**Урдун** (ар. الأردن‎‎, номи пурра – **Подшоҳииии Урдуни Ҳошимӣ** (ар. المملكة الأردنية الهاشمية‎ ‎ الأردنية‎) — аз подшоҳиҳои араб дар Ховари Миёна ва ғарби Осиё аст, ки дар шарқи рӯди Урдун қарор дорад.

Подшоҳӣ дар шимол бо Сурия, дар шимолу шарқ бо Ироқ, дар шарқ ва ҷануб бо Арабистони Саудӣ, бо Исроил ва Мақомоти миллии Фаластин (PNA) / қисман эътирофшудаи Фаластин аз ҷониби Урдун аст. Урдун — дар ғарб бо соҳили Баҳри Мурда бо Исроил ва PNA; Сарҳади соҳили Акоба — бо Исроил, Арабистони Саудӣ ва Миср. Қариб 90 % салтанатро биёбонҳо ва нимбиёбонҳо ишғол мекунанд.
Сайёҳонро ба Урдун соҳилҳои фароғатии наздибаҳрӣ ва рифҳои марҷонии Халиҷи Акаба, Баҳри Мурда ва яке аз ҳафт мӯъҷизоти нави дунё — шаҳри Петра ҷалб мекунанд.

Решашиносӣ
----------

Подшоҳииии Урдуни Ҳошимӣ — яке аз се кишвари ҷаҳон мебошад, ки ба ифтихори сулолаи ҳоким (Ҳошимиҳо — ингл. Hashemite), дар якҷоягӣ бо Подшоҳииии Арабистони Саудӣ (аз сулолаи Саудиҳо) ва Князгарии Лихтенштейн (мулки мирони фон унд Гуттенберг Лихтенштейн) номгузорӣ шудааст.

Таърих
------

Фаластин то таъсиси Transjordan (Урдун)
### Истиқлолият (аз соли 1946)

Дар давоми ҷанг Арабу Исроил солҳои 1947—1949 Урдун (Transjordan) ва дар моҳи апрели соли 1950 заминҳои Яҳудо ва Самария (Наздиурдун, соҳили ғарби рӯди Урдун), аз ҷумла Байтулмуқаддаси шарқӣ забт гардид, ва он гоҳ номи он ба Подшоҳииии Урдун тағйир ёфт. Пеш аз Ҷанги шашрӯзаи соли 1967, ба салтанат ҳамчунин соҳили шарқии рӯди Урдун, қаламрави асосии пешини Трансурдун (Урдун) пеш аз ҷанг, ва соҳили ғарбии рӯди Урдун дохил мешуд.

Аз соли 1952 то кунун Иордания аз Иёлоти Муттаҳидаи Амрико кумаки иқтисодӣ гирифтааст, ки маблағи умумии он 9 миллиард долларро ташкил медиҳад.

### Соҳилҳои шарқи ва ғарбии рӯди Урдун. Урдун дар давраи ҳукмронии шоҳ Ҳусейн

Дар соли 1954, Урдун қонунеро қабул кард, ки ба ҳама шаҳрвандон (ба истиснои яҳудиён), ки шаҳрвандии Фаластинии Бритониёро то 15 майи соли 1948 доранд ва аз декабри соли 1949 то феврали соли 1954 дар Урдун зиндагӣ мекарданд, ҳуқуқи шаҳрвандӣ дода шавад.

### Муносибатҳои Урдун ва Фаластин пас аз Ҷанги шашрӯза (1967)

Дар солҳои 1980-ум, Урдун расман даъвоҳоро ба қаламрави ғарбии Урдун, «ба манфиати давлати ояндаи арабии Фаластин» рад кард.

### Урдун дар солҳои 90-ум

Урдун бо Федератсияи Русия муносибатҳои дипломатӣ дорад (бо СССР аз моҳи августи соли 1963 буд). Шартномаи сулҳ бо Исроил соли 1994 имзо шуда, ҳамзамон муносибатҳои расмии дипломатӣ барқарор карда шуданд.

Аҳолӣ
-----

Дин
---

Аксарияти аҳолӣ исломро эътироф мекунанд ва аксарияти онҳо пайравони мазҳаби шофииён ҳастанд.

Масеҳиён 6 % аҳолии доимии Урдунро ташкил медиҳанд ва 20 % ҷойҳои парлумонро ишғол мекунанд. Асосан, масеҳиёни Урдун пайравони Калисои Православии (Патриархати Байтулмуқаддас) — зиёда аз 2/3 ҳамаи масеҳиён, ва дигарон — ба калисои юнонӣ-католикӣ, ё Калисои Meлкитӣ, Калисои католикии Рум (дар ин ҷо онҳо «лотинҳо» номида мешаванд), калисои апостолии Арманистон, марониҳо ва ҷамъиятҳои мухталифи протестантӣ мебошанд. Масеҳиён дар Урдун одамони миллатҳои гуногунро дар бар мегиранд (масалан, ваъзхонии дини католикӣ бо забонҳои арабӣ, англисӣ, фаронсавӣ, итолиёӣ, испанӣ, тагалогӣ, сингалӣ ва лаҳҷаҳои арабии Ироқ баргузор мешаванд), аммо қисми асосии онҳо арабҳои масеҳӣ мебошанд. Дар калисоҳои православӣ хидмат ба забони юнонӣ аст.

Қисми урдуниҳо ба ақаллиятҳои динӣ — исмоилия ва тарафдорони маҳаби баҳоия мансубанд.

Воҳидҳои маъмурӣ ва мақомоти маҳаллӣ
------------------------------------

Муҳафазаҳои Урдун — Урдун ба 12 муҳафаза (воҳиди маъмурӣ) тақсим шудааст. Ҳама ғайр аз Ал-Балк марказҳои маъмурӣ доранд. Ҳокимоне, ки подшоҳи Урдун таъйин кардааст ва ба Вазорати корҳои дохилӣ тобеъ мебошанд, сарварони муҳафазаҳо мебошанд. Муҳафазаҳо ба 52 ноҳия тақсим шудаанд.

 Харитаи Муҳафазаҳои Урдун

| №. | Муҳафаза | Муҳафаза (англисӣ) | Маркази маъмурӣ | Масоҳат  km² | Аҳолӣ (01.01.2012), наф. |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 1 | Аҷлун | Ajlun | Аҷлун | 420 | 143,700 |
| 2 | Ақаба | Aqaba | Акаба | 6 905 | 136,200 |
| 3 | Аммон | Amman | Аммон | 7 579 | 2 419 600 |
| 4 | Ҷераш | Jerash | Ҷераш | 410 | 187,500 |
| 5 | Ирбид | Irbid | Ирбид | 1,572 | 1,112,300 |
| 6 | Маъон | Ma’an | Маан | 32 832 | 118 800 |
| 7 | Мадаба | Madaba | Мадаба | 940 | 156 300 |
| 8 | Аз-Зарқа | Zarqa | Аз-Зарка | 4,761 | 931 100 |
| 9 | Ал-Балқа | Balqa | Ал-Балка | 1,120 | 418,600 |
| 10 | Ал-Карак | Kerak | Ал-Карак | 3 495 | 243,700 |
| 11 | Ал-Мафрақ | Mafraq | Ал-Мафрак | 26,551 | 293,700 |
| 12 | Ат-Тафила | Tafilah | Ат-Тафила | 2 209 | 87,500 |
|  | Ҳамагӣ |  |  | 88 794 | 6,249,000 |

Низоми асъорӣ ва бонкӣ
----------------------

Динори Урдун (JOD, ғайрирасмӣ JD) — асъори Урдун аст. Як динор аз 100 пиастр иборат аст. Тангаҳо ва банкнотҳо сулолаи подшоҳиро тасвир мекунанд. Тангаҳо ва банкнотҳо бо забонҳои арабӣ ва англисӣ имзо карда мешаванд.

Фарҳанг
-------

### Маориф

Дар Урдун таҳсилоти ҳатмӣ — 12 сол аст. Дар синни 12 солагӣ наврасон ба куҷо рафта таҳсил намуданро интихоб мекунанд — ба коллеҷ ё ба донишгоҳи олӣ. Онҳое, ки таҳсилоти олӣ интихоб мекунанд, бояд таҳсилро дар мактаб 12 сол ба итмом расонанд, пас аз он донишҷӯён имтиҳонҳои ниҳоиро месупоранд, ки мувофиқи натиҷаи онҳо ба давоми таҳсилот имконият пайдо мекунанд — дар асоси буҷет, таҳсили ройгон ё таҳсил дар асоси шартнома бо сабаби нарасидани холҳо. Дар кишвар зиёда аз 40 донишгоҳҳои давлатӣ ва тиҷоратӣ мавҷуданд. Беҳтарин донишгоҳ дар Аммон, пойтахти Урдун воқеъ аст. Шоҳи ҳозираи Урдун Абдуллоҳи II дар Иёлоти Муттаҳидаи Амрико таълим гирифтааст. Фарзандони шоҳ, аз ҷумла писари калонии шоҳ (вориси подшоҳӣ) Ибн Ҳусейн — дар ИМА таҳсил мекунанд.

### Осорхонаҳо ва китобхонаҳо

Мероси миллӣ дар се осорхонаҳои хурд дар шаҳри Аммон нигоҳ дошта мешавад: Осорхонаи бостоншиносӣ, ки дар оромгоҳи шаҳр ҷойгир аст, Осорхонаи халқӣ, дар галереяҳои поёнии амфитеатрҳои Рум дар маркази шаҳр ва Осорхонаи миллии санъат, ки дар он асарҳои рассомони маҳаллӣ ҷамъ оварда мешаванд. Дар Мадаба, осорхона, ки якчанд биноҳои кӯҳнаи шаҳрро дарбар мегирад, коллексияи мозаикаи имперотурии Византия мебошад. Осорхонаҳои хурд дар ҷойҳои бозёфтҳои бостоншиносӣ, ба монанди шаҳри Румии Ҷараш ва шаҳри Набатии Петра сохта шудаанд. Донишгоҳҳо ва пажӯҳишгоҳҳои бостоншиносӣ (Фаронса, Бритониё ва Амрико) китобхонаҳои илмӣ доранд.

Эзоҳ
----

1. ↑  Department of Statistics(пайванди дастнорас — *таърих*). 25 ноябри 2016 санҷида шуд. Баргирифта аз сарчашмаи аввал 6 марти 2016.
2. ↑  Department of Statistics. 29 сентябри 2019 санҷида шуд. Баргирифта аз сарчашмаи аввал 17 январи 2012.

Адабиёт
-------

* Густерин П. В. Шаҳрҳои Шарқи Араб. — М. : Шарқ — Ғарб, 2007. — 352 бо — (Маълумотномаи энсиклопедӣ). — 2000 нусха. — ISBN 978-5-478-00729-4.
* Густерин П. Дар Ватани масеҳият // Осиё ва Африқо имрӯз. — 2006. — № 5.
* Густерин P. Ҷераш — Помпейи Шарқ // Осиё ва Африқо имрӯз. — 2006. — № 10.
* Сычева Л. Халқи мо дар Урдун. // «RF Имрӯз», 2010, № 16.
* Ҳелен Чапин Мец, таҳрир. Урдун: Таҳқиқоти кишварӣ. Вашингтон: GPO барои Китобхонаи Конгресс, 1989.

Пайвандҳо
---------

* 

* *Урдун* дар феҳристи пайвандҳои Open Directory Project (dmoz).
* Иордания и арабские страны Бойгонӣ шудааст 19 августи 2009  сол.
* Информация об Иордании — промышленность, сельское хозяйство, транспорт, население
* Конституция Иордании(англ.)
* Фоторепортаж из Иордании
* Иордания
* Густерин П. В. Иордания — родина христианства

| ⚙️ Кишварҳои Осиё |
| --- |
|  | 
Озарбойҷон¹ · Арманистон · Афғонистон · Бангладеш · Баҳрайн · Бруней · Бутан · Тимори Шарқӣ · Ветнам · Гурҷистон¹ · Миср² · Исроил · Ҳиндустон · Индонезия ³ · Урдун · Ироқ · Эрон · Яман² · Қазоқистон4 · Камбоҷа · Қатар · Кипр¹ · Қирғизистон · Ҷумҳурии Халқии Чин · ҶХДК · Кувайт · Лаос · Лубнон · Малайзия · Малдив · Муғулистон · Мянма · Непал · Иморот · Умон · Покистон · Русия4 · Арабистони Саудӣ · Сингапур · Сурия · Тоҷикистон · Таиланд · Туркманистон · Туркия4 · Ӯзбекистон · Филиппин · Шри-Ланка · Кореяи Ҷанубӣ · Ҷопон

---

Кишварҳои эътрифнашуда ва қисман эътирофшуда: Абхазия · Озод-Кашмир · Кишвари Ва · Вазиристон ·  Курдистони Ҷанубӣ · Курдистони Ғарбӣ · Ҷумҳурии Чин · Қаробоғи Кӯҳӣ · Давлати Фаластин (қаламрав Минтақаи Газа ва Соҳили ғарбии дарёи Урдун) · Чумҳурии Туркии Кипри Шимолӣ · Давлати Шан · Осетияи Ҷанубӣ

---

**қаламравҳои тобеъ**: Акротири ва Декелия · Қаламрави Бритониё дар Уқёнуси Ҳинд (арх. Чагос) · Ҳонконг (Сянган) · Макао (Аомынь)

---

¹ Қисман дар Аврупо ё пурра дар Осиё, вобаста ба марз. ² Ҳамчунин дар Африқо. ³ Ҳамчунин дар Уқёнусия. 4 Ҳамчунин дар Аврупо.
 |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️  Гузариш ба унсури Викидода  Вебгоҳҳои мавзӯъӣ | 
* Open Directory Project

 |
| Фарҳангҳо ва донишномаҳо | 
* Большая датская
* Большая каталанская
* Большая норвежская
* Большая российская (старая версия)
* Краткая еврейская
* Кругосвет
* Православная
* Хорватская
* Britannica (онлайн)
* Treccani
* Universalis
* Современной Украины
* Справка РИА
* Швейцарский исторический

 |
| 

| Дар феҳристҳои китобшинохтӣ |
| --- |
| 
* GND: 4028750-6
* ISNI: 0000 0004 0644 1982
* J9U: 987007564339305171
* LCCN: n79072819
* NDL: 00574344
* NKC: ge129494
* NLA: 35254169
* LIBRIS: 1zcfd3lk1493jr7
* VIAF: 125091880
* WorldCat VIAF: 125091880

 |

 |