун мебошад. Бо кашф шудани таҷҳизоту асбобҳои барқӣ ва акустикӣ аускултатсия такмил ёфт.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Аускултатсия // Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.
**Донишгоҳи Бухарест** (рум. Universitatea din București) — бузургтарин донишгоҳ дар Руминия. Соли 1864 бо фармони шоҳзода Александру Иоан Куза таъсис ёфтааст.

Таълим бо забонҳои руминӣ ва англисӣ гузаронида мешавад. Дар маҷмӯъ тақрибан 30 ҳазор донишҷӯ таҳсил мекунанд. 18 факулта мавҷуд аст: риёзӣ, физика, кимиё, биология, ҳуқуқ, ҷуғрофия, фалсафа, геология ва геофизика, журналистика ва коммуникатсия, забонҳои хориҷӣ ва филология, сиёсатшиносӣ, филология, ҷомеашиносӣ, таърих, психология ва педагогика, теологияи баптистӣ, теологияи православӣ, теологияи католикӣ. Донишгоҳ китобхонаи худро дорад.

Дар байни корҳои маъруф нахустин моҳвораи сунъии руминии Замин "Голиат" мавҷуд аст. Дар ҳаёти иҷтимоӣ ва сиёсии кишвар нақши намоён мебозад, алалхусус, соли 1990 профессорону донишҷӯён дар майдони донишгоҳ як амали калони итоат накардани шаҳрвандиро (голиада) ташкил карданд, ки бо хунрезӣ анҷом ёфт ва яке аз пешвоёни он Эмил Константинеску, баъдтар ректори донишгоҳ ва президенти Руминия (1996-2000) шуд.

Пайвандҳо
---------

* unibuc.ro — вебгоҳи расмии Донишгоҳи Бухарест

1. ↑
Ин вожа дигар маъноҳо низ дорад, Абдуқаҳҳор (мазмунҳо)-ро бубинед.

**Абдуқаҳҳо́р** — дарёчаи кӯҳӣ, яке аз шохобҳои чапи дарёи Ванҷ дар Помири Ғарбӣ. Аз пиряхи Абдуқаҳҳор ибтидо гирифта, дар Хирсдара ҷорӣ мешавад. Дарозиаш 13 км. Давраи серобиаш июл – август, камобиаш октябр – март. Манбааш пирях ва барф. Ҳар сари чанд вақт (1937, 1951, 1963, 1973) дар натиҷаи ба пеш хазидани пиряхи Хирсон ва банд шудани маҷрои Абдуқаҳҳор дар паси пирях кӯли калони мавсимӣ пайдо мешавад.

Кӯл
---

Оби ин кӯл гоҳе аз болои пирях ва гоҳи дигар зери онро рахна карда ҷорӣ мешавад ва дар ин ҳол сарфи об дар як сония то ба 2000 м3 мерасад. Дар чунин маврид маҷро соҳилҳоро хароб мегардонад. Баъд оҳиста-оҳиста маҷрои дарё ба ҳолати аввалааш бармегардад. Ҳангоми ҳаракати пирях солҳои 1963, 1973 андозаи кӯл мутаносибан чунин буд: ҳаҷмаш – 9,7 ва 17,4 млн м3, дарозиаш – 1250 ва 1500 м, ҷойи чуқуртаринаш – 82 – 105 м.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* Абдуқаҳҳор // А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2021, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.
**Андудаҳо** — қабати ба рӯи мавод рӯкашшаванда барои беҳтар намудани хосиятҳои сатҳи он (намуди зоҳирӣ, адгезия, таршавӣ, қобилияти гузарондани ҷараёни электрикӣ, тобоварӣ нисбати зангзанӣ, фарсудашавӣ, ҳарорат ва ғайра).

Андудаҳо дар ҳолати сахт, моеъ ва газмонанд рӯкаш карда мешаванд. Андудаҳо намуди зоҳирии маснуотро беҳтар намуда, металлҳоро аз зангзанию фарсудашавӣ эмин медоранд ва муҳлати истифодаи онҳоро дароз мекунанд. Маснуот бо плёнкаҳои тунук, металлҳо (хром, алюминий, руҳ, фосфат, галваника ва ғайра), рангубор (олиф, лок, ранг, эмал, лаълоб), хокаҳо ва полимерҳо (тефлон) андуда мешаванд.

Нигаред низ
-----------

* Андудаи галванӣ

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* Андудаҳо // А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2021, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.
**Анестезиология** (юн.-қад. ἀν- — ҳиссачаи инкорӣ, αἴσθησις — ҳассосӣ ва λόγος — омӯзиш) — як фасли тибби амалист, ки масъалаҳои рафъи дард ва идора кардани фаъолияти ҳаётан муҳими организм (нафаскашӣ, гардиши хун, мубодилаи моддаҳо ва ғайра)-ро таҳия месозад.

Таърих
------

Баъзе усулҳои одии анестезиология аз замонҳои қадим маълуманд, масалан, табибони халқӣ бо мақсади беҳис гардондан аз маводи мухаддир, шароб, тарёк ва ғайра истифода мебурданд. Усулҳои асосии рафъи дард, наркоз ва карахтсозии ҷузъӣ садаи XIX кашф шуда, минбаъд тараққӣ ва такмил ёфтанд. Анестезиология чун илм аз солҳои 50 садаи XX ба вуҷуд омадааст. Дар ин муддат усулҳои нави рафъи дард кашф шуданд, асбобу олоти наркоздиҳӣ таҳия гаштанд, ки фаъолияти ҳаётан муҳими организмро назорат карда, ихтилоли онҳоро саривақт пешгирӣ менамоянд; доруҳои нав ҳосил карда шуданд. Ҳамаи ин боиси костани хавфи амалиёти ҷарроҳӣ гашта, баҳри ҷарроҳии дарозмуддати дил, шуш ва дигар узвҳо заминаи мусоид фароҳам оварданд. Анестезиология пайваста бо дастовардҳои физиология, фармакология, биохимия ва техника ривоҷ меёбад. Он ба ҷарроҳон имкон медиҳад, ки мураккабтарин амалиёти ҷарроҳиро бомуваффақият иҷро кунанд.

Дар Тоҷикистон
--------------

Дар Тоҷикистон анестезиология солҳои аввали Ҳокимияти Шӯравӣ ба вуҷуд омадааст. Сараввал ба масоили илмӣ ва амалии анестезиология ҷарроҳон машғул мешуданд. Минбаъд дар ДДТТ ба номи Абуалӣ ибни Сино тарбияи анестезиологҳо ба роҳ монда шуд. Дар аксар беморхонаҳои шаҳрӣ ва ноҳиявӣ шуъбаҳои анестезиологӣ ташкил ёфта, бо таҷҳизоти замонавӣ ва мутахассисон таъмин карда шуданд. Олимони ҷумҳурӣ дар ҳалли усулҳои анестезиологияи кӯдакон ва мубориза бо танқисии нафаскашӣ тадқиқоти амиқ гузарондаанд. Онҳо дар шароити баландкӯҳҳо тариқи ба кор бурдани карахтсозӣ ва ҷараёни онро омӯхта, дафъатан анестезиологияи баландкӯҳиро ривоҷ доданд. Саҳми анестезиологҳои тоҷик хоса дар бобати омӯзиши таъсири беҳиссозӣ ва амалиёти ҷарроҳӣ ба фаъолияти ҳаётан муҳими организми кӯдак ва саривақт ислоҳ кардани он, ба синну соли кӯдакон мувофиқ кардани доруҳои беҳиссозандаи этанол, сиклопропан, фторотан ва хлороформ, дарёфти аналгезияи бардавоми пас аз ҷарроҳӣ, омодагии пеш аз ҷарроҳӣ ва ҳифзи анестезиологии кӯдакони гирифтори нуқси рӯдаи ғафс ва ғайра назаррас мебошад.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Боровкова Т. Ф. Гугушвили К. A. Анестезия в экстренной хирургии, М. 1997;
* Руководство по анестезиологии, М. 1997;
* Бутров A. В. Купирование опийного абстинентного синдрома антагонистами опиатов под общей анестезией, М. 2000.

Сарчашма
--------

* Анестезиология / А. Азизов // А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2021, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.
|  |
| --- |
| Sputnik |
| Юрий Гагарин |
| Buzz Aldrin |
| *(Аз БОЛО ба ПОЁН)* - Нахустин радифи маснӯи замин Спутник-1; - Юрий Гагарин аввалин одаме, ки ба кайҳон парвоз намудааст; - Кайҳоннавард Эдвин Олдрин дар рӯи Моҳ. Моҳ ягона ҷирми осмоние мебошад, ки инсоният дар рӯи он қадам задааст.  |

**Кайҳоншиносӣ** илмест, ки фазои берунаро бо парвози киштиҳои кайҳонии одам ва роботдор таҳти омӯзиши худ қарор медиҳад. Ихтирои муҳаррикҳои ракетавии бо сӯзишвории моеъ коркунанда дар аввали садаи XX имконият дод, ки омӯзиши кайҳон амалӣ гардад. Он аз илми астрономия, ки ҳазорсолаҳо боз аз замин истода кайҳонро меомӯзад, фарқ мекунад. Мақсади ниҳоии кайҳоншиносӣ тараққӣ додани омӯзиши коинот ва ба ҳам муттаҳид сохтани халқҳо барои маҳфуз мондани насли инсоният мебошад.

Таърихи омӯзиш
--------------

Омӯзиши кайҳон аксари вақт чун воситаи сиёсӣ дар раванди Ҷанги Сард истифода мешуд. Давраи аввали омӯзиши кайҳон мусобиқа барои соҳиб шудан ба коинот байни Иттиҳоди Шӯравӣ ва Иёлоти Муттаҳидаи Амрико буд. Ба фазо баровардани аввалин радифи маснӯи Замин Спутник-1 аз тарафи ИҶШС дар 4 октябри 1957 ва нишасти Аполлони амрикоиён ба Моҳ дар 20 июли 1969 канорҳои марҳилаҳои ин давра буданд. Иттиҳоди Шӯравӣ дар солҳои аввал пешсаф буд. Дастовардҳои он парвози нахустини инсон Юрий Гагарин ба кайҳон дар киштии Восток соли 1961, ба фазои кушоди коинот баромадани Алексей Леонов дар соли 1965 ва сар додани истгоҳи кайҳонии аввалин Салют-1 мебошанд.

Дар айни замон
--------------

Баъд аз 20 соли таҳқиқот, парвозҳои ҷудогона ба киштиҳои чандин маротиба истифодашаванда аз қабили Барномаи кайҳонии Шатл ва пойгаи соҳибшавии кайҳон ба ҳамкории байни кишварҳо аз қабили Истгоҳи Байналмилалии Кайҳонӣ оварда расонид. Аз миёнаҳои солҳои 90-ум шахсиятҳои алоҳида ба соҳаи нав – саёҳати кайҳонӣ мароқ зоҳир мекарданд. Барномаҳои кайҳонии калон парвоз ба Моҳ ва эҳтимолан ба Миррихро баъд аз соли 2010 пешбинӣ кардаанд.

Инчунин нигаред
---------------

* Рӯйхати кайҳоннавардон

Пайвандҳо
---------

* Оҷонсии кайҳонии федералии Русия Бойгонӣ шудааст 28 марти 2008  сол.
* Оҷонсии кайҳонии Аврупо Бойгонӣ шудааст 21 Декабри 2007  сол.
* НАСА
* РКК «Энергия» ба номи С. П. Королёв Бойгонӣ шудааст 5 сентябри 2004  сол.
* Энсиклопедияи «Космонавтика»-и А. Железняков

| **Шохаҳои асосии Астрономия** |
| --- |
| Космология • Астрономияи экстрагалактикавӣ • Астрономияи галактика • Астрономияи стелларӣ • Сохти ситора • Сайёрашиносӣ • Астрометрия • Астрофизика • Астрохимия • Астробиология |
**Болшевизм**, **болшевик** — намояндагони ҷараёни сиёсӣ дар РСДРП, сипас ҳизби мустақиле, ки ба он Владимир Ленин роҳбарӣ мекард.

Мафҳуми болшевизм бори аввал дар Съезди II РСДРП (1903) пайдо шуд. Баъди он ки дар интихобот мақомоти роҳбарикунандаи РСДРП тарафдорони Ленин овози бештарро гирифтанд, онҳоро болшевику муқобилонашонро, ки дар мақомоти роҳбарикунандаи ҳизб назар ба болшевикҳо кам монданд, меншевикҳо (нигар Меншевизм) меномиданд. Амалан болшевизм аз соли 1983 ҳамчун ҷараёни сиёсӣ дар дохили РСДРП, баъди Инқилоби Феврал (аз апрели 1917) ҳамчун ҳизби радикалии чапгарои сиёсӣ арзи вуҷуд кардааст.

Истилоҳи болшевизм ба номи расмии ҳизб — Ҳизби сотсиал-демократи коргари (болшевикон)-и Русия дохил шуда, дар номгузориҳои минбаъдаи он — Ҳизби Коммунисти (болшевикон)-и Русия мақоми худро нигоҳ дошт. Съезди 19 ВКП (б) (1952) қарор кард, ки истилоҳи болшевизмро аз номи ҳизб бардошта, минбаъд ҲКИШ (КПСС) номида шавад.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Болшевизм // Боз — Вичкут. — Д. : СИЭМТ, 2014. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 3). — ISBN 978-99947-33-46-0.
**АбдуҷалилБобокалонов** (4 август 1949, Обиборик, вилояти Суғд — 17 феврал 2017) — омӯзгор, муаррих. Узви Кумитаи Маҷлиси намояндагони Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон оид ба масъалаҳои иҷтимоӣ, оила, ҳифзи сиҳатӣ ва экология, аз 17 марти соли 2005.

Зиндагинома
-----------

Абдуҷалил Бобокалонов 4 августи соли 1949 дар деҳаи Обиборики ноҳияи Ғончӣ таваллуд шудааст. Баъди хатми Донишкадаи давлатии омӯзгории Ленинобод ба номи С. М. Кироваз соли 1971 дар факултаи таърихи ҳамин донишкада фаъолияти илмиву омўзгорӣ бурда, дар вазифаҳои омӯзгор, сармуаллим, мудири кафедра, декан ва ноиб-ректор кор кардааст.

Як даъват вакили Маҷлиси намояндагони Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон буд. Мавсуф то лаҳзаҳои вопасини ҳаёт ҳамчун профессори кафедраи таърихи умумии ДДХ ба номи академик Бобоҷон Fафуров ва дар вазифаи муовини якуми раиси Шӯрои вилоятии Ҳаракати ҷамъиятии Ваҳдати миллӣ ва эҳёи Тоҷикистон фаъолият бурдааст.

Пайвандҳо
---------

МАЪЛУМОТНОМА ДАР БОРАИ ВАКИЛОНИ МАҶЛИСИ НАМОЯНДАГОН

1. ↑  Профессор Абдуҷалил Бобокалонов аз олам даргузашт. *sugd.tj*. 29 октябри 2021 санҷида шуд. Баргирифта аз сарчашмаи аввал 29 октябри 2021.
**Зулм** (ар. ظلم‎ — ниҳодани чизе дар ғайри ҷойи худ), **ситам**, **бедод**, **ҷавр** — сифати зишт ва разилаи ахлоқӣ; таҷовуз аз ҳақ ба ботил, тасарруф дар мулки ғайр бе иҷозати молики он ва аз ҳад гузаштан; муқобили адл ва дод.

Зулм инҳироф аз эътидол (ҳадди васат) ба сӯи ифрот буда, инҳироф аз эътидол ба сӯи тафрит инзилом (қабули зулм) номида мешавад. Фарди мубтало ба зулм аз роҳҳои нописанду накуҳида, тасарруф дар ҳуқуқ ва амволи мардум асбоби маоши худро ба даст меорад. Чун роҳҳои расидан ба молу сарват бисёр аст, золим аз ҳеч равише парҳез намекунад. Дар ахлоқномаҳои эронӣ (форс-тоҷик) ба зулмҳои фардӣ ва нақз (поймол кардан)-и ҳуқуқи моддиву маънавии инсонҳо бештар таваҷҷуҳ шуда, рафтору кирдорҳои зишту нописанди золимон мавриди мазаммату накуҳиш қарор гирифтааст. Дар аксари мавридҳо ҳокимону амирони давр аз оқибатҳои баду ногувори зулм ҳушдор дода, ба риояи адлу дод даъват шудаанд. Ҳусайн Воизи Кошифӣ («Ахлоқи Муҳсинӣ») қавли ҳукаморо меорад, ки фармудаанд: «Адл хубтарин фазилат аст ва зулм зишттарин разолат». Имом Ғаззолӣ («Кимиёи саодат») дурӣ ҷустан аз золимонро авлотар шумурда, бо ситамгарон ва касоне, ки бо онҳо робита дошта бошанд, мухолатат (алоқа) карданро раво надоштааст.

Дар рӯзгори муосир, бинобар тасвиби Эъломияи умумии ҳуқуқи башар, тадвини ҳуқуқи шаҳрвандӣ ва дигар санадҳои марбут ба ҳифзи ҳуқуқи инсон, дар баробари баррасии паҳлуҳои сиёсии масъалаи зулм, ҷанбаҳои иҷтимоии он низ васеъ арзёбӣ мешавад.

> Зулм чӣ-бвад? Вазъ дар номавзее,  
> 
> Ки набошад ҷуз балоро манбае...  
> 
> Адл чӣ-бвад? Об деҳ ашҷорро!  
> 
> Зулм чӣ-бвад? Об додан хорро.
> 
> 
> Маснавии маънавӣ
> 
> 

> Ҳар куҷо адл рӯй бинмудаст,  
> 
> Неъмат андар ҷаҳон бияфзудаст.  
> 
> Ҳар куҷо зулм рахт афкандааст,  
> 
> Мамлакатро зи бех баркандааст.
> 
> 
> Саноӣ
> 
> 

> Чашми дил боз кун зи рӯи яқин,  
> 
> Зулми Ҳаҷҷоҷу адли Кисро бин!  
> 
> Ин яке кофиру писандида,  
> 
> В-ин мусулмон, вале накуҳида.
> 
> 
> Саноӣ
> 
>

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Зулм / С. Маҳмадуллоҳ // Замин — Илля. — Д. : СИЭМТ, 2017. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 7). — ISBN 978-99947-33-89-9.


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️  Гузариш ба унсури Викидода  Фарҳангҳо ва донишномаҳо | 
* Catholic (1997—…)

 |
| Дар феҳристҳои китобшинохтӣ | 
* BNF: 133184141
* GND: 4061729-4
* J9U: 987007538519505171
* LCCN: sh85071118

 |
Барги зуф (*Plantago media*) — рустанӣ-анемофил
**Анемофилия** (аз юн.-қад. ανεμος — шамол, φιλια — ишқ, дӯстӣ) — ба воситаи шамол дутарафа гардолуд шудани гули рустаниҳо.

Қариб аз даҳ як қисми рустаниҳои пӯшидатухм (хӯшаиҳо, ғешаиҳо, бангдона, розак, тӯс, булут, сафедор, чормағз, роздор ва ғайра) ба воситаи шамол гардолуд мешаванд. Гули чунин рустаниҳо, одатан, хурди бенур буда, сохти махсус дорад. Масалан, торҳои гардбаргаи газна, ки дар дохили ғунча печутоб хӯрдаанд, ҳангоми шукуфтани гул якбора бошиддат рост мешаванду гардро аз гарддонҳои кафида пош медиҳанд; гарддони хӯшаиҳо, бангдона ва ғайра дар гардбаргҳои дарозе ҷойгиранд, ки алвонҷ хӯрда меистанд; хӯшагули наринаи тӯс, финдиқ, сиёҳбед мисли гӯшвора мебошад. Гарди ин гуна рустаниҳо хушк ва ниҳоят бисёр аст (масалан, тӯғи наринаи ҷуворимакка қариб 50 млн гард дорад). 

Рустаниҳои анемофил, одатан, зич сабзида, навбаҳорон пеш аз барг баровардан гул мекунанд (баъзан якбора барг бароварда гул карданашон ҳам мумкин). Ин имкон медиҳад, ки гарддон гардро дошта гирад. Гард бо шамол метавонад ба масофаи зиёда аз 60 км паҳн гардад.

Нигаред низ
-----------

* Гардолудшавӣ

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* Анемофилия // А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2021, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.
**Низоми адои ҷазо** - дар муассисаҳои ислоҳӣ, тартиби иҷро ва адои ҷазои маҳрум сохтан аз озодӣ мебошад, ки аз тарафи қонун ва дигар санади меъёрии ба қонун мувофиқ буда муқаррар шудаанд. Низоми адои ҷазо ҷудо нигоҳ доштани маҳкумшудагон, назорати доимии онҳо, иҷрои уҳдадории ба зиммаи маҳкумшудагон гузошташуда, татбиқи ҳуқуқ ва манфиатҳои қонунии онҳо, амнияти маҳкумшудагон ва кормандон, алоҳида нигоҳ доштани категорияҳои гуногуни маҳкумшудагон, шароитҳои гуногуни нигоҳ доштанро вобаста ба навъи муассисаи ислоҳӣ, ки суд таъйин кардааст ва тағйир додани шароити адои ҷазоро таъмин мекунад. Низом дар муассисаҳои ислоҳӣ барои истифода бурдани дигар воситаҳои ислоҳкунии маҳкумшудагон шароит
фароҳам месозад.

Нигаред низ
-----------

Ҳуқуқу озодиҳои конститутсионии инсон ва шаҳрванд

Эзоҳ
----

1. ↑  Фарҳанги истилоҳоти ҳуқуқ / Зери таҳрири Маҳмудов М.А. - Душанбе: ЭР-граф, 2009. - с. 333-334
**Валентин Петрович Вологди́н** (10 марти 1881, вилояти Перм — 23 апрели 1953, Ленинград) — олими шӯравӣ дар соҳаи техникаи баландбасомад. Узви вобастаи АИ ИҶШС (1939), Ходими шоистаи илм ва техникаи Федератсияи Русия (1942).

Зиндагинома
-----------

Хатмкардаи Донишкадаи технологии Петербург (1907). Аз соли 1923 профессор Донишгоҳи Нижегород. Аз соли 1923 директори Трести заводҳои ҷараёни паст. Аз соли 1947 роҳбари Институти таҳқиқоти илмии истифодаи саноатии ҷараёнҳои баландбасомад дар шаҳри Ленинград. Соли 1918 Валентин Вологдин яке аз асосгузорони радиоозмоишгоҳ (радиолаборатория)-и Нижегород буд, ки дар он генераторҳои пуриқтидори ҷараёни баландбасомади ихтироъкардаи ӯ сохта шудаанд. Валентин Вологдин аввалин дар ҷаҳон табдилдиҳандаи ҷараёни баландволти симобиро сохта (соли 1919 – табдилдиҳандаҳои шишагии катодашон моеъ ва соли 1930 – табдилдиҳандаҳои пуриқтидори филиззӣ), назарияи кор ва тарҳи васлкунии онҳоро пешниҳод кард. Соли 1930 бо роҳбарии Валентин Вологдин технологияи кафшери босуръат бо истифода аз ҷараёни баландбасомад, соли 1935 усули обутобдиҳии сатҳии пӯлод ихтироъ карда шуд.

Ҷоизаҳо
-------

Дорандаи Мукофоти давлатии ИҶШС (1943, 1952). Бо ордени Ленин ва медали тилои ба номи А. С. Попов сарфароз гардидааст.

Эзоҳ
----

1. 1 2  Вологдин Валентин Петрович // Большая советская энциклопедия (рус.): [в 30 т.] / под ред. А. М. Прохоров — 3-е изд. — М.: Советская энциклопедия, 1969.
2. 1 2

Сарчашма
--------

* Вологдин Валентин Петрович // Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️  Гузариш ба унсури Викидода  Фарҳангҳо ва донишномаҳо | 
* Большая российская (старая версия)
* Большая российская (научно-образовательный портал)

 |
| Дар феҳристҳои китобшинохтӣ | 
* LCCN: n81072120
* NKC: js2012690295
* NUKAT: n2017013364
* VIAF: 40696573
* WorldCat VIAF: 40696573

 |
**Низоми интихоботи мажоритарии аксарияти мутлақ** - тарзи муайянкунии натиҷаи овоздиҳӣ, ки дар он барои гирифтани ваколатнома аксарияти мутлақи овозҳо, яъне миқдоре, ки ақаллан як овоз аз шумораи умумии интихобкунандагон дар ҳавзаи мазкур зиёд бошад (одатан аз шумораи овозҳои додашуда ё боэътибор донисташуда). Бартарии ин низом ғайр аз осонии баҳисобгирии натиҷаи овоздиҳӣ боз дар он аст, ки номзади интихобшуда ё рӯйхати номзадҳо аксарияти мутлақи интихобкунандагонро намояндагӣ мекунанд. Вале ин низом нуқсонҳои ҷиддӣ дорад, масалан, шумораи зиёди овозҳо, ки беэътибор мемонанд. Масалан, аз ҳавзае, ки дар он 50 ҳазор интихобкунанда мавҷуд аст, фақат як номзад соҳиби ваколатнома мегардад. Дар интихобот чор кас иштирок дошт:«А» - 25002 «Б» -12 ҳазор, «В» - 10 ҳазор ва «Г» - 2998 овоз гирифт ва вакил интихоб гардид. Овози интихобкунандагони ба номзадҳои «Б», «В» ва «Г» дода ва муқобили номзади «А» овоз дода, дар маҷмӯъ 24 998 яъне ҳамагӣ 4 овоз кам аз «А», аз ҳамин ҳавза беэътибор монда, гум мешавад. Низоми интихоботи мажоритарии аксарияти мутлақ дар интихоботи вакилони палатаи поёнии парлумони Фаронса - Маҷлиси миллӣ ба кор бурда мешавад. Дар даври дуюм барои интихобгардӣ ба даст овардани овозҳои аксарияти нисбӣ кифоя аст. Низоми мазкур ба манфиати ҳизбҳои калон мебошад, чунки онҳоро интихобкунандагон дастгирӣ менамоянд ва имкони бурдани муборизаи фаъол барои номзадҳои худ доранд. Дар чунин низом ба ҳизбҳои хурд умед бастан ба комёбӣ кам аст. Дар вазъияти бисёрҳизбӣ ин низом на ҳамеша натиҷабахш аст, чунки дар давраи аввали интихобот якбора аз нисф зиёд овоз гирифтан чандон осон нест. Барои бартараф кардани ин нуқсон гоҳо овоздиҳии такрорӣ ва чандин давр зарур мешавад, то ягон номзад ба аксарияти мутлақи овозҳо ноил гардад. Дар ҳолати чандин давр гузарондани овоздиҳӣ, абсентеизм (бетарафӣ) меафзояд. Яке аз роҳҳои такмили ин низом ҷорӣ кардани овоздиҳии такрорӣ аст, ки барои иштирок дар он ба ду номзад ё ду рӯйхати дар даври аввал аз ҳама зиёд овозгирифта иҷозат дода мешавад, ё ки дар ин даври интихобот қоидаи низоми дигари интихобот ба кор бурда мешавад. Дар ин ҳолат интихобкунанда дар вазъияте гузошта мешавад, ки ё ба номзади дигар овоз диҳад ё тамоман аз иштирок дар овоздиҳӣ даст кашад. Яке аз воситаи бартараф кардани бенатиҷагӣ муқаррар кардани овоздиҳии алтернативӣ мебошад (ниг. ба Овоздиҳии алтернативӣ, Низоми интихоботи мажоритарӣ).

Нигаред низ
-----------

Ҳуқуқу озодиҳои конститутсионии инсон ва шаҳрванд

Эзоҳ
----

1. ↑  Фарҳанги истилоҳоти ҳуқуқ / Зери таҳрири Маҳмудов М.А. - Душанбе: ЭР-граф, 2009. - с. 338-339
**Сито Қосимӣ** (форсӣ: سيتا قاسمى‎; тав. 6 апрел 1983 дар Кобул, Афғонистон) — сароянда ва оҳангсози афғон. Ӯ дар ҷодаи санъати овозхонӣ соли 2008 ворид шудааст. Сито бо забонҳои дарӣ ва пашту месарояд ва дар Олмон зиндагӣ мекунад. Ӯ ду маротиба ба Тоҷикистон сафар намудааст.

Зиндагинома
-----------

Сито аз даврони кӯдакӣ орзуи сарояндаи машҳур шуданро дар дил мепарварид. Бинобар сабаби ҷанги шаҳрвандӣ дар Афғонистон дар синни хурдсолӣ Ватанашро тарк намуда, бо аҳли оилааш ба Покистон куч бастаанд. Ӯ дар Покистон бо душвориҳои зиёде рӯбарӯ шудааст, ки яке аз онҳо ӯро дар синни понздаҳсолагӣ бо марди калонсоле маҷбуран ба шавҳар додан мебошад. Сито пас аз оне мефаҳмад, ки ӯ ҳамсари якум нест бо муноқишаву ҷанҷолҳои зиёд аз шавҳараш ҷудо мешавад. Ӯ ҳоло ду фарзанд дорад ва дар Олмон зиндагӣ мекунад.

Дискография
-----------

Сурудҳо:

* *Ba Taswiram Chi Mebini*
* *Eid Mubarak*
* *Yarake Bewafa*
* *Del Parayshanam*
* *Bewafaa*
* *Mohabbat*
* *Dukhtare Kochi*
* *Mastam Mast*
* *Meena*
* *Lamba Di Shoma*
* *Naath*
* *Chadare Ishq*
* *Watandar*
* *Zan*
* *Gharanay*
* *Angor-e-Shamali*
* *Sarbaz Watan*
* *Dost Hai Dost* (бо Моҳираи Тоҳирӣ)

Эзоҳ
----

1. ↑  Saeed Atlas🇦🇫🇩🇪 (@1atls) • Instagram photos and videos. *www.Instagram.com*.
2. ↑  Seeta Qasemi Biography - Afghanmusix. *archive.is* (16 January 2013). 5 Декабри 2019 санҷида шуд. Баргирифта аз сарчашмаи аввал 16 январи 2013.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️  Гузариш ба унсури Викидода  Вебгоҳҳои мавзӯъӣ | 
* MusicBrainz

 |

3.
Ин вожа дигар маъноҳо низ дорад, Низомнома (мазмунҳо)-ро бубинед.
**Низоми иқтисодӣ** - ҳамчун падидаи ҳуқуқӣ-конститутсионӣ маҷмӯи меъёрҳои ҳуқуқиест, ки муносибатҳои иқтисодиро танзим менамояд.

Дар сатҳи конститутсионӣ ибораи низоми иқтисодӣ ба наздикӣ аз солҳои 70-уми асри XX пайдо шудаасг. Дар боби 2 Конститутсияи Ветнам соли 1992, моддаи 6 Конститутсияи ҶХХ с.1982 ибораҳои низоми ҷамъиятӣ-иқтисодӣ истифода шудаанд. Дар конститутсияҳои баъзе давлатҳои Амрикои Лотинӣ низ пешбинӣ шудааст. Масалан, моддаи 328 Конститутсияи Гондурас соли 1982 ин ибораро ба кор бурдааст. Чӣ тавре ки маълум аст, Конститутсияи ИҶШС (с.1977) ва Конститутсияи ҶШС Тоҷикистон (соли 1978) боби дуюми худро ба низоми иқтисодӣ бахшида буданд. Дар ин бобҳо асоси иқтисодии давлат, шаклҳои моликият, усулҳои асосии муносибатҳои иқтисодӣ, мақсади асосии истеҳсолоти ҷамъиятӣ ва роҳҳои инкишофи онҳо нишон дода шуда буданд (ниг. ба моддаҳои 10-18 Конститутсияи ҶШС Тоҷикистон соли 1978).

Нигаред низ
-----------

* Низоми асъорӣ

Эзоҳ
----

1. ↑  Фарҳанги истилоҳоти ҳуқуқ / Зери таҳрири Маҳмудов М.А. - Душанбе: ЭР-граф, 2009. - С. 337
Ин вожа дигар маъноҳо низ дорад, Низомнома (мазмунҳо)-ро бубинед.
**Низоми маъмурӣ - фармонфармоӣ** — мафҳумест, ки дар раванди демократикунии сохтори шӯравии солҳои 90-ум пайдо гардидааст. Барои номбурди чунин ташкилоти сиёсӣ- давлатӣ истифода мешавад, ки дар он ҳаёти сиёсӣ ва иҷтимоӣ-иқтисодӣ, идораи корҳои ҷамъиятӣ ва давлатӣ, ҳадди озодиҳои фардии инсон ба чаҳорчӯбаи қатъӣ ва ҳукмфармоӣ аз боло итоат кунонида шудааст. Онҳо на дар шакли қонунӣ, балки бештар бо низоми қоидаҳои фармондиҳӣ ва муқаррарӣ, пайравии бечунучаро ва ҳатто беандеша таъмин карда мешаванд.

Нигаред низ
-----------

* Низоми маъмурӣ

Эзоҳ
----

1. ↑  Фарҳанги истилоҳоти ҳуқуқ / Зери таҳрири Маҳмудов М.А. - Душанбе: ЭР-граф, 2009. - С. 342-343
Ин вожа дигар маъноҳо низ дорад, Низомнома (мазмунҳо)-ро бубинед.
**Низоми сиёсӣ** падидаи ҳуқуқӣ-конститутсионӣ, ки маҷмӯи ташкилотҳоеро муайян мекунад, ки ба воситаи онҳо ҳокимияти сиёсӣ ба амал мебарояд ва ё барои амалӣ гаштани он 
таъсир мерасонанд. Онҳоро дар ҳуқуқи конститутсионӣ иштирокчиёни низоми сиёсӣ меноманд. Аз ҳама муҳитарини онҳо давлат мебошад, ки ҳамчун ташкилоти ягонаи соҳибихтиёр ҳокимияти худро ба ҳамаи ҷомеа паҳн менамояд, имкони бо роҳи маҷбуркунӣ таъмин кардани иҷрои қарорҳои худро дорад. Дар реҷаҳои сиёсии ғайридемократӣ давлат иштирокчии ягонаи ҳуқуқӣ ва ҳақиқии низоми сиёсӣ мебошад. Дар ҷомеаи демократӣ бошад, сохтори низоми сиёсӣ ғайр аз давлат худидораи маҳаллӣ ва падидаҳои дигари худидорашаванда (ки якҷоя бо давлат ба воситаи амалӣ намудани ҳокимияти расмӣ мебошанд), ҳизбҳои сиёсӣ, дигар иттиҳодияҳои ҷамъиятӣ мебошанд, ки дар идораи ҷомеа таъсир доранд, инчунин сохторҳои динӣ ташкил менамоянд. Боби аввали Конститутсияи ҶШС Тоҷикистон (с. 1978) низоми сиёсӣ номида шуда, мавқеи давлат ва мақомоти он, нақши Ҳизби коммунист, иттифоқҳои касаба ва дигар ташкилотҳои ҷамъиятӣ, дастаҷамъии меҳнатӣ, роҳҳои инкишоф додани демократияи сотсиалистӣ нишон дода шуда буд (моддаҳои 1-9).

Нигаред
-------

* Низоми якҳизбӣ

Эзоҳ
----

1. ↑  Фарҳанги истилоҳоти ҳуқуқ / Зери таҳрири Маҳмудов М.А. - Душанбе: ЭР-граф, 2009. - С. 344