recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Гуреза**, **паноҳанда** — дар ҳуқуқи байналмилалӣ шахсест, ки бинобар мавҷудияти ҷанги дохилӣ, фаъолияти муайяни сиёсӣ ё иҷтимоӣ, мансубияти нажодӣ, миллӣ, динӣ ва ғайра дучори таъқиб ва фишор қарор гирифта, давлати иқомати доимии худро тарк кардааст ва ба давлати хориҷӣ рафтааст.

Вазъи ҳуқуқии гурезагон дар қонунҳои миллӣ (мас. Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон «Дар бораи гурезаҳо» аз 10 майи 2002) ва асноди байналмилалӣ (мас. Конвенсия оид ба вазъи гурезаҳо аз 28 июли 1951 ва Протоколи марбут ба вазъи гурезаҳо аз 31 декабри 1967) муайян ва танзим карда мешавад. Дар сохтори СММ Комиссариати Олии СММ оид ба гурезаҳо таъсис дода шудааст (14 декабри 1950), ки бо фаъолияти дорои хислати башардӯстию иҷтимоӣ машғул аст. Ба он Комиссари Олӣ сарварӣ мекунад. Ӯ ҳар сол ба воситаи Шӯрои иҷтимоӣ ва иқтисодӣ ба Ассамблеяи генералии СММ ҳисобот медиҳад. Ситод-қароргоҳи Комиссариати Олии СММ оид ба гурезаҳо дар ш. Женева (Швейсария) ҷойгир аст. Намояндагиҳои он дар 120 давлати сайёра фаъолият доранд. Дар Ҷумҳурии Тоҷикистон намояндагии Комиссариати Олии СММ оид ба гурезаҳо аз соли 1993 фаъолият намуда, дар ҳамдастӣ бо Ҳукумати Тоҷикистон ҷиҳати ба ватан баргардонидани гурезаҳои тоҷик хидмати беназиреро анҷом дод.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Гуреза / С. Раҷабов // Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.

* Раҷабов С. А. Фарҳанги ҳуқуқи байналмилалӣ. Д. 2012;
* Фарҳанги истилоҳоти ҳуқуқ. Д. 2012;
* Буше-Сольнье Ф. Практический словарь гуманитарного права/ Перевод с французского Е. Кирпичниковой. М. 2004.
**Гардпошак** — мошин ё дастгоҳ барои пошидани заҳрдоруҳои хока — офаткушҳо.

Бо гардпошӣ дарахту зироат аз касалӣ ва ҳашароти зараррасон муҳофизат шуда, ҳамчунин барги рустаниҳоро дар мавриди зарурат мерезонанд. Гардпошак тракторӣ ва дастӣ мешавад. Гардпошаки тракториро дар боғу токзор, киштзор ва бешазорҳо ба кор мебаранд. Гардпошаки сербари универсалии ОШХ-50 барои ба боғу токзор, буттазор, пахтазор, зироати хӯроки чорво, сабзавот ва дарахтони ҷангал пошидани дору пешбинӣ шудааст. Онро ба тракторҳои Т-25 А, Т-54 В, Т-40 АМ пайваст мекунанд. Аз бордон, редуктор, боддиҳак, мили гардпошӣ, рама ва ҳидросилиндр иборат аст. Паҳноии кораш — 50-80 м (дар як соат 5,6-6,4 км ҳаракат мекунад), маҳсулнокии насос — 160 л/дақиқа ва боддиҳак — 6000 м/соат, гунҷоиши бордон — 160 дм3. Хока аз бордон ба қутии омезиш гузашта, бо ҷараёни ҳавои боддиҳак ба берун пош мехӯрад. Бо чунин Гардпошак дар як соат ба 5 га боғ, 7 га токзор, 80 га киштзори зироат дору пошидан мумкин аст. Онро як нафар — тракторчӣ идора мекунад. Бо Гардпошаки дастӣ, ки нисбатан маъмул аст, ба қитъаҳои хурду душворгузар ва зери баргҳо дору мепошанд. Барои ин дӯлчаро бо доруи хока пур карда, сипас дастакро тоб медиҳанд. Дар натиҷа шнек ва боддиҳак ба ҳаракат медароянд. Дору аз сӯрохии поёнии дӯл ба боддиҳак дохил шуда, зери фишори баланди ҳаво аз лӯлаи резинӣ ба рустанӣ пош мехӯрад.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Кленин Н. И. Сакун В. А. Сельскохозяйственные и мелиоративные машины. М. 1994;
* Карпенко А. Н. Халанский В. М. Сельскохозяйственные машины. М. 2004.

Сарчашма
--------

* Гардпошак / Б. Аҳмадо // Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.
**Гардиши меҳварии Замин** — дар атрофи меҳвари худ чарх задани Замин.

Замин чун дигар сайёраҳои Манзумаи офтобӣ дар ҳаракат аст ва яке аз онҳо Гардиши меҳварии Замин мебошад. Замин дар атрофи меҳвари худ дар самти муқобили ақрабаки соат, аз самти ғарб ба самти шарқ чарх мезанад. Мувофиқи қонунҳои механика, агар Замин шакли куравии сахту якҷинса медошт ё аз қабатҳои куравии зичиҳояш баробар иборат мебуд, он гоҳ самт ва даври Гардиши меҳварии Замин дар фосилаҳои баробари вақт доиман боқӣ мемонд. Шакли куравӣ надоштани Замин, якҷинса набудани сохти дохилии он, таъсири Моҳ, Офтоб ва сайёраҳои дигар сабаби тағйир ёфтани суръати гардиши Замин мегарданд. Гардиши меҳварии Замин тақр. ба 23 соату 56 дақиқаву 4,091 сония (шабонарӯзи сайёравӣ) баробар аст. Бо мурури замон суръати кунҷии гардиши Замин ва вазъи меҳвари он тағйир меёбанд. Меҳвари чархзании Замин мавқеи худро дар фазо якҷо бо ҷисми Замин ва ҳамчунин нисбат ба Замин дигар мекунад, яъне ҳаракати қутбҳо бо даври аз 305 шабонарӯз бештар ба амал меояд. Суръати гардиши Замин доимӣ нест, он нисбат ба гардиши кураи Осмон гоҳ баланд, гоҳ паст ва дар маҷмӯъ суст мешавад. Давомнокии як гардиши Замин дар ҳар садсолаи ду ҳазор соли охир ба ҳисоби миёна 0,0023 с зиёд шудааст. Аз сабаби майли меҳвари Замин баландии Офтоб дар давоми сол нисбат ба уфуқ доиман тағйир ёфта, сабаби ивазшавии фаслҳои сол мегардад. Мас. дар арзҳои шимолӣ дар фасли тобистон, ҳангоми ба сӯйи Офтоб майл доштани қутби шимолӣ рӯзҳо дарозтар буда, Офтоб дар Осмон болотар ҷойгир мешавад ва ин боиси боло рафтани ҳарорати миёнаи ҳаво мегардад. Дар фасли зимистон ҳангоми ба тарафи муқобили Офтоб майл доштани қутби шимолӣ вазъ тағйир ёфта, ҳарорати миёнаи ҳаво паст мефарояд.

Бинобар барзиёд будани массаи экватории Замин, Моҳ ва Офтоб претсессияи меҳварӣ бо даврияти тақр. 26000 сол дар атрофи қутбҳои эклиптика ба вуҷуд меояд. Дар натиҷаи ин претсессияи моҳу офтобӣ нуқтаи эътидоли баҳорӣ ба самти равиши Офтоб бо суръати солонаи ~50" ҳаракат карда, сабаби тағйир ёфтани координатаҳои экватории ҷирмҳои осмонӣ мегардад. Ба ҳаракати претсессионии Замин лаппиши нутатсионӣ зам мешавад, ки дар натиҷаи тағйирёбии мавқеи ҷойгиршавии байниҳамдигарии Моҳ, Офтоб ва Замин ба вуҷуд омадааст. Ҳаракатҳои претсессионӣ ва нутатсионии меҳвари Замин боиси лаппиши қутби воқеии олам мегардад, ки он ба даври гиреҳҳои мадори ҳаракати Моҳ (~18,6 сол) баробар аст.

Гардиши меҳварии Замин ба бисёр ҳодисаҳои табиии сатҳи Замин таъсир мерасонад, мас. ба тамоюли ҷисми афтанда ба самти шарқ, хушкбодҳои тропикии ду нимкураи Замин, ки ба самти экватор (хатти истиво) мевазанд, вазиши шамолҳои шимолу шарқӣ ба самти шимол ва ҷанубу шарқӣ ба самти ҷануб, шуста шудани соҳили рости дарёҳо дар Нимкураи шимолӣ ва соҳили чап дар Нимкураи ҷанубии Замин, ба самти шарқ майл кардани сиклонҳои аз ҷануб ба шимол ҳаракаткунанда ва ғ.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* Гардиши меҳварии Замин / А. Раҳмонов // Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.
**Гурза** (лот. Macrovipera lebetina) — як навъ мори заҳрдор. 

Дарозии модинааш то 1,3 м, наринааш то 1,7 м; рангаш дорчинии сурхтоб ё хокистарӣ буда, дар пушт холҳои сиёҳ дорад; танаш ғафс, думаш кӯтоҳ, сараш калони секунҷа. Гурза дар Африқои Шимолӣ. ғарби Осиё, Закавказия (ба ғайр аз Абхозистон), Осиёи Марказӣ зиндагӣ мекунад. Дар Тоҷикистон як зернамуди гурза (V. L. turanica) дучор мешавад. Онро қариб дар ҳама ҷо — ҳамвориҳо, кӯҳу доманакӯҳ, даруни ғорҳо, соҳили дарёву найзор (то баландии 2400 м аз с. б.) метавон дучор омад. Баъзан дар боғу киштзор ва харобаҳо низ пайдо мешавад. Гурза ҳангоми таҳдиди хатар зери буттаҳо, кафидагии шах, даруни сангтӯдаву лонаи ҷонварон панаҳ мебарад. Ғизои гурза мушу калламуш ва парандаву тухми онҳост; баъзан харгӯш ва дигар ҳайвонотро низ мехӯрад. Заҳри гурза барои одам марговар аст. Аз он марҳами «Випросал» (Unguentum «Viprosalum») истеҳсол мекунанд, ки давои хеле муфид мебошад (ба пӯст рӯзе 1-2 бор 5-10 граммӣ мемоланд).

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Гурза / А. Саидов // Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.
**Абубакри Теҳронӣ** (саннаи тав. ва вафот номаълум) — қозӣ, муншӣ ва муаррихи садаи XV.

Зиндагинома
-----------

Дар бораи аҳвол ва зиндагонии ӯ иттилооти кофӣ дар даст нест. Абубакри Теҳронӣ аслан аз Исфаҳон аст, вале нисбаи «Теҳронӣ»-и ӯ марбут ба қасабаи Терон — Каруни (Тирун) Исфаҳон аст, на ба шаҳри Теҳрон. Абубакри Теҳронӣ насаб аз ашрофи Исфаҳон дошта, дар ҳамин шаҳр касби илм кардааст. Дар соле, ки султони темурӣ Шоҳрух ба қасди саркӯб кардани шӯриши наберааш султон Муҳаммад Мирзо ба Исфаҳон рафт, бузургони ин шаҳрро ба ҷурм ва иғвои шоҳзода ба асорат гирифт, Абубакри Теҳронӣ низ аз ҷумлаи донишмандони маҳбус дар назди султон Шоҳрух буд. Пас аз марги Шоҳрух Абубакри Теҳронӣ озод шуд ва ба хидмати Муҳаммад Мирзо пайваст. Вай дар юриши Муҳаммад Мирзо ба Домғон (1457) ширкат варзид, Абубакри Теҳронӣ ӯро дар юришаш ба Хуросон (1458) низ ҳамроҳӣ кард ва пас аз тасарруфи Ҳирот дар мадрасаи Ғиёсия машғул ба тадрис шуд. Пас аз қатли Муҳаммад Мирзо (1451), Абубакри Теҳронӣ ба хидмати шоҳзода Муҳаммадӣ (писари Ҷаҳоншоҳ) рафт ва сипас (1452) ба дарбори султон пайваст. Абубакри Теҳронӣ шахси донишманд буд, илми сиёсату девонсолориро накӯ медонист ва дар навиштани номаҳои расмӣ ба ду забон (форсӣ ва арабӣ) устод будааст. Чунончи, намунаҳои фармонҳои султон Узун Ҳасан, нома ба султони Миср, Пир Аҳмад Қароман-оғлӯ ва ғайра, ки Абубакри Теҳронӣ тадвин кардааст, аз маҳорати баланди ӯ шаҳодат медиҳанд. Абубакри Теҳронӣ бо дархости султон Узун Ҳасанбек соли 1471 китоби «Таърихи Диёрбакрия»-ро иншо кард. Ин китоб ба забони форсии махлут ба забони арабӣ таълиф шуда, дорои иттилооти фаровон ва бикр дар робита бо таърихи сиёсӣ-иҷтимоӣ ва низомии силсилаҳои туркмани Оққуюнлу ва Қароқуюнлуи Эрон аст.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — 608 с. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2021, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.
**Абулваҷд** (соли таваллуд ва вафот номаълум) — шоири тоҷик (асри 16).

Зиндагинома
-----------

Аз зумраи шоирони Мовароуннаҳр аст. Хоҷа Ҳасани Нисорӣ дар тазкирааш «Музаккир-ул-аҳбоб» АСРИ-ро чун марди фозил ва хуштабъ васф кардааст. Дар дарбори шоҳ Бобур (ҳукмронӣ 1485 – 1530) хидмат намуда, ба обрӯю эътибори баланд ноил гашта буд. Аз осораш намунаҳо ба тавассути тазкираҳо расидаанд.

Абёти зерин аз ӯст:
Гирифт бурқаъ хато моҳи рӯи ҷононро,
Ҳиҷоби куфр бипӯшид нури имонро.
Ҳадиси лаъли лабаш, Фориғӣ, магӯ бо ғайр,
Марез баҳри хасу хор Оби ҳайвонро.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — 608 с. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2021, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.
**Гурдаи гови турконӣ** — навъе аз ангурҳои маҳаллии миёнсол, селексияи халқист.

Баргаш калони гирда (андозааш 16,8 х 16 см), панҷпарра, чоки байни парраҳояш рӯякӣ (канори парраҳо қифмонанд), сабзи сиёҳтоб, пушташ каме пашмакдор. Гулаш дуҷинса, хӯшааш (вазнаш 200—240 г) миёнаҳаҷми дукшакл, камшингил; ғужбаш зич, калони гирда (вазни 100-тоаш 520 г), зарди сабзтоб. Ғужмаш ғафсу шаффоф, мумпардааш маҳин. Гӯшташ хамираки сароб, ширин, андак нордон, таъми ангури обаки сабзро дорад. Тухмаш (2-3 дона) калони нӯгборик. Дар таркиби ангури нағз расидааш 20-22 % қанд ва 4-5 г/л ҷавҳар мавҷуд аст. Токаш миёнасабз, 24-28 дарсади навдаҳояш самаровар. Дар заминҳои лалмӣ низ хуб мерӯяд. Ҳангоми ба хавоза бардоштан ва 6-8 буғум монда буридани навдаҳояш ҳосил зиёд мешавад. Даври нашваш 135—145 рӯз; охири май гул карда, мевааш аввали сентябр мепазад. Аз ҳар га 80-100 сентнер ҳосил меғундоранд. Асосан тар мехӯранд; дар майкашӣ низ истифода мекунанд. Дар деҳаи Турконии ноҳияи Муъминободи вилояти Хатлон ва деҳаҳои гирду атрофи он парвариш меёбад. Токаш ба сармо ва камобӣ тобовар буда, бештар ба касалиҳои гардаву қарасон гирифтор мешавад.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Гурдаи гови турконӣ / Ҳ. Маҳмадқулов // Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.
**Абулбаракаи Фироқӣ** (таваллуд ва вафот номаълум) — шоир ва донишманди тоҷик.

Зиндагинома
-----------

Улуми мутадовилаи даврро дар зодгоҳаш омӯхта, дар Шаҳрисабз, Самарқанд, Ҳирот, Табрез қозигӣ кардааст. Мувофиқи маълумоти манбаъҳои адабӣ шоири тавоно, дорои истеъдоди баланд будааст. Ба ин ҳунари ӯ писаронаш Хоҷа Айюб ва Баҳоуддин пайравӣ кардаанд. Аз соҳибдевон буданаш манбаъҳои адабӣ иттилоъ додаанд, вале то ҳол девонаш дастраси муҳаққиқон нагардидааст.

Осор
----

Дар тазкираҳову баёзҳо, радоифулашъорҳо ғазалҳои бисёре аз ӯ (асосан дар мавзӯи ишқ) дарҷ шудаанд. 

Маҳро ба ҷамоли ту куҷо заҳраи даъвост,
К-он ҷо ҳамагӣ сурату ин ҷо ҳама маъност.
Ман Тури таҷаллӣ чӣ кунам, бар лаби бом ой,
Боми ту маро Туру ҷамоли ту таҷаллост.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Алишери Навоӣ, Маҷолис-ун-нафоис, Тошкент, 1961.

Сарчашма
--------

* А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — 608 с. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2021, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.
**Гардҳор Дос** (форсӣ: گردهار داس‎, тав. 1627) — шоири форсигӯи Ҳиндустон.

Зиндагинома
-----------

Дар Деҳлӣ зиндагӣ ва эҷод кардааст. Аз забони ҳиндӣ (санскрит) ба забони форсӣ достони «Рамаяна»-ро дар қолаби маснавӣ тарҷума карда, ба ҳукмрони давр — Ҷаҳонгир пешкаш кард. Гардҳор Дос дар тарҷумааш ба сужети «Рамаяна» баъзе лаҳзаҳоеро ворид кардааст, ки аз асли ҳиндии асар фарқ мекунанд. Мас. дар достони ҳиндӣ Сито — завҷаи Рама ба замин фурӯ меравад, дар асари Гардҳор Дос ӯ дар миҳаффа (тахти равон) ба осмон парвоз мекунад.

Дастнависҳои маснавии Гардҳор Дос дар китобхонаи Музейи Британия (шумораи Оr 1251), Музейи миллии Покистон (шумораи N. M. 1973—162) маҳфузанд.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* دانشنامۀادبفارسی. ادبفارسیدرشبهقاره (هند،پاکستان،بنگلادش). جلدچهارم. بخشسوم. تهران،۱۳۸٠ش.ر

Сарчашма
--------

* Гардҳор Дос // Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.
**Икромиддин Муҳиддинов** — мардумшинос, доктори илмҳои таърих, профессор.

Зиндагинома
-----------

Икромиддин Муҳиддинов 6 феврали соли 1933 дар собиқ колхози ба номи В.И. Ленини шаҳри Қурғонтеппа дар хонаводаи деҳқон ба дунё омадааст. Таҳсилоти ӯ аз омӯзишгоҳи педагогии шаҳри Қурғонтеппа сар шуд ва онро соли 1952 бо дипломи «аъло» хатм намуд. Ҳамон сол ба факултети таъриху филологияи Университети давлатии Тоҷикистон ба номи В. И. Ленин дохил шуда, ин макони илму маърифатро низ бо сарбаландӣ хатм намуд. Ҳанӯз аз соли 1953 дар айёми донишҷӯӣ дар ҳайати экспедитсияи илмӣ-тадқиқотӣ ба Қалъаи Хумб сафар дошта, Пас аз хатми Донишшгоҳ соли 1957 ӯро ба сифати лаборанти калон дар Институти таърихи ба номи А. Дониши Академияи илмҳои Тоҷикистон ба кор қабул карданд. Соли 1958 ходими илмии Академияи илмҳои Тоҷикистон гашта, соли 1959 ба шуъбаи аспирантураи Институти таърихи ба номи А. Дониши Академияи илмҳои Тоҷикистон дохил шуд. Зери роҳбарии олими шинохта ва мардумшиноси беҳамто Н.А. Кислякова, Икромиддин Муҳиддинов ба омӯзиши масъалаҳои зираткории мардуми Вахону Ишкошим машғул шуда, Аз соли 1985 то соли 1990 ба сифати мудири сектори этнографияи Институти таърихи ба номи А. Дониши Академияи илмҳои Тоҷикистон фаъолият дошта, аз соли 1994 то рӯзҳои охири умраш профессори кафедраи таърихи дунёи қадим ва асрҳои миёнаи факултети таърихи Донишгоҳи миллии Тоҷикистон буд. Икромиддин Муҳиддинов 17 сентябри соли 2010 чашм аз дунёи ҳастӣ пӯшид.

Фаъолияти илмӣ
--------------

Икромиддин Муҳиддинов фаъолияти илмиашро дар самти мардумшиносӣ оғоз намуда, ҳамроҳ бо олимони маъруф А.К. Писарчик, З. Широкова, М. Раҳимов, Н. Нурҷонов ба тадқиқи расму оин ва урфу одати мардумони Помир ошно гашт. Соли 1972 рисолаи номзадиашро таҳти унвони «Зироаткории тоҷикони Вахону Ишкошим дар охири асри ХIХ ва ибтидои асри ХХ» дар шаҳри Ленинград (Санкт-Петарбург) ҳимоя кард. Дар таърихи мардумшиносии тоҷик коршиноси нав рӯи кор омада, аз баракати фаъолияти пурсамари ӯ тадқиқот дар самти зироаткорию обёрикунӣ ва дигар паҳлӯҳои ҳаёти моддии мардум ранги дигар гирифт. Сафарҳои зиёди корӣ, мушоҳидаю назорат ва қайдҳо, омӯзишу пажӯҳиш ба ӯ имкон доданд, ки ҷаҳонбинии хешро васеъ намуда, маълумоти пурарзишро ба гардиши илмӣ ворид намояд. Ин буд, ки соли 1985 рисолаи доктории худро дар мавзӯи «Хусусиятҳои этнографии зироаткории баландкӯҳи Помири Ғарбӣ ва мавзеъҳои он дар охири асри ХIХ ва ибтидои асри ХХ» дар шаҳри Маскав ҳимоя намуд. Ба қалами Икромиддин Муҳиддинов 4-монография, беш аз 100-мақола дар риштаи мардумшиносӣ тааллуқ дошта, теъдоди зиёди онҳо дар бонуфузтарин маҷаллаҳои илмии Тоҷикистон, собиқ СССР ва соири кишварҳои хориҷ чоп шудаанд.

Манобеъ
-------

* Энциклопедияи олимони Донишгоҳи давлатии миллии Тоҷикистон. - Душанбе,2008.
**Гармаи сершира** — навъи себи маҳаллии пешпазак.

Дарахташ калони курашакл (баландиаш 5,0 м, қутри шохсораш 6,5 м), сершохубарг. Ниҳоли гармаи сершира соли 4-ум самар оварда, соли 7-ум ҳар дарахти он то 95 кг ва дар давраи комилан ба самар даромадан, то 120 кг мева медиҳад. Мевааш миёнаҳаҷм (вазнаш 80-110 г), андаке паҳн, кабуди зардча, тобиши гулгун ё норанҷӣ дорад; думчааш кӯтоҳ. Мағзи мевааш сафеди зардтоб, сершира ва хуштаъм; 12,3 % қанд, 15,7 % моддаҳои хушк, 0,72 % туршӣ ва 8,9 мг% витамини С дорад. Ҳосилаш нимаи дуюми моҳи июн мерасад. Бештар дар ноҳияи Ҳисор ва ноҳияи Ваҳдат парвариш мешавад. Дарахти гармаи сершира ба касалии ширинча тобовар нест.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Назиров Х. Н. Местные сорта яблони Таджикистана. Д. 2011.

Сарчашма
--------

* Гармаи сершира // Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.
**Абубакри Хоразмӣ**(Муҳаммад ибни Аббос (935, Хоразм – 993, Нишопур) — шоир ва донишманди арабизабони тоҷик.

Зиндагинома
-----------

Падараш аз хоразмиён, модараш хоҳари муаррихи маъруф Абуҷаъфар Муҳаммад ибни Ҷарири Табарӣ (839 – 923) будааст, аз ин рӯ ба вай лақаби Табархазӣ дода буданд. Бо мақсади омӯзиши амиқи улуми замон ва сайру саёҳат дар ҷавонӣ ба Ироқ, Сурия, Ҳалаб ва дигар кишварҳо сафар карда, бо донишмандону адибони он ҷойҳо вохӯрдааст. Пас аз сафарҳо ба Бухоро омада, ба хидмати дарбори Сомониён ворид шуд ва бо вазири Сомониён Абуалии Балъамӣ робитаи дӯстӣ барқарор намуд. Пас аз муддате ба Систону Шероз сафар кард; аз он ҷо ба Нишопур омад ва ба кори таълиму тадрис машғул шуд. Бо хонадони Бувайҳиён (ҳукмронӣ 935 – 1055) наздикӣ дошт, аз ин рӯ, ба таъқиботи вазири Сомониён Абулҳусайни Утбӣ (солҳои вазирӣ 977 – 986) гирифтор шуд ва ба ҷониби Исфаҳон назди Соҳиб ибни Аббод рафт. Пас аз вафоти Утбӣ боз ба Нишопур баргашт.

Осори шоир
----------

Аз Абубакри Хоразмӣ маҷмӯае бо номи «Расоил» ва девони ашъор боқӣ мондааст. Дар «Расоил» номаҳои ба ашхоси гуногун навиштаи Абубакри Хоразмӣ фароҳам омадаанд. Онҳо барои омӯхтани таърих ва хусусиятҳои насри бадеии садаи X аҳамияти калон доранд. «Расоил» дар Истанбул ва Бамбай ба табъ расидааст. Дар девони ашъори Абубакри Хоразмӣ қасидаҳо, ғазалҳо, марсияҳо, ҳаҷвияҳо ва ғайра ҷамъоварӣ шудаанд. Абубакри Хоразмӣ дар ашъори ҳаҷвиаш баъзе ходимони давлат, халифаҳои Аббосиён, ашхоси коҳилу муфтхӯрро мазаммат кардааст. Шоир хонандаашро ба азму субот, дурӣ ҷустан аз дӯстони риёиву рафтори ношоиста даъват менамояд.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Абдуллаев И. Поэзия на арабском языке в Средней Азии и Хорасане X – начала XI веков, Ташкент, 1984.

Сарчашма
--------

* А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — 608 с. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2021, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.
**Қонуни ҳуқуқӣ** — ақида ва талаботи муҳимтарини ҳуқуқи фитрӣ, принсипи аввалиндараҷаи фалсафаи ҳуқуқ, асоси ҷаҳонбинии ҳуқуқӣ ва фаҳмиши васеи (муосири) ҳуқуқ аст. Он аз тафовути ҳуқуқи фитрӣ ва ҳуқуқи позитивӣ ҳосил шуда, зарурати қабули қонунҳоро (тамоми шаклҳои расмии ифодаи ҳуқуқро) бо назардошти талаботу арзишҳои башар дар назар дорад. Ақида ва талаботи қонуни ҳуқуқӣ ҳоло дар Конститутсияи (Сарқонуни) ҶТ мустаҳкам шудааст. Аз ҷумла, Конститутсия як қатор талаботҳои аввалиндараҷаи қонуни ҳуқуқиро мустаҳкам намудааст, ба монанди ба Конститутсия мутобиқ будани қонунҳо, афзалияти санадҳои ҳуқуқии байналхалқӣ дар назди қонунҳои ҷумҳурй, ҳатман нашр шудани қонунҳо (м. 10), имкони ҳифз гардидани ҳуқуқу озодиҳои инсон ва шаҳрванд аз ҷониби қонунҳо (м. 14), вази-фаи давлат оид ба эътироф, риоя ва ҳифзи ҳуқуқҳон фитрии инсон (м.5).

Нигаред низ
-----------

* Қонун

Эзоҳ
----

1. ↑  Фарҳанги истилоҳоти ҳуқуқ / Зери таҳрири Маҳмудов М.А. - Душанбе: ЭР-граф, 2009. - с. 254
Ин вожа дигар маъноҳо низ дорад, Қонуният (мазмунҳо)-ро бубинед.
**Қонуният** - риоя ва иҷрои дақиқ, якхела ва ҳатмии талаботи ҳуқуқ аз тарафи мақомоти давлатӣ, шахсони мансабдор, ташкилотҳо ва шаҳрвандон мебошад. 

Талаби қонуният дар моддаи 10 Конститутсияи Ҷумҳурии Тоҷикистон ифода ёфтаасг: 

> *«Давлат ва ҳамаи мақомоти он, шахсони мансабдор, шаҳрвандон ва иттиҳодияҳои онҳо вазифадоранд Конститутсия ва қонунҳои ҷумҳуриро риоя ва иҷро намоянд»*

.

Қонуният ба якчанд маъно истифода мешавад: принсипи фаъолияти давлатӣ (адолати судӣ, ҳуқуқэҷодкунӣ ва м.и.); асоси ташкилии мақомоти давлат (интихоби Президент, Маҷлиси Олӣ) ва ғ. Қонунияти ҳуқуқӣ риояи ҳуқуқу озодиҳои инсон ва шаҳрвандро дар назар дорад.

Нигаред
-------

* Қонунҳои конститутсионӣ
* Қонун

Эзоҳ
----

1. ↑  Фарҳанги истилоҳоти ҳуқуқ / Зери таҳрири Маҳмудов М.А. - Душанбе: ЭР-граф, 2009. - с. 255
**Қонуни асосӣ** — ибораест, ки асосан аз рӯи мазмун бо мафҳуми Конститутсия» ва «Сарқонун» як буда, дар мамлакатҳо чун санади ягона вуҷуд дошта, меъёрҳои он қувваи олии ҳуқуқӣ дорад.

Дар баъзе мамлакатҳо, ба монанди Олмон, Эрон ба ҷои ибораҳои *Конститутсия* ва *Сарқонун* ибораи *Қонуни асосӣ* ба кор бурда мешавад.

Масалан, дар Ҷумҳурии Федеративии Олмон Қонуни асосии соли 1949 бо тағйироту иловаҳо, дар Ҷумҳурии Исломии Эрон Қонуни асосии соли 1980 бо тағйироту иловаҳо амал мекунанд.
Дар баъзе кишварҳо ҳам ибораи Конститутсия ва ҳам ибораи Қонуни асосӣ якҷоя истифода карда мешаванд. 

Масалан, Конститутсияҳои пешинаи ИҶШС ба тарзи «Конститутсияи (Қонуни Асосӣ)» ва баъд номи пурраи давлат навишта мешуд. Январи 2004 Конститутсия (Қонуни асосӣ)-и нави Афғонистон қабул гардид.

Нигаред низ
-----------

* Қонун
* Қонуни асосии давлат
*

Эзоҳ
----

1. ↑  Фарҳанги истилоҳоти ҳуқуқ / Зери таҳрири Маҳмудов М.А. - Душанбе: ЭР-граф, 2009. - с. 253
**Га̀строскопи́я** (аз юн.-қад. γαστήρ — «меъда» ва σκοπέω — «мебинам»); номи аниқтараш — **эзофагогастродуоденоскопия** (**ЭГДС**) — муоинаи девораи даруни меъда ба воситаи асбоби махсус — гастроскоп.

Гастроскоп ба меъда аз даҳону сурхрӯда ворид карда мешавад. Гастроскопияро духтури мутахассис бо мақсади ташхиси бемориҳои меъда (реш, қарҳа — эрозия, илтиҳоб, омос) ва ошкор намудани манбаи хуншорӣ анҷом медиҳад. Гастроскоп найчаи нарм, линза ва чароғак дорад.

Нигаред низ
-----------

* Эндоскопия

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* Гастроскопия // Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️  Гузариш ба унсури Викидода  Фарҳангҳо ва донишномаҳо | 
* Большая датская
* Большая российская (старая версия)
* Britannica (онлайн)

 |
| 

| Дар феҳристҳои китобшинохтӣ |
| --- |
| 
* BNF: 12007570p
* GND: 4156069-3
* J9U: 987007560578605171
* LCCN: sh85053494
* LNB: 000103902
* NKC: ph180702

 |

 |
↵↵ 

**Ноҳияи Даштиҷум** — воҳиди маъмурӣ-ҳудудии ҶШС Тоҷикистон, округи Кӯлоб ва вилояти Кӯлоб, ки солҳои 1932-1957 вуҷуд дошт. Майдони ноҳия, аз рӯи маълумотҳои соли 1947, 1,2 ҳазор гектарро ташкил дод. Маркази ноҳия д. Даштиҷум буд

Ноҳияи Даштиҷум дар ҳайати ҶШС Тоҷикистон соли 1932 ташкил шудааст. Ба он қисматҳои ҳудуди ноҳияҳои Муъминобод ва Шӯрообод дохил мешуд.

Соли 1938 ноҳияи Даштиҷум ба ҳайати округи Кӯлоб ва соли 1939 ба вилояти Кӯлоб дохил шуд .

19 августи соли 1957 ноҳияи Даштиҷум барҳам дода, тамоми қаламрави он ба ноҳияи Шӯрообод дода шуд.

Қайдҳо
------

1. ↑  *А. И. Кошелева, П. А. Васильев.* Административно-территориальное деление Таджикистана (исторический очерк). — Сталинабад, 1948. — 48 с.
**Али Мирзоалии Бадахшӣ**(соли таваллуд ва вафот номаълум) — шоири тоҷик (асри 16).

Эҷодиёт
-------

Пас аз касби камол аз зодгоҳаш Бадахшон ба Ҳиндустон сафар кард ва ба хидмати дарбори Акбар роҳ ёфт. Муншӣ буд. Тазкиранависон, аз ҷумла Ҳусайнқулихони Азимободӣ («Нештари ишқ») аз ӯ чун шоири хушбаён ёд кардаанд. Дар анвои гуногуни шеър, махсусан, қасидаву рубоӣ асарҳо офаридааст.
Ин байт аз ӯст:

Гар мӯнису ҳамдаме гаҳе доштаме,
З-ӯ чораи марҳаме даме доштаме.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Ҳусайнқулихони Азимободӣ, Нештари ишқ, кит. 3, Д. 1983.

Сарчашма
--------

* А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — 608 с. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2021, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.
Минтақаҳои наздисарҳадӣ ва маъмуриятҳои қабилавии дар сатҳи федеролӣ назоратшаванда. 
**Минтақаи наздисарҳадии Пешовар** ( англ. Frontier Region Peshawar ) — минтақаи наздисарҳадӣ, як воҳиди хурди маъмурӣ дар Минтақаҳои қабилавии дар сатҳи федералӣ идорашавандаи Ҷумҳурии Исломии Покистон аст. Ин минтақаро афсари ҳамоҳангсозии ҳавзаи Пешовар идора мекунад . Идоракунии умумии минтақаҳои наздисарҳадӣ тавассути котиботи ҳудудҳои қабилавӣ, ки дар шаҳри Пешовар ҷойгиранд, амалӣ карда мешавад .

Ҷуғрофиё ва иқлим
-----------------

Минтақа дорои теппаҳо аст ва баландии миёнаи онҳо аз сатҳи баҳр зиёда аз 1000 метр аст  .

Демография
----------

Қабилаҳои асосӣ дар минтақа: Бунервал, Чагарзай, Чавлавал Моманд ва дигар  .

Инчунин нигаред
---------------

* Минтақаҳои қабилавии дар сатҳи федералӣ идорашаванда
* Пешовар (ҳавза)

Эзоҳ
----

1. ↑  Administrative System(пайванди дастнорас — *таърих*).  FATA Secretariat. Баргирифта аз сарчашмаи аввал 17 сентябри 2008.
2. 1 2  Historical and administrative profile of the FR peshawar(пайванди дастнорас — *таърих*).  FATA Secretariat. Баргирифта аз сарчашмаи аввал 20 сентябри 2008.

Пайванд
-------

* Ҳукумати ҳудудҳои қабилавии дар сатҳи федералӣ идорашаванда (англ.) )
* Вазорати федералии давлатҳо ва минтақаҳои наздисарҳадии Покистон (англ.) )
**Гарднайча** — узви найчашакли зарраҳои гард, ки дар рустаниҳои тухмдор баъди гардолудшави ба вуҷуд меояд.

Гарднайчаи рустаниҳои лучтухм дар ҳуҷрачаи тухммуғҷа пайдо мешавад. Дар ин сурат гарднай ба бофтаи нутселлус ворид шуда, фақат ба пистонак (гастуория) хидмат мекунад (моддаҳои ғизоиро мегирад ё ғаметаҳои наринаро ба ҳуҷайратухм интиқол медиҳад). Зарраҳои гард дар рустаниҳои пӯшидатухм дар гардгираки модина як (дар аксар рустаниҳо, мас. дарахтони мева, буттамева ва ғайра) ё якчанд Г. ба вуҷуд меоранд. Г. ба тухммуғҷа ба воситаи микропил (пороғамия), гоҳо тавассути халаза (халазоғамия) ё аз паҳлу бо ёрии интегумент (мезогалия) роҳ меёбад. Г. ба ҷанинхалта (ғаметофити модина), маъмулан, аз байни ҳуҷайратухм ва синергид дохил мешавад ё баъди вайрон кардани яке аз синергидҳо спермияро озод намуда, барои бордоршавии дучанда (ҳам ҳуҷайратухм ва ҳам ҷанинхалта) шароити мусоид муҳайё мекунад.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* Гарднайча // Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.
**Гарде́з** (пашту: ګردېز‎, дарӣ: گردیز *Gardēz*) — шаҳр дар Афғонистон (дар ҷануби Кобул). Маркази маъмурии вилояти Пактиё.

Дар воҳаи Гардез, дар сари роҳҳои автомобилгард (ба сӯйи Кобул, Ғазнӣ, Покистон) ва корвонгузар байни кӯҳҳои Сулаймон ва Ҳазораҷот воқеъ гаштааст. Аҳолиаш 75000 нафар (2013). Дар баландии 1000 м аз с. б. ҷойгир аст. Солҳои 1980-87 дар Гардез пойгоҳи калони низомии Иттиҳоди Шӯравӣ (артиши 40-ум) ҷойгир шуда, ҳангоми амалиётҳои ҳарбӣ дар шоҳроҳи стратегии Гардез — Хост (Матун) нақши муҳим дошт. Соҳаҳои асоси хоҷагӣ: чорводорӣ (бузу гӯсфандпарварӣ), сабзавоткорӣ ва ғаллакорӣ. Заминҳояш аз дарёи. Гардез обёрӣ мешаванд.

Гардез зодгоҳи муаррихи садаи XI Гардезӣ мебошад. Дар Гардез собиқ президенти Афғонистон Муҳаммад Наҷибулло таваллуд ва дафн шудааст.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* بصیراحمددولتآبادی. شناسنامۀافغانستان. تهران — قم،۱۳۷۱ش

Сарчашма
--------

* Гардез / Р. Абдуллоев // Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.


  



|  |  |
| --- | --- |
| Афғонистон | *Ин мақолаи нопурра аз ҷуғрофияи Афғонистон мебошад.Шумо метавонед бо пурра кардани ин ба Википедия кумак кунед.* |
**Гардиши савдои хориҷӣ** — маҷмӯи умумии содирот ва воридоти як кишвар ё гурӯҳи кишварҳо.

Гардиши савдои хориҷӣ дар давраи тақвимӣ (сол) бо нархҳои ҷорӣ ва ё нархҳои доимӣ ҳисоб карда мешавад. Мутобиқи муқаррароти СММ омори гардиши савдои ҷаҳонӣ ҳамчун маҷмӯи содирот ва воридоти тамоми кишварҳои ҷаҳон бо доллари ИМА ҳисоб карда мешавад. Гардиши савдои хориҷӣ-и Ҷумҳурии Тоҷикистон дар соли 2013-ум 5284,7 млн сомониро ташкил дод, ки нисбат ба соли қаблӣ 2,9 % зиёд буд. Дар панҷ соли охир (2008-12) Гардиши савдои хориҷӣ солона ба ҳисоби миёна 4342,8 млн доллари ИМА-ро ташкил дод. Дар соли 2012 Гардиши савдои хориҷӣ нисбат ба соли 2011 15,1 % афзоиш ёфт, нисбат ба соли 2008-ум 9,8 %, аз ҷумла афзоиши солонаи содирот 8,1 % ва воридот 17,9 %. Дар сохтори содирот ҳаҷми ашёи хом ва маҳсулот — филиззот, нахи пахта, неруи барқ ва меваю сабзавот бештар буд. Дар сохтори воридот ҳаҷми маҳсулоти саноати кимиё (гилхок), маҳсулоти соҳаи кишоварзӣ (гандум, орд, ярма ва ғайра), мошинолоту таҷҳизот ва воситаҳои нақлиёт зиёд буд. Дар Гардиши савдои хориҷӣ саҳми кишварҳои Иттиҳоди давлатҳои мустақил (ИДМ) 45 % ва кишварҳои дигар 55%-ро ташкил дод. Шарикони асосии тиҷоратии Ҷумҳурии Тоҷикистон Русия, Қазоқистон, Хитой, Туркия, Афғонистон, Эрон, ИМА, Туркманистон, Литва, Украина, Амороти Муттаҳидаи Араб, Қирғизистон, Покистон, БелоРусия, Латвия ва Швейсария ба ҳисоб мерафтанд.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Внешнеэкономическая деятельность Республики Таджикистан. Д. 2013.

Сарчашма
--------

* Гардиши савдои хориҷӣ // Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.
**Гардиши пул** — ҳаракати пайвастаи воситаҳои пулӣ (нақдӣ ва ғайринақдӣ) ҳангоми хидматрасонӣ ба муомилоти мол.

Дар шароити иқтисоди бозорӣ пул яке аз воситаҳои зарурии ҳаёти иҷтимоӣ ба ҳисоб меравад. Дар раванди фаъолияти иқтисодӣ ташкили муносибатҳои иқтисодӣ дар байни истеҳсолкунандагон ва истеъмолкунандагони молу хидматрасониҳоро бе истифодаи пул тасаввур кардан ғайриимкон аст. Аз ин рӯ, ҳамаи амалиёти хариду фурӯши мол ва хидматрасонӣ ба воситаи пул сурат мегиранд. Ҳисоббаробаркуниҳои пулӣ метавонанд нақдӣ ва ғайринақдӣ бошанд.

Зарурати ташкили самаранокии соҳаи савдо, кам кардани харҷи истеъмолкунандагон ҳангоми хариду фурӯши молу хидматрасониҳо, таъмини дастрасии босуръату босифати молу хидматрасонӣ аз харидору истеъмолкунандагон истифодаи воситаҳои пули нақдро талаб мекунад. Ҳуқуқи ба муомилот баровардани пулҳои нақд ба ихтиёри Бонки марказӣ (миллӣ) ҳамчун маркази ягонаи эмиссионии мамлакат вогузор мегардад. Бинобар ин Г. в. п. аз бонки марказӣ (миллӣ) оғоз меёбад. Воситаҳои пулии нақдӣ ба ивази пулҳои ғайринақдӣ аз хазинаи бонки марказӣ ба бонкҳои тиҷоратӣ дода мешаванд. Бонкҳои тиҷоратӣ воситаҳои пулиро ба миҷозон медиҳанд ва ҳамчунин дар асоси шартнома бонкҳои дигарро бо воситаҳои пулӣ таъмин менамоянд. Бонкҳои тиҷоратӣ бо мақсади таъмини хидматрасонии корхонаҳо, муассисаҳо ва аҳолӣ онҳоро бо воситаҳои пулӣ таъмин мекунанд ва бо ин мақсад дар хазинаҳои худ миқдори муайни воситаҳои пулиро нигоҳ медоранд. Корхонаҳо ва муассисаҳо воситаҳои пулии аз бонкҳо гирифтаашонро барои додани музди кор, нафақа, кумакпулӣ, хариди молу пардохти арзиши хидматрасониҳо ва дигар мақсадҳо истифода мебаранд. Аҳолӣ бар илова аз пулҳои аз корхонаҳо гирифта, инчунин аз бонкҳои тиҷоратӣ фоизи пасандоз, дивидент ва воситаҳои пулиеро, ки дар суратҳисобашон доранд, метавонанд истифода баранд. Як қисми воситаҳои пулии аҳолӣ барои хариди молу пардохти арзиши хидматрасониҳо, қисми дигари онҳо барои пардохти андозҳо, хонапулӣ, хидматрасониҳои коммуналӣ, адои қарз, хариди саҳмияҳо, пасандоз ва ғ. сарф мешаванд. Ҳамин тариқ, воситаҳои пулии дар ихтиёри аҳолӣ қарордошта боз ба хазинаҳои муассисаву корхона ва ташкилот, муассисаҳои тиҷоратӣ, хидматрасонӣ ва бонкӣ ворид мегарданд. Азбаски корхонаҳо ва муассисаҳо имкони нигоҳ доштани тамоми воситаҳои пулиро надоранд, қисми бештари онҳоро ба бонкҳои хидматрасонашон месупоранд. Бонкҳо дар навбати худ қисми зиёди воситаҳои пулиеро, ки дар ихтиёрашон доранд, ба ивази воситаҳои пули ғайринақдӣ ба бонки марказӣ месупоранд, зеро барои таъмини ҳисоббаробаркунӣ ба воситаҳои пулии ғайринақдӣ зарурат доранд. Ҳамин тариқ, Г. в. п. аз бонки марказӣ оғоз ёфта, дар он ба охир мерасад.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Раҳимзода Ш. Муомилоти пулӣ ва қарз. Д. 2009.

Сарчашма
--------

* Гардиши пул // Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.
**Гардиши бор** — нишондиҳандаи иқтисодии ҳаҷми боркашонӣ ба воситаи нақлиёти гуногун дар як муддати муайян. 

Ин нишондиҳанда бо тонна (т), километр (км) ва мил ҳисоб карда мешавад ва ба массаи борҳои кашонидашудаю масофаи тайкардашуда дар як давраи муайяни вақт баробар мебошад. Дар шароити муосир гардиши бори нақлиёти автомобилгард, нақлиёти обӣ, нақлиёти р. о. нақлиёти ҳавоӣ, хатҳои интиқоли лӯлагӣ ва нақлиёти дарёӣ вуҷуд доранд. Нишондиҳандаҳои гардиши бор дар раванди банақшагирӣ ва таҳияи омор барои муайян кардани ҳосилнокии меҳнат дар нақлиёт (ҳаҷми тонна/километр ба як воҳиди корӣ) истифода бурда мешаванд. Арзиши боркашониҳо низ аз рӯйи ҳисоби тонна/километр ҳисоб карда мешавад, зеро хароҷоти боркашонӣ ба дурии роҳ ва вазни бор вобаста мебошанд. Гардиши бори нақлиёти обӣ аз рӯйи нишондиҳандаи тонна/мил ҳисоб карда мешавад. Гардиши бор дар нақлиёти р. о. бо нишондиҳандаи км/тонна муайян карда мешавад.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Гогол Б. И. Экономика советской торговли. М. 1971;
* Большая советская энциклопедия. Т. 7. М. 1972.

Сарчашма
--------

* Гардиши бор / М. Тағоев // Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.
**Гармалаф**, **гармича**, **хори сагак**, **сагакхор** (лот. Bídens tripartíta) — гиёҳест яксола.

Тавсифоти гиёҳшинохтӣ
---------------------

Пояаш рост, сершохаи сурхтоб, аз 30 то 150 см қад мекашад. Баргаш 3–5- парра (дарозиаш 3–7 см), гулаш майдаи зард; мевааш хоракҳои каҷ дорад, ки ба либос ё пашми ҳайвонот мечаспанд (вазни 1000-тоаш 2–3,5 г). Гармалаф аз июн то сентябр гул мекунад. Дар тамоми қисми аврупоии Русия, Осиёи Марказӣ, Қафқоз ва Шарқи Дур паҳн гардидааст. Дар шибарзамин, ҷойҳои сернами соҳили дарё, ҷӯй, обанбор ва марғзори серрутубат мерӯяд. Дар Тоҷикистон дар мавзеи дарёи Сир, қ-кӯҳҳои Туркистон, Ҳисору Дарвоз ва ноҳияҳои ҷанубӣ (дар баландии 800–2000 м аз с. б.) вомехӯрад. Гармалаф рустании обталаб аст. Онро дар ҷойҳои сернам (ҳавзаи дарё ва соҳили обанборҳо) парвариш мекунанд. Аз тухмаш зиёд карда мешавад. Тухми гармалаф дар муддати 5–7 сол қобилияти сабзишашро нигоҳ медорад. Пеш аз кишти гармалаф заминро шудгор ва мола карда, ба ҳар га 30–40 т пору ва нурии минералӣ (30 кг N, P2O5, K2O) меандозанд. Тухмиро тирамоҳ 10–15 рӯз пеш аз оғози сармо (ба чуқурии 1 см) ва аввали баҳор ба чуқурии 2–3 см (байни қаторҳо 45–60 см) мекоранд. Меъёри кишт ба ҳар га 10–12 кг аст. Давраи нашви гармалаф 120–140 рӯз идома меёбад.

Хосиятҳои шифоӣ
---------------

Гармалаф гиёҳи доруист. Бо мақсади табобат баргу навдаи наврустаи онро меғундоранд (то давраи гулшукуфт) ва дар ҷойи шамолрас тунук карда нигоҳ медоранд (то 2 сол). Дар таркиби гармалаф равғани эфир, моддаҳои даббоғӣ, флавоноидҳо, витамини С, каротин, микроэлементҳо мавҷуданд. Ҷӯшоби гармалаф барои муолиҷаи бемориҳои зангила, бронхит, иллати ҷигар, узвҳои ҳозима, амрози пӯст (хоришак, шукуфа, экзема) истифода мешавад. Бо нақуи он бемории ниқрис, диабети қандӣ, тарбод, радикулит ва илтиҳоби банду буғумро табобат мекунанд, чун давои пешоброн низ ба кор мебаранд. Табибони тибетӣ бо нақеи гармалаф камхунӣ, сӯхтанӣ, атеросклероз, табибони чинӣ бемории силро даво мебахшанд. Табибони халқии тоҷик нақеи баргу пояи гармалаф-ро барои муолиҷаи вараҷа, нақеи решаашро ҳангоми бемории обхӯра тавсия медиҳанд. Марҳами алафи гармалаф-ро ба гармича мемоланд.

Дар соҳаи саноат аз барг ва гулҳои гармалаф рангҳои зарди равшан, зардтоб ва ҷигарӣ ҳосил карда, онро барои рангпардозии матоъҳои абрешимӣ ва пашмин истифода менамоянд. Дар байторӣ низ ба кор бурда мешавад.

Эзоҳ
----

1. ↑  *Species Plantarum* 2: 831 (1753)

Адабиёт
-------

* Ковалева Н. Гармалаф Лечения растениями. М. 1972;
* Турова А. Д. Лекарственные растения СССР и их приминение. М. 1974;
* Гаммерман А. Ф. Гром И. И. Дикорастущие лекарственные растения СССР. М. 1976;
* Ходжиматов М. Дикорастущие лекарственные растения Таджикистана. Д. 1989;
* Губанов И. А. (ва дигармалаф). Череда трёхраздельная//Иллюстрированный определитель растений Средней России. М. 2004.

Сарчашма
--------

* Гармалаф / М. Ҳоҷиматов. // Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.
**Лейкоситҳо** — ҷисмчаҳои сафеди хун; ҳуҷайраҳои беранг буда, ядро ва ситоплазма доранд. Дар таркиби 1 мм³ хуни одами солим 5000 — 8000 (яъне нисбат ба эритроситҳо 600—800 маротиба камтар) лейкосит мавҷуд аст. Лейкосит дар мағзи устухон, гиреҳи лимфа ва сипурз ҳосил мешаванд. Онҳо донадор (гранулоситҳо) ва бедона (агранулоситҳо) мебошанд.

Эозинофилҳо (мас. эозин), базофилҳо (мас. синкаи метилен) ва нейтрофилҳо мансуби лейкосити донадоранд. Миқдори нейтрофилҳо аз таъсири сироят, бемориҳои шадиди шуш ва узвҳои дигари дохилӣ (мас. эндокардит, аппендисит ва ғ.) ва миқдори эозинофилҳо, одатан, бинобар ҳассосияти баланди организм, бештар дар мавриди касалиҳои аллергӣ (экзема, зиқи нафас), киҷҷа, инчунин аз барзиёд истеъмол кардани антибиотикҳо меафзояд. Агранулоситҳо ба лимфоситҳо ва моноситҳо ҷудо мешаванд. Баъзе намудҳои лейкосит аз рӯи фоиз таносуби муайян доранд, ки формулаи лейкосит меноманд. Дуруст муайян намудани формула барои ташхиси беморӣ муҳим аст. Миқдори лейкосит метавонад дар давоми рӯз тағйир ёбад. Ҳангоми кори ҷисмонӣ ва баъзе бемориҳо лейкосити хун зиёд мешаванд (ниг. Лейкоситоз). Камшавии лейкоситро лейкопения меноманд. Лейкосит мавҷудоти ба организм дохилшударо нест мекунанд.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Лейкоситҳо // Ирландия — Лениннома. — Д. : СИЭСТ, 1981. — (Энциклопедияи Советии Тоҷик : [дар 8 ҷ.] /  сармуҳаррир А. С. Сайфуллоев ; 1978—1988, ҷ. 3).


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️  Гузариш ба унсури Викидода  Вебгоҳҳои мавзӯъӣ | 
* FMA

 |
| Фарҳангҳо ва донишномаҳо | 
* Большая российская (старая версия)
* Большая российская (научно-образовательный портал)
* Большая советская (1 изд.)
* Брокгауза и Ефрона
* Малый Брокгауза и Ефрона
* Britannica (онлайн)

 |
| 

| Дар феҳристҳои китобшинохтӣ |
| --- |
| 
* BNF: 11979782k
* GND: 4074195-3
* J9U: 987007563020705171
* LCCN: sh85076269
* NDL: 00562841
* NKC: ph122279

 |

 |
**Левӣ Бобохонов** (маъруф ба **Левича**, **Леви Бобохон**; 1873, Бухоро – 1926, Самарқанд) — мақомхон, мутриб ва мусаннифи машҳури яҳудитабор.

Зиндагинома
-----------

Санъати мақомхонию мутрибиро аз мусиқидонони машҳур Борухи Калхоти Самарқандӣ, Бобоҷалол Носирзода, Ҳоҷихони Чорҷӯйӣ омӯхтааст. Муддате мутриби дарбори амири Бухоро – Абулаҳадхон буд. Ба сабаби хусумати амир ва дарбориён ба Самарқанд фирор карда, то охири умр дар он ҷо зиндагӣ кардааст. Левӣ Бобохонов овози баланду форам дошт, мақомҳоро бо услуби хос мехонд, танбӯрро ҳам хеле таъсирбахш менавохт. Соли 1909 кормандони студияи «Рига – граммофон» якчанд сурудро дар иҷрои Левӣ Бобохонов дар қарта сабт кардаанд, ки дар байни онҳо «Қашқарчаи Сарвиноз», «Муғулчаи Бузург», «Насри Ушшоқ», «Талқини Уззол», «Талқини Ушшоқ», «Уфари Муғулчаи Сегоҳ» буданд. Левӣ Бобохонов солҳои 20 садаи XX дар Мактаби мусиқии Бухоро дарс медод ва ҳамзамон консерт намоиш медод. Соли 1923 ба Самарқанд кӯчид. Ӯ дар клубу чойхонаҳо ҳунарнамоӣ мекард, дар маҳфилҳои мусиқӣ ба ҷавонон тарзу услули иҷрои «Шашмақом» ва санъати мақомхониро ёд медод.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Алибаева К. Ахмедов М. Народные музыкаты Узбекистана. Ташкент, 1952;
* Таджикская музыка. Д. 2003; Донишномаи Шашмақом. Д. 2009.

Сарчашма
--------

* Бобохонов Левӣ / З. Тоҷикова // Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.
**Алибеки Табрезӣ**  (соли таваллуд ва вафот номаълум) — хаттоти эронӣ (охири садаи XVI – аввали садаи XVII).

Зиндагинома
-----------

Зодгоҳаш Табрез. Аз рӯйи маълумоти Қозӣ Аҳмад (1580) ӯ бо Алибеки Табрезӣ дар Табрез вохӯрда, дар рисолааш «Гулистони ҳунар» роҷеъ ба Алибеки Табрезӣ маълумот додааст. Лақабаш «Ҷамол-ул-мулк». Ҳунари хаттотиро аз устодаш Шамсуддини Табрезӣ омӯхта, дар навиштани анвои хат, бахусус дар хати сулс шуҳрат ёфтааст. Дарвозаву масҷидҳо ва дигар ҷузъҳои меъмории шаҳри Табрез бо хати Алибеки Табрезӣ оро ёфтаанд. Шогирдони Алибеки Табрезӣ Алии Табрезӣ, Абдулбоқии Донишманд, Алиризои Аббосӣ, Хоҷа Мақсуд, Мирзо Ҳасанбек ибни Маҳмудбеки Салим ва дигарон дар рушди анвои ҳунари хаттотӣ дар Эрон саҳм гузоштаанд.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Кази Ахмед, Трактат о калиграфах и художниках. - М – Л. 1947;
* Энциклопедияи адабиёт ва санъати тоҷик, ҷ. 1. - Д. 1998.

Сарчашма
--------

* А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — 608 с. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2021, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.
**Алии Бадахшонӣ** маъруф ба **Қотеъ Мавлоно Бадр** (соли таваллуд ва вафот номаълум) — хаттот ва хушнависи тоҷик (охири садаи XV ва ибтидои садаи XVI).

Зиндагинома
-----------

Аслан Бадахшонист. Дертар ба Эрон муҳоҷират намуда, то охири умр дар Машҳад зиста ва ҳамон ҷо фавтидааст. Тибқи маълумоти Қозӣ Аҳмад Алии Бадахшонӣ зиндагии сода ва дарвешонае дош тааст. Ҳунари хаттотиро дар овони ҷавонӣ омӯхта ва зуд шуҳрат ёфтааст. Дар навиштани анвои хати арабӣ маҳорати тамом доштааст. Бино ба маълумоти Қозӣ Аҳмад («Гулистони ҳунар»). Алии Бадахшонӣ дар хушнависӣ ба пояи устод Миралии Ҳиравӣ расида, дар хати онҳо фарқияте дида намешуд. Мутаассифона, намунае аз китобатҳои Алии Бадахшонӣ то замони мо нарасидааст.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* К а з и А х м е д, Трактат о каллиграфах и художниках, М. – Л. 1947.
* Энциклопедияи адабиёт ва санъати тоҷик, ҷ. 1, Д. 1988.

Сарчашма
--------

* А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — 608 с. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2021, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.
**Алиасғари Шеърдӯст** (форсӣ: علی اصغر شعردوست‎ тав. 1962 Эрон) — ходими давлатии Эрон, доктори илми филологӣ (1990), Узви Иттифоқи нависандагони Тоҷикистон (1998), Узви хориҷии Академияи илмҳои Тоҷикистон (2010).

Зиндагинома
-----------

Алиасғари Шеърдӯст Донишгоҳи Теҳронро ба поён расондааст (1980).
Корманди Кумитаи Садои Ҷумҳурии Исломии Эрон, Вазорати фарҳанг ва иршоди исломӣ, Шӯрои густариши забон ва адабиёти форсӣ, интишороти байналмилалии Алҳудо, Раёсати умури фарҳангии Осиёи Миёна ва Қафқоз, интишороти Сурӯш (1980-2000). Намояндаи мардум дар Маҷлиси Шӯрои исломии Эрон (2000). Мушовири Раиси ҷумҳурии ҶИЭ, Раиси котиботи Шӯрои Олии оид ба эрониёни хориҷии берун аз кишвар. Муншии куллии Анҷумани дӯстии ҶИЭ ва Озарбойҷон (2004-2007). Сафири ҶИЭ дар Тоҷикистон (2008 - 20).
Самти асосии фаъолияти илмӣ:адабиётшиносӣ.
Доктори ифтихории ДДХ ба номи Б.Ғафуров (1998)..

Осор
----

* Шеъри муосири Эрон. – Душанбе,2012.

Эзоҳ
----

1. ↑  Зиндагиномаи сафир Алиасғари Шеърдӯст. 27 Декабри 2012 санҷида шуд. Баргирифта аз сарчашмаи аввал 27 Декабри 2012.

Пайвандҳо
---------

* Сомонаи расмии Сафорати Ҷумҳурии Исломии Эрон дар Душанбе Бойгонӣ шудааст 19 апрели 2012  сол.

| ⚙️ Барандагони ҷоизаи давлатии А. Рӯдакӣ 2002-2014 |
| --- |
| 
* Сафармуҳаммад Айюбӣ (2002)
* Сайф Раҳимзод (2002)
* Сорбон (2002)
* Гулрухсор (2004)
* Саттор Турсун (2006)
* Низом Қосим (2006)
* Фарзона (2008)
* Муҳаммад Ғоиб (2008)
* Саид Нафисӣ (2008)
* Барот Абдураҳмон (2008)
* Соҳиб Табаров (2010)
* Доро Наҷот (2010)
* Болдирев А.Н. (2010)
* Аҳмадҷони Раҳматзод (2012)
* Алиасғари Шеърдӯст (2012)
* Маҳмадраҳим Карим (2012)
* Ҷӯра Ҳошимӣ (2012)
* Атахон Сайфуллоев (2014)
* Мирзо Файзалӣ (2014)
* Синелников М.И. (2014)

 |  |
**Алиасғари Мусаввир** (соли таваллуд ва вафот номаълум) — мусаввири эронӣ (нимаи дуюми садаи XVI ва ибтидои садаи XVII).

Зиндагинома
-----------

Алиасғари Мусаввир аслан аз Кошон буда, қариб тамоми умр дар Машҳад зистааст. ӯ дар китобхонаи ҳокими Машҳад Мирзо Иброҳим ба ҳунари мусаввирӣ машғул будааст. Искандари Муншӣ дар «Таърихи оламорои Аббосӣ» Алиасғари Мусаввирро дар радифи наққошон ва мусаввирони дарбори шоҳ Таҳмосб ном бурдааст. Алиасғари Мусаввир шогирдони бисёреро ба камол расонидааст. Қозӣ Аҳмад худро аз шогирдони Алиасғари Мусаввир медонад. Мусаввири машҳур Оқо Ризо писари Алиасғари Мусаввир буда, тамоми назокати наққоширо аз падараш омӯхтааст. Қозӣ Аҳмад ӯро дар ҳунари наққошӣ бо Монниву Беҳзод дар як радиф гузоштааст. Мутаассифона, намунае аз осори Алиасғари Мусаввир то ба имрӯз дастрас нашудааст.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Кази Ахмед, Трактат о калиграфах и художниках, М. – Л. 1947;
* Энсиклопедияи адабиёт ва санъати тоҷик, ҷ. 1, Д. 1988.

Сарчашма
--------

* А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — 608 с. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2021, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.
**Базаи моддӣ-техникии ҷамъият** — маҷмӯи шароити моддӣ ва шайъии қувваҳои истеҳсолкунанда (олот ва воситаҳои кор), ки барои ташаккул ва рушди ин ё он форматсияи ҷамъиятию иқтисодӣ ногузиранд.

База қисми таркибии қувваҳои истеҳсолкунанда буда, дар назди мабдаи асосии он — коргар оид ба пешравии маданӣ, зеҳнӣ ва тахассусии ӯ талаботи муайян пеш мегузорад. Бинобар ин, базаи моддӣ-техникии ин ё он форматсияи ҷамъиятию иқтисодӣ аз пешинааш миқдоран ва сифатан фарқ мекунад. Тағйироти сифатӣ вақте мушоҳида мешавад, ки дар пешравии истеҳсолот табаддулоти назарраси монанд ба инқилоби истеҳсолӣ рух диҳад. Ҳар як ин гуна ҷаҳиш ба ҷамъият, умуман инсоният, имкон фароҳам меоварад, ки дар масъалаи шакли меҳнат ва дараҷаи ҳосилнокии он ба зинаи сифатан нав барояд.

Ҷаҳиши сифатии нахустин дар ҷамъияти ибтидоӣ, вақте ки инсоният гудохтани филиззот, пеш аз ҳама оҳан ва аз он сохтани олоти меҳнатро омӯхт, рух дод. Ва ин ҳамвора бо зироаткорӣ ва ром (хонагӣ) кардани ҳайвонот, имконияти ба даст овардани маҳсулоти изофа ва истисмори одам аз ҷониби одамро ба вуҷуд оварда, ба пайдоиши давраҳои мутазод (форматсияҳои антагонистӣ) — сохти ғуломдорӣ ва феодализм асос гардид. Асоси ҳар як базаро олати кори аз ҷониби коргар истифодашаванда ва маҳорати малакаи дар меҳнати дастӣ зоҳирмекардаи ӯ ташкил медиҳад. Ҷаҳиши сифатии дуюм дар соҳаи истеҳсолоти моддӣ дар давраи ба ном «табаддулоти саноатӣ» воқеъ гашта, саноати калони хусусӣ базаи моддӣ-техникии капитализмро ба вуҷуд овард. Асоси саноати калонро техникаи мошинӣ, ки дар натиҷаи татбиқи кашфиёти илмӣ ба истеҳсолот ба вуҷуд омад, ташкил медод. Тараққии саноати калон (яъне истисмори бештари коргарон) барои сар задани инқилобҳои сотсиалистӣ шароит фароҳам меоварад ва он минбаъд ба сифати базаи иқтисодии сохтмони ҷамъияти сотсиалистӣ хидмат мекунад. Тарзи сотсиалистии истеҳсолот аз капиталистӣ на бо ашёву моли истеҳсолшаванда, балки бо ҳолати коргар, коргари озод аз истисмор ва шариксоҳиби воситаҳои истеҳсолии моликияти ҷамъиятӣ будани ӯ фарқ мекунад. Ҷаҳиши сифатии сеюм (аз нимаи садаи XX шурӯъ шуд) бо истилоҳи (ибораи) Инқилоби илмию техникӣ ифода мешавад, ки он қувваҳои истеҳсолкунанда, яъне базаро куллан тағйир дод (зуҳури техника ва технологияҳои навтарин).

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Большой энциклопедический словарь. М. 2000.

Сарчашма
--------

* Базаи моддӣ-техникии ҷамъият / Н. Хоналиев // Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — С. 261. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.
**Алиаскар Камол** (фам. **Камолиддинов**; 1878 — 1933) — нависанда, публицист ва ходими чамъятии тотор.

Аз оилаи косиб. Дар мадраса таҳсили илм кардааст. Соли 1901 газетаи ғайрилегалии таракки ва нашриёти маорифро ташкил кард. Фаъолияти эҷодии Камолиддинов аз соли 1896 сар шудааст. Муаллифи пйесаҳои «Ҷавони бадбахт» (1898) ва «Бачаи шум» (нашраш 1900). Дар хикояи «Ҳазрати Собир» (1903)тарзи маишати рухониёнро фош намудааст. Дар «Барои дастовез» (1908), «Асрори шаҳри мо» (1911) ва дигар асарҳояш иллатҳои ахлоқу маишати бужуази танкид шуд. Камолиддин бо шеърҳои хачви,памфлет ва асарҳои саҳнавиаш халкро ба мустахкам намудани Ҳокимияти Совети даъват намудааст.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* Энциклопедияи Советии Тоҷик : [дар 8 ҷ.] / сармуҳаррир  А. С. Сайфуллоев. — Д. : СИЭСТ, 1978—1988.