recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Қасида** (арабӣ: **قصيده**) яке аз шаклҳои шеър, ки камтар аз понздаҳ байт намебошад ва ҳар ду мисраи байти аввал бо мисраъҳои дуюми байтҳои дигар ҳамқофия меояд; **қасидаи баҳория** қасидае, ки тамоми он ва ё нисбаш дар тасвири баҳор гуфта шудааст; **қасидаи мадҳия** қасидае, ки дар мадҳи шахсе гуфта шудааст; **қасидаи фахрия** қасидае, ки тамоми он ва ё нисбаш иборат аз баёни сифатҳои худи шоир ва ифтихори ӯ аз илму ҳунараш мебошад; **қасидаи хазония** қасидае, ки тамоми он ва ё нисбаш ба тасвири фасли тирамоҳ бахшида шудааст; **қасидаи ҳаҷвия** қасидае, ки дар ҳаҷви касе гуфта шудааст.

Сарчашма
--------

Фарҳанги забони тоҷикӣ (иборат аз 2 ҷилд) Ҷ. 2 П – Ҷ./Дар зери таҳрири М.Ш.Шукуров, В.А.Капранов, Р.Ҳошим, Н.А. Маъсумӣ. – Москва 1969, - c.678
**Эшонхоҷаи Вола** (форсӣ:  ایشان‌خواجه ‌واله‎; ? — 1868/69) — шоири тоҷик.

Зиндагинома
-----------

Аз содоти Самарқанд. Дар Янгиқӯрғони Самарқанд зиндагӣ ва эҷод менамуд. Аз маълумоти Қорӣ Раҳматуллоҳи Возеҳ дар «Туҳфату-л-аҳбоб фӣ тазкирати-л-асҳоб» бармеояд, ки донандаи Қуръон будааст. Возеҳ инчунин ӯро хушсуҳбату некумуҳовара, дар боби ёфтани моддаи таърих ва шикофтани муаммо салиқаманд тавсиф кардааст. Ба форсӣ ва туркӣ содаву ба фаҳми омма наздик шеър мегуфтааст. Намунаҳои ашъораш дар тазкираву баёзҳои садаи XIX сабт гардидаанд. Абёти зерин намунае аз офаридаҳои Вола мебошанд:

> Ба пешат гул зи лофи нозукӣ шармандагӣ дорад,   
> 
> Зи қаддат сарви бустон иддиои бандагӣ дорад.   
> 
> Бунафша дид то рӯзе хатти сунбулфишонатро,   
> 
> Ҳанӯз аз бори хиҷлат сар ба зер афкандагӣ дорад.   
> 
> Лутфи чарх аз аҳли дониш бо сафиҳ афзунтар аст,   
> 
> Тифлро модар зи фарзандони бузрук беҳтар аст.   
> 
> Илму донишро набошад қадр андар рӯзгор,   
> 
> Рутбааш бартар бувад он кас, ки ҷоҳаш бартар аст.
> 
>

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Ганҷи Зарафшон // Тартибдиҳанда ва муаллифи сарсухан А. Абибов. Д. 1991;
* واضح قا رى رحمت الله. تحفة الا احبا ب فى تذ كرة الاصحا ب. دوشنبه 1977

Сарчашма
--------

* Вола Эшонхоҷа // Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.
**Волаи Аҷамӣ** (форсӣ: والۀ عجمی‎), **Сайидмуҳаммад фарзанди Муҳаммадбоқири Аҷамии Мусавӣ** (? — 1770) — нависанда ва шоири форсизабони Ҳиндустон.

Зиндагинома
-----------

Аз Хуросон ба Ҳиндустон кӯчида, дар Ҳайдаробод ба хидмати ҳукмрони он дохил шуд. Осори манзуму мансури боқимонда аз ӯ бад-ин қароранд: «Дастури назм» (таълифаш 1727) — дар усули шоирӣ ва илми арӯз. Аз муқаддима, се боб ва хотима иборат аст. Дар ин рисола ба авзони гуногуни арӯз шеърҳо аз шуарои форсигӯй ва худи В. А. оварда шудаанд. Нусхаҳояш дар Китобхонаи Осорхонаи Британия (№ Add 26237/3), Китобхонаи Осафияи Дакан (№ 14/1), Анҷумани осиёии Бангола (№ 1209) маҳфузанд; Маснавии ирфонии «Наҷму-л-ҳудо»-и ӯ (таълифаш 1736) дар асоси оёти қуръонӣ ва аҳодиси набавӣ эҷод шудааст (як нусхааш дар Анҷумани осиёии Бангола зери № 158 маҳфуз аст); «Қонунчаи иншо» — оид ба номанигорӣ, намунаҳои номаҳову арзадоштҳо оварда шудаанд, дар Китобхонаи Осафия (№ 14/2) ва Осорхонаи миллии Покистон дар Карочӣ маҳфуз аст (№ N M 1972-21); «Рисолаи кабӯтарбозӣ», «Кашфу-р-румуз», «Мирзонома» — достони ишқи Мирзо Шерафкани Гуҷаротӣ (шахси таърихӣ, ҳамзамони муаллиф). Се асари охирин низ дар китобхонаҳои номбаршудаи Ҳиндустон мавҷуданд. Дар Анҷумани осиёии Бангола асаре бо номи «Девони Вола» нигаҳдорӣ мешавад, ки онро низ ба Волаи Аҷамӣ мансуб медонанд.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* دا نشنا مۀ اد ب فا ر سی. اد ب فا ر سی در شبه قا ره (هند، پا کستا ن، بنگلد ش) جلد چهارم، بخش سو م، تهرا ن، 1380 هـ. ش.ر

Сарчашма
--------

* Волаи Аҷамӣ / М. Диловаров // Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.
**Алиқулихони Баҳодур Волаи Доғистонӣ** (форсӣ: والۀ داغستانی‎, мутахаллис ба «**Вола**», маъруф ба **Шашангуштӣ**; 1712, Исфаҳон — 1757, Деҳлӣ) — шоир ва тазкиранигори форсизабони Ҳиндустон.

Зиндагинома
-----------

Шаҷараи авлодияш ба Аббос — амаки пайғамбари ислом Муҳаммад (с) мерасидааст. Сабаби «Доғистонӣ» нисба гирифтанаш дар он аст, ки яке аз ашхоси авлоди ӯ дар замони ҳуҷуми муғулҳо ба Доғистон ҳиҷрат кард ва дар ҳамон ҷо муқимӣ шуд. Эрон бо Қафқоз, аз ҷумла Доғистон, робитаҳо дошт. Аз гузаштагони ба Доғистон кӯчидаи Волаи Доғистонӣ падараш — Муҳаммадалихон ба Исфаҳони Эрон меояд ва бо зани эронӣ издивоҷ мекунад. Аз ин издивоҷ Волаи Доғистонӣ ба дунё омад. Волаи Доғистонӣ дар хурдӣ аз падар маҳрум шуд. Дар синни 5-солагӣ ба мактаб рафт. Бо духтари амакаш Хадиҷасултон якҷо мехонд. Бо ҳам унс гирифтанд ва сипас номзад шуданд. Вале ин ду ҷавон ба висол расида натавонистанд, чунки саркардаи сипоҳи афғон — Каримдодхон, ки он замон Исфаҳонро забт карда буд, ба Хадиҷа талабгор шуд ва ба зӯр ӯро ба никоҳи худ даровард. Қиссаи ишқи Волаи Доғистонӣ ва Хадиҷасултонро шоир, дӯсту ҳамнишин, надими Волаи Доғистонӣ Фақири Деҳлавӣ бо номи «Вола ва Султон» ба назм даровардааст.

Волаи Доғистонӣ фироқу ҳиҷрони Хадиҷаро таҳаммул накарда, роҳи Ҳиндустонро пеш гирифт. Дар ин ҷо ӯ дар дарбори Темуриёни Ҳинд — Муҳаммадшоҳ (ҳукмронӣ 1719-48) ва Аҳмадшоҳ (ҳукмронӣ 1748-54) хидмат карда, ба мансабҳои «чаҳорҳазорӣ», «шашҳазорӣ», унвони «хон», «Баҳодур Зафарҷанг» расид. Дар Ҳинд Волаи Доғистонӣ ҳамнишину ҳамсуҳбати шоирон, адибон, орифон, аз ҷумла Офарини Лоҳурӣ, Абдулҳакими Ҳоким, Озоди Балгиромӣ, Шайх Ҳазини Лоҳиҷӣ ва дигарон буд.

Аз Волаи Доғистонӣ девони ашъор шомили 6 ҳазор байт қасоиду ғазалиёт, рубоиёту қитъаҳо (як нусхаи дастнависаш маҳфуз дар Осорхонаи миллии Покистон ‒ Карочӣ, шумораи N M 1962—144/4) ва тазкираи бузургҳаҷми умумии «Риёзу-ш-шуаро» боқӣ мондааст. Мураттиби девонаш Фақири Деҳлавӣ буд. Волаи Доғистонӣ шоире будааст салисгуфтор ва балоғатшиор. То нафаси охирин шеър мегуфт. Рубоии зерин аз охирин сурудаҳои ӯст:

> Гар ҷон равадам зи тан, нахоҳам мурдан,  
> 
> Дар хок шавад бадан, нахоҳам мурдан.  
> 
> 
> 
> * + -
> 
> 
> Гӯянд, – Алиқулӣ бимурд, – ин ғалат аст,  
> 
> Авҳоми ту мурд, ман нахоҳам мурдан. 
> 
> 

Абёти зерин низ намуна аз шеъри Волаи Доғистонӣ мебошанд:

> Вола, зи фироқи рӯи ҷонон мурдам,  
> 
> Дар Ҳинд ғарибу зору ҳайрон мурдам.  
> 
> Нагзошт асар зи ҳастиям меҳри рухаш,  
> 
> Мурдам зи ғами Хадиҷасултон, мурдам.  
> 
> 
> 
>

Осор
----

* تذکرۀ رياض الشعرا. تهران،1374 هـ. ش.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* مير غلآم علی خان آزاد بلگرامی. خزانۀ عا مره. کا نپو ر، 1900؛
* دا نشنا مۀ اد ب فا رسی. اد ب فا رسی در شبه قا ره (هند، پا کستا ن، بنگلد ش). جلد چها رم، بخش سوم، تهرا ن، 1380 هـ. ش.؛
* ذبيح الله صفا. تأريخ اد بيات در ايران. جلد 5. بخش 3. تهران، 1387 هـ. ش.ر.

Сарчашма
--------

* Волаи Доғистонӣ / Ш. Муҳаммадиев // Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.
Қасри фарҳанги ноҳияи Ҷаббор Расулов
Маҷлис дар Қасри фарҳангӣ
**Қасри фарҳанги ноҳияи Ҷаббор Расулов** — дар маркази маъмурии ноҳияи Ҷаббор Расулов ҷогир аст ва соли 2015 ба истифода супорида шудааст.

Дар ноҳияи Ҷаббор Расулов қасри фарҳангии нав бо усули меъмории миллӣ соли 2015 сохта шудааст. Фарҳангсарой бо намуди зоҳирӣ ва толорҳои зебову мунаққашу мунаввараш ба Қасри Арбоб шабоҳат дорад. Даромадгоҳи қасри фарҳанг бо 50 шоҳсутун ва 82 нимсутун оро ёфтааст. Ин қасри бошукӯҳи дуошёна аз бинои марказӣ ва ду қанот иборат буда 8,5 метр баландӣ дорад. Толори асосии қасри фарҳанги ноҳияи Ҷаббор Расулов дорои 600 ҷойи нишаст аст. Дар қасри фарҳанг доимо чорабиниҳои ҷашнӣ, мърифативу фарҳангӣ, маҷлисҳо, консерту намоишҳои театриву мусиқӣ гузаронида мешаванд. Инчунин, дар назди фарҳангсарой дастаҳои ҳаваскори бадеӣ машқ мегузаронанд.

Эзоҳ
----

1. ↑  Ватанамонробоз ҳам шукуфон хоҳем кард//Тоҷикистон, 7 сентябри с. 2016
**Қасам**, савганд - Қасам матни шифоҳиест, ки гӯянда бо талаффузи он дуруст будани ақидаеро, ё худ гунаҳкор набудани худро собит месозад. Дар мундариҷаи қасамҳо мазмунҳои 
асотирӣ, эътиқодӣ, маишӣ ва бадеӣ инъикос ёфтаанд. 
Масалан, қасам хӯрдан ба офтоб ва осмон ба ақидаҳои меҳрпарастии ориёиҳо рафта мерасад. Дар саросари кишвар фаъол аст.

Эзоҳ
----

1. ↑  Феҳристи миллии намунаҳои мероси фарҳангии ғайримоддӣ./ Пажӯшиҳгоҳи илмӣ-тадқиқотии фарҳанг ва иттилооти Вазорати фарҳанги ҶТ - Душанбе: "Ирфон", 2014, - С. 64
2. ↑  ПИТФИ Феҳристи миллии намунаҳои мероси фарҳангии ғайримоддӣ (пайванди дастнорас)

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Ин мақолаи нопурра аз таърих мебошад.Шумо метавонед бо пурра кардани ин ба Википедия кумак кунед.* |
**Ангезиш** — қобилияти ба таъсири муҳити берунӣ ва дохилӣ ҷавоб гардонда тавонистани организми зинда. Тағйироти омилҳои муҳити беруна боиси дигаргунии мубодилаи моддаҳо мешавад; организми зинда аз ҳолати нисбатан ором ба ҳолати фаъол мегузарад. Материяи зинда ангезишро ҳис карда, ба он бо ҳолати тағйирёбии ғайримахсус (тез шудани мубодилаи моддаҳо, тағйир ёфтани потенсиали электрӣ, ҳолати физколлоидии протоплазма) ё махсус (гузарондани импулси асаб, кашиш хӯрдани мушак, ҷудо шудани луоб) ҷавоб мегардонад.

Ҳамчунин нигаред
----------------

* Ангезаҳои фаъолияти асаб

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* Ангезиш // А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2021, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.
**Гва́рдия** (итол. *guardia* «посбон, ҳифз, ҳи­моя») — дар қа­дим лашкарҳои камшуморро, ки барои муҳофизати шах­сии сардори дав­лат ё сардори ҳарбиён хидмат мекарданд, баъд­тар қис­ми мунтахаби ҳарбиро гвардия меномиданд.

Таърих
------

Маф­ҳу­ми «гвардия» дар Итолиё садаи X пайдо шуд. Нахустин полки гвардиявиро Людовики XIII со­ли 1553 дар Фаронса ташкил кард. Дар давраи шоҳи­га­рии Людовики XIV гвардия на фақат муҳофизи сардори давлат ҳисоб мешуд, балки мактаби ҳар­бии афсарҳо низ буд. Ин­қилоби буржуазии Фаронса (охи­ри садаи XVIII) гвардияи шоҳиро барҳам дода, гвардияи мил­лии буржуазӣ таъсис дод, ки ҳайа­ти он аз ашрофзодагон интихоб мешуд. Соли 1811 Наполеони I гвардияи иборат аз 52 000 нафарро ташкил кард, ки ба ҳайати он лаш­кар­ҳои пиёда, савора, артиллерӣ ва флоти баҳ­рӣ дохил буданд. Соли 1871 ба ҷойи артиши доимии Фа­ронса гвардияи миллии мардумӣ ташкил карда шуд, ки Комунаи Порисро далерона ҳимоя мекард. Умуман то саршавии Ҷанги яку­ми ҷаҳонӣ (1914—1918) аксари артишҳо гвардия доштанд. Дар Русия солҳои 1696—1700 Пётри I гвардия ташкил кард, ки баъд­тар ба гвардияи куҳна ва гвардияи ҷавон тақсим шуд. Ба ҳайати ин гвардияҳо қисмҳои ҳарбӣ ва киштиҳо дохил мешуданд. 18 сентябри 1941 гвардияи шӯ­ра­вӣ таъсис ёфт, ки сол­ҳои ҶБВ (1941—1945) дар мубориза бар зидди душманон қаҳра­мо­ни­ҳои зиёд кардаанд. Дар То­ҷикистон гвардия соли 1995 таъсис ёфтааст.

Нигаред низ
-----------

* Гвардияи миллии Ҷумҳурии Тоҷикистон

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Гвардия / М. Комилова // Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️  Гузариш ба унсури Викидода  Фарҳангҳо ва донишномаҳо | 
* Большая российская (старая версия)
* Большая советская (1 изд.)
* Современной Украины

 |
| Дар феҳристҳои китобшинохтӣ | 
* NKC: ph311309

 |
**Коллеҷи муҳандисию омӯзгории шаҳри Душанбе** — муассисаҳои таълимии таҳсилоти миёнаи касбии Ҷумҳурии Тоҷикистон мебошад. Муассисаи таълимӣ дар пойтахти Тоҷикистон – шаҳри Душанбе ҷойгир аст.

Таърих
------

Коллеҷи муҳандисию омӯзгории шаҳри Душанбе 24 майи соли 1965 бо Қарори иҷроияи Совети депутатҳои меҳнаткашони шаҳри Душанбе ҳамчун Техникуми индустриалӣ-омӯзгории шаҳри Душанбе ба истифода дода шудааст. Бо қарори Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон аз 03.03.2014, «Низомномаи Вазорати меҳнат, муҳоҷират ва шуғли аҳолии Ҷумҳурии Тоҷикистон» муассисаҳои таҳсилоти ибтидоии касбии Ҷумҳурии Тоҷикистон, аз ҷумла Коллеҷи муҳандисию омӯзгории шаҳри Душанбе аз тобеи Вазорати маориф ва илми Ҷумҳурии Тоҷикистон ба тобеи Вазорати меҳнат, муҳоҷират ва шуғли аҳолии Ҷумҳурии Тоҷикистон гузаронида шуд. Коллеҷи муҳандисию омӯзгории шаҳри Душанбе фаъолияти худро дар асоси қонунҳои Ҷумҳурии Тоҷикистон «Дар бораи маориф», «Дар бораи таҳсилоти миёнаи касбӣ», «Низомномаи намунавии муассисаи таҳсилоти миёнаи касбии Ҷумҳурии Тоҷикистон», «Стандарти давлатии таҳсилоти миёнаи касбии Ҷумҳурии Тоҷикистон», ки фаъолияти муассисаҳои таълимиро ба танзим медарорад, амалӣ месозад.

Коллеҷи муҳандисию омӯзгории шаҳри Душанбе дорои як бинои чорошёна мебошад. Бино ба се қисм иборат аст. Биноҳо ҳамчун бинои таълимӣ ва хобгоҳ истифода бурда мешаванд. Инчунин Коллеҷ дорои устохонаи кафшергарӣ, устохонаи ҳарротӣ, устохонаи дуредгарӣ ва гараж мебошад. Бинои таълимии коллеҷ дорои шиносномаи техникии ҳавлӣ буда, масоҳати умумии таълимгоҳ 4761м2-ро ташкил медиҳад. Дар коллеҷ синфхонаҳо ва устохонаҳои таълимӣ ба мавод ва таҷҳизотҳои таълимӣ таҷҳизонида шудаанд, аз ҷумла синфхонаҳои: «Автомобил ва хоҷагии худрав », «Қоидаҳои ҳаракат дар роҳ», «Таъминоти барқ», «Конструксияи биноҳо», «Сохтмони саноати шаҳрвандӣ»,«Технологияи маҳсулоти дӯзандагӣ», «Педагогика», «Психология», «Химия», «Забони модарӣ», «Математика», «Таърих», «Информатика».

Ихтисосҳо
---------

Коллеҷ мутахассисонро аз рӯи ихтисосҳои зерин тайёр мекунад:

* 2-08 01 01.01 – Таълими касбӣ (мошинсозӣ)
* 2-08 01 01.05 – Таълимоти касбӣ (сохтмон)
* 2-08 01 01.38 – Таълимоти касбӣ (саноати сабук «Дӯзанда»)
* 2-08 01 01.42 – Таълими касбӣ (таъминоти техникии корҳои \* кишоварзӣ)
* 2-08 01 01.31 Таълимоти касбӣ (нақлиёти худрав)
* 2- 430103 «Таъминоти барқ»
* 2-690101.06 «Меъмории ландшафтӣ»
* 2-700431-«Таҷҳизоти санитарӣ-техникии биноҳо ва иншоот»
* 2-02 0 602-« Системаи компютерӣ ва Интернет – технология»
* 2-270131.24 –«Иқтисодиёт ва ташкил дар соҳаи туризм»

Пайвандҳо
---------

* Торномаи Коллеҷи муҳандисию омӯзгории шаҳри Душанбе Бойгонӣ шудааст 13 марти 2018  сол.
**Коллеҷи омӯзгории шаҳри Панҷакент** — муассисаи таълимии таҳсилоти миёнаи касбии давлатӣ дар шаҳри Панҷакент.

Таъсис
------

Коллеҷи омӯзгории шаҳри Панҷакент бо қарори Шӯрои комиссарони халқи Ҷумҳурии Шӯравии Сотсиалистии Тоҷикистон 1-уми сентябри соли 1930 таҳти рақами 125 ҳамчун курсҳои муаллим тайёр кунӣ таъсис ёфта, соли 1932 ба комбинати педагогӣ ва баъдтар ба омӯзишгоҳи педагогӣ табдил дода шудааст.
Дар солҳои Ҷанги Бузурги Ватанӣ аз моҳи октябри соли 1942 то соли 1944 омӯзишгоҳ баста шуда, ба ҷои он мактаби миёнаи махсуси авиатсионии шаҳри Одесса кӯчонида оварда шудааст. Пас аз соли 1944 омӯзишгоҳ дарҳои худро аз нав ба рӯйи толибилмон боз намудааст.
Дар солҳои гуногун сарварии (директор) таълимгоҳро шахсони зерин ба уҳда доштаанд: Раҳимов (аввалин директор), Раҳматов Фаттоҳ, Мамадҷонов Қобилҷон, Раҳматзода, Разиюлло Абдуллозода, М. Арслонов, А.Ҷӯраев, Н. Файзиев, О. Низомов, Қ. Раззоқов, Н.Сироҷиддинов, А. Худойқулов, М. Юлдошева, Ф.Ҳоҷиев, А. Камолов, Н. Боймуродов, А. Г. Сулаймонова, Ҳ.Искандарова, Ф.Шарипова, Ш.Бозоров, Р. Бобоҳоҷиева, Т.Ниёзов, Э.Сироҷиддинов, Ҳ.Ҷанобилов, Н. Худоёрова. Аз соли 2015 директори коллеҷ доктори илмҳои филологӣ Ҷовид Холов мебошад.
То ин дам аз хатмкунандагони коллеҷ 3 академик, 60 профессор, 260 номзади илм, 19 нафар узви Иттифоқи нависандагони Тоҷикистон, 25 шоир, 5 ходими сиёсӣ, 1805 Аълочии маориф ва илми Ҷумҳурии Тоҷикистон ба воя расидаанд.
Бо Қарори Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон аз 2 ноябри соли 2012 Омӯзишгоҳи омӯзгории шаҳри Панҷакент ба Коллеҷи омўзгории шаҳри Панҷакент табдил дода шудааст. Имрўз коллеҷ дар шуъбаи рўзона дорои 39 гурӯҳи таълимӣ ва 599 донишҷӯ буда, дар шуъбаи ғоибона 341 нафар донишҷӯ таҳсил доранд.

Факултетҳо
----------

* Факултети фанҳои гуманитарӣ
* Факултети риёзӣ – педагогӣ

Роҳбарон
--------

* Холов Ҷовид Шодиевич – директори Коллеҷ
* Шодиева Зайнура Маҳмадмуродовна – ҷонишини директор оид ба таълим
* Раҷабов Мақсатило Раҳматилоевич – ҷонишини директор оид ба тарбия

Пайвандҳо
---------

* Сомонаи расмии Коллеҷи омӯзгории шаҳри Панҷакент
* маориф ва илми Ҷумҳурии Тоҷикистон(пайванди дастнорас)

Манбаъ
------

Сомонаи расмии Коллеҷи омӯзгории шаҳри Панҷакент
**Анваров Саидаҳмад** (1894-1938)– дар Конибодом дар оилаи деҳқон таваллуд ёфтааст. Ходими давлатӣ, иштирокчии фаъоли муборизаи роҳи пойдор кардани Ҳокимияти Шӯравӣ дар Тоҷикистон. Узви ҳизби коммунист аз соли 1919. То солҳои 1918 дар мактаби русии маҳаллӣ таҳсил кард. Солҳои 1918-1925 инструктори иттифоқи «Кушчӣ» («Ҷуфтгарон»)-и Конибодом, мудири шуъбаи обу замини вилояти Фарғона. Солҳои 1925-1929 комиссари халқии зироат ҶМШС Тоҷикистон, солҳои 1929-1931 намояндаи доимии ҶШС Тоҷикистон дар ШКХ ИҶШС, солҳои 1931-1933 дар академияи умумииттифоқии хоҷагии қишлоқи Москва таҳсил кардааст. 1933-1935 сардори шуъбаи сиёсии МТС-Шаҳринав, раиси комиҷроияи ноҳияи Варзоб, солҳои 1935-1937 коркуни масъули комиссариати халқии нигаҳдории тандурустии ҶШС Тоҷикистон буда, борҳо ба узвияти КМ ҲК (б) Тоҷикистон ва КИМ – и ҷумхурӣ интихоб шудааст. Аз руи маълумотҳои мо хидмати ин марди хирадманд барои дар сатҳи ИҶШС ҳал кардани масоили мубрами ҷумхурӣ хеле калон буда, шахсияти Саидаҳмад Анваров тадқиқоти мушаххас ва мукаммалро мехоҳад.
**Гватемалиҳо** — халқият, сокинони асосии Гватемала.

Дар ИМА, Мексика, Белиз низ зиндагӣ мекунанд. Бо шеваи маҳаллии забони испанӣ гап мезананд. Хатташон лотинӣ. Шумораи умумиашон дар оғози садаи XXI 12 млн нафар буда, аксарият пайравони дини насронианд (асосан равияи католикӣ ва қисман протестантӣ). Гватемалиҳо аслан насли омехтаи мардуми испанӣ ва ҳиндуҳои маҳаллӣ мебошанд. Мустамликадории Испания дар ин минтақа (аз садаи XVI) ба ҷорӣ гардидани забону фарҳанги испанӣ дар миёни ҳиндуҳои маҳаллӣ мусоидат кард. Ташаккулёбии халқияти гватемалиҳо ба давраи эълони мустақилии Гватемала аз Испания (1821) рост меояд. Гватемалиҳо асосан ба парвариши ҷуворӣ, лӯбиё, какао, тамоку, пахта, қаҳва, банан, найшакар ва ғ. машғул буда, деҳқонони камзамин ва безамин дар заминҳои иҷора ва плантатсияҳо бо меҳнати кироя машғуланд. Ҳунарҳои кулолӣ ва бофандагӣ низ дар миёни гватемалиҳо маъмуланд. Гватемалиҳоҳои испанизабон асосан дар шаҳрҳои пешрафтаи кишвар зиста, бештар ба тиҷорат ва соҳаи хидматрасонӣ машғуланд. Хонаҳои маъмулии гватемалиҳо як ё дуҳуҷрагӣ буда, аз хишти хоми бо коҳи гандум рехташуда ва най сохта шудаанд. Боми хонаҳо бо барги дарахти нахл ва аҳёнан бо сафол пӯшонида шудаанд. Дар миёни аҳолии деҳот расму ойини заминдорӣ ва парастиши салиб боқӣ мондааст.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Народы Америки. Т. 2. М. 1959;
* Брук С. И. Население мира. Этнодемографический справочник. М. 1986.

Сарчашма
--------

* Гватемалиҳо // Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.
**Сайёрак** (форсӣ: سیارک‎), **астероид** (аз юн.-қад. ἀστεροειδής — «ситорамонанд», аз ἀστήρ — «ситора» и εἶδος — «навъ, зоҳир») — ҷирми хурди осмоние бо қутри 1 то 1000 км (аксаран дар байни мадори ҳаракати Муштарӣ ва мадори Миррих), ки дар гирди Офтоб меградад. Астероидҳо аз сайёраҳо хурдтар бошанд ҳам, баъзеашон радиф доранд. Ҳамин аст, ки онҳоро «сайёраи хурд» низ меноманд.

Истилоҳ
-------

Истилоҳи «астероид»-ро дар илм бори аввал ситорашиноси англис У. Гершел ворид кардааст. Яке аз усулҳои таснифоти астероидҳо андозаи онҳо мебошад.

Ба гурӯҳи астероидҳо ҷирмҳое дохиланд, ки қутрашон бештар аз 50 м аст. Астероидҳо ҳангоми ба атмосфераи Замин дохил шудан насӯхта, ба сатҳи Замин меафтанд, ҳол он ки шиҳобҳо дар атмосфера пурра месӯзанд. Ин далели фарқкунандаи астероидҳо аз зузанабҳо мебошад. Ҳоло дар манзумаи Офтоб то 1,9 млн ҷирми осмонии ба андозаи беш аз 1 км маълум аст. Аз 482419 ҷирми кашфшуда мадори 231665-тои онҳо ба ҳисоб оварда ва ба онҳо рақами расмӣ дода шудааст, ки аз он ҷумла 15615 ҷирм номи расмӣ гирифт (2011). Аксари астероидҳои маълум дар ҳудуди «минтақаи астероидҳо» дар байни мадорҳои Миррих ва Муштарӣ ҷамъ омадаанд.

Ҷирми умумии ҳамаи астероидҳо камтар аз ҳафтсадяк ҳиссаи ҷирми Офтоб (ё 4 % ҷирми Моҳ) аст. Бузургтарин астероиди Манзумаи Офтоб Серера аст, ки андозаҳои 975×909 км ва массаи 0,95•1021 кг дорад (ин астероид аз 24 августи 2006 ба гурӯҳи резасайёраҳо дохил шуд). Ду астероиди бузургтарини дигар «**2 Паллада»** ва «4 Веста» мебошанд, ки қутрашон тақрибан 500 км аст. «4 Веста» ягона астероиди минтақаи астероидҳо аст, ки дар чашми номусаллаҳ менамояд. Аввалҳо ба астероидҳо номҳои қаҳрамонони асотири румӣ ё юнониро медоданд. Вале ҳоло кашшофи астероид ба он номи дилхоҳи худро мегузорад. Астероидҳое, ки мадорашон ба дурустӣ таъйин нашудаанд, то ҳанӯз беноманд ва танҳо рақами тартибӣ доранд (масалан:
1950 DA; солу моҳи кашф). 

Таснифи астероидҳо дар асоси тавсифоти мадор ва спектр (тайф)-и намоёни рӯшноии аз сатҳи он инъикосшудаи Оф­тоб сохта мешавад. Астероидҳодар асоси тавсифи мадорашон ба гурӯҳҳо ва оилаҳо низ ҷудо мешаванд. Соли 1975 Кларк Р. Чапмен, Дэвид Моррисон ва Бен Селлнер таснифоти спектрии астероидҳоро оғоз карданд, ки ба ранг, албедо ва тавсифи спектри нури инъикосшуда асос ёфта буд. Дар ибтидо ин таснифот се навъи астероидҳоро (навъи С — карбонӣ, 75 %; силитсиявӣ — 17 %; филиззӣ — 8 %) дарбар мегирифт. Баъдҳо таснифот хеле фарох шуд ва ҳоло ба 11 навъ тақсим мешаванд. Саҳми олимони тоҷик дар кашф ва таҳқиқи астероидҳо арзанда буда, онҳо ба шарафи кашшоф, расадхона ва давлати мо номгузорӣ шудаанд: «Бобоҷонов» (7164), «Бахарев» (4011), «Герасименко» (3945), «ГисАО» (2746), «Доброволев» (3013), «Ибодинов» (3436), «Ки­се­лёв» (4206), «Тоҷикистон» (2469) ва «Чернов» (4207).

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Астероид / М. Холов // Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.

* Дагаев М. Москва, Чаругин В. М. *Астрофизика*. Москва, 1988;
* Ми­ронов П. *Астероиды*. Москва,2011.
**Абуҳомиди Турка** (*Садриддин Абуҳомид Муҳаммад Турка* ; соли таваллуд ва вафот номаълум) — донишманд ва шоири тоҷик (асри 14).

Зиндагинома
-----------

Асосгузори Оли Турка – хонадони хуҷандиён, ки дар Исфаҳон зиндагӣ ва фаъолият мекарданд. Бо сабабҳои номаълум дар синни камолот ба Исфаҳон ҳиҷрат кард. Бо ҳукмронону адибону донишмандон Ғозонхон, Султонмуҳаммади Харбанда ва диг. шиносоӣ ва мукотиба дошт. Мувофиқи маълумоти наберааш Соинуддин Алӣ ибни Муҳаммад ибни Муҳаммад, бобояш таълифоти зиёде дар фалсафаву ирфон, аз қабили «Ҳикмат-ул-маниъа», «Ҳикмат-ур-Рашидия» (ба Рашидуддини Фазлулоҳ бахшида шуда буд), «Рисола дар вуҷуди мутлақ», «Китоб-ул-эътимод-ил-кабир» ва ғайра доштааст. Дар силки орифон дохил гардида буд ва дар ин бобоат низ китобҳову рисолаҳо доштааст. Ба замми ин таълифот, ӯ шеър низ мегуфтааст.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Саид Нафисӣ, Таърихи назму наср дар Эрон ва дар забони форсӣ, Т. 1344 ҳ. ш.

Сарчашма
--------

* А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — 608 с. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2021, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.
Абӯнаср бини Абӯзайд
--------------------

Абӯнаср бини Абӯзайд - вазири давлати Сомониён. 

Дар китоби «Осор ул-вузаро» - и Сайфиддинҳоҷӣ нисбати вазири сулолаи Сомониён, чунин маълумоте оварда нашудааст:
«Дар мабдаи ҳол муддатҳо соҳиби девони иншо ва рисолат буд. Дар ҳузуроти Сомониён ва ва дар фазлу ҳунар ва сахо ва атабӣ мамок буд. Чун вазорат ёфт дар тадбири умури мулк ва масолеҳи вилоят ва раъият бад он чӣ мумкин буд, қиём намуд. Баъд аз шаш моҳ ғуломони даргоҳ бо корд ӯро осеби ҳалок расониданд.» 

Ин вазири дарбори Сомонй аз ҷониби душанони аморат бо дасти ғуломони туркнажоди даргоҳ ба қатл расонида шудааст.

Пайнавиштҳо
-----------

1. ↑  Аҳрор Мухторов. Амирон ва вазирони Сомонӣ. – Душанбе, 1997, – с. 61.

Портал:Таърих


|  |  |
| --- | --- |
| Таърих | *Ин мақолаи нопурра аз таърих мебошад.Шумо метавонед бо пурра кардани ин ба Википедия кумак кунед.* |
**Абӯалӣ Давлатов** (тав. 19.06.1939, деҳаи Рини ноҳияи Ишкошим), физик, номзади илмҳои педагогӣ (1990), дотсент (1992).

Зиндагинома
-----------

Солҳои 1959– 1964 дар факултети физика-математикаи Донишгоҳи давлатии Тоҷикистон ба номи В.И. Ленин таҳсил кардааст. Солҳои 1970–1971 лаборанти калони кафедраи физикаи назариявӣ, 1971–1974 ассистенти кафедраи физикаи умумӣ, 1974–1986 ассистенти кафедраи методикаи таълими физика, 1986–1992 муаллими калони кафедраи номбурдаи Донишкадаи давлатии омӯзгории шаҳри Душанбе ба номи Қ. Ҷӯраев буд. Аз соли 1992 ҳамчун дотсенти кафедраи методикаи таълими физикаи Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи Садриддин Айнӣ фаъолият дорад. Солҳои 1975–1979 дар шуъбаи ғоибонаи аспирантураи донишкадаи омӯзгории пойтахт таҳсил намудааст. Ҳамзамон, солҳои 1995–1997 муовини декани факултети физикаи донишгоҳи омӯзгорӣ оид ба корҳои таълим буд. Оид ба методикаи истифодаи масъалаҳои тартибдодаи хонандагон дар раванди омӯзиши физика кори илмӣ бурдааст. Муаллифи зиёда аз 51 номгӯи корҳои илмию методӣ мебошад, ки 6 номгӯи онҳоро воситаҳои методӣ ташкил медиҳанд. Бо нишони сарисинагии «Аълочии маорифи Тоҷикистон» (1996) сарфароз шудааст.

Осор
----

* Тартиб додани масъалаҳо ҳамчун методи таълим ва инкишофи тафаккури хонандагон дар ҷараёни машғулиятҳо // Проблемаҳои актуалии таҳсилот дар муасисаҳои таҳсилоти олии касбӣ, миёнаи махсус ва миёна (Маводи конференсияи илмию амалӣ), Д. 2009.
**Абуҳафс Ҳаким писари Аҳваси Суғдӣ** (форсӣ: ابوحَفص حکیم پسر احوص سُغدی‎ — ; ? — 832) — луғатнавис ва мусиқидон ва аз аввалин шоирони порсӣгӯи форс-тоҷик.

Зиндагинома
-----------

Дар «Ал-Муъҷам»-и Шамси Қайси Розӣ, «Маҷмаъ-ул-фусаҳо»-и Ризоқулихони Ҳидоят, рисолаи дар илми мусиқӣ нигоштаи Абунасри Форобӣ, «Таърихи Бухоро»-и Наршахӣ ва ғайра Абуҳафси Суғдӣ чун нахустин шоир дар адабиёти форс-тоҷик, луғатшинос ва мусиқидон ёд шудааст.

Осори боқимонда
---------------

Аз осори бадеиаш то ҳол 2 байт дастрас гардидааст:

> Оҳуи кӯҳӣ дар дашт чӣ гуна давадо,  
> 
> Чун надорад ёр, бе ёр чӣ гуна бувадо.  
> 
>   
> 
> Бӯсу назарам ҷамол бошад бо ёр,  
> 
> Ин фатво (ман) гирифтаам аз гургар.
> 
> 

Асари дар луғат таълифшудаи Абуҳафси Суғдӣ фарҳанги тафсири форсии дарӣ будааст, ки то ҳол дастраси муҳаққиқон нагардидааст. Вале дар осори луғатнигорӣ (лексикографӣ)-и баъди садаи X ба ин асар ишораҳои зиёде мавҷуданд. Дар илм он «Фарҳанги Абуҳафс» ё «Рисолаи Абуҳафси Суғдӣ» ном гирифтааст. Абуҳафси Суғдӣ мусиқидон низ будааст. Асбоби мусиқӣ — шоҳрӯд аз ихтироъоти ӯ мебошад.

Адабиёт
-------

* Ашъори ҳамасрони Рӯдакӣ, Сталинобод, 1958;
* Афсаҳзод А. Одамушшуаро Рӯдакӣ, Д. 2003;
* Ашъори ҳамасрони Рӯдакӣ, Д. 2007;
* Аҳвол ва ашъори шоирони бедевони қарнҳои 3 — 5 ҳ. қ. Т. 1370 ҳ. ш.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* Абуҳафси Суғдӣ // А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2021, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.
**Абӯисҳоқи Битруҷӣ** (ар. أبو إسحاق بطروجي‎; асри XII, Андалус — тақрибан 1204) — ахтаршиноси андалусӣ.

Таълифот
--------

Танҳо асари шинохташудаи ӯ китоби «Фӣ-л-ҳайат» аст. Ин китобро Майкл Скот бо унвони «Ҳаракатҳои мустадири афлок» ба лотинӣ тарҷума кардааст. Битруҷӣ ба диққату сиҳати риёзии кайҳоншиносии Батламиюс арҷ мениҳад, аммо эътибори физикии онро инкор мекард. Бештари ситорашиносон ба фарзиёти Битруҷӣ ба сабаби нотавонии онҳо дар баробари низоми батламиусӣ таваҷҷуҳе накардаанд.

Эзоҳ
----

1. 1 2
2. 1 2  *Istituto centrale per il catalogo unico* EDIT 16: censimento nazionale delle edizioni italiane del XVI secolo (итол.) — Roma: ICCU, 2000.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️  Гузариш ба унсури Викидода  Вебгоҳҳои мавзӯъӣ | 
* zbMATH Open

 |
| Фарҳангҳо ва донишномаҳо | 
* Испанский биографический
* De Agostini

 |
| 

| Дар феҳристҳои китобшинохтӣ |
| --- |
| 
* BNF: 12794774z
* GND: 104053119
* ICCU: BVEV017765
* ISNI: 0000 0001 1907 7735
* LCCN: n2020019155
* VcBA: 495/6752
* VIAF: 265088688
* WorldCat VIAF: 265088688

 |

 |
**Диспур** ( ассам. দিসপুর) - шаҳр дар шимоли шарқи Ҳиндустон, маркази маъмурии Иёлати Ассам.

Таърих
------

Аввалин бошишгоҳҳои аҳолинишин дар мавзеи Диспур дар ҳазорсолаи II пеш аз милод пайдо шуданд. То миёнаи асри XIX, Диспур як деҳа буд, афзоиши он пас аз мустамликадории инглисҳо оғоз ёфт — дар шаҳр мактаб кушода шуд, корхонаҳои коркарди чой, биринҷ, оҳан, равған таъсис ёфтанд.

Соли 1973 пойтахти Ассам ба Диспур аз шаҳри Шиллонг кӯчонида шуд. Аҳолии шаҳр он вақт ҳамагӣ 1700 нафар буд, ҳоло ( 2012 ) 10 812 нафар дар Диспур зиндагӣ мекунанд. Диспур бо шаҳрҳои калон Гувахати, Ҷатия, Камул ҳамсарҳад аст.

Чой, шолӣ, яхт, пахта ва меваҳои ситрусӣ парвариш карда мешаванд. Шоҳипарварӣ, саноати ҷангал низ дорад. Истихроҷи нафт ва ангишт. 68% аҳолӣ дар соҳаи кишоварзӣ кор мекунанд.

Эзоҳ
----

1. ↑  World Gazetteer. 13 октябри 2019 санҷида шуд. Баргирифта аз сарчашмаи аввал 1 октябри 2007.

| ⚙️ Пойтахтҳои иёлатҳо ва қаламравҳои иттифоқии Ҳиндустон |
| --- |
| Пойтахтҳои иёлатҳо | Агартала · Аизул · Бангалор  · Бҳопал · Бхубанешвар · Гандинагар · Гангток · Диспур · Ҷайпур · Деҳродун · Имфал · Итанагар · Калкутта · Кохима · Лакхнау · Мумбай · Панаҷи · Патна · Райпур · Ранчи · Сринагар · Тривондрум · Ҳайдаробод · Чандигар · Ченнаи · Шиллонг · Шимла |  |
| Пойтахтҳои қаламравҳои иттифоқӣ | Домон · Ноҳияи миллии пойтахт Деҳлӣ · Коворотӣ · Пудучерӣ · Бандар Блэр · Силвосо |
**Дирижёр** (фр. diriger – идоракунӣ, роҳбарӣ кардан) — мусиқачии баландихтисос, роҳбари коллективи бадеӣ (оркестр, хор, ансамбл ва ғайра).

Нафаре, ки майлу хоҳиши дирижёри оркестри симфонӣ шуданро дорад, мебояд ӯ аввал консерваторияро бо ягон ихтисос (скрипка, композитор, фортепиано, дир.хор ва ғайра) ба итмом расонад ва баъдан синфи дирижёриро аз нав хатм намояд.

Дирижёр хор, ансамбли эстрадӣ ё оркестри созҳои халқӣ, роҳбарии оркестри симфонӣ (опера, балет)-ро уҳда карда наметавонад.
Дирижёр костюми махсус дорад, ки онро «фрак» гӯянд (навъи либоси сиёҳи мардона, ки пеши доманаш кӯтоҳу ақиби доманаш дарозу миёнчок аст). 
Шакли фрак аз намуди болу думи парасту гирифта шудааст. Дар гардан низ ба ҷои галстуки муқарарӣ, галстуки шапаракмонанд («бабочка») мебанданд. Барои он, ки дасти дирижёриро ҳама хуб бинанд, вай дар дасти росташ чӯбчае (30–35 см) аз чӯби бамбук мегирад, ки тарафи дар даст будааш қуббадор ва тарафи нӯгаш борик мешавад.
Дирижёр бояд шунавоии мукаммал, ҳисси ниҳоят баланди ритм, дониши мукаммал дар хусуси имконияту тарзу усули навозиши ҳама созҳои оркестр дошта бошад.

Дирижёри ҳақиқӣ бояд дорои маданияту маърифати баланд бошад ва эҳсосу назокати иҷрои навозандагонро амиқ дарк кунад. Барои мақсади муаллифро ифода кардан, ғояи асарро кушодан, дирижёриро мебояд техникаи хуби дирижёрӣ ва қиёфасозии таъсирбахш дошта бошад. Тавонад тафсири саҳеҳи асари иҷро мешударо кушояд, партитураро озодона хонда тавонад.
Дирижёр вазифаи худро бо ҳаракатҳои мавзун, мулоиму равони дастонаш, бо нишон додани суръату тобишҳои динамикӣ ба навохтан ҳамроҳ шудани гурӯҳҳои оркестр, солистон ва ғ. иҷро мекунад.
Дар гузашта як зумра дирижёрон дар байни санъаткорон маълуму машҳур буданд. Аз ҷумла композиторони бузург ба монанди К. Вебер, Ф. Лист, Ф. Менделсон, Г. Берлиоз, Р. Вагнер, Г. Маллер, Р. Штраус, С. Рахманинов ва дигарон. Ҳунари дирижёрӣ дар охирҳои а. XIX ва нимаи аввали а. XX як зумра **дирижёр**ҳои бомаҳоратро рӯи саҳна овард, ки дар ҷаҳон шинохта шуданд.

Дирижёрони Тоҷикистон
---------------------

дирижиёрони оркестри симфонӣ
* Александр Степанович Ленский
* Анварҷон Шоймурод
* Берон Меробов
* Ибодулло Абдуллоев
* Толиб Шаҳидӣ
* Урбах Самуил Юлйевич
* Эдуард Айрапетянс
* Ибодулло Абдуллоев

дирижёрони оркестри созҳои халқӣ
* Ҷӯрахон Обидпур
* Одилҷон Назаров
* Давлат Қурбонов
* Мухтор Ашрафӣ
* Аъзам Камолов,
* Фозил Солиев,
* Усмон Мадёров,
* Амон Ҳамдамов

Эзоҳ
----

1. ↑  Обидпур Ҷ. Луғатномаи тафсирии мусиқӣ / зери назари Б.Қобилова. – Душанбе: Аржанг, 2019. – С.128. – 480 с. ISBN 978-999-47-43-90-2(тоҷ.)
**Абӯтаййиби Сарахсӣ** - аз шоирони даврони Сомониҳо будааст. Саид Нафисӣ ӯро аз шоирони гумноми Оли Сомон донистааст. Дар бораи ӯ маълумоти дигар ба ҷуз он, ки се байт дар Маҷмаулфусаҳо омада, чизе дар даст нест; он байтҳо ин аст:

Эй подшоҳи рӯйи замин, давр аз они туст,
Андешаи тақаллуби даврон куну замон.
Бехе нишон, ки давлати боқӣ-т бор диҳад,
К-ин боғи умр гоҳ баҳор аст гоҳ хазон.
Чун ком ҷовидон мутасаввир намешавад.
Хуррам касе, ки зинда кунад ном ҷовидон.

Адабиёт
-------

* Донишномаи Рӯдакӣ, саҳ. 63. Ҷилди 1. Душанбе 2008
* Аҳвол ва ашъори шоирони бедевони қарнҳои 3-4-5 ҳ.қ. тасҳеҳи Маҳмуди Мудаббирӣ Т. 1370
* Маҳмуди Мудаббирӣ Омори ашъор ва шоирони порсигӯ то поёни қарни 5-ҳ. дар маҷал.
* Номаи Пажӯҳишго, шумораҳои 8-10, Душанбе 2005
* Ашъори ҳамасрони Рӯдакӣ, таҳияи матн ва луғату тавзеҳот аз Худоӣ Шарифов ва Абдушукури Абдусаттор, Душанбе 2007
**Диспозитсия** — аз калимаи лотинии *ҷобаҷокунӣ*, *тақсимкунӣ* - қисми таркибии меъёри ҳуқуқ мебошад, ки дар он қоидаҳои рафтор инъикос мегардад. Дар диспозитсия шаклҳо ва тарзҳои содир намудани рафтори муайян ва ё манъи содир намудани он нишон дода мешавад.
Диспозитсия аз меъёрҳо - қоидаҳои рафтор иборат аст. Дар меъёрҳо-принсипҳо, меъёрҳо-мафҳумҳо ва ба мисли инҳо диспозитсия мавҷуд нест.
Диспозитсия дорои намудҳои зерин мебошад: одӣ (қоидаҳои рафторро бе шарҳи он инъикос менамояд); мукаммал (тамоми нишонаҳои қоидаи рафторро дар бар мегирад ҳаволакунанда (қоидаи рафторро инъикос
накарда, барои шиносоӣ бо он ба меъёри дигар ишора мекунад

Нигаред низ
-----------

* Ҳуқуқ

Эзоҳ
----

1. ↑  Фарҳанги истилоҳоти ҳуқуқ / Зери таҳрири Маҳмудов М.А. - Душанбе: ЭР-граф, 2009. - с. 156
**Алтератсияи ладӣ** — зинаҳои ноустувори ладро бо тарзи нимпардагӣ (хроматикӣ) баланд ё паст карда, кашиши онҳоро ба нотаҳои устувор зиёд месозад. Дар ҳар лад садоҳои устувори сеовозагии тоникӣ аз алтератсияи ладӣ эминанд. Чунин хелҳои алтератсияи ладӣ вуҷуд доранд:

дар мажор
* зинаи II паст ё баланд мешавад;
* зинаи IV баланд мешавад;
* зинаи VI паст мешавад;

дар минор (аслӣ)
* зинаи II паст мешавад;
* зинаи IV паст ё баланд мешавад;
* зинаи VII баланд мешавад.

Нигаред
-------

* Алтератсия

Эзоҳ
----

1. ↑    Обидпур Ҷ. Луғатномаи тафсирии мусиқӣ / зери назари Б.Қобилова. – Душанбе: Аржанг, 2019. – С.21. – 480 с. ISBN 978-999-47-43-90-2(тоҷ.)
**Freebase** - пойгоҳи додаҳои бузурги донишманди муштарак мебошад, ки метамаълумотро, ки асосан аз ҷониби ҷомеаи онлайн ҷамъ оварда мешавад, дар бар мегирад. Ин коллексияи онлайни маълумоти сохташуда аз бисёр манбаъҳо мебошад, ба монанди лоиҳаҳои вики-индивидуалӣ аст . 

Ҳадафи Freebase эҷоди як манбаи глобалӣ мебошад, ки ба одамон (ва мошинҳо) дастрасии бештар муассир ба иттилооти маъруфро фароҳам меорад..Аз таоафи ширкати нармафзори амрикоӣ Metaweb таҳия шудааст ва аз моҳи марти соли 2007 ба таври оммавӣ фаъолият мекунад. Metaweb аз ҷониби Google харида шудааст (16 июли соли 2010 эълон карда шуд  ). 

16 декабри соли 2014 дар Google+ дар бораи пӯшидани банақшагирии махзани маълумот ва интиқоли ҳама иттилоот ба Викидода паёме пайдо шуд. 2 майи соли 2015, пойгоҳи додаҳо баста шуд , Google пешниҳод менамояд, ки ба ҷояш Knowledge Graph истифода шавад. 

8 сентябри соли 2018, Google дар github.com рамзи манбаъро барои сервери grafd, ки нусхаи FreeBase буд, нашр кард: . 

Худи дампи базаи FreeBase дар  дастрас аст.

Ҳамчунин бингаред
-----------------

* DBpedia
* Викидода
* YAGOYAGO
* Cyc
* True Knowledge
* Шабакаи семантимавӣ

Эзоҳ
----

1. ↑
2. ↑  *Markoff, John*. Start-Up Aims for Database to Automate Web Searching, *Нью-Йорк Таймс* (9 марти 2007). Проверено 9 марти 2007.
3. ↑  Google Blog
4. ↑  Группы Google.  groups.google.com. 14 январи 2017 санҷида шуд.
Пайвандҳои берунӣ
-----------------

* freebase.com — вебгоҳи расмии Freebase (англ.) )
* Freebase Blog Бойгонӣ шудааст 11 апрели 2012  сол. (англ.) )
* Wiki Freebase (англ.) )
* Freebase - қабули дархостҳо ба Google Knowledge Graph

|
|  |
«**Ганҷи Вахш**» — ҷамъияти дорои масъулияти маҳдуд, корхонаи истеҳсоли масолеҳи сохтмонӣ дар ноҳияи Кӯшониёни вилояти Хатлон.

Соли 2009 дар соҳили дар Вахш, дар ҳудуди ҷамоати шаҳраки Бохтариён ташкил ёфтааст. Маҳсулоти истеҳсолии корхона: шағал, сангреза, рег ва анвоъи дигари маҳсулоти сохтмонӣ. Корхона талаботи корхонаҳои саноатии шаҳрҳои Қӯрғонтеппа, Сарбанд ва аҳолии минтақаҳои мазкурро бо маҳсулоти сохтмонӣ қонеъ мегардонад. Соли 2014 дар корхона 15 нафар коргару мутахассис фаъолият мекарданд.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* Ганҷи Вахш // Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.
**Алтернариоз** — навъе аз касалиҳои занбӯруғии рустанӣ. Ангезандааш занбӯруғҳои ҷинси Alternaria. Алтернариоз чанд хел мешавад, масалан, алтернариози майса (ангезандааш алтернариоз tenuis), алтернариози картошка (ангезандааш алтернариоз solani), алтернариози себ (ангезандааш алтернариоз mali), алтернариози нок (ангезандааш алтернариоз bokurai), алтернариози карам (ангезандааш алтернариоз brassicae), алтернариози ток (ангезандааш алтернариоз alternata, алтернариоз tenuissima, алтернариоз vitis). Махсусан алтернариози карам зарари калон мерасонад. Алтернариози ток дар тамоми мавзеъҳои токдории ҷаҳон дучор меояд. Зарари алтернариоз тадриҷан меафзояд. Алтернариоз дар ҳавои гарми намнок авҷ мегирад. Дар навдаҳои касал доғҳои дорчинӣ ё нуқрафом пайдо мешаванд. Ҳангоми ба ҷойи намнок гузоштан ранги навдаҳои сироятёфта зуд зайтунӣ мегардад. Баргҳои ток аввал доғҳои сафед пайдо карда, баъд тирагун мешаванд; дар ҳавои серрутубат рӯи баргро қабати тунуки занбӯруғ мепӯшад. Меваи касал пажмурда гашта, таъми нохуш пайдо мекунад. Тадбирҳои мубориза: риояи қоидаҳои агротехникӣ, нест кардани пасмондаҳои рустаниҳо; ҳангоми зоҳир гардидани касалӣ ба зироат ва боғот пошидани маҳлули 2-фоизаи моеи бордосӣ; дар муддати кӯтоҳ ҷамъоварӣ кардани ҳосил; дар шароити мусоид нигоҳ доштани мева.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — 608 с. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2021, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.
**Гандумак** (Elytrigia trichophora) — рустаниест бисёрсолаи хӯшадор.

То 60-100 см қад мекашад. Пояаш гандуммонанд, баргу хӯшааш мӯякдор. Дар ҷойҳои дорчинихок хуб нашъунамо мекунад. Дар Аврупо, Русия, Осиёи Марказӣ, Осиёи Хурд паҳн шудааст. Дар Тоҷикистон дар доманаи қ-кӯҳҳои Қурама, Туркистону Зарафшон, Ҳисору Дарвоз ва Тоҷикистони Ҷанубӣ (дар баландии 900—1800 м аз с. б.) нашъунамо меёбад. Аввалҳои фасли тобистон гул мекунад. Хӯроки хуби чорвост. Аз Г. хошок низ тайёр мекунанд. 100 кг хошоки Г. 28,3 воҳиди хӯрокӣ ва 3,1 кг протеини ҳозим дорад. Таркибаш аз 8-12 % протеин, 2-3 % равған, 40-45 % моддаҳои қиёмии бенитроген, фосфор (0,3 %), калсий (0,2 %), натрий (0,12 %), магний (0,1 %) иборат аст.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Невский С. А. Флора СССР. М-Л. 1934; Флора Таджикской ССР. Т. 1. М-Л. 1957;
* Мартыненко В. А. Груздев Б. И. Определитель сосудистых растений окрестностей Сыктывкара. Екатеринбург, 2005.

Сарчашма
--------

* Гандумак // Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.
**Алпомиш** - Эпоси қаҳрамонии қавму халқҳои турктабор, ки версияҳои мухталиф дошта, аз ҷиҳати пайдоиш ба давраҳои қадим, давраҳои модаршоҳӣ ва қабилавӣ мансуб аст. Нусхаи тоҷикии он дар байни сокинони водии Зарафшон низ ба қайд гирифта шудааст. Дар варианти тоҷикӣ баъзе мотивҳои ҳамосаҳои тоҷикӣ мушоҳида мешавад. Дар водии Зарафшон фаъол аст

Эзоҳ
----

1. ↑  Феҳристи миллии намунаҳои мероси фарҳангии ғайримоддӣ./ Пажӯшиҳгоҳи илмӣ-тадқиқотии фарҳанг ва иттилооти Вазорати фарҳанги ҶТ - Душанбе: "Ирфон", 2014, - С. 64
2. ↑  ПИТФИ Феҳристи миллии намунаҳои мероси фарҳангии ғайримоддӣ (пайванди дастнорас)

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Ин мақолаи нопурра аз таърих мебошад.Шумо метавонед бо пурра кардани ин ба Википедия кумак кунед.* |
**Алтинг** — (аз калгшаи исландии - парлумон) - муассисаи олии намояндагии Исландия. Алтинг яке аз парлумонҳои кӯҳнатарин дар Аврупост.
Мувофиқи ислоҳоти конститутсионии соли 1991 Алтинг ба мақомоти якпалатагӣ табдил ёфт. Ҳоло Алтинг ба мӯхдати чор сол интихоб гардида, ҳаӣати он аз 63 вакил иборат мебошад. Алтинг ваколатҳои васеи ба парлумон хос дорад, метавонад барои нобоварӣ ба ҳуқумат ё вазирони алоҳида овоз диҳад, инчунин вазиронро ба воситаи расму қоидаи импичмент суд намояд.

Эзоҳ
----

1. ↑  Фарҳанги истилоҳоти ҳуқуқ / Зери таҳрири Маҳмудов М.А. - Душанбе: ЭР-граф, 2009. - с.37
**Вэнтян** (чинии сунатӣ: 問天, сода: 问天, пинйин: *Wèntiān*, палл.: *Вэнтян*, айнан: «Суол ба осмон») — модули санҷишии №1 Истгоҳи модулии кайҳонии чиноӣ. Он функсияҳои идораи модули асосии «Тянҳэ»-ро такрор мекунад. Ҳамчунон макони нигаҳдории маводи лозимаи истгоҳ мебошад. Камераи шлюзии кубӣ бо манипулятори берунӣ мавҷуд аст. Модул бо дастгоҳи тобдиҳии батареяҳои офтобӣ барои тоб доданашон ба сӯи офтоб муҷаҳҳаз аст.. Дар асоси таҳқиқотҳои лабораторияи кайҳонии «Тянгун-2» ҷойгир аст.

Парваз
------

Парвози дастгоҳи кайҳонӣ аз 2021 то 2022, аз космодроми Вэнчан, тавассути ракета-интиқолдиҳандаи CZ-7 пешбинӣ шудааст.

Эзоҳ
----

1. 1 2  *McDowell J.* Jonathan's Space Report — International Space University.
2. ↑  *И. Лисов* Китайский «Мир», китайский «Аполлон» // Новости космонавтики : журнал. — 2016. — Май (т. 26, № 07(402)). — С. 32-34. — ISSN 1561-1078.
**Андре Вюрмсер** (1899, Порис — 1983, ҳамон ҷо) — нависандаи фаронсавӣ.

Узви Ҳизби коммунистии Фаронса (аз соли 1934) буд ва дар рӯзномаҳои «Юманите», «Леттр франсэз» кор мекард. Ба собиқ ИҶШС ду бор, аз ҷумла ба Тоҷикистон соли 1973 омад ва таасуроти сафарҳояшро навишта буд. Андре Вюрмсер яке аз мунаққидони эҷодиёти С. Айнист. Баъди ба забони фаронсавӣ тарҷума ва нашр шудани «Марги судхӯр»-и С. Айнӣ (1957) дар «Леттр франсэз» (1958, 9 — 15 январ, № 704), тақризе бо номи «Бузургӣ ва бадбахтиҳои Шарқ» навишта, андешаҳояшро оид ба ин асар иброз намуд. Ӯ Қорӣ-Ишкамбаро дар радифи Гранде ном қаҳрамони романҳои Балзак ва Гарпагони пйесаҳои Молйер гузошта, муқоиса намудааст. «Ёддоштҳо»-и Айниро ба романҳои психологии фаронсавӣ ва «Хонаи калон» ном романи нависандаи Алҷазоир Муҳаммад Диб наздик донистааст. Услуби С. Айнӣ дар «Ёддоштҳо», сабки шоиронаи вай, баёни равшану возеҳ ва фаҳмои андешаҳо, ки худ ба қавли Андре Вюрмсер зодаву ба камол расида дар кишвари шоирон аст, Андре Вюрмсерро мафтун карда буд. Андре Вюрмсер баъди бозгашт аз Тоҷикистон сафарномае бо номи «Республика дар назди Боми Ҷаҳон» навишт.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Шокир Мухтор. Адабиёти тоҷик дар Франция. Д. 1985;
* Шокир Мухтор. Мақолот. Д. 2001.

Сарчашма
--------

* Вюрмсер Андре / Ш. Мухтор // Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.
Ҳолати тиббӣШаблон:SHORTDESC:Ҳолати тиббӣ

**Аэрофагия** (аз аэро… ва юн. phaqos — хӯранда) — ҳангоми истеъмоли ғизо аз миқдори муқаррарӣ зиёдтар фурӯ бурдани ҳаво. Бо шитоб тановул кардани хӯрок, истеъмоли аз ҳад зиёди нӯшидани газдор (оби газдор, пиво) ва ғ. боиси бо ҳаво пур шудани меъда мегардад. Дар натиҷа дар сари дил ҳисси нофораму вазнинӣ пайдо шуда, шахс оруғ мезанад. Ҳангоми муттасил вайрон кардани тартиби истеъмоли хӯрок аэрофагия метавонад доимӣ шавад. Аэрофагия боиси дард кардани мавзеи дил ва хурӯҷи нафастангӣ мешавад. Барои пешгирии аэрофагия ба тартиби истеъмоли хӯрок риоя бояд кард; хӯрокро зуд-зуд, кам ва бешитоб хӯрдан лозим аст. Аз истеъмоли нӯшиданиҳои газдор худдорӣ бояд кард. Дар мавриди бисёр такрор ёфтани аэрофагия ба духтур муроҷиат кардан лозим аст.
Аэрофагия дар кӯдакони навзод бинобар номукаммалии кори узвҳои ҳозима, инчунин макидани пистонаки холӣ ё синаи камшир ба вуҷуд меояд. Аломатҳои аэрофагия чунинанд: дар вақти макондан гиря кардани кӯдак, дамиши шикам, аз сина рӯ тофтани тифл, қай кардани шири макида (баъзан чун «фаввора»). Дар мавриди пайдоиши аломатҳои аэрофагия пистонро аз даҳони кӯдак бароварда, ӯро рост доштан ло­зим аст (баъд аз оруғ задан кӯдак ором мешавад). Ҳангоми зуд-зуд рух намудани аломатҳои аэрофагия дар кӯдаки ширмак бояд ба табиби бачагона муроҷиат кард.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Руководство по гастроэнтерологии. Т. 1, Москва, 2001.

Сарчашма
--------

* Аэрофагия // Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.



|  |  |
| --- | --- |
| Пизишкӣ | *Ин мақолаи нопурра аз пизишкӣ мебошад.Шумо метавонед бо пурра кардани ин ба Википедия кумак кунед.* |


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️  Гузариш ба унсури Викидода  Фарҳангҳо ва донишномаҳо | 
* Большая российская (старая версия)
* Большая российская (научно-образовательный портал)

 |
**Хатои Lua: bad argument #2 to 'formatDate': invalid timestamp 'ноябр 2018'.**



**АЭРОЗОЛҲÓ** (аз аэро... ва олмонӣ sol – маҳлули коллоидӣ), системаҳои пошхӯрда (дисперси)-е, ки аз зарраҳои сахт ё моеи дар муҳити газшакл муаллақ таркиб ёфтаанд. Аэрозолҳоро, маъмулан, аз рӯйи ҳолати пошхӯрӣ тасниф мекунанд. Аэрозолҳои ҳолати пошхӯриашон моеъ меғ ва аэрозоли ҳолати пошхӯриашон зарраҳои сахт дуд номида мешаванд. Аэрозолҳои ҳолати пошхӯриашон сахт ва андозаи зарраҳояшон аз андозаи зарраҳои дуд калонро чанг меноманд. Андозаи зарраҳои аэрозол 10-5–10-2 см аст. Macалан, андозаи зарраи меғ 5–10-5 см, дуди тамоку 10-4–10-5 см, чанг 10-4–10-2 см мебошад. Аэрозолҳо дар соҳаҳои кишоварзӣ, тиб бо мақсади тоза кардани ҳаво, корҳои ҳарбӣ, ҳавошиносӣ (метеорология) ва ғ. истифода мешаванд. Баъзе аэрозолҳо заҳр­ноканд, масалан, аэрозолҳои радиоактив, ки аз таркишҳои атомӣ ба амал меоянд. Чангҳое, ки дар таркибашон пайвастҳои силитсий, сурб, бериллий, хром, симоб ва ғ. доранд, хавфнок буда, бемории вазнини шуш – силикозро ба вуҷуд меоваранд. Аэрозолҳоро барои аз зараррасонҳо ҳифз намудани зироат, ҷангалзор, ғалла, чорвову паранда ва ғ. кор мефармоянд. Бо ин мақсад маҳлули ғализи пеститсидҳоро ба воситаи генераторҳои аэрозолӣ мисли туман ё дуд ба ҳаво паҳн мекунанд. Барои ҳосил кардани аэрозолҳо асосан гексохлорани техникии 3,3–3,6-фоиза ва полихлорпинени 12,5–16,6-фоизаро истифода мебаранд. Аэрозолҳоро ба баллонҳои начандон калон пур мекунанд (ҳангоми кушодани онҳо моеъ зери таъсири фишор берун баромада, пош мехӯрад). Чунин аэрозолҳо барои нест кардани магас, пашша, кӯрпашша ва ғ. истифода мешаванд. Дуди сунъиро ба воситаи қурсҳои дудбарор ҳосил карда, бо мақсади маҳв кардани ҳашарот (дезинфексия)-и анбор, гармхона ва нест кардани пашшаву хомӯшакҳо истифода мебаранд. Ҳангоми кор бо аэрозолҳо эҳтиёт бояд кард, зеро мумкин аст одам заҳр­олуд гардад ё таркишу сӯхтор ба вуҷуд ояд.

Адабиёт
-------

* Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — 664 с. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.

* **Адабиёт**:

Фукс Н. А. Механика аэрозолей. Москва, 1985;
Абдеев С. Н. Устройсво доставки ингаляционных препаратов, используемых при терапии заболеваний дыхательных путей. Москва, 2000.