recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Асируддин Муфаззал ибни Умари Абҳарӣ** (1200 — 1264, Туркия) — файласуф, олим ва шоири садаи XIII форсу тоҷик.

Зиндагинома
-----------

Шарҳи ҳол ва зиндагии овони кӯдакию наврасиаш маълум нест. Баъди истилои муғул ба Сурия ҳиҷрат кард ва чанд сол дар Димишқ зист. Баъд ба Туркия рафт ва то охири умр он ҷо монд. Абҳарӣ бо Насируддини Тусӣ аз рӯи масъалаҳои гуногуни фалсафӣ мукотиба доштааст.

Асарҳо
------

Асарҳои муҳимтаринаш инҳоанд: «Танзил-ул-афкор» («Тартиби фикрҳо»), «Кашф-ул-ҳақоиқ» («Кашфи ҳақиқатҳо»), «Исоғуҷӣ» — оид ба илми мантиқ; «Ишорот», «Маҳсул», «Ар-Рисолат-уз-зоҳирату фӣ ибтоли баъза муқаддимот-ил-ҷадалиёт» (Рисола дар зоҳир кардани ботилҳои баъзе муқаддимаҳои ҷадал"), «Мабдаъ ва Маод» — доир ба фалсафа; «Китоби ҳидоя» — дар мавзӯъҳои илми табиатшиносӣ ва фалсафа, ки муддате дар тамоми мамолики исломӣ китоби дарсии толибони ҳикмат буд; «Мухтасари илми ҳайъат», «Рисолаи устурлоб», «Зиҷи ихтиёрӣ» — доир ба нуҷум.

Масъалаҳои фалсафи ва мантиқи
-----------------------------

Абҳарӣ моддаву сурат, ҳаракату замон, халову макон, таносуби ҳиссу ақл, ҳад, расм, қазия, қиёс ва бурҳон барин масъалаҳои фалсафиву мантиқро мавриди баҳс қарор додааст. Дар ҳалли масъалаҳои фалсафӣ байни фалсафаи машшоъ (нигар Машшоия) ва калом мекалавид. Чунончи, офариниши оламро қоил бошад ҳам, онро баробари Худо азалию абадӣ медонист. Абҳарӣ нақши ҳиссу ақлро дар ҷараёни маърифат баланд арзёбӣ намуда, донисташаванда будани оламро эътироф мекард. Абҳарӣ чун шоир низ шуҳрат дошт. Девони ашъораш шомили се ҳаз. байт будааст. Дар рубоиҳояш ба Умари Хайём пайравӣ кардааст. Абёти зерин аз ӯст:

Мискин дили ман чу маҳрами роз наёфт,
В-андар қафаси ҷаҳон ҳамовоз наёфт.
Андар сари зулфи моҳрӯе гум шуд,
Торикшабе буду касаш боз наёфт.
То кай мадади нафси бадомӯз кунам,
Халқе зи вуҷуди худ ғамомӯз кунам.
Минбаъд бар онам, ки ба қурсе чу фалак,
Рӯзе ба шабе ораму шаб рӯз кунам.

Эзоҳ
----

1. ↑  *Bibliothèque nationale de France* идентификатор BNF (фр.): платформаи додаҳои боз — 2011.

Адабиёт
-------

* Аҳвол ва осори Хоҷа Насируддини Тусӣ, таълифи Мадрасии Разавӣ, чопи дуюм, Т. 1370;
* Диноршоев М. Философия Насируддина Туси, Д. 1968.

Сарчашма
--------

* А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — 608 с. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2021, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️  Гузариш ба унсури Викидода  Вебгоҳҳои мавзӯъӣ | 
* zbMATH Open

 |
| Фарҳангҳо ва донишномаҳо | 
* Иронико

 |
| 

| Дар феҳристҳои китобшинохтӣ |
| --- |
| 
* BNF: 15935708x
* GND: 1035793784
* ISNI: 0000 0000 7890 5329
* J9U: 987007304342505171
* LCCN: nr91019719
* LIBRIS: 20dgjjkl22zh3gr
* VIAF: 51545226
* WorldCat VIAF: 51545226

 |

 |
**Ид** (ар. عید‎) — рӯзи хурсандӣ ва тантанавие, ки васеъ ҷашн гирифта мешавад. Ид мафҳуми таърихист ва дар ҷараёни асрҳо ташаккулу инкишоф ёфта, дар худ афкори эстетикӣ, хусусиятҳои психология, тасаввуроти асотирӣ ва динии як ё гурӯҳи халқҳоро таҷассум менамояд. Ид комёбиҳои барҷастаи таърихию мадании халқро ифода карда, ба ҳукми анъана медарояд. Вобаста ба таърих, хусусият ва моҳияташон Идҳо гуногун мешаванд.

* Идҳои анъанавӣ,
* Идҳои миллӣ,
* Идҳои синфӣ,
* Идҳои давлатӣ,
* Идҳои маҳаллӣ,
* Идҳои касбу ҳунар,
* Идҳои динӣ.

Нигаред низ
-----------

* Идҳои расмии Тоҷикистон
*

Эзоҳ
----

1. ↑  Донишномаи Ҳисор. — Душанбе: «Ирфон», 2015, — с. 264
**«Сафир-2»** (форсӣ: سفير ۲‎) як мушаки партоби хонаводаи Сафир аст, ки дар Эрон сохта шудааст. Аз пойгоҳи фазоии Симнон cap дода шуд.

Ба гуфтаи мақомоти Эрон,

> Тамоми қисмҳо ва ҷузъҳои ин моҳвора, инчунин, муҳаррики мушакии "Сафир-2", ки бо истифода аз технологияҳои пешрафта сохта шудааст, аз ҷониби мутахассисони маъруфи саноати кайҳонии Ҷумҳурии Исломӣ тарҳрезӣ ва истеҳсол шудааст. Эрон. 
> 
> 

 Мошини дузинагии «Сафир-2» вазнаш 26 тонна, дарозиаш 22 метр ва диаметри 1,25 метрро ташкил медиҳад.  Ба гуфтаи муҳаққиқони амрикоӣ, Сафир диметилгидразини носимметриро ҳамчун сӯзишворӣ истифода мебарад. Коршиносони рус пешниҳод мекунанд, ки муҳаррикҳо дар ҷузъҳои стандартии сӯзишвории мушаки R- 17 кор мекунанд (азбаски вориси мушаки Сафир-2 аз Шахоб -3 - Нодон – R-17 BR тахмин карда мешавад): оксидкунандаи АК-27И ва ТМ -185 сӯзишворӣ (омехтаи карбогидридҳои наздик ба турпентин ).

2 феврали соли 2009 мушак партобкунандаи нахустин моҳвораи миллии Эрон Омидро бо муваффақият ба мадори Замин партоб кард.

15 июни соли 2011 дувумин моҳвораи "Расад "-и Эрон бо истифода аз Сафир-2 бомуваффақият партоб шуд.

Рӯзи 3 феврали соли 2012 мушаки партобкунандаи "Сафир-2" моҳвораи сеюми эронии "Навид "-ро ба мадори пасти истинод баровард.

Тахмин меравад, ки рӯзҳои 23 май ва октябри соли 2012 талошҳои бебарор барои сар додани моҳвораи мушоҳиди Замин Фаҷр сурат гирифт, ки аз ҷониби Эрон эълон нашуда буд.

Ҳамчунин нигаред
----------------

* Агентии кайҳонии Эрон
* Рӯйхати партобҳои кайҳонии Эрон
* Нодон

Эзоҳ
----

1. ↑  Посольство Исламской Республики Иран в Москве
2. ↑  Первый спутник Ирана будет на орбите Земли более двух месяцев — Новости@Mail.ru(пайванди дастнорас — *таърих*). 5 марти 2009 санҷида шуд. Баргирифта аз сарчашмаи аввал 10 феврали 2009.

Сарчашмаҳо
----------

* Эрон монополияи кайҳонро шикаст дод - Аҳмадинажод
*
**Валиҷон Акбарӣ** — шоир, узви Иттифоқи журналистони Тоҷикистон (1992), аз узви Иттифоқи нависандагони Тоҷикистон (2009)

Зиндагинома
-----------

Валиҷон Акбарӣ 5 майи соли 1951 дар деҳаи Қалъаи Баланди ноҳияи Истаравшан дида ба олами ҳастӣ кушодааст. Соли 1968 мактаби миёнаи деҳаро хатм карда, ба факултаи филологияи тоҷики Донишгоҳи давлатии Тоҷикистон ба номи В.И.Ленин (Донишгоҳи миллии Тоҷикистон) дохил гардидааст. Баъди хатми донишгоҳ, соли 1973, бо роҳхати Вазорати маориф ба шаҳри Қӯрғонтеппа рафта, то соли 1976 дар мактаби миёнаи №26 омӯзгорӣ кардааст. Соли 1976 ба зодгоҳаш баргашта, дар мактаби деҳа ба омӯзгорӣ пардохтааст. Соли 1978 дар бахши Истаравшани Бойгонии давлатии Тоҷикистон ба кор оғозида, то соли 1980 фаъолият бурдааст. Баъдан мушовири шуъбаи маорифи шаҳр, аз соли 1982 муҳаррири радио ва рӯзномаи бисёрадади «Минбари коргар» будааст. Аз соли 1994 ходими илмии Маркази илму фарҳанги Ширкати илмию истеҳсолии «Истаравшан», солҳои 1996-2001 котиби масъули бахши Истаравшани Бунёди байналмилалии забони форсии тоҷикӣ буда, аз соли 2001 то имрӯз дар Гимназияи ба номи академик Раҷаб Амонов омӯзгор аст.

Эҷодиёт
-------

Аз 14-солагӣ ба шеърнависӣ пардохта, барои матбуоти даврӣ пайваста хабару мақола навиштааст.
Намунаҳои ашъораш дар рӯзномаву маҷаллаҳо, маҷмӯаҳои дастҷамъӣ ва китобҳои «Ганҷи ороста» (2004), «Сабзаи меҳр» (2006), «Ҷилваи андеша» (2008) ва ғ. дар алоҳидагӣ ба табъ расидаанд.

Сарчашма
--------

1. ↑  Адибони Тоҷикистон (маълумотномаи мухтасари шарҳиҳолӣ)./Таҳия ва танзими Асрори Сомонӣ ва Маҷид Салим. – Душанбе, «Адиб», 2014, – с. 33-34 ISBN 978-99947-2-379-9
**Сафолрезӣ** — ҳунари аз омехтаи гилмоя, хамираи минералҳо, оксидҳо ва ғ. тайёр кардани зарфҳо, сохтмон (хишт, сафоли бомпӯш, нова, сафолтахта, кошӣ, ҷузъҳои муҷассамаҳо), техника, нақлиёти обию ҳавоӣ ва роҳи оҳан, санъати ороишию амалӣ ва ҳайкалтарошӣ бисёр истифода мешавад. Сафол навои гуногун дорад, ки гили сӯхта, маснуоти кулолӣ, мино, чинии хом, чинӣ, хоксанг аз қабили онҳост. Дар Истаравшан, Турсунзода нимфаъол аст.

Адабиёт
-------

* Гончарное производство Средней Азии. - М.-Л. 1959;
* Ершов Н.Н. Каратаг и его ремесла. - Д. 1984.
*

Нигаред низ
-----------

* Наддофӣ

Эзоҳ
----

1. ↑  Феҳристи миллии фаҳанги ғайримоддӣ /Natioal list of intangible cultural hertage/ Пажӯшиҳгоҳи илмӣ-тадқиқотии фарҳанг ва иттилооти Вазорати фарҳанги ҶТ – Душанбе: «Аржанг» 2016, – С. 113

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Ин мақолаи нопурра аз таърих мебошад.Шумо метавонед бо пурра кардани ин ба Википедия кумак кунед.* |
**Абивард**, Абевард, Бовард — харобаи шаҳри қадима дар шимоли Хуросон. Дар доманаи кӯҳи Ҳазор­масҷид воқеъ аст. Абивард дар давраи Ашкониён бино ёфта, таърихнигорони румии қарни аввал онро ба номҳои «Apaortemon», «Apavortene» ва «Apa­vorktikene» зикр кардаанд.

Абивард дар даврони ҳукуматдории Сосониён, бахусус подшоҳии Яздигурди II ва Пирӯз равнақ дошта, аз марказҳои густариши масеҳият дар Хуросон маҳсуб мешуд. Ҳокимон ва фармонравоёни Абивардро қабл аз тавсеаи Ислом ба номи «Баҳман» ёд мекардаанд. Аз нимаи дуюми садаи VII Абивард тобеи хилофати араб гардид. Пас аз суқути Тоҳириён ва Саффориён Абивард тобеи давлатдории Сомониён шуд. Дар даврони давлатдории Сомониён амир Нӯҳ ибни Мансур Абивардро ба шоҳи Хоразм – Абуабдуллоҳ тақдим кард. Соли 1221 Абивардро муғулҳо забт карданд. Дар садаи XV ба империяи Темур ва аз с. 1593 ба ҳудуди давлати Шайбониён дохил буд. Аз с. 1600 тобеи Сафавиён. Абивард пас аз таъйини сарҳади Россия ва Эрон (1881) ба уезди Таҷани вил. Закаспияи Россия дохил шуд. Охири садаи XIX ба хароба табдил ёфт. Ҳоло дар наздикии Абивард деҳаи Пештоқ вуҷуд дорад.

Манбаъ
------

Эзоҳ
----

1. ↑  Энсиклопедияи Миллии Тоҷик, Ҷилди 1. А-АСОС – Душанбе: Сарредаксияи илмии Энсиклопедияи Миллии Тоҷик, 2012.

Сарчашма
--------

* А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — 608 с. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2021, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.
**Юнониҳо** (юн. Έλληνες — Эллинҳо  ) — қавме, ки дар ҳазораи якуми пеш аз милод дар шадиди ҷанубу шарқи Аврупо ба вуҷуд омадаанд, айни замон аҳолии асосии Юнон ва Қибрисро ташкил медиҳад.

Онҳо бо забони юнонӣ ҳарф мезананд, ки як қисми зергурӯҳи юнонии забонҳои палео-балкании оилаи забонҳои ҳиндуаврупоӣ мебошад.

Ном
---

Онҳо худро — эллинҳо (ҳэллинҳо) ном мебаранд. (Έλληνας эллинас)

 Алифбои аввали юнонӣ, тақрибан дар асри 8 пеш аз милод.

Забон
-----

Бо забони юнонӣ гап мезананд.

* Шохаи ғарбӣ
	+ Лаҳҷаи Дорианӣ (Мессения, Лаконика, Дорида, Доридаи Осиёи Хурд)
	+ Лаҳҳаи шимолу ғарбӣ (Элис)
	+ лаҳҷаи Ахай (Ачая)
* Шохаи марказӣ
	+ Лаҳҷаи эолӣ (Фессалия, Боэотия, Аеолия)
	+ Лаҳҳаи Аркадия (Arcadia)
* Шохаи шарқӣ
	+ Лаҳҳаи болохонавӣ (Atica)
		- Лаҳҳаи Искандария
			* Забони византӣ
			* лаҳҷаи яҳудӣ-юнонӣ
	+ лаҳҷаи ионӣ (Ionia)

Эзоҳ
----

1. ↑  Эллины // Большой Энциклопедический словарь. — 2000.
2. ↑  Эллины // Словарь иностранных слов, вошедших в состав русского языка.- Чудинов А.Н.. — 1910.
12 апостол.
**Апостолҳо** (юн.-қад. ἀπόστολος — фиристода, фиристодашуда — ва «фиристодан») — дар масеҳият 12 нафар наздиктарин шогирдони Исои Масеҳ, ки нахустин ҷамоати насрониро таъсис дода буданд.

Апостолҳо даъват шуда буданд, ки барои тамоми мардуми олам дар бораи Наҷотдиҳанда башорат ва оид ба корномаҳову мӯъҷизоташ (ҳар чӣ дидаанду шунидаанд) шаҳодат диҳанд. Дар Аҳди Ҷадид, Инҷил Апостолҳоро ба-д-ин тартиб овардаанд: бародарон Петр ва Андрей, бародарон Иаков (аршад) ва Иоанн Богослов, Филипп, Варфоломей, Левий Матфей, Фома, Иаков Алфей, Фаддей, Симон, Зилот ва Иуда Искариот. Дар адабиёти масеҳии ибтидоӣ мубаллиғони масеҳият А. ёд шудаанд.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Левинская И. А. Деяния апостолов, М. 1999.

Сарчашма
--------

* Апостолҳо // А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2021, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.
Аппарати кинопроексионии 35-мм саветӣ
**Аппарати кинопроексионӣ** (аз кино ва лот. лот. projicio – пеш партофтан) — дастгоҳест барои ба экран проексия кардани кинофилмҳо.

Қисмҳои асосиш
--------------

Қисмҳои асосии аппарати кинопроексионӣ: механизми лентакаш (ҳаракати наворро таъмин мекунад); кассетаҳои лентадеҳ ва лентагир; системаи равшанкунию проексионӣ (барои равшан кардани экран ва проексия кардани тасвир дар он); олоти таҷдиди садо; системаи бо энергия таъмин ва идора кардани кори дастгоҳ. Дар аппарати кинопроексионӣ навор бо ёрии механизми лентакаш бо фосила ҳаракат мекунад. Ҳангоми аз кадр ба кадр гузаштан роҳи сели рӯшноиро пешгираки махсус – обтюратор мепӯшад. Обтюратор бо механизми ҳаракати фосиланок ҷӯр шуда кор мекунад, ки дар натиҷа фосилаҳои бо басомади муайян ҳаракат кардани кадр барои тамошобин ноаён мемонад. Аппарати кинопроексионӣ собит ва сайёр мешавад. Аппарати кинопроексиониӣ собит барои проексия кардани навори 35 мм (муқаррарӣ ва васеъэкран) ва 70 мм (васеъформат)-и сабт кардашуда таъйин шудааст. Баробари ривоҷ ёфтани технологияи коркарди қиёсӣ ва рақамии маълумот истифодаи аппарати кинопроексионӣ торафт аз байн меравад.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* Аппарати кинопроексионӣ // А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2021, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.
**Абзатс** (нем. Abzatz – фосила, аз феъли absetzen – фосила гузоштан), 1) ҷойи холӣ, фосилае, ки дар аввали матни дастнавис ва чопшуда ба миқдори ғунҷоиши се ва ё чор ҳарф гузошта мешавад; 2) порчаҳои матни иборат аз як ҷумла ва ё зиёдтари аз нигоҳи маъниву мазмун бо ҳам алоқамандро бо А. ҷудо мекунанд. *Ҳамин порчаи матнро Абзатс мегӯянд*.

Дар порчаҳои манзум (шеър) гарчанде мазмунҳои гуногун ба ҳам алоқаманд меоянд, Абзатс гузошта намешавад. Дар нашрияҳои махсус, мас. энсиклопедия, маълумотномаҳо ва ғ. бо назардошти ҷиҳатҳои чопӣ (техникӣ) аз Абзатс кам истифода мешавад.

Эзоҳ
----

1. ↑  Энсиклопедияи Миллии Тоҷик, Ҷилди 1. А-АСОС – Душанбе: Сарредаксияи илмии Энсиклопедияи Миллии Тоҷик, 2012.
**Аппликатура** (ё **Ангуштгузорӣ**) – тарзи ангуштгузорӣ ҳангоми иҷро намудани асар дар созҳои мусиқӣ. Ангуштҳо дар ҷойҳои мушкили иҷрои нотаҳо гузошта мешаванд. Ҳар қадаре, ки тарзи ангуштгузорӣ мувофиқ бошад, ҳамон қадар ифодаи мусиқиву хушоҳангӣ дуруст ва ҷиҳатҳои техникии он осон мегардад. 
Ишораву тартиби рақамгузории як сози мусиқӣ аз дигараш дида тафовут дорад. Масалан: дар роял ҳама панҷ ангушт ба кор бурда, тартиби рақамгузории худро дорад (1 – ангушти калон, 2 ангушти ишора ва ғайра), аммо дар скрипка,ғижжак, рубоб ва ғ. фақат чор ангушт ба кор бурда мешаванд, ки тартиби рақамҳояшон ба таври зайл аст: 

1. –ангушти ишора,
2. –ангушти мобайн,
3. –ангушти беном,
4. –ангушти хурд.

Ангушти калон дар ҳолати навохтани ин созҳо вазифаи такягоҳро иҷро мекунад. Ангуштишораҳо дар болои нотаҳо гузошта мешаванд.

Эзоҳ
----

1. ↑  Обидпур Ҷ. Луғатномаи тафсирии мусиқӣ / зери назари Б.Қобилова. – Душанбе: Аржанг, 2019. – С.34. – 480 с. ISBN 978-999-47-43-90-2(тоҷ.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️  Гузариш ба унсури Викидода  Фарҳангҳо ва донишномаҳо | 
* Большая российская (старая версия)
* Брокгауза и Ефрона
* Музыкальный Римана
* Britannica (онлайн)

 |
**Абдулҳамид Дбейба** ( ар. عبد الحميد الدبيبة‎ ген зод. 13 феврал 1959, Misrata[d]) — соҳибкор ва арбоби давлатии Либиё. Сарвазири кунунии Либиё аз 15 марти соли 2021 (аз 10 феврали соли 2022 ғайриқонунӣ)   .

Зиндагинома
-----------

Соли 1959 (тибқи маълумоти дигар, соли 1958) дар Мисурата  таваллуд шудааст.

Ӯ Донишгоҳи Торонтои Канадаро бо ихтисоси муҳандиси шаҳрвандӣ  хатм карда, дараҷаи магистрро дар соҳаи муҳандисӣ гирифтааст.

Дбейба дар давоми авҷи сохтмон ба Мисурата баргашт. Дар давоми фаъолияти хеш ҳамчун соҳибкор, ӯ ҳамчун як шахси боэътимоди ҳизби ҳокими Иттиҳоди сотсиалистии Араб ба сиёсат машғул шуд. Вай эътимоди Муаммар Қаззофӣ, раҳбари Либиёро дар солҳои 1969-2011 ба даст овард, ки дар соли 2007 ӯро ба мудирияти ширкати давлатии "Ширкати сармоягузорӣ ва рушди Либиё" таъйин кард, ки масъули бархе аз бузургтарин тарҳҳои корҳои ҷамъиятӣ дар кишвар, аз ҷумла сохтмони манзил дар зодгоҳи Қаззофӣ Сирт  буд.

Ӯ мудири клуби футболи « Ал-Иттиҳод » буд.

Соли 2020 вай ҷунбиши Либиё ал-Мустакбалро (Либиёи оянда, ليبيا المستقبل‎ таъсис дод, аммо дар ҳаёти сиёсӣ иштироки фаъол надошт  .

Абдулҳамид Дбейба 5 феврали соли 2021 дар Форуми муколамаи сиёсии Либиё (LPDF) дар Швейтсария сарвазири ҳукумати нав интихоб шуд. 15 марти соли 2021 ба ҳукумати ваҳдати миллӣ сарварӣ кард, ки вазифаи асосии он баргузории интихоботи парлумонӣ дар 24 декабри соли 2021 буд   .

Як қатор расонаҳо ӯро сиёсатмадори ҷонибдори Тайиб Эрдуғон меноманд, ки бо Туркия равобити наздик дорад  .

Моҳи сентябри соли 2021 Палатаи Намояндагони Либиё ба ҳукумати Абдулҳамид Дбейба раъйи нобоварӣ дод, аммо Шӯрои олии давлатии Либия ин санадро беэътибор эълон карда, изҳор дошт, ки тартиби бозпас гирифтани эътимод ба ҳукумат дар конститутсияи феълӣ пешбинӣ нашудааст.  .

Ҳаёти шахсӣ
-----------

Оиладор. Шаш фарзанд дорад  .

Эзоҳ
----

1. 1 2  *English Wikipedia community* Wikipedia (ингл.) — 2001.
2. 1 2  На форуме в Швейцарии избрали премьера и Президентский совет Ливии.  ТАСС (5 феврали 2021). 23 марти 2021 санҷида шуд.
3. 1 2 3 4 5 6 7 8  Дбейба, Абдель Хамид.  ТАСС. 23 марти 2021 санҷида шуд.
4. ↑  Парламент Ливии выразил вотум доверия правительству Абдель Хамида Дбейбы(рус.). *ИА REGNUM* (21 сентябри 2021).

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️  Гузариш ба унсури Викидода  Дар шабакаҳои иҷтимоъӣ | 
* Твиттер

 |
| Фарҳангҳо ва донишномаҳо | 
* Treccani

 |

| ⚙️ Парчами Либиё Сарвазирони Либиё |
| --- |
| Конгресси умумимиллӣ (2011–2015) | 
* Абдураҳим Кеиб (2011–2012)
* Алӣ Зейдан (2012–2014)
* Абдуллоҳ Танӣ (2014)
* Аҳмад Умар Маитиқ (2014)
* Умар Ҳассӣ (2014–2015)

 |
| Конгресси нави умумимиллӣ (2014–2016) | 
* Умар Ҳассӣ (2014-2015)
* Халифа Ғауил (2015-2016)

 |
| Палатаи намояндагон (2014-2016) Давлати Либиё (2016-) | 
* Файз Сироҷ (2016-2021)
* Халифа Ғауил (2016-2017)
* Абдуллоҳ Танӣ (2016-2021)
* Аблулҳамид Дбейба (2021-)
* Фатҳӣ Башага (2022-)

 |
Ин вожа дигар маъноҳо низ дорад, Интихобот (мазмунҳо)-ро бубинед.

**Интихоботи парлумонӣ дар Қирғизистон 2020** - интихоботи навбатӣ ба Жогорку Кенеши Ҷумҳурии Қирғизистон мебошад, ки 4 октябр баргузор шуд. 6 октябри соли 2020, дар байни эътирозҳо, Комиссияи марказии интихобот ва раъйпурсии Ҷумҳурии Қирғизистон натиҷаҳои овоздиҳиро беэътибор кард.

Иштирокчиён
-----------

Барои иштирок дар интихобот Комиссияи марказии интихобот ва раъйпурсии Ҷумҳурии Қирғизистон аз 220 ҳизби сиёсии дар ҷумҳурӣ расман сабти номшуда танҳо 16-тоашро иҷозат дод. Маҳз 16 ҳизб тамоми талаботро барои иштироки пурра дар ин интихобот иҷро карданд.

Натоиҷи пешакӣ
--------------

То соати 6-и бегоҳи 5 октябр (98,14% тасрибномаҳо коркард шуданд), натоиҷи пешакӣ чунинанд:

|  |
| --- |
|  |
| Ҳизб | Овозҳо | % | Ҷой | +/- |
| «Биримдик» | 487 685 | 24,90 | 46 | Нав |
| «Мекеним Қирғизистон» | 475 372 | 24,27 | 45 | Нав |
| «Қирғизистон» | 174 317 | 8,90 | 16 | ▼2 |
| «Бутун Қирғизистон» | 141 940 | 7,25 | 13 | ▲13 |
| «Мекенчил» | 136 276 | 6,96 | 0 | Нав |
| «Республика» | 115 288 | 5,89 | 0 | 0 |
| Ҳизби сотсиалистии «Ата-Мекен» | 80 279 | 4,10 | 0 | ▼11 |
| «Ыйман Нуру» | 66 747 | 3,41 | 0 | Нав |
| «Бир Бол» | 60 305 | 3,08 | 0 | ▼12 |
| «Чон казат» | 46 568 | 2,38 | 0 | Нав |
| «Замандаш» | 42 862 | 2,19 | 0 | 0 |
| «Сотсиал-демократ» | 42 460 | 2,17 | 0 | Нав |
| «Реформа» | 32 795 | 1,67 | 0 | Нав |
| «Мекен Ынтымагы» | 12 468 | 0,64 | 0 | Нав |
| «Ордо» | 4395 | 0,22 | 0 | Нав |
| «Ҳизби иштирокчии ҷанг-афғонҳо» | 3459 | 0,18 | 0 | Нав |
| Муқобили ҳама | 35 714 | 1,82 | — | — |
| **Ҷамъ** | 1 958 930 | 100 | 120 | — |

Аксуламал
---------

Мақолаи асосӣ: **Эътирозҳо дар Қирғизистон (2020)**

Дарҳол пас аз эълони натиҷаҳои пешакии интихобот, ҳамаи ҳизбҳои оппозисиюн, ки ба порлумон ворид нашуданд, ба ташкили митингҳо дар саросари кишвар, ба хусус дар Бишкек шурӯъ карданд ва даҳҳо ҳазор ҷонибдорони онҳо ба хиёбонҳо баромаданд. Дар ҳоли ҳозир, нооромӣ дар кишвар идома дорад. Мақомоти ҳифзи ҳуқуқ барои саркӯбии онҳо кор мебаранд. Якчанд даҳҳо нафар маҷрӯҳ шуданд. Президент дар бораи кӯшиши ба даст овардани қудрат дар кишвар эълон кард.

Эзоҳ
----

1. ↑  ЦИК Киргизии признал прошедшие парламентские выборы недействительными, *ТАСС* (6 октябри 2020). Проверено 6 октябри 2020.
2. ↑  ЦИК признала недействительными итоги голосования на выборах, *shailoo.gov.kg* (6 октябри 2020). Проверено 6 октябри 2020.
3. ↑

Пайвандҳо
---------

* Сомонаи расмии Комиссияи марказӣ
* Хабарҳои интихобот
* Қурби Қирғизистон иваз намешавад
**Абзорак** (форсӣ: ابزارک‎), **гаҷет** (англ. gadget – асбоб, таҷҳизот) — афзори электронии ҳаҷмаш хурд, ки амалҳои иловагии маҳдудро нисбат ба таҷҳизоти асосӣ (амалҳои махсус) иҷро намуда, тавассути интерфейс (пайвастгоҳ)-и стандартӣ ба таҷҳизоти асосии нисбатан мураккаб пайваст мешавад. Воситаҳои мавқеъгирии фазоӣ (GPS) дар смартфонҳо, компютерҳо (бо интерфейсҳои таъҷилии USB ва ММС ва таъмини барномавии мувофиқ) намунаи абзоракҳо мебошанд. Дар таъмини барномавӣ абзорак (виҷет) замимаи хурдест, ки маълумотҳои иловагӣ, мас. пешгӯии обу ҳаво, курси асъор ва ғ.-ро дар бар мегирад. Намунаи абзоракҳои барномавӣ (замимаҳои барномавии хурд) барномаҳои Google Gadgets (чанд намуд барои лавҳаи паҳлуии Google Desktop ва барои саҳифаҳои фардии Google), замимаҳои хурд барои лавҳаҳои паҳлуии cистемаҳои оперативии Windows Vista ва ба он монанди Windows 7/8, абзоракҳо барои браузерҳо (барномаҳои махсус барои сомонаҳои интернетӣ), инчунин абзоракҳои Sideshow дар таҷҳизоти ба онҳо мувофиқ мебошанд.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* Абзорак / Л. Туйчиев. // Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.
Ин вожа дигар маъноҳо низ дорад, Интихобот (мазмунҳо)-ро бубинед.
Мутобиқи Конститутсияи (Сарқонуни) ҶТ ва Қонуни Конститутсионии ҶТ "Дар бораи интихоботи Маҳлиси Олии ҶТ" 1 марти соли 2015 интихоботи Маҷлиси намояндагони Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон баргузор гардид.

Аз ҳавзаи ягонаи умумиҷумҳуриявӣ ба ҷонибдории рӯйхати 

* Ҳизби халқии демократии Тоҷикистон (ҲХДТ) - 65,4%,
* Ҳизби аграрии Тоҷикистон (ҲАТ) - 11,7%,
* Ҳизби ислоҳоти иқтисодии Тоҷикистон (ҲИИТ) - 7,5%,
* Ҳизби сотсиалистии Тоҷикистон (ҲСТ) - 5,5%
* Ҳизби коммунистии Тоҷикистон (ҲКТ) - 2,2%,
* Ҳизби демократии Тоҷикистон (ҲДТ) - 1,7%
* Ҳизби наҳзати исломии Тоҷикистон (ҲНИТ) - 1,6%,
* Ҳизби сотсиал-демократии Тоҷикистон (ҲСДТ) - 0,5%-и

раъйи интихобкунандагонро касб намуданд.

Ҳамин тариқ, тибқи рӯйхати ҳизбӣ дар парлумони нав ҲХДТ-ро 16 нафар, ҲАТ-ро - 3 нафар, ҲИИТ-ро 2 нафар ва ҲСТ-ро 1 нафар вакил намояндагӣ мекунанд.

Ба иттилои манбаъ, дар интихобот 4 млн. 319 ҳазору 395 интихобкунандагон ба қайд гирифта шуда, аз ин шумор 3 млн. 791 ҳазору 827 нафар овоз доданд.

Тибқи натиҷаҳои ниҳоии интихобот дар 41 ҳавзаи якмандатии интихоботӣ 35 нафар номзадҳои ҲХДТ, 2 номзади ҲАТ, 2 намояндаи ҲКТ ва 1 нафарӣ номзадҳои ҲДТ ва ҲИИТ пирӯзӣ ба даст оварда, ба парлумон роҳ ёфтанд.

Эзоҳ
----

1. ↑  КМИР натиҷаҳои ниҳоии интихоботро эълон кард. 23 марти 2015 санҷида шуд. Баргирифта аз сарчашмаи аввал 23 марти 2015.

Пайвандҳо
---------

* Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон Бойгонӣ шудааст 1 августи 2021  сол.

| ⚙️ Парчами Тоҷикистон Интихобот ва ҳамапурсиҳо дар Тоҷикистон |
| --- |
| Интихоботи президентӣ | 
* 1990
* 1991
* 1994
* 1999
* 2006
* 2013
* 2020

 |
| Интихоботи порлумонӣ | 
* 1990
* 1995
* 2000
* 2005
* 2010
* 2015
* 2020

 |
| Ҳамапурсиҳо | 
* 1991
* 1994
* 1999
* 2003
* 2016

 |
**Асарҳои хизматӣ** - асаре, ки тавассути иҷрои вазифа ё супориши хизматӣ офарида мешавад, асари хизматӣ ном дорад. Ҳуқуқи истифода намудан аз асари хизматӣ танҳо ба шахсе тааллуқ дорад, ки бо муаллиф дар муносибати меҳнатӣ қарор дорад, агар дар шартномаи байни ӯ бо муаллиф тартиби дигаре пешбинӣ нашуда бошад. Агар корфармо асари мувофиқи супориши худаш офаридаро дар муддати се сол пас аз дастрас шудани он истифода накунад, ҳуқуқи истифода аз асар ба муаллиф мегузарад. Андозаи ҳаққи қалам барои ҳар як навъи истифода аз асари хизматӣ ва тартиби пардохти музди он тавассути шартнома байни муаллиф ва корфармо муқаррар карда мешавад. Агар қомусҳо, луғати қомусӣ, маҷмӯи корҳои илмии даврӣ ва бардавом, рӯзнома, маҷалла ва дигар нашрияҳои даврӣ зимни иҷрои вазифаҳо ва супоришҳои хизматӣ офарида шаванд, қоидаҳои дар боло зикргардида ба онҳо паҳн намешаванд..

Нигаред низ
-----------

Қонун (дар ҳуқуқ)

Эзоҳ
----

1. ↑  Фарҳанги истилоҳоти ҳуқуқ / Зери таҳрири Маҳмудов М.А. - Душанбе: ЭР-граф, 2009. - с.57-58
**Асари гулхонаӣ** (форсӣ: اثر گلخانه‌ای‎) — ба таъсири мустақими газҳои гулхонаӣ дар атмосфераи рӯйи сатҳи он гуфта мешавад. Дар ин фароянд партавҳои мавҷуд дар атмосфераи он сайёра сатҳи онро ба андозае гарм мекунад, ки гӯё атмосфера дар он мавҷуд набошад ва аз ин рӯ муҷиби дигаргунии обуҳаво мешавад.

Эзоҳ
----



|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️  Гузариш ба унсури Викидода  Фарҳангҳо ва донишномаҳо | 
* Большая каталанская
* Большая китайская
* Большая норвежская
* Большая российская (старая версия)
* Britannica (онлайн)
* Treccani

 |
| 

| Дар феҳристҳои китобшинохтӣ |
| --- |
| 
* BNF: 119830305
* GND: 4226436-4
* J9U: 987007540900105171
* LCCN: sh85057237
* NDL: 00576626
* NKC: ph125585

 |

 |
**Абдурраҳмон Порсо Тӯйсирконӣ** (форсӣ: عبدالرحمان پارسا تویسرکانی‎; 1909, Туйсиркон, Устони Ҳамадон — 22 март 1990, Теҳрон) — шоир ва нависандаи муосири Эрон. Шуҳрати вай бештар ба ғазалиёти ӯст. Аз ҷумлаи корҳои ӯ ба назм даровардани масалҳову ҳикоятҳои ақвоми мухталифи дунё ва чопи онҳо дар маҷаллаи «Гавҳар» байни солҳои 1352 то 1357 буд.

Зиндагинома
-----------

Порсо улуми ибтидоӣ ва мутавасситаро дар шаҳрҳои Тӯйсиркон, Мозандарон ва Теҳрон ба поён расонд ва аз дорулмуаллимини марказӣ фориғуттаҳсил шуд. Пас аз поёни таҳсилот, дар дабиристонҳои Теҳрон ва мадрасаи олии сипаҳсолор ба муаллимӣ пардохт. Ӯ ҳамчунин дар давлати азҳорӣ мушовири матбуотии нахуствазир буд; Аммо умдаи фаъолият вай дар матбуот ва сардабирии маҷаллаҳо ва рӯзномаҳое чун «Маориф» ва «Кирмоншоҳ» низ хулоса мешуд.

Шоирӣ
-----

Ӯ аз ҷавонӣ ба сурудани шеър пардохт. Шумори абёти ӯро беш аз панҷҳазор донистаанд. Қолабҳои мавриди алоқаи ӯ низ ғазал, қитъа, маснавӣ ва рубоӣ буд. Ҳарчанд девони ашъори ӯ ҳанӯз ба чоп нарасидааст, аммо бештари шеърҳои ӯ дар маҷаллаҳои «Армуғон», «Ваҳид», «Гавҳар» ва маҷаллаҳои кишварҳои Афғонистону Покистон мунташир шуд. Бархе аз ашъори ӯро ба забони русӣ ва ба забони инглисӣ тарҷума кардаанд.

Эзоҳ
----

1. ↑  عبدالرحمان پارسا تویسرکانی(форсӣ). *Aftabir.com*. 7 Декабри 2022 санҷида шуд.
2. ↑  *احمدیزدانیگفت:.* زندگی نامه پارسا تویسرکانی(форсӣ). *مردان پارس* (1 январи 1970). 7 Декабри 2022 санҷида шуд.
3. ↑  مقالهٔ شاعران گزیدهٔ معاصر: پارسا تویسرکانی، مرتضی کامران، نشریهٔ گوهر، شمارهٔ ۱۵.
**Клин** (русӣ: Клин) — шаҳрест дар вилояти Москоу дар Русия аст. Aҳолиаш 83178 нафар аст.

Таърих
------

Ҷуғрофия
--------

Иқтисодёт
---------

Зодагони маъруф
---------------

Иван Филиппович Усагин, физик-экспериментатор

Николай Ильич Стогов, летчик-озмоишгари шоистаи ИҶШС, Қаҳрамони Иттиҳоди Шӯравӣ

Сергей Александрович Афанасьев, Ду Маротиба Қаҳрамони меҳнати сотсиалистӣ

Марк Исаакович Прудкин, артисти халқии СССР

Юрий Васильевич Карапаев, рассоми халқии Русия

Илья Валентинович Филатов, менеҷери олӣ, молиявӣ, коршиноси рушди финтех

 
Викианбор маводҳои вобаста ба мавзӯи 
***Клин*** дорад

Сарчашма
--------

* Историческая информация о городе Клин (рус.)


|  |  |
| --- | --- |
| Русия | *Ин мақолаи нопурра аз ҷуғрофияи Русия мебошад.Шумо метавонед бо пурра кардани ин ба Википедия кумак кунед.* |


1. ↑  Илья Филатов: банк как площадка инноваций(рус.). *CNews.ru*. 25 май 2023 санҷида шуд.
2. ↑  Филатов Илья Валентинович. Пресс-портрет. *theperson.pro*. 25 май 2023 санҷида шуд.
3. ↑  Филатов Илья Валентинович. Биография банкира (ru-RU). *Биограф.ру*. 25 май 2023 санҷида шуд.
**Моддаи табоҳида** (форсӣ: ماده تباهیده‎), **гази «харобгардида»**, **гази масхшуда** — гази идеалии бозе-зарраҳо ё ферми-зарраҳо, ки хосияташ аз хосияти гази идеалӣ фарқ дорад. 

Газ дар ҳарорати хеле паст (ба истилоҳ ҳароратҳои «харобгардӣ») ва зичии муайян, ҳангоми муқоисашаванда гардидани дарозии миёнаи мавҷи дебройлевии зарра ва масофаи миёнаи (ё аз он зиёди) байни зарраҳо «хароб» мегардад. Масалан, электронҳо дар филиззот, ҳомилони мутаҳаррики барқа (электронҳо ва ҷавфҳо) дар нимноқилҳо, ферми-газҳои «харобгардида», газҳои протонҳо ва экситонҳо дар панҷараи кристаллӣ, ҳелий дар ҳолати фавқуссайёлӣ бозе-газҳои «харобгардида» мебошанд.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* Гази «харобгардида» // Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.
**Масҷиди Мавлоно Сайид** (Сутуни тофта) - ёдгории меъморӣ, масҷиди ҷомеи деҳаи Ворухи ноҳияи Исфара. Масҷид охири асри XIX сохта шудааст. Айвон дорад. Мувофиқи баъзе нишонаҳо масҷид нисбатан нав ва айвон муқаддамтар аст. Ибодатгоҳ шашболор ва вассабандист. Дар ду тарафи меҳроб тоқча сохтаанд. Девораи дусинҷаи шарқӣ шаш тоқ, девораи шимолӣ ду даромадгоҳ ва чор тоқи ороишӣ дорад. Даромадгоҳи девори шимоли айвонро бо масҷид мепайвандад. Ин девор боз ду равзан ва тоқе дорад. Дари дутабақаи масҷид кандакорӣ нашудааст. Айвон нӯҳболора буда, шаш сутун дорад. Сарсутуну пойсутунҳо гуногунанд. Масалан, танаи яке аз сутунҳои дами пеши айвон то нисф кандакорӣ буда, бошааш ба шакли хаймаи нӯгбурида аст. Сутуни дигар бо бошаи 16-қирраи аҳромшакли нижвондор ва танаи сеқисма фарқ мекунад. Бошаи сутуни дигари айвон 16-қирраву муқарнасӣ сеқабата мебошад. Танаи он торафт борик шуда бо нақши тофта музайян гаштааст. Нақш то пойсутун намерасад. Холигии байни тасмаи тофта бо нақши исломӣ кандакорӣ шудааст.

Эзоҳ
----

1. ↑  Саҳифаи асосӣ/Муассисаи давлатии "Пажӯҳишгоҳи илмӣ тадқиқотии фарҳанг ва иттилоот". 14 марти 2015 санҷида шуд. Баргирифта аз сарчашмаи аввал 21 апрели 2016.

* Энциклопедияи Советии Тоҷик : [дар 8 ҷ.] / сармуҳаррир  А. С. Сайфуллоев. — Д. : СИЭСТ, 1978—1988.



|  |  |
| --- | --- |
| Аллоҳ | *Ин мақолаи ба Ислом алоқаманд нопурра аст. Шумо метавонед бо пурра кардани он ба Википедиа кӯмак кунед.* |



|  |  |
| --- | --- |
|  | *Ин мақола дар бораи масҷид ва ё ҷойҳои Исломӣ нопурра мебошад. Шубо метавонед ба Википедиа бо пурра кардани он кӯмак расонед*. |
**Апоневроз** (Aponeurosis) — лавҳаи паҳни бофтаҳои пайвандӣ, ки аз нахҳои устувори коллагенӣ ва чандир таркиб ёфтааст.

Ба воситаи ин гуна лавҳачаҳо мушакҳо ба устухон ё дигар бофтаҳои бадан пайваст мешаванд. Ниём (пардаи мушак)-и зери пӯсти кафи пой, кафи даст, қисми мӯйдори сарро низ апоневроз меноманд. Ранги апоневроз сафеди нуқрагун аст. Аз ҷиҳати сохтори гистологӣ апоневроз ба пай монанд мебошад, вале рагҳои хун ва асаб надорад. Аз нигоҳи клиникӣ апоневрозҳои девораи пеши шикам, пасикамарӣ ва кафи дастҳо хеле муҳим мебошанд.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — 608 с. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2021, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.
Намунаи аппликатсия дар матоъ
**Аппликатсия** (лот. applicātiō — гузоштан) — яке аз навъҳои гулдӯзӣ, усули сохтан ва часпондани нусхаи гул ё ягон нақш аз пораҳои коғаз, матоъҳои ранга ва дигар масолеҳ дар рӯи чизе; нақш ё сурате, ки бо ҳамин роҳ тайёр карда шудааст.

Аппликатсия яке аз шуғлҳои шавқовар ва ҷолиб мебошад. Ба он ҳам кӯдакон ва ҳам калонсолон машғул шуда метавонанд. Ин ҳунари дастӣ аз замонҳои қадим маълум аст. Одамони қадим кӯшиш мекарданд, ки ба воситаи аппликатсия ашёи рӯзгор ва либоси худро намуди зебо бахшанд. Аппликатсия имрӯз ҳам яке аз ҳунарҳои маъмул мебошад. Барои аппликатсия картон, коғази ғафс, пораҳои матоъҳои гуногун (пахтагин, шоҳӣ, махмал, тасмаҳо), чарм, мӯина, мӯҳраҳои гуногунҳаҷму гуногунранг, чӯбчаҳои ранга ва ғ-ро ба кор мебаранд. Аппликатсияро ба заминаи ашёи асосӣ медӯзанд ва ё ба воситаи ширеш мечаспонанд. Аппликатсия аз рӯи шакл барҷаста ва ҳамвор, аз лиҳози ранг якранга ва бисёрранга, аз ҷиҳати мавзӯъ ашёӣ, ороишӣ ва сужетдор мешавад. Аппликатсияро барои тармим (пӯшондани ҷойҳои фарсуда) ва ороиши либос истифода мебаранд. Ба ҷойҳои дарида ё фарсудашудаи либос аз пораҳои матоъ шаклҳои гуногун бурида медӯзанд ё бо ширеш мечаспонанд. Аппликатсия бахусус дар либосҳои кӯдакона ҳамчун як чузъи ороиш васеъ истифода бурда мешавад. Дар либосҳои кӯдакона ба сифати аппликатсия акси ҳайвоноту парандаҳо, манзараҳо, одамон, махлуқҳои даҳшатангези афсонавӣ, ашё ва нақшунигори гуногун, гулҳои зебо, растаниҳо ва ғайраро ба кор мебаранд.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Аппликатсия / Т. Ҷӯраев // А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2021, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.
**Авезова Мастура** (*Би Мастури Авезова*; 1905, деҳаи Унҷӣ, уезди Хуҷанд — 24 марти 1978, ҳамон ҷо) — ходими давлатӣ, яке аз аввалин занҳои муборизи роҳи навини зиндагӣ.

Зиндагинома
-----------

Авезова Мастура соли (1905 дар деҳаи Унҷии уезди Хуҷанд дар оилаи деҳқон ба дунё омадааст. Авезова аз зумраи нахустзанҳоест, ки фаранҷиро партофта, дар кори ҷамъиятиву ис­теҳсолии ҷумҳурии ҷавони Тоҷикистон фаъолона иштирок кардааст.

Фаъолияти касбӣ
---------------

Баъди хатми Омӯзишгоҳи касбӣ-техникии Хуҷанд (1929) фаъолияти кориашро дар фабрикаи шоҳибофии Фарғона оғоз кард. Аз соли 1930 дар Комбинати шоҳибофии Хуҷанд кор кардааст. Минбаъд аввали раиси Комитети иҷроияи вилояти Ленинобод (1936) ва баъдтар раиси Комиҷроияи шаҳри Хуҷанд буд.

Аз соли 1960 нафақагир. Авезова узви КМ ПК Тоҷикистон, чандин даъват вакили Совети Олии Иттифоқи Советӣ ва ҶШС Тоҷикистон интихоб шудааст.

Ҷоизаву медалҳо
---------------

Бо 2 ордени Байрақи Сурхи Меҳнат, ордени Ҷанги Бузурги Ватанӣ (дараҷаи II), 5 ордени «Нишони Фахрӣ» ва медалҳо сарфароз гардидааст.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — 608 с. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2021, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.
**Арабеск** (фр. arabesque — арабӣ) — яке аз тарзҳои исти асосии рақси классикӣ.

Дар вақти иҷрои арабеск ҷисм ба пойи ростшуда такя мекунад, пойи дигар рост шуда, ба ақиб боло бардошта мешавад. Як даст ба пеш, дасти дигар ба тарафе ё ба ақиб дароз карда мешавад, тана ба пеш майл мекунад, тахтапушт фурӯ мехамад, дасту пойи дарозкарда мувозинати танаро нигоҳ медоранд. Дар балети муосир шаклҳои мухталифи арабеск вомехӯранд.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Арабеск // А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2021, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.
**Априо́ри** (а приори, калимаи лотинӣ: a priori — аз пешистода) — донише, ки пеш аз тачриба ё ғайр аз доштани он гирифта шуд. Термини фалсафавие, ки онро Кант ворид намудааст ва маънои.

Канту важное значение в теории познания и логике. Идея знания априори связана с представлением о внутреннем источнике активности мышления. Учение, признающее знание априори, называется априоризмом. Противоположностью априори является апостериори (лотинӣ: a posteriori — от последующего) — знание, полученное из опыта (опытное знание). В современной философии априори (как и апостериори) считается видом дескриптивного знания.
**Аппроксиматсия** (лот. approximo — наздик мешавам) — иваз кардани ягон объекти риёзӣ бо объекти дигар, ки ба ин ё он маънӣ ба объекти аввал наздик аст.

Аппроксиматсия имкон медиҳад, ки нишондиҳандаҳои ададӣ ва хосиятҳои объект бо роҳи иваз кардани он бо объекти содатар омӯхта шаванд. Аксар хатҳои каҷро бо хатҳои шикаста, ададҳои ирратсионалиро бо ададҳои ратсионалӣ, функсияҳоро бо бисёрузваҳо то саҳеҳии матлуб аппроксиматсия мекунанд. Мас. функсияи f(x)-и дар интервали (a, b) бефосиларо бо бисёрузваи алгебравӣ ё тригонометрии P(x) то саҳеҳии муайян метавон аппроксиматсия кард. Нақши аппроксиматсия дар математикаи муосир торафт назаррас гардида истодааст. Аппроксиматсия яке аз мафҳумҳои асосии математика ба ҳисоб меравад.

Дар амалиёти муҳандисӣ баъзан сатҳи мураккабро бо сатҳи сода ё қисмҳои он, сатҳи каҷро (махрут) бо сатҳи бисёррӯя (пирамида) иваз кардан лозим меояд. Дар ин маврид густараи сатҳи сода (бисёррӯя)-ро месозанд ва пас ин густара бо тамсилаи сатҳи мураккаб (каҷ) печонда мешавад, яъне сатҳи махрут бо секунҷаҳо иваз мегардад. Ин секунҷаҳоро дар нақша паҳлу ба паҳлу гузошта, густараи тақрибии сатҳи махрути моилро месозанд. Усули мазкурро, ки триангулятсия (тақсим ба секунҷаҳо) меноманд, дар бинокорӣ ҳангоми бомпӯшии гумбазӣ (курашакл) истифода мекунанд. Мас. аз чоркунҷаю секунҷаҳо ба воситаи аппроксиматсия сатҳи нимкураи боми Суди Олии ҶТ (дар ш. Душанбе) сохта шудааст.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Аппроксиматсия / Т. Ҷӯраев // А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2021, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.
**Аппендикулярҳо** (лот. Appendicularia) — як радаи ҷонварони хордадор.

Аппендикулярҳо ҷонварони хурд (то 1 см) буда, дар баҳрҳо ҳаёт мегузаронанд. Тани аппендикулярҳо аз хорда, торҳои асаб ва ҳуҷайраҳои мушакӣ иборат аст. Дар ҳалқумаш як ҷуфт сӯрохии ғалсама дорад. Аппендикулярҳо ҷонварони бемақъад (клоака) мебошанд. Дар сатҳи бадани аппендикулярҳо «ҳуҷраи» атоламонанд мавҷуд аст, ки ҷисми ҳайвонро пурра фаро мегирад. Аппендикулярҳо дум ҷунбонда, обро ба воситаи сӯрохии пеш, ки дорои полояк аст, ба даруни ҳуҷра тела медиҳанд. Микроорганизмҳое, ки аз полояк мегузаранд, барои аппендикулярҳо ғизо мебошанд. Аппендикулярҳо ҳуҷраи кӯҳнаи ифлосро партофта, онро ба ҳуҷраи нав иваз мекунанд. Аппендикулярҳо асосан дар қабатҳои болоии ҳамаи баҳру уқёнусҳо маскун шудаанд. Бо роҳи ҷинсӣ афзоиш мекунанд. Бидуни метаморфоз инкишоф меёбанд.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Аппендикулярҳо // А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2021, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.
**Арабистон**, **нимҷазираи Арабистон** (ар. شِبْهُ الْجَزِيرَةِ الْعَرَبِيَّة‎‎ ё ар. جَزِيرَةُ الْعَرَب‎ — *ал-Араб*‎) — бузургтарин нимҷазираи олам.

Арабистонро дар ғарб Баҳри Сурх, дар ҷануб халиҷи Адан ва Баҳри Араб, аз арқ халиҷҳои Уммон ва Форс иҳота кардаанд. Масоҳ. 2,73 млн км². Хатти соҳилҳояш рост. Аз ҷиҳати релйеф, сохти геологӣ Арабистон як қисми платформаи қадими Африкаю Арабистон мебошад. Дар охири палеоген ва давраи неоген хамии Баҳри Сурх онро аз Африка ҷудо кард. Арабистон асосан аз варақсангҳои кристаллии архей ва аз ҷинсҳои хороӣ таркиб ёфтааст. Дар ноҳияҳои калони боқимонда ин ҷинсҳоро қабатҳои тунуки оҳаксанг ва регсанг пӯшондаанд. Тарқишҳои тектоникии ох. неогену авв. давраи чорумин, инчунин пайдо шудани вулқонҳои гунбазмонанд шакли релйефро тағйир додаанд. Дар нимҷаз. Арабистон массиву паҳнкӯҳҳои баландиашон 1000—2000 м, дар Ҷ. кӯҳҳои канории Асир ва Яман (баландиаш 3600 м), дар Шим. пастиҳо (Ал-Ҳасо, баландиаш камтар аз 200 м), қад-қади соҳили Баҳри Сурх биёбони Тиҳама воқеанд. Қариб дар тамоми нимҷаз. Арабистон биёбонҳои регзору санглох (Рубъ-ул-Холӣ, Даҳна, Нифуди Калон ва ғ.) доман паҳн кардаанд. Зуд-зуд чангбод, регкӯчӣ рух медиҳад. Дар Ш.-и Арабистон — соҳилҳои Халиҷи Форс калонтарин дар олам конҳои нефту газ мавҷуданд. Дар Баҳри Сурх моҳидорӣ ва шикори ҳайвоноти баҳрӣ ба роҳ монда шудааст. Иқлимаш тропикии хушк, дар Шим. — субтропикӣ. Ҳарорати янв. аз 7°С то 25°С, июл бештар аз 30°С, аз ҳама баландтараш 50° — 55°С. Боришоти солонаи минтақаи тропикӣ 100 мм. Водиҳои дарёҳои хушкида бисёр ба назар мерасанд. Дар қисми ҷан. ғарбии Арабистон ба сабаби вазидани бодҳои мавсимӣ боришоти солона то ба 700—900 мм мерасад. Дар кӯҳсор оби равон, дар қисми марказии ноҳ. Наҷд чашмаҳои карстӣ ва обҳои зеризаминӣ бисёранд. Дар баландии 1500—1800 м писта, дарахти зайтун, буттазори ҳамешасабз; дар воҳаҳо хурмо, қаҳва, дарахтони мевадор, гандум, ҷав, ҷуворимакка, арзан ва ғ. мерӯянд. Дар ҳудуди Арабистон Арабистони Саудӣ, Яман, Уммон, Кувайт, Қатар, Аморатҳои Муттаҳидаи Араб, қисми Ироқ ва Урдун ҷойгиранд. Шаҳрҳои калонтаринаш: Ар-Риёз, Макка, Адан, Санъо, Абузабӣ.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Арабистон // А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2021, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️  Гузариш ба унсури Викидода  Фарҳангҳо ва донишномаҳо | 
* Библейская
* Большая датская
* Большая каталанская
* Большая норвежская
* Большая российская (старая версия)
* Брокгауза и Ефрона
* Военная Сытина
* Еврейская Брокгауза и Ефрона
* Краткая еврейская
* Ларусса
* Малый Брокгауза и Ефрона
* Православная
* Православная богословская
* Britannica (онлайн)
* Catholic (1997—…)
* Pauly-Wissowa
* TDV İslam Ansiklopedisi
* Universalis

 |
| 

| Дар феҳристҳои китобшинохтӣ |
| --- |
| 
* BNE: XX451121
* BNF: 11941820r
* GND: 4002529-9
* J9U: 987007294018905171
* LCCN: sh85006293
* NKC: ge128674, ge897338
* LIBRIS: mkz10bb52q78wrn
* SUDOC: 027358976
* VIAF: 258470059
* WorldCat VIAF: 258470059

 |

 |
**Байтбарак** — як навъ мусобиқаи шеърдонӣ ва шеърхонӣ, бозии адабист, ки аз қадим дар маҳфилҳои шоирону шеърдӯстон баргузор мегардид.

Тартиб
------

Тартиби баргузор кардани байтбарак бад-ин қарор аст: як нафар аз иштироккунандагон байте мехонад, ҳариф ё ҳарифон (агар байтбарак гурӯҳӣ бошад) дар ҷавоб бояд байте бихонанд, ки бо ҳарфи охирини байти хондаи бозигари якум оғоз ёфта бошад. Дар байтбарак касе ғолиб шумурда мешавад, ки ба байти гуфтааш ҳариф ё ҳарифон ҷавоб додан натавонанд. Байтбарак аз қадим то ба имрӯз (соли 2018) дар миёни мардуми тоҷик роиҷ аст. Дар мактабҳои таҳсилоти ҳамагонӣ ва олӣ (дар дарсҳо, маҳфилҳои адабӣ, рӯзҳои ҷашн, махсусан, Иди Наврӯз) мусобиқаи байтбарак баргузор мешавад.

Байтбарак дар саросари кишвар фаъол аст.

Эзоҳ
----

1. ↑  Феҳристи миллии фаҳанги ғайримоддӣ /Natioal list of intangible cultural hertage/ Пажӯшиҳгоҳи илмӣ-тадқиқотии фарҳанг ва иттилооти Вазорати фарҳанги ҶТ — Душанбе: «Аржанг» 2016, — С. 173

Адабиёт
-------

* Раҳмонов Ш. *Байт ва муносибати он дар шеър*. Д. 1980;
* Мирзозода Х. *Луғати мухтасари адабиётшиносӣ*. Д. 1992.
* Айнӣ С. Ёддоштҳо. Қ.1-4. Д. 2009.
* Донишномаи фарҳанги мардуми тоҷик. Ҷ.1. Д. 2015.

Сарчашма
--------

* Байтбарак / Ш. Раҳмонов // Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.
**Байти гурез** (форсӣ: بیت گریز‎) — яке аз байтҳои қасида, ки асосан миёни ташбибу насиб ва мадҳ воқеъ мегардад. 

Шоир баъди ташбиб ё насиб як ё чанд байтро меорад. Байти гурез байти дилнишину гуворост ва таносубу пайванди қисматҳои шеърро барқарор нигоҳ медорад. Муҳаққиқон чунин пораи пайвандиро ҳусни тахаллус меноманд, зеро шоир дар ин маврид, баъди ташбибу насиб, байти ҷамъбастӣ оварда, дар он тахаллуси худро меафзояд. Байти гурез дар аксари қасидаҳо ба назар мерасад. Байти гурез бояд дар ниҳояти маҳорату салосат гуфта шавад. Мас. дар яке аз қасидаҳои Амир Хусрави Деҳлавӣ баъд аз ташбиби баҳория байти зерин омадааст, ки аз барҷастатарин гурезҳои шоирона дар назми форсии тоҷикӣ мебошад: 

> Хуфт наргис масту аз фарёди булбул барнахост,   
> 
> Нимшаб, к-аз хидмати махдуми кайҳон гашт боз. 
> 
> 

Байти гурез дар шеър барои гузаштан аз фикре ба фикри дигаре хидмат кунад ҳам, набояд аз доираи муҳтавои умумии шеър берун бошад.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Раҳмонов Ш. Байт ва муносибати он дар шеър. Д. 1980;
* Раҳмонов Ш. Таҳаввули воҳидҳо ва созмони жанрҳои лирикӣ дар назми форсу тоҷик. Д. 2010.

Сарчашма
--------

* Байти гурез / Ш. Раҳмонов // Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.
**Данил Саркисович Айрапетянс** (27.09.1892, деҳаи Прҷамали вил. Қарабоғи Кӯҳистон – 02.04.1962, Душанбе), омӯзгор, ҳунарманди арман, Ходими хидматнишондодаи санъати ҶШС Тоҷикистон (1945).

Зиндагинома
-----------

Данил Саркисович Айрапетянс аз соли 1915 дар ш. Самарқанд ва баъдан аз соли 1929 ш. Сталинобод (ҳоз. Душанбе) зистааст. Фаъолияташ ҳамчун мутриби театри навбунёди тоҷик (Театри давлатии драмавии ба номи А. Лоҳутӣ) оғоз ёфтааст. Дар Хуҷанд низ тӯли чанд сол дар Техникуми мусиқӣ-театрӣ ба номи Абулқосим Лоҳутӣ (ҳоз. коллеҷи санъати ба номи Содирхон Ҳофиз) кор кардааст. Айрапетянс омӯзгори созҳои миллӣ (рубобҳои кошғариву бадахшонӣ ва танбӯр) буда, дар қатори аввалинҳо дар ҷумҳурӣ бо нота омӯзондани ин созҳоро ҷорӣ намуд ва шогирдони зиёдеро ҳунар омӯзондааст. Ҳунармандони маъруф О. Назаров, Х. Қурбонбеков, Ҳ. Бандишоев, Ҳ. Мулкамонов, М. Атоев, Ҷ. Обидпур ва дигарон аз шумораи шогирдони ӯянд. Ҳамчунин ансамбли рубобчизанон, ки соли 1940 таъсис ёфта буд, ҳайаташ пурра шогирдони ӯ буданд. Айрапетянс дар ҳаммуаллифӣ бо Н. Понамаренко ва А. Шафран китобҳои «Мактаби дарси тор» ва «Мактаби дарси танбӯр»-ро таълиф намудааст.

Эзоҳ
----

1. ↑  Обидпур Ҷ. Луғатномаи тафсирии мусиқӣ / зери назари Б.Қобилова. – Душанбе: Аржанг, 2019. – С. 15 – 480 с. ISBN 978-999-47-43-90-2
**Байти тахаллус** (форсӣ: بیت تخلص‎) — байтест, ки дар он тахаллуси шоир зикр меёбад. Зикри тахаллус дар шеър аз замони Рӯдакӣ шурӯъ шуда, то имрӯз (соли 2013) идома дорад. Байти тахаллус як навъ имзои муаллифи шеър аст, ки шеърашро аз шеъри шоирон диг. имтиёз медиҳад. Ҷойи байти тахаллус, асосан, дар охири шеър аст. Мас: 

> Соиб, касе ба рутбаи шеърам намерасад,   
> 
> Дасти сухан гирифтаму бар осмон шудам. 
> 
> 

Дар оғози шеъри форсӣ ҷойи байти тахаллус чандон мушаххас набуд, дар аввалу байну охири байт меомад. Мас.: 

> Дар ишқ чу Рӯдакӣ шудам сер аз ҷон  
> 
> В-аз гиряи хунин мижаам шуд марҷон!  
> 
>   \*\*\*  
> 
> Магзарон рӯзи саломат ба маломат, Ҳофиз,  
> 
> Чӣ таваққуъ зи ҷаҳони гузарон медорӣ?!  
> 
>   \*\*\*  
> 
> Бедил, аз захм бувад равнақи дил,  
> 
> Хандаи гул намаки гулзор аст!  
> 
>   \*\*\*  
> 
> Саййидо, баски ҷаҳон дар назарам танг шудаст,   
> 
> Ҷой дар кунҷи қафас кардаам аз беватанӣ!
> 
> 

Дар давраҳои баъдӣ зикри байти тахаллус дар охири шеър маъмул гаштаву зикри ҳатмии он дар шеър ба ҳукми қонун даромада, яке аз шартҳои асосии эҷоди ғазал дониста мешуд. Дар шеъри шоирони замони шӯравии тоҷик ва баъди солҳои 90 садаи XX, ба истиснои Абулқосим Лоҳутӣ, овардани тахаллус кам ба назар мерасад.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Раҳмонов Ш. Байт ва муносибати он дар шеър. Д. 1980;
* Раҳмонов Ш. Таҳаввули воҳидҳо ва созмони жанрҳои лирикӣ дар назми форсу тоҷик. Д. 2010.

Сарчашма
--------

* Байти тахаллус / Ш. Раҳмонов // Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.
Як модён. Таварруми шикам метавонад аз рӯзҳои аввали ҳомилагӣ сар зада бошад.
**Байтал**, **модиён** — аспи мода. 

Дар 6–7-солагӣ пурра инкишоф меёбад; 36 дандон дорад, даври ҳамлаш 11 моҳ; як бача мезояд. Солиму бардам ва боқувват таваллуд шудани тойчаҳо ба тарзи нигоҳубини байтал вобаста аст. Байталҳоро баъди 6 моҳи ҳомилагӣ дар корҳои вазнин истифода намебаранд. Онҳоро 2 моҳ қабл аз зоидан ва 15 рӯз баъди он кор фармудан мамнӯъ аст. Байтал рӯзе 20–25 л шир медиҳад. Гӯшту равғану шири байтал маҳсулоти серғизо буда, хосияти шифоӣ доранд. Аз шири байтал қимиз тайёр мекунанд.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* Байтал // Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.
**Санавбар Обидова** (Тав. 30.06.1924, гуз. Оби Машҳади ш. Самарқанд – ваф. 17.04.1996, ноҳияи Масчои ҶТ), омӯзгор, ношир, корм. ҳизбию ҷамъиятӣ. Узви КПСС 
аз соли 1950.

Зиндагинома
-----------

Санавбар Обидова баъди хатми мак. миёнаи ш. Сталинобод (ҳоло – Душанбе, 1941), дар Омӯзишгоҳи омӯзгории ш. Сталинобод таҳсил кардааст (1941-1944). Муаллимаи синфҳои ибтидоӣ (1945-1948), шунавандаи Мак. ҷум.-явии ҳизбии назди КМ ПК(б) Тоҷикистон (1948-1950), мусаҳҳеҳи Нашр. давл. Тоҷикистон (1950-52), кот. масъули рӯзн. н. Ромит (1952-1954), кот. масъули рӯзн. «Байрақи Ленин», муд. матбааи ноҳияи Масчо (1954-1959), муд. шуъбаи мусаҳҳеҳони Нашр. «Учпедгиз»-и ш. Душанбе (1959-63), муд. шуъбаи сохтмони сов. ҷон. муҳар. рӯзн. «Машъал»-и 
ноҳияи Масчо (1963-79), раиси комиҷроия (1979-1989), муд. кӯдакистони деҳшӯрои «Оббурдон»-и ноҳияи Масчо (1989-1993). Яке аз кӯчаҳои участкаи № 2 ноҳияи Мастчоҳи вилояти Суғди Тоҷикистон ба номаш гузошта шудааст. Бо медали «Ветерани меҳнат» мукофотонида шудааст.

Сарчашма
--------

* Аслҳо ва наслҳо. – Душанбе, 2013, - С. 69 ISBN 978-99947-958-2-6

Эзоҳ
----

1. 1 2 3 4 5 6  таджикская Википедия — 2004.