recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Абулфараҷи Сигзӣ** маъруф ба **Симҷурӣ** (? – 1003) — шоири форс-тоҷик.

Зиндагинома
-----------

Дар Систон, дар боргоҳи Симҷуриён, ки аз ҷониби Сомониён ҳукумат доштанд, зиндагӣ ва эҷод кардааст. Абулфараҷи Сигзӣ дар мадҳи ҳокими Симҷуриён – Абуалии Симҷур (вафот 997) қасидаҳо навишта, Султон Маҳмуди Ғазнавиро ҳаҷв кардааст. Маҳмуди Ғазнавӣ Абулфараҷи Сигзиро ба қатл расониданӣ мешавад, вале ӯ бо мадади шоир Унсурӣ аз хашму ғазаби Маҳмуд раҳоӣ ёфт. Аз ашъори шоир дар тазкираю фарҳангҳо байтҳои пароканда боқӣ мондаанд, ки асосан мазмуни мадҳию ҳаҷвӣ доранд.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — 608 с. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2021, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.
**Илмуляқин** (ар. علم الیقین‎) — нахустин зинаи яқин. Илмуляқин дар ирфон ба маънои донишест, ки бо роҳи далелу бурҳон ба даст меояд ва дар он ҳеҷ шубҳае нест. Тибқи қавли муфассирон, бо истинод ба қуръон (102:4‒5), агар инсон Илмуляқин дошта бошад, метавонад воқеиятҳоро дар ҳамин дунё мушоҳида кунад ва баъд ба марҳалаҳои болотари яқин даст ёбад. Илмуляқин поинтарин зина ва маҳдудтар аз дигар зинаҳои яқин аст. Ба ақидаи Ибни Арабӣ, агар шинохти Худованд аз ҷониби инсон аз роҳи ақлу далел бошад, Илмуляқин ном дорад. Инсон аз роҳи ақл ва бо Илмуляқин танҳо ҳастӣ ё вуҷуди Худоро исбот карда метавонад ва бо ду зинаи болотари яқин метавонад ба Худо расад.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Илмуляқин // Илм — Исҳоқ. — Д. : СИЭМТ, 2011—2020. — С. 48. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021).
**Абулфатҳ Пиндори Розӣ Камолуддин ибни Абунаср Хотирии Розӣ** (? – 1010/11) — шоири форс-тоҷик.

Зиндагинома
-----------

Оид ба давраи наврасӣ ва таҳсилоташ дар сарчашмаҳои адабӣ маълумот дарҷ нагардидааст. Абулфатҳ дар дарбори Маҷдуддавлаи Дайламӣ (ҳукмронӣ 997 – 1029) хидмат мекард. Ба забонҳои форсии дарӣ, арабӣ ва лаҳҷаи табаристонӣ (дар баъзе сарчашмаҳо дайламӣ, розӣ гуфтаанд) шеър мегуфт. Аз осораш дар навъҳои адабии ғазал, рубоӣ, қитъа ва ғайра 108 байтро муҳаққиқони адабиёт ҷамъоварӣ намудаанд. Мавзӯъҳои ашъораш тараннуми хушиҳои зиндагӣ, андешаҳои фалсафӣ ва ғайра мебошанд, ки баъдан дар рубоиёти Хайём низ ба таври густурда интишор ёфтанд. Мувофиқи маълумоти Ҳоҷӣ Халифа Абулфатҳ бо номи «Мунтахаб-ул-фурс» луғати тафсирие доштааст. Абёти зерин намунае аз ашъораш мебошанд:

Аз марг ҳазар кардан ду рӯз раво нест,
Рӯзе, ки қазо бошаду рӯзе, ки қазо нест.
Рӯзе, ки қазо бошад, кӯшиш надиҳад суд,
Рӯзе, ки қазо нест, дар ӯ марг раво нест. 
\*\*\*
Мушкин килке сару бунболое,
Во ду чашми шаҳлою чӣ шаҳлое.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Ашъори ҳамасрони Рӯдакӣ, Сталинобод, 1958;
* Адабиёти форсу тоҷик дар асрҳои XII – XIV, қисми 1, Д. 1976.

Сарчашма
--------

* А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — 608 с. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2021, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.
**Файзуло Назаров** (тав. 23.05.1938, ҷамоати Саройи ноҳияи Файзобод – ваф. 5.06.2010, ш. Душанбе) — риёзидон, номзади илмҳои физика-математика (1973), дотсент (1976).

Зиндагинома
-----------

Соли 1962 Донишгоҳи давлатии Тоҷикистон ба номи В.И. Ленинро хатм намудааст. Солҳои 1962–1968 ходими хурди илмии Институти математикаи Академияи илмҳои ҶШС Тоҷикистон, 1968–1970 аспиранти Донишгоҳи ш. Воронеж ба номи Комсомоли Ленинӣ, 1971–1973 ходими хурди илмии Институти математика, 1973–2007 муаллими калон, дотсенти кафедраи алгебра ва
назарияи ададҳо, 2007–2010 дотсенти кафедраи геометрияи Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи Садриддин Айнӣ буд. Дар соҳаҳои гуногуни математика тадқиқоти илмӣ бурда, муаллифи 80 номгӯи корҳои илмӣ, аз ҷумла мақолаҳову фишурдаҳои илмию методӣ ва 9 дастуру воситаҳои таълимӣ мебошад. Бо нишони сарисинагии «Аълочии маорифи Тоҷикистон» сарфароз шудааст.

Пайвандҳо
---------

* Энсиклопедияи Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи С. Айнӣ
*
**Зувайдулло Иззатуллоев** (16 июли соли 1943, гузари Даҳбед, Самарқанд) — зистшинос, омӯзгор. Доктори илми биология (1988), профессор (1992), дорандаи Ҷоизаи Фонди байналмилалии америкоии илмҳои табиатш. оид ба «Гуногунии биологӣ» ба номи Ҷон Сорос (1993).

Зиндагинома
-----------

Зувайдулло Иззатуллоев 16 июли соли 1943 дар гузари Даҳбеди Самарқанд ба дунё омадааст. Дар факултети илмҳои табиатш. (бахши биология) УДТ ба номи В. И. Ленин (ҳоло- Донишгоҳи миллии Тоҷикистон) хондааст (1960—1965). Аспиранти ИЗИП ба номи акад. Е. Н. Павловскийи АИ Тоҷикистон. С. 1970 дар мавзӯи «Моллюскҳои заминии қаторкӯҳи Ҳисор ва атрофи он» рисолаи номз. ҳимоя кардааст. Ход. хурди илмӣ (1971—1973), ход. калони илмии ИЗИП АИ Тоҷикистон (1973—1986). С. 1988 дар мавзӯи «Моллюскҳои Осиёи Миёна ва минтақаҳои ҳамсоя» рисолаи док. дифоъ намудааст. Муд. шуъбаи таснифоти ҳайвоноти бемуҳра (1986—1990), сарходими илмии ИЗИП АИ Тоҷикистон (1990-91). С. 1992 ба Самарқанд кӯчидааст. И.в. профессори Донишгоҳи давлатии Самарканд ба номи С.Айнӣ (1992—1994), профессори зоология (1994—1996), и.в. муд. каф. (1997—1999), аз соли 1999 — муд. каф. экология ва ҳифзи табиати ДДС ба номи А.Навоӣ.

Фаъолияти илмӣ
--------------

Муаллифи беш аз 350 асару мақолаҳои илмӣ, илмии оммавӣ, илмии методӣ, аз ҷумла китоби «Лесак — зараррасони хоҷагии қишлоқи Тоҷикистон», ду монография доир ба тадқ. моллюскҳои Осиёи Миёна. ки ҳаҷми умумиашон 40 ҷузъи чопист. Бисёре аз ин мақолаҳо дар маҷаллаи «Фауна СССР», ЭКС, ЭХҚ Тоҷикистон, моҳномаи «Хоҷагии қишлоқи Тоҷикистон», «Илм ва ҳаёт», «Китоби сурхи СССР», китобҳои дарсии мактаби таҳсилоти ҳамагонӣ ва олии Тоҷикистон ва Ӯзбекистон дарҷ шудаанд. Ба ҳимояи рисолаҳои номз. панҷ аспирант, унвонҷӯ ва коромӯз роҳбарӣ намудааст. Чандин намудҳои нави моллюскҳои тадқиқкардааш номи Иззатуллоевро гирифтаанд.

Зувайдулло Иззатуллоев узви През. Ҷамъияти малакологии СССР (1991), узви Шӯрои дифои рисолаҳои док. ва номз. дар назди Институти зоологияи АИ Ӯзбекистон (аз. с.1994), раиси Фонди ғайриҳукуматии «ЭКОСАН»-и ташкилоти ибтидоии ДДС (аз соли 1996), узви ҳайати таҳририяи маҷаллаи «Вестник СамГУ» (1998—2000), раиси филиали Самарқандии барномаи байналмилалии ЮНЕСКО «Инсон ва биосфера» (аз с.2003), иштирокчии Конгрессҳои малакологии Англия (1979), Венгрия (1983), Германия (1986), Италия (1991), Испания (1995), ИМА (2000).

Ҷоизаҳо
-------

Бо медали «Ветерани меҳнат» ва Ифтихорномаҳои соҳави қадр карда шудааст.

Эзоҳ
----

1. ↑  Аслҳо ва наслҳо. — Душанбе, 2013, с.56.

Адабиёт
-------

* Иззатуллоев Зубайдулло // Замин — Илля. — Д. : СИЭМТ, 2017. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 7). — ISBN 978-99947-33-89-9.
**Файзулло Абдуллозода** (1909, Хуҷанд – 1966, ҳамон ҷо) — педагог, Муаллими хизматнишондодаи мактаби ҶШС Тоҷикистон (1958).

Зиндагинома
-----------

Дар мактаби куҳна ва мактабҳои шӯравӣ савод омӯхта, аз соли 1927 ба кори омӯзгорӣ шурӯъ кардааст. Хатмкардаи Институти олии педагогӣ-аграрии Тошканд (1932) ва курси назариявии аспирантураи Институти забони АИ СССР (1949). Аз рӯзи таъсиси Институти педагогии Ленинобод (ҳоло Донишгоҳи давлатии Хуҷанд) то поёни умр дар ин мактаби олӣ муаллими забону адабиёт ва муддате мудири кафедраи адабиёти тоҷик буд.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — 608 с. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2021, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.
**Зубайдулло Абдураҳимов** (*Абдураҳимов Зубайдулло Зиёдуллоевич*; тав. 29 январи 1958, ноҳияи Варзоб) — духтури кардиолог, доктори илмҳои тиб (2000), профессор (2002).

Зиндагинома
-----------

Хатмкардаи факултети муолиҷавии Институти давлатии тиббии Тоҷикистон ба номи Абуалӣ ибни Сино (1981). Ординатор (1981 – 83) ва аспиранти Институти ҷарроҳии дилу рагҳои ба номи А. Н. Бакулеви АИТ СССР дар Москва (1983 – 86), духтури шуъбаи ҷарроҳии дилу рагҳои Беморхонаи клиникии № 5 Душанбе (1986 – 90), ассистент (1990 – 94) ва дотсент (1994 – 2002)-и кафедраи ҷарроҳии госпиталии ДДТТ ба номи Абуалӣ ибни Сино. Аз соли 2002 профессор кафедраи бемориҳои ҷарроҳиталаби № 2-и ҳамин донишгоҳ ва шуъбаи ҷарроҳии дили Маркази илмии ҷумҳуриявии ҷарроҳии дилу рагҳо ва қафаси сина.

Фаъолияти илмӣ
--------------

Оид ба мавзӯи гардиши сунъии хун дар шароити гипотермияи амиқ ва ҷараёни коҳишёфтаи хун ҳангоми ҷарроҳии кушодаи дил дар кӯдакони то яксола, ҳамчунин фароҳам овардани шароити мусоид барои табобати амрози фасодии шуш бо роҳи ислоҳи фаъолияти мубодилаи ғайригазии шуш пажӯҳиш анҷом додааст. Муаллифи 120 асарҳои илмӣ, аз ҷумла 3 монография, 4 дастури таълимию методӣ, 9 таклифи навоварона, 2 ихтироъ. Таҳти роҳбарии ӯ 2 нафар рисолаи номзадии илмро дифоъ кардаанд.

Ҷоизаҳо
-------

Бо медали НКХХ СССР сарфароз гаштааст.

Осор
----

* Современные аспекты комплексного лечения острых легочных нагноительных заболеваний, Д. 2002;
* Новые аспекты диагностики и комплексного лечения нагноивщегося эхинококкоза легких, Д. 2006;
* Новые аспекты диагностики и лечения хронических перикардитов, Д. 2007;
* Митральный стеноз, Д. 2007.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — 608 с. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2021, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.
**Амфотерият** (от юн.-қад. ἀμφότεροι — «ҳам ину ҳам он») — қобилияти баъзе моддаҳо, ки вобаста ба шароит дар онҳо хосияти кислотаҳо ё асосҳо зоҳир мегарданд.

Моддаҳои амфотерро амфолитҳо низ меноманд. Дар молекулаи электролитҳои амфотерӣ устувории банди байни металл ва оксиген аз устувории банди байни оксиген ва гидроген чандон фарқ намекунад. Диссотсиатсияи чунин молекулаҳо эҳтимол аз рӯи ҳардуи ин бандҳо ба амал меояд. Ҳамин тавр, дар маҳлули электролити амфотер мувозанати мураккаби ҳам маҳсули диссотсиатсияи кислота ва ҳам маҳсули диссотсиатсияи асос мавҷуд аст. Ба электролитҳои амфотер гидрооксидҳои алюминий, хром, руҳ ва баъзе элементҳои дигар мисол мешаванд.

Дар ширкати кислота диссотсиатсияи навъи асос, дар ширкати асос диссотсиатсияи навъи кислота бартарӣ дорад. Амфотерият дар баъзе пайвастҳои орга никӣ низ мушоҳида мешавад. Macалан, сафедаҳо электролитҳои амфотерӣ мебошанд. Амфотерияти бисёр пайвастҳоро дар таҳлили химиявӣ истифода мебаранд.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Амфотерные гидроксиды и их поведение в водных растворах / Корольков Д. В. Основы неорганической химии. - М.: Просвещение, 1982. - 271 с.
* Кислотные и основные свойства / Общая химия. Под ред. Е. М. Соколовской и Л. С. Гузея. — М.: Изд-во Моск. ун-та, 1989. — 640 с. ун-та, 1989. — 640 с

Сарчашма
--------

* А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — 608 с. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2021, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.
**Чавгонбозӣ, гӯйбозӣ** — навъе аз варзиши қадимии тоҷикон, ки дар майдон савори асп баргузор мегардад. Бозигарон ба ду даста тақсим шуда, дар майдон кӯшиш мекунанд, ки бо чавгон гӯйро ба дарвозаи дастаи ҳариф ворид кунанд.

Чавгонбозӣ дар гузаштаи начандон дур дар ҷашнҳои арӯсӣ, хатнасур, иди Наврӯз ва Меҳргон ташкил мешуд. Мусобиқаҳо дар байни дастаҳо аз деҳаҳои ҳамсоя низ сурат мегирифт. Шакли чавгони пиёда ё чавгони рӯйи чаман низ маъмул аст. Дар Бадахшон, Хуҷанд, Кӯлоб фаъол аст.

Адабиёт
-------

1. Турсунов Н. Чавгонбозӣ. Д. 1982;

2. Турсунов Н. Бозиҳои миллии тоҷикӣ. Д. 1983.

3. Сафаров Ш. Бозиҳои миллӣ ҳамчун тамаддуни халқи тоҷик. Д. 2011.

4. Суяркулов Т. Прошлое и настоящее таджикского спорта. Д. 1968.

Нигаред
-------

* Чилакбозӣ
* Ҳавзак -ҳавзак

Эзоҳ
----

1. ↑  Феҳристи миллии фаҳанги ғайримоддӣ /Natioal list of intangible cultural hertage/ Пажӯшиҳгоҳи илмӣ-тадқиқотии фарҳанг ва иттилооти Вазорати фарҳанги ҶТ – Душанбе: «Аржанг» 2016, – С. 201

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Ин мақолаи нопурра аз таърих мебошад.Шумо метавонед бо пурра кардани ин ба Википедия кумак кунед.* |
**Зоҳир Дӯстматов** (10 феврал 1914, Хуҷанд, генерал-губернатории Туркистон — 6 феврал 1967, Душанбе) — коргардони театр, ҳунарпешаи театру синамои тоҷик ва шӯравӣ. Ҳунарпешаи халқии ҶШС Тоҷикистон (1957).

Зиндагинома
-----------

Зоҳир Дӯстматов 10 феврали 1914 дар шаҳри Хуҷанд ба дунё омадааст. Инс­титути давлатии санъати театрии ба номи А. Луначарскийи шаҳри Маскавро соли 1941 хатм карда, муддате дар Театри давлатии академӣ-драмавии ба номи Лоҳутӣ фаъолият доштааст, солҳои 1942—1945 ҳунарпеша ва кор­гардони Театри мусиқӣ-мазҳакаи шаҳри Хуҷанд, аз соли 1946 то поёни умр ҳунарпешаи Театри Лоҳутӣ буд.

Нақшҳо дар театр
----------------

Дар театр дар пиесаҳои

* «Шаби 28» Икроми — Сартарош
* «Тӯҳфа барои хушхабар» Зокиров — Тешабобо
* «Таърифхоҷаев» А. Деҳоти ва Б. Раҳимзода — Акталиев
* «Любов Яровая» — Горностаев ва диг. нақшҳоро офаридааст.

Филмошиносӣ
-----------

Дар синамои тоҷик дар филмҳои «Дохунда», «Дӯсти ман Наврӯзов», «Чароғ дар кӯҳсор», «12 соати ҳаёт», «Коваи оҳангар», «Қисмати шоир», «Марги судхӯр» ва ғайра нақш офаридааст. Барҷастатарин комёбии эҷодиаш симои Қорӣ Ишкамба аз филми бадеии «Марги суд­хӯр» мебошад, ки ӯ хислату характери қаҳрамонашро ҳама­ҷиҳата кушода тавонист.

Ҷоизаҳо
-------

Бо орденҳои Байрақи Сурхи Меҳнат, «Нишони Фахрӣ», медалҳо ва Грамотаи Фахрии Президиуми Совети Олии Тоҷикистон сарфароз шудааст.

Эзоҳ
----

1. 1 2  Арбобони фарҳанги тоҷик. Донишнома / Муаллиф-мураттиб Ёрмуҳаммади Сучонӣ. — Душанбе, 2016. — 863 с.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️  Гузариш ба унсури Викидода  Вебгоҳҳои мавзӯъӣ | 
* Бонки Иттилоотии Интернетии Филмҳо

 |
1.**Мафҳум** (арабӣ: مفهوم) — фаҳмидашуда, донисташуда мебошад; **мафҳум гаштан**, яъне фаҳмида шудан аст.

2. **Мафҳум** (арабӣ: مفهوم) — а. 1. он чи қобили фаҳму идрок аст, фаҳмидашуда; фаҳмо; мафҳум будан фаҳмо будан. 2. фикри (тасаввури) мантиқан муташаккили умумӣ дар бораи ашё ва ҳодисаҳо; маънои васеъ ва умумӣ: мафҳуми
виҷдон, мафҳуми муборизаи синфӣ.

Эзоҳ
----

1. ↑  Фарҳанги забони тоҷикӣ.Ҷилди 1. - М,: Советская Энсиклопедия,1969, с.658
2. ↑  Фарҳанги тафсирии забони тоҷикӣ (иборат аз 2 ҷилд) Ҷ. 1 А – Н (нашри дувум)./Зери таҳрири С. Назарзода, А. Сангинов, С. Каримов, М. Ҳ. Султон. – Душанбе 2010, - c. 809 ISBN 978-99947-69-39-1
**Файзулло Абдулло́ев** (1952, деҳаи Нишорак, ноҳияи Москва) — генерал-майори милитсия. Ҳуқуқшиноси хидматнишондодаи Ҷумҳурии Тоҷикистон.

Зиндагинома
-----------

Хатмкардаи Институти давлатии педагогии Душанбе (1979) ва Мактаби олии милитсияи ВКД ҶТ (1993). Хидмат дар сафи Қувваҳои Мусаллаҳи Иттифоқи Советӣ (1970 – 72), сафари хидматии дарозмуддат дар Афғонистон (1982 – 84). Солҳои 1984 – 90 ваколатдори фаврии Раёсати кофтукови ҷиноятии ВКД ҶТ, 1990 – 92 сарваколатдори фаврии Раёсати кофтукови ҷиноятии ВКД ҶТ, 1992 – 93 сардори шуъбаи Раёсати кофтукови ҷиноятии ВКД ҶТ, 1993 – 95 муовини сардори Раёсати кофтукови ҷиноятии ВКД ҶТ. 1995 – 96 сардори ШКД шаҳри Конибодоми вилояти Суғд, 1996 – 97 муовини сардори Раёсати кофтукови ҷиноятии ВКД ҶТ, 1997 – 2000 сардори ШКД ноҳияи Фрунзеи шаҳри Душанбе, 2000 – 03 сардори ШКД ноҳияи Ленин, 2003 – 05 сардори Раёсати мубориза бо ҷиноятҳои муташаккили ВКД ҶТ, 2005 – 06 муовини аввали директори Агентии назорати маводи нашъаовари назди Президенти ҶТ буд. Аз соли 2006 сардори Раёсати Агентии назорати маводи нашъаовари назди Президенти ҶТ дар вилояти Суғд.

Ордену медалҳо
--------------

Бо ордени Спитамен (дараҷаи 1) ва дигар медалҳо сарфароз гардидааст.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — 608 с. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2021, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.
**Абулмуайи́ди Балхӣ** (соли таваллуд ва вафот номаълум) — шоир ва нависандаи форс-тоҷик. (асри 10).

Зиндагинома
-----------

Абулмуайиди Балхӣ дар замони Абулқосим Нӯҳ ибни Мансури Сомонӣ (ҳукмронӣ 976—997) зиндагӣ ва эҷод кардааст. Дар ҷавонӣ ба суҳбати Рӯдакӣ расидааст. Асари машҳури ӯ «Аҷоиб-ул-булдон» аст. Абулмуайиди Балхӣ ду асари дигар таълиф кардааст, ки яке «Шоҳнома»-и мансур буда аз байн рафтааст ва танҳо фасле аз он то замони мо расидааст, ки онро «Гаршоспнома» низ меноманд. Муаллифи «Таърихи Систон» дар китоби худ ҳамон қисматро овардааст, ки қадимтарин намунаи насри бадеии форсист. Асари дуюми ӯ достони «Юсуф ва Зулайхо» аст. Абулмуайиди Балхӣ дар адабиёти форс-тоҷик аввалин шоирест, ки ин қиссаро ба назм даровардааст, вале он то замони мо нарасидааст. Аз мероси адабии Абулмуайиди Балхӣ ғайр аз асари «Аҷоиб-ул-булдон» як миқдор абёти пароканда (20 байт) боқӣ мондааст. Ашъори боқимондаи Абулмуайиди Балхӣ асосан лирикӣ буда, тасвири табиат, панду ахлоқ, мардонагию далерӣ, ишқ ва мадҳро дар бар мегиранд. Абёти зерин аз ӯст:

Малул мардуми колусу бемаҳал бошад,
Макун, нигоро, ин хӯву табъро бигзор.
\*\*\*
Далере, ки тарсад зи пайкори шер,
Зани зоҷ хонаш, махонаш далер.
\*\*\*
Рӯзи каҷиҳо дарунсоф бош,
Ростгирои раҳи инсоф бош.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Заҳрои Хонларӣ, Роҳнамои адабиёти форсӣ, Т. 1340 ҳ. ш.;
* Саид Нафисӣ, Аҳвол ва ашъори Абуабддуллоҳ Ҷаъфар ибни Муҳаммад Рӯдакии Самарқандӣ, ҷ. 1, Т. 1311 ҳ. ш;
* Ашъори ҳамасрони Рӯдакӣ, Д. 2007.

Сарчашма
--------

* Абулмуайиди Балхӣ // А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2021, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.
Дар Википедия мақолаҳо дар бораи дигар шахсон бо номи Файзулло мебошанд.
Дар Википедия мақолаҳо дар бораи дигар шахсон бо насаби Абдуллоев мебошанд.

**Файзулло Абдуллоев** (30 октябри соли 1946(19461030)) — ҳуқуқшинос, ходими давлатӣ, собиқ Раиси Суди Конститутсионии Ҷумҳурии Тоҷикистон (1996-2000) ва вазири адлияи Тоҷикистон (1990-1993), Ҳуқуқшиноси шоистаи Ҷумҳурии Тоҷикистон.

Зиндагинома
-----------

Файзулло Абдуллоев 30 октябри соли 1946 дар совхози Кангурти ноҳияи Совет, вилояти Хатлон таваллуд шудааст.
Соли 1973  факултети ҳуқуқшиносии Донишгоҳи давлатии Тоҷикистон ба номи. В. И. Ленинро хатм кардааст. Фаъолияти кориашро аз вазифаи коромӯзи Вазорати адлияи ҶШС Тоҷикистон сар кардааст (солҳои 1974-1976).

* Солҳои 1976-1977 — судяи халқии ноҳияи Восеъ
* Солҳои 1977-1980 — Муовини Раиси суди вилояти Кӯлоб
* Солҳои 1980-1987 — Раиси суди халқии шаҳри Кӯлоб.
* Солҳои 1987-1990 — Муовини Раиси Суди Олии ҶШС Тоҷикистон.
* Солҳои 1990-1993 — Вазири адлияи ҶШС Тоҷикистон.
* Солҳои 1993-1994 — мутахассиси пешбари Комитети телевизион ва радиошунавонии Ҷумҳурии Тоҷикистон.
* Солҳои 1994-1995 — Президенти ширкати ҳуқуқии "Мадад".
* Соли 1995. — мушовири калони Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон оид ба робита бо Парлумон ва масъалаҳои ҳуқуқӣ.
* Солҳои 1995-1996 — Раиси Суди Олии Иқтисодии Ҷумҳурии Тоҷикистон.
* Солҳои 1996-2000 — Раиси Суди Конститутсионии Ҷумҳурии Тоҷикистон.
* Солҳои 2000-2004 — муовини аввали Вазири адлияи Ҷумҳурии Тоҷикистон.
* Солҳои 2004-2008 — судяи Суди Иқтисодии Иттиҳоди Давлатҳои Мустақил.
* Солҳои 2008-2011 — Раиси Суди Иқтисодии Иттиҳоди Давлатҳои Мустақил.

23 декабри соли 2011-ум дар ҷаласаи 13 (ғайринавбатии) Ассамблеяи АврАзЭС ба вазифаи судяи Суди АврАзЭС таъйин шуд, ки он фаъолияти худро аз 1 январи соли 2012 оғоз кардааст.

Ҷоизаҳо
-------

Бо фармони Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон аз 28 августи соли 2006 бо Ордени "Исмоили Сомонӣ" дараҷаи II-ум ва 22 июни соли 2007 бо Ифтихорномаи Суди Иқтисодии ИДМ сарфароз шудааст.

Ҳуқуқшиноси шоистаи Ҷумҳурии Тоҷикистон. Бо унвони олии Мушовири давлатии адлия дараҷаи якум мушарраф гардидааст.

Пайвандҳо
---------

* Маълумот дар сомонаи Вазорати адлияи ҶТ(пайванди дастнорас)
**Абулфатҳи Сиҷзӣ ибни Аҳмад** (тақрибан. 954 – 1024) — шоҳмотбоз, файласуф, мунаҷҷим ва риёзидон.

Зиндагинома
-----------

Абулфатҳи Сиҷзӣ аз шарҳи ҳоли худ хабар дода, мегӯяд: «Ман, ки Абулфатҳи Сиҷзиам, дар шатранҷ дасти тамом доштам ва аз он вақт, ки 15-сола будам, то кунун дар муддати 50 сол дар Хуросон, Ироқ, Ғазнин ва Ҳиндустон бигаштам ва ҳеч кас надидам, ки дар ин санъат беҳ аз ман донист ё бо ман баробарӣ тавонист». Маълум мегардад, ки Абулфатҳи Сиҷзӣ дар шоҳмотбозӣ аз забардастони замони худ будааст.

Мероси адабӣ
------------

Муаллифи «Китоби шатранҷ». Нусхаи қадимии ин асар (бештар аз 300 саҳифаи) соли 1313 ҳазор дар Бухоро рӯнавис шудааст, ки он ҳоло дар Ганҷинаи дастнависҳои шарқии Институти шарқшиносии АИ Ҷумҳурии Ӯзбекистон маҳфуз аст. Абулфатҳи Сиҷзӣ дар аввали китоб ақидаҳои фалсафию иҷтимоии худро баён намуда, дар хусуси фазилатҳое, ки шатранҷ дар асоси онҳо бино ёфтааст, ҳикматҳое, ки дар ин бозии зебо ниҳон аст, дар бораи одоби бозӣ ва ғайра мухтасар маълумот медиҳад.

Инсон аз назари Сиҷзӣ
---------------------

Абулфатҳи Сиҷзӣ инсонро пурқиматтарини мавҷудоти олам дониста, омӯхтани бозии шатранҷро воситаи равшан кардани фикру зеҳн ва тақвияти ақлу дониши он мешуморад. Дар хусуси таърихи пайдоиши шатранҷ сухан ронда, устодон ва муқаддимони ин санъатро ном мегирад. ӯ дар асоси маъхазҳои қадимӣ ба чунин хулоса меояд, ки шатранҷ аз ихтирои ҳиндуён набуда, балки онро дар садаи VI ба Ҳиндустон аз Эрон бурда, тағйир медиҳанд ва дар он ҷо шатранҷи ҳиндӣ ба вуҷуд меояд, ки бо шашхол бозӣ карда мешудааст.

Навъҳои шохмотбозӣ
------------------

Абулфатҳи Сиҷзӣ дар бораи шоҳмотбозони замони худ ва олияҳои (гроссемейстерҳои) пешин, навъҳои бозии шатранҷ, аз ҷумла бозӣ бо шергӯӣ, ки шеърҳо ба рафти бозӣ алоқаманданд, бозӣ бо ҳисоби математикӣ, дар хусуси қимати (қуввати нисбии) ҳар муҳра дар рӯи натъ (тахтаи шоҳмот) маълумот медиҳад. Дар асар 10 таъбия (дебют), бештар аз 250 мансуба (этюд, масъала) ва бисёр намунаҳои наводири шатранҷ оварда шудаанд, ки онҳо дар 308 диаграмма акс ёфтаанд. Дар мавзӯъи шоҳмот 96 рубоӣ, 3 қасида ва байтҳои бисёр, аз ҷумла 179 байти Абусуҳайл Муҳаммад ибни Алии Бадоеъ гирд оварда шудааст. Ин асари Абулфатҳи Сиҷзӣ дар Осиёи Миёна чун қомуси шоҳмот дар тӯли асрҳо хидмат кардааст. Қимати ин асар дар он аст, ки бештари маълумоташ дар маъхазҳои қадимии арабӣ (Сулӣ, Ибни Надим) дида намешаванд ва дар асоси ахбори муаллифони Хуросон ва Мовароуннаҳр таҳрир ёфта, чигунагии бозии мардумони ин ноҳияро равшан мекунад. Чунончи, дар хусуси Абурайҳони Берунӣ, ки аз ҳамасрони ӯст, гуфтааст: «Хоҷа Ҳаким Абурайҳон, ки дар ислом ҳакиме чун ӯ набудааст, он чӣ ӯ дар арсаи шатранҷ сохта, ба ҷумлаи мардумон овардааст, некӯтар ва аҷибтар аз он ҳама, ки пеш аз вай будаанд ва қиссаест, ки ин аз ҷумлаи тилисмот аст».

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — 608 с. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2021, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.
**Такмили ихтисос** — яке аз факултаҳои Муассисаи давлатии таълимии "Донишкадаи давлатии фарҳанг ва санъати Тоҷикистон ба номи Мирзо Турсунзода" мебошад.

Таърих
------

Факултаи такмили ихтисоси кормандони соҳаи фарҳанг, санъат ва табъу нашр бо фармони Вазири фаҳанги Ҷумҳурии Тоҷикистон аз 8 апрели соли 2008 дар доираи татбиқи амалии «Барномаи давлатии тайёр кардани кадрҳои соҳаи фарҳанг, санъат ва табъу нашр дар солҳои 2007 - 2008» таъсис ёфт. Айни ҳол декани факулта Султонмурод Ёров мебошад. Факултаи такмили ихтисоси кормандони фарҳанг, санъат ва табъу нашр яке аз сохторҳои таркибии Донишкадаи давлатии фарҳанг ва санъати Тоҷикистон ба номи Мирзо Турсунзода маҳсуб меёбад. Соли даҳум аст, ки дар факулта шунавандагон аз сохторҳои мухталифи фарҳангу санъати шаҳру навоҳии кишвар давра ба давра ба таҳсил фаро гирифта мешаванд. Ҷиҳати таъмини низоми муташаккили раванди таҳсил масъулини факулта ибтидои ҳар соли хониш нақшаи даъвати шунавандагонро аз рӯи самтҳо таҳия намуда дар раёсати донишкада тасдиқ менамоянд. Факулта то ин дам асосан кормандони китобхонаҳо, осорхонаҳо, мудирони клубҳои деҳот, методистони раёсатҳо ва шуъбаҳои фарҳанг ва санъат, омӯзгорони мактабҳои санъат ва мусиқӣ, роҳбарони бадеии муассисаҳои фарҳангу санъатро ба таҳсили кӯтоҳмуддат даъват намуда раванди таҳсилро барои онҳо таъмин намудааст. Дар соли 2015 дар назди факултаи такмили ихтисос курсҳои тайёрӣ барои ҳама ихтисосҳои эҷодии донишкада кушода шуд, ки сари вақт эълонҳо дар газетаҳои ҷумхуриявӣ чоп гардидаанд. Мувофиқи нақшаи таълимӣ онҳо сари вақт бо устодон ва синфхонаҳо таъмин гаштанд, Баъди гузаронидани дарсҳои курсҳои тайёрӣ ба шунавандагон шаҳодатнома дода шуд. Соли 2015 раёсати донишкада иҷозатномаро барои ба пешбурди фаъолияти таълими (АУ № 0000657) аз рӯйи 7 ихтисос аз ҷониби Вазорати маориф ва илми Ҷумҳурии Тоҷикистон аз (14.02.2015.) ба муҳлати 5 сол гирифтааст. 13.10. 2015 дар бораи тасдиқи «Низомномаи факултаи такмили ихтисос ва бозомӯзии кормандони соҳаи фарҳанг, санъат ва табъу нашр» дар маҷлиси ҳайати мушовараи Вазорати фарҳанги Ҷумҳурии Тоҷикистон тасдиқ гардид..

Адабиёт
-------

* Сомонаи донишкада Бойгонӣ шудааст 2 сентябри 2018  сол.

Эзоҳ
----

1. ↑  Сомонаи ДДФСТ.  www.ddst.tj (24 январи 2019). 24 январи 2019 санҷида шуд. Баргирифта аз сарчашмаи аввал 2 сентябри 2018.

|  |  |
| --- | --- |
| Мактаб | *Ин мақолаи нопурра дар бораи мактаб мебошад.Шумо метавонед бо пурра кардани ин ба Википедия кумак кунед.* |
**Зоҳидон** (форсӣ: **زاهدان**‎) — шаҳр, маркази маъмурии Шаҳристони Зоҳидон, Устони Систон ва Балучистон дар Эрон.; дар ҷанубу шарқи Эрон, дар наздики сарҳадди Покистону Афғонистон воқеъ аст.

Ҷуғрофиё
--------

Баландиаш аз сатҳи баҳр 1370 м. Аҳолиаш тақрибан 590 ҳазор нафар (2017), аксарият балучҳои ҳанафимазҳаб.

### Иқлим

Иқлимаш дар тобистон гарм ва зимистон сард. Миқдори бориши солона 80 мм, мавсими боронӣ декабр – апрел.

Зоҳидон дар масофаи 1600 км ҷанубу шарқтари шаҳри Теҳрон ҷойгир буда, роҳи мошингарди № 84 шаҳрро дар ғарб бо Кирмон ва дар шарқ бо шаҳри Кветтаи Покистон, роҳи № 95 Зоҳидонро дар шимол бо Машҳад ва дар ҷануб бо Чобаҳор мепайвандад. Тавассути роҳи оҳан бо дохил ва хориҷи кишвар – Покистон пайванд аст. Фурудгоҳи байналмилалӣ дорад.

Таърих
------

Мавзеи кунунии Зоҳидон дар гузашта минтақаи нисбатан сарсабз ва барои чорводорӣ мусоид буд. Соли 1898 Мурод ном шахсе дар ин ҷо корез бунёд кард ва дар атрофи он деҳаи Дуздоб ташкил ёфт. Соли 1903 дарбориёни белгиягии Қоҷориён дар Дуздоб гумрукхона сохтанд. Дар аҳди Ризошоҳи Паҳлавӣ номи Дуздоб ба Зоҳидон тағйир ёфт (1930). Зоҳидон дар шоҳроҳи иртиботии Покистон, Ҳинд, Хуросон, Кирмон ва Балучистон қарор дошта, аҳолиаш афзоиш меёбад. Зоҳидон ҳоло маркази қолинбофӣ, истеҳсоли маводди сохтмонӣ, саноати хӯрокворӣ ва сафолгарӣ мебошад. Дар Зоҳидон Донишгоҳи Сиистон ва Балучистон, Дорулулуми пизишкии Зоҳидон, Институти технологӣ ва ғайра фаъолият доранд. Зоҳидон ҳамчун ҳавзаи илмии аҳли суннати ҳанафимазҳаб машҳур буда, ҷавонони зиёди тоҷик дар он шаҳр таҳсил кардаанд.

Сарчашмаҳо
----------

* Шумораи аҳолии шаҳрҳои Эрон

Эзоҳ
----

  



| Шаҳрҳои устони Систон ва Балучистон |
| --- |
| Бампур | Галмурти | Забалӣ | Зобул | Зоҳидон | Канорак | Мирҷавеҳ | Негур | Некшаҳр | Раск | Саровон | Фануҷ | Хош | Чобаҳор | Эроншаҳр |
Кривошип (сурх), поршенҳо (хокистарӣ) ва силиндрҳо (кабуд) ва маховик (сиёҳ)
**Зонунава́рд** — ҷузъи чархзанандаи механизми кри­вошипӣ-шатунӣ, ки аз наварди як ё чанд зонудор ва якчанд гарданаи асосии ҳамтири ба подшипникҳо такякунанда иборат аст. Зонунавард аз гарданаи асосзону, гарданаи шатунӣ ва рӯя иборат мебошад.

Тирҳои гарданаҳои шатунӣ бо тири зонунавард мувофиқат намекунанд. Ҳар як зонуи зонунавард ду рӯя ва як гарданаи васлкунандаи шатун дорад. Дар аксар ҳолатҳо рӯяҳои зонунавард бо порсанг (вазни муқобил) муҷаҳҳаз мегарданд, ки ин зонунавардро ба тавозун меорад. Дар ҳолати дигар ҳангоми бо суръати баланд чарх задан таҳти таъсири қувваҳои инерсионии мувозанашуда зонунавард ба ларзиш меояд.

Зонунавардро аз пӯлоди карбону ҷавҳардор ё чӯяни хеле мус­таҳ­ками яклухт рехташуда (чакушхӯрда), ё аз рӯи технология, ё талаботи сохторӣ аз ҷузвҳо (асосан барои мошин­ҳои бузург бо қутри гарданҳои то 1 м месозанд. Зонунавардро дар муҳаррикҳои поршенӣ, насосу компрессорҳо, мошин­ҳои оҳангарӣ ва ғ. истифода мекунанд. Дар мо­шин­ҳои поршенӣ адади зонуҳо маъмулан ба адади устувонаҳо баробар буда, мавқеи зонуҳо ба даварони корӣ, мавқеи устувонаҳо, шартҳои ба мувозинат овардани механизмҳо вобаста аст.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Зонунавард / И. Мирзоалиев // Замин — Илля. — Д. : СИЭМТ, 2017. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 7). — ISBN 978-99947-33-89-9.
**Зоҳир Аҳрорӣ** (*Зоҳир Аҳроров*; 15 феврали 1930, деҳаи Шикев, ноҳияи Дарвоз — 2 ноябри 2009, Душанбе) — адабиётшинос, шарқшиноси тоҷик, Корманди шоистаи Тоҷикистон (1998).

Зиндагинома
-----------

Хатмкардаи УДТ (1953). Ассистенти кафедраи адабиёти тоҷики УДТ (1953-55) — Х. к. илмии Институти илмӣ-таҳқиқотии Вазорати маорифи Тоҷикистон (1955-56) — ходими илмии ИЗА АИ Ҷумҳурии Тоҷикистон (1956-58). Аз соли 1958 то охири умр дар Институти забон, адабиёт, шарқшиносӣ ва мероси хаттии АИ Ҷумҳурии Тоҷикистон, ки то охири соли 2010 Шуъбаи шарқшиносии АИ Ҷумҳурии Тоҷикистон, Институти шарқшиносии АИ Ҷумҳурии Тоҷикистон, Институти шарқшиносӣ ва мероси хаттии АИ Ҷумҳурии Тоҷикистон ном дошт, аз вазифаи ходими илмӣ сар карда, то мудири шуъба кор кардааст.

Фаъолияти илмӣ
--------------

Ба қалами Аҳрорӣ беш аз 100 монографияву рисола, мақолаҳои илмӣ, мақолаҳои публитсистӣ ва ғайра тааллуқ доранд. Вай ҳаёт ва эҷодиёти шоири маъруф Абдурраҳмони Мушфиқиро омӯхта, дар борааш рисолаи номзадӣ навишт ва осори ӯро ба шакли китоби алоҳида дастраси хонандагон намуд. Аҳрорӣ яке аз таҳиягарони матни интиқодии «Шоҳнома»-и Фирдавсӣ (дар 9 ҷилд) мебошад, ки аз соли 1964 сар карда то соли 2009 се бор ба табъ расидааст. Ҳамроҳи Рауфзода ва К. Айнӣ "Фарҳанги мухтасари «Шоҳнома» ва «Андарзнома»-и Фирдавсиро таҳия ва мунташир намудааст. Ба қатори осори таҳиянамудаи Аҳрорӣ ду ҷилд ғазалиёт, маснавиҳои «Юсуф ва Зулайхо», «Сабҳат-ул-аброр», «Саломон ва Абсол»-и Абдурраҳмони Ҷомӣ, «Муш ва Гурба»-и Шайх Баҳоӣ, «Осори мунтахаби Соиб» (ҳамроҳи Лоиқ Шералӣ) ва ғайра дохил мешаванд. Силсилаи пажӯҳишҳои Аҳрорӣ доир ба адабиёти Эрон дар 3 ҷилд китоби «Адабиёти Эрон дар қарни XVIII» (2006—2007) фароҳам омадаанд.

Ҷоизаҳо
-------

Бо Грамотаи Фахрии Президиуми Шӯрои Олии ҶШС Тоҷикистон (1957) — медалҳои Тоҷикистон ва Афғонистон сарфароз гардонда шудааст.

Осор
----

* Бақои умр. Д. 2010.

Адабиёт
-------

* Шарқшиносии тоҷик (1958—2008). Д. 2009.

Сарчашма
--------

* Аҳрорӣ Зоҳир // Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.
**Абулфараҷ** (тахаллусаш, номи аслиаш Григорий Юханнан Бар-Эбрая;(тав. соли 1226, Малатиё, Туркия — фавт соли 1286, Мароға, Устони Озарбойҷони шарқӣ, Эрон), нависанда, донишманд, файласуф, пизишки ошурӣ.

Зиндагинома
-----------

Дар адабиёти араб бо номи Ибн ал-Ибрӣ машҳур аст. Маълумоти ибтидоиро дар оила гирифта, сипас дар Антокия ва Троблус илмҳои тиб ва хитоба (риторика)-ро омӯхтааст. Забонҳои форсӣ, ибрӣ, арманӣ, арабӣ ва ғайраро хуб медонист. Асарҳои бисёре (тақрибан 30-то) оид ба тиб, нуҷум, фалсафа, тасаввуф, хитоба таълиф намудааст. Пайрави ақидаҳои фалсафии Абуалӣ ибни Сино буд.

Мероси адабӣ
------------

Асари машҳуру ҷолиби Абулфараҷ китоби «Аҷоиб-ул-ҳикоёт» мебошад. Ин китоб аз 20 боб ва 727 ҳикояти пандомӯз иборат аст. Дар боби якум пандҳову андарзҳо, ҳикматҳои файласуфони Юнон оварда шудаанд. Боби дуюм «Ҳикматҳои муфиди хирадмандони Форс» ном дорад, ки дар он аз забони Куруш, Бузургмеҳр, Анӯшервон ва дигарон суханони пандомӯзу андарзҳо фароҳам омадаанд. Дар бобҳои дигар суханони пандомӯз аз забони хирадмандони ҳиндӣ, яҳудӣ, арабӣ ва дигаран пайи ҳам ҷой гирифтаанд. Муаллиф хислатҳои бади инсонӣ – хасисӣ, ҳасад, тарсуӣ, аблаҳӣ, пургӯӣ, нодониро танқиду мазаммат кардааст. Қаҳрамонони манфихислати ӯ намояндагони табақаҳои доро – баъзе ҳокимон мебошанд. Гарчанде Абулфараҷ худ рӯҳонии олирутбаи дини масеҳӣ (усқуф) буд, дар баъзе ҳикоятҳояш рӯҳониёни мутаассибро мазаммат кардааст. Абулфараҷ муаллифи грамматикаи забони ошурӣ – «Китоб-ул-ашиа» (манзум, дорои 618 байт бо фарҳанги тафсирӣ) ва китоби таърихии «Таърихи мухтасар ад-дувал» (иборат аз 3 қисм) мебошад. Баъзе ҳикоятҳо аз «Аҷоиб-ул-ҳикоёт»-и Абулфараҷ ба забони тоҷикӣ тарҷума шудаанд (маҷ. «Садои Шарқ», 1965, № 1).

Осор
----

* Смешные рассказы, М. 1992.

Эзоҳ
----

1. 1 2  *Bibliothèque nationale de France* идентификатор BNF (фр.): платформаи додаҳои боз — 2011.
2. 1 2  *Swartz A.* Open Library (ингл.) — 2007.
3. ↑

Сарчашма
--------

* А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — 608 с. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2021, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.
**Абулқосим** (ном ва таваллуд номаълум) — шоир ва табиби тоҷик (асри 16).

Зиндагинома
-----------

Падараш Мавлоно Дарвеш Ҳусайнӣ табиби хосаи Алишери Навоӣ буд. Мувофиқи маълумоти «Музаккир-ул-аҳбоб»-и Нисорӣ Абулқосим ҷузъиёти илми тиб ва дигар илмҳои расмии даврашро аз худ карда буд. Баробари ин Абулқосим дар шоирӣ даст дошта, дар навъҳои гуногуни адабӣ шеър мегуфтааст. Аз осораш намунаҳои кам тавассути тазкираи Нисорӣ боқӣ мондаанд.

Абёти зерин аз ӯст:

Надорӣ боварам, эй лоларухсор,

Ки гаштам дар ғами ишқи ту бемор.

Баски девонаам аз ҳаҷри рухи ёр имшаб,

Мекунам нолаву фарёд мани зор имшаб.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Каримов У. Адабиёти тоҷик дар асри XVI, Д. 1985;
* Ҳамон муалл. Литературно-исторические источники и основные тенденции таджикской литературы XVI века, Д. 2000.

Сарчашма
--------

* Абулқосим // А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2021, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.
**Абулфазл ибни Муборак** (форсӣ: ابوالفضل بن مبارک‎; 14 январ 1551, Агра — 12 август 1602, Лоҳур) — адиб ва шоири форсизабони Ҳиндустон, бародари Файзии Даканӣ.

Зиндагинома
-----------

Падараш — Шайх Муборак аслан аз мардуми Яман буд. Абулфазл дар ҷавонӣ илмҳои маъмули замонашро мукаммал омӯхта, чанд муддат дар дарбори подшоҳи Ҳиндустон — Ҷалолуддин Акбар (ҳукмронӣ 1542—1605) вазифаи дабириро иҷро кард. Дар дарбор кори ӯ равнақ пайдо кард ва то ба дараҷаи вазирӣ расид. Соли 1599 Абулфазлро барои обод кардани шаҳри Дакан фиристоданд ва азбаски дар миёни ӯву шоҳзода Салим (ки баъдтар ба унвони Ҷаҳонгир ба подшоҳӣ расид) душманӣ буд, ӯро дар наздикии Сабзвор куштанд. Абулфазл забонҳои арабӣ ва санскритро медонист. Дар илмҳои гуногун таълифоти бисёре дорад.

Мероси адабӣ
------------

Китоби «Акбарнома», ки таърихи ҳукмронии Акбар ва хонадони ӯ ва «Оини Акбарӣ», ки дар роҳу равиши ҳукумати Акбар аст, аз таълифоти ӯст. Китоби «Калила ва Димна»-ро бо номи «Иёри дониш» таҳрир кардааст. Дар тарҷумаи китоби «Маҳабҳарата» ва иншои «Таърихи алфӣ» ширкат варзидааст. Муншаоти ӯ бо номҳои «Мукотиботи Алломӣ», «Иншои Абуфазл» ё «Мукотиботи Абулфазл» маълуму машҳуранд. Дар ахлоқ ва тасаввуф низ таълифот доштааст. Китоби «Ҳуюту-л-ҳайвон»-и Камолиддини Шофеиро (1342—1406) аз арабӣ ба форсии тоҷикӣ гардонидааст. Абулфазл дар ривоҷу равнақи забони форсии тоҷикӣ хидмати арзишманд кардааст. Вай хеле кӯшидааст, ки забони форсии тоҷикиро аз калимаҳои мушкилфаҳму номатбӯи забони арабӣ тоза кунад ва ба ҷойи онҳо луғатҳои мустаъмали забони дариро бигузорад. Вай сабки душворфаҳми насрро тағйир дод. Номаҳоеро, ки аз дарбори Акбар ба атроф мефиристонданд, ба услуби содаю равон менавишт. Дар онҳо калима ва таъбирҳои душвори арабӣ кам буд. Абулфазл калима ва ибораҳои маъмули забони форсии тоҷикиро бештар истифода мекард. Забон ва услуби асарҳои хурди ӯ низ содаю равонанд. Абулфазл бо тахаллуси Алломӣ ғазал, қасида ва маснавӣ сурудааст.

Эзоҳ
----

1. 1 2
2. 1 2  *Bibliothèque nationale de France* идентификатор BNF (фр.): платформаи додаҳои боз — 2011.

Адабиёт
-------

* Абулфазл ибни Муборак // А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2021, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️  Гузариш ба унсури Викидода  Фарҳангҳо ва донишномаҳо | 
* Большая каталанская
* Большая российская (старая версия)
* Иронико
* Итальянская
* Энциклопедический лексикон
* Britannica (11-th)
* Britannica (онлайн)
* Treccani

 |
| 

| Дар феҳристҳои китобшинохтӣ |
| --- |
| 
* BIBSYS: 1002162
* BNF: 144367352
* CiNii: DA02799248
* GND: 115224106
* ISNI: 0000 0000 8084 7682
* J9U: 987007279963005171
* LCCN: n81108300
* NKC: jo2010569214
* NLA: 35722730
* NTA: 071551336
* NUKAT: n2015200592
* LIBRIS: c9prl1rw2pzznz2
* SUDOC: 06968944X
* VIAF: 5150639
* WorldCat VIAF: 5150639
* РНБ: 77112311

 |

 |
**Абулмузаффари Тоҳир ибни Фазл** (соли таваллуд номаълум – вафот соли 987) — шоир ва сиёсатмадори форс-тоҷик.

Зиндагинома
-----------

Аз хонадони Чағониён. Дар сарчашмаҳои адабӣ абёти пароканда, порчаҳои шеъри Абулмузаффари Тоҳир боқӣ мондаанд, ки аз ҷиҳати мавзӯъ, услуб, тарзи нигориш гувоҳи маҳорати баланди шоирии ӯ мебошанд. Дар ғазалиёт ва рубоиёташ ишқу муҳаббат, манзараҳои табиатро васф кардааст. Шеърҳояш дорои сувари бадеӣ, афкору андешаҳои иҷтимоӣ мебошанд. Аз нокомию номуродиҳои рӯзгор шикоят кардааст.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Бертельс Е. Э. История персидско-таджикской литературы, М. 1960.

Сарчашма
--------

* А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — 608 с. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2021, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.
**Абулмузаффар Барғашӣ Муҳаммад ибни Иброҳим** (соли таваллуд номаълум, вафот тақрибан 1029 – 1030) — вазири дарбори Оли Сомон дар охири аҳди амир Нӯҳ ибни Мансур ва аввали салтанати амир Мансур ибни Нӯҳ.

Зиндагинома
-----------

Пас аз қатли Абунаср ибни Абузайд, амир Абулмузаффар Барғаширо вазир таъйин кард. Вай бо лаёқат ва кордониаш то поёни умри Нӯҳ ибни Мансур дар мақоми худ боқӣ монд. Пас аз марги Нӯҳ (997) ва аморати писараш Абулворис Мансур ибни Нӯҳ, Абулмузаффар Барғашӣ ҳамчунон вазир буд. Дар натиҷаи зиддиятҳои дохилидарборӣ пас аз чанде вазорат ба Абулқосими Бармакӣ расид ва ба Абулмузаффар Барғашӣ дар Ҷузҷон мансаб доданд.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — 608 с. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2021, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.
**Аббо́с Баҳоду́р** (соли таваллуд номаълум — вафот 1388) — яке аз сипоҳсолорони машҳури амир Темур.

Зиндагинома
-----------

Аббос Баҳодур аз қабилаи қипчоқ буд ва ҳамин насабро ҳам дошт. Азбаски ӯ ба тумон (сипоҳе, ки аз даҳ ҳазор нафар иборат аст) фармондеҳӣ мекард, лақаби «Баҳодур» гирифта буд.

Ширкат дар ҷангҳо
-----------------

Аббос Баҳодур дар ҷангҳои зидди хонҳои Муғулистон (1362—1964); «Ҷанги лой» (1365); амалиёти ҳарбӣ алайҳи қиёми Сарбадорони Самарқанд (1365 — 66); забти Балх (1370); тасарруф ва қатли оми Хоразм (1386); фатҳи Ҳирот ва лашкаркашӣ ба Эрон (1386) ҳамчун сарфармондеҳи сипоҳи Темур бевосита иштирок кардааст.

Марг
----

Соли 1388 дар муҳорибаи зидди Тӯхтамишхон дар мавзеи Чукалак (5 км шарқтари Утрор) ҳалок гардид.

Сарчашма
--------

* А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — 608 с. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2021, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.



|  |  |
| --- | --- |
| Таърих | *Ин мақолаи нопурра аз таърих мебошад.Шумо метавонед бо пурра кардани ин ба Википедия кумак кунед.* |
Такрори садоҳо.
Ифодаи тремоло.
**Аббревиату́ра** дар мусиқӣ — нишонаҳо, мухтасар нишон додани нотаҳо, хатҳои иловагӣ ва ибораю ҷумлаҳои мусиқӣ дар хати нотавӣ.

Аббревиатура ҳангоми якчанд бор такрор ёфтани як шакли усул гузошта мешавад. Аббревиатура бештар ҳамчун муродифи аломатҳои сегно, реприза, фонус, волта ва мелизмҳо (форшлаг, группетто, мордент, морденти хаткашида, морденти дукарата, морденти дукаратаи хаткашида) истифода мешавад.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* Аббревиатура // А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2021, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.
**Махзану-л-асрор** (аз форсӣ: مخزن‌الاسرار‎) — нахустин маснавии Низоми Ганҷавӣ шоири форсу-тоҷик аст. Аз инҷо ки дар худи китоб ишораи мустақим ва ё ғайримустақимӣ ба таърих сироиш ва ё таърих тақдими асар ба волии Озарбойҷон (ва на Эрон) нашудааст, ва ҳамчунин дар асари муътабари дигар низ таърихи дақиқ халқи ин асар зикр нашуда, наметавон баяқин таърихи онро таъйин кард. Вале бо таваҷӯҳ ба ин ки Низоми таърихҳои бисёр дақиқ дигаре аз асар, сан фарзанд ва модда таърихҳои дигар дар осори дигараш медиҳад, ва ҳамчунин бо баррасии таърих Озарбойҷон ва Эрон, ва мутолиоти татбиқӣ метавон баяқин гуфт ки халқи ин асар байни солҳои 561 ва 569 қамарӣ мебошад (ва ба эҳтимоли наздик ба 569 баробар ба 1173 мелодӣ) аст.

Низомӣ ин китобро ба «Малик Фахродин Баҳромшоҳ бини Довуд» волии Озорбойҷон тақдим кард.

Ин китоб дарбаргирандаи хондани мардум ба худшиносӣ, худошиносӣ ва гузиниши вижагиҳои писандидаи ахлоқӣ дар баҳри Сареъи Мусадас суруда шудааст.

Эзоҳ
----
**Абулфазл Суккарии Марвазӣ** (*Абулфазл Аҳмад ибни Муҳаммад ибни Зайди Суккарии Марвазӣ*; соли таваллуд ва вафот номаълум) — шоири арабизабони аҳди Сомониён (асри 10).

Зиндагинома
-----------

Дар шаҳри Марв зиндагӣ ва эҷод мекард. Дар эҷодиёташ суннати корбасти зарбулмасалу мақолҳои форсии тоҷикиро дар шеъри арабизабон, ки шоири арабизабони эронинажод Солеҳ ибни Абдулқуддус (вафот 783) оғоз карда буд, идома додааст. Дар ҳар як 30 байте, ки аз ӯ дастрас гардидааст («Ятимат-уд-даҳр»-и Саолибӣ) як зарбулмасал ва мақоли форсии тоҷикӣ мавҷуд аст, ки имрӯз ҳам мустаъмаланд.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Абдуллаев И. Поэзия на арабском языке в Средней Азии и Хорасане X – начале XI веков, Ташкент, 1984;
* Мардони Т. Н. Арабско-таджикское двуязычие в поэзии XI – X веков, Д. 1993.

Сарчашма
--------

* А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — 608 с. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2021, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.
**Абду́лин Зоҳид Муҳабулович** (1906, деҳаи Таткулмаюри ноҳияи Чердаклини вилояти Уляновск, РСФСР – 1989) — арбоби давлатӣ ва сиёсӣ, Қаҳрамони Меҳнати Сотсиалистӣ (1948).

Зиндагинома
-----------

Солҳои 1924 – 26 дар мактаби ҳизби коммунистии шаҳри Самара таълим гирифта, солҳои 1926 – 30 муаллим, 1930 – 33 мудири шуъбаи Комитети ҳизбии шаҳри Тошҳавзи Туркманистон буд. Соли 1937 Университети умумииттифоқии хоҷагии қишлоқи Ленинградро хатм карда, солҳои 1937 – 61 котиби якуми Комитетҳои ҳизби коммунистии ноҳияҳои Ашт, Пролетар, Мурғоб, Орҷоникидзеобод, шаҳрҳои Конибодом, Кӯлоб ва солҳои 1961 – 64 сардори Ширкати саноати гӯшту шири ҶШС Тоҷикистон буд. Аз соли 1964 нафақагир буд. Вакили Совети Олии ҶШС Тоҷикистон (даъвати 2 – 6).

Ордену медалҳо
--------------

Бо 3 ордени Ленин, 3 ордени Байрақи Сурхи Меҳнат, 3 ордени «Нишони Фахрӣ», медалҳо ва ифтихорномаҳо сарфароз гардидааст.

Эзоҳ
----

Пайвандҳо
---------

* Абдулин Загид Мухабулович.  nailtimler.com. 22 июни 2017 санҷида шуд.

Сарчашма
--------

* Абдулин Зоҳид // А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2021, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.
**Зарафшон** (**Мастчоҳ**) — яке аз дарёҳои Тоҷикистон манбаи асосии пуршавии баҳри Арал мебошад. «Дарёи Зарафшон», «Зарафшондарё», дарёест дар Осиёи Миёна ҳудуди кӯҳистони Тоҷикистони марказӣ, вилояти Суғд ва Ӯзбекистон мегузарад. Масоҳаташ — 12300км²-ро ташкил дода, ҳамагӣ 877 км дарозӣ дорад.

Ин дарё дар кӯҳистони Мастчоҳ, аз пиряхи Зарафшон сарчашма гирифта, ба самти ғарб ҳаракат мекунад. Дар замонҳои қадим ин дарёро юнониҳо «Политимет» ва мардумони таҳҷоӣ «Суғдрӯд» низ ном мебурдаанд. Маҷрои дарё дар ҳудӯди ноҳияҳои Мастчоҳ ва Айнӣ хеле танг буда, бисёр тезҳаракат аст, пас аз якҷоя шудан бо шохоби калонтаринаш Фондарё, дар наздикии маркази ноҳияи Айнӣ, маҷрои он нисбатан васеътар мегардад. Бо баробари дохил шудан ба ҳудӯди ноҳияи Панҷакент, дарё пурра ба водии фарох баромада, паҳноияш то ба якуним км мерасад. Ҳамагӣ 316 км дарёи мазкур ба қаламрави Тоҷикистон мансуб аст. Зарафшон зиёда аз 100 шохобҳои хурду калон дорад, аз ҷумла шохобҳои асосияш: Фондарё, Моғиёндарё ва Шингдарё мебошанд. Дар ғарби ноҳияи Панҷакент дарё ба қаламрави Ӯзбекистон ворид шуда, ба самти Самарқанд равон мешавад ва тақрибан боз 400 км идома меёбад. То ғалабаи Инқилоби Октябр (аниқтар то соли 1923)Зарафшон шаҳри Бухороро убур намуда, пас ба тарафи ҷанӯб ҳаракат карда, ба Амударё мерехтааст ва яке аз шохобҳои Амӯдарё будааст. Пас аз Инқилоби Октябр, бо васеъ гардидани майдони заминҳои корам (асосан пахта) дар Узбекистон, оби дарё комилан барои кишту-кор истифода бурда мешавад. Ҳоло Зарафшон дарёи алоҳида мебошад. Ҳавзаи обгирии Зарафшон 12 ҳазор км мураббаъ мебошад. Давраи серобии дарё моҳҳои июл-августро дар бар мегирад. Давраи аз ҳама серобияш 930 мк сония ва давраи аз ҳама камобияш моҳҳои феврал-март, 24 мк сония ва 164 мк сония ба ҳисоби миёнаи солона дар мавзеи дупулаи Панҷакент ба ҳисоб гирифта шудааст. Барои сохтани силсила-нерӯгоҳҳои обии барқӣ Зарафшон мувофиқ ва дорои аҳамияти калон мебошад.

Ҳавзаи дарёи Зарафшонро аз тарафи шимол қаторкӯҳи Туркистон, аз ҷануб қаторкуҳи Ҳисор ҷудо мекунанд. Масоҳати он 12 300 км²-ро ташкил дода, ҳамагӣ 877 км дарозӣ дорад. Ин дарё аз пиряхи Зарафшон ибтидо мегирад. Дар болообаш номи Яғнобро дорад, дар рафти ҷараён аз соҳили чапу рост ба он қариб сад шохоби чапу рост ҳамроҳ мешавад, ки онҳо аз нишебиҳои ҷанубии қаторкӯҳи Зарафшон ҷорӣ мешаванд. Дар рафти ҷараён хамаи онҳо водиҳои тангро ҳосил мекунанд. Водии дарёи Зарафшон ҳам дар ҳама ҷо як хел нест. Дар саргаҳи дарё аз водие, ки дар гузашта пирях ҳосил шудааст, ҷорӣ мешавад. Дар мавзеи танги маҷрои дарё дарготи Якуми Май сохта шудааст. Аз ин даргот дар соҳили чапи дарё канал гузаронидаанд ва он заминҳои вилояти Самарқанди Ҷумҳурии Ӯзбекистонро обёрӣ менамоянд. Дар баъзе шохобҳои он ба монанди дарёи Фон ва шохоби он Искандар барои сохтани истгоҳи электрикии обӣ мавзеъҳои мувофиқ мавҷуданд. Бояд гуфт, ки дарёҳои Тоҷикистон манбаи асосии пуршавии баҳри Арал ба шумор мераванд, оби ҳаётбахши худро ба кишварҳои дар поёнтар ҷойгиршуда мерасонанд ва пахтакорию гидроэнергетикаро бе онҳо наметавон тасаввур кард. ХИБ — и 110 кВт пайваст аст.

Пайвандҳо
---------

•
**Абулфидо Исмоил** (1273, Димишқ — 27 октябри 1331, Ҳамо) — донишноманависи араб, таърихдон, ҷуғрофиёдон; аз авлоди амирони Айюбиёни Ҳамо (Сурия).

Асарҳои илмӣ
------------

Асарҳои машҳуру маъмултарини Абдулфидо инҳоанд 1) «Ал-мухтасар фӣ таърих-ил-башар». Ин асар ҳодисаҳо, рӯйдодҳо ва воқеаҳои то соли 1329-ро, ки аксаран аз қисмҳои кӯтоҳкардашудаи китоби таърихии Ибни Асир — «Ал-Комил фӣ-т-таърих» гирифта шудаанд, дар бар гирифтааст. 2) «Тақвим-ул-булдон» (дар қисмати аввали он маълумот оид ба замин , ҳафт иқлими он, баҳру дарёҳо ва кӯҳҳо; дар қисмати дуюм маълумот оид ба Хоразм ва Мовароуннаҳр дода шудаанд). 3) «Таърихи Абулфидо», воқеаҳои таърихии ҳамон замонро то соли 1329 дар бар гирифтааст. Абдулфидо оид ба илми фиқҳ низ китобе бо номи «Ал-Ҳовий» навиштааст. Асараш «Тақвим-ул-булдон» қисман ба забони русӣ тарҷума шудааст (1891, Қазон).

Эзоҳ
----

1. ↑  *Deutsche Nationalbibliothek* Record #118500333 // Общий нормативный контроль (GND) (нем.) — 2012—2016.

Сарчашма
--------

* Абулфидо Исмоил // А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2021, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.
**Абулфатҳ Абдурраҳмони Искандарӣ** (? — 1165) — сайёҳ ва ҷуғрофидони араб.

Мероси илмӣ
-----------

Муаллифи луғати географии «Китоб-ул-амкина ва-л-миёҳ ва-л-ҷибол ва-л-осор ва наҳваҳа-л-мазкура фӣ-л-ахбор ва-л-ашъор» («Китоб доир ба маконҳо, обу кӯҳу ёдгориҳо ва ғайра, ки дар ривояту шеърҳо зикр шудаанд»). Дар китоб шарҳи номи қариб 3000 мамлакату вилоят, шаҳру қасаба, баҳру дарё, дашту кӯҳ, қалъаву работ ва ғайра мувофиқи қоидаи қадимаи таснифоти ҷуғрофӣ ба «ҳафт иқлим» омадааст. Инчунин маълумоти нодири таърихӣ ва намунаҳо аз адабиёт илова шудааст. Зимни маълумот оид ба кишварҳои Шарқи Миёнаву Наздик ва Осиё, дар асар номҳои географӣ ва татствири шаҳрҳову вилоятҳо, дарёю воҳаҳои Самарқанд, Бухоро, Хуҷанд, Марв, Фарғона, Хоразм низ зикр ёфтаанд, ки қимати илмӣ ва таърихиашон барои мо муҳим аст. Луғат баъдтар аз тарафи Абумусо Муҳаммад ибни Умари Исфаҳонӣ (вафот 1185) ва Абубакр Муҳаммад ибни Мусои Ҳозимӣ (вафот 1188) таҳриру такмил шудааст.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* Абулфатҳ // А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2021, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.
**Абулқосим Бобур**, (1422, Ҳирот – 1457, Машҳад) — ҳокими Хуросон (1449 – 1457), аз сулолаи Темуриён, писари Бойсунқур, набераи Шоҳрух, бародари хурдии Улуғбек.

Ҳукмронӣ
--------

Баъд аз фавти Бойсунқур писаронаш Султон Муҳаммад, Алоуддавла ва Абулқосим Бобур дар хонаи бобояшон Шоҳрух (вафот 1447) тарбия гирифтанд. Баъд аз фавти Шоҳрух барои ба даст овардани тахти шоҳӣ байни наберагон талоши молу мулк сар шуд.

Абулқосим Бобур дар ҷанги сари тахт ғолиб баромада, соли 1449 Хуросон ва моҳи феврали ҳамон сол Ҳиротро тасарруф намуд. Соли 1454 ба Самарқанд лашкар кашида онро муддати чиҳил рӯз дар иҳота нигоҳ дошт. Сипас бо Султон Абусаид сулҳ баста ба Ҳирот баргашт. Абулқосим Бобур ба адабиёт дилбастагӣ дошта ба форсӣ шеърҳо ҳам навиштааст.

Эзоҳ
----

1. ↑

Сарчашма
--------

* А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — 608 с. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2021, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.