recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Зув-зувакон**

Як навъ бозии анъанавӣ, ки бачаҳо барои озмоиши дарозии нафас барпо мекунанд. Барои мусобиқа ҷойи муайянеро ҳамчун марраи интиҳоӣ қарор медиҳанд. Сипас бозигарон баробар истода, чуқур нафас гирифта, «зувв» гўён ба пеш метозанд. Касе, ки дуртар равад, яъне нафасаш ба масофаи дарозтар расад, ғолиб шуморида мешавад. Дар саросари кишвар фаъол аст.

Адабиёт
-------

1. Амонов Р. Қиссаи диёри чашмасор. Д. 1995, с.195.

Нигаред
-------

* Бозиҳои миллӣ ва мардумии тоҷикон
* Камонбозӣ

Манобеъ
-------

1. ↑  Феҳристи миллии фаҳанги ғайримоддӣ /Natioal list of intangible cultural hertage/ Пажӯшиҳгоҳи илмӣ-тадқиқотии фарҳанг ва иттилооти Вазорати фарҳанги ҶТ – Душанбе: «Аржанг» 2016, – С. 182


|  |  |
| --- | --- |
| Таърих | *Ин мақолаи нопурра аз таърих мебошад.Шумо метавонед бо пурра кардани ин ба Википедия кумак кунед.* |
**Давлатманд Кабутов** (тав. 18.08.1950, ноҳияи Ҳамадонӣ – ваф. 8.01.2011, шаҳри Душанбе) — муаррихи тоҷик, номзади илмҳои таърих (1986), дотсент (1991).

Зиндагинома
-----------

Солҳои 1965–1969 донишҷӯи Омӯзишгоҳи омӯзгории шаҳри Кӯлоб, 1969 муаллими синфҳои ибтидоии ноҳияи Фархор, 1969–1970 афсари Артиши Шӯравӣ, 1972–1973 муаллими синфҳои ибтидоии ноҳияи Фархор, 1974–1978 донишҷӯи Донишкадаи давлатии омӯзгории шаҳри Душанбе ба номи Т. Г. Шевченко, 1978–1979 лаборанти калони кафедраи таърихи ИҶШС, 1979–1983 муаллими кафедраи таърихи ИҶШС-и донишкадаи омӯзгории пойтахт, 1983–1986 аспиранти кафедраи таърихи ҲКИШ-и Донишгоҳи давлатии Тоҷикистон ба номи В. И. Ленин, 1986 –1987 муаллими калони кафедраи таърихи ҲКИШ, 1987–1990 муаллими калони кафедраи таърихи ҲКИШ (таърихи сиёсӣ), 1991–1995 дотсент, мудири кафедраи таърихи сиёсӣ, 1995–1998 муовини ректори Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи Қ. Ҷӯраев, 1998–2008 сардори Раёсати Вазорати маорифи Тоҷикистон оид ба мактабҳои касбӣ, 2008 муовини ректори Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи Садриддин Айнӣ оид ба таълим кор кардааст. Муаллифи зиёда аз 25 корҳои илмӣ, илмию методӣ мебошад, ки масъалаҳои саҳми меҳнаткашони шаҳрро дар рушди иҷтимоию иқтисодии деҳот дар бар гирифтаанд. Барои хидматҳояш бо нишони сарисинагии «Аълочии маорифи Тоҷикистон» ва ифтихорномаҳои Вазорати маорифи Ҷумҳурии Тоҷикистон мукофотонида шудааст.

Осор
----

* Кошонаи маърифат, Д. 1998;
* Методическое пособие в помощь поступающим в педагогичесие институты, Д. 1991;
* Интернациональное и патриотическое воспитание в студенческих отрядах // В кн.: Формы и методы работы по коммунистическому воспитанию студентов в процессе учебной и внеучебной деятельности, Д. 1983.

Пайвандҳо
---------

* Энсиклопедияи Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи С. Айнӣ
*
**Донишгоҳи Стелленбош** — донишгоҳест, ки дар Стелленбош дар вилояти Кейпи Ғарбии Африқои Ҷанубӣ ҷойгир аст.

Таърих
------

Соли 1865 таъсис ёфтааст ҳамчун "мактаби давлатӣ" (*Openbare Skool*), соли 1866 **ба гимназияи Стелленбос** номгузорӣ шуд. Дар соли 1874 шуъбаи санъат бо 120 донишҷӯ ба вуҷуд омад ва соли 1881 гимназия расман ба коллеҷ табдил дода шуд .

Бо шарофати Ян Мараис аз Кутзенбург, ки барои рушди таълим дар Стелленбош 100,000 фунт васият кардааст, коллеҷ тавонист ба як донишгоҳи мустақил табдил ёбад. Дар соли 1916, Парлумон Санади донишгоҳҳоро қабул кард, ки аз 2 апрели соли 1918 эътибор пайдо кард ва Коллеҷи Виктория расман ба Донишгоҳи Стелленбош табдил ёфт. Дар он сол шумораи умумии донишҷӯён 503 нафар буда, 40 нафар омӯзгорон (22 профессор ва 18 лектор) кор мекарданд.

Дар солҳои апартеид, донишгоҳ яке аз марказҳои фарҳанги африқоӣ буд. Он барои сафедпӯстоне пешбинӣ шуда буд, ки бо забони африқоӣ ҳарф мезаданд.

Оҳиста-оҳиста дар донишгоҳ факултетҳо ва кафедраҳои нав пайдо шуданд. Ҳоло дар донишгоҳ 10 факултет мавҷуд аст: факултаи иқтисод ва менеҷмент, факултаи ҳуқуқшиносӣ, факултаи таълим, факултаи кишоварзӣ, факултаи иҷтимоӣ, факултаи муҳандисӣ, факултети тиббӣ, факултаи ҳарбӣ. факултаи табиатшиносӣ, факултаи диншиносӣ .

Донишгоҳ яке аз донишгоҳҳои пешрафта дар нимкураи ҷанубӣ мебошад. Он аз ҷониби Times Higher Education  дар қатори 500 донишгоҳҳои беҳтарини ҷаҳон ҷой гирифтааст.

Хатмкардагони машҳур
--------------------

* Даниэл Франсуа Малан воизи калвинисти Африқои Ҷанубӣ, сиёсатмадор ва ходими миллатгароии африканер, сарвазири Иттиҳоди Африқои Ҷанубӣ мебошад.
* Ҷеймс Барри Мунник Дюк - раҳбари низомӣ ва сиёсии Африқои Ҷанубӣ, яке аз пешвоёни ҳаракати миллии Африқонер, Сарвазири Иттиҳоди Африқои Ҷанубӣ.
* Марк Нигрини математик ва аудитор аст.
* Исҳоқ Стефанус де Виллиерс "Бэйли" Сварт бозигари регбики Африқои Ҷанубӣ, қаҳрамони ҷаҳон дар соли 1995 аст.

Пайвандҳо
---------

* Вебверф дар вебсайти донишгоҳ дар Стелленбош
* Маъмулан аз рӯи ихтисосҳо дар вебсайт дастрас аст

Эзоҳ
----

1. ↑  Стелленбосский университет
2. ↑  Educom Net
3. ↑  Times Higher Education
**Иттиҳодияи иқтисодии Аврупо** (англ. European Economic Community) — гурӯҳи муттаҳидаи кишварҳо, ки аз 12 давлати Аврупои Ғарбӣ иборат мебошанд ва дар асоси шартномаи Рум аз соли 1957 таъсис ёфтааст. Ба Ҷомеаи иқтисодии Аврупо (ҶИА) — Белгия, Британияи Кабир, Юнон, Дания, Ирландия, Испания, Италия, Люксембург, Нидерланд, Португалия, Фаронса ва Олмон шомил буданд. Дар доираи ҶИА Иттифоқи ягонаи гумрук созмон дода шуда буд; боҷҳои гумрукӣ барҳам дода шуданд, тарифи ягонаи гумрук дар муносибат бо кишвари саввум ҷорӣ шуд, маҳдудиятҳои микдорӣ дар тиҷорати мутақобила бекор шуда, инчунин созмон додани бозори ягонаи дохилӣ ба итмом расонида шуда буд. Бо сабаби дохилшавӣ ба Иттиҳоди Аврупо соли 1993 ҶИА ҳамчун гурӯҳи мустақил аз фаъолият бозмонд.

Нигаред низ
-----------

* Иттиҳоди Аврупо

Эзоҳ
----

1. ↑  Фарҳанги истилоҳоти ҳуқуқ / Зери таҳрири Маҳмудов М. А. — Душанбе: ЭР-граф, 2009. — с. 563

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️  Гузариш ба унсури Викидода  Фарҳангҳо ва донишномаҳо | 
* Большая каталанская
* Большая норвежская
* Большая российская (старая версия)
* Большая российская (научно-образовательный портал)
* Ларусса

 |
| 

| Дар феҳристҳои китобшинохтӣ |
| --- |
| 
* BIBSYS: 90545061
* BNF: 119480207
* GND: 35433-8
* ISNI: 0000 0001 2290 4914
* J9U: 987007260956105171
* LCCN: n79054869
* NDL: 00309334
* NKC: ko2002101510
* NLG: 213433
* SUDOC: 027438902
* VIAF: 239002089
* WorldCat VIAF: 239002089

 |

 |
**Донишгоҳи Калифорния дар Лос-Анҷелес** (англ. University of California, Los Angeles) — як донишгоҳи ҷамъиятии таҳқиқотӣ дар Лос-Анҷелес, Калифорния, Иёлоти Муттаҳида аст. Соли 1919 ба системаи донишгоҳҳои давлатӣ дохил шуда, ба дуюмин кампуси таъиноти умумӣ дар системаи Донишгоҳи Калифорния табдил ёфт.

Номи англисии донишгоҳ аксар вақт ба *UCLA* (дар он "ЮсиэлЭй" хонда мешавад) ихтисор карда мешавад.

UCLA дар рейтинги US News &amp; World Report  Рейтинги миллии донишгоҳҳо ҷои 25-умро ишғол мекунад. Он дар рейтинги академии донишгоҳҳои ҷаҳон 12-умро ишғол мекунад . Дар рейтинги донишгоҳҳои байналмиллалии US News &amp; World Report, донишгоҳ дар ҷои 8-ум қарор дорад  .

География
---------

Кампуси донишгоҳ 1,7 километри мураббаъро дар минтақаи Вествуд, дар пои ҷанубии қаторкӯҳҳои Санта Моника фаро мегирад. Донишгоҳ дорои 163 бино бо услубҳои гуногуни меъморӣ мебошад. Дар кампус шумораи зиёди майдонҳо, маргзорҳо, пайроҳаҳо, таваққуфгоҳҳо, хиёбонҳо, роҳҳо, хобгоҳҳо, майдонҳо, муассисаҳои таълимӣ, қаҳвахонаҳо, тарабхонаҳо ва автоматҳои дорои нӯшокиҳо ва хӯрокворӣ мавҷуданд.

 Мошинҳои интиқоли ғизои бесарнишини UCLA
Дронҳои шашчархаи интиқоли ғизо дар гирду атрофи шаҳраки донишҷӯён парвоз мекунанд ва метавонанд дар ҳама ҷо дар шаҳраки донишҷӯён ғизо ё нӯшокӣ биёранд.

Даъвои додгоҳӣ
--------------

Дар соли 2021 парванда алайҳи гинеколог Ҷеймс Ҳипс, ки дар маркази тиббии муассисаи таълимӣ кор мекард, ба додгоҳ кашида шуд. Даъвои дастаҷамъӣ дар бораи таҷовуз ва таъқиб аз ҷониби 6000 зан пешниҳод карда шуд. Қарор дар бораи пардохти 73 миллион доллар ба қурбониён  шуд. Дар соли 2022 маълум шуд, ки донишгоҳ 243 миллион доллар пардохт мекунад, онҳо дар байни 203 зан тақсим карда мешаванд  .

Галерея
-------

 Зинапояи азим. UCLA
 Минтақаи назди бинои нанотехнологӣ дар кампуси UCLA
 Ficus дар Боғи ботаникии UCLA
 Маҷмааи гармхонаҳои Терасаки дар шаҳраки UCLA
 гил
 Фонтани баръакс. Дар наздикии майдони илм.
 Ройс Холл

Эзоҳ
----

1. ↑  *Library of Congress* LCNAF (ингл.)
2. ↑  Identifiants et Référentiels (фр.) — ABES, 2011.
3. ↑   — 1992.
4. ↑  University of California--Los Angeles(англ.).  U.S.News & World Report. 22 сентябри 2011 санҷида шуд. Баргирифта аз сарчашмаи аввал 14 марти 2012.
5. ↑  Academic Ranking of World Universities - 2011(англ.).  ShanghaiRanking Consultancy. 22 сентябри 2011 санҷида шуд. Баргирифта аз сарчашмаи аввал 3 феврали 2012.
6. ↑  Best Global Universities Rankings. *US News & World Report*(пайванди дастнорас — *таърих*).  US News & World Report (October 2014). 15 июни 2015 санҷида шуд. Баргирифта аз сарчашмаи аввал 28 октябри 2014.
7. ↑  Жертвы гинеколога-насильника получат многомиллионные компенсации(рус.). *Lenta.RU*(пайванди дастнорас — *таърих*). 9 феврали 2022 санҷида шуд. Баргирифта аз сарчашмаи аввал 9 феврали 2022.
8. ↑  Жертвам гинеколога-насильника заплатят почти четверть миллиарда долларов(рус.). *Lenta.RU*(пайванди дастнорас — *таърих*). 9 феврали 2022 санҷида шуд. Баргирифта аз сарчашмаи аввал 9 феврали 2022.
**Калктакбозӣ** — як навъи рақси мардонаи ҷанговоронаи тоҷикӣ мебошад.

Тавсифи мухтасар
----------------

Рақсро ду нафар мард ё гурӯҳи мардон таҳти навозиши созҳои мусиқӣ иҷро мекунанд. Онҳо дар ин рақс хусусиятҳои мардонагӣ, чустию чолокиро ҳам дар вақти шикор, ҳам дар вақти
ҷанг ва ҳам дар рафти мусобиқа таҷассум мекунанд. Чӯбҳои одии дарозиашон 60 см ва ғафсиашон 3 см ҳамчун сози мусиқӣ низ хидмат намуда, бо зарбу усул ҳамсадо мешаванд. Иҷрокунандаҳо дутогӣ калтакҳои чӯби дар даст гирифта, қатор истода мерақсанд ва чӯбҳоро мутобиқи зарби мусиқӣ моҳирона ба
бозӣ медароранд. Раққосон дар ҳар дасташон
яктогӣ чӯби ҳамвор дошта, онҳоро гоҳ бо ҳам
ва гоҳ ба замин зада, садо мебароранд. Ҳамин
тавр, дар рақс ҳаракатҳои чарх задан ба тара-
фи рост ва чап иҷро мегардад, раққосҳо гоҳе
нишаставу гоҳе рост истода, дудаста чӯбҳоро
ба якдигар мезананд.Рақси мазкур, умуман,
пур аз ҳаракат буда, чустиву чолокӣ ва нотарсии мардонро ифода менамояд.

Нигаред
-------

* Чӯббозӣ
* «Ҷум ҷаҳе, ҷум ҷаҳала» (рақс)

Пайвандҳо
---------

* Феҳристи миллии мероси фарҳанги ғайримоддӣ. *www.pitfi.tj*. 19 феврали 2019 санҷида шуд.(пайванди дастнорас)

Эзоҳ
----

1. ↑  Мероси фарҳанги ғайримоддӣ дар Тоҷикистон / Мураттиб: Д. Раҳимов; муҳаррир Ш.Комилзода. – Душанбе: Эр-Граф, 2017. – С. 54. – 280 с.
[[Гурӯҳ:Маҷаллаҳои [[Гурӯҳ:{{{тип издания множественный}}} ба {{{забон}}}]]]]

«**Гумрук**» — маҷаллаи Хадамоти гумруки назди Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон. Аз соли 2008 ба забонҳои тоҷикӣ ва русӣ нашр мешавад. «Гумрук» дар мавзӯи асосҳои ҳуқуқӣ, иқтисодӣ ва ташкили фаъолияти гумрукӣ, ҳимояи амнияти иқтисодии Ҷумҳурии Тоҷикистон, фаъол гардонидани муносибатҳои иқтисодии байни ҷумҳурӣ ва кишварҳои дигар, таъмини ҳимояи ҳуқуқи шаҳрвандон, субъектҳои хоҷагидорӣ ва ғайра мавод ба табъ мерасонад. Дар «Гумрук» инчунин қонуну қарор, фармону дастур ва навигариҳои соҳаи гумрук дарҷ мегарданд. Адади нашраш 1000 нусха (2015). Сармуҳаррираш Ҳумайро Мирова.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Гумрук / М. Ҳомидҷонова // Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.
Қадимтарин биноҳои Донишгоҳи Претория
 Донишгоҳи Претория
**Донишгоҳи Претория** **(UP)** (африкаанс *Universiteit van Pretoria*, англ. *University of Pretoria*, венда *Yunivesithi ya Pretoria*) — донишгоҳи давлатӣ дар шаҳри Преторияи Африқои Ҷанубӣ.

Шумораи донишҷӯёни Донишгоҳи Претория 38,934 нафар, шумораи тадқиқотчиён зиёда аз 3600 нафар (дар соли 2008) мебошад. Таълим бо забонҳои гуногуни халқҳои Африқои Ҷанубӣ сурат мегирад.

Донишгоҳ ҳамчун Мактаби баъдидипломӣ дар 1908 таъсис дода шудааст, ки бо забони африкаанс таълим медиҳад. Дар соли таъсисёбӣ дар ин ҷо 32 донишҷӯ таҳсил мекарданд, ки аз онҳо 4 профессор ва 3 омӯзгор дарс мегуфтанд. Дар соли 1930, Мактаби баъдидипломӣ мақоми донишгоҳро мегирад. Аз соли 1994 Донишгоҳи Претория бо забонҳои гуногун, аз ҷумла аҳолии сиёҳпӯсти Африқои Ҷанубӣ таълим медиҳад. Фоизи занон дар байни донишҷӯён баланд аст ва аз 50% зиёд аст. Биноҳои таълимии донишгоҳ ҳам дар худи Претория ва ҳам дар атрофи он дар як майдони калон парокандаанд.

Донишгоҳ боғи ботаникӣ, амфитеатр барои 3000 ҷой ва як деҳа барои 120 ҷой дорад, ки дар он намоишномаҳои театрӣ ва консертҳо баргузор мешаванд. Коллексияҳои осорхона таърих ва фарҳанги халқҳои Африқои Ҷанубиро аз асри биринҷӣ дар бар мегиранд. Инчунин коллексияҳои бойтарини ашёи рӯзгори сокинони ҳолландӣ дар асрҳои 17-18 пайдо шудаанд. Галереяи санъати донишгоҳ ҳам кори рассомони Африқои Ҷанубӣ ва ҳам устодони наққошӣ ва ҳайкалтароширо ба мисли Рембрандт ван Рейн, Марк Чагалл, Макс Пехштейн, Георг Грос, Кете Коллвиц, Отто Мюллер, Томас Бентон ва дигарон муаррифӣ мекунад. Он дорои бузургтарин коллексияи керамикаи қадимаи чинӣ дар Африқои Ҷанубӣ мебошад.

Дар донишгоҳ таълим дар 9 факултет гузаронида мешавад:

* *истеҳсоли саноатӣ*
* *фанҳои таълимӣ*
* *илмҳои гуманитарӣ*
* *илмҳои муҳандисӣ*
* *тиббӣ*
* *илмҳои табиӣ*
* *қонунӣ*
* *диншиносӣ*
* *тибби байторӣ*

Хатмкардагони маъруф ва донишҷӯён
---------------------------------

* Десмонд Туту (таваллуд 1931) - усқуфи англикании Кейптаун, аввалин усқуфи сиёҳ дар Африқои Ҷанубӣ, муборизи зидди апартеид, барандаи Ҷоизаи Сулҳи Нобел (1984).
* Фредерик Бота (таваллуд 1932) — ходими давлатӣ ва сиёсатмадор аст.
* Антйе Крог (таваллуд 1952) —нависанда ва рӯзноманигори Африқои Ҷанубӣ.
* Бонгани Кумало (таваллуд 1987) — футболбоз.
* Годфри Хотсо Мокоена (таваллуд 1985) — варзишгар, қаҳрамони ҷаҳон, барандаи медали нуқраи олимпӣ.
* Мбулаени Мулаудзи (таваллуд 1980) — даванда, қаҳрамони ҷаҳон.
* Оскар Писториус (таваллуд 1986) — варзишгари Африқои Ҷанубӣ, қаҳрамони паралимпӣ.
* Кастер Семеня (таваллуд 1991) — даванда, қаҳрамони ҷаҳон.
* Йоханнес Стрейдом (1893-1958) — арбоби давлатӣ ва сиёсатмадор.
* Констанд Филюне — фармондеҳи кулли нирӯҳои дифои Африқои Ҷанубӣ.
* Магнус Малан (1930-2011) — вазири мудофиаи Африқои Ҷанубӣ аз солҳои 1980-2011.
* Винанд Оливйе (таваллуд 1983) — регбист, қаҳрамони ҷаҳон. Узви Толори варзишии Донишгоҳи Претория аз соли 2008.
**Гунобегим** (форсӣ: گنابیگم‎) **Олия Султонбегим**, маъруф ба **Гунои Даканӣ** (гуно дар забони урду найшакар аст; фавт 1775) — шоири форсизабони Ҳиндустон, духтари Волаи До­ғис­тонӣ.

Зодгоҳаш Деҳлӣ. Устодаш дар шоирӣ шоирони дав­раш Мир Қамаруддин, Мирсӯз мутахаллис ба Мин­нат ва Мирзо Рафеи Савдо буданд. Тазкиранависон Гунобегимро чун шоири дорои табъи латифу зариф ва гӯяндаи шеър дар анвои гуногун ёд кардаанд. Ба забони урду низ шеър мегуфт. Аз девонаш иттилое нест. Намунаҳои ашъо­раш дар таз­кираҳои «Аз Робия то Парвин», «Тазкирату-л-хавотин», «Риё­зу-л-орифин», «Занони суханвар» ва ғ. сабт гардидаанд. Байти зерин аз ӯст:

> То кашидӣ аз назокат сурмае дунболаро,   
> 
> Шуд асои обнусе чашми бемори туро. 
> 
>

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — 660 с. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.
Киштии бодбонӣи Русия ба номи «Седов»
**Бодбон** — пардаи махсусе, ки бар тири (суккон) киштӣ барои истифода бурдан аз қувваи вазиши бод ҷиҳати ҳаракати киштӣ баста мешавад. 

Бодбонҳо шаклҳои гуногун дошта, ҳангоми дар баҳр ё дарё вазидани бод барафрошта мешаванд ва дар вақти набудани бод ҷамъ карда мешаванд. Бод ба бодбон расида қувваи ҳаракат ва аэродинамикии болобардорро ба вуҷуд меорад. Одатан, бодбон барои ба ҳаракат даровардани воситаҳои шиноварӣ, баъзан дар воситаҳои нақлиётии хушкигард ва болои ях истифода мешавад (буер). Бодбонҳо рост, моил ва омехта мешаванд. Бодбони хурд аз як пораи матоъ, бодбони бузург аз якҷоя дӯхтани чанд пораи матоъ иборат аст. Ибтидо бодбонро аз матоъҳои мустаҳкам (зағирпоя, ҷут) медӯхтанд ва ҳоло матоъҳои синтетикӣ ва сунъӣ истифода мешавад. Баъзан ба ҷои матоъ (мас. дар виндсёрферҳо) плёнкаи полимерӣ низ ба кор бурда мешавад.

Бодбон намудҳои зерин дорад: рост (брифок; а), рейкавӣ (б), фоки бурида (в), лотинӣ (г), хитойӣ (д), шпринтӣ (е), гафелӣ (ж), гуарӣ (з) ва бермудӣ (и):

Бодбони рост одатан дар киштиҳои варзишӣ ва туристӣ, баъзан дар киштиҳои қадима (бриг, бригантина) ва муҳаррикдор истифода мешавад. Бодбони рейкавӣ (люгерӣ) ва фоки бурида дар заврақҳо ва киштиҳои муҳаррикдор насб карда мешавад. Бодбони хитойӣ як намуди рейкавӣ мебошад. Бодбони лотиниро дар заврақҳои нисбатан хурд (катамаран) мешинонанд. Бодбони шпринтӣ дар заврақҳои хурд, инчунин дар заврақҳои моҳигирӣ ва байдаркаҳо истифода мешавад. Бодбони гафелӣ тарҳи трапетсияро дошта, кам истифода мешавад. Шакли бодбони гуарӣ ба бермудӣ монанд буда, дар заврақҳои нисбатан хурд ба кор меравад. Бодбони бермудӣ ҳоло яке аз намудҳои асосӣ буда, дар киштиҳои сайёҳӣ ва пойгавӣ шинонда мешавад.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Морской словарь. М. 1959;
* Морской энциклопедический словарь. Л. 1991;
* Яхтенное дело. СПб. 2005.

Сарчашма
--------

* Бодбон / М. Холов // Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.
**Калтакалос**, **келас**, **калпеса**, **карбоса** (лот. Lacertilia*, қаблан* Sauria) — як навъ ҷонвар аз зерқатори синфи хазандагон.

Таснифоти зоологӣ
-----------------

Бино ба таснифоти зоологӣ калтакалосҳо (Sauria) яке аз зерқаторҳои синфи хазандагон мебошанд (боҳтур, сусмор ва буқаламунро низ дар бар мегиранд).

Тавсифоти зоологӣ
-----------------

Дарозии танаашон аз 3,5 см то 3 м (аждари Комодо). Танаи калтакалосҳо паҳни дарозруя ва пӯсташон шахшули дағар-буғур аст. Баъзе намудҳои калтакалосхо пойҳои бақуввати панҷадор дошта, баъзеи дигарашон умуман бепой ва ба мор монанданд. Пардаи чашми аксар калтакалосҳо мутаҳаррик аст. Дандонҳои калтакалосҳо ду хеланд: плевродонтӣ (дандонҳое, ки ба ком часпидаанд) ва акродонтӣ (дандонҳое, ки дар вора ҷой гирифтаавд). Дандони калтакалосҳои заҳрдор новакҳои махсус дорад, ки ҳангоми газидан аз он заҳр ҷорӣ мешавад. Забони калтакалосҳо низ гуногун аст. Забони баъзеи онҳо паҳну ғафс (масалан, забони офтобгардакҳо ва гекконҳо), баъзеи дигарашон дарози душоха (масалан, забони сусморҳо) ё ниҳоят борик (масалан, забони буқаламунҳо) мебошад. Ранги калтакалосҳо гуногун буда, одатан, вобаста ба муҳит тағйир меёбад (хусусан ранги калтакалоси бешаҳои тропикӣ). 

Калтакалос
Ба аксар калтакалосҳо диморфизми ҷинсӣ хос аст. Бисёр калтакалосҳо ҳангоми онҳоро таъқиб кардани душман думи худро мепартоянд. Думи партофтаи калтакалос баъзан то чанд соат меҷунбад ва бо ҳамин диққати душманро ба худ ҷалб мекунад. Калтакалосҳо аз эзозухий — хазандаҳои мурда-рафтае, ки боқимондаи онҳо аз таҳшинҳои перми боло ва триаси Амрикои Ҷанубӣ ёфт шудаанд, ба вуҷуд омадаанд. Калтаклосҳои ҳозира аз охири давраи юра маълуманд. Калтакалосҳо дар замин, дарахт, шахсорон, зери хок ва дигар ҷойхо зиндагӣ мекунанд. Узвҳои сомеаи калтаклос нағз ва узвҳои шоммаашон нисбатан суст инкишоф ёфтаанд. Ҳарорати бадани калтаклосхо ба харорати муҳит баробар мешавад, бинобар ин онҳо зимистон ба хоб мераванд. Ғизои аксар калтакалосҳо ҳашарот, тортанак, кирм ва нармбаданҳо мебошанд. Калтакалосҳои калон муш, калламуш, парранда, қурбоққа, мор ва лоша мехӯранд. Дар байни баъзе намудҳои калтакалос ҳодисаи канибализм вуҷуд дорад, яъне калтакалосҳо калон калтакалосчаҳои хурдро мехӯранд.

Калтакалосҳо аз паи парвариши насли худ намешаванд ва бинобар ин бачаи онҳо баъди аз тухм баромадан мустақилана зиндагӣ мекунад. Дар Тоҷикистон 29 намуди калтакалос дучор меояд (асосан дар ҳамвориҳо сукунат доранд).

Калтакалос миқдори зиёди ҳашароти зараррасони хоҷагии қишлоқро нобуд карда, фоида меоранд. Дар бадани калтакалос баъзе ҳашароти хунмак ва канаҳо зиндагӣ мекунанд ва бинобар ин онҳо боиси паҳн шудани бемориҳои сироятӣ гардида метавонанд.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Жизнь животных,т. 4, ч. 2, М. 1969;
* Банников А. Г. Земноводные и пресмыкающиеся СССР, М. 1971;
* СаидАлибов С. А. Земноводные и пресмыкающиеся Таджикистана, Душанбе,. 1974.
**Бодбонҳо** (лот. Vela, ар. الشراع‎) — бурҷи Нимкураи Ҷанубии осмон, ки сарҳадди ҷанубии он аз Роҳи Каҳкашон мегузарад. 

Масоҳати Бодбонҳо 499,6 градуси квадратӣ буда, 195 ситораи ба чашм намоён дорад. Ситораи муниртарини бурҷ γ – Бодбонҳо ё Регор (бузургии ситоравиаш +1,75m) ситораи қӯша буда, аз шаш ситора иборат аст. Дар бурҷи Бодбонҳо пулсари машҳури Vela (даври гардишаш 0,0892 с, масофа то Офтоб 1500 с.р.), селҳои метеории Делта-Велидҳо, Гамма-Велидҳо ва Пуппидҳо-Велидҳо ҷойгиранд. Дар аввал Бодбонҳо қисми бурҷи бузурги Киштии Арго буд. Соли 1752 бо ташаббуси мунаҷҷими фаронсавӣ Никола Луи де Лакайл он ба се бурҷи алоҳида: Бодбонҳо, Думболаи Киштӣ ва Шоҳтахта тақсим шуда, дертар ба онҳо бурҷи Комапс низ ҳамроҳ карда шуд.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* Бодбонҳо / М. Холов // Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.
**Ҳавзаи интихоботии бисёрмандатӣ** — дар Ҷумҳурии Тоҷикистон барои интихоби аъзои Маҷлиси миллӣ панҷ ҳавзаи интихоботии бисёрмандатӣ, аз ҷумла дар ВМКБ, вилоятҳо, шаҳри Душанбе ва дар шаҳру ноҳияҳои тобеи ҷумҳурӣ ташкил карда мешавад, ки аз ҳар кадом ҳавза 5-нафарӣ соҳиби ваколатномаи аъзои Маҷлиси миллӣ мегардад. Инчунин барои интихоби 35 фоизи ҳайати Маҷлиси намояндагон тибқи низоми мутаносибй дар марзи Ҷумҳурии Тоҷикистон як ҳавзаи бнсёрмандатаи умумиҷумҳурӣ ташкил карда шуда, дар он 22-нафар соҳиби ваколатномаи вакили Маҷлиси намояндагон мегарданд.

Нигаред низ
-----------

* Интихобот

Эзоҳ
----

1. ↑  Фарҳанги истилоҳоти ҳуқуқ / Зери таҳрири Маҳмудов М.А. - Душанбе: ЭР-граф, 2009. - с. 504
**Ҳавзак** — дар маркази боми чойхонаи бино ҷойгир шуда, ҳақиқатан ҳам ҳусну заковати ба худ аҷибе дорад ва диққати бинандаро беихтиёр ба худ ҷалб менамояд.
Ҳавзак шакли аҳромро дошта, дар поён васеъгиаш 2,6 метр мебошад, торафт ба шифти хона танг шуда меравад. Вай шакли хашткунча дорад. Ҳавзак ҳам аз араки, новааракй, хошияҳои аррадандона, муҳраҳои шохмот ва ғайра иборат аст.
Қисми таркибии мураккаб ва дар айни ҳол нозуку зебои хавзак 87-то буда, дар дохили ҳар яке найши меҳроб тасвир ёфтааст. Охирин кулоҳи ҳавзак ҳамчун маркази ситораи панчкунчаи сурх акс ёфтааст. Ороиши беҳамтои ҳавзак нозукиҳои санъати меъморӣ ва кандакории дохили он, шаклҳои такрорнашавандаи геометрй, чо ба чо гузории элементҳо, рангу бор ва дигар дурдонаҳои бебаҳои кубба бори дигар аз махорати баланди устогӣ, гулдастй, кобилияти фавкулоддаи меъморӣ ва меҳнатдустии усто Раҳимбой Довудов ва ҳамкасбонаш Абдуғафур Юнусов, Абдулатиф Сатторов шаҳодат медиҳанд.

Инчунин нигаред
---------------

* чойхона

Эзоҳ
----

* Энциклопедияи Советии Тоҷик : [дар 8 ҷ.] / сармуҳаррир  А. С. Сайфуллоев. — Д. : СИЭСТ, 1978—1988.
**Сурен Коистантинович Шадунс** (1898, Ҷабраил, Elisabethpol Governorate[d] — 21 апрел 1938, Коммунарка[d]) — ходими давлатӣ ва ҳизбии шӯравӣ. Узви ҲКИШ аз соли 1917.

Зиндагинома
-----------

Солҳои 1931—1932 раиси Иттиҳодияи пахтакории Ocиёи Миёна буд. Солҳои 1932—1934 котиби Бюрои осиёи миёнагии КМ ВКП(б). Солҳои 1934—36 котиби якуми КМ ҲК (б) Тоҷикистон Соли 1936 дар Маскав гурӯҳи масъули масъалаҳои молиявии Комиссияи назорати ҳизбиро роҳбарӣ мекард. Дар тараққиёти ирригация ва пахтакории ҷумҳуриҳои Осиёи Миёна, дар рушди саноъат ва фарҳаги ҶШС Тоҷикистон саҳми муносиб гузоштааст.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Шадунц Сурен Константинович / А. Қодиров, Ш. Ҷалилилов // Ховалинг — Ҷӯяк. — Д. : СИЭСТ, 1988. — (Энциклопедияи Советии Тоҷик : [дар 8 ҷ.] /  сармуҳаррир М. Д. Диноршоев ; 1978—1988, ҷ. 8).
**Салм ибни Ҳасани Борусӣ** (форсӣ: سلم بن حسن باروسی‎) — аз суфиёни асри 9-и Нишопур.

Зиндагинома
-----------

Аз рӯйи маълумоти Самъонӣ дар китоби «ал-Ансоб» нахустин нафаре, ки аз Борусӣ ёдовар шудааст, Сулламӣ мебошад, ки дар «Таъриху-с-сӯфия» ӯро устоди Ҳамдуни Қассор ва фарде мустаҷобуддаъва муаррифӣ кардааст. Китоби мазкури Сулламӣ дар даст нест, вале ӯ дар китоби дигари худ «Табақоту-с-сӯфия» барои Борусӣ унвони алоҳидае ҷудо накарда бошад ҳам, дар зайли унвони Ҳамдуни Қассор ва Маҳфуз ибни Маҳмуд аз ӯ ба ҳайси мусоҳиби он ду ёдовар шудааст. Аз гуфтугӯи Борусӣ бо пешвои мазҳаби карромия Муҳаммад ибни Карром бармеояд, ки ӯ нисбат ба зуҳдгароии ифротии замони худ назари интиқодӣ доштааст. Интиқод аз равиши зоҳидонаи тасаввуф дар он рӯзгор ривоҷ дошта ва Абунасри Сарроҷ ҳам сабаби таълифи китоби «ал-Лумаъ»-и худро баррасӣ ва нақди ҳамин гуна интиқодот арзёбӣ кардааст. Дар қавли ӯ, ки Абдурраҳмони Ҷомӣ дар «Нафаҳоту-л-унс» овардааст, пайравӣ аз суннат ва канорагирӣ аз бидъат сахт таъкид шудааст.

Дар баъзе китобҳо Борусӣ-ро аз бунёдгузорони маломатия гуфтаанд, вале бештари муҳаққиқон ин суханро напазируфтаанд, ба ин далел, ки дар сарчашмаҳои муътабари тасаввуфӣ, чун «ал-Лумаъ»-и Абунасри Сарроҷ, «ат-Таарруф»-и Калобозӣ, «Ҳиляту-л-авлиё»-и Абунуайм зикре аз ӯ нарафтааст. Дар «Рисолату-л-маломатийя»-и Сулламӣ, ки шояд нахустин асар дар бораи маломатия бошад, аз нақш ва ё таъсири Борусӣ дар ташаккули маломатия ёде ҳам нарафтааст, дар ҳоле ки Абуҳафси Ҳаддод, Ҳамдуни Қассор ва Саъид ибни Исмоили Воиз ба ҳайси машоихи маломатӣ ва бунёнгузорони ин тариқа муаррифӣ шудаанд.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Борусӣ / С. Маҳмадуллоҳ // Боз — Вичкут. — Д. : СИЭМТ, 2014. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 3). — ISBN 978-99947-33-46-0.
**Салиби ҳарбии Чехословакия дар солҳои 1939-1945** (чех. Československý válečný kříž 1939-1945) — мукофоти ҳарбии Ҷумҳурии Чехословакия, ки барои мукофотонидани хизматчиёни ҳарбие, ки дар ҷангҳои Ҷанги Дуюми Ҷаҳон иштирок кардаанд, таъсис дода шудааст.

Салиб як дараҷа дорад ва як маротиба мукофотонида мешавад.

Салибро Рудолф Полак тарроҳӣ кардааст.

Таърих
------

Дар 20 декабри соли 1940, ки ҳукумати Чехословакия дар бадарғаи воқеъ дар Лондон буд, Қарори, № 4/1941 қабул карда, Салиби ҳарбиро, монанд ба Салиби ҳарбӣ соли 1918, бо мақсади ташвиқи шаҳрвандон ва кормандони низомӣ иштирок дар кори озод сарзамини Чехословакия аз истилои Германия, таъсис дода шуд.

Пас аз озод кардани Чехословакия, декрет дар бораи таъсиси салиб 26 январи соли 1946 тасдиқ карда шуд ва баъдан бо фармони рақами 30/1949 аз 18 январи соли 1949 илова карда шуд ва пас аз он ба системаи мукофотҳои Чехословакия дохил карда шуда, то соли 1992 вуҷуд дошт.

Пайвандҳо
---------

* Салиби ҷанги Чехословакия 1939
* Салиби ҳарбӣ 1939
**Саломат Эргашевна Хайруллоева** (11.08.1960, Душанбе), китобдор. «Аълочии фарҳанги ҶТ» (2000), «Аълочии тандурустии ҶТ» (2003).

Зиндагинома
-----------

Баъди хатми мак. миёнаи №7 Душанбе (1977), дар ИСТ (ҳоло – ДФСТ ба номи М. Турсунзода) таҳсил кардааст (1977-81). Китобдори шуъбаи нигоҳдории фонд (1976-1977), китобдори калони шуъбаи хидматрасонӣ (1981), китобдори калон ва муҳар. калони шуъбаи коркарди адаб. Китобхонаи давл. ба номи Абулқосим Фирдавсӣ (1981-1984), С. 1984 – муовин ва аз соли 1985 – мудири китобхонаи Донишгоҳи давлатии тиббии Тоҷикистон ба номи Абӯалӣ Ибни Сино. Ҳамзамон ноиби ректор оид ба корҳои хоҷагӣ ва маъмурии Донишгоҳи давлатии тиббии Тоҷикистон ба номи Абӯалӣ Ибни Сино (2002-2003) буд.

Эҷодиёт
-------

Ҳаммуаллифи китобҳои раҳнамои «Диссертации учёных Таджикистана по медицине» (Д. 2000), «Библиографический указатель диссертаций учёных Таджикистана по медицине» (1938-2000гг. Д. 2004).

Сарчашма
--------

* Аслҳо ва наслҳо. – Душанбе, 2013, - С. 169 ISBN 978-99947-958-2-6

Эзоҳ
----
**Рамз** — сухани пӯшидамаъно, имо, ишора.

**Рамзҳои ҳуқуқӣ** — тасвирҳои шартӣ, ки дар қонунгузорӣ барои ифодаи аломату паҳлӯҳои муҳимтарини ҳодисаҳои ҳуқуқиву давлатӣ, амалиётҳои ҳуқуқӣ ва эҳтирому муносибат нисбати ҳуқуқ, давлат ва ҷомеа, арзишҳои аввалиндараҷаи онҳо истифода мешаванд. Рамзҳои ҳуқуқӣ як намуди ишораҳои сунъӣ буда, ҷавобгӯи як қатор талаботҳоянд. Онҳо бояд оммафаҳм бошанд, ба ҳиссиёту эҳсосоти одамон мусбӣ таъсир бахшида, дар шуури онҳо арзишҳои ҳуқуқӣ, ахлоқӣ, маданӣ, эстетикӣ, муносибати эҳтиромонаро ба ҳуқуқу давлат, суннатҳои миллӣ, шаклҳои мухталифи фаъолияти давлатӣ ба вуҷуд биёранд. Рамзҳои ҳуқуқӣ гуногунанд, аз қабили рамзҳои давлат (Нишон, Парчам, Суруди Миллии давлат), рамзи эҳтироми адолати судӣ (аз ҷо хестани ҳозирбудагон ҳангоми воридшавии ҳайати суд), рамзи хидмат ба халқ (савганди Президенти давлат), рамзи хидмат ба ҳуқуқ ва қонуният (савганди кормандони прокуратура) ва ғ.

Нигаред низ
-----------

Рамзҳои давлатӣ

Эзоҳ
----

1. ↑  Фарҳанги истилоҳоти ҳуқуқ / Зери таҳрири Маҳмудов М.А. - Душанбе: ЭР-граф, 2009. - с. 393
**Саодат Икромӣ** (21 марти соли 1914, Бухоро — 23 ноябри соли 1996) — китобдор, яке аз поягузорони Китобхонаи миллии Тоҷикистон, Китобдори шоистаи Тоҷикистон (1958). Ҳамсари Ҷалол Икромӣ.

Зиндагинома
-----------

Саодат Икромӣ 21 марти соли 1914, дар шаҳри Бухоро ба дунё омадаст. Оғози солҳои сиюми қарни гузашта ҳамроҳи волидайн ба пойтахти Тоҷикистон омад ва дар Техникуми молия таҳсил кард. Соли 1934 бо амри тасодуф дар Китобхонаи навтаъсиси давлатӣ — оммавии ба номи Абулқосим Фирдавсӣ чун китобдор фаъолияти кориашро шурӯъ намуд ва умре ба ин касб вафодор монд.

Саодат баробари тарбияи чаҳор фарзанди хеш дар тарбияи маънавии садҳо ва ҳазорон ҳамиллатонаш саҳм гирифта, дасти чандин китобдорони ҷавонро дар ҷодаи касб рост намудааст, дар ин боргоҳи маърифат ба қавле замини ҳамвори пешониро чин болои чин кард.

Ҷоизаҳо
-------

Хидмати шоёни ин бонуи бомаърифат бо унвони фахрии «Китобдори хидматнишондодаи ҶШС Тоҷикистон» (1957) ва чандин Ифтихорномаи Президиуми Совети Олии ҶШС Тоҷикистон ва таърифномаҳо қадр гардидааст.

Даргузашт
---------

Саодат Икромӣ баъди марги шавҳараш Ҷалол Икромӣ боз се соли дигар зист ва 23 ноябри соли 1996 дар синни 82 солагӣ даргузашт.

Эзоҳ
----

1. ↑  *Хотун Файзмамадова.* Китобдорони шоистаи Тоҷикистон: Саодат Икромӣ. *old.kmt.tj*.  Китобхонаи миллии Тоҷикистон. 25 октябри 2022 санҷида шуд.

Адабиёт
-------

* Козырова Л.Г Главная библиотека республики // Библиотеке имени Фирдавси — 50 лет, — Душанбе, 1983. — С. 5 — 23
* Хазинаи илму адаб (бо ҳамкории Ҷ. Икромӣ), // Китобхонаи миллии Тоҷикистон: Ҷашннома, — Душанбе, 1993, — С. 6- 7.
**Саодат Амиршоева** (*Амиршоева Саодат Сангалиевна*; тав. 10 ноябри 1953, деҳаи Парнаки ноҳияи Ховалинг) — аввалин генералзани тоҷик, мушовири давлатии адлияи дараҷаи III (1999). Ҳуқуқшиноси шоистаи ҶТ (1999).

Зиндагинома
-----------

Хатмкардаи факултети ҳуқуқшиносии Донишгоҳи давлатии Тоҷикистон (1978). Нотариуси давлатии Идораи 2-юми нотариалии ш. Душанбе (1972-75), сарнотариуси Идораи 1-уми нотариалии ш. Кӯлоб (1975-85), судяи суди халқии шаҳри Кӯлоб (1987-93), сардори идораи адлияи мақомоти маҳаллии ҳокимияти давлатии вил. Хатлон (1993—2008). Аз соли 2008 вакили Маҷлиси намояндагони Маҷлиси Олии ҶТ.

Мукофоту орденҳо
----------------

Бо ордени «Нишони Фахрӣ» сарфароз гардидааст.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* Амиршоева Саодат // А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2021, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.
Шамъи мумӣ
**Мум** (форсӣ: موم‎) — моддаҳои равғанмонанди ҳайвонот ё рустанӣ, ки асосан аз эфирҳои мураккаби кислотаҳои одии равған ва спиртҳои калонмолекула (одатан якатома) таркиб ёфтаанд.

Таркиб
------

Мум моддаи аморфӣ, қаиш, ҳангоми тафсонидан нармшаванда, аз ҷиҳати кимиёӣ на чандон фаъол, ба таъсири реагентҳои гуногун устувор буда, дар 40—90°С об мешавад. Аз ҷиҳати пайдоиш мум се хел аст: Муми ҳайвонот *(*муми занбӯри асал*,* ланолин, спермасет), муми рустанӣ (муми карнауб, канделил, норчил) ва муми кон (муми серезин, монтан). Ғайр аз ин муми синтезӣ ҳаст, ки истеҳсоли он соли 1939 оғоз ёфт. Муми синтезиро аз гидрогенонии оксиди карбон (Муми Фишер-Тротш) ё полиолефинҳои хурдмолекула (масалан, полиэтилени массаи молекулааш аз 2000 то 10000) ҳосил мекунанд.

Корбурд
-------

Мумро дар техника барои тайёр кардани омехтаҳои сайқалдиҳанда, эмулсияҳои гуногун, коркар­ди пӯст, чарм, коғаз ва ғайра истифода мебаранд. Муми рустанӣ ба тартибоварандаи низоми оби рустанист. Аз мум дар санъати амалию татствирӣ низ истифода мебаранд.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* Энциклопедияи Советии Тоҷик : [дар 8 ҷ.] / сармуҳаррир  А. С. Сайфуллоев. — Д. : СИЭСТ, 1978—1988.


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️  Гузариш ба унсури Викидода  Фарҳангҳо ва донишномаҳо | 
* Библейская
* Большая датская
* Большая каталанская
* Большая российская (старая версия)
* Большая российская (научно-образовательный портал)
* Брокгауза и Ефрона
* Брокгауза и Ефрона
* Еврейская Брокгауза и Ефрона
* Кругосвет
* Малый Брокгауза и Ефрона
* Реальный словарь классических древностей
* Britannica (онлайн)
* Treccani

 |
| Дар феҳристҳои китобшинохтӣ | 
* GND: 4137154-9
* J9U: 987007553652005171
* LCCN: sh85145802
* NDL: 00569584
* NKC: ph165961

 |
**Сталина Азимовна Азаматова** (2 январи 1940, Сталинобод — 17 апрели 2020, Душанбе) — раққосаи балет ва балетмейстери тоҷик, Ҳунарпешаи хизматнишондодаи ҶШС Тоҷикистон (1968). Ҳунарпешаи мардумии Тоҷикистон (2005)

Зиндагинома
-----------

Сталина Азимовна Азаматова Омӯзишгоҳи хореографии ба номи А. Вагановаи Ленинград (1958), сипас факултети балетмейстерии Инстити давлатии театрии Маскав ба номи А.Луначарскийро (1977, синфи профессор А. А. Лапаури ва Артисти Халқии СССР Р. С. Стручкова) хатм кардааст. Солҳои 1958—1977 раққосаи балет ва балетмейстери Театри давлатии академии опера ва балети ба номи Садриддин Айнӣ. Ҳоло дар нафақа аст.

Эҷодиёт
-------

Нақшҳои асосии дар саҳнаи балет иҷро кардааш: Медора, Жизел «Корсар», «Жизел»-и А. Адан, Франческа «Франческа да Римини»-и П.Чайковский, Фонӣ «Бо роҳи раъди ғуррон»-и Қ. Қароев, Клеопатра «Шабҳои Миср»-и А. Аренский, Ҷулйетта «Ромео ва Ҷулйетта»-и С. Проходӣев ва ғ. Ҳамчун балетмейстер балетҳои зеринро таҳия намудааст: «Писарча ва Карлсон»-и Ю. Тер-Осипов (1977), «Марги судхӯр»-и Т. Шаҳидӣ (1978), «Мурғи фурӯзон»-и И. Стравинский (1980), «Вини Пух ва дигарон»-и Ю. Тер-Осипов (1981), «Камони сеҳрнок»-и М. Атоев (1985), филм-балети «Рубоиёти Хайём»-и Т. Шаҳидӣ (1980) ва ғ. Муаллифи либреттои балетҳои «Писарча ва Карлсон», «Марги судхӯр», «Вини Пух ва дигарон», «Дар ёди дил» ва «Камони сеҳрнок» аст. Ба як силсила операҳо «Дон Паскуале»-и Г. Донитсети", «Дон Жуан»-и В. Мотсарт, «Шӯриши Восеъ»-и С. Баласанян, «Қишлоқи тилоӣ»-и Д. Дӯстмуҳаммадов, «Демон»-и А. Рубинштейн, асарҳои мусиқӣ «Дар оилаи тифоқ»-и Ю.Тер-Осипов, «Талбак Лолаев», Аз рӯзгори «Абӯалӣ Сино»-и Т. Шаҳидӣ ва ғ. рақс таҳия намудааст. Эҷодиёти Азаматова серпаҳлӯ ва гуногунранг буда, бештар мавзӯҳои олами рангини кӯдакон, ривоятҳои қадима, орзуҳои ширини наврасон, қаҳрамонию ватандӯстӣ ва ғ.-ро дар бар мегирад. Азаматова чун балетмейстери бомаҳорату пуртаҷриба дар тарбияи раққосони балет ва равнақи рақси касбии тоҷик хидмати калон кардааст. Дар ҳайати ҳунарпешагони балети собиқ ИҶШС ба Булғория ва Мали сафар намудааст. Ӯ соли 2005 ба унвони фахрии Ҳунарпешаи мардумии Тоҷикистон мушарраф гардидааст.

Эзоҳ
----

1. ↑   Бойгонӣ шудааст 25 Декабри 2017  сол. Выдающиеся артисты/Балетная труппа
2. ↑  Ҳабибов Ш. Азаматова Сталина Азимовна // Энсиклопедияи адабиёт ва санъати тоҷик. — Душанбе, 1988, ҷ. 1. — С. 109—110.

Пайвандҳо
---------

* Cомонаи театри давлатии академии опера ва балети ба номи Садриддин Айнӣ Выдающиеся артисты/Балетная труппа Бойгонӣ шудааст 25 Декабри 2017  сол.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️  Гузариш ба унсури Викидода  Вебгоҳҳои мавзӯъӣ | 
* Бонки Иттилоотии Интернетии Филмҳо
* Кинопоиск

 |
Хонаи мумии занбӯри асал
**Муми занбӯри асал** — моддаи равғанмонандест, ки дар ғадуди махсуси занбӯри асал ва баъзе ҳашароти дигар ҳосил мешавад.

Таркиб
------

Муми занбӯри асал аз омехтаи эфирҳои мураккаб (то 75%), кислотаҳои холиси карбон, карбогидридҳои ҳаднок иборат бу­да, ба миқдори зиёд витамини А до­рад. Массаи хосаш 0,956—0,969, дар 62—72°С об мешавад. Дар эфир, хлороформ, бензол, бензин, равғани скипидар нағз ҳал мешавад, дар об ҳал намешавад. Занбӯри асал лонаи худро аз мум месозад.

Корбурд дар тиб
---------------

Дар тиб муми занбӯри асали тозаро барои тайёр кардани равғанҳои молидани ва ғайра истифода мебаранд.

Ҳамчунин нигаред
----------------

* Мум

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* Энциклопедияи Советии Тоҷик : [дар 8 ҷ.] / сармуҳаррир  А. С. Сайфуллоев. — Д. : СИЭСТ, 1978—1988.
**Облоқул Бақоев** (01.01.1957, Душанбе — 28.11.2013, дар ҳамон ҷо) — байтор, номзади илмҳои илмҳои байторӣ (ветеринарӣ) (1983).

Зиндагинома
-----------

Облоқул Бақоев дар факултаи байтории Донишгоҳи кишоварзии Тоҷикистон (ҳоло ДАТ ба номи Ш. Шоҳтемур) таҳсил кардааст (1974–1979). Ходими хурди илмии Ин.-ути тадқ. илмии байтории Тоҷикистон, духтури ветеринарии с/зи ба номи С.М. Кирови ноҳияи Рӯдакӣ, референти калони шуъбаи кадрҳои Совети Вазирони Тоҷикистон, директори генералии отряди ветеринарии санитарӣ ва «Тоҷикветснаб», раиси Совети ҳифзи ҳайвонот, мушовир доир ба чорводории ташкилоти ҷамъиятии Маркази машваратӣ ва иттилоотӣ (1979–2010). Аспиранти Институти илмӣ-таҳқиқотии ветеринарии Тоҷикистон (1980–1983). Муаллифи 8 мақолаи илмӣ.

Эзоҳ
----

1. ↑  Аз асл ба насл. — Душанбе, 2019. — 215 с. (тоҷ.). ISBN 978-99947-958-2-6
**Ҳавзак -ҳавзак**

Як навъ бозиест, ки онро калонсолон бо мақсади хушҳол кардан бо кӯдакони хурдсол мебозанд. Дар хона падар, модар, модаркалон ё яке аз аъзои оила кафи дасти кӯдаки 1-2 соларо боз намуда, ангушти ишоратиашро дар кафи кӯдак чарх занонида, таронаи «Ҳавзак»-ро мехонад ва ангуштакони ӯро ба кафаш як-як қат кардан мегирад. ***"Ҳавзак, ҳавзак, гирдакош сабзак. Ору биёд, об хӯрад, Оҳу биёд, об хӯрад..."***. Чун навбат ба ангушти хурдӣ расид, падар номи кӯдакро гирифта, бо овози баландтар: «Эй ба ин майдаҳак шӯрбо нарасид» - гӯён дасташро ба ҳаво бардошта, «Ҳӯ-лӯ-лӯ, барги каду», «Ҳӯ-лӯ-лӯ, барги каду» – гӯён ҳамин ибораро се бор такрор мекунад. Кӯдак аз ин ҳолат завқ бурда механдад. Дар Саросари кишвар нимфаъол аст.

Адабиёт
-------

  

1. Андреев М.С. Вещие сны, несколько примет и детская игра "Сорока-ворона" среди некоторых народов, главным образом Средней Азии // Известия главного средне-азиатского музея. Ташкент, 1923;

2. Шермуҳаммадов Б. Назми халқии бачагонаи тоҷик. Д. 1973.

3. Донишномаи фарҳанги мардуми тоҷик. Д. Ҷ.2, 2016.

Нигаред
-------

* Ҳупӣ-ҳупӣ
* Чашм-бандак

Манобеъ
-------

1. ↑  Феҳристи миллии фаҳанги ғайримоддӣ /Natioal list of intangible cultural hertage/ Пажӯшиҳгоҳи илмӣ-тадқиқотии фарҳанг ва иттилооти Вазорати фарҳанги ҶТ – Душанбе: «Аржанг» 2016, – С. 200


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Ин мақолаи нопурра аз таърих мебошад.Шумо метавонед бо пурра кардани ин ба Википедия кумак кунед.* |
Ливои Президенти Укроин
**Феҳристи** **президентҳои Укроин** феҳристи шахсонеро дар бар мегирад, ки президенти Укроин шудаанд ва ё вазифаи президентро иҷро мекарданд.

Дафтари президенти Укроин 5 июли соли 1991 бо ворид намудани тағйироту иловаҳо аз ҷониби Радаи Олӣ ба Конститутсияи ҶШС Украина таъсис ёфтааст. Президентро роҳбари ҳокимияти иҷроия таъйин мекунад. Вай номзадии сарвазирро ба тасдики Радаи Олӣ пешниход кард, вазоратхоро ташкил ва бархам дод, вазиронро таъйин ва озод кард. Пас аз қабули Конститутсияи Украина дар соли 1996, раисиҷумҳур вазифаи раҳбари ҳокимияти иҷроияро қатъ кард. Вай бо ризоияти Радаи Олӣ нахуствазирро таъйин кард, номзадҳои ӯро ба вазирон пешниҳод кард. Пас аз ворид кардани тағйирот ба Қонуни асосӣ дар моҳи декабри соли 2004 ӯ сарвазирро, ки аз ҷониби Радаи Олӣ пешниҳод шуда буд, тасдиқ кард ва танҳо номзадии вазири дифоъ ва вазири корҳои хориҷиро барои тасдиқи он пешниҳод кард. Моҳи октябри соли 2010 Додгоҳи конститутсионии Укроин тағйироту иловаҳо ба Сарқонуни соли 2004-ро лағв кард ва президент ҳуқуқҳоеро гирифт, ки Конститутсияи соли 1996 муайян кардааст. Рӯзи 21 феврали соли 2014 Радаи Олӣ муқаррароти Қонуни асосии соли 2004-ро аз сар ҷорӣ кард.

Аз соли 2021, тибқи қонуни Укроин "Дар бораи интихоботи президенти Укроин", як шаҳрванди Укроин, ки рӯзи интихобот расидааст: сию панҷсола, ҳуқуқи овоздиҳӣ дорад, забони давлатиро медонад, даҳ соли охир дар Украон зиндагӣ мекунад, то рӯзи интихобот, шаҳрванди Укроин аст.

| № | Ном | Акс | Муҳлати ваколат | Давомнокӣ | Ҳизб |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Оғоз | Анҷом |
|
| 1 | Леонид Макарович Кравчук |  | 5 декабри соли 1991 | 19 июли соли 1994 | 956 рӯз | КПСС (то соли 1991), ғайриҳизб (1991-1994), Ҳизби сотсиал-демократӣ |
| 2 | Леонид Данилович Кучма |  | 19 июли соли 1994 | 14 ноябри соли 1999 | 1944 рӯз | КПСС (то соли 1991), ғайриҳизб (аз соли 1991) |
|
| 14 ноябри соли 1999 | 23 январи соли 2005 | 1897 рӯз

```
 3841 рӯз
```
 | худпешбарй |
| 3 | Виктор Андреевич Юшченко |  | 23 январи соли 2005 | 25 феврали соли 2010 | 1859 рӯз | КПСС (то соли 1991), Ҳизби Халқии Демократӣ (1996-2002), Украинаи мо (аз соли 2005) |
| 4 | Виктор Федорович Янукович |  | 25 феврали соли 2010 | 22 феврали 2014 | 1457 рӯз | КПСС (то соли 1991), Ҳизби минтақаҳо (2000-2014), ғайриҳизб (аз соли 2014) |
| - | Александр Валентинович Турчинов |  | 23 феврали 2014 | 7 июни соли 2014 | 104 рӯз | КПСС (то соли 1991), Громада (1998-1999), Ватан (1999-2014), Ҷабҳаи халқӣ (аз соли 2014) |
| 5 | Петр Алексеевич Порошенко |  | 7 июни соли 2014 | 20 майи соли 2019 | 1808 рӯз | Ҳизби сотсиал-демократӣ (муттаҳида) (1998-2000), Ҳизби минтақаҳо (2000-2001), Ҳамбастагӣ (2001-2005), Украинаи мо (2005-2010), ғайриҳизб (2010-2019), Ҳамбастагии Аврупо (аз соли 2019) |
| 6 | Володимир Александрович Зеленский |  | 20 майи соли 2019 | амалкунанда | 888 рӯз | ғайриҳизб |

| ⚙️  Президентҳои Украина |
| --- |
|  | 
* Леонид Кравчук (1991—1994)
* Леонид Кучма (1994—2005)
* Виктор Юшченко (2005—2010)
* Виктор Янукович (2010—2014)
* Александр Турчинов**1** (2014)
* Пётр Порошенко  (2014—2019)
* Володимир Зеленский  (аз 2019)

 |  |
| 
* 1Иҷрокунандаи вазифа

 |

Эзоҳ
----
**Ҳабибуллоҳ Файзуллоҳ** (15 марти 1945, деҳаи Ховалинг, ноҳияи Восеъ — 8 июни 1980, ҶШС Тоҷикистон) — шоири тоҷик.

Зиндагинома
-----------

Ҳабибуллоҳ Файзуллоҳ 15 марти соли 1945 дар деҳаи Ховалинги ноҳияи Восеъ зода шудааст. Соли 1966 факултаи филологияи Донишкадаи давлатии омӯзгории Душанберо хатм кардааст. Баъдан дар рӯзномаҳои «Комсомоли Тоҷикистон» ва «Вечерний Душанбе» ходими адабӣ будааст. Соли 1973 Донишкадаи адабиёти ба номи М. Горкий Маскавро хатм кардааст. Ходими Сарредаксияи илмии Энсиклопедияи Советии Тоҷик, корманди рӯзномаи «Маориф ва маданият», Масъули Шӯрои тарғиби адабиёти Иттифоқи нависандагони Тоҷикистон будааст.

Эҷод
----

Шеърҳояш аз ибтидои солҳои 60-уми қарни гузашта чоп шуда, диққати хонандагон ва устодони назми муосири тоҷикро ҷалб намудаанд. Муаллифи маҷмӯаҳои шеъри «Қатраи борон» (1966), «Дунёи ҷавонӣ» (1971), «Рози дарё» (1974), «Дидори орзуҳо» (1979), «Обшори офтоб» (1981), «Чилчанор» (1982) ва ғайра мебошад. Пас аз маргаш китобҳои «Зи нав зинда шавем…» (1995)-и ӯ чоп шудаанд.

Дар Маскав китобҳои ӯ «Яблонка» (1972) ва «Боль» (1990) ба чоп расидаанд.

Ашъори алоҳидаи А. Пушкин, М. Лермонтов, В. Шекспир, И. Гёте, П. Шиллер, А. Блок, Ю. Марсинкявичюс, И. Зиёдонис, фоҷиаи Эврепид «Медея»-ро ба тоҷикӣ гардондааст. Тарҷумаҳояш дар баёзи «Армуғон» (1987) гирд омадаанд.

Аз соли 1976 узви Иттифоқи нависандагони Тоҷикистон буд.

Даргузашт
---------

Ӯ 8 июни соли 1980 дар садамаи нақлиёт аз олам даргузашт.

Осор
----

* Қатраи борон: Маҷмӯа. – Душанбе: Ирфон, 1966. – 24 с.
* Дунёи ҷавонӣ: Маҷмӯаи шеърҳо. – Душанбе: Ирфон, 1971. – 71 с.
* Афсонаҳои дарё: Маҷмӯаи шерҳо. – Душанбе: Ирфон, 1974. – 95 с.
* Достони роҳ: Маҷмӯаи шеърҳо. – Душанбе: Ирфон, 1977. – 112 с.
* Обшори офтоб: Шеърҳо. – Душанбе: Ирфон, 1981. – 160 с.
* Чил чанор: Шеърҳо барои бачагони сини миёна ва калони мактабӣ. – Душанбе: Маориф, 1982. – 47 с.
* Зи нав зинда шавем…: Маҷмӯаи шеърҳо. – Душанбе: Ирфон, 1985. – 368 с.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Адибони Тоҷикистон. — Душанбе: Адиб, 2014. — С. 249—250.
**Қоқӯ**, ё **гули қаҳқаҳ**, ё **дегкафонак**, ё **ширгулак** (лот. Taráxacum officinále) — навъе аз гиёҳҳои бисёрсола.

Тавсифоти биологӣ
-----------------

Пояаш 5 – 30 см, баъзан то 50 см қад мекашад. Дар нӯги поя «сабадак»-и зард ҳосил шуда, дар ҳар кадоми он то 200 гули тилоранг мешукуфад. Ду маротиба (баҳор ва тирамоҳ) гул мекунад. Барги қоқу дар бехи поя месабзад. Қоқу дар ҳама ноҳияҳои Тоҷикистон фаровон аст. Одатан дар лаби ҷӯй, соҳили рӯдҳо, марғзор, талу теппаҳо, ҷангалзор, дашту саҳро, боғ, канори роҳу назди иқоматгоҳҳо ва ғайра месабзад. 
Қоқу гиёҳи қадимии ғизоист. Барги онро юнониҳо ва румиҳои қадим чун сабзавот истеъмол мекарданд. Тоҷикон аз барги қоқу ва гиёҳҳои дигар самбусаи алафӣ мепазанд, бехи онро тару тоза истеъмол мекунанд. Барои рафтани талхӣ қоқуро дар намакоб 30 дақиқа тар карда мондан лозим аст.

Хосияти шифоӣ
-------------

Қоқу гиёҳи маъмули доруист. Бино ба маълумоти Теофраст (372 – 287 то м.) қоқу доғи кунҷитакро барҳам медиҳад. Абӯалии Сино бо оби қоқуи тару тоза истисқоро табобат мекард. Бо «шир»-и қоқу «гул»-и чашмро меравонд. Аз баргу пояи он марҳаме тайёр намуда, ба ҷои каждумгазида мебаст, қоқуро позаҳр меҳисобид. Бино ба маълумоти «Махзану-л-адвия»-и Муҳаммад Ҳусайн хосияти қоқу асосан ба хосияти коснӣ монанд аст, вале нисбат ба он таъсири сахттар дорад. Қоқу хунпартоиро бозмедорад, меъдаро қувват мебахшад. Хокаи решаи қоқуро ба ҷои газидаи ҳашарот ва ҳайвоноти заҳрнок мебанданд. 
Табибони халқӣ қоқуро барои табобати илтиҳоби ҷигар, заъфарма, иллати заҳрадон, дарди санги гурдаву масона, диабети қандӣ, бавосир, қабзияти меъдаву рӯда, касалиҳои пӯст, инчунин ба сифати доруи заҳрарон, мушаҳҳӣ (иштиҳоовар), исҳоловар ва пешоброн истифода мебаранд. Аз барги тару тозаи қоқу хӯрише тайёр мекунанд, ки кори узвҳои ҳозимаро тақвият мебахшад. 
Дар тибби илмӣ ҷӯшоби қоқуро барои кушодани иштиҳо, қабзият ва чун давои зардарон кор мефармоянд. Барои ин 1 чумча решаи майдакардаи қоқуро дар як истакон об 20 дақиқа меҷӯшонанд ва баъди хунук шудан полида, рӯзе 2 – 4 маротиба пеш аз хӯрок ¼ истакон менӯшанд. Қиёми равғании қоқу давои хубест барои ҷароҳатҳои сӯхтагӣ. Ҷӯшоби решаи онро ба сифати доруи зардарон ва иштиҳоовар таъйин мекунанд. Бо ин мақсад 3 чумча (40 г) решаи қоқуро дар 1 истакон об 20 дақиқа ҷӯшонда, дар як рӯз 2 маротиба пеш аз хӯрок як истаконӣ меошоманд. Доруҳои қоқуро дар амалияи тибби муосир асосан чун омили тақвиятбахши узвҳои ҳозима, иштиҳоовар ва заҳрарон истифода мебаранд. Солҳои охир муайян кардаанд, ки бехи қоқу барои шахсони гирифтори атеросклероз хеле муфид аст. Барои ин хокаи бехи хушки онро истеъмол кардан лозим (дар як шаборӯз пеш аз хӯрок 5 г).

Эзоҳ
----

1. ↑  Taraxacum officinale Webb(англ.). *The Plant List. Version 1. Published on the Internet;*.  Royal Botanic Gardens, Kew and Missouri Botanical Garden (2010). 24 май 2011 санҷида шуд. Баргирифта аз сарчашмаи аввал 18 феврали 2012.

Адабиёт
-------

* Мацку Я. Крейча И. Атлас лекарственных растений, Братислава, 1972;
* Турова А. Д. Лекарственные растения СССР и их приминение, М. 1974;
* Ходжиматов М. Дикорастущие лекарственные растения Таджикистана, Д. 1989.