recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Абдулмӯъмини Ҳофиз** (порсӣ:  عبدالمؤمن حافظ ) - сароянда, оҳангсози тоҷик-форс, аз намояндагони машҳури мактаби мусиқии Самарқанди замони Темуриён.

Зиндагинома
-----------

Бино ба ахбори манобеъи хаттӣ (Давлатшоҳи Самарқандӣ «Тазкирату-ш-шуъаро», Шарафуддини Яздӣ «Зафарнома») аз аҳли Самарқанд буда, аз Хоҷа Абдулқодири Гӯянда (Абдулқодири Мароғӣ) асосҳои назарӣ ва амалии шеъру мусиқӣ ва иҷроиро омӯхтааст. Абдулмӯъмини Ҳофиз ду бор ҳамроҳи устодаш Абдулқодири Мароғӣ ба Бағдод рафта (фирорӣ), муддати кӯтоҳе дар дарбори Султон Аҳмади Ҷалоирӣ ба сифати ҳофиз ва котиб (хатти хеле хуб доштааст) хидмат намуда, табъи баланди шеъргӯӣ ва ҳаззолӣ дошта ва Темуру наздиконашро масхара менамудааст.

Эҷодиёт
-------

Аз иҷрогарони хеле машҳури асарҳои «Амали гесӯ», «Амали Бӯстон», «Амали Хористон»-и Хоҷа Абдулқо-дир буда, дар ҳаёти мусиқии Самарқанд, Ҳирот, Бағдод шуҳрати зиёд доштааст. Абдулмӯъмини Ҳофиз дар ҷараёни иҷро аз авҷҳои хеле мураккаби овозхонӣ истифода менамуда ва ӯро «Ҳофизи зилхон», «Ҳофизи авҷӣ» ҳам меномиданд. Ғазалро некӯ мегуфта ва ба ғазалҳои Саъдӣ тазминҳо бастааст.

Адабиёт
-------

* Раҷабов А. Маданияти мусиқии тоҷик дар ас. 13-14. - Душанбе, 1987;
* Раҷабов А. Афкори мусиқии тоҷик дар ас. 12-15. - Душанбе, 1989;
* Энсиклопедияи адабиёт ва санъати тоҷик, ҷ. 1. - Душанбе, 1988.

Ҳамчунин нигаред
----------------

* Шашмақом

Сарчашма
--------

1. ↑  Донишномаи Шашмақом./Зери таҳрири Олимов К. Абдувалиев А. Азизӣ Ф. Раҷабов А. Ҳакимов Н. - Душанбе, 2009. - с. 12-13 ISBN 978-99947-49-13-3
**Гёз**, (аз ҳолландӣ geuzen ва фаронсавӣ gueux — гадо, дарвеш) — дар давраи Инқилоби буржуазии Нидерландия лақаби наҷибзодагон (дворянҳо)-и Нидерландия, ки бар зидди ҳукумати Испания бархоста буданд. 

Гёзҳо соли 1565 бо мақсади қонунан ҳимоя кардани муассисаҳои давлатӣ ва анъанаҳои динӣ Иттиҳоди наҷибзодагонро ташкил доданд. Иттиҳоди наҷибзодагон ба Маргаритаи Пармӣ (волии кулли Нидерландия, 1559-67) дархосте барои бекор кардани қарори ҳукумати Испания дар бораи зиёдшавии теъдоди усқуфҳо ва роҳандозии сиёсати инкивизитсия пешниҳод кард. Зимни баррасии қонун яке аз аъзои Шӯрои Нидерландия бо хитоби таҳқиромез «набояд аз дарвешон ҳаросид» дархостро рад кард. Ҷавобан Гёзҳо дар либоси роҳибони дарвеш ва нишони махсус роҳи муқовиматро пеш гирифтанд. Баъдан ин лақаб ба ҳамаи муборизоне, ки дар хушкӣ (Гёзҳои ҷангалӣ) ва баҳр (Гёзҳои баҳрӣ) бар зидди Испания мубориза мебурданд, мансуб шуд. Гёзҳои баҳрӣ зимни мубориза 1 апрели 1572 шаҳри бандарии Бриларо ишғол намуданд, ки ин воқеа оғози шӯриши оммавӣ дар шимоли Нидерландия гардид.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Чистозванов А. И. Нидерландская буржуазная революция ХV1 века. М. 1958.

Сарчашма
--------

* Гёз / Н. Ҳакимов // Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.
**Абдулқаҳҳо́р ибни Устоди Қӯқандии Самарқандӣ** (соли таваллуд ва вафот номаълум) — хаттот ва хушнависи тоҷик (нимаи аввали садаи XIX).

Осор
----

Абдулқаҳҳор қитъа ва асарҳои ҷудогонаро бо анвои хат китобат кардааст. Аз осори хаттотиаш танҳо «Маҳбуб-ул-қулуб»-и Алишер Навоӣ, ки соли 1809 бо хати хеле зебову хоно китобат шудааст, то мо расидааст. Асари мазкур дар Ганҷинаи дастнависҳои шарқии Институти шарқшиносии АИ ӯзбекистон маҳфуз мебошад.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

Сарчашма
--------

* А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — 608 с. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2021, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.
**Абдуллоҷон Бобоҷонов** (тав. 1931, деҳаи Ёваи ноҳияи Хуҷанд) — пахтакор, Қаҳрамони Меҳнати Сотсиалистӣ (1974).

Зиндагинома
-----------

Колхозчӣ, табелчӣ (1946—1956), сардори бригадаи пахтакории колхози «40-солагии Октябр»-и ноҳияи Хуҷанд (1975). Бригадаи Абдуллоҷон Бобоҷонов дар солҳои 1972—1973 аз навъи пахтаи маҳиннах ҳосили фаровон ба даст овард.

Ордену медалҳо
--------------

Бо се ордени Ленин, медалҳо ва инчунин Грамотаҳои Фахрии Президиуми Шӯрои Олии ҶШС Тоҷикистон сарфароз гардидааст.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* Бобоҷонов Абдуллоҷон // Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.
«**Илоҳинома**» (форсӣ: الهی‌نامه‎), «**Муноҷотнома**» — рисолаи ирфонӣ ва адабии Абдуллоҳи Ансорӣ, ки баъд аз фавти ӯ шогирдонаш ҷамъоварӣ ва тадвин кардаанд.

Илоҳинома шомили муноҷотҳо, суханони ирфонӣ ва рубоиёти Хоҷа Абдуллоҳи Ансорӣ аст. Илоҳинома аз қадимтарин матнҳои ирфонии форсӣ буда, дар қолаби насри мусаҷҷаъи мавзун навишта шудааст. Саҷъҳои ин рисола бештар дар қолаби калимоти кӯтоҳ ва наздик ба шеъранд. Илоҳинома ҳарчанд асари ирфонӣ аст, вале аз ҷиҳати ҳикмат ва таълим қобили таваҷҷуҳ аст. Муҳимтарин мавзӯоти ирфонии ин рисола иборат аз тавҳид, таҷаллии зот ва сифот, офариниш, ишқ, иноят, тақдир, илм ва амал мебошанд. Аксари муноҷотҳо бо хитобаи «Илоҳӣ!» оғоз мешаванд, ки  Илоҳинома ном гирифтани рисола низ ба ҳамин сабаб аст.

Тартиби муноҷот
---------------

Баъд аз ҳар муноҷот як рубоие дар тафсили муноҷот оварда мешавад:

Илоҳӣ! Аграчи биҳишт чашму чароғ аст, бе дидори ту дарду доғ аст:

Дар дӯзах агар васли ту дар чанг ояд,

Аз ҳоли биҳиштиён маро нанг ояд.

В-ар бе ту ба саҳрои биҳиштам хонанд,

Саҳрои биҳишт дар назарам танг ояд.

Илоҳинома нахустин бор дар маҷмӯаи «Расоили ҷомеи Хоҷа Абдуллоҳи Ансорӣ» бо кӯшиш ва тасҳеҳи Султонҳусайн Тобандаи Гунободӣ соли 1319 ш. (2002 м.) ба табъ расидааст. Баъдан ҳамин чоп бо тасҳеҳ ва муқобалаи Ваҳиди Дастгардӣ дубора интишор ёфт. Нашри интиқодии рисола бо кӯшиши донишманди афғонистонӣ Муҳаммад Сарвари Мавлоӣ тааллуқ дорад. Илоҳинома ба забонҳои туркӣ ва англисӣ тарҷума ва чоп шудааст.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Илоҳинома / И. Ориф // Илм — Исҳоқ. — Д. : СИЭМТ, 2011—2020. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021).
**Абдулмано́ни Коти́б ибни Абдулваҳҳоби Шошӣ** (соли таваллуд ва вафот номаълум) — хаттоти тоҷик (охири садаи XIX – аввали садаи XX).

Зиндагинома
-----------

Аслан аз Тошканд аст. Дар навиштани ҳафт навъи хат моҳир буда, асарҳои бисёреро китобат намудааст. Аз ҷумла асарҳои Иноятуллоҳи Шайхи Бухороӣ «Ҳошияи Охунди Шайх» (1901, таҳти рақами 8372), Мавлавӣ Абдулҳай «Ӯҳдат-ур-риоя» (1909, таҳти рақами 7509), Муҳаммад Олим «Кашкӯл» (1912, таҳти рақами 3517), Афзал Махдуми Пирмастӣ «Афзал-ут-тазкор» (1917, таҳти рақами 3761), Биноӣ «Боғи ирам» (1917, таҳти рақами 3761), Алишери Навоӣ «Хамса» (1905, таҳти рақами 11544), «Маҷолис-ун-нафоис» (1917, таҳти рақами 3761) ва ғайраро бо хати зебою хоно китобат кардааст, ки дар Ганҷинаи дастнависҳои шарқии Институти шарқшиносии АИ Ҷумҳурии Ӯзбекистон маҳфузанд.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — 608 с. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2021, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.
**Абдулхайр Бадалов** (тав. 10 майи 1949, деҳаи Мадм, ноҳияи Айнӣ) — кимиёшинос, доктори илмҳои химия (1993), профессор. (1995).

Зиндагинома
-----------

Хатмкардаи Институти кимиёи технологии Маскав (1970). Ассистент, муаллими калон ва дотсенти ИПТ (1970–92), мудири кафедраи кимиёи умумӣ ва ғайриорганикӣ (1992–2003), ноиби ректор оид ба корҳои илмӣ (2003–06), декани факултети кимиёи технологӣ ва металлургияи ДТТ ба номи М. Осимӣ (аз соли 2007).

Фаъолияти илмӣ
--------------

Абдулхайр Бадалов оид ба кимиё ва термодинамикаи кимиёӣ таҳқиқот анҷом додааст. Доир ба тавсифи термодинамикии пайвастҳои кимиёӣ, аз ҷумла тақр. 100 пайвасти гидридӣ, маълумоти иловагӣ ба даст овардааст, қонуниятҳои тағйири пайвастҳои гидридӣ ва гидрофторидӣ (мас. галогенидҳо, онидҳо, нитридҳо, борогидридҳо, лантаноидҳо), хусусиятҳои термикии зиёда аз 200 интерметаллидҳои системаи алюминий-лантаноидҳоро муайян намудааст. Муаллифи 2 монография, 10 дастури таълимӣ барои донишҷӯён ва мақолаҳои зиёди илмӣ.

Осор
----

* Физико-химические свойства простых и комплексных гидридов элементов I А, II А групп и редкоземельных металлов. Д. 1994;
* Теплофизические и термодинамические свойства водных растворов гидрозина и фенилгидрозина. Д. 2007;
* Ҳазору як мисолу масъалаҳои санҷиш аз химия. Д. 2010.

Сарчашма
--------

* Бадалов Абдулхайр // Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.
**Абдулхайр Қосимов** (Қосимов Абдулхайр Баҳромович; 02.08.1907, Бухоро — 15.02. 1999, Душанбе) — ҳунарпешаи театру кино, Ҳунарпешаи шоистаи Тоҷикистон (1956), Ҳунарпешаи халқии ҶШС Тоҷикистон (1967).

Зиндагинома
-----------

Дар Театри драмаи мусиқӣ (1929—1932) ва Театри ҷавонони ш. Бухоро (1932—1937) ба сифати актёр ҳунар озмуда, солҳои 1937—1942 актёри Театри мусиқии тоҷик (аз соли 1940 Театри давлатии опера ва балети ба номи С. Айнӣ), 1942—1944 роҳбари бадеии Театри мусиқӣ-мазҳакаи ш. Хоруғ, 1944—1946 роҳбари бадеии Театри халқии вилояти Ғарм буд. Аз соли 1946 то 1962 (нафақа) ба сифати актёри Театри давлатии академӣ-драмавии ба номи Лоҳутӣ заҳмат кашидааст. Ин пири ҳунар тамоми зиндагии хешро харҷи санъат сохт, қариб сад образ дар театр, зиёда аз шаст нақш дар кино офарида, бойгонии заррини ҳунари миллатро ғанитар гардондааст. Аз истеъдоди модарзодаш на танҳо студияи «Тоҷикфилм» («Ман бо духтаре вохӯрдам», «Қисмати шоир», «Амалиёти „Кубро", „Хиёнат" ва дигар филмҳо»), балки «Узбекфилм», «Мосфилм», киностудияи ба номи А. Довженко баҳра бурдаанд. Алоқамандии кино имрӯз ҳам нақшҳои мухталифи офаридаашро бо як ҷаҳон ҳавас тамошо менамоянд. Муаллифи пйесаи телевизионии «Ҷасорат», як қатор интермедияҳои намоишҳои телевизионии «Чойхонаи дилкушо», «Беғараз панд», «Театри минётур» ва ғайра буд. Хидматаш дар парвариши истеъдодҳои ҷавон калон аст.

Ҷоизаҳо
-------

Бо ордени Байрақи Сурхи Меҳнат, медалҳо ва Грамотаҳои Фахрии Президиуми Совети Олии Тоҷикистон қадр шудааст.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Арбобони фарҳанги тоҷик. Донишнома / Муаллиф-мураттиб Ёрмуҳаммади Сучонӣ. — Душанбе, 2016. — 863 с.
* Пири ҳунар, Д. 2007.
Ҳарами Хеопс 
**Аҳром** (ар. أحرام‎ — ҷамъи ҳирам), **пирамида** — иншооти бузурги меъмории аҳромшакли давраи атиқа, ки деворҳои он зинамонанд ва баъзан ҳамворанд. Мақбараҳои азими фиръавнҳои Мисри Қадим (ҳазорсолаи 3 то м. — садаи XVIII то м.) — «Маъбади Офтоб» дар шаҳри Пеленкеи Мексика (нимаи дуюми садаи VII) ва баъзе иншооти пойтахти астекҳо — шаҳри Теночтитлан (Мексика) аз ҷумлаи аҳром мебошанд. Қадимтарин аҳром ҳарами фиръавн Ҷосер дар Саккара (асри 28 то м.) буда, дар шакли аҳроми зинадор сохта шудааст. Ин ҳарамро Имхотеп бино кардааст. Ӯ аз аввалин донишмандони машҳури замонаш буд, ки бинои сангӣ сохтааст. Аҳроми Ҷосер маркази маҷмаа (ансамбл)-и меъмории давраи атиқа буда, масоҳаташ 544,9 × 277,6 м аст. Девораш 14,8 м ғафсӣ ва 9,6 м баландӣ дорад. Баъдтар аҳромҳо ба шакли маншур (призма)-и чорпаҳлу сохта мешуданд, ки намунаи онҳо аҳроми фиръавнҳо Хеопс, Хефрен ва Микерин (Ҷиза) мебошанд. Боҳашаматтарин аҳром ҳарами Хеопс буда (ҳазораи 3 то м. баландиаш 146 м.) — мувофиқи маълумоти Ҳеродот онро дар давоми 20 сол 100 ҳазор ғулом сохтаанд. Хусусияти фарқкунандаи аҳромҳои Ҷиза дар он аст, ки дар сохтмони онҳо мисли аҳромҳои Ҷосер аз имконоти зинатию ороишии санг ба хубӣ истифода кардаанд. Дар сохтани аҳромҳо хишти пухтаро низ истифода мебурданд, ки инро дар ҳарамҳои зинадор мушоҳида кардан мумкин аст.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* Аҳром // Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.
**Абдулмаҷи́ди Толиқонӣ** (тақрибан 1737/38 – 1771/72, Исфаҳон) — хаттот. Абдулмаҷиди Толиқонӣ бо номи Дарвеш Абдулмаҷид низ машҳур аст.

Зиндагинома
-----------

Ӯ яке аз беҳтарин устодони навъи хати шикаста буда, дар навиштани хатҳои настаълиқ ва таълиқ низ моҳир будааст. Ба ҳунари хаттотии Абдулмаҷиди Толиқонӣ бисёр устодони баъдина – Муҳаммад, Қосим, Абдулваҳҳоб Мӯътамадуддавла ва дигарон баҳои баланд дода, худро аз шогирдон ва пайравони сабки Абдулмаҷиди Толиқонӣ донистаанд. Тибқи маълумоти сачашмаҳо Абдулмаҷиди Толиқонӣ табъи шоирӣ низ доштааст ва бо тахаллуси «Маҷид» ва «Хомӯш» шеър гуфтааст.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Кази Ахмед, Трактат о каллиграфах и художниках, М. — Л. 1947;
* Энсиклопедияи адабиёт ва санъати тоҷик, ҷ. 1, Д. 1988;
* Ашрафӣ М. Миниатюра: От Бехзода до Ризай-и Аббаси, Д. 2011.

Сарчашма
--------

* А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — 608 с. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2021, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.
**Аҷмир** (англ. Ajmer, ҳиндӣ: अजमेर, урду: اجمیر‎) — шаҳр дар шимолу ғарби Ҳиндустон, иёлати Раҷастхон, маркази маъмурии музофоти Аҷмир.

Ҷуғрофиё
--------

Аҷмир дар доманаи қаторкӯҳҳои Аравалли ва кӯли Ана Сагар воқеъ аст. Аҳолии Аҷмир 551,3 ҳазор нафарро ташкил медиҳад(2011).

Таърих
------

Аҷмир аз тарафи ҳокимони сулолаи Чауханҳо дар садаи VII бунёд шуда, то садаи XI таҳти итоати ин сулола қарор доштааст. Султонигарии Деҳлӣ (князигарии Раҷпут) низ Аҷмирро то соли 1365 зери тасарруфи худ нигоҳ доштаст. Соли 1556 ба он Империяи Темуриёни Ҳинд таҳти роҳбарии Акбаршоҳ фармонравоӣ кардааст ва дар ин давра наҳрҳо ва қасру кӯшкҳо бунёд гаштаанд. Аз соли 1818 Аҷмир зери мустамликаи англисҳо қарор гирифт.

Замони муосир
-------------

Айни замон шаҳри Аҷмир маркази зиёратгоҳи мусулмонон буда, дар он мақбараи шайхи бузурги равияи суфия Муинуддини Чиштӣ (1143–1235) маҳфуз мондааст. Миё­ни мусулмонони Ҳиндустон зиёрати ҳафткаратаи ин мақ­бара ба ҳаҷҷи Макатуллоҳ баробар дониста мешавад. Дар Аҷмир мадфани бузургони аҳли илму дини тоҷикон низ мав­ҷуд аст.

Ёдгориҳои меъморӣ
-----------------

Аз ёдгорҳои меъмории милии Аҷмир маъбади ҷай­ниҳо (1153, дертар масҷид шудааст), Қасри мармарини Акбаршоҳ (асри 16, ҳоло осорхона) ва Қасри Шоҳиҷаҳон (ҳол­о дар ҳолати валангор) боқӣ мондаанд. Айни замон Аҷмир маркази муҳимми тиҷорат, нақлиёт ва ҳунармандии мамлакат мебошад.

Дар Аҷмир корхонаҳои саноати кашбофӣ, дору­со­зӣ ва собунпазӣ фаъолият мекунанд.

Эзоҳ
----

1. ↑  Urban Agglomerations/Cities having population 1 lakh and above(англ.).  Provisional Population Totals, Census of India 2011. 3 сентябри 2012 санҷида шуд.

Адабиёт
-------

Сарчашма
--------

* Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — 664 с. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.
**Уезди Қуқанд** — воҳиди марзию маъмурии вилояти Фарғона, губернияи генералии Туркистон. Марказ — ш. Қуқанд.

Таърих
------

Уезд соли 1876 баъд аз таъсиси вилояти Фарғона ва ҳамроҳкунии хонии Қуқанд таъсис дода шуд.

География
---------

Вилояти Қӯқанд қисми ғарбии вилояти Фарғонаро ишғол намуда, дар ғарб бо уезди Хуҷанд, дар шимол бо уезди Намангон, дар шарқ бо уезди Марғилон ва дар ҷануб бо вилояти Самарқанд ҳамсарҳад буд.

Уезд аз ҷиҳати ҷуғрофӣ ба ду қисм тақсим мешуд: баландкӯҳҳои ҷанубӣ ва пастиҳои шимолӣ. Қисми ҷанубӣ, қисматҳои шимолӣ ва доманакӯҳҳои қаторкӯҳҳои Олойро дар бар мегирифт. Шимол қисмати ҷанубу ғарбии водии Фарғонаро дар бар мегирифт.

Тақсимоти маъмурӣ
-----------------

Соли 1882 дар уезди Қӯқанд 23 волост  мавҷуд буд. Ба воситҳои маъмурии уезд волостҳои зерин дохил мешуданд:

|  |  |
| --- | --- |
| * Риштон
* Сӯх ,
* Бешариқ,
* Яйпан,
* Исфара ,
* Конибодом,
* Қенага,
* Қайнар,
* Қудаш,
* Чирчиқ-Ҷидан,
* Янгиюл,
* Қипчоқ,
 | * Қарақалпоқсух,
* Задиён,
* Янгиқӯрғон,
* Ултарма,
* Бавайдин,
* Найман,
* Нагутқипчоқ,
* Лайлакс,
* Маҳрам
* Араван,
* Ганҷиравон.
 |

Аҳолӣ
-----

Дар соли 1893 дар округ 246.880 нафар одамон зиндагӣ мекарданд. Аҳолӣ аз сартҳо, туркҳо ва тоҷикон, қирғизҳо, узбакҳо иборат буд. Шумораи русҳо аз руи маълумоти соли 1883 аз 360 нафар зиёд набуд.

Иқтисод
-------

Шуғли асосии аҳолии ин ноҳия кишоварзӣ ва чорводорӣ буд. Дар қисматҳои поёнтар, гармтар ва хушктари вилоят кишоварзӣ бо обёрии сунъӣ сурат мегирифт. Зироатҳои асосии кишт гандум, ҷав, шолӣ, арзан, дурра, лубиё ва пахта буданд. Аз дарахтони мева нок, гелос, олу, зардолу, шафтолу, ангур ва махсусан тут, ки барои кирмакпарварӣ истифода мешуд, маъмул буд. Зироатҳои харбуза, тарбуз ва бодиринг аҳамияти калон доштанд.

Қирғизҳо, ки асосан ба чорводорӣ машғул буданд, тобистон ба чарогоҳҳои кӯҳии қаторкӯҳҳои Заалай муҳоҷират мекарданд.

Саноат асосан хурд, ҳунармандӣ буд: намад, гилем, табак, пойафзол, ароба ва ғайра месохтанд.Саноат ва савдои калонтар танҳо дар Қӯқанд вуҷуд дошт. Дар соли 1887 дар уезд 1733 заводу фабрика (комбинатҳои равған, абрешим, пахтатозакунӣ ва ғайра) мавҷуд буданд, ки ҳаҷми истеҳсоли онҳо то 520 ҳазор сумро ташкил медод. Дар ибтидои асри 20 миқдори маҳсулот асосан аз ҳисоби кушодани хирманҳои пахта афзуд.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Массальский В. И. Коканд // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона : в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — СПб. 1890—1907.

1. ↑  Центральный государственный архив России в Санкт-Петербурге. Ф.1882. л.4
**Аҷмон**, **Уҷмон** (ар. عجمان‎) — шаҳр, яке аз шайхнишиниҳои ташкилдиҳандаи кишвари Имороти Муттаҳидаи Арабӣ дар ҷануби халиҷи Форс. Масоҳаташ 250 км², аҳолиаш 225.000 нафар (2003). Хурдтарин узви Иморот ва нодортарини онҳост. Пеш аз таъсиси Иморот (1971) ҷузви Аморати мусолиҳатӣ ва таҳти нуфузи Британия буд. Аҷмон аз се бахши гуногун ташкил шудааст, ки бузургтарини онҳо аз се тараф ба Шарҷа ва аз як тараф ба халиҷи Форс ҳамсарҳад аст. Маркази ин шайхнишин шаҳри Аҷмон аст, ки аз рӯйи нуфуси аҳолӣ панҷумин шаҳр дар Иморот мебошад.

Аҷмон аз қадим минтақаи моҳигирӣ ва дарёфти марворид ба шумор мерафт. Аҷмон ҳамчун шаҳр то ба қарибӣ на он қадар бузург буд. Танҳо солҳои охир ба туфайли муттаҳид шудан бо Шарҷа ва Дубай бо аҳолии тақр. 3 млн нафар шаҳри Аҷмон инкишоф ёфт. Шаҳр дар соҳили халиҷи Форс воқеъ буда, аҳолии он ба сохтани киштиҳои анъанавии бодбонии арабӣ ва киштиҳои ҳозиразамон аз маводди пластикӣ (маснуӣ) машғул аст. Шаҳри Аҷмон бандари баҳрӣ дорад, корхонаи хонасозӣ ва таъмири киштӣ низ дар он мавҷуд аст. Дар шаҳр бо осорхонаи таърихии ғанӣ аз намунаҳои бозёфтҳои ҳафриётӣ, дастнависҳои қадимӣ ва аслиҳа мавҷуд аст. Он ҳамчунин бурҷи мураббаи дидбонии масҷиди ан-Наума ва майдони мудаввари шутурдавонӣ дорад.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* دانشنامۀ دانشگستر. ج۲. تهران، ۱۳۸۹

Сарчашма
--------

* Аҷмон // Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.
**Абдуфаттоҳи Ғоиб** (қаблан *Саидов Фаттоҳ Ғоибович;* тав. 18 ноябри 1962, деҳаи Гичовак (Хушобак)-и ноҳияи Данғара) — ходими давлатӣ, генерал-майори адлия.

Зиндагинома
-----------

Фаттоҳ Саидов соли 1962 дар деҳаи Хушобаки ноҳияи Данғара ба дунё омадааст. Соли 1984 факултети иқтисодии Донишгоҳи милии Тоҷикистонро бо баҳои аъло хатм мекунад. Фаъолияти кориро дар шуъбаи мубориза алайҳи ҷиноятҳои иқтисодии корҳои дохилии яке аз ноҳияҳои Душанбе шурӯъ кардааст. Сипас мактаби олии милиса дар шаҳри Саратови Русияро хатм мекунад. Солҳои 1994—1995 барои кор ба шуъбаи мубориза бо ҷароими созмонёфтаи вазорати умури дохилаиТоҷикистон даъват мешавад. Соли 1996 сардори бахши мубориза бо ҷиноятҳои иқтисодии шуъбаи умури дохилаи ноҳияи Исфара таъйин мешавад. Аз соли 1998 то 2002 фаъолиятро ба ҳайси сардори шуъбаи мубориза бо ҷиноятҳи иқтисодии Идораи умури дохилаи шаҳри Душанбе идома медиҳад. Аз соли 2004 то соли 2009 дар вазифаи сардори Раёсати корҳои дохилаи пойтахт кор мекунад. Моҳи июни соли 2009 бо фармони раиси ҷумҳурии Тоҷикистон директори Оҷонсии назорати давлатии молиявӣ ва мубориза бо фасоди Тоҷикистон таъйин мешавад. Ойиладор. Соҳиби 5 фарзанд.

Эзоҳ
----

1. ↑  Самӣ Шариф — Шарифхон Самиев, Абдуфаттоҳи Ғоиб — Фаттоҳ Саидов (6 феврал 2014)
2. ↑  Ф.Саидов: «Аз таҳдид тарсе надорам» 31.01.2012
**Гуто**, **Гота** (олмонӣ: *Gotha*) — шаҳр дар Олмон, маркази ноҳияи Гуто дар замини Тюрингия. Аҳолиаш 46 520 нафар (2014). Масоҳаташ 69,52 км2. Ба 7 ноҳияи шаҳрӣ тақсим мешавад.

Таърих
------

Гуто яке аз қадимтарин шаҳрҳои Олмон, маркази фарҳангӣ ва таърихии Тюрингия мебошад. Рамзи шаҳр — қалъаи қадимии Фриденштейн (соли 1567 бо услуби барокко сохта шудааст). Номаш дар осори хаттӣ бори аввал октябри 775 зикр шудааст. Худи ҳамон вақт император Карли Бузург онро ба дайри Ҳерсфелд туҳфа кард.

Шаҳр дар буриши ду роҳ бунёд гардида, муддати дароз маркази муҳимми савдо буд. Соли 1369 барои бо об таъмин намудани Гуто бо супориши граф Балтазар наҳри 12-километрии Лейна канда шуд. Дар асри 17 Гуто қароргоҳи герсоги протестантии Саксен-Кобург-Гота буд (ин мақомро то соли 1918 дошт).

Гуто маркази калони илмӣ ва нашри китобу харитаҳо мебошад. Дар калонтарин корхонаи харитачопкунии ба номи Ҳерман Ҳак (таъсисаш 1785) харитаҳои ҷуғрофиёӣ, атласҳо, маҷаллаҳои ҷуғрофиёӣ, маълумотномаҳо нашр мешаванд. Соҳаҳои саноаташ: вагонсозӣ, коркарди филиззот, хӯрокворӣ, кимиё. Ёдгориҳои меъмории Гуто ба асрҳои 13-16 тааллуқ доранд. Гуто ватани тиҷорати суғуртавии муосири Олмон маҳсуб мешавад. Соли 1820 Эрнст-Вилҳелм Арнолди дар шаҳр бонки суғуртаи Gothaer Feuerversicherungsbank (ҳозира Gothear бо қароргоҳаш дар Кёлн)-ро таъсис дода буд. Шаҳр дар охири Ҷанги дуввуми ҷаҳон амалан хароб нагардид, чунки коменданти олмонӣ онро саривақт ба низомиёни амрикоӣ таслим кард. Баъдтар он як қисми ҳудуди ишғолнамудаи Иттиҳоди Шӯравӣ гардид ва ба ҳудуди Ҷумҳурии Демократии Олмон дохил буд. То пошхӯрии Иттиҳоди Шӯравӣ (1991) дар Гуто ҷузъу томҳои Артиши Шӯравӣ қарор доштанд.

Эзоҳ
----

1. ↑  archINFORM (нем.) — 1994.

Сарчашма
--------

* Гота // Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️  Гузариш ба унсури Викидода  Фарҳангҳо ва донишномаҳо | 
* Большая датская
* Большая каталанская
* Большая норвежская
* Брокгауза и Ефрона
* Еврейская Брокгауза и Ефрона
* Малый Брокгауза и Ефрона
* Britannica (онлайн)

 |
| 

| Дар феҳристҳои китобшинохтӣ |
| --- |
| 
* GND: 4021652-4
* J9U: 987007557374405171
* LCCN: n50058561
* LNB: 000298484
* NKC: ge129198
* SUDOC: 082337063
* VIAF: 136010878
* WorldCat VIAF: 136010878

 |

 |
**Аҳрорӣ**, **хоҷааҳрорӣ** — навъе аз зардолуҳои пешпазак. Дар шуъбаи самарқандии Институти таҳқиқоти илмии боғу токдорӣ ва майкашии ба номи P. Р. Шредер рӯёнда шудааст.

Тавсифоти гиёҳшиносӣ
--------------------

Дарахташ калони сершох; дар 12-солагӣ то 7 м, дар 30–35-солагӣ 10–11 м қад мекашад; дарозии шохаҳояш зиёда аз 5–6 м. Пӯстлохаш дорчинии хокистарранг. Баргаш миёнаҳаҷм, байзашакли нӯгтез, канорҳояш дандонадор. Гулаш миёнаҳаҷми сафед. Дарахти аҳрорӣ март – апрел гул карда, нимаи дуюми май ва аввали июн мевааш нобаробар мепазад. Бинобар ин ҳосилашро дар ду-се навбат меғундоранд. Барои гардолуд шудани аҳрорӣ навъҳои Мирсанҷарӣ, Хурмоӣ, Бобоӣ ва Субҳонӣ мувофиқ мебошанд. Мевааш (45х44х44 мм) кулӯла ё байзашакл (30–50 г) — дар мобайн чоки чуқур дорад; рангаш зарди сафедтоб. Дар таркиби меваи хушкондааш 60–70% қанд мавҷуд аст. Мағзи мевааш зардча, сершираи хушбӯй, 12–34% қанд, 0,8% ҷавҳар дорад. Донакаш миёнаҳаҷм (21x19x12 мм) — дорчинии сафедтоб, ба дила сахт часпидааст, мағзаш гирди ширин. Меваи аҳрориро тар мехӯранд, баргаку аштак, тайёр мекунанд; ҳангоми интиқол додан зуд вайрон намешавад. Дарахташ дар заминҳои хокаш хокистарранг нағз месабзад. Соли 5–6-ум самар меоварад. Ҳосилаш миёна, дарахти 20–25-солааш 60–70 кг мева медиҳад. Асосан дар вилояти Суғд (ноҳияи Хуҷанд, Конибодом, Ашт, Исфара, Айнӣ, Бобоҷон Ғафуров, Спитамен, Зафаробод, Панҷакент) — ноҳияи Рашту Нуробод, қисман дар вилҳои Самарқанд, Фарғона ва Тошканд мерӯяд. Ба сармо, хушкӣ ва шӯрии хок, инчунин ба зиёни ҳашароти зараррасон ва касалиҳои занбӯруғӣ тобовар аст.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Пулатов А. Таджикский абрикос. Д. 1976;
* Плодоводство Таджикистана. Д. 1970;
* Гулов С. М. (ва диг.). Навъшиносӣ (помология). Д. 1999;
* Гулов С. М. Мевапарварӣ. Д. 2007.

Сарчашма
--------

* Аҳрорӣ // Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.
**Абдулназар Абдуласа́нов** (*Абдуласанов Абдулназар Абдуназарович* тав. 21 октябри 1944, Хоруғ, ВАБК, ҶШС Тоҷикистон — 13 майи 2020, Душанбе, Тоҷикистон) — ходими ҳарбии тоҷик, генерал-майор (1997).

Зиндагинома
-----------

Хатмкардаи курсҳои яксолаи омӯзишгоҳҳои олии умумиқӯшунии фармондеҳии шаҳрҳои Боку (1967) ва Тошканд (1968), Академияи ҳарбии ба номи М. А. Фрунзеи шаҳри Маскав (1986).

Фаъолияти ҳарбӣ
---------------

Солҳои 1967 — 90 дар ҷузъу томҳои гуногуни Округи ҳарбии Туркистон ба сифати командири взвод, рота, баталион, сардори ситод ва коменданти ҳарбии комендатураи ҳарбии гарнизони шаҳри Самарқанд кор кардааст. Афсари калони шуъбаи қӯшуни Кумитаи мудофиаи ҶТ (1992 — 93), коменданти ҳарбии шаҳри Душанбе (1993 — 97), муовини Вазири мудофиа — фармондеҳи Қӯшунҳои хушкигарди Қувваҳои Мусаллаҳи ҶТ (1997—2005). Аз соли 2005 атташеи ҳарбӣ дар назди сафоратхонаи ҶТ дар Ҷумҳурии Халқии Хитой.

Ордену медалҳо
--------------

Бо орденҳои «Барои хидмати Ватан дар Қувваҳои Мусаллаҳи СССР», «Ситораи Сурх» ва медалҳо сарфароз гардидааст.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* Абдуласанов Абдулназар // А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2021, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.
|  |
| --- |
| Унсури холии Викидода |

**«Аҷоибу-л-арз»** (ар. عجائب الارض‎) — асари нодири муаллифи номаълуми хуросонӣ, ки ба забони форсӣ тақрибан охири садаи XII – ибтидои садаи XIII навишта шудааст.

Сохтор
------

Ин рисола аз 56 варақ иборат буда, бо хатти настаълиқ китобат шудааст. Тавсифи таърихию ҷуғрофиёии кишварҳо, шаҳрҳо, қав­му халқиятҳои гуногун, махсусан «аҷоибот»-и онҳоро дар бар мегирад.

Мундариҷа
---------

«Аҷоибу-л-арз» дорои сарсухан, ду мақола (боб)-и таърихӣ, ҷуғрофиёӣ, этнографӣ ва хотима аст. Дар сарсухан оид ба муҳити атроф, табиат, кураи замин, уқёнус, хатҳои истивову уфуқӣ, хусусиятҳои иқлим ва ҳайвоноти рубъи маскун сухан меравад. Боби аввали асар тавсифҳои ҷуғрофиёию этнографии ҳафт иқлими рубъи маскунро дар бар мегирад. Зимни тавсифи наводири шаҳрҳову қавмҳо муаллиф оид ба захираҳои табиии минтақаҳо (Мовароуннаҳр, Хуросон, Ҳиндустон, Миср, Сурия, Ироқ, Алҷазоир, Рум, Қафқоз, Поволжия ва ғайра) тавақкуф намудааст. Дар боби дуюм дастовардҳои ситорашиносӣ оид ба бурҷҳои дувоздаҳгона ва сайёраҳои Моҳ, Миррих, Зуҳра, Муштарӣ, Зуҳал ва «наводир»-и онҳо ҷамъбаст гардидаанд. Тавсифи «иқлими аввал» аз маълумот оид ба арзу тӯл ва ҳудуди самтҳои дунё – Шарқ, Ғарб, Шимол, Ҷануб ва тасвири «наводир»-и моддию маънавии шаҳрҳову минтақаҳо – аз Ҳабаш то ба ҷазираҳои Рамну Райҳи Баҳри Чин оғоз ёфтааст. Зимни тавсифи ҷуғрофиёии шаҳру минтақаҳои мазкур баъзан достону ривоятҳои ҳамосӣ ва мардумӣ оварда шудаанд, ки яке аз онҳо тасвири сафари баҳрии Искандари Мақдунӣ ба канори олам – Баҳр-ул-муҳит мебошад. Дар тавсифи «иқлими сонӣ» муаллиф наводири Ирам (ҷазирае дар Ҳиндустон) ва Таббатро овардааст, ки аҳолиашон ба шарофати «хусусияти махсуси хун» ҳамеша шодмону беғаманд. Сипас, тавсифи чанде аз ҷазираҳои уқёнусҳои Ҳинду Атлантик оварда, роҳҳои тиҷоратӣ нишон дода шудаанд. «Иқлими солис» наводири Форс – Абракӯҳу Аҳмила ва Арраҷонро дар бар мегирад. Муаллиф дар «Аҷоибу-л-арз» ҳангоми тавсифи шаҳрҳои Мовароуннаҳр – Бухорову Самарқанд, Шошу Хуҷанд ва ғайра тафсилоти аҷиби афсонавӣ ва таърихӣ-этнографӣ оварда, аз таърихи катибаҳои Арванду Бесутун ва Дамованди Эрон низ сухан рондааст. «Аҷоибу-л-арз», ки дар заминаи сарчашмаҳои юнонӣ, форсӣ ва арабӣ нигошта шудааст, аҳаммияти адабӣ-бадеӣ дорад.

Нусха
-----

Нусхаи ягонаи «Аҷоибу-л-арз» дар китобхонаи Институти таърих, бостоншиносӣ ва мардумшиносии ба номи Аҳмади Дониши АИ Ҷумҳурии Тоҷикистон (№ 17) маҳфуз аст.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — 664 с. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.
**Гуфтугӯи телефонӣ маҳкумшуда** — ба ашхоси ба маҳрум сохтан аз озодӣ маҳкумшуда дар давраи адои ҷазо дар муассисаи ислоҳӣ барои гуфтугӯн телефонӣ иҷозат дода мешавад. Гуфтугӯи телефонӣ аз ҳисоби шахсии маҳкумшуда ё хешу ақрабои наздики ӯ пардохта мешавад. Ба маҳкумшудагоне, кн чораи муҷозотиро дар изоляторҳон (таваққуфгоҳҳои) ҷаримавӣ ё интизомй, биноҳои навъи камера ва камераҳои яккаса адо мекунанд, ба гуфтугӯи телефонӣ дар ҳолатҳои мустаснои шахсӣ ичозат дода мешаванд.
Гуфтугӯҳои телефонии маҳкумшудагон аз ҷониби кормандони муассисаи ислоҳӣ назорат карда мешавад.

Нигаред низ
-----------

* Ҳуқуқэҷодкунӣ

Эзоҳ
----

1. ↑  Фарҳанги истилоҳоти ҳуқуқ / Зери таҳрири Маҳмудов М.А. - Душанбе: ЭР-граф, 2009. - с. 131-132
**Файзулло Исматов** (27 апрели 1902, Бухоро — 1962, Душанбе, ҶШС Тоҷикистон) — ҳунарпешаи театр, Ҳунарпешаи шоистаи Тоҷикистон (1939).

Зиндагинома
-----------

Аз овони ҷавонӣ дар театри ҳаваскорони назди клуби «Озуқачиён»- и зодгоҳаш ҳунар озмуда, соли ба Тоҷикистон омад ва дар Театри давлатии драмаи ба номи Лоҳутӣ ҳамчун актёр ба фаъолият пардохт, то соли 1960 ба саҳна содиқ монд, ҷиҳати ба по гузоштани аввалин театри касбии тоҷик талоши зиёд намуд. Бештар дар намоишномаҳои миллӣ, аз қабили «Ҳалима», «Ҳуҷум», «Шоҳнома», «Бой ва хидматгор», «Майсара», «Виҷдон», «Калтакдорони сурх», «Таҳмоси хуҷандӣ», «Водии бахт», «Мубориза», «Дохунда», «Марги судхӯр», «Ситора» нақш бозида, образи одамони оддиро хуб мекушод. Дар бисёр спектаклҳои классикону русу Аврупо низ ҳунараш ҷило додааст.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Арбобони фарҳанги тоҷик. Донишнома / Муаллиф-мураттиб Ёрмуҳаммади Сучонӣ. — Душанбе, 2016. — 863 с.
Факултети ҳуқуқшиносӣ соли 1994 дар асоси филиали шуъбаи ғоибонаи Донишгоҳи давлатии Тоҷикистон дар шаҳри Хуҷанд таъсис дода шудааст. Асосгузор ва нахустдекани факултет, ҳуқуқшиноси шоистаи Тоҷикистон, номзади илмҳои ҳуқуқшиносӣ, дотсент шодравон Солибой Ҳасанов буданд, ки саҳми он кас дар таҳкими базаи моддӣ-техникии факултет ва омода кардани омӯзгорони ҷавон ба масъалаи таълиму тарбия бениҳоят бузург мебошад. То соли 2000 факултет расман факултети ҳуқуқ ва муносибатҳои байналхалқӣ номида мешуд.
Мақсади асосии фаъолияти факултет омода кардани мутахассисон-ҳуқуқшиносони баландихтисос барои мақомоти ҳифзи ҳуқуқ ва қудратии ҷумҳурӣ, мақомоти иҷроияи ҳокимияти давлатӣ, ташкилот, корхона муассисаҳо, яъне судяҳо, прокурорҳо, адвокатҳо, муфаттишон, нотариусҳо, маслиҳатчиёни ҳуқуқшинос(пайванди дастнорас) ва ғайра мебошад. Пас аз хатми таҳсил ба хатмкунандагон дипломи намунаи давлатӣ аз рӯи ихтисоси «Ҳуқуқшиносӣ» дода мешавад.
Таҳсил дар факултет дар асоси стандартҳои ягонаи давлатии таҳсилот дар доираи шуъбаҳои рӯзона ва ғоибона ба роҳ монда шудааст. Мӯҳлати таҳсил дар шуъбаи рӯзона 5 сол, ғоибона 6 ва 4 солро (барои донишҷӯёни маълумоти олӣ дошта) ташкил медиҳад.
Сохтори кафедравии факултет:
1) назария, таърихи давлат ва ҳуқуқ;
2) ҳуқуқи конститутсионӣ;
3) ҳуқуқи гражданӣ, соҳибкорӣ ва байналхалқӣ;
4) ҳуқуқи ҷиноятӣ ва криминалистика;
5) таърихи халқи тоҷик;
6) фанҳои ҷамъиятӣ.
Солҳои охир ба туфайли кӯшишу дастгирии роҳбарияти донишгоҳ шумораи омӯзгорони унвони илмӣ дошта зиёд гашаанд. Шумораи умумии омӯзгорони факултет 76 нафарро ташкил медиҳад. Аз онҳо 25 нафарашон номзадҳои илм, дотсентон, 7 нафар докторони илм, профессорон мебошанд. Соли ҷорӣ ҳимояи диссертатсияи номзадии Амонов А.Ҷ. Солиев И.М. Мухторов К.Т. Ахмедов Г.Д. ва Юсупова М.А. ба нақша гирифта шудааст.
Дар давоми солҳои гуногун роҳбарии факултетро номзадҳои илмҳои ҳуқуқшиносӣ, дотсентон Орипов Т.О. Ғаффорова Н.А. Болтуев С.Ш. Сангинов Ҳ.С. ва номзади илмҳои филологӣ дотсент Камолов М. ба зимма доштанд.
**Файзрез** (пештара Биникулӯта ) — деҳа дар ҷамоати деҳоти Дӯстмурод Алиеви ноҳияи Файзобод. Аз деҳа то маркази ноҳия 2 км; роҳаш асфалтпӯш. Аҳолиаш 526 нафар (2012), тоҷикон. Макта­би таҳсилоти миёнаи умумӣ, бунгоҳи тиббӣ, нуқтаҳои сав­дои хусусӣ ва чойхонаи ҷамъиятӣ дорад. Соҳаҳои асосии хоҷагӣ: боғдорӣ, чорводорӣ ва ғаллакорӣ. Заминҳо аз чоҳ­ҳои зеризаминии худсоз ва Чашмаи Себ обёрӣ мешаванд.

Эзоҳ
----

Пайвандҳо
---------

* Табдили номи 14 деҳа дар ноҳияи Файзобод Бойгонӣ шудааст 10 августи 2015  сол.

Сарчашма
--------

* Биникулӯта // Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.
**Абдулмаҷид Достиев** (*Достиев Абдулмаҷид Салимович*; зод. 10 май 1946, Қӯрғонтеппа) — сиёсатмадор, сиёсатшинос, шоир, нависанда
, доктори илмҳои сиёсатшиносӣ. Арбоби хидматнишондодаи илму техникаи Тоҷикистон (1994), узви Иттифоқи нависандагони Тоҷикистон (2012).

Зиндагинома
-----------

Абдулмаҷиди Бохтарӣ 10 майи соли 1946 дар шаҳри Қӯрғонтеппаи вилояти Хатлон таваллуд ёфта, соли 1965 мактаб-интернати № 4 ноҳия, соли 1974 Донишгоҳи кишоварзии Тоҷикистон, соли 1987 Мактаби олии ҳизбии Тошкандро ба итмом расондааст. Аз декабри соли 1965 то декабри 1968 дар Округи ҳарбии «Приволжск» хидмати аскариро ба ҷой овардааст. Аз январи соли 1969 то майи ҳамон сол корманди колхози ба номи Ленини ноҳияи Қӯрғонтеппа, аз май то то август шунавандаи курси тайёрӣ, аз сентябр то марти соли 1974 донишҷӯи Донишгоҳи кишоварзии Тоҷикистон, аз апрели 1974 то апрели 1976 корманди колхози номбурда, солҳои 1976—1977 сарагрономи раёсати кишоварзии Кумиҷроияи Шӯрои депутатҳои халқи Қӯрғонтеппа, солҳои 1977—1980 инструктори Кумитаи ҳизби коммунисти Қӯрғонтеппа, аз март то августи 1980 муовини раис ва котиби озоди кумитаи ҳизбии колхози ба номи Ленин, аз августи ҳамон сол мудири шуъбаи кишоварзии Кумитаи ҳизбии шаҳр, солҳои 1980—1986 мудири шуъбаи ташкилии Кумитаи ҳизбии ноҳияи Коммунистӣ (Бохтари ҳозира), солҳои 1987—1988 раиси Кумитаи назорати халқи ноҳия солҳои 1988—1992 раиси Кумиҷрояи Шӯрои вакилони халқи ноҳия, солҳои 1992—1995 муовини аввали Раиси Шӯрои Олӣ, солҳои 1995—2000 муовини якуми Раиси Маҷлиси Олӣ, солҳои 2000—2007 муовин ва муовини аввали Раиси Маҷлиси намояндагони Маҷлиси Олӣ, солҳои 1990—1995 вакили мардум дар Шӯрои Олӣ (даъвати 12), солҳои 1995—2000 вакили Маҷлиси Олӣ (даъвати якум), солҳои 2000—2005 вакили Маҷлиси намояндагони Маҷлиси Олӣ (даъвати дувум) ва солҳои 2005—2007 вакили Маҷлиси намояндагони Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон (даъвати савум) аз соли 2007 то 2014 Сафири Фавқулъода ва Мухтори Ҷумҳурии Тоҷикистон дар Федератсияи Русия будааст.

Таълифот
--------

Дар баробари пешбурди фаъолияти сиёсиву иҷтимоӣ, осори манзуму мансуру публитсистӣ бо исми Абдулмаҷиди Бохтарӣ эҷод кардааст. Муаллифи китобҳои «Конститутсияи нав оинаи таҳаввулот дар Тоҷикистон» (Маскав, 1977), «Мавқеъ» (1999), «Ашки хома» (1999), «Конститутция Республики Таджикистан 1999 года. История разработки, принятия, внесение изменений и основные положения» (2001), «Ҳизби зодаи масъулият» (2000), «Аз худ натавон гурехтан» (2001), «Тоҷикистон — шикастанҳо ва бастанҳо» (2003), «Истиқлоли Тоҷикистон ва сабақҳои таърихии он» (2005), «Ваколати инсонӣ» (2005), «Ситораи ғолиб» (2006), «Раҳоварди зиндагӣ» (2007), «Таджикистан после распада СССР» (2007) ва ғ. мебошад.

Ҷоизаҳо
-------

* Ордени «Исмоили Сомонӣ»;
* Ордени «Дӯстӣ»;
* Медалу ифтихорномаҳои Русия, Афғонистон ва Қирғизистон.

Эзоҳ
----

1. ↑  Адибони Тоҷикистон (маълумотномаи мухтасари шарҳиҳолӣ)./Таҳия ва танзими Асрори Сомонӣ ва Маҷид Салим. — Душанбе, «Адиб», 2014, — с.60-61 ISBN 978-99947-2-379-9
**Гуфтушунидҳои байналхалқӣ**- дар низоми воситаҳои ба таври осоишта ҳал кардани баҳсҳои байналхалқӣ мақоми хосаро доро буда, ҳамчун тарзи ҳалли масъалаҳои байналхалқӣ дар робитаи бевоситаи субъектҳои манфиатдори ҳуқуқи байналхалқӣ ифода мегардад. Гуфтушунидҳои байналхалқӣ вобаста ба доираи иштирокчиён ба гуфтушунидҳои сарони давлатҳо, сарони ҳукуматҳо вазирони корҳои хориҷӣ, сарварони намояндагони дипломатӣ, инчунин бо иштироки шахсони салоҳияти махсусдошта ҷудо мешаванд. Гуфтушунид ба расмӣ ва ғайрирасмӣ тақсим мешавад. Гуфтушунидҳо аз нигоҳи шакл (шифоҳӣ, хаттӣ) ва миқдори иштирокчиён (дутарафа, бисёртарафа ва дар доираи ташкилоти байналхалқӣ) фарқ менамоянд. Дар ҳуқуқи байналхалқӣ муҳлати муайяни гузаронидани гуфтушунидҳо муқаррар нашудааст.

Нигаред низ
-----------

Ҳуқуқэҷодкунӣ

Эзоҳ
----

1. ↑  Фарҳанги истилоҳоти ҳуқуқ / Зери таҳрири Маҳмудов М.А. - Душанбе: ЭР-граф, 2009. - с. 132
**Уилям Уолтер Маврис Кин** (тав 4 марти 1970, Оксфорд, Англия, Британияи Кабир;) - ҳунарманди англис. Ӯ ҳунарманди телевизиони Британияву Испания мебошад. Дорандаи ҷоизаи Ҷэймс Митчен Китчен Эвард, ҷоиза барои дироктори ҷавони театр барои хотироте, ки директораш Кин буд супорида шуд.

Зиндагинома
-----------

Кин дар Оксфорд, Оксфордшир таваллуд шудааст, писари Чарлз Уилям Лайд Кин ва Хонум Прискилла Мэри Роуз Курзон мебошад, писари Эдварди Курзон 6-ум Эрл Нов. Дар Коллеҷи Этон таҳсил гирифтааст ва дар синифи якумаш дорои дараҷаи олимӣ оид ба адабиёти англисӣ дар Донишгоҳи Оксфорд шудбст. Бо ҳунарпешаи испанӣ, продюсери театр, ва нависанда Мария Фернандес Ачи оиладор шудааст, ки соҳиби як духтар Дафни Кин аст. Духтараш низ ҳунарпеша мебошад.

Маснад
------

Якчанд эҷодкориҳояш дар саҳнаи театр *Рӯҳҳо*, *Waste*, *Том ва Вив*, *Панҷ Ангӯштарини Тилоӣ* (Театри Алмейда), 'Huis Clos' (Студиёи Трафалгар), 'Macbeth', 'The Changeling', *Арсонӣ* (Театри Шоҳонаи Курт), *Зани тортанакро бибус* (Donmar Warehouse), *Бусаи Рубенштейн* (Театри Ҳампстед), *Hysteria*, *Дон Жуан*, *Mард ва Супермард* (Theatre Royal, Bath), *Pericles*, *Шоҳписари Ҳомбург* (Lyric Hammersmith), *The Duchess of Malfi*, *The Coast of Utopia*, *Мэри Стюарт*, *Чӣ хел* (Театри Миллӣ), ' *The Two Noble Kinsmen*, *The Tempest*, *Dido Queen of Carthage* (Глобуси Шекспир), *The Seagull*, *Present Laughter*, *The Tempest* (Беҳтарин Песаи Йоркшир), ва *Quartermaine's Terms*, *A Midsummer Night's Dream*, *Elton John's Glasses* (Поёни Ғарбӣ).

Эзоҳ
----

1. 1 2 3  *Lundy D. R.* The Peerage (ингл.)
2. ↑   (лаҳ.)
3. ↑  Person Page - 32097. *The Peerage*.  Lundy Consulting Ltd. (5 Mайи 2010).
**Иктисодиёти Аргентина** бо захираҳои зиёди канданиҳои фоиданок, сатҳи баланди саводноки, дорои бузургтарин соҳаи истеҳсоли маҳсулоти кишоварзии содирот нигаронидашуда рушд ёфта истодааст. Ҷумҳурии Аргентина яке аз давлатҳои рушдёфтаи иқтисодӣ дар ҷаҳон баҳисоб меравад.
Аргентина кишвари агро-саноатӣ мебошад. Ҳаҷми ММД-и он дар соли 2008 (324,8млрд)-ро
ташкил медод, ки ба ҳар сари аҳоли 14,2 ҳ. доллар рост меояд. Бо ин нишондод Ҷумҳурии Аргентина дар Амрикои Лотинӣ ҷои 2-юмро баъд аз Чили ишғол менамояд. Инчунин Ҷумҳурии Аргентина аъзои «Бистгонаи бузург» мебошад.

Кишоварзӣ
---------

Соҳаи кишоварзӣ яке аз соҳаҳои асосии иқтисодиёти Аргентина ба шумор меравад. Аргентина бо маҳсулоти кишоварзӣ яъне хуроквори қариб пурра талаботи худро қонеъ мегардонад ва инчунин яке аз содироткунандаи асосии маҳсулоти кишоварзӣ ба шумор меравад. Махсусан истеҳсоли ғалладона ва зироатҳои равғандор, ки содироти асосиро ташкил медиҳанд рушд ёфтааст. Инчунин истеҳсоли лубиё, картошка, равған, орд, биотсўзишвори, бензин рушд ёфтаанд ва ба содирот равона шудаанд. Аз ҷиҳати истеҳсоли лубиё Аргентина дар Амриоки Ҷанубӣ ҷои 2-юм ва дар ҷаҳон ҷои 3-юмро ишғол менамояд.

Дар соҳаи кишоварзӣ нақши муҳимро чорводорӣ мебозад. 
Чорвои калони шохдор дар соли 2010 (48млн) сар-ро ташкил медод, ки дар ҷаҳон ҷои 1-ро ишғол менамояд.

Маҳсулоти ширӣ дар соли 2009 (10,1 млн. т)-ро ташкил медод ва аз ин 20%-и он ба содирот нигаронида шудааст. Тақрибан 45%-и шири коркардшуда барои таёр кардани панир истифода мегардад. Сол аз сол истеҳсоли маҳсулоти ширӣ меафзояд.

Меваю сабзавот 3%-и содиротро ташкил медиҳанд. Дар шимолу шарқии Аргентина истеҳсоли шакар, тамокў ва дар соҳилҳои он бошад истеҳсоли шароб ба роҳ монда шудаанд.

Саноати истихроҷ
----------------

Ҷои 2-юмро дар сатри содирот бензин, гази табии, маҳсулотҳои нафту химиявӣ ки 20%-и ҳаҷми умумии содиротро ташкил медиҳанд ишғол менамоянд. Канданиҳои фоиданокро тило, платина, уран, нуқра, мед ва руҳ ташкил медиҳанд.

Савдои хориҷи
-------------

Шарикони тиҷоратии Аргентина давлатҳои Иттиҳоди Аврупо, Бразилия, Хитой, Россия, Ҳиндустон ва дигарон ба шумор мераванд.

Молу маҳсулотҳои содироти: лубиё, гушт, газ, нефт, гандум, ҷуворимака, металҳои ранга, автомобил,

Молҳои воридоти ба Аргентина: мошинҳои мусофирбар, молҳои истеъмоли, нуриҳои минералӣ, ашёҳои хом, чарм ва дастгоҳу таҷҳизот, метал, пластмас.

Қарзи хориҷӣ  — 129 млрд долл. (в 2008).

Воҳиди Асрорӣ: Песо. 5,00 песо за 1 доллар США. (10.02.2013г)

Эзоҳ
----

1. ↑  база данных Всемирного банка — World Bank.
2. ↑  база данных Всемирного банка — World Bank.
3. ↑  база данных Всемирного банка — World Bank.
4. ↑  база данных Всемирного банка — World Bank.
5. ↑
6. ↑  база данных Всемирного банка — World Bank.

Сарчашма
--------

* *В. Ингульченко.* История аргентинского дефолта Бойгонӣ шудааст 18 Декабри 2008  сол.
* Когда век прошел впустую.  Лента.Ру. 24 ноябри 2014 санҷида шуд.
* Аргентина: 100 лет упадка.  ПрессОрг 24. 24 ноябри 2014 санҷида шуд.
**«Аҷоибу-л-махлуқот ва ғароибу-л-мавҷудот»** (ар. عجائب المخلوقات و غرائب الموجودات‎) або номҳои дигар **Аҷоибнома** (форсӣ: عجایب‌نامه‎) ва **Ҷоми гетинмой** (форсӣ: جام گیتی‌نمای‎) — китобест ба забон форсӣ навиштаи Муҳаммад ибни Маҳмуд ибни Аҳмади Тӯcӣ. Муаллиф ин асарро миён солҳои 551—562 қамарӣ ба номи Туғрулшоҳи Алпарслони салҷуқӣ навишт.

Аз 10 рукн ва ҳар рукн аз боб ва фаслҳо иборат аст. Аз ҷиҳати мазмуну мундариҷа ва муҳтавиёт «Аҷоибу-л-махлуқот ва ғароибу-л-мавҷудот»-ро ба се бахш ҷудо метавон кард:

1. ривояту қиссаҳо доир ба пайғамбарон, ҳокимону шахсони таърихӣ, сайёҳону олимон;
2. ҳикоятҳои таърихию этнографӣ, қиссаҳову латифаҳои бостонӣ;
3. маълумоти таърихию ҷуғрофиёӣ, ки қисми бештари асарро ташкил медиҳанд.

Муаллиф дар «Аҷоибу-л-махлуқот ва ғароибу-л-мавҷудот» оид ба 450 шаҳр, 40 баҳру кӯли калон, қалъаҳо ва осори меъмории Мовароуннаҳр, Хуросон, Форс, Шом, Ироқ ва ғайра маълумот медиҳад. Ӯ минтақаҳои Мовароуннаҳр (Хатлон, Кӯҳистон, Шумон, Суғд, Хуҷанд, Бадахшон, Чағониён ва ғайра)-ро тасвир намуда, ҳудудҳои таърихии минтақаҳои тоҷикнишини замони Салҷуқиёнро муайян кардааст. Дар «Аҷоибу-л-махлуқот ва ғароиб-ул-мавҷудот» инчунин 120 донишманду нависанда номбар шуда, минётураҳо, тасвири ҳайвонот ва харитаҳои ҷуғрофӣ оварда шудаанд. Таърихнигорон ва ҷуғрофидонҳои асрҳои 13-17 (Закариё ибни Муҳаммади Қазвинӣ, Амин Аҳмади Розӣ, Муҳаммади Дарвеши Балхӣ ва дигарон) аз «Аҷоибу-л-махлуқот ва ғароибу-л-мавҷудот» истифода бурдаанд. Нусхаҳои дастнависи «Аҷоибу-л-махлуқот ва ғароибу-л-мавҷудот» дар китобхонаҳои Россия, Олмон, Эрон, Туркия, Австрия, Фаронса ва ғайра мавҷуданд. Дар Эрон матни илмӣ-интиқодиаш ба табъ расидааст (Т. 1966). Пораҳоеро аз ин асар профессор А. П. Ковалевский ба забони русӣ тарҷума кардааст (Харков, 1956).

Нигаред низ
-----------

* «Аҷоибу-л-махлуқот ва ғароибу-л-мавҷудот»-и Закариёи Қазвинӣ

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* Аҷоибу-л-махлуқот ва ғароибу-л-мавҷудот // Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.
**Файзулло Хоҷаев** (ӯзбакӣ: *Fayzullo Ubaydulloyevich Xo'jayev*, 1896 (1896) — 15 марти 1938) — ходими давлатию ҳизбии шӯравӣ ва ӯзбек, яке аз муборизони фаъоли Ҳокимияти Шӯравӣ дар Осиёи Миёна.

Соли 1920—1924 Раиси Шӯрои Комиссарони халқии Ҷумҳурии Халқии Шӯравии Бухоро, соли 1921 узви Бюрои Осиёмиёнагии КМ РКП (б), дар айни ҳол комиссари корҳои хориҷи, сипас комиссари ҳарбӣ буд. Солҳои 1924—1925 Раиси
Комитети Инқилобии ҶШС Ӯзбекистон, узви Бюрои КМ ҲК (б) Ӯзбекистон ва Президиуми КИМ-и ҶШС Ӯзбекистон, яке аз раисони КИМ-и ИҶШС буд.

Ҳамчунин нигаред
----------------

* Аббос Алиев
* Абдуррауфи Фитрат

Эзоҳ
----

1. ↑  Faceted Application of Subject Terminology
2. ↑  ХОДЖАЕВ Файзулла

Адабиёт
-------

Сарчашма
--------
**Арабов Файзулло Ҷӯрабоевич** (1 июни 1921, Бухоро — 1992, Душанбе) — яке аз аввалин наттоқони радио, Корманди шоистаи маданияти Тоҷикистон (1971).

Зиндагинома
-----------

Хатмкардаи техникуми савдои шаҳри Бухоро (1937). Соли 1938 ба пойтахти Тоҷикистон омад ва зиёда аз чил сол наттоқи радиои ҷумҳурӣ буд. Овози хушу гушнавоз, лаҳни фораму гуворо, талаффузи саҳеҳу бурро, тарзи баёни хубу дилкаш ба Файзулло Арабов имкон доданд, ки дар муддати кӯтоҳ байни шунавандагон маҳбубият пайдо кунад. Сабку услуби хоси хониш дошт, барномаҳои мухталифмазмуну гуногунжанрро як хел қироат менамуд, бо суханронии фасеҳу балеғ, суфтаю пухта ва гарму самимӣ баҳри дили шунавандагонро мекушод, табиӣ ҳарф мезад. Устоди серталаб ва мураббии ғамхори наттоқони ҷавон буд.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Арабов Файзулло Ҷӯрабоевич / Ё. Назармамадов // А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2021, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.
**Махдуми Хоҷа Юсуф Вазеҳӣ** (وضیحی), шоири тоҷик (охири садаи XVII – аввали садаи XVIII). Дар мадрасаи зодгоҳаш Ӯротеппа таҳсил карда, баъд ба Хоразм рафт. Дар муҳити адабии Хоразм ба камол расида, дар сурудани ғазал маҳорат ёфт. Дар 36-солагӣ девони ғазалиёташро (иборат аз 383 ғазал) тартиб додааст. Аксари ғазалҳояш дар пайравии Ҳофизи Шерозӣ эҷод шудаанд: 

Хумори ҷоми муштоқӣ чунон афтод дар дилҳо,
«Ало ё айюҳассоқӣ, адир каъсан ва новилҳо».
Ғазалҳои Вазеҳӣ ишқӣ ва орифона буда, дар баъзеашон масъалаҳои ҳимояи мазлумон ва танқиди аҳли риё, зулм садо медиҳанд. Вазеҳӣ рубоӣ, мухаммас, мусаддас, мустазод ва маснавӣ низ навиштааст. Дар ашъори ӯ майли риндона ба назар мерасад: 

Вазеҳӣ, дар миён зуннор баста рав ба сӯйи дайр,
Ки аз ҳар ҷониб овози муборакбод меояд.
Мақбараи Вазеҳӣ дар мавзеи Ҳисори гузари Софи Мазори Ӯротеппа воқеъ аст ва то ҳол (2014) ҳамчун ёдгори таърихӣ ҳифз шудааст.
Ад.: تذکرة الشعرای محترم. دوشنبه، ۱۹۷۵. .

Сарчашма
--------

* Вазеҳӣ // Боз — Вичкут. — Д. : СИЭМТ, 2014. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 3). — ISBN 978-99947-33-46-0.
**«Аҷириқ ба дандон» (бозӣ)**

Ин бозӣ дар фасли тобистон миёни бачаҳои миёнсол ва наврасон баргузор мешавад. Сардор чӯбчаеро ба андозаи 10-15 см гирифта, аз чор се ҳисаашро ба замини алафдор мегӯронад. Бозигарон бо навбат ба шикам ба замин дароз кашида, кӯшиш мекарданд, ки ба дандон чӯбро кашида гиранд. Дигарон дар ин вақт баробар мегӯянд: «Аҷириқ ба дандон меканад, хараке ҷон» мекананд». Ғолиб онест, ки чӯбчаро бо дандон аз замин берун оварад. Дар Водии Зарафшон, водии Ҳисор нимфаъол аст.

Адабиёт
-------

1. Донишномаи фарҳанги мардуми тоҷик. Ҷ.1. Д. 2015.

Нигаред
-------

* Бозиҳои миллӣ ва мардумии тоҷикон
* Байтбарак

Манобеъ
-------

1. ↑  Феҳристи миллии фаҳанги ғайримоддӣ /Natioal list of intangible cultural hertage/ Пажӯшиҳгоҳи илмӣ-тадқиқотии фарҳанг ва иттилооти Вазорати фарҳанги ҶТ – Душанбе: «Аржанг» 2016, – С. 172


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Ин мақолаи нопурра аз таърих мебошад.Шумо метавонед бо пурра кардани ин ба Википедия кумак кунед.* |