**Марзи Қирғизистон-Тоҷикистон** 984 км тӯл дорад ва аз нуқтаи сегона бо Ӯзбекистон то нуқтаи сегона бо Чин мегузарад.

Харитаи Тоҷикистон, ки марзҳои давлатиро нишон медиҳад

Тавсиф
------

Марз аз шимоли Тоҷикистон дар водии Фарғона сар мешавад. Марз тахминан ба самти ғарб мегузарад, бо қуллаи тез дар наздикии кӯҳи Чоркӯҳ, он қариб ба Баҳри тоҷик мерасад, аммо як роҳи тунуки қаламрави Тоҷикистон аз байни обанбор ва марз мегузарад. Пас аз он ба самти ҷануб дар наздикии Лолазор, пеш аз он ки ба самти шарқ ба қаторкӯҳи Туркистон бирасед. Пас марз аз ин қаторкӯҳ, инчунин аз қаторкӯҳҳои Олой ва Транс-Олой ба шарқ то марз бо Чин мегузарад.

Дарунбумҳо
----------

 Харитаи анклавҳои Тоҷикистон; Лолазор — дар тарафи чап хурдтар
Дар марзи Қирғизистон-Тоҷикистон Ворух ва Лолазорро ҳамчун дарунбум дар дохили қаламрави Қирғизистон нишон медиҳанд, ки расман чунин набудааст.

Таърих
------

Русия дар асри XIX Осиёи Миёнаро забт карда, хонигариҳои қаблан мустақили Қӯқанд, Хива ва Аморати Бухороро мутеъ кард. Пас аз Инқилоби Октябр ва ташкил ёфтани СССР, қарор қабул карда шуд, ки Осиёи Миёна ба ҷумҳуриҳои этникӣ тақсим карда шавад.

25 феврали соли 1924 Бюрои Сиёсии Комитети Марказии КПСС эълом доштанд, ки сарҳади миллӣ-ҳудудиро дар Осиёи Марказӣ идома медиҳанд. Ин раванд бояд аз ҷониби Кумитаи махсуси Бюрои осиёимиёнагии КМ ҲК Умумииттифоқии (б) бо се зеркомитет барои ҳар як миллатҳои асосии минтақа (қазоқҳо, туркманҳо ва ӯзбекҳо) назорат мешуд ва кор хеле зуд анҷом дода мешуд. Дар аввал нақшаи ҳифзи ҶШС Хоразм ва ҶХШ Бухоро пешбинӣ шуда буд, аммо дар ниҳоят онҳо 27 октябри соли 1924 тақсим карда шуданд.

Дар аввал, сарҳад хеле дарозтар буд, зеро минтақаи Хуҷанд ба ҳайати ҶШС Ӯзбекистон дохил буд. Сарҳад мавқеи кунунии худро дар соли 1929, вақте ки Тоҷикистон Хуҷандро пазируфт ва ба як ҶШС-и пуррагӣ табдил ёфт, шурӯъ кард. Вилояти Автономии Кара-Қирғизистон ибтидо моҳи октябри 1924 ба сарзамини РСФСР дохил шуда, марзҳояш бо сарҳадҳои Қирғизистони муосир рост омаданд. Дар соли 1925, он моҳи майи соли 1925 ба вилояти мухтори Қирғизистон табдили ном кард ва сипас дар соли 1926 ба АССР Қирғизистон табдил ёфт ва билохира, дар соли 1936 ба ҶШС Қирғизистон табдил ёфт.

Сарҳад соли 1991 пас аз пошхӯрии ИҶШС ва ба даст овардани истиқлоли понздаҳ ҷумҳурӣ сарҳади давлатӣ шуд. Дар давраи пас аз истиқлол, дар робита ба делимитатсияи марз ва полис ташаннуҷ ба вуҷуд омадааст, хусусан пас аз ҳамлаи Ҳаракати Исломии Ӯзбекистон (ҲИУ) ба Қирғизистон дар соли 1999. Дар айни замон марзнигорӣ идома дорад. Дар соли 2021 дар заминаи баҳсбарангез дар марз даргириҳои марзӣ сар зад.

Гузаргоҳҳои марзӣ
-----------------

* Бодканд (KGZ) — Исфара (TJK) (роҳ)
* Кулунду (KGZ) — Овчиқалъача (TJK) (роҳ)
* Маданият (KGZ) — Маданият (TJK) (роҳ)
* Карамик (KGZ) — Дароот Қурған (TJK) (роҳ)
* Бор-Доба[en] (KGZ) — Қизиларт (TJK) (роҳ)

Минтақаҳои аҳолинишини марзӣ
----------------------------

|  |  |
| --- | --- |
| Қирғизистон
* Бодканд
* Самарқандиқ
* Марказӣ
* Кулунду
* Сулукта
* Самат
* Оқсӯ
* Кӯк-Тош
* Кара-Тейит
* Карамик
* Бор-Доба
 | Тоҷикистон
* Лаккон
* Кӯлканд
* Навгилем
* Исфара
* Сурх
* Чоркӯҳ
* Шӯроб
* Хистеварз
* Ғафуров
* Меҳробод
* Муҷун
* Даҳкат
* Ростовут

 |

Нақшаҳои таърихӣ
----------------

Харитаҳои таърихии инглисизабони сарҳади ҶШС Қирғизистон ва ҶШС Тоҷикистон дар миёнаи охири асри ХХ:

* 
* 
*

Нигаред низ
-----------

* Кашмакаш дар марзи Қирғизистон-Тоҷикистон

Эзоҳ
----

1. ↑  *CIA World Factbook - Kyrgyzstan*, 23 September 2018, archived from the original on 2015-11-27, retrieved 2021-05-05
2. ↑  Как Ворух стал «анклавом». История таджикско-кыргызского конфликта | Новости Таджикистана ASIA-Plus. *asiaplustj.info*. 6 май 2021 санҷида шуд.
3. ↑  Кумитаи замин: Ворух анклав нест (ВИДЕО)(тоҷ.). *Радиои Озодӣ*. 6 май 2021 санҷида шуд.
4. ↑  Кара-Тейит
5. ↑  Bor-Doba
6. ↑  Bor-Doba(пайванди дастнорас)
7. ↑  Даҳкат(пайванди дастнорас)
8. ↑  Росровут