recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Соли Гӯсфанд (Тақвими Мучал)** - 21 марти соли 2015 - 21 марти соли 2016.

* Мувофиқи солшумории Солшумории дувоздаҳгонаи Мучал ***Соли Гӯсфанд'*** аз Наврӯзи соли 2015 сар шуда, то Наврӯзи соли 2016 давом мекунад.

Мушу бақару палангу харгӯш шумор,
З-ин чор чу бигзарӣ, наҳанг ояду мор,
З-он баъд ба аспу гӯсфанд аст ҳисоб,
Ҳамдунаву мурғу сагу хук охири кор.
Соҳибқирони шоирон устод Рӯдакии Самарқандӣ тахминан ҳазору сад сол муқаддам чунин фармудааст: 

Бод бар ту мубораку хуншон,
Ҷашни наврӯзу гӯспандкушон.
Дар сангҳои кӯҳҳои Ургут, Оҳалик, Илонсой ва Қайра нақшҳои чаҳорпоёнро, аз ҷумла шикори гӯсфандони кӯҳиро то ҳол дидан мумкин аст. 
Ҳоқонӣ гуфтааст: 

Чун бара, к-ояд ба модар, гӯсфанди чархро,
Сӯйи теғи ҳеч пӯёнда ғиревон дидаанд.
Соли гӯсфанд ба мардум оромӣ мебахшад. Гӯсфанд – рамзи хушфеълӣ, осудагӣ, хушрафторӣ, ростқавлӣ, меҳрубонӣ, дурандешӣ мебошад.

Аз рӯи тақвими Мучал
--------------------

Одамони дар ин мучал таваллудёфта истеъдоди бо санъати нафис кор карданро доранд. Дар назари аввал, нисбат ба дигарон тамоми корҳои онҳо хуб пеш меравад. Вале дар аксар маврид дар роҳи зиндагӣ оҷизанд. Зеро шармгин ва ба рӯҳафтодагӣ моиланд. Қатъӣ нестанд, ҳатто барои мустақилона қароре қабул кардан душвори мекашанд. Одатан онҳо диндор мешаванд. Аз онҳо сарварон ниҳоят кам мебароянд. Онҳо бо суханпардозиҳои худ фарқ намекунанд, вале ба ақидаи худ истодагарӣ мекунанд ва кори худро дӯст медоранд. Аз рӯйи одат ба қадри заруре пул доранд, роҳату фароғат ва лавозимоти зарурии онро қадр менамоянд. Дурандеш, некхоҳ, дорои завқи баланд мебошанд. Бо соҳибони мучали харгӯш, хук ва асп ҳамчун дӯст ё шарики зиндагӣ мувофиқ меоянд. Каму беш бо шахсони мучалашон паланг, моҳӣ, мор, гӯсфанд ситораашон рост меояд.

Эзоҳ
----

1. ↑  "Овози Самарқанд" 2015, № 1. 12 апрели 2015 санҷида шуд. Баргирифта аз сарчашмаи аввал 9 марти 2016.
Ба бхандее
**Анхел**, **Чурун-Мерун** (Angel, Churun Merun) — шаршара дар Америкаи Ҷанубӣ.

Дар болооби дарёи Чурун (ҳавзаи Ориноко), дар теппакӯҳҳои Гвиана, дар ҳудуди Боғи миллии Канаймаи Венесуэла воқеъ гаштааст. Анхел аз қ-и теппакӯҳи мусаттаҳе, ки онро мардуми таҳҷоӣ Ауян Тепуй (Кӯҳи Ҷин) меноманд, ҷорист. Анхел баландтарин шаршараи олам буда, иртифои зинаи ҷоришавиаш 1054 м ва баландии резиши озодаш 979 м аст. Ба шарафи лётчики америкоӣ Ҷимми Энҷел (Анхел), ки соли 1935 барои дарёфти тило ба ҷангалҳои тропикии Венесуэла дар моноплани «Фламинго» (ҳоло моли Музейи авиатсияи Маракай, Венесуэла) парвоз карда онро дарёфтааст, номгузорӣ шудааст. Анхелро бори аввал соли 1910 тадқиқотчии испанӣ Эрнесто Санчес ла Крус вохӯрда буд, аммо бо сабаби маҳдуд будани имкониятҳои хабаррасонии он замон ва ё дигар сабабҳо он қадар овоза нашуд. Дарёфти Энҷел кашфи расмии Анхел дониста шудааст.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Анхел // А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2021, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.

Пайвандҳо
---------

* salto-angel.com — вебгоҳи расмии шаршари Анхел
Ҳолати тиббӣШаблон:SHORTDESC:Ҳолати тиббӣ

**Менингиома** (Meningioma) — омосе, ки аз ҳуҷайраҳои маинапардаи сахт – бофтаҳое, ки майнаро фаро гирифтаанд, месабзад.

Аломатҳои беморӣ
----------------

Менингиома бемории маъмул аст. Менингиома метавонад дар ҳама қисматҳои ҷумҷума падид ояд. 

Аломатҳои беморӣ ба ҷойгоҳи он вобаста мебошанд. Ҳангоми менингиома дасту по нимфалаҷ (парез) ва босира заиф шуда, дубинӣ рух медиҳад, хуруҷи саръ (эпилепсия) ва ихтилоли рӯҳӣ ба вуҷуд меояд, сар дард мекунад. Дар давраҳои охири беморӣ бинобар калон шудани омос бофтаҳои майна варам карда, тазиқ меёбанд, дар натиҷа фишори дохили ҷумҷума баланд мешавад, сардард, дилбеҳузурӣ, қай, беҳушӣ рух медиҳанд. 

Бисёр менингиомаҳо некфарҷом буда, бо ҷарроҳӣ табобат меёбанд. Самараи амалиёти ҷарроҳӣ ба мавқеи омос вобаста аст. Менингиомаҳои бадфарҷом гоҳо ҷарроҳии дубораро тақозо мекунанд.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Гринберг М.С. Нейрохирургия. -М.: МЕДпресс-информ, 2010г. 1008с. ISBN 978-5-98322-550-3
* Joung H.Lee. Meningiomas. :Springer, 2008. 639с. ISBN 978-1-84628-526-4

Пайвандҳо
---------

* Клиническая презентация больной с субтенториальной менингиомой (iNeurologist)
* Клиническая презентация больной с рецидивом атипичной менингиомы (iNeurologist)
Кӯҳи **Мерон** (Мирон, ибрӣ: הר מירון, *Har Meron*; ар. جبل الجرمق‎, *Jabal Al-Jarmaq*) — баландтарин кӯҳ дар Ҷалил (Исроил) ба ҳисоб меравад.

Он қисми қаторкӯҳи Мерон аст. Баландии он аз сатҳи баҳр 1208 м аст. Аз он шаҳри Сафед хуб намудор мебошад. Қисми зиёди кӯҳро мамнӯъгоҳ ишғол мекунад.

Кӯҳи Мерон яке аз боронтарин минтақаҳои кишвар аст. Дар зимистон қариб ҳамеша барф меборад, ки ин дар Исроил кам ба назар мерасад.

Аҳолӣ
-----

Дар тӯли солҳои зиёд танҳо аҳолии яҳудӣ дар кӯҳ зиндагӣ мекарданд.

Маконҳои муқаддас
-----------------

Дар кӯҳ барои яҳудиён ва барои друзҳо ҷойҳои муқаддас мавҷуданд. Дар байни онҳо қабри раби Шимон Бар Иохай ва писари ӯ раби Элиезер ва қабри Паёмбар Савлан низ ҳаст. Ҳангоми зиёрати Ҳаҷ дар соли 2021 дар кӯҳ издиҳом рух дод.

Эзоҳ
----

Пайвандҳо
---------
**Дараҷаҳои сахтии умумӣ** — (**dGH ё °GH**) воҳиди сахтии об, махсусан сахтии умумӣ мебошад. Сахтии умумӣ ченаки консентратсияи ионҳои металлии дувалентӣ ба монанди калсий (Ca 2+) ва магний (Mg 2+ ) дар як ҳаҷми об мебошад. Махсусан, 1 dGH ҳамчун 10 миллиграмм (мг) оксиди калсий (CaO) дар як литр об муайян карда мешавад. Азбаски CaO массаи молярии 56,08 г/мол дорад, 1 dGH ба 0,17832 ммоль дар як литр калсий ва/ё магнийи элементарӣ баробар аст.

Ҳангоми санҷиши об, тасмаҳои коғазӣ аксар вақт сахтиро бо қисмҳои як миллион (ppm) чен мекунанд, ки дар он як қисм дар як миллион ҳамчун як миллиграмм карбонати калсий (CaCO 3 ) дар як литр об муайян карда мешавад. Ҳамин тариқ, 1 dGH ба 10 ppm CaO, аммо 17,848 ppm CaCO 3, ки массаи молярии 100,09 г/мол дорад, мувофиқат мекунад.

Ҳамчунин нигаред
----------------


|  |  |
| --- | --- |
| 
Portal:Water
 | ***Портали Water*** |

* Сахтии карбонат
* Оби сахт

Пайвандҳои беруна
-----------------

* Таърифҳои сахтии об
* Ҳисобкунаки сахтии об Бойгонӣ шудааст 3 феврали 2010  сол.
Дарвозабон дар амал.
**Дарвозабон**, **сангарбон** (ҳамчунин **голкипер** аз англ. goalkeeper) — дар истилоҳи таърифшуда аз Федератсияи байналмилалии футбол ба бозикуне гуфта мешавад, ки фазоеро дар миёни хатти ҳамлаи ҳариф ва дарвозаи худӣ, ба унвони охирин нафар дифоъии тим, муҳофизат мекунад. 

Вазифаи асли дарвозабон муроқибат аз дарвоза ва пешгирӣ аз дарёфти гол маҳсуб мешавад. Дарвозабон ягона бозикуне мебошад, ки ҳаққи истифода аз даст барои муҳофизат аз дарвоза худӣ дорад. Ҳар тим бояд дар тамоми лаҳзоти бозӣ як дарвозабон дар ихтиёр дошта бошад. 

Агар як дарвозабон ба далелҳои мухталиф (масдум шудан ё ихроҷ шудан аз замини бозӣ) маҷбур ба тарки замин шавад, бозикуни дигаре бояд ба ҷойи ӯ дарун дарвоза қарор бигирад.  

Дар ағлаби тимҳо маъмулан шумораи 1 махсуси яке аз дарвозабонҳои тим мебошад. Албатта ҳамеша истисноҳои вуҷуд доштаанд, ки аз он ҷумла метавон ба дарвозабони Тими миллии Португалия Витор Баия ишора кард, ки ҳамеша шумораи 99 мепушид ва дарвозабони Аргентина дар Ҷом ҷаҳонии футбол 1978 ва 1982, ки шумораи 5 бар тан мекард.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* Дарвозабон (футбол) дар Википедияи Англисӣ(англ.)

| ⚙️ Мақомҳои бозигарон дар футбол |
| --- |
| 
* Дарвозабон
* Муҳофиз
* Нимҳимоятгар
* Ҳамлагар

 |
**Муҳаммад Алӣ ал-Ҳусӣ** ( ар. محمد علي الحوثي‎ 14 июли соли 1979 таваллуд шудааст, Сада, Яман  ) — арбоби давлатӣ ва сиёсии яманӣ, раиси Кумитаи инқилобии Яман (аз 6 феврали 2015 ), Президенти Яман  .

Тибқи эъломияи конститутсионии интишоршуда аз 6 феврали  соли 2015, кумитаи инқилобӣ барои ташкили парлумони нав масъул аст, ки бояд шӯрои президентӣ иборат аз панҷ нафарро таъин кунад  .

Фаъолияти сиёсӣ
---------------

Муҳаммад Алӣ ал- Ҳусӣ ҷияни раҳбари чунбиши хусиҳо Абдулмалик ал-Ҳусӣ аст. Мисли дигар аъзои оила, ӯ бахше аз раҳбарияти чунбиши хусиҳост.

Президентӣ
----------

5 феврали соли 2015 ҷунбиши хусиҳо "эъломияи конститутсионӣ"-ро қабул карданд, ки мувофиқи он Муҳаммад Алӣ ал-Ҳусӣ раиси Кумитаи инқилобӣ таъин шуд.

Рӯзи 21 март ал-Ҳусӣ дар ҷаласаи Кумитаи инқилобӣ суханронӣ карда, дар он аз даст додани қонунияти Абд Раббо Мансур Ҳодӣ дар робита ба истеъфоаш дар 21 феврали соли 2015 эълон кард. Вай ҳамчунин аз бархе аз ҳукуматҳои хориҷӣ интиқод карда, онҳоро ба "дахолати дағалона" дар умури дохилии Яман муттаҳам кард.

15 августи соли 2016 вай истеъфо дод ва салоҳиятҳои раҳбари давлатро ба раиси Шӯрои олии сиёсӣ Солеҳ ал-Самад вогузор кард.

### Маълумот дар бораи ҷароҳат

Телевизиони Ал-Ҷазира хабар дод, ки дар натиҷаи ҳамлаҳои ҳавоии Нерӯҳои ҳавоии Арабистони Саудӣ ба Санъо рӯзи 25 марти соли 2015 Муҳаммад Алӣ ал-Ҳусӣ захмӣ шудааст. Аммо ин маълумот тасдиқ нашудааст.

Маълумот
--------

* Муҳаммад Алӣ ал-Ҳусӣ дар замони ҳукмронии худ яке аз ҷавонтарин раҳбарони сарони давлат ва ҳукуматҳои ҷаҳон буд.
* Муҳаммад Алӣ ал-Ҳусӣ дар давраи ҳукмронии худ ҷавонтарин раҳбари Яман дар муддати кӯтоҳ буд.

Эзоҳ
----

1. ↑  Houthis Take Control of Yemen Without Seizing Power.(пайванди дастнорас — *таърих*). 11 марти 2015 санҷида шуд. Баргирифта аз сарчашмаи аввал 20 октябри 2017.
2. ↑  Revolutionary Committee issues decrees(пайванди дастнорас — *таърих*). 11 марти 2015 санҷида шуд. Баргирифта аз сарчашмаи аввал 8 феврали 2015.
3. ↑  Gulf countries, opposition say Houthi takeover in Yemen a 'coup'.(пайванди дастнорас — *таърих*). 11 марти 2015 санҷида шуд. Баргирифта аз сарчашмаи аввал 1 октябри 2015.

| ⚙️ Парчами Яман Сарварони давлатҳои Яман |
| --- |
| Ямани Шимолӣ(1918–1990) | Подшоҳон (1918–1962)
 Flag of the Mutawakkilite Kingdom of YemenFlag of the Mutawakkilite Kingdom of Yemen
* Яҳё Ҳамидаддин (1918–1948)
* Аҳмад Ҳамидаддин (1948–1962)
* Муҳаммад ал-Бадр (1962–1970)
 |
| Ямани Ҷанубӣ(1967–1990) | Роҳбарони Ямани Ҷанубӣ
Flag of South YemenFlag of South Yemen
* Қаҳтан аш-Шаъбӣ (1967–1969 )
* Салим Рубаи Алӣ (1969–1978)
* Алӣ Носир Муҳаммад (1978)
* Абдулфаттоҳ Исмоил Алӣ (1978–1980)
* Алӣ Носир Муҳаммад (1980–1986)
* Ҳайдар Абубакр Аттос (1986–1990)
 |
| Ҷумҳурии Яман(1990–) | Flag of YemenFlag of Yemen
* Алӣ Абдуллоҳ Солеҳ (1994–2012)
* Абд Раббо Мансур Ҳодӣ (2012–2015)
* Муҳаммад Алӣ ал-Ҳусӣ (2015–2016)
* Солеҳ ал-Самад (2015–2018)
* Маҳдӣ ал-Машат (2018 то ҳозир)
* Айдарус Зубайдӣ (2018 то ҳозир)
 |
**Муҳаммад Оламович Собиров** (тоторӣ: Мөхәммәт Галлям улы Сабиров; 29 марти 1932, деҳаи Новокурмашевои ноҳияи Кушнаренковский, ҶМШС Бошқирдистон, РСФСР, ИҶШС – 9 марти 2015, Қазони Русия) — арбоби давлатии шӯравӣ ва рус. Сарвазири Ҷумҳурии Тотористон аз 30 августи соли 1990 то 16 январи соли 1995.

Зиндагинома
-----------

Зодаи деҳаи Ново-Курмашевои ноҳияи Кушнаренковский, РАСС Бошқирдистон. Соли 1936 бо оилааш ба деҳаи Кушнаренково кучида, дар мактабҳои ибтидоӣ ва миёна таҳсил кардааст.

Соли 1955 Институти нефти Уфаро бо ихтисоси пармакунии чоҳҳои нефту газ бо унвони инженери куҳкан хатм кардааст. Худи хамон сол дар контораи пармакунии рақами 2-и «Алметьевбурнефть» ба сифати пармачӣ ба кор шурӯъ кард, баъд инженери калон, ҷонишини сардори шӯъбаи истеҳсолӣ-техникӣ, аз вазифаи котиби комитети партиявии трест озод шуд. Соли 1958 ба сафи КПСС қабул шуд. Соли 1965 котиби дуюми комитети шаҳрии Алметевски КПСС интихоб шуд.

Аз соли 1968 то соли 1981 мудири трести «Востокмонтажгаз», аз соли 1981 то соли 1984 сардори иттиҳодияи «Татнефтестрой» буд. Соли 1983 Академияи хоҷагии халқи назди Шӯрои Вазирони СССР-ро хатм кардааст.

Соли 1984 ба ҳайси муовини Раиси Шӯрои Вазирон дар ҳукумати ҶМШС Тотористон ба кор рафт. Вакили Совети Олии ҶМШСТ (1985-1989) интихоб шудааст. Соли 1989 Раиси Совети Вазирони ҶМШСТ таъин шуд. Аз соли 1990 инҷониб ӯ фаъолона ҷонибдори соҳибихтиёрии Тотористон буд, ки бояд ба истиқлолияти иқтисодии ҷумҳурӣ асос ёбад.

Аз соли 1991 то 1995 сарвазири Ҷумҳурии Тотористон буд.

Вакили Шӯрои Олии Федератсияи Русия (1990-1993) интихоб шудааст. Солҳои 1995-1999 вакили халқи Ҷумҳурии Тотористон, аъзои Президиуми Совети давлатии Ҷумҳурии Тотористон буд. Соли 1998 раиси Ҳизби ҷумҳурихоҳи Тотористон интихоб шуд. Дар ҳамон сол номзадии ӯ ба мақоми раиси порлумони ҷумҳуриявӣ пешбарӣ шуд, аммо Муҳаммад Собиров аз номзадии шаҳрдори Набережние Челни Рафгат Олтинбоев пуштибонӣ кард ва раисиҷумҳури Тотористон Минтимер Шаймиев ба ин вазифа Фарид Мухаметшинро тавсия кард.

  

Шахсан сафари Қазон ва як қатор консертҳои овозхон Алла Баяноваро дар моҳи ноябри соли 1992 ташкил кард.

Эзоҳ
----
**Мавлуда Ҳомидҷонова Муҳаммадҷонзода**  (Тав. 26.11.1957, ноҳияи Ҳисори ҶТ), омӯзгори заб. ва адаб. рус. «Аълочии маорифи Тоҷикистон» (1993), ғолиби озмуни «Директори сол» (2003) ва ду карат ғолиби «Мактаби сол» (2000; 2010).

Зиндагинома
-----------

Мавлуда Ҳомидҷонова Муҳаммадҷонзода инж. фаб. «Дилором»-и ш. Душанбе (1976-78). ИПД ба номи Т. Г. Шевченко (ҳоло – ДДОТ ба номи С. Айнӣ)-ро хатм кардааст (1989). Муал. заб. русӣ ва таълими меҳнат, ҷон. дир. Оид ба корҳои тарбиявии мак. №77 ш. Душанбе (1980-92), дир. мак. №42 ш. Душанбе (1992-2012). Аз с. 2012 – дир. мак. миёнаи №24 ш. Душанбе. Вак. маҷлиси вакилони халқи н. Марказӣ (ҳоло – Фирдавсӣ, 1995-2000; 2000-05; 2005-10; 2010-15). Раиси комитаи занҳои ноҳияи мазкур интихоб шудааст (1995-2000). Иштир. Рӯзҳои фарҳ. Тоҷикистон дар ш.
Москва (2004). Бо ордени «Шараф» мукофотонида шудааст (2004).

Эзоҳ
----

1. ↑  Аз асл ба насл. — Душанбе, 2019. — 215 с. (тоҷ.). ISBN 978-99947-958-2-6
**Замини корам** — замине, ки барои кишти зироат мувофиқ буда, барои ба даст овардани ҳосил мунтазам кишт мешавад. Ба Замини корам замини дамдода, киштгардон, навкорам, полизӣ ва умуман замине, ки дар он метавон ҳама намуди зироати ба иқлим мувофиқро кишт кард, дохил мешавад. Замини корам аз ҳисоби аз худ кардани заминҳои нокорам, ҷангалҳои камарзиш, қитъаи ботлоқзорҳои хушконидашуда ва ғ. васеъ карда мешавад. Аз соли 2008 то соли 2015 дар ҷумҳурӣ 3199 га замини нав мавриди истифода қарор гирифтааст. Ҳосилнокии Замини корам бештар ба нами таркиби хок вобаста аст. Аз ин рӯ, илми кишоварзӣ барои афзудани ҳосилнокӣ бештар ба обёрии заминҳо таваҷҷуҳ зоҳир мекунад. Майдони Замини корам маҳдуд буда, бо сабабҳои зиёд коҳиш меёбад. Яке аз сабабҳои дигари кам шудани Замини корам афзоиши босуръати аҳолӣ мебошад. Тибқи маълумоти оморӣ дар зарфи ду даҳсолаи охир ҳудуди 100 ҳазор га замин шӯр шудааст. Ҳамчунин додани замин ба истифодаи касоне, ки қоидаҳои агротехникиро намедонанд, сабаби дигари коҳиши Замини корам дар кишвар гардидааст. Аз соли 1990 то соли 2016 дар Тоҷикистон Замини корам 150164 га кам шудааст, ки бештар аз 45 ҳазор га-и он заминҳои обӣ мебошанд. Тибқи маълумоти омории Кумитаи давлатии идораи замин ва геодезии Ҷумҳурии Тоҷикистон аввали соли 2017 дар кишвар 661471 га Замини корам ба қайд гирифта шудааст, ки аз ин миқдор 461155 га-и он заминҳои обӣ, боқӣ заминҳои лалмӣ мебошанд.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Замини корам // Замин — Илля. — Д. : СИЭМТ, 2017. — С. 7. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 7). — ISBN 978-99947-33-89-9.
**Заминбофӣ** — як тарзи бофтани матоъ, ки дар дукони заминӣ иҷро мешуд. Заминбофӣ бештар дар минтақаҳои Зарафшон ва Рашту Дарвоз маъмул буд. Онро бонувон аз ресмони пахтагину пашмин дар дастгоҳи одие, ки дар замини ҳамвор устувор шуда буд, анҷом медоданд. Дукони заминбофӣ аз ду чӯби мувозӣ ва болочӯб барои овехтани тахтачаи ресмонбандӣ иборат буд. Чӯбҳо аз ду тарафи муқобил ба замин мустаҳкам кӯфта мешуданд ва нӯги торҳоро ба онҳо мебастанд. Дар Варзоб онро «дукони заминакӣ» мегуфтанд ва дар он пойтоба мебофтанд. Дарозии матоъ барои пойтоба 2,5 м, бараш 15-20 см буд. Бонувони Дарвоз тавассути дукони Заминбофӣ ғайр аз матоъ, инчунин барои куртаву тоқиҳо шероза мебофтанд. Шерозаҳо аз 3 ё 5 рах иборат буда, бо риштаҳои сурху сиёҳ бофта мешуданд. Ва ҳар нақш номи худро дошт, масалан, нақши серахаро «секӯка» ё «кирмак» ва нақши панҷрахаро чашми булбулак" меномиданд.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Заминбофӣ / Д. Раҳимов // Замин — Илля. — Д. : СИЭМТ, 2017. — С. 3. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 7). — ISBN 978-99947-33-89-9.

* Широкова З. А. Одежда // Таджики Каратегина и Дарваза. Д. 1970;
* Хамиджанова М. А. Материальная культура матчинцев до и после переселения на вновь орошенные земли. Д. 1974.
**Замини дамдода** — киштзори дамдода, заминест, ки бо мақсади аз алафҳои бегона тоза кардан ва нигоҳ доштани намии он муддати муайян дар он чизе намекоранд. Дам додани замин омили самараноки агротехникии баланд бардоштани ҳосилхезии хок, захираи оби он, беҳтар шудани сифати зироатҳои кишоварзӣ мебошад. Замини дамдодаро хушсифат шудгор карда, тибқи меъёр аз нуриҳои минералӣ ва органикӣ ғанӣ мегардонанд ва агар зарур бошад, ба он гербитсидҳо низ мепошанд. Замини дамдода холӣ ва банд мешавад. Замини дамдодаи холиро баҳор ё тирамоҳ пас аз ғундоштани ҳосил ё тобистони соли оянда шудгор карда, бо мақсади нигоҳ доштани барф дар он ҷуворимакка, офтобпараст ва дигар рустаниҳои қадкаш кишт мекунанд. Дар Замини дамдодаи банд нимаи аввали тобистон рустанӣ ва зироатҳои қадпаст мекоранд. Замини дамдодаи холӣ бештар дар ноҳияҳои иқлимашон хушк ва Замини дамдодаи банд дар ноҳияҳои сернам истифода мешавад. Дар шароити Тоҷикистон ҳар ду навъи Замини дамдода истифода мешавад. Дам додани замин қисми таркибии киштгардони зироат мебошад. Таҷрибаҳои илмӣ нишон додаанд, ки дар Замини дамдода ҳосилнокӣ то ду баробар меафзояд. Истифода аз ин усул бахусус дар хоҷагиҳои тухмипарвар муфид аст. Ҳоло дар Тоҷикистон замин ба хоҷагиҳои деҳқонӣ тақсим шудааст ва хоҷагидорон заминҳои худро ихтиёран дам медиҳанд.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Замини дамдода // Замин — Илля. — Д. : СИЭМТ, 2017. — С. 6-7. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 7). — ISBN 978-99947-33-89-9.
Ин вожа дигар маъноҳо низ дорад, Замини Нав (мазмунҳо)-ро бубинед.
**Замини Нав** — галаҷазира дар уқёнуси Яхбастаи Шимолӣ, дар вил. Архангелски Руссия. Дарозиаш аз ҷанубу ғарб ба шимолу шарқ 925 км, дар байни б-ҳои Баренс ва Кара тӯл кашидааст. Галаҷазираи аз ду ҷазираи калон (Шимолӣ ва Ҷанубӣ) иборат буда, онҳоро (то 3 км) гул. танги Маточкин Шар ва ҷазираҳои хурд аз ҳамдигар ҷудо кардаанд. Дар ҷануб галаҷазираро гул. Дарвозаҳои Кар аз ҷазираи Вайгач ҷудо мекунанд. Масоҳати умумии ҷазираҳо 83 ҳазор км² (аз ҷумла ҷазираи Шимолӣ 48,9 ҳазор км², ҷазираи Ҷанубӣ 33,3 ҳазор км² ва ҷазираҳои хурд тақр. 1000 км² ). Бузургтарин нимҷазираи – Замини Гусин. Галаҷазира асосан кӯҳсор аст. Нуқтаи баландтарини Замини Нав дар ҷазираи Шимолӣ аз қисми ҷанубӣ то хал. Норденшелд то 1547 м, дар ҷазираи Ҷанубӣ то 1292 м мебошад. Замини Нав аз таҳнишастҳои давраи палеозой (регсанг, варақсангҳои гилӣ, оҳаксанг), баъзан интрузияҳои санги хоро (гранитӣ) таркиб ёфтааст. Ҷазираи Шимолӣ ва қисми ҷазираи Ҷанубӣ ба минтақаи биёбони арктикӣ мансубанд. Ботлоқзораш зиёд буда, 25 дарсадаш яхпӯш аст. Дарёҳо каманд, калонтаринашон: Безимянная, Гусиная, Митюшина, Промисловая, ки то умқашон ях мебанданд. Иқлими Замини Нав арктикии баҳрӣ, сард. Зимистонаш дуру дароз, шамоли сахт мевазад. Ҳарорати сардӣ ба –400 С мерасад. Ҳарорати миёнаи март (сардтарин моҳ) дар соҳили ғарбӣ то –150 С, дар соҳилҳои шарқӣ то –200 С; август аз 2,50 С, дар ҷануб то 60 С. Миқдори бориши солона дар ғарб 200 мм, дар шарқ то 700 мм. Дар як сол зиёда аз 9 моҳ барфпӯш аст. Қариб 65 дарсади масоҳати ҷазираи Шимолиро пирях пӯшондааст ва дар ин ҷо бузургтарин сипари яхин дар Руссия ба вуҷуд меояд, ки дарозиаш 413 км, паҳнояш 95 км ва ғафсиаш то 300 м мешавад. Дарёи бузургтарини ҷазираи Ҷанубӣ – Безимянная. Кӯли калонтаринаш Гусиное. Дар ҳар ду ҷазира рустаниҳои гулдор, аз ҷумла лолаи қутбӣ ва ушна, дар водиҳо ва нишебиҳо дарахтони бед ва тӯс мерӯянд. Аз ҳайвоноти ширхор рӯбоҳи шимолӣ, лемур, гавазни шимолӣ ва хирси сафед, аз ҳайвоноти баҳрӣ нерпа, харгӯши баҳрӣ, тюлени греландӣ, морж, делфини қутбӣ (белуха), косатка (навъи наҳанг); аз моҳиҳо равғанмоҳӣ, шӯрмоҳӣ ва ғ. мавҷуданд. Дар нишебиҳои соҳили ғарбӣ дар давраи тобистон парандаҳои бисёр, аз қабили моҳихӯрак, ғоз, кайра, мурғобиҳои шимолӣ ва ғ. вомехӯранд. Дар Замини Нав пойгоҳҳои қутбӣ (Малые Камракулы, Русская Гаван, Мыс Желания) фаъолият доранд. Солҳои 1955–90 дар Замини Нав озмоиши силоҳҳои ҳастаӣ ва ҳидрогенӣ (водородӣ) доир шуд. Замини Навро дар охири асри 11 ва аввали асри 12 муҳаққиқони рус кашф карданд. Дар Замини Нав бори нахуст дар нимаи дуввуми асри 19 ва аввали асри 20 аҳолӣ сокин шудааст. Аҳолии маҳаллӣ ненесҳо баъди таъсиси машқгоҳ ба дигар ҷойҳо кӯчонда шуданд. Тибқи маълумоти Барӯйхатгирии аҳолӣ (соли 2010) дар Замини Нав 2429 нафар сокин буда, танҳо дар ду маҳал – Белушя Губа ва Рогачёво зиндагӣ мекунанд.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Замини Нав // Замин — Илля. — Д. : СИЭМТ, 2017. — С. 7-8. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 7). — ISBN 978-99947-33-89-9.
**Замини партов** – замини кораме, ки муҳлати зиёд истифода нашудааст. Замини партови кӯтоҳмуддат (8–15 сол)-ро дар ноҳияҳои даштӣ заминҳои партов ва дар ноҳияҳои дашту бешагӣ заминҳои захиравӣ меноманд. Замини партовро 2–3 соли аввал алафҳои як ва дусола, дар 5–7 соли баъдӣ рустаниҳои решапоягӣ зер мекунанд. Баъдтар дар замини партов набототи хосси марғзору дашт нумӯ мекунанд. Дар Замини партов моддаҳои органикӣ ғун шуда, чим пайдо мешавад ва хок нисбатан зич ва таркибаш беҳтар мегардад. Дар натиҷаи кишт кардани Замини партови даштҳо ҳосили ғалла зиёд мешавад. Дар Тоҷикистон замини партов дар натиҷаи хушк шудани ҷӯю рӯдҳо ва аз истифода мондани заминҳои корам (аз сабаби нарасидани қувваи корӣ, аз кор баромадани иншооти обёрӣ ва ғ.) пайдо мешавад. Замини партов барои васеъ кардани киштзори зироати кишоварзӣ манбаи асосӣ аст. Замини партовро дар баҳорон бо сипор шудгори амиқ ва аввали тобистон чархмола мекунанд. Тибқи маълумоти омории Кумитаи давлатии идораи замин ва геодезии Ҷумҳурии Тоҷикистон аввали соли 2017 дар мамлакат 30163 га Замини партов ба қайд гирифта шудааст, ки аз ин миқдор 25318 га-и он заминҳои обӣ ва боқимонда заминҳои лалмӣ мебошанд.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Замини партов // Замин — Илля. — Д. : СИЭМТ, 2017. — С. 10. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 7). — ISBN 978-99947-33-89-9.
**Заминдовар**, **Замини Довар** (форсӣ: زمین‌داور‎) — минтақаи таърихии Сиистон, дар ҷануби кӯҳистони Ғур ва дар марзи шимолии вилояти Ҳилманди Афғонистон.

Водии паҳновари Заминдовар аз ҷануби қаторкӯҳи Ҳиндукуш, болооби д. Ҳилманд то минтақаи Бӯст тӯл кашида, заминҳои кишту боғҳои зиёд дошт. Маҳсулоти асосии содиротии Заминдовар заъфарон буд. Дар осори ҷуғрофиёнависони мусулмон бо номи «Арзи Довар», «Билоди Довар», «Сарзамини Довар» низ ёд мешавад, ки чор шаҳри калон — Дарталл (Тал), Дарғаш, Бағнин (Бағшин) ва Шарвон (Сарвон) дошт. Заминдовар дар аҳди хилофати Умавиён ва Аббосиён ҷузъи қаламрави Сиистон буда, баъдан ба ҳайати давлати Саффориён (аз 865), Сомониён (аз 911) ва Ғазнавиён дохил шуд. Заминдовар дар аҳди ҳукмронии Ғиёсуддин Муҳамммад Соми Ғурӣ ба яке аз пойтахтҳои зимистонии Ғуриён табдил ёфта, дар он ҷо боғе бо номи Ирам бунёд карда шуд. Дар паҳлуи боғи Ирам майдони шикоргоҳи султон қарор дошт. Баъди ташкил ёфтани давлати Дуррониҳо (1747) Заминдовар ба вилояти Қандаҳор тобеъ гардид. Ҳоло деҳаи хурде бо номи Заминдовар дар 5 км-ии вулусволии Мусоқалъаи вилояти Ҳилманди Афғонистон вуҷуд дорад.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Заминдовар / С. Ҳусейнов // Замин — Илля. — Д. : СИЭМТ, 2017. — С. 4. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 7). — ISBN 978-99947-33-89-9.
**Заминдӯзӣ** — як навъи нақшдӯзӣ дар ҳунари зардӯзӣ.

Дар заминдӯзӣ нақшҳо тамоми сатҳи матоъро фаро гирифта, бо зар ё абрешим дӯхта мешаванд. Усули заминдӯзӣ дар давраҳои гуногун ба кор рафта, дар асри 19 бештар рушд кард. Дар ин давра сарулибоси аҳли дарбор ва сарватмандон бо усули заминдӯзӣ зардӯзӣ мешуданд. Усули заминдӯзӣ ниҳоят мураккаб, нозук ва заҳматталаб аст. Бо ин усул аз қадим камзӯл, камарбанд, воскат, чойхалта, тоқиҳои мардонаву занона, кафш, ҷиҳози асп ва ғ-ро зардӯзӣ мекарданд. Барои заминдӯзӣ бештар матои рангаи махмалро интихоб мекунанд, ки дар он риштаҳои заррин хуб ҷилвагар шаванд. Баъзан сарулибоси бо ин усул дӯхташударо бо сангҳои қиматӣ (алмос, фирӯза, дурдона, лаъл, гавҳар) оро медоданд. Дар гузашта аксари ҳунармандони Осиёи Миёна, аз ҷумла Бухоро, Самарқанд, Хуҷанд, Истаравшан, Исфара, Ҳисор аз усули заминдӯзӣ фаровон истифода мекарданд. Заминдӯзӣ баъзан бо зардӯзию гулдӯзӣ тавъам буда, ду навъи дӯхт дорад: яке зардӯзӣ дар рӯи матоъ ва дуввумӣ «сиддӣ» (заминдӯзии сатҳи матоъ бо истифода аз риштаҳои пахтагӣ ё абрешимӣ). Навъи дуввум бештар роиҷ аст. Ҳоло зардӯзон, маъмулан, усули «зардӯзӣ-гулдӯзӣ-заминдӯзӣ»-ро якҷо ба кор мебаранд

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Заминдӯзӣ // Замин — Илля. — Д. : СИЭМТ, 2017. — С. 4-5. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 7). — ISBN 978-99947-33-89-9.
**Замини Баффин** (аз англ. Baffin Island) — ҷазираи калонтарини галаҷазираҳои арктикии Канада; дар ҳудуди Канада. Аз ҷиҳати масоҳат дар байни ҷазиращои Амрикои Шимолӣ ҷои дуввум ва дар ҷаҳон ҷои панҷумро ишғол менамояд. Масоҳаташ 476 ҳазор км². Дар баландии 2147 м аз сатҳи баҳр воқеъ аст. Зичии миёнаи аҳолӣ дар 1 км² 0,022 нафар. Аз қисми шимолу ғарбӣ ба самти ҷанубу шарқ бо соҳилҳои ғарбии бузургтарин ҷазираи дунё – Греландия баробар тӯл кашидааст. Қисми шарқии ҷазира кӯҳсор (баландиаш то 2134 м), соҳилҳояш харсангӣ. Теғаҳои ҳамвори қ-кӯҳҳо, ки масоҳати 83 ҳазор км²-ро ишғол менамоянд, бо пиряхҳо пӯшида шудаанд. Қисми ғарбӣ ҳамвори теппадор буда (баландии теппаҳо 150–200 м), ботлоқу кӯлҳои бузург (Неттиллинг, Амаджуак) дорад. Аз наботот дар Замини Баффин ушнаю гулсанг ва буттаҳо мерӯянд, аз ҳайвонот лемминг, заргӯш ва рӯбоҳи шимолӣ зиндагӣ мекунанд. Калонтарин маҳаллаи аҳолинишини ҷазира – Фробишер-Бей. Иқлимаш арктикии сернам. Моҳигирӣ ривоҷ ёфтааст. Дар ҳудуди ҷазира Боғи миллии Ауюиттук воқеъ аст. Қутбнаварди англис Уилям Баффин (1584–1622) соли 1616 дар бораи ин мавзеъ маълумот додааст. Ҷазира ба ифтихори ӯ номгузорӣ шудааст.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Замини Баффин // Замин — Илля. — Д. : СИЭМТ, 2017. — С. 6. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 7). — ISBN 978-99947-33-89-9.
**Исмоилов Магомед Гасанович** (таваллуд 21 июни 1986, Нижний Тагил ) — варзишгари муҳорибаҳои сабки омехтаи рус, дар вазнҳои миёна ва нимвазнин баромад мекунад. Аз соли 2011 дар сатҳи касбӣ баромад карда, бо иштироки худ дар мусобиқаҳои ташкилотҳои ҷангии ACA, Fight Nights, M-1 Global, Kunlun Fight ва ғайра машҳур аст. Магомед варзишгари номдор буда, қаҳрамони самбои размии ҷаҳон, устоди варзиши дараҷаи байналмилалӣ мебошад.

Тарҷумаи ҳол
------------

Магомед Исмоилов 21 июни соли 1986 дар шаҳри Нижний Тагили вилояти Свердловск таваллуд шудааст. Падараш аварӣ, модараш қумуқ мебошад. Дар синни ҳафтсолагӣ оилаи онҳо ба Махачқалъа кӯчиданд, ки дар он ҷо аз дувоздаҳсолагӣ ба таври ҷиддӣ ба куштии тарзи озод машғул буд, сипас ба Маскав кӯчиданд ва он ҷо низ тамринҳои худро идома дод.

### Корномаи касбии варзишӣ

Моҳи марти соли 2011 дар санъати муҳориботи омехта дар сатҳи касбӣ баромад карда, дар даври дуввум рақиби худро таслим кард. Дар аввал ӯ дар як созмони бузурги русии M-1 Global мубориза мебурд, дар мусобиқаҳои он дар маҷмӯъ панҷ рақобат гузаронд, ки аз он чаҳор пирӯзӣ ба даст овард.

Соли 2012 ӯ дар аввалин Қаҳрамонии муҳорибаҳои омехтаи Русия ширкат варзид, дар вазни сабук аз ҳамаи рақибонаш бомуваффақият гузашт, аз ҷумла дар финал Рашид Юсуповро мағлуб кард ва бо ин нишони тило ба даст овард.

Корнома дар муҳорибаҳои омехта
------------------------------

Эзоҳ
----

1. ↑  Sherdog (ингл.) — 1997.

Пайвандҳо
---------

* Магомед Исмаилов (англ.) — статистика профессиональных боёв на сайте Sherdog
* Муҳаммад Исмоилов дар вебгоҳи Instagram
**Водии Зарафшон** — водиест, ки дар вилояти Суғд, қисмати шимолии Тоҷикистон ҷойгир аст. Минтақаи води дар байни қаторкӯҳи Зарафшон ва каторкӯҳи Туркистон ҷойгир шудааст. Қисми шимолии қаторкӯҳи Ҳисор ҳам дар минтақаи водӣ дохил мешавад.

Таърих
------

Дар даврони пешин дарёи Зарафшон аз куҳҳои Мастчоҳи куҳна, Яғноб, Фон, Анзоб ва ғ. сарчашма гирифта, то поёноби он — Бухорои шариф рафта мерасид. Дар бораи водии Зарафшон дар китоби «Дастур оиди Панҷакенти қадим»-и Исроил Исмоилов (Душанбе, «Адиб», с.1994) омадааст: 

> «Водии Зарафшон аз ҷиҳати ҷуғрофӣ ба се қисми муайян тақсим мешавад: 1) Маҷрои боло –аз саргаҳҳои рӯд то Панҷакент, 2) маҷрои миёна ё ҳамвории Самарқанд- аз Панҷакент то Кармина, 3) поёноби Зарафшон – ваҳои Бухоро. Мувофиқи маълумоти ҷуғрофиёшиносони арабзабон, дар масоҳати маҷрои миёнаи Зарафшон 14 рустои Суғд буд, ки 8-тои онҳо дар қисми ҷануби Зарафшон, 6-тои дигар дар шимоли он мавқеъ дошт. Дар қисми ҷануб аз ҷониби шарқ нахустин русто Панҷакент буд».— Исроил Исмоилов.Дастур оиди Панҷакенти қадим. Душанбе:«Адиб», 1994
> 
> 

.
Инчунин дар сарчашмаи дар боло зикршуда омадааст: 

> «…Дар асри шаш мавзеъҳои Зарафшони боло, Моғиён (моҳтобӣ), Парғар (замини куҳӣ), (Фалғари имрӯза), Киштут (Киштути имрӯза), Мартушкат (Мастчоҳи имрӯза), дохил мешуд. Ҳамчунин деҳаҳои Мадм, Зеровдавк (Зерободи ҳозира), Эскотар ( Искандари муосир), Химканд, Варз (Варзи манори имрӯза), Курут (Курути имрӯза), Фатмиф, (Фатмев и ҳозира), Поҳут (Похут и ҳозира), Дараи Яғноб низ ба ҳайати Панҷакент шомил буданд.»— Исроил Исмоилов.Дастур оиди Панҷакенти қадим. Душанбе:«Адиб», 1994
> 
> 

.

Ёдгориҳои фарҳангӣ-таърихии шаҳрҳои Самарқанд, Бухоро, Панҷакент, ноҳияи Айнӣ, шаҳракадаи Саразм, Оромгоҳи Муҳаммад Башоро (деҳаи Мазори Шариф), Оромгоҳи Абӯабдуллоҳ Рӯдакӣ (деҳаи Панҷрӯд), Ҳафткӯл, кӯлҳои Аловуддин, базаи туристии «Артуч», кӯҳҳои Фон, Искандаркӯл ҳунарҳо ва эҷодиёти мардумии сокинони деҳаҳои Яғноб ва Масчоҳи Кӯҳӣ - ро фаро мегиранд.

Эзоҳ
----

1. 1 2  *Исроил Исмоилов.* Дастур оиди Панҷакенти қадим. — Душанбе: «Адиб», 1994.
2. ↑  Қодиров Ф.С. Захираҳои туристӣ: ёдгориҳои фарҳангӣ - таърихӣ ва табии. - Душанбе, 2012, с. 31.

|  |  |
| --- | --- |
| Тоҷикистон | *Ин мақолаи нопурра аз ҷуғрофияи Тоҷикистон мебошад.Шумо метавонед бо пурра кардани ин ба Википедия кумак кунед.* |
**Вовси Белла Марковна** (тав. 4 октябри 1923, Рига) — офталмолог, доктори илмҳои тиб (1972), профессор (1974).

Зиндагинома
-----------

Хатмкардаи Институти 1-уми тиббии Маскав ба номи И. М. Сеченов (1947). Соли 1952 ба Тоҷикистон омад. Духтури чашм ва мудири шуъбаи Беморхонаи клиникии шаҳрии № 1 (1952–57), ассистент ва дотсент (1957–73), мудири кафедраи бемориҳои чашми ДДТТ ба номи Абуалӣ ибни Сино (1973–91). Дар робита ба масоили глаукома, садамаи чашм ва касалиҳои модарзодии чашми кӯдакон зиёда аз 100 таълиф дорад. Хусусиятҳои ҳемо ва ҳидродинамикии чашмро дар шароити гуногуни иқлимию ҷуғрофии ҷумҳурӣ омӯхтааст. Раиси Ҷамъияти илмии офталмологҳои Тоҷикистон, узви Ҷамъияти илмии умумииттифоқии офталмологҳо буд. Аз соли 1991 дар ИМА зиндагӣ мекунад.

Осор
----

* О лечении ран роговой оболочки в условиях высокогорья // Вестник офтальмологии, 1972, № 1;
* Метаболизм переднего отдела глаза в условиях высокогорья // Материалы 1-ой республиканской научной конференции по проблемам высокогорья. Д. 1974;
* Патогенетические принципы лечения травм глаза в условиях высокогорья (ҳамон ҷо). Д. 1974;
* Криоэкстракция катаракты у больных гипертонической болезнью // Материалы научной конференции ТГМИ. Д. 1974.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* Вовси Белла Марковна // Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.
**Водии Айман** (форсӣ: وادی ایمن‎) — водии муқаддаси Туво, дар Қуръон дара ё гузаргоҳест дар канори рости кӯҳи Тур, дар нимҷазираи Сино, дар шимолу шарқии Миср. 

Ҷоест, ки Мусо (а) нури илоҳиро ба сурати оташ дар дарахт дид ва ба нубувват расид. Дар Қуръон ин водӣ се бор − як бор бо номи «Водии Айман» (Қасас, 30), ду бор бо номи «Водии Туво» (Тоҳо 12, Нозиъот 16) ёд шудааст. Дар Таврот низ Водии Айман «Туво» хонда шудааст. Ин водӣ бинобар дар канори рости кӯҳи Тур қарор доштан айман (рост) хонда шудааст. Мувофиқи қавли дигар, ин водиро аз сабаби дар тарафи дасти рости Мусо (а) ҷойгир будан Водии Айман гуфтаанд. Мувофиқи ривоёти исломӣ, чун Мусо (а) бо аёлаш Шуайбро видоъ кард ва ҷониби ш. Басра рафт, баъд аз паймудани панҷрӯза роҳ шаби шашум ба Водии Айман расид. Дар он сарзамин абри сиёҳе дар фазо пайдо шуд ва завҷаи Мусоро дарди зоидан гирифт. Мусо (а) ба ҷустуҷӯи оташ рафт, то ки аҳлу аёлаш гарм шаванд. Чун биёмад, аз дарахте ба вай нидо шуд: «Ай Мусо, ман Худованд, парвардгори ҷаҳониёнам». Водии Айман аз ин ҷиҳат, ки маҳалли нури Ҳақ шуд ва оташ баҳри Мусо (а) дар он ҷо зоҳир гардид, дар назари орифон таъвилоти латифе ёфтааст. Намояндагони адабиёти тасаввуфӣ дар осорашон аз Водии Айман ва воқеаи ба сари Мусо (а) омада ёд кардаанд. Дар истилоҳи орифон Водии Айман ба маънои тасфияи дил аст, ба гунае, ки онро қобили таҷаллии нури илоҳӣ кунад. Шоирони классики форс-тоҷик низ воқеаи мазкурро бо таваҷҷуҳ ба заминаҳои достонии он мазмунбандӣ намуда, дар ашъори худ аз он фаровон истифода бурдаанд.:

> Чун Мусиям шаҷар диҳад оташ, чӣ ҳоҷат аст,   
> 
> К-оташзана ба Водии Айман дароварам.
> 
> 
> Хоқонӣ
> 
> 

> Шубони Водии Айман гаҳе расад ба мурод,  
> 
> Ки чанд сол ба ҷон хидмати Шуайб кунад.  
> 
>   \*\*\*  
> 
> Шаби тор асту раҳи Водии Айман дар пеш,   
> 
> Оташи Тур куҷо, мавъиди дидор куҷост?
> 
> 
> Ҳофиз
> 
>

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* زهرا خانلری. راهنمای ادبیات فارسی. تهران 1340 هـ. ش؛
* یاحقی محمدجعفر. فرهنگ اساطیر واشارات داستانی درادبیات فارسی. تهران 1375هـ. ش.؛
* دانشنا مۀ دانش گستر. جلد17. تهران 1389 هـ. ش.ر

Сарчашма
--------

* Водии Айман / У. Тоиров // Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.
**Баранов Павел Александрович** (27 июли 1892, Маскав – 17 майи 1962, Ленинград) — гиёҳшинос, доктори илмҳои биология (1935), узви вобастаи АИ ИҶШС (1943).

Зиндагинома
-----------

Хатмкардаи Университети давлатии Маскав (1917). Яке аз ташкилкунандагон ва профессор Университети давлатии Осиёи Марказӣ (Тошканд, 1928). Сардори Экспедитсияи Помир (1933–38), ташкилкунанда ва директори Стансияи биологии Помир (1938–41). Ҷонишини директори Боғи марказии ботаникии Маскав (1944–52). Раиси Президиуми Шуъбаи молдавиягии АИ ИҶШС (1949–51) ва директори Институти ботаникии АИ ИҶШС (1952–62) буд. Оид ба эмбриология, анатомия, биология ва селексияи рустаниҳо зиёда аз 200 асар навиштааст. Б. ангури худрӯи Осиёи Марказиро таҳқиқ намуда, навъҳои гуногуни онро шарҳ додааст. Ӯ исбот кард, ки аз ҷиҳати морфологӣ гуногун будани токзорҳо натиҷаи дубора худрӯй гаштани ангурҳои боғии пештараи Осиёи Марказӣ мебошад.

Ордену ҷоизаҳо
--------------

Бо орденҳои Ленин, «Ситораи Сурх», Байрақи Сурхи Меҳнат ва медалҳо сарфароз гардидааст.

Осор
----

* Ампелография СССР. Ҷ. 1. М. 1946;
* История эмбриологии растений в связи с развитием представлений о зарождении организмов. М.–Л. 1955.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* Баранов Павел Александрович // Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️  Гузариш ба унсури Викидода  Фарҳангҳо ва донишномаҳо | 
* Большая российская (старая версия)

 |
| 

| Дар феҳристҳои китобшинохтӣ |
| --- |
| 
* GND: 128029692
* ISNI: 0000 0001 1060 3583
* LCCN: no91009281
* NKC: xx0028227
* NTA: 094945721
* NUKAT: n99037043
* SUDOC: 195367162
* VIAF: 45342665
* WorldCat VIAF: 45342665

 |

 |
**Алиҷон Аҳтамович Ваҳобов**  (тав. 17.09.1972, ш. Душанбе) — омӯзгор, муаллими фанни биология, дар Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи С. Айнӣ

Зиндагинома
-----------

Алиҷон Аҳтамович Ваҳобов солҳои 1990–1995 дар шуъбаи география-биологияи факултети географияи Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи С. Айнӣ таҳсил намудааст. Ассистенти кафедраи биологияи умумӣ (1995-1998), мудири кафедраи биологияи умуми ва методикаи таълими биология (2010- 2011), мудири кафедраи анатомия ва физиология (2010- 2018) ва дотсенти кафедраи анатомия ва физиология. Солҳои 1998–2001 дар аспирантураи донишгоҳи омӯзгорӣ таҳсил намудааст. Мудири кафедраи биологияи умумӣ ва методикаи таълими биология (2010-2011). Мудири кафедраи анатомия ва физиология (2010- 2015) дар айни замон дотсенти кафедраи анатомия ва физиологияи Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи С. Айнӣ. Муаллифи 8 дастури таълимию методӣ, мақолаҳои илмӣ - тадқиқотӣ ва фишурдаи корҳои илмӣ дар конфоронсҳои илмии ҷумҳуриявӣ ва хориҷӣ мебошад.

Осор
----

* Аҷоиботи биология. Д. 2010;
* Истифодабарии бозиҳои дидактикӣ дар таълимӣ биология. Д. 2011;
* Методические указания для виполнения лабораторних занятий по возрастной физиологии и школьной гигиене. Д. 2013;
* Дастурамал барои гузаронидани машѓулиятҳои лабораторӣ аз фанни физиологияи синну солӣ ва гигиенаи мактабӣ. Д. 2014;
* Асосҳои дидактикии тайёрии касбии омӯзгорони оянда зимни истифодабарии бозиҳои дидактикӣ дар шароити низоми кредитии таҳсилот (дастури методӣ). Д. 2020.

Пайвандҳо
---------

Энсиклопедияи Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи С. Айнӣ
**Боқиев Алишер Худойназарович** (таваллуд 21.12.1974, шаҳраки Сомониёни ноҳияи Рӯдакӣ) — варзишгари тоҷик, куштигир, Устоди шоистаи варзиши Тоҷикистон дар куштии ҷуду (2001) ва қураш (2003), Устоди варзиши дараҷаи байналмилалӣ аз намуди олимпии ҷуду, қураш, самбо, «куштигирӣ». Мураббии шоистаи варзиши Ҷумҳурии Тоҷикистон (2006).

Зиндагинома
-----------

Нозукиҳои гӯштини миллии қураш ва ҷудуро аз падараш — Мураббии хидматнишондодаи варзиши ҶШС Тоҷикистон Худойназар Боқиев омӯхтааст. Хатмкардаи Донишкадаи тарбияи ҷисмонии Тоҷикистон (1996). Аз соли 1996 мураббии Мактаби махсуси варзишӣ оид ба дзюдои ноҳияи Рӯдакӣ. Чемпиони чандинкаратаи Тоҷикистон аз рӯйи намудҳои гӯштини дзюдо, самбо ва қураш. Ҷоизадори бозиҳои Осиё дар шаҳри Хиросимаи Ҷопон (1994; ҷойи 5-ум). Соли 2001 дар Чемпионати Осиё дар шаҳри Улан-Батор (ҶХМ) сазовори ҷойи дуввум ва медали нуқра гардид. Чемпиони Осиё дар бахши гӯштини миллии қураш (2001, Тошканд).

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Боқиев Алишер Худойназарович / Н. Шарипов // Боз — Вичкут. — Д. : СИЭМТ, 2014. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 3). — ISBN 978-99947-33-46-0.
**Алишер Соҳибов** (4 сентябр 1981, Қирғизистони Шӯравӣ — 24 октябр 2007, Уш) — рӯзноманигор ва хабарнигори ӯзбектабори Қирғизистон.

Алишер Соҳибови 26-сола, сардабири ҳафтаномаи «Сиёсат» ва хабарнигори Садои Амрико, аз журналистоне буд, ки рӯйдодҳои хунини Андиҷонро дар соли 2005 бозтоб дода, сипас муддати тӯлонӣ ба таҳлилу баррасии онҳо пардохта буд. Вай рӯзи 24-уми октябр ҳангоме ки аз идорааш мебаромад, тирборон шуда, ба ҳалокат расид. Ягона шоҳиди маълуми ин қатл, таҳлилгари умури сиёсӣ ва коршиноси гурӯҳҳои мазҳабӣ, Иқбол Мирсаидов мегӯяд, тири аввал ба пои ӯ расид ва замоне ки ӯ афтод, ҳамлавар ба вай наздик омад ва ба сараш тир зад.

Ҷеффрӣ Гедмин, президенти Радиои Аврупои Озод/Радиои Озодӣ (RFE/RL) гуфт: «Марги Соҳибов як рахнаи дигар дар рушди журналистикаи ҳирфаӣ ва мустақил дар Осиёи Марказист. Алишер, ҳатто баъд аз расман хотима додани вазифааш низ меҳмони пайвастаи барномаҳои Радиои Аврупои Озод/Радиои Озодӣ дар масъалаҳои ҳуқуқи инсон, озодии матбуот ва таҳаввулоти сиёсӣ дар Ӯзбекистон буд. Равобити мо амиқтар шуд, вақте Алишер ризоият дод, ки маводи барномаҳои бахши ӯзбекии моро дар рӯзномааш ба чоп расонад. Ҳамкорон ва дӯстони ӯ дар Радиои Аврупои Озод/Радиои Озодӣ талафоти бузурге доданд.» "

Эзоҳ
----

1. ↑
2. ↑  Вокунишҳо ба қатли журналист Алишер Соҳибов Радиои Озодӣ (дастрасӣ аз 28 октябр, 2007)
3. ↑  Ҷеффрӣ Гедмин Яъси раҳбари RFE/RL аз марги журналист Радиои Озодӣ, (дастрасӣ аз 28 октябр, 2007)

Пайвандҳо
---------

* Латукӯби бародарони Алишер Соҳибов дар Бишкек — Радиои Озодӣ
* Фарзияҳои марбут ба қатли Алишер Соҳибов — Радиои Озодӣ
**Алишо Ғуломҳайдаров** (русӣ: Алексей Гулямхайдаров; 12 июн 1916, Ванқалъа, Вилояти мухтори Кӯҳистони Бадахшон — 20 декабр 2001, Душанбе) — низомии тоҷик, иштирокдори Ҷанги Бузурги Ватанӣ (1941-1944). Дорандаи ду ордени Ҷанги Ватанӣ, дараҷаи II, ду ордени Ситораи Сурх, Байрақи Сурх; медалҳои «Барои мудофиаи Сталинград». Аз соли 1963 корманди Вазорати корҳои дохилии ҶШС Тоҷикистон, подполковники Вазорати корҳои дохилии ИҶШС..

Зиндагинома
-----------

Алишо (Алексей) Ғуломҳайдаров 12 июни соли 1916 дар дехаи Мияншари волости Шуғнон ба дунё омадааст.

Эзоҳ
----

1. 1 2  Участие в великих боевых операциях первой половины XX века, 1989.
2. 1 2  Гулямхайдаров Алиша, 2001.
3. 1 2  Алишо Ғуломҳайдаров, 2005.
**Алиҷон Солиев** (1 январи 1939, Сталинобод, ҶШС Тоҷикистон — 9 апрели 2007, Душанбе, Тоҷикистон) — овозхони тоҷик, Ҳунарпешаи шоистаи ҶШС Тоҷикистон (1978).

Зиндагинома
-----------

Соли 1964 Консерваторияи Тошкандро хатм карда, дар ансамбли навтаъсиси эстрадии «Гулшан»-и Кумитаи телевизион ва радиои ҷумҳурӣ сурудхонӣ намудааст, аз соли 1971 сарояндаи ансамбли мақомхонони ҳамин кумита буд. Солҳои 1985—1998 ба сифати муаллим ва мудири кафедраи мусиқии анъанавии Донишкадаи давлатии санъати Тоҷикистон ба номи М. Турсунзода фаъолият доштааст, дар факултаи санъати Донишгоҳи давлатии Хуҷанд ба номи Б. Ғафуров ҳам дарс додааст.

Эҷодиёт
-------

Ӯ асарҳои мусиқии касбӣ ва халқиро бо маҳорати баланд иҷро менамуд. «Турнаҳо», «Чашми туро», «Меҳри рӯзгор», «Шайдо накун», «Эй ҷони ман асират», «Қиссаи ишқ», «Эй сабо шӯхӣ накун», «Дӯст», «Саодати ман», «Дилбари ҷонам», «Чашми туро», «Бо табассум», «Турнаҳо», «Субҳи кишвари рӯят», «Хуршеди ман», «Бурди қарорам», «Биё боз», «Духтари фархунда», «Мижгони булбул», «Гулшани васл», «Сарахбори ороми ҷон», «Ушшоқи Қуқанд», «Чоргоҳи як» аз зумраи онҳоанд. Садояш дар филмҳои тоҷикии «Хатти парвоз», «Сандуқ барои келин» ва ғайраҳо танин андохтааст. Иштирокдори Симпозиумҳои байналхалқии мусиқии халқҳои Шарқ дар шаҳри Самарқанд (1978, 1983, 1987) буд.

Ҷоизаҳо
-------

Бо Грамотаи Фахрии Президиуми Совети Олии Тоҷикистон қадр шудааст.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Арбобони фарҳанги тоҷик. Донишнома / Муаллиф-мураттиб Ёрмуҳаммади Сучонӣ. — Душанбе, 2016. — 863 с.
**Nasdaq-100** — индекси фондии амрикоӣ. Ба индекс 100 ширкати аз рӯи капитализатсия калонтар ҳамроҳ карда мешаванд, ки саҳмияҳои онҳо дар биржаи NASDAQ савдо карда мешаван. Ба индекс ширкатҳои соҳаи молия ворид карда намешаванд.

Ширкатҳое, ки дигар ба қоидаҳои воридшавӣ ба Nasdaq 100 мтуобиқат надоранд, бо ширкатҳои нав як маротиба дар як сол дар ҳафтаи сеюми декабр иваз карда мешаванд.

Таърих
------

Таърихи индекс аз соли 1985 оғоз шудааст, вақте ки 2 индекси нав ворид гардидааст: NASDAQ-100 ва NASDAQ Financial-100. Ба индекси якум ширкатҳои саноатии технологияи баланд, ба индекси дуюм — молиявӣ ворид карда шуда буданд. Махзани индекс аввал 250 пунктро ташкил медод.

Дар соли 1998 ба индекс ширкатҳои хориҷӣ роҳ дода шуданд. Аввалҳо талабот ба онҳо қатъӣ буд, вале онҳо дар соли 2002 сабук карда шуданд.

Ба максимуми таърихии бештар аз 4700 пункт аз ҷониби индекс дар мавҷи доткомҳо дар соли 2000 расида шудааст.

Ба ҳолати соли 2021 57%-и NASDAQ 100-ро ширкатҳои технологӣ ташкил медиҳанд. Дуюмин дуюмин аз рӯи бузургӣ — хидматрасониҳои истеъмолӣ аз 21,99%. Тандурустӣ 7,08% аз NASDAQ 100-ро ташкил медиҳад, ширкатҳои бо молҳои истеъмолӣ машғул, 6,14% аз NASDAQ 100-ро, ширкатҳои саноатӣ 5,92%-ро ташкил медиҳанд.

Асбобҳои савдошавандаи аз NASDAQ-100 асосгиранда
------------------------------------------------

Дар биржаи NASDAQ таҳти тикери QQQ фонде савдо мешавад, ки сохтори он ба индекси NASDAQ-100 монанд аст, ва бо саҳеҳии баланд динамикаи онро такрор мекунад.

Фарқиат аз индекси NASDAQ Composite
-----------------------------------

Индекси Nasdaq Composite саҳмияҳои ҳамаи ширкатҳои дар биржаи NASDAQ гардишдоштаро дарбар мегирад (ҳамагӣ бештар аз 3000).

Тағйиротҳо дар соли 2021.
-------------------------

21 июл Honeywell Alexion Pharmaceuticals-ро баъд аз онро харидани AstraZeneca иваз кард. 26 августа Crowdstrike Maxim Integrated Products-ро, ки онро ширкати Analog Devices мехарад, иваз хоҳад кард.

Эзоҳ
----

1. ↑  Five facts about the Nasdaq 100 index. *morningstar.com.au*. 30 августи 2021 санҷида шуд.
2. ↑  What Are The Nasdaq Composite And Nasdaq 100 Indexes?. *forbes.com*. 30 августи 2021 санҷида шуд.
3. ↑  10 Fun Facts about the Nasdaq-100 Index. *nasdaq.com*. 30 августи 2021 санҷида шуд.
4. ↑  3 Lessons for Investors From the Tech Bubble. *nasdaq.com*. 30 августи 2021 санҷида шуд.
5. ↑  Best Nasdaq 100 Brokers Guide. *comparebrokers.co*. 30 августи 2021 санҷида шуд.
6. ↑  Invesco QQQ Trust, Series 1. *nasdaq.com*. 30 августи 2021 санҷида шуд.
7. ↑  Q: Why Did QQQQ drop a Q to Become QQQ?. *wsj.com*. 30 августи 2021 санҷида шуд.
8. ↑  Honeywell International Inc. to Join the NASDAQ-100 Index Beginning July 21, 2021. *globenewswire.com*. 30 августи 2021 санҷида шуд.
9. ↑  CrowdStrike Holdings, Inc. to Join the NASDAQ-100 Index Beginning August 26, 2021. *globenewswire.com*. 30 августи 2021 санҷида шуд.
**Ҳафт хони Рустам** (форсӣ: هفت‌خان رستم‎) — номи набардҳои ҳафтгонаи Рустам писари Зол ва Исфандиёр писари Гуштосп дар Шоҳномаи Фирдавсӣ, Ҳафтхони Рустам шомили набардҳое мешавад, ки Рустам барои наҷоти Кайковус шоҳи Эрон, ки асири Деви сафед буд, анҷом дод. Дар оғози ҳукумати Кайковус, девҳо ба фармондеҳии Деви сафед дар сарзамини Мозандарон муқим буданд. Кайковус ба он ҷо ҳамлавар шуда, шикаст мехӯрад.

Ҳамлаи Кайковус
---------------

Кайковус бо лашкаре ба самти Мозандарон озим шуд, то Деви сафедро аз миён бардорад, аммо аз Деви сафед шикаст хӯрд. Деви сафед чашми онҳоро нобино кард ва онҳоро дар сиёҳчолае торику ваҳшатнок зиндонӣ намуд. Кайковус пинҳонӣ қосиде назди Зол фиристод ва хост то Рустамро ба кумаки онҳо фиристад. Зол моҷароро бо Рустам дар миён гузошт. Рустам тани танҳо бо Рахш, ба сӯи Мозандарон равон шуд ва тамоми рӯзро тохт то ба дашти паҳновари расид.

Ҳафтхон
-------

### Хони аввал: набарди Рахш бо шер

Рустам роҳи дурӯзаро як рӯза паймуд; Гурусна шуду хост биёсояд. Ногаҳ даште пур аз гӯрхар падидор шуд. Рустам бо Рахш ба сӯи онҳо рафту каманд андохт ва гӯреро гирифт. Оташ барафрӯхт ва гӯрро пухту хӯрд. Онгоҳ афсори Рахшро гирифту ӯро барои чаро раҳо кард ва худ дар найистон ба хоб рафт.
Аммо найистон бешаи шере буд, ки дар нимашаб ба лонааш бозмегшт. Ҳангоме хоби Рустам шер ба Рахш ҳамла кард, Рахш хурӯшида, сум бар сари шер кӯбиду дандон бар пушташ фурӯ бурд ва онро ба замин зад, то ҷон дод. Чун Рустам бедор шуд, дид шере дараканда, гуфт: 

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | Эй Рахши ноҳушёр, кӣ гуфт, ту бо шер корзор кунӣ?! Агар кушта мешудӣ, ман ин худ (кулоҳхуд)-у каманд ва камону гурз ва теғ ва ббр баёнро чигуна ба Мозандарон мекашидам?! |  |

 Инро гуфту боз хубид.

Эзоҳ
----
**Ҳафиз Холиқзода** (*Бобоёров Ҳафиз Холиқович*; тав. 10 ноябри 1974, деҳаи Зуман, ноҳияи Варзоб) — ҷомеашинос, файласуф, доктори фалсафа (PhD) оид ба масъалаҳои рушд (2011) ва дорандаи Ҷоизаи АИ ҶТ барои олимони ҷавон (2014).

Зиндагинома
-----------

Ҳафиз Холиқзода 10 ноябри соли 1974 дар Ҷумҳурии Тоҷикистон ба дунё омадааст. Солҳои 1992—1997 дар факултети филологияи Донишгоҳи миллии Тоҷикистон таҳсил намудааст. Солҳои 1998—2001 дар риштаи аспирантураи Академияи илмҳои Тоҷикистон ба омӯзиши фалсафа пардохтааст. Дар давоми солҳои 2006—2011, дар факултети фалсафаи Донишгоҳи шаҳри Бонни Ҷумҳури Федеративии Олмон таҳсил намуда, соли 2011 рисолаи доктории худро дар ҳамон ҷой дифоъ кардааст.

Фаъолияти илмӣ
--------------

Ҳафиз Холиқзода пас аз таҳсили аспирантура дар шуъбаи фалсафаи иҷтимоии Пажӯҳишгоҳи фалсафа, сиёсатшиносӣ ва ҳуқуқи ба номи А. М. Баҳоваддинови Академияи илмҳои Тоҷикистон ба кори илмию тадқиқотӣ машғул гардидааст. Аз соли 2014 то моҳи майи соли 2015 роҳбарии Маркази омӯзиши равандҳои муосир ва оянданигарии илмии АИ ҶТро ба уҳда дошт. Соли 2016 бошад, сармуҳаррири Маҷаллаи академии илмӣ-оммавии «Илм ва ҷомеа» буд.

Холиқзода Ҳ. забонҳи русӣ, инглисӣ ва форсиро хуб медонад ва ба ин забонҳо эҷод менамояд.

Сафарҳои хориҷа
---------------

Барои омӯзиш ва пажӯҳиши масоили мухталифи фалсафа ва ҷомеа ба кишварҳои Олмон, ИМА, Эрон, Афғонистон, Швейтсария ва ғайраҳо сафарҳои илмӣ анҷом додааст.

Осор
----

* Методологияи бехатарии вуҷудӣ: Мавзӯи нестӣ дар фалсафаи Ғарб. — Душанбе: Дониш, 2015. — 355 с. ISBN 978-99975-44-28-5

Сарчашма
--------

* Ҷаҳонбинии оянда ва бархурди андешаҳо. / Мураттибон: Номвар Қурбон, Фирдавс Ниёзӣ. — Душанбе: Дониш, 2015. — 701 с. ISBN 978-99947-821-3-0
* Файласуфи зиндагӣ./ Мураттибон: Номвар Қурбон, Абдуламини Маҷнун. — Душанбе: Дониш, 2015. — 84 с.