recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Физика** (юнонӣ: φύσις (*phúsis*), "табиат" ва φυσικῆ (*phusiké*), "илм дар бораи табиат") фаннест доир ба кашфиёт ва мушаххасонида шудани қонунҳое, ки модда, энергия, фазо ва вақтро дар бар мегирад. Физика фаннест доир ба таҳлили умумии табиат, ки олам ва коинотро меомӯзад.

Физика яке аз фанҳои қадимтарин мебошад, ки муқаддам ҳамҷоя бо астрономия маъруф буд. Мафҳуми "физика" бори аввал аз ҷониби олими машҳур Арасту дар асри IV пеш аз милод истифода бурда шудааст. Тайи ду ҳазорсолаи ахир физика бо фанҳои фалсафа, кимиё ва баъзе шохаҳои математика ва биология ҳамчун муродиф истифода бурда шудааст. Вале пас аз инқилоби фаннии садаи XVI физика ҳамчун фанни алоҳида ба арзи вуҷуд омадааст.

Мақсад ва вазифа
----------------

Ин ягона фаннест ки одамро ба тассавур кардани дунёи воқеи меоварад. Вазифаи инсонро бо чизҳои зарраровар мисли барқро чи тавр истифада бурд ки зарар набинем. Таҷрибаҳои ҳайраиангезе дорад ки дар тааҷқб меоварад. Олимони машҳури ин фан Алберт Эйнштейн , Исаак Нютон , М.В Ломоносов ва ғайраҳо ки тарз ҳои чи тавр бо қувваи кам ҷисми вазнинро аз як ҷо ба як ҷайи дигар кучонем.

Услуби илмӣ
-----------

Назария ва таҷриба
------------------

Таърих
------

Ҷабҳаҳои илмӣ
-------------

Олимон ва кашфиётҳои онҳо
-------------------------

| **Шохаҳои асосии Физика** |
| --- |
| Астрофизика • Биофизика • Геофизика • Термодинамика • Механика • Электромагнетизм |

| ⚙️ Самтҳои илмӣ |
| --- |
| 
Гуманитарӣ
Табиӣ
Ҷамъиятӣ
Бунёдӣ
Техникӣ
Дақиқ
 |
| Мутолиоти илм |


|  |  |
| --- | --- |
| Физика | *Ин мақолаи нопурра аз физика мебошад.Шумо метавонед бо пурра кардани ин ба Википедия кумак кунед.* |
**АФЗÓРИ ЧЕЛОНГАРЍЮ ВАСЛКУНӢ,** асбоби дастӣ ё механикӣ ва олоти гуногун барои челонгарию васлкунӣ. Масалан, барои устувор нигоҳ доштани маснуот шиканҷа ва дигар афзори насбию гиро хидмат мекунанд; бо ёрии пармаи дастӣ ва барқӣ маснуот сӯрох карда мешавад; пайвастҳои винтиро ба воситаи калиди печмуҳра ва винттоб муҳкам мекунанд. Барои қат кардан, буридан, тарошидан ва сайқал додани маснуоти филиззӣ афзори гуногуни челонгарӣ: арраи оҳанбур, сӯҳон, афзори суфтагарӣ (абразивӣ), ҳак ва ғайра мавҷуд аст. Ба мақсади афзун кардани ҳосили кор ва беҳтар намудани шароити он бештар воситаҳои механикиро истифода мебаранд.

Адабиёт
-------

* Афзори челонгарию васлкунӣ // Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2023, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.
**Тарман Шанмугаратнам** (  25 феврали 1957 ) — Арбоби давлатӣ ва иқтисодчии сингапурӣ, президенти кунунии Сингапур аз 14 сентябри соли 2023. Тарман то интихоб шуданаш ба мақоми президент, аз соли 2019 то соли 2023 вазири аршади Сингапур, аз соли 2015 то 2023 вазири ҳамоҳангсози сиёсати иҷтимоӣ ва аз соли 2011 то 2023 раиси Идораи асъории Сингапур буд.

Тарман ҳоло раиси Шӯрои сарпарастони Гурӯҳи Сиюпанҷ, як шӯрои ҷаҳонии пешвоёни иқтисодӣ ва молиявии бахшҳои давлатӣ ва хусусӣ ва академиро бар ӯҳда дорад. Аз соли 2021 вай инчунин раиси мустақили сатҳи баланди G20 оид ба маблағгузории глобалӣ барои омодагӣ ва вокуниш ба пандемия мебошад.

Тарман инчунин аз соли 2011 то 2014 Кумитаи Байналмилалии Асъор ва Молия (IMFC), кумитаи сиёсати машваратии Хазинаи Байналмилалии Асъор (ХБА)-ро бар ӯҳда дошт ва аввалин раиси он аз минтақаи Осиё буд.

8 июни соли 2023 Тарман нияти ширкат дар интихоботи президентии соли 2023 ва истеъфои ба нақша гирифтаашро дар 7 июли соли 2023 аз тамоми вазифаҳои худ дар ҳукумат ва узви Ҳизби амали мардумӣ эълон кард, зеро президент бояд шахси ғайриҳизбӣ бошад. 

2 сентябри соли 2023 Тарман 70,40 % овоз гирифт ва ғолиби интихобот эълон карда шуд. Тарман нӯҳумин президенти Сингапур интихоб шуд. Вай аввалин номзади ғайри чинитабор аст, ки дар рақобати интихоботи сарвари давлат, дар Сингапур пирӯз шуд.  Натиҷаи ӯ (70.40 % овози интихобкунандагон) дар таърихи интихоботи президентӣ дар Сингапур баландтарин гардидаст.

Маросими савгандёдкунии Тарман 14 сентябри соли 2023 дар кохи прзидентии Истан баргузор гардид  .

Эзоҳ
----

1. ↑  *Goh.* SM Tharman to run for president, will resign from Govt and PAP on July 7(англ.). *The Straits Times* (8 червня 2023). 8 червня 2023 санҷида шуд.
2. ↑  *Wong.* Tharman Shanmugaratnam: Singapore picks a president who could've been much more. *BBC News* (1 вересня 2023). — «Хоча не-китайці ставали президентами Сингапуру у минулому, пан Тарман — перший переможкць загальних виборів.»  1 вересня 2023 санҷида шуд.
3. ↑  *Correspondent*. Tharman sworn in as S’pore’s 9th president, reiterates plans to unite nation(англ.), *The Straits Times* (14 September 2023). Проверено 15 сентябри 2023.
**Бектузун Абулфаворис** (с. тав. ва ваф. номаълум), мулаққаб ба «**Синонуддавла**» — сипаҳсолор, инчунин ҳоҷибсолор (дарбон)-и Хуросон дар охирҳои ҳокимияти Сомониён.

Фаъолият
--------

Фаъолияти сиёсӣ ва низомии ӯ дар хидмати оли Бӯя оғоз шудааст. Муиззуддавла Мавасилро (Мосул) забт намуда (964), Носируддавлаи Ҳамадониро (929—964), ки ҳокими он буд, аз он ҷо ронд ва чанде аз туркону дайламиёнро барои ҳифзи Мавасил (Мосул) таъйин кард. Чанде пас Носируддавла дар набарди дувум-бора барои Мавасил Б.-ро асир гирифт. Баъдтар сулҳ бастанд ва Б. ба Бағдод рафт. Минбаъд дар бораи Б. 30 сол ягон маълумоте нест. Танҳо Низомулмулк овардааст, ки дар замони фармонравоии Мансур ибни Нӯҳ ибни Насри Сомонӣ (961—977) Б. аз амирони муқими дарбор ба шумор мерафт. Фоиқ аз ашхоси андалузии румитабор, ки аз пояи ғуломӣ то ба волигию сипаҳсолорӣ расида буд, Б.- ро фармондеҳи сипаҳсолорон таъйин кардааст. Гардезӣ ва Ҳамдуллоҳи Муставфӣ зикр мекунанд, ки Б.-ро Абулҳорис Мансур ибни Нӯҳ сипаҳсолорӣ додааст. Ба эҳтимоли қавӣ Абулҳорис барои пешгирӣ аз қудрат ва нуфузи рӯзафзуни Фоиқ Б.-ро сипаҳсолорӣ дод, то таносуб
дар мақомоти олии давлатӣ нигаҳ дошта шавад.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

، بیهقی ابو الفضل. تاریخ بیهقی. تهران، ۱۳۷۸ ؛ گردیزی. زین الاخبار. تهران
۱۳۶۳ ؛ دائرةالمعارف بزرگ اسلامی. ج ۱۲. تهران، ۱۳۸۳

Сарчашма
--------

* Бектузун / Н. Ғиёсов. // Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2023, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.
|  |
| --- |
| Унсури Викидода мавҷуд нест |

«**Таърихи гузида**» (форсӣ: تاریخ گزیده‎) — асари таърихии ҷуғрофидон, муаррихи форс-тоҷик Ҳамдуллоҳи Муставфӣ, ки солҳои 1329—1330 ба забонӣ форсӣ таълиф шудааст.

  

«Таърихи гузида» ба ҳукмрони ҳамонвақта Хоҷа Ғиёсуддин Маҳмуд — писари Рашиддудин Фазлуллоҳ бахшида шудааст. Китоб аз муқаддима, шаш боб, ки ҳар боб чанд фасл дорад ва хотима иборат аст. Бобҳои алоҳидаи асар ба таърихи пайғамбарону уламои дини ислом подшоҳони тоисломии Эрон, таърихи Муҳаммад, таърихи сулолаҳои подшоҳону ҳукмронони Саффорӣ, Сомонӣ, Ғазнавӣ, Ғурӣ, Дайламӣ, Хоразмшоҳӣ, Атобакӣ, Исмоил, Қарахонии Кармина, ҳокимони Лур, муғулҳо, шарҳи ҳоли олимолу донишмандон, шайхону шоирон оид аст. Дар боби шашум муаллиф аз воқеаҳои шаҳри Қазвин ва тарафи арабҳо истило шудани ин шаҳр ва дини исломро қабул кардани аҳолии он, аз сохтмонҳо, дарёҳо, молаҷот, масҷиду мадрасаҳо, одамони машҳур, ҳокимон, қабилаҳои номдори Қазвин маълумоти муфассал медиҳад. «Таърихи гузида» барои омӯхтани воқеаҳон асрҳои 13—14 аз сарчашмаҳои боэътимод мебошад, зеро муаллиф бештар воқеаҳоро тасвир мекунад, ки худ шоҳиди он будааст, ё аз шахси боэътимод шунидааст.

Муаллифи «Таърихи гузида» дар навиштани он ба «Ҷомеъ-ут-таворих» ва дигар асарҳои таърихӣ пайравӣ кардааст. «Таърихи гузида» дар Лондон (1910), Теҳрон (1060) нашр ва ба забонҳои туркӣ, франсавӣ ва русӣ тарҷума шудааст.

Эзоҳ
----
|  |
| --- |
| Унсури Викидода мавҷуд нест |

«**Тӯтинома**» — унвони як силсила маҷмӯаҳои мансуру манзуми адабиёти форс-тоҷик аст, ки ҳикоятҳояш аз забони тӯтӣ нақл шудаанд. Маъхази он «Шукасаптати» («Ҳафтод ҳикояти тӯтӣ») ном маҷмӯаи ҳикояҳои ба забони санскрит таълифёфта мебошад. Нахустин асари дар пайравии «Тутинома»-и ҳиндӣ навишташуда «Ҷавоҳир-ул-асмор»-и Имод ибни Муҳаммади Наарӣ (асри 14) мебошад. Як силсила ҳикоятҳои он аз дигар китобҳои ҳиндӣ гирифта шудаанд. Онро Зиёуддини Нахшабӣ дар алоқамандӣ бо маъхазҳои ҳиндияш аз нав таҳрир намуд. Ӯ ҳикоятҳоро ба тартиби муайян даровард, онҳоро кӯтоҳ намуд ва суханпардозиҳои тӯлонию такрорҳои беҳуда ва шумораи ояту ҳадисҳо ва таъбирҳои арабии онро кам кард. Ӯ ба ҷои ашъори шоирони дигар шеърҳои худро ҷойгир намуда, ҳикоятҳои қабеҳашро дигар кардааст.

«Тутинома»-и Нахшабӣ бо усули «ҳикоят андар ҳикоят» навишта шудааст. Он аа забони тӯтии Маймун ном бозаргоне ба зани ӯ нақл мешавад ва зани дилбохтаи бозаргонро то аз мусофират баргаштани шавҳараш дар хона нигоҳ медорад. «Тутинома»-и Нахшабӣ чанд бор таҳриру тарҷума шудааст. Абулфазл ибни Муборак «Тутинома»-и Нахшабиро аз ҷиҳати тарзи баён таҳрир (соддатар) карда, ҳаҷми онро то андозае мухтасар намудааст. Асрҳои 17—18 «Тутинома» тавассути шоирони форсизабони Ҳиндустон Ҳамиди Лоҳурӣ ва Мир Наҷмуддин ду дафъа ба риштаи назм кашида шудааст. «Тутинома» ба бисёр забонҳои халқҳои Шарқ, аз ҷумла, ба забонҳои даканӣ, ҳиндӣ, туркӣ, тоторӣ ва ӯзбакӣ тарҷума шудааст. «Тутинома»-и Зиёуддини Наҳшабӣ ба забони русӣ (1979) ва якчанд ҳикоятҳояш ба забонҳои англисӣ, немиси ва италиявӣ тарҷума ва нашр гардидааст. Аз таҳрирҳон «Тутинома»-и Нахшабӣ машҳуртаринаш «Тутинома»-и насрии тоҷикии Муҳаммад Худованди Қодирист (асри 18). Он дар баъзе донишкадаҳои олии мамлакатҳои Европа чун китоби хониш истифода шуда, матнаш дар Ҳиндустон, Осиёи Миёна, Эрон ва Европа борҳо ба табъ расидааст. Аа «Тутинома»ҳои Нахшабию Қодирӣ чанде аз ҳакоятҳо ба алифбои имрӯзаи тоҷикӣ мунташир гардидаанд.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Зийа ад-Дин Нахшаби. Книга попугая (Тути-наме), Москва, 1979.
* Алимардонов А. Зиёуддини Нахшабӣ ва «Тӯтинома»-и ӯ, Душанбе, 1980.
Ин вожа дигар маъноҳо низ дорад, Касб (мазмунҳо)-ро бубинед.
**Касб** (ар. كسب‎ – ихтисос, шуғл, пеша, ҳунар, ҳирфа, талаби рӯзӣ) — мақулаи фалсафаи калом ба маънои анҷом додани коре; бо кӯшишу меҳнат ба даст овардани чизе.

Дар садри ислом касб ба маънои ихтиёр ва озодии инсон дар анҷом додани амале, баъдан ба мафҳуми алоҳидаи илмӣ – «касб» истифода шудааст. Мафҳуми касббори аввал аз ҷониби Ҳасани Басрӣ ҳамчун мафҳуми илмӣ матраҳ шуд. Дар ақидаи аҳли суннат баёни мафҳуми касб чунин аст: «Ҳама амалҳои инсон офаридаи Худо буда, касби онҳо аз ҷониби инсон аст». Мувофиқи ин назария амалҳои инсон аз ду дидгоҳ баррасӣ мешаванд. Яъне, дар амали инсон таъсири ду қудрат ба назар гирифта мешавад:

* қудрати Худо, ки онро «офариниш» мегӯянд ва инсон дар ин офариниш ҳеч нақше надорад;
* қудрати инсон, ки онро «касб» мегӯянд ва Худованд инсонро дар иҷрои он соҳибихтиёр ва озод гузоштааст.

Абӯҳанифа, Абӯмансури Мотуридӣ, Абулмуини Насафӣ, Аҳмади Таҳовӣ, Саъдуддини Тафтозонӣ ва дигарон бар ин таърифи касб мувофиқанд.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* النسفي أبو المعين ابن محمد. تبصرة الأدلة في أصول الدين على طريقة الإمام أبي منصور الماتريدي. أنقره، ١٩٩٣؛
* محمد أبو زهرة. تأريج المذاهب الإسلامية في السياسة والعقائد وتأريخ المذاهب الإسلامية. قاهرة، ١٩٩٦؛
* التفتازاني سعدالدين. شرح العقائد النسفية. قاهرة، ٢٠٠٠؛
* ماتريدى أبو منصور محمد ابن محمد ابن محمود. كتاب التوحيد. بيروت، ٢٠٠٧؛
* جلالى سيد لطفالله. تأريخ و عقائد ماتريديه. قم، ١٣٩٠ ش.

Сарчашма
--------

* Касб / С. Яъқубов // Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2023, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.
**Холид ибни Файсал ибни Абдул-Азиз Ал Сауд**, маъруф ба **Холид ал-Файсал** (ар. خالد بن فيصل بن عبد العزيز آل سعود‎ тав. 24 феврали 1940, Макка, Арабистони Саудӣ) — волии музофоти Макка дар солҳои 2007-2013 ва аз 29 январи соли 2015 писари сеюми шоҳ Файсал, ёвари амакаш подшоҳ Салмон ибни Абдул-Азиз Ал Сауд, раиси Кумитаи марказии ҳаҷ ва вазири маорифи Арабистони Саудӣ дар солҳои 2013-2015.

Зиндагинома
-----------

24 феврали соли 1940 дар Макка таваллуд шудааст. Писари сеюми шоҳ Файсал аз занаш Ҳаё бинти Туркӣ Ал-Туркӣ. Вай дар Донишгоҳи Оксфорд бо дараҷаи бакалаврӣ дар иқтисодиёти сиёсӣ таҳсил кардааст.

Вазифа
------

Ӯ соли 1967 ба Арабистони Саудӣ баргашт ва дар Идораи ҷавонон кор мекард.

Аз соли 1971 то 2007 амири Асир буд ва ба ҳайси амир аввалин хатти телефониро дар Арабистони Саудӣ таъсис дод. Файсал ибни Холид Ал-Сауд дар соли 2007 ҷойгузини ӯ шуд.

Дар соли 2007 ӯ амири Макка таъин шуд ва ба ҷои амаки фавтида Абдул-Маҷид ибни Абдул-Азиз Оли Сауд, то соли 2013 дар ин мақом буд, то ба ҷои ӯ Мишаал ибни Абдуллоҳ Ал-Сауд шуд.

Соли 2013 вазири маорифи Арабистони Саудӣ шуд.

29 январи соли 2015, пас аз даргузашти шоҳ Абдуллоҳ ибни Абдул-Азиз Оли Сауд, шоҳ Салмон ӯро дубора амири Макка таъйин кард.

Оила
----

Оиладор буда, соҳиби 3 писару як духтар аст. 

Писари калониаш шоҳзода Бандар (таваллудаш 1965) соҳибкор ва раиси шӯрои мудирони рӯзномаи «Ал-Ватан» мебошад. 

Писари дуюм, шоҳзода Султон, афсари Нерӯи баҳрӣ аст.

Ва писари хурдӣ, шоҳзода Сауд, муовини раиси Идораи сармоягузории Арабистони Саудӣ (2010-2017) ва муовини амири Мадина (аз соли 2017 то имрӯз) аст.

Саргармиҳо
----------

Ба назм, рассомӣ ва адабиёт дилбастагӣ дорад. Сарпараст, рассом ва шоир.

Пайвандҳо
---------

1. ↑  أمر ملكي سعودي بتعيين الأمير خالد الفيصل أميرا لمنطقة مكة المكرمة — AlArabiya.net, 2007.
2. ↑  Family Tree of Khalid bin Faysal bin Abd al-Aziz Al Saud.
3. ↑  Who's Who: The House of Saud: Prince Bandar bin Khalid bin Faisal al Saud. *Public Broadcasting Service* (7 October 2004). 2 май 2012 санҷида шуд.

* Маҷмӯаи литографии KhalidAlFaisal.org Бойгонӣ шудааст 4 июни 2022  сол.
* Рассом ва сарпарастӣ
* Тарҷумаи расмӣ Бойгонӣ шудааст 13 ноябри 2020  сол. дар ҳукумати Макка(ар.) )
**Бадри Ҷоҷармӣ** (форсӣ: بدر جاجرمی‎, *Бадруддин ибни Умар*; ?, қасабаи Ҷоҷарми Хуросон — 1287, Исфаҳон) —шоир, ориф ва донишманди форс-тоҷик, падари Муҳаммади Ҷоҷармӣ.

Зиндагинома
-----------

Дар зодгоҳаш илмҳои мутадовили даврашро омӯхта, дар синни камолот рӯ ба Исфаҳон овард. Ба хидмати ҳокими Исфаҳон ва Ироқи Аҷам Муҳаммади Ҷувайнӣ (вафот 1279) даромад ва ба унвони маликушшуаро соҳиб гардид. Аз Бадрии Ҷоҷармӣ девоне мондааст шомили тақр. 4 ҳазор байт қасоид, ғазалиёт, рубоиёт ва ғайра. Дар мавзӯъҳои анъанавии адабиёти классикии форс-тоҷик, махсусан ишқ ба сабки ироқӣ шеър гуфтааст. Ба шаклбозӣ ва такаллуф майл доштааст. Намунае аз ашъори ӯ:

> Фидои оташи ишқат кунам тани чун шамъ,   
> 
> Аз он ки оташи сӯзанда шамъро ҷон аст.   
> 
> Маро ту ҷонию аз васли туст зиндагиям,   
> 
> Аз он зи рӯзи ҷудоӣ дилам ҳаросон аст.
> 
>

Эзоҳ
----

1. ↑

Адабиёт
-------

* Бадри Ҷоҷармӣ // Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2023, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.

* Давлатшоҳи Самарқандӣ. Тазкирату-ш-шуаро. Д. 1999

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️  Гузариш ба унсури Викидода  Фарҳангҳо ва донишномаҳо | 
* Иронико

 |
| Дар феҳристҳои китобшинохтӣ | 
* GND: 1245143476
* VIAF: 1326163631431923690001
* WorldCat VIAF: 1326163631431923690001

 |
**Мулло Муҳаммад Ширин Мағрибӣ** (зод. Табрез) — шоир, нависанда, ориф ва сӯфии форс-тоҷик.

Эзоҳ
----

Мағрибии Табрезӣ дар Ноҳини Исфаҳон зоида шудааст. Вале бештар умри худро дар Табрез гузаронда бо Камоли Хуҷандӣ дӯстӣ доштааст. Ӯ соли 1405 ё 1407 (807 ё 809 ҳиҷрӣ) вафот кардааст. Кабраш дар Истаҳбоноти Форс аст.

Зиндагинома
-----------

Магриби аз худ девони комиле боки гузоштааст, ки дар он ашьори ба ду забон (араби ва форси) сурудаи ӯ чой дода шудаанд Девони шоир соли 1336 х. дар Техрон ба чоп расидааст, ки асосан қасидаву газал, тарҷеот ва рубоиро фаро мегирад.
Мавзӯи асосии ашъори Мағрибӣ баёни тасаввуфи орифона буда, ҳолатҳои рӯҳонӣ ва бозҷустҳои шоирро фаро мегиранд. Аз мазмуни ғазалиёти шоир бармеояд, ки ӯ яке аз соликони роҳи ҳақ ва толибони ишқи Худованд буда, дар ин ҷода тавассути риёзат кашидан ва буридан аз тааллуқоти дунёӣ ба кашфи шуҳуд муяссар гардидааст.

Хуррамтарабу нишоту айшоғозам,
Худро ба хароботи муғон андозам,
З-он ҷо ба қиморхона роҳе созам,
То ҳар чӣ маро ҳаст ба кул дарбозам.
Дар истилоҳи сӯфия май, бода, шароб ба маънии ишқи Худованд меояд, ки дар натиҷаи баҳравар гаштан аз он солики роҳи ҳақ масти ишқу ҷамоли маъшуқ, яъне Худованд мегардад. Дар ашъори Мағрибӣ истилоҳоти сӯфия зиёда ба кор рафта, дар баёни холатҳои руҳонии шоир хидмат кардаанд. Масалан, дар ғазали зер ин матлаб ба рӯшанӣ пайдост:

Эзоҳ
----



  


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Мақолаи мазкур дар бораи шоир нопурра аст. Шумо ба Википедиа бо пурракардани он ёрӣ расонед*. |
**Муҳаммад ибни Алии Шабонкораӣ** (форсӣ: محمد بن علی شبانکاره‌ای‎; 1298, Шабонкора— ?) — таърихнигор, нависанда ва донишманди форс-тоҷик.

Зиндагинома
-----------

Хидмати Хоҷа Риёсуддини пи­сари Рашидуддини Фазлуллоҳро адо мекард. Қасоиди мадҳие ба ӯ бахшидааст. Соли 1333 ба таълифи китоби таърихи башар сар кард. Онро соли 1335 анҷом дода ба Риёсуддин пешкаш кард, то ӯ онро ба Абӯсаид — подшоҳи муғул бирасонад, вале Абӯсаид вафот кард ва китоби Муҳаммад ибни Алӣ дар натираи задухурде аз байн рафт. Муҳаммад ибни Алӣ китобро аз нав таълиф кард ва онро «Маҷмаъ-ул-ансоб» номид. Ин асар таърихи умумист, ки воқеоти то охири подшоҳии Абусаид рӯйдодаро дар бар мегирад. Маълумоти дар бораи баъзе силсилаҳои подшоҳӣ овардан Муҳаммад ибни Алӣ дар таърихҳои дигар ба назар намерасанд. Аз ин ки­тоб ду таҳрир — яке нусхаи ҳаҷман хурд ва дигар нухсаи комилтар то замони мо расидааст, ки дар Ленин­град ва инчунин китобхонаҳои Бодлеану Кембриҷ (Алглия) маҳфузанд.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Муҳаммад ибни Алӣ // Муҳит — Плеханов. — Д. : СИЭСТ, 1984. — (Энциклопедияи Советии Тоҷик : [дар 8 ҷ.] /  сармуҳаррир А. С. Сайфуллоев ; 1978—1988, ҷ. 5).
|  |
| --- |
| Унсури холии Викидода |

**«Анису-л-ушшоқ**» — рисолаест аз Шарафуддин Ҳасан ибни Муҳаммад Ромии Табрезӣ дар боби сувароти шеър аз қабили мӯй, ҷабин, абрӯ, чашм, мижгон, рӯй, хат, хол, лаб, дандон, даҳон, занахдон, гардан, бар, соид, ангушт, қад, миён, соқ ва ғайра.

Аз 19 боб иборат аст. Нигоранда сувароти шеърии дар асоси мафҳумҳои мазкур ба миён омадаро таҳлил ва тасниф карда, гоҳо муродифҳои онҳоро аз забони паҳлавӣ (форсии миёна) ва арабӣ овардааст. Ба ҳайси шоҳид асосан пораҳои шеърӣ аз эҷодиёти шоирони асрҳои 10 — 14 оварда шудаанд. «Анису-л-ушшоқ» сарчашмаи муҳимест барои пажӯҳиш дар таърихи адабиёт, таҳаввули сувароти шеър, таърихи забон ва масоили назарияи адабиёт. Соли 1947 дар Теҳрон ба табъ расидааст. Байти зерин аз «Анису-л-ушшоқ» аст:

> Равшан аст он аҳли маъниро, ки дар девони ҳусн,  
> 
> Чашми шӯрангези ҳуснат шоҳбайти маънавист.
> 
>

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* Анису-л-ушшоқ / Р. Мусулмонқулов // А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2023, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.
|  |
| --- |
| Унсури холии Викидода |

«**Бадоеъу-c-саноеъ**» (ар. بدایع الصنایع‎) — асари Атоуллоҳи Ҳусайнӣ, ки соли 1493 бо ташвиқ ва маслиҳати Алишер Навоӣ таълиф кардааст ва аз боби арӯзу санъатҳои шеърӣ баҳс мекунад.

Сохтор
------

«Бадоеъу-c-саноеъ» аз дебоча, муқаддима, се санъат (боб) ва хотима иборат мебошад. Дебоча сабаби эҷоди китоб ва шароити иншои он, муқаддима — «Дар усули илми арӯз» — шарҳи баҳрҳо ва зиҳофоти онро дар бар мегирад. Дар боби 1 — «Дар баёни муҳассаноти лафзия» 60 санъати лафзӣ ва дар боби 2 — «Дар муҳассаноти маънавӣ» 65 санъати маънавӣ шарҳ ёфтаанд. Боби 3 — «Дар муҳассаноти лафзияву маънавия» шомили 22 санъати муштараки маънавию лафзист. Хотимаи «Бадоеъу-c-саноеъ» аз ду баҳс иборат буда, дар баҳси аввал иллатҳои шеърии лафзию маънавӣ ва дар баҳси дуюм 15 истилоҳи адабӣ шарҳ дода шудаанд. Дар хотима баъзе нуқсонҳои шеър мавриди танқид қарор гирифтаанд.

Атоуллоҳ дар «Бадоеъу-c-саноеъ» санъатҳои бадеиро ба гурӯҳҳо — маънавӣ, лафзӣ ва муштарак тақсим кардааст, ки ин равиш дар китобҳои муътабари адабиётшиносии то замони Атоуллоҳ ба монади «Тарҷумону-л-балоға»-и Умари Родуёнӣ, «Ҳадоиқу-с-сеҳр фӣ дақоиқ-иш-шеър»-и Рашиди Ватвот, «Ал-Муъҷам»-и Шамс Қайси Розӣ ва ғ. дида намешавад.

Баҳсу мунозираҳо
----------------

Дар «Бадоеъу-c-саноеъ» баҳсу мунозира ва таҳлилу тадқиқ мавқеи муҳим доранд. Масъалаҳои гуногуни улуми адабӣ ва балоғатро муаллиф бо баррасии мулоҳизоти назарияпардозони Аҷаму Араб, ба монанди Рашиди Ватвот, Шамси Қайси Розӣ, Шарафуддини Ромӣ, Шарафуддин Алии Яздӣ, Саккокӣ, Ибни Асир, Тафтозонӣ, Қутбуддини Шерозӣ ва диг. муқоиса карда, саҳеҳӣ ва ноқисии онҳоро нишон додааст. Мас. дар «Бадоеъу-c-саноеъ» дар мавриди таҳлили санъати таҷнис ва навъҳои он бештар аз 30 маротиба ба манбаъҳои гуногуни форсию арабӣ истинод шудааст. Дар «Бадоеъу-c-саноеъ» оид ба таносуби лафз ва маънӣ дар шеър андешаҳои ҷолиб баён шудаанд. Муаллиф дар шеър ягонагии лафзу маъниро зарур дониста, аз ҷумла навиштааст: "Бидон, ки асл дар муҳассаноти лафзия он аст, ки алфозро тобеи маънӣ созанд, балки асл дар ҷумлаи муҳассанот он аст: «Калом бар ваҷҳе адо ёбад, ки дар инфиҳом (фаҳм)-и маънӣ ва латофати он, дар аҳкоми таркиб ва салосати он ихтилол (халал)-е падид наёяд». Муаллифи «Бадоеъу-c-саноеъ» аз осори қариб панҷоҳ шоир — Рӯдакӣ, Фирдавсӣ, Анварӣ, Унсурӣ, Муиззӣ, Хоқонӣ ва адибони номашҳур — Баҳромӣ, Ризоӣ, Нишопурӣ, Котибӣ, Назирӣ ва диг. мисолҳо овардааст. Дар он аз эҷодиёти худи Атоуллоҳ тақр. 700 байт омадааст. «Бадоеъу-c-саноеъ» арзиши бузурги илмии амалӣ ва назарӣ дорад. Дар таҳқиқи сайри таърихии афкори эстетикии суханварони форс-тоҷик, омӯхтани таърихи адабиёт ва муҳити адабии замони муаллиф аҳаммияти махсус дорад. Ба он Навоӣ баҳои баланд дода, аз ҷумла гуфтааст: «Маълум нест, ки дар ин фан ҳаргиз касе ба ин андоза китобе ҷомеъ ва муфид таълиф карда тавонад».

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Бадоеъу-с-саноеъ. Д. 1974.

Сарчашма
--------

* Бадоеъу-c-саноеъ // Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2023, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.
**Имом Фахруддини Товусӣ** (?, Рай — 1245/46, Рум)— мусиқидон, оҳангсоз ва навозанда, муфассир ва мусаннифи мусиқӣ (оҳангсоз).

Зиндагинома
-----------

Дар зодгоҳаш илм ва ҳунар андӯхт. Дар улуми фалсафӣ, адаб ва мусиқӣ (бештар мусиқии назарӣ) донишашро такмил медиҳад. Муддате дар дарбори Баҳромшоҳи Салҷуқӣ (1167—1168), Кайковуси дуввум (1245—1257) ба сифати муфассир ва дафтардор хидмат менамояд. Ба осори мусиқидонони юнонӣ шарҳҳо навиштааст ва барои такмили дониши тасаввуфӣ ба Туркия (Рум) сафар мекунад. Бинобар ба тавсифи манобеи хаттӣ Фахруддини Товусӣ дар мусиқии илмӣ асаре бо номи «Китоб-ал-маърифат ал-шеър вал мусиқӣ» нигошта ва муҳимтарин таълифоти назарӣ шуморидаанд (ин асар то имрӯз боқӣ намонда). Абдулқодири Мароғӣ дар «Шарҳи адвор», «Завоид алфавоид» аз ин асари ӯ ёд намудааст.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Донишномаи Шашмақом. / Зери таҳрири Олимов К. Абдувалиев А. Азизӣ Ф. Раҷабов А. Ҳакимов Н. — Душанбе, 2009. — С. 86 ISBN 978-99947-49-13-3.
**Мулло Маҷдуддини Хофӣ** (форсӣ: مجدالدین خوافی‎) — нависанда ва шоири форс-тоҷик.

Зиндагинома
-----------

Давраи зиндагии ӯ ба охири асри 13 ва нимаи аввали асри 14 рост меояд. Зодгоҳаш Хоф ном деҳаи Нишопур аст. Аз ин рӯ бо нисбан «Хофӣ» машҳур гаштааст. Мувофиқи маълумоти «Ҳафт иқлим»-и Амин Аҳмади Розӣ ва асари ягонаи то замони мо расидаи Маҷди Xофӣ — «Хористон» (таълифаш 1332—33) ӯ аз ҷавонӣ ба илмомӯзӣ ва шеъргӯӣ шурӯъ карда, асосҳои илми тибро низ омӯхта буд. Аз «Хористон» бармеояд, ки Маҷди Xофӣ ба чанде аз шаҳру вилоятҳои Мовароуннаҳру Хуросон ва Ҳиндустон сафар намудааст.

«Хористон» яке аз аввалин асарҳо дар пайравии «Гулистон»-и Саъдӣ ба шумор меравад. Он аз 10 боб иборат аст. Дар «Хористон» ғояҳои инсондӯстӣ, накӯкорӣ, дастгирии бечорагон тарғиб ва хислатҳои бади инсонӣ аз қабили бахилӣ, ғаммозиву риёкорӣ мазаммат шудаанд. Масъалаҳои фазилати илму дониш, қадри сухан, мазаммати зулму ҳокимони золим ва ғ. матолиби асосии китоб мебошанд.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Маҷди Хофӣ / С. Нилобеков // Лениннома — Муҳит. — Д. : СИЭСТ, 1983. — (Энциклопедияи Советии Тоҷик : [дар 8 ҷ.] /  сармуҳаррир А. С. Сайфуллоев ; 1978—1988, ҷ. 4).
бузи ангорӣ
Бузи Ангорӣ
**Бузи ангорӣ** бостонтарин зоти пашмдеҳи Буз буда, дар кишварҳои қадими ҷангали Байнаннаҳрайн ба вуҷуд омадааст. Дар асрҳои миёна Б.-и ангорипарварӣ махсусан дар ноҳияи Ангора (Анқараи Туркия) инкишоф ёфт ва номи зот низ аз ҳамин ҷост. Пашми Бузи ангорӣ як-хела, нимдурушти сафед, ҷилодори мустаҳкам ва қаиш аст. Ҷисми тарошшавандаи он аз як микдор тибит ва кили кӯтоҳ иборат аст. Дарозии пашмаш пеш аз тароши якум 20—25 см (баъзан 35 см) мешавад. Дар як тарош аз модабузаш 2,2— 4 кг, такааш 4—6 кг пашм мегиранд (65—89-фоизаш пашми соф аст). Дар натичаи истифодаи яктарафа Бузҳои ангорӣ ҳангоми танҳо барои пашм парвариш кардан ҷисман хурду лоғар шуданд ва вазни зиндаашон кам гардид. Вазви зиндаимиёнаи модабузаш 27—42 кг (кадаш то
сари душ 55—58 см), такааш 52— 95 кг ( надаш 63—68 см), маҳсулнокиаш 100—110%. 70—100 кг шир медиҳад. Равғаннокии шираш 4,4%.

**Бузи ангорӣ.**
Вазни пушташ 38—50 кг. Гӯшташ хушсифат. Аз пусташ муина,аз паш¬маш моҳут, ҷолин, матоъҳои гуно-гуни баландсифати трикотажй ва ғ. тайёр мекунанд. Пусташ мулоим ва бадошт. Такай Б.-и ангориро ба¬рои бо бузҳои дуруштпашм ҷуфтӣ кардан истифода мебаранд. Пашми Б.-ҳои дурага аз онҳо руида мо-нанди пашми худашон нимдурушт мешавад.

Нигаред
-------

* Буз
**Хонии толишӣ**— давлати толиш дар Озарбойҷон. Дар натичаи пароканда шудани давлати Нодиршоххо дар миёнахои асри 18 дар сохили чанубу гарбии бахри Хазар таъсис ёфт. Муассис Сайид Аббос, яке аз соҳибони маҳаллӣ мебошад. Баъди маргаш писараш Гара ба тахт нишаст (1747—86). Иқтисодиёт ба кишоварзӣ ва чорводорӣ асос ёфтааст; пойтахти хониш Ленкоран ба маркази савдо ва хунармандй табдил ёфт. Бар асари таљовузи доимии Эрон хонии Толиш кўшиш мекард, ки дар сиёсати хориљї ба Русия наздик шавад. Соли 1795 хон Мир Мустафо ба Россия барои сарпарастй мурочиат кард. Соли 1802 хонии Толиш ба тасарруфи Русия гузашт. Мувофики шартномаи туркманчои соли 1828 Россия хонии Толишро пурра ба хоки худ хамрох кард.
**Саидбеги Маҳмадуллоҳ** (*Саидбег Маҳмадуллоев*; зод. 1. 8. 1954, ноҳияи Файзобод) — донишноманигор, тарҷумон ва файласуфи тоҷик, номзади илмҳои фалсафа (2015). Аълочии матбуоти Тоҷикистон (2001), Аълочии фарҳанги Тоҷикистон (2010), Узви Иттифоқи журналистони Тоҷикистон (2000)..

Зиндагинома
-----------

Хатмкардаи факултаи шарқшиносии УДТ ба номи В. И. Ленин (1976, ҳоло ДМТ). Тарҷумони забони арабӣ дар Ҷумҳурии Арабии Сурия (1976-77), муаллими мактаби миёнаи № 35 н. Орҷоникидзеобод (ҳоло ш. Ваҳдат; 1977-79), тарҷумони забони арабӣ дар Ҷумҳурии Ироқ (1979-83), муҳаррири хурди нашриёти «Ирфон» (1983-84). Муҳаррир (1983-84), муҳаррири илмӣ (1984-85), муҳаррири калони илмии СИЭСТ (1986-90). Мутахассиси пешбари редаксияҳои Фалсафа ва ҳуқуқ (1990-91), кишоварзии СИЭМТ (1991—2007). Сардори шуъбаи иттилоот ва таҳлилу ташхис (2007-08), сардори раёсати ташкилотҳои динии Сарраёсат оид ба корҳои дини Вазорати фарҳанги Ҷумҳурии Тоҷикистон (2008-10), сардори раёсати таҳлил ва ташхиси диншиносии Кумитаи оид ба корҳои дини назди Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон (2010-12). Муҳаррири пешбари редаксияи назорати илмӣ ва таҳрири адабӣ (2013), мудири редаксияи фалсафа, дин ва ҳуқуқи СИЭМТ (аз 2014), ҳамзамон х. к. и. Маркази синошиносии Ин-ти фалсафа, сиёсатшиносӣ ва ҳуқуқи АИ Ҷумҳурии Тоҷикистон (аз 2013). Самти фаъолияти М.: таълиф, таҳрир, тарҷума ва таҳияи мақолаҳои энсиклопедӣ; таҳқиқи мероси фалсафии ниёгон; шарқшиносӣ; диншиносӣ. М. муаллифи 1 рисола, силсилаи мақолаҳо дар маҷаллаҳои илмӣ, ЭСТ (ҷилдҳои 5-8), ЭМТ, «Энсиклопедияи адабиёт ва санъат» (ҷилдҳои 1-3), «Энсиклопедияи Душанбе», «Энсиклопедияи Кӯлоб» ва «Донишномаи фарҳанги мардумӣ» (ҷилди 1). Узви ҳайати таҳрир ва Шӯрои назорати илмии ЭМТ. Муҳаррири масъули китобҳои «Қасасу-л-анбиё» (Д. 1988), «Фарҳанги арабӣ ба тоҷикӣ» (С. Сулаймонӣ, дар 2 ҷилд; Д. 2004), Мавлоно Яъқуби Чархӣ «Китобулфароиз» (Д. 2010), «Фанни хитоба»-и Арасту (тарҷума ба забони тоҷикӣ; Д. 2017) ва «Хитоба»-и Абуалӣ ибни Сино (тарҷума ба забонҳои тоҷикӣ ва русӣ; Д. 2018). Китоби «Тафсири Яъқуби Чархӣ»-ро (Д. 2000) таҳия кардааст. Яке аз таҳиягарони «Фалсафа аз оғози таърих»-и М. Рашод (китоби 1, ҷилдҳои 1 ва 2, Д. 1985; китоби 2, ҷилдҳои 3 ва 4, Д. 2008). Китобҳои «Дар пардаи массонҳо»-и В. В. Малишев (Д. 1985), «Гитлер аслан кӣ буд?»-и К. Бахман (Д. 1986), «Қуръон, пайдоиш ва асотири он»-и Л. И. Климович (Д. 1987) аз русӣ ба тоҷикӣ ва Исцеление. Доказательство. Третья статья // Абу Али ибн Сина. Соч. т. 6, Д. 2017; Абубакр Рази. Книга возрожений Галену. Д. 2017; Риторика (глава 3) // Абу Али ибн Сина. Соч. Т. 7, Д. 2018 аз арабӣ ба русӣ гардондааст.

Осор
----

* Мавлоно Яъқуби Чархӣ. Зиндагӣ, осор ва афкор. Д. 2013;

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Мақомоти ваколатдори давлатӣ оид ба дин. Д. 2011.
**Ибодулло Машраб** (*Машрабов Ибодулло Раҳмонович*; зод. 1 апрел 1954, ноҳияи Рӯдакӣ) — ҳунарпешаи театр, овозхон, Ҳунарпешаи шоистаи Тоҷикистон (1991), Ҳунарпешаи халқии Тоҷикистон (2001), доран­даи Ҷоизаи давлатии ба номи Рӯдакӣ (2004).

Зиндагинома
-----------

Соли 1976 Донишкадаи давлатии санъати театрии ба номи А. Луначарскийи шаҳри Маскавро бо дипломи аъло хатм намуда, дар Театри давлатии ҷавонони ба номи М. Воҳидов ба сифати актёр фаъолият кардааст. Солҳои 1989—1997 актёр-коргардони Театри давлатии лӯхтаки шаҳри Душанбе, 1997—1998 саркоргардони телевизони Тоҷикистон, 1998—2000 актёри Театри дав­латии академӣ-драмавии ба номи Лоҳутӣ, 2000—2005 вакили Маҷлиси намояндагони Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон буд. Дар солҳои 2006—2015 директори Театри Лоҳутӣ ва солҳои 2015—2019 муовини якуми вазири фарҳанги Ҷумҳурии Тоҷикистон буд.

Театр
-----

Симоҳои эҷодкардааш дар театр аз намоишномаҳои «Хусрав ва Ширин», «Сурӯши Сталинград», «Якпула савдо, садпула ғавғо», «Сӯруши зин­дагӣ», «Дон Жуан», «Хонасӯзон», «Исмоили Сомонӣ», «Паёми Зардушт», «Искандари Зулқарнайн ва Спитамон», кинофилмҳои «Ашк ва шамшер», «Хоби бедорӣ», «Сароби ишқ», намоишномаҳои телевизионии «Панд­номаи Саъдӣ», «Ворисон», «Ҷиноят ва ҷазо», қариб чил суруду оҳанг далолат аз истеъдоди баланди ҳунарии ӯанд.

Ҷанҷол
------

Аввали моҳи апрели соли 2024 дар шабакаҳои иҷтимоӣ наворе пайдо шуд, ки дар он Ибодулло Машраб якчанд духтарро сахт сарзаниш мекард. Миёни бинандагон вокуниши тунд ба вуҷуд омад, ки Машраб навори ҷавобӣ пахш намуда дар он тасдиқ намуд, ки ӯ раққосаҳои дар тамрин деромадаро танбеҳ намудааст ва ягон гапи дурушт нагуфтааст ва рафтори худро "сатгирӣ нисбат бар кормандони бемасъулият" номид.

Эзоҳ
----

1. ↑

Адабиёт
-------

* Арбобони фарҳанги тоҷик. Донишнома / Муаллиф-мураттиб Ёрмуҳаммади Сучонӣ. — Д. 2016. — 863 с.
* Қосим Н. Бо сӯзҳо то созҳо. Д. 2013.
**Абдулҳа́й** (1360, Бағдод — 1420, Самарқанд) — мусаввир ва хаттоти форс-тоҷик.

Зиндагинома
-----------

Устод Шамсуддини Самарқандӣ ӯро ба тарбият гирифта, тамоми нозукиҳои ин ҳунарро ёд додааст. Дере нагузашта Абдулҳай чун мусаввири дарбори Султон Увайси Ҷалоирӣ ном мебарорад ва шуҳраташ аз ҳудуди давлати Ҷалоирия, ки пойтахти он Бағдод буд, берун мебарояд. Соли 1393 Темур Ироқро истило мекунад ва Абдулҳайро дар қатори ғаниматҳо аз Бағдод ба Самарқанд оварда, сардори устохонаи сураткашии худ таъйин мекунад. Абдулҳай дар тасвири манзараҳо, қиёфаи одамон, сурати ҳайвонот, додани обуранг, истифодаи тазодҳо ва таносуби унсурҳои тасвир моҳир будааст.

Осори боқимонда
---------------

Аз осори ӯ «Бат» («Мурғобӣ»), «Манзараи ҷанг», тасвири чанд манзараи ҳикоятҳои «Гулистон» то замони мо омада расидаанд. Дар асарҳои Абдулҳай тасвири ҳаракат ба мушоҳида мерасад. Таъсири эҷодиёти Абдулҳай дар инкишофи минбаъдаи санъати рассомии Хуросон, Мовароуннаҳр ва Эрон калон аст. Дар охири умр Абдулҳай бо таъсири доираҳои иртиҷоӣ аз рассомӣ даст кашида, аксари осори рассомии худро оташ зад. Абдулҳай хаттоти моҳир низ буда, хати насхро дар китобат ва сулсу риқоъро дар ороиш бештар ба кор мебурдааст.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Абдулҳай // А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2023, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.
**Абдуллоҳ ибни Умар** (1501—1565) — фақеҳ ва ҳайатшинос.

Зиндагинома
-----------

Дар улуми мухталиф, аз ҷумла ҳайат, таърих, шеър ва хусусан фиқҳ соҳибназар буд ва дар ҳалли масоилу мушкилоти печидаи фиқҳӣ ҳамто надошт, ҳатто ӯро «Шофеъии сағир» мехонданд. Соли 1537 мансаби қазои Шиҳрро пазируфт, вале сипас курсии устодиро бар ин мансаб авло дониста, ба Адан бозгашт ва то поёни умр ҳамон ҷо зист. Зимни адои мансаби ифто (фатводиҳӣ) назорати умури авқофи се мадрасаро ба уҳда дошт. Дар улуми мухталиф таълифоти зиёде дорад. Аз ҷумлаи осори ӯст: «Рисола фи-л-амали би-р-рубъи-л-мӯҷаб», шарҳи «ар-Раҳбия фи-л-фароиз», «ал-Фатово-л-адания» ё «ал-Фатово-л-ҳиҷрония», «ал-Лумъа фӣ илми-л-фалак», «Набзатун фӣ илми-л-фалак».

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Бомахрама / С. Маҳмадуллоҳ // Боз — Вичкут. — Д. : СИЭМТ, 2014. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2023, ҷ. 3). — ISBN 978-99947-33-46-0.
**Шайх Абуисҳоқ Аҳмад ибни Ҳаллоҷи Атъима** (форсӣ: شیخ ابواسحاق احمد بن حلاج اطعمه‎) маъруф ба **Бусҳоқи Атъима** (форсӣ: بسحق اطعمه‎; ? — 1423) — шоир, нависанда ва донишманди форс-тоҷик.

Зиндагинома
-----------

Тахаллуси Атъимаро ба сабаби дар бораи таомҳо шеър гуфтанаш интихоб намудааст. Дар зодгоҳаш — Шероз таҳсил ва зиндагиву эҷод кардааст. Бо касби ҳаллоҷӣ машғул буд. Дар шеъру шоирӣ истеъдоди баланд дошт. Дар девони ашъораш, ки то замони мо расидааст қасидаҳо, ғазалҳо, рубоиҳо, қитъаҳо, муфрадот, тарҷеъбандҳо, манзумаи «Канз-ул-иштиҳо», маснавии «Асрори чангол», достони «Музаъфар ва Буғро», рисолаҳои «Моҷарои Биринҷ ва Буғро», «Хобнома» ва ғайра фароҳам омадаанд.

Мероси адаби
------------

Абуисҳоқи Атъима ин равияи эҷодиро дар қолаби навъҳои дигари шеър, аз ҷумла рубоӣ, маснавӣ ва ғайра низ истифода кардааст. Бо ин роҳ ӯ мавзӯъҳои наву тозаро ба ашъораш ворид сохтааст. Иқдоми шоир дар тавсифи таому ғизоҳо ва муқобил гузоштани онҳо ба мавзӯъҳои анъанавии назми форс-тоҷик як навъ навгонӣ буд. Чанде аз шоироне, ки баъд аз Абуисҳоқи Атъима ба арсаи адабиёт қадам ниҳоданд, аз ҷумла Аҳмади Атъима, Қории Яздӣ, Савдо ва дигарон ба Абуисҳоқи Атъима пайравӣ кардаанд.

Маҷмӯи осори манзуми Абуисҳоқи Атъима бо назардошти порчаҳои дар дохили осори мансур овардааш дар ҳудуди 1603 байт аст. Ба ғазали Ҳофизи Шерозӣ

> Агар он турки Шерозӣ ба даст орад дили моро,  
> 
> Ба холи ҳиндуяш бахшам Самарқанду Бухороро.
> 
> 

чунин ҷавоб гуфтааст:

> Ба пешам чун хуросонӣ гар орӣ саҳни буғроро,  
> 
> Ба бӯи қаляаш бахшам Самарқанду Бухороро.  
> 
> Биринҷи зарди собунӣ агар дорӣ, ғанимат дон,  
> 
> «Канори оби Рукнободу гулгашти Мусаллоро».  
> 
> Чӣ ороӣ ба мушки заъфарон рухсори «Полуда»,  
> 
> «Ба обу рангу холу хат чӣ ҳоҷат рӯи зеборо?»  
> 
> Ҷамоли «Барраи бирён»-у ҳусни «Дунбаи кашкак»,  
> 
> «Чунон бурданд сабр аз дил, ки туркон хони Яғморо».  
> 
> Ман аз он бӯи рӯҳафзо, ки «Гипо» дошт, донистам,  
> 
> Ки зуд аз пардаи парҳез берун оварад моро.  
> 
> Бигӯ Бусҳоқ васфи хӯшаи ангури мисқолӣ,  
> 
> «Ки бар назми ту афшонад фалак иқди Сурайёро».
> 
>

Эзоҳ
----

1. ↑  Абуисҳоқи Атъима // А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2023, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.

Адабиёт
-------

* Мирзоев А. Абуисҳоқ, Д. 1971.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️  Гузариш ба унсури Викидода  Фарҳангҳо ва донишномаҳо | 
* Иронико
* Краткая литературная
* Литературная
* Britannica (онлайн)
* Treccani

 |
| 

| Дар феҳристҳои китобшинохтӣ |
| --- |
| 
* BNF: 16706058z
* GND: 121231895
* LCCN: no2013013972
* NTA: 323374441
* VIAF: 296215691, 283846661, 37768365
* WorldCat VIAF: 296215691, 283846661, 37768365

 |

 |
**Шоҳвалӣ Таронасоз** (форсӣ: شاه ولی ترانه ساز‎; 11 декабр 1927, Бадахшон — 2007, Калифорния) — мусиқидон, оҳангсоз ва овозхони аҳли Афғонистон

Зиндагинома
-----------

Шоҳвалӣ Таронасоз соли 1927 дар Кобул ба дунё омадааст. Падараш Шоҳмуҳаммад Валихони Дарвозӣ, аз ҷумлаи машрутахоҳон, вазири хориҷа ва ноибуссалтанаи шоҳ Амонуллоҳхон буд, ки дар замони ҳукумати Нодирхон ба ҷурми озодихоҳӣ ва ҳамкорӣ бо Амонуллоҳхон маҳкум ба эъдом шуд.

Шоҳвалӣ Таронасоз асосҳои мусиқиро дар айёми ҷавонӣ назди устод Қосим фаро гирифт.

Шумори зиёде аз овозхонони саршиноси Афғонистон аз ҷумла Маҳваш, Аҳмад Валӣ, Парасту, Салмо, Ҳангома ва Ҳайдар Салим, бо оҳангҳои сохта Шоҳвалии Таронасоз, овоз хондаанд.

Даргузашт
---------

Устод Таронасоз дар 11 декабри соли 2007 дар иёлати Колифорниё ба ъумри 81-солагӣ даргузашт.

Эзоҳ
----

1. ↑  *احمر.* استاد شاه ولی ولی «ترانه ساز»، هنرمند آزادیخواهی که جایش خالیست(форсӣ). *www.hambastagi.org*. 18 августи 2023 санҷида шуд.
2. ↑  *سيما شادان.* خاطره ها و ترانه ها - مهمان اين هفته: شاه ولی ترانه ساز. *www.bbc.com*.  BBCPersian.com (4 Январ 2006). 18 августи 2023 санҷида шуд.
3. ↑  *رحمت الله بیژنپور.* استاد شاه ولی ولی معروف به ولی ترانه ساز در گذشت. *www.khorasanzameen.net*.  Khorasan, land of the sun خراسان، سرزمین خورشید. 18 августи 2023 санҷида шуд.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️  Гузариш ба унсури Викидода  Дар феҳристҳои китобшинохтӣ | 
* LCCN: n2013206152
* VIAF: 305856715
* WorldCat VIAF: 305856715

 |
**Амҳара**, **амҳарӣ**, **амара** — дуввумин мардуми бузурги Эфиопия; шумораи онҳо 20,33 миллион нафар тахмин карда мешавад (ҳисоботи дақиқ аз он сабаб душвор аст, ки дигар халқҳо низ бо забони амҳарӣ ҳарф мезананд). Ҷойҳои асосии зист — минтақаҳои марказӣ ва шимолии Эфиопия, то соли 1994 дар вилоятҳои (музофотҳои) Шоа, Гоҷам, Бегемдер, инчунин вилояти Волло, Аруссӣ, Каффа, Воллега, Ҳарэр ва Сидамо, аз соли 1949 минтақаи Амҳара.

Амҳара — масеҳиёни миафизитҳоянд(масеҳият дар Эфиопия дар асри 4 мелодӣ пайдо шудааст). Инчунин мусулмонон ва яҳудиён низ ҳастанд.

Шакли асосии фаъолияти анъанавии амҳараҳо заминкорӣ (ҷуворимакка, сорго, лӯбиёгиҳо); як қисми амҳараиҳо чорворо парвариш мекунад.

Ташаккули ҷамъияти этникии амҳара аз асрҳои XIII — ибтидои асри XIV оғоз ёфт. Аз асри XIV, амҳараӣ ба гурӯҳи этникии бартаридори давлати Эфиопия табдил ёфтааст.

  

Дини бартари амҳариён дар тӯли асрҳо масеҳият буд. Тибқи барӯйхатгирии соли 1994, 81,5% аҳолии минтақаи Амҳара (91,2% -и аҳолии онро амҳарҳо ташкил медиҳанд) масеҳиёни ортодоксии Эфиопия, 18,1% мусулмонон ва 0,1% протестантҳо буданд.  Калисои ортодоксии Эфиопия бо калисои православии қоптҳои Искандария робитаи зич дорад. Ҷашнҳои маъмултарин Пасха ва Баракат мебошанд, ки бо тантанаҳо, аз қабили рақсу зиёфатҳо таҷлил карда мешаванд. Инчунин, дар давоми сол, Амхариён рӯзҳои зиёди рӯза доранд, ки танҳо сабзавот ва моҳӣ истеъмол кардан мумкин аст.

Эзоҳ
----

1. ↑
2. ↑  FDRE States-Basic Information, Amhara (24 май 2011). 24 июни 2016 санҷида шуд. Баргирифта аз сарчашмаи аввал 24 май 2011.
**Шамсуддин Мухаммад ибни Абдуллоҳ Котибии Туршези** (форсӣ: شمس‌الدین محمد بن عبدالله کاتبی نیشابوری‎; Шаблони холии {{ВД-Дебоча}} ) — шоир, муншир ва хаттоти моҳири форс-тоҷик.

Зиндагинома
-----------

Таърихи таваллуди шоир номалум аст. Дар Туршез, ки яке аз музофотҳои Нишопур аст, таваллуд шудааст. Котибии дар зодгохаш маълумоти ибтидоӣ гирифта, дар мадрасаи Нишопур таҳсили илм кардааст. Аз солҳои таҳсили мадраса ба шеъргӯӣ шурӯъ намуда, аз мавлоно Симӣ хаттотиро омухт ва ба сабаби хатти хуб доштанаш «Котибӣ» тахаллус кард.

Котиби солҳои 1410 аввал ба Ҳирот, баъд ба Самарқанд сафар карда, солҳои 1412 — 14 боз дар Ҳирот иқомат кардаст. Солҳои 1415 −22 дар Астаробод, Мозандарон, Гелон, Хичоз ва ғайра зиндагӣ карда, сипас боз ба Ҳирот баргашта, яке аз ходимони Кохи ҳунари Ҳирот мешавад. Баъди марги Бойсангур (1433) боз ба сафар баромада, Табрезу Исфаҳонро сайр кард ва ниҳоят дар Астаробод сукунат ихтиёр намуд. Шоир соли 1435 дар Астарабод даргузаштааст. Қабраш дар гуристони «Нуҳгурон» боқист.

Эзоҳ
----



|  |  |
| --- | --- |
|  | *Мақолаи мазкур дар бораи шоир нопурра аст. Шумо ба Википедиа бо пурракардани он ёрӣ расонед*. |
**Бадри Шервонӣ** (форсӣ: بدر شروانی‎; деҳаи Шамохии Шервон, 1387 — 26 ноябри 1450, ҳамон ҷо) — шоири форс-тоҷик.

Зиндагинома
-----------

Бадри Шервонӣ дар Шӯш, ки аз тавобеи Шимохии Шервон аст, ба дунё омадааст. Ҷараёни зиндагӣ ва фаоълияти эҷодии шоир асосан дар Шервон гузашта, ба Табрез ва Макка сафарҳо карда будааст.

Давлатшоҳи Самарқандӣ дар «Тазкират-уш-шуаро» маълумоте доир ба шоири хушгӯю нодираҷӯй будан ва дар Шервону музофоти он шуҳрат доштанаш овардааст.

Доир ба овозаи шеъру равонии сухан ва нерӯи табъи хеш шоир худ гӯшрас мекунад:

> Гарчӣ аз Шервонаму дорам ғарибиву фироқ,  
> 
> Назми ман шуд шуҳраёр ҳам дар Хуросону Ироқ,  
> 
> Нестам чун шоирони сифлаву баднафсу дун,  
> 
> К-аз барои луқмае гарданд чун саг дарбадар!  
> 
>   
> 
> Маро як маънии хос аз дусад девони дуздӣ беҳ,  
> 
> Дар ин даъво будан маънӣ, вале маънӣ бувад бурҳон.
> 
> 

Дар бораи айёми ҷавонию таҳсилоташ дар маъхазҳо маълумот дарҷ нагардидааст. Дар 11-солагӣ ба шеъргӯӣ оғоз карда буд. Дар шеъру шоирӣ худро шогирди Камоли Хуҷандӣ медонист. Бо Котибии Туршезӣ мулоқоту мубоҳиса кардааст. Марди фозилу донишманд, ҳозирҷавоб — бадеҳагӯ будааст. Зиндагии фақирона дошт ва дар хорию зорӣ аз олам даргузашт.

> Киёматро, агар бинанд дар хашр,  
> 
> Ман он рӯзи киёмат дидам аз нашр.
> 
>

Девони ашъор
------------

Аз Бадри Шервонӣ девони ашъор боқӣ мондааст, ки шомили 12433 байт, аз ҷумла 154 қасида (7371 байт), 205 ғазал (1451 байт), 7 марсия (546 байт), 186 қитъа (1599 байт), 83 ҳабсиёт (566 байт), 13 ҳазлиёт (136 байт), 37 таърих (120 байт), 2 мутоиба (107 байт), 2 маснавӣ (114 байт), 1 тарҷеъбанд (96 байт), 2 мусаммат (52 байт), 16 мутафарриқот (91 байт), 43 рубоӣ (86 байт), 11 муаммо (12 байт) мебошад. Як нусхаи девонаш дар китобхонаи Институти шарқшиносии АИ Ҷумҳурии Ӯзбекистон зери рақами 132 маҳфуз аст. Соли 1985 девони ашъораш дар шаҳри Маскав ба табъ расидааст.

Дар қасидаҳои вай мавзӯъҳои васф, тасвири манзараҳои табиат, лаҳзаҳои ҷангу набард, панду насиҳати аҳли ҷоҳ ва зимомдорони давр, ситоиши донишу хирад, мазаммати ситаму бедодӣ ва ғ. ба назар мерасанд. Қасидаҳое низ дорад, ки бевосита ба номи шоҳону ҳокимон иншо гардидаанд. Бадри Шервонӣ дар ғазалиёташ ба мавзӯъҳои ишқ, васфи зебоиҳои табиат, масоили иҷтимоӣ, ғарибию фироқ, бечорагию тангдастӣ ва ғ. даст задааст. Забони ашъораш содаву равон аст, аз санъатҳои бадеӣ моҳирона истифода бурдааст.

Эзоҳ
----

1. ↑  MAK (лаҳ.)

Адабиёт
-------

* Бадри Шервонӣ // Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2023, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.

* Раҳмонов А. *Бадри Шервонӣ* ⁄⁄ *Энсиклопедияи адабиёт ва санъати тоҷик.* Ҷ. 1. Д. 1988;
* Давлатшоҳи Самарқандӣ. *Тазкират-уш-шуаро*. Д. 1999.

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Мақолаи мазкур дар бораи шоир нопурра аст. Шумо ба Википедиа бо пурракардани он ёрӣ расонед*. |
**Камолуддин Ҳасан ибни Алӣ ибни Ҳасани Форсӣ** (форсӣ: كمال‌الدين حسن بن علی بن حسن فارسی‎; 1265, Табрез — 12 январ 1319) — риёзидон, ахтаршинос, кимиёдон ва физикдони форс-тоҷик.

Зиндагинома
-----------

Аҳли Форс буд. Назди Қутбуддини Шерозӣ дарс хонд ва мавриди таваҷҷуҳи вай қарор гирифт. Дар ҷавонӣ ба сафарҳо рафт ва аз дарсу баҳси бузургон баҳраи бисёр бурд. Форсӣ осори тоза ва мондагоре дар риёзиёт ва нуршиносӣ аз худ ба ҷо гузоштааст. Ғиёсуддин Ҷамшеди Кошонӣ аз вай бо унвонҳои Имом, Фозил ва Муҳаққиқ ёд мекунад. Муҳимтарин асари риёзии Форсӣ рисолаи «Тазкирату-л-аҳбоб фӣ баёни-л-тиҳоб» аст. «Асосу-л-қавоид фӣ усули-л-фиқарот», рисолаи «Баҳс дар зовия» (дар риёзиёт), китоби «Танқеҳу-л-манозири лазвии-л-абсор ва-л-басоир» ва китоби «ал-Басоир фӣ илми-л-манозир» (дар нуршиносӣ) аз дигар осори ӯ ҳастанд. Форсӣ китобҳои нуршиносии худро бо роҳнамоии устодаш Қутбуддини Шерозӣ навишта аст. «Танқеҳу-л-манозири лазвии-л-абсор ва-л-басоир» ба нақд, баррасӣ ва ислоҳи назариёти нуршиносии Ибни Ҳайсам ихтисос дорад.

Эзоҳ
----



|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️  Гузариш ба унсури Викидода  Вебгоҳҳои мавзӯъӣ | 
* zbMATH Open Database
* MacTutor History of Mathematics archive

 |
| Фарҳангҳо ва донишномаҳо | 
* TDV İslam Ansiklopedisi

 |
| 

| Дар феҳристҳои китобшинохтӣ |
| --- |
| 
* BNF: 155525985
* CiNii: DA15416319
* EGAXA: vtls001122621
* GND: 12110558X
* ISNI: 0000000081554144
* J9U: 987007357966505171
* LCCN: n85226316
* NLG: 147424
* NTA: 074470663
* LIBRIS: nl02wdn60wtsx6b
* SUDOC: 092656145
* VIAF: 74700596, 129158790735938852256
* WorldCat VIAF: 74700596, 129158790735938852256

 |

 |
**Абдуллоҳ ибни Лутфуллоҳ ибни Абдуррашид ал-Биҳдадинӣ**, мутахаллис ба **Ҳофизи Абрӯ** (форсӣ: حافظ ابرو‎ соли таваллуд номаълум, Ҳирот – 1430 (дар баъзе маъхазҳо 1451, Занҷон) — таърихнигор, ҷуғрофиёдон ва донишманди форс-тоҷик, муалифи «Зубдату-т-таворих» ва «Маҷмаъу-т-таворих».

Тарҷумаи ҳол
------------

Дар шаҳри Ҳирот ба дунё омада таҳсилро дар Ҳамадон гирифтааст.

Ӯ муаррихи дарбори Шоҳрух буд. Ӯ ва Темурро ҳангоми маъракаҳо ҳамроҳӣ мекарданд. Вай бозии шатранҷро аъло бозӣ мекард.

Дар шаҳри Занҷон вафот кардааст.

Эзоҳ
----

1. 1 2
2. ↑  Encyclopædia Britannica (ингл.)
3. ↑  *ed. by B.Lewis.* Encyclopedia of Islam, Vol 3(англ.).  Brill (1986). 21 ноябри 2017 санҷида шуд.

Адабиёт
-------

* Абдаллах ибн Абд ар-Рашид // Казахстан. Национальная энциклопедия. — Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2004. — ISBN 9965-9389-9-7.
* "Encyclopaedia of Islam (12 vols.)" (2nd ed.). Leiden: E. J. Brill. 1960–2005. .
**Шоҳид 136** (форсӣ: شاهد ۱۳۶‎ ) — як паҳподи интиҳории эронӣ аст, ки аз соли 2021 тавассутии Ширкати ҳавопаймосозии Эрон (ҲИСО) сохта шудааст. Ин паҳпод дар асл барои нест кардани ҳадафҳои заминӣ аз роҳи дӯр тарроҳӣ шудааст. 

Дар соли 2021, рӯзномаи исроилии "Уршалим пост" навишт, ки Эрон роҳи ҷадиде барои партоби паҳподҳо аз тариқи партобҳои чандгона ё анбӯҳ эҷод кардааст. Издиҳоми паҳподҳо фановарии ҷадиде аст, ки дар он аз чандин паҳпод барои ҳамла ба ҳадафе истифода мешавад, ки метавонад бар падофанди ҳавоии душман ғалаба кунад.

Тарроҳӣ
-------

Шоҳид 136 як паҳподи интиҳорӣ аст. Тӯли ин паҳпод 3٫5 метр, вазни он 200 килограмм ва ҳаддиаксари суръати он 185 километр бар соат аст. Бурди он низ тибқи гуфтаҳои манобеъи эронӣ 2000 километр аст. Ҳамчунин, тӯли болҳои ин паҳпод 2٫5 метр аст. Тарроҳии ин паҳпод тавассути саноеъи ҳавоии "Шоҳид" анҷом шудааст, аммо ширкати созандаи он ҲИСО аст. Қимати ин паҳпод тибқи баровардҳои мухталиф аз 20 ҳазор доллар то 50 ҳазор евро тахмин шудааст.

 Боқимондаҳои Шоҳид136, ки аз ҷониби Русия дар Украина ба кор андохта шудааст, дар Пажӯҳишгоҳи илмии криминалистии Киев

Қайдҳо
------
**Фазлии Бухороӣ** (форсӣ: فضلی بخارایی‎; қарни XIII) — шоири форс-тоҷик ва аз ҳамдарсони Муҳаммад Авфии Бухороӣ.

Зиндагинома
-----------

Дар Бухоро зиндагӣ ва эҷод кардааст. Фазлии Бухороӣ донишманди муътабари замонаш буд, вале ҳукуматдорон ба қадри илму донишаш нарасиданд, аз ин рӯ сафари Ҳиндустонро пеш гирифт. Муҳаммади Авфӣ дар «Лубобу-л-албоб» аз ӯ 1 қасида ва 4 рубоӣ овардааст. 

Намунаи рубоиёти шоир:

> Ҳар лола, ки чашми кӯҳсоре будаст,  
> 
> Сад қатра зи хуни тоҷдоре будаст.  
> 
> Маспар ба қадам сабзаи бӯстон густох,  
> 
> К-он васмаи абрӯи нигоре будаст.
> 
>

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Фазлии Бухороӣ / С. Воҳидов // Замин — Илля. — Д. : СИЭМТ, 2018. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2023, ҷ. 7). — ISBN 978-99947-33-89-9.
**Шарафуддин Алии Яздӣ** (форсӣ: شرف‌الدین علی یزدی‎; асри XV, Язд — 1454, Язд) — нависанда, шоир, ахтаршинос ва донишманди форс-тоҷик.

Зиндагинома
-----------

Дар аҳди Темуриён умр ба cap бурда, бештари ҳаёташро дар дарбори Шоҳрух ва писари дуюми ӯ Мирзо Абулфатҳ Иброҳим Султон, ки ҳокими Форс (1415—1436) буд, гузаронидааст. Бино ба маълумоти «Таърихи Рашидӣ» ҳокими Ироқи Аҷам Султон Муҳаммад солҳои 1423—1424 Шарафуддин Алии Яздӣро ба назди худ (шаҳри Қум) даъват мекунад. Соли 1429 Шоҳҳрух Шарафуддин Алии Яздиро ба Язд хонда мураббии Улуғбек таъин кард. Солҳои 1446—1447 Шарафуддин Алии Яздӣ барои дар исьёни Султон Муҳаммад иштирок карданаш ба қатл хукм мешавад. Бо дахолати Абдуллатиф ибни Улуғбек ӯ аз қатл халос шуда, бо баҳонаи ёрӣ ба корҳои илмии Улуғбек ба Самарқанд фиристонида мешавад. Баъд аз вафоти Шоҳрух Шарафуддин Алии Яздӣ бо иҷозати Султон Муҳаммад, ки дар он вақт ҳокими Хуросон буд, ба деҳаи Тафти Язд рафта, он ҷо вафот мекунад. Шарафуддин Алии Яздӣ барвақт ҳамчун шахси порсо ва олим шӯҳрат ёфта буд.

Таълифот
--------

Ӯ асарҳои бисьёре навиштааст. Асари асосии вай «Зафарнома» (таълифаш 1419—1425) мебошад, ки он ба Темур бахшида шудааст. Шарафуддин Алии Яздонӣ бо тахаллуси «Шараф» шеър ҳам эҷод кардааст.

Эзоҳ
----

1. 1 2
2. ↑  یزدی معمایی، شرف الدین علی ( ـ تفت ۸۵۸ق) - ویکیجو | دانشنامه آزاد پارسی. *wikijoo.ir*. 16 апрели 2024 санҷида шуд.

Адабиёт
-------

* Шарафуддин Алии Яздӣ / Н. Қосимов // Ховалинг — Ҷӯяк. — Д. : СИЭСТ, 1988. — (Энциклопедияи Советии Тоҷик : [дар 8 ҷ.] /  сармуҳаррир М. Д. Диноршоев ; 1978—1988, ҷ. 8).