**Мазҳакаи вазъӣ**, **комедияи вазъӣ** ё **ситком** (англ. situation comedy, **sitcom**) — барномаҳои гуногуни телевизиони мазҳакавӣ, ки дорои қаҳрамонҳои асосӣ ва танзим мебошанд. Аслан дар солҳои 1920-ум аслан дар радиои Иёлоти Муттаҳида пахш мешуд, то солҳои 1970-ум ситком ҳамчун жанри қариб танҳо мазҳакаи телевизионӣ пайдо шуд ва дар силсилафилмҳои телевизионӣ паҳн гардидааст.

Мазҳакаи вазъии телевизионӣ формати муайяни вақт доранд - одатан 20-30 дақиқа, аз ҷумла унвонҳо ва таблиғот (агар бошад).

Аввалин мазҳакаҳои вазъӣ, чун қоида, дар студия дар назди тамошобинон ба навор гирифта шуда буданд, бинобар ин онҳо бо хандаи пасикадрӣ хосанд.

Таърихи жанр
------------

Мазҳакаҳои вазъӣ дар солҳои 1920-ум дар радиои ИМА пахш мешуданд.

Мувофиқи нашри дувоздаҳуми Merriam-Webster Collegiate Dictionary, ситком ҳамчун истилоҳ соли 1951 бо намоиши мазҳакавии "I Love Lucy" пайдо шуд.

Мазҳакаҳои вазъӣ дар рӯзҳои аввал ба ба як ҷузъи фарҳанг табдил ёфтанд. Шабакаи Би-би-сӣ дар Британияи Кабир ба пахши барномаи "Pinwright's Progress" шурӯъ кард, ки дар охири соли 1946 иҷро шуда, то аввали соли оянда идома ёфт. Аввалин ситкоми амрикоӣ "Mary Kay and Johnny" буд, ки понздаҳ дақиқа намоиш дода шуд, ки моҳи ноябр дар "DuMont Television Network" оғоз ёфт.

Аз соли 1983, ситкомҳо дар Амрико бо рақобати силсилафилмҳо рӯбарӯ шуданд. Намоиши "Кейт & Эллӣ" ягона ситком буд, ки онро ба хити машҳуртарин лоиҳаҳои телевизионии он сол ворид кард. Мавсими 4-и "The Cosby Show" соли оянда оғоз ёфт, аммо «давраи тилоии ситком» ба охир расид. Ба ҷои онҳо реалитӣ шоуҳо намоиш дода шуданд.

Оҳиста-оҳиста ин жанр дар бисёри дигар кишварҳои ҷаҳон маъмул гашт.

Хусусиятҳо
----------

Одатан, дар ситкомҳо, эпизодҳо хеле суст ҳамҷоя карда мешаванд. Қаҳрамонҳо дар тӯли силсилафилм амалан бетағйир боқӣ мемонанд. Бисёр ситкомҳо ин форматро риоя мекунанд. Хатҳои дугона баъзан мавҷуданд; дӯстони мактабӣ ё хешовандони қаҳрамонҳо метавонанд аз куҷое пайдо шаванд ва нопадид шаванд, тавре ки дар ситкоми "Оилаи Брэдӣ"; киноплупҳо аксар вақт мавҷуданд.

Ситкомҳо аксар вақт ба унсурҳои операҳои собуниро шабеҳият мекунанд ё истифода мебаранд. Унсурҳои операи собунӣ ҳатто дар «Дӯстон» пайдо мешаванд, масалан, давоми ҳикояҳо барои муддати тӯлонӣ. Ин дар бисёр ситкомҳо низ дида мешуд, масалан дар «Папины дочки» ё «The Beverly Hillbillies».

Бисёр ситкомҳо диққати қавии иҷтимоӣ доранд. Ба ин мисол ситкомҳои Норман Лир, аз қабили "All in the Family" ва "Maude", ки дар Иёлоти Муттаҳида пахш шудаанд, дохил мешаванд. Дар Британияи Кабир ин ситкомҳоро Ҷоннӣ Спайт дар «Till Death Us Do Part», ҳамчун намуна истифода бурдаанд.

Ҷанбаи иҷтимоии ситкомҳои оилавӣ аз он иборат аст, ки дер ё зуд кӯдак бояд дар оила пайдо шавад. Истисно ин ситкомҳо бо Боб Нюҳарт мебошад. Кӯдаки нав ситкомро иваз мекунад, аммо дар аксари ҳолатҳо амал чанд сол пеш ба таъхир гузошта мешавад, тавре ки бо Эндрю Китон дар "Family Ties" ва Крисси Сивер дар «Growing Pains» рух дода буд. Бо персонажҳои Эрин Мерфӣ ҳамчун Табата Стивенс ("Bewitched") ва бо хоҳарон Олсен Мишел Таннер ("Full house") нақши муваққатӣ дорад.

Бисёре аз ситкомҳои оилавӣ ва идоравӣ аз навори чандкарата, яъне аксбардорӣ бо камераҳои сершумор ва таҳрири минбаъда истифода мебурданд. Аммо аз солҳои 1960-ум, мазҳакаҳои вазъӣ, ба мисли "The Munsters", "Оилаи Аддамс", "I Dream of Jeannie" ва "Занам маро ҷоду кард" -ро бо истифода аз ҳамон камера ба навор гирифтанд. Ин навоварӣ ба диққати бештар ба эффектҳои визуалии силсилафилм имкон дод. Масалан, ситкоми шабеҳияти "Get Smart" низ аз ин усули наворбардорӣ истифода кардааст ва вақте, ки қаблан барои таҳрир сарф мешуд, барои коркарди сюжетҳо ва баланд бардоштани сифати графика гузошта шуд. «M\*A\*S\*H» инчунин ин технологияро истифода бурд, то намоиш воқеитар шавад. Дар солҳои 1980-ум, ситкомҳо боз ба истифодаи бисёрдурбина шурӯъ карданд, аммо тамоюли як дурбин баргашт.

Инчунин як хислати хоси ситкомҳо хандаҳои паскадрианд. Аммо, ситомҳо, аз қабили *Клиника*, *Номи ман Эрл*, *Филаделфия ҳамеша офтобист* ва *Идора* аз хандаҳои пасикадрӣ истифода намекунанд ва мазҳакаи "Arrested Development" онро танҳо қисман истифода мебарад. Ситкомҳои куҳна мисли "Ман Люсиро дӯст медорам" аз хандаҳои ғайримуқаррарӣ истифода кардаанд, аммо имрӯзҳо мардум намоишро бештар тамошо мекунанд ва хандаҳои зиндаи тамошобинонро сабт мекунанд.

### Муқоисаҳо

Баъзе ситкомҳо бар зиддиятҳо асос ёфтаанд. Дар силсилафилмҳои драмавӣ ва операҳои собунӣ ин истилоҳ маънои онро дорад, ки қаҳрамони асосиро бадкор муқобилат мекунад. Дар ситком, ин мафҳум васеъ карда шудааст ва ҳудуди возеҳ надорад. Тазод дар ситком на он қадар самти умумӣ, хуб ва бад, балки таваҷҷуҳ ба хусусиятҳост.

### Фаҳмиши ҷавонон

Баъзе аз ситкомҳои мавҷуда қиссаро аз нуқтаи назари фаҳмиши қаҳрамони наврас нақл мекунанд (яъне, онҳо аз достонсарои боэътимод истифода мебаранд). Ситкомҳо ба монанди «Gidget», «Leave It To Beaver», «Лиззӣ Магуайер», ва каме, «Оилаи Брэдӣ» аз ин намунаҳо истифода мебаранд. Дар ин намоишҳо қаҳрамонони асосӣ наврасон ё кӯдаконе мебошанд, ки бо диди худ дар бораи ҷаҳон, ҳамзамон озурда ва меҳрубонанд. Онҳо ба ҷаҳон бо чашмони софу соддалавҳона менигаранд ва гоҳо маънои баъзе ҳодисаҳоро намефаҳманд. Аксар вақт онҳо вазъиятро боз ҳам бадтар мекунанд ва пас волидони онҳо ё шахси дигаре, ки оқил ва меҳрубон ҳастанд, бояд вазъро хуб кунанд. Ва қаҳрамони ҷавон каме донотар ва баркамолтар мешавад.

### Шабеҳият

Ситкомҳо, аз қабили "Бэтмен" ва "Get Smart", дар асоси шабеҳиятҳои жанрҳои ҷиддитар ва баъзан омилҳои иҷтимоӣ сохта шудаанд. Ситкоми "Бэтмен" - 5 и Одам Вест ба ҷомеаи Амрико чунон шӯхӣ кард, ки масъалаи маҳдуд кардани намоиши мазҳакаи ӯ ба миён омад. Силсилафилм бо расмҳо ва задухӯрдҳои сабки ҳаҷвӣ, бо мусиқии мувофиқ ва амали динамикӣ ба навор гирифта шудааст.

### Мазҳакаи вазъии сиёсӣ

Намунаи беҳтарини ҳама ситкомҳои сиёсии инглисизабон "Бале, ҷаноби вазир" ва идомаи он "Бале, ҷаноби сарвазир" мебошад. Он дар жанри классикии англисии ҳаҷвҳои сиёсӣ татбиқ карда мешавад ва фаъолияти як вазорати хаёлиро тасвир мекунад. Сарфи назар аз мавқеи шадид, силсилафилм аз ҷониби сиёсии Шоҳигарии Муттаҳида эътироф шудааст. Илова бар ин, Маргарет Татчер мухлиси силсилафилм буд.

Нигаред низ
-----------

* Мазҳакаи ҳолат

Эзоҳ
----

1. ↑  *Lewisohn, Mark*. Radio Times Guide to TV Comedy, BBC Worldwide Ltd (2003).

Пайвандҳо
---------