recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Қошуқбозӣ** – як навъ рақси анъанавии тоҷикон мебошад, ки онро занон ва мардон иҷро мекунанд.

Номи унсур ва истилоҳоти дигар
------------------------------

*Чеб-базай, Чеб раққосӣ*

Тавсифи мухтасар
----------------

Рақси қошуқбозӣ, асосан, рақси занона мебошад, аммо дар Бадахшон он *чеб-базай*, ё *чеб раққосӣ* ном дошта, онро мардҳо иҷро мекунанд. Ин рақс таҳти садои доира ё созҳои дигари мусиқӣ иҷро шуда, ба жанри рақс бо ашё тааллуқ дорад.
Иҷрокунанда дар ҳар дасташ ду қошуқи чӯбиро, бо ангуштҳои даст пушт ба пушт гузошта, нигоҳ медорад. Қошуқҳо дар ин рақс на танҳо вазифаи шақшақаи чӯбинро иҷро менамоянд, балки садои зарбу усули муайянро ба вуҷуд меоранд. Раққос, ҳамеша қошуқ зада истода таҳти зарби онҳо чарх мезанад, гоҳ ҳам шуда ҳаракатҳои мавзунро иҷро мекунад, гоҳ дар саҳна, гӯё, худро ороиш медиҳад.
Дар вақти рақс мувофиқи бо зарбу усули мусиқӣ дастҳо бо қошуқҳо ҳаракатҳои гуногунро иҷро мекунанд. Раққос, ҳамеша қошуқҳоро ба ҳам зада, таҳти садои зарби онҳо чарх меравад, гоҳ хам шуда, ҳаракатҳои мавзунро иҷро мекунад. Рақси қошуқбозӣ на танҳо вазифаи шақшақаи чӯбинро иҷро намуда, ба рақс зарбу усули хоссе мебахшад, балки мазмуни ҳаракатҳои гуногуни меҳнатӣ ва маиширо низ таҷассум мекунад. Рақси қошуқбозӣ дар асри ХХ дар репертуари дастаҳои ҳаваскорони санъат хеле ривоҷ ёфта, қошуқро ҳамчун асбоби зарбӣ истифода бурдаанд. Ин рақсро то кунун дар барномаҳои консертии ансамблҳои рақсии «Лола», «Зебо», «Ҷаҳоноро», «Гулрез», театри рақсии «Падида», ансамбли фолклорӣ-этнографии «Ганҷина» ва театрҳои вилоятӣ
мушоҳида кардан мумкин аст.

Нигаред
-------

* Пилла (рақс)
* Бузбозӣ
* «Оҳо, якка» (рақс)
* Муноҷот (рақс)

Пайвандҳо
---------

* Феҳристи миллии мероси фарҳанги ғайримоддӣ. *www.pitfi.tj*. 19 феврали 2019 санҷида шуд.(пайванди дастнорас)

Эзоҳ
----

1. ↑  Мероси фарҳанги ғайримоддӣ дар Тоҷикистон / Мураттиб: Д. Раҳимов; муҳаррир Ш.Комилзода. – Душанбе: Эр-Граф, 2017. – С. 44-45. – 280 с.
2. ↑  Феҳристи миллии намунаҳои мероси фарҳанги ғайримоддӣ./ Пажӯҳишгоҳи илмӣ-тадқиқотии фарҳанг ва иттилооти Вазорати фарҳанги ҶТ. Сармуҳаррир Раҳимов Д. Мураттибон: Раҳимов Д. Қличева Н. Муҳаммадиев Ҳ. Муродов М. Обидпур Х. Қодиров Ф. Аминов А. Холмуродов З. - Душанбе:«Адиб», 2015, с.13
3. ↑  Мероси фарҳанги ғайримоддӣ дар Тоҷикистон / Мураттиб: Д. Раҳимов; муҳаррир Ш.Комилзода. – Душанбе: Эр-Граф, 2017. – С. 44-45. – 280 с.
**Тоҳир Ҷобирзода** (*Ҷобирзода Тоҳир Гул*; зод. 12 июни 1964, Қӯрғонтеппа) — иқтисоддон, вакили Маҷлиси намояндагони Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон даъвати V.

Зиндагинома
-----------

Тоҳир Ҷобирзода 12 июни соли 1964 дар шаҳри Қӯрғонтеппа дар оилаи зиёӣ таваллуд шудааст. Солҳои 1971—1981 мактаби миёнаи № 9-и ноҳияи Бохтар ва факултети баҳисобгирии иқтисодии Университети давлатии Тоҷикистон ба номи В. И. Ленин (ҳоло Донишгоҳи миллии Тоҷикистон) дохил шуда, соли 1985 хатм намудааст.

Оиладор. Соҳиби чор фарзанд мебошад.

Корнома
-------

Соли 1985 тибқи тақсимоти давлатӣ дар шуъбаи молияи вилояти Хатлон ба кор қабул гардида, солҳои 1985—1987 ба ҳайси иқтисодчии калони ҳамин шуъба фаъолият намудааст.

Соли 1987 назоратчӣ-тафтишотчии Раёсати назорати тафтишотии Вазорати молияи Ҷумҳурии Тоҷикистон дар вилояти Хатлон таъин мешавад. Аз соли 1989 то соли 1994 мутахассиси дараҷаи 1-уми Раёсати назорати тафтишотии Вазорати молияи Ҷумҳурии Тоҷикистон дар вилояти Хатлон ва солҳои 1994—2001 дар вазифаи ҷонишини сардори Раёсати назорати давлатии молиявии Вазорати молияи Ҷумҳурии Тоҷикистон дар вилоят фаъолият намудааст.

Соли 2001 муовини сардори Идораи дар вилояти Хатлонбудаи Кумитаи назорати давлатии молиявии Ҷумҳурии Тоҷикистон, соли 2006 сардори Идораи назорати истифодабарии амволи давлатӣ, инвеститсия ва қарзҳои давлатии Кумитаи назорати давлатии молиявии Ҷумҳурии Тоҷикистон, соли 2007 сардори Раёсати назорати субъектҳои хоҷагидорӣ, сармоягузорӣ ва қарзҳои давлатии Агентии назорати давлатии молиявӣ ва мубориза бо коррупсияи Ҷумҳурии Тоҷикистон таъйин гардид.

Моҳи январи соли 2009 бо Фармони Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муовини якуми директори Агентии назорати давлатии молиявӣ ва мубориза бо коррупсияи Ҷумҳурии Тоҷикистон таъйин шуд.

Ҷаозаҳо
-------

Бо Фармони Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон 28 августи соли 2010 бо ордени «Шараф дараҷаи 1», инчунин мукофотҳои соҳавии «Аълочии мақомоти Агентии назорати давлатии молиявӣ ва мубориза бо коррупсия» (соли 2013) ва «Аълочии полисияи молиявии Ҷумҳурии Беларус» (соли 2013) қадрдонӣ шудааст.

Эзоҳ
----

1. ↑  *Далер Мерганов.* Поквиҷдонӣ ва оштинопазирӣ бо зуҳуроти манфии ҷомеа ӯро соҳибэҳтиром кардаанд.  Садои мардум. 25 ноябри 2021 санҷида шуд.
**Гешталтпсихология** (аз олмонӣ: *Gestalt* — образ, сохтор ва психология) — яке аз ҷараёнҳои муҳимми давраи буҳрони шадиди равоншиносии буржуазӣ, ки солҳои 1910−1930 дар Олмон пайдо шудааст.

Асосгузорони он М. Вертҳеймер, В. Кёлер, К. Коффка, К. Левин буданд. Гешталтпсихология равандҳои маърифатиеро (ҳамчун идрок, таваҷҷуҳ, тафаккур), ки нуқтаи назари мукаммалӣ ё умумиятро аз рӯи принсипҳои мушаххаскардаи яке аз поягузорони он — гешталтпсихология М. Вертҳеймер меомӯзанд, дар маркази таваҷҷуҳи хеш қарор медиҳад. Ба гуфтаи Вертҳеймер: «Ҳастии мураккабе вуҷуд дорад, ки хосиятҳои умумии онро тавассути хосияти ҷузъу пайвандҳои он ҳастӣ мушаххас кардан нашояд, аммо, баръакс, вақти зуҳури тағйироте дар ягон қисмати маҷмааи умумӣ онро тавассути қавонини сохторҳои дохилии маҷмааи умумӣ мешавад ташхис дод». Гешталтпсихология бархилофи ақидаҳои маъмул, ки моҳияти шуурро дар унсурҳои таркибии он (эҳсос, ассотсиатсияҳо) ҷустуҷӯ мекарданд, афзалиятро дар сохтори яклухт дида, унсурҳои таркибии шуурро аз фаъолияти сохтори том (гешталт) вобаста медонист. Гешталтпсихология ҳамаи зуҳуроти равонии ҳаётро «мутаассироти том» ё «сохторҳое» (гешталтҳо) медонад, ки на аз таъсири ҳодисоти берунӣ, балки аз таъсири кадом як қувваи ботинӣ ба амал меомадааст. Ғояҳои гешталтпсихология ва далелҳои бадастовардаи он агарчи ба инкишофи дониш дар бораи равандҳои равонӣ (пеш аз ҳама таҳияи категорияи образи равонӣ, инчунин тасдиқи муносибати силсилавӣ) мусоидат намуданд, вале методологияи идеалистии он, ки ба хориқа мерасонд, ба таҳлили илмӣ ва сабабии ин равандҳо монеъ мешуд. «Гешталтҳо»-и равонӣ ва ташаккули онҳо ҳамчун хосияти шуури фардӣ шарҳ дода мешуданд. Пас аз омадани фашистҳо ба сари қудрат гешталтпсихология ҳамчун мактаби илмӣ аз фаъолият бозмонд, зеро аксари аъзои он ночор ватанро тарк карданд. Ақидаҳои гешталтӣ дар замони муосир низ фаъол буда, зуҳуроти равониро аз ин нуқтаи назар шарҳ медиҳанд. Яке аз пайравони ин ақида Марголис дар миёнаи солҳои 80 асри 20 таълимоти фалсафиро бо номи материализми эмерҷентӣ ба вуҷуд овард. Мувофиқи ин таълимот шуур чун хосияти силсилави (эмерҷенти)-и равандҳои дар мағз ҷараёнгиранда баррасӣ мешаванд, ки бо ин ҷараёнҳо робитаи зич ва мураккаб дорад. Баъзе принсипҳои гешталтпсихология-ро Ф. Перлз дар бунёди консепсияи маъруфи психотерапевтии хеш, бо номи гешталтерапия самарабахш истифода бурдааст.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Хрестоматия по истории психологии. М. 1980;
* Петровский А. В. Вопросы теории и истории психологии. М. 1984;
* Краткий психологический словарь. М. 1984;
* Вертгеймер М. Продуктивное мышление. М. 1987;
* Ярошевский М. гешталтпсихология История психологии. М. 2000;
* Словарь по истории психологии. М. 2007.

Сарчашма
--------

* Гешталтпсихология / Ҷ. Ҷӯрабоев // Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.
**Тоҳир Умаров** (тав. 25.02.1929, шаҳри Конибодом – ваф. 9.07.1975, шаҳри Душанбе), муаррих, номзади илмҳои таърих (1961), дотсент (1965).

Зиндагинома
-----------

Соли 1951 факултети таърихи Донишгоҳи давлатии Осиёи Миёнаро (ш. Тошкент) хатм кардааст. Солҳои 1951–1961 муаллими калони кафедраи ҲКИШ, 1961–1963 декани факултети таъриху филологияи Донишкадаи давлатии омӯзгории шаҳри Душанбе ба номи Т.Г. Шевченко, 1961–1962 аспиранти назди кафедраи таърихи ҲКИШ-и Донишгоҳи давлатии Осиёи Миёна, 1962–1971 ректори Донишкадаи давлатии омӯзгории шаҳри Кӯлоб, 1971–1975 ректори Донишкадаи давлатии тарбияи ҷисмонии шаҳри Душанбе ба номи М.И. Калинин буд. Дар анҷуманҳои 15 ва 16 Ҳизби Коммунистии Тоҷикистон номзад ба аъзогии КМ ҲК ҶШС Тоҷикистон интихоб шуда буд. Муаллифи 6 асар ва 60 мақолаҳои илмӣ ва илмию методӣ аст. Мавзӯи тадқиқотҳои ӯро масъалаҳои сохтмони маданӣ дар Тоҷикистон ва инкишофи маорифи халқи Тоҷикистон дар панҷсолаи панҷум дар бар гирифтаанд. Барои хидматҳояш бо медали «Меҳнати шоён» ва ифтихорномаи Президиуми Шӯрои Олии ҶШС Тоҷикистон мукофотонида шудааст.

Осор
----

* Инкишофи маорифи халқи Тоҷикистон, Д. 1968;
* Аз таърихи сохтмони маданӣ дар Тоҷикистон, Д. 1959;
* Оид ба таърихи муборизаи Ҳизби Коммунистии Тоҷикистон барои инкишофи маорифи халқи Ҷумҳурии Тоҷикистон дар солҳои панҷсолаи панҷум, Д. 1960.

Пайвандҳо
---------

* Энсиклопедияи Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи С. Айнӣ
*
**Гигантҳо** (юн.-қад. Γίγαντες) — дар асотири Юнони Бостон писарони азимҷуссаи илоҳа Гея ва худои осмон Уран, ки алайҳи худоёни Олимп ва Ҳеракл мубориза мебурданд.

Мутобиқи асотири юнонӣ Уран аз тарси маҳрум шудан аз маснади хеш фарзандони тавлидшудаашро зери замин гӯр мекард. Гея фарзанди охиринаш Кроносро аз шавҳар ниҳонӣ калон карда, алайҳи падараш шӯронид. Кронос падараш Уранро ғофилгир намуда, ахта кард ва аз хуни ӯ махлуқони азимҷуссаи даҳшатноке рӯиданд, ки сари ҳавлангез ва қисми поёни бадани аждаҳошакл доштанд. Шумораи гигантҳо мувофиқи ривоятҳо аз 13 то 150 тан буда, дар муҳорибаи зидди худоёни Олимп мағлуб шуданд ва дар дунёи зулмоти зеризаминӣ маҳкуми ҳабси абадӣ гаштанд. Бозёфти ҷасадҳои азимҷуссаи инсоният (дар Мехсика, Перу Тунис, Техас, Марокаш, Австралия, Испания, Гурҷистон ва ғ.), ёддоштҳои Ибни Фазлон ва Абуҳомид ал-Ғарногӣ дар бораи дидани устухонҳои инсони азимҷусса дар Булғористони Волга, навиштаҷотҳои ведоӣ, шумерию аккадӣ, қиссаҳои қуръонӣ дар бораи азимҷусса будани қавми Од (Қуръон: 11,52) шаҳодати он аст, ки дар замонҳои қадим гигантҳо дар сайёраи Замин зиндагӣ мекарданд. Имрӯз фарзияҳои илмӣ дар бораи бунёд шудани аҳроми Миср ва дигар иншооти ҷаҳон аз ҷониби гигантҳо низ вуҷуд дорад.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Гигантҳо // Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️  Гузариш ба унсури Викидода  Фарҳангҳо ва донишномаҳо | 
* Большая датская
* Большая советская (1 изд.)
* Брокгауза и Ефрона
* Еврейская Брокгауза и Ефрона
* Малый Брокгауза и Ефрона
* Реальный словарь классических древностей
* В. Даля

 |
**Тоҷиддин Ниёз Саидзода** - Роҳбари дастгоҳи Раиси шаҳри Душанбе (аз 12 январи соли 2017)

Зиндагинома
-----------

Тоҷиддин Ниёз Саидзода 8 январи соли 1977 дар Ҷумҳурии Тоҷикистон таваллуд шудааст, миллаташ тоҷик, маълумоташ олӣ.
Соли 2000 Донишгоҳи миллии Тоҷикистонро бо ихтисоси ҳуқуқшинос хатм кардааст.
Пас аз хатми Донишгоҳ аз соли 2000 то соли 2015 дар вазифаҳои ёрдамчии прокурори ноҳияи Турсунзода ва ёрдамчии калони прокурори ноҳияи Турсунзода, муовини Прокурори ноҳияи Синои шаҳри Душанбе, Прокурори ноҳияи Панҷи вилояти Хатлон ва Прокурори ноҳияи Бобоҷон Ғафурови вилояти Суғд фаъолият намудааст.
Аз соли 2015 то соли 2016 дар вазифаи сардори шуъбаи кабули шаҳрвандон ва баррасии муроҷиатҳои Прокуратураи генералии Ҷумҳурии Тоҷикистон кор кардааст.
Аз феврали соли 2016 ба ҳайси сардори Раёсати коргузорӣ ва назорати Дастгоҳи иҷроияи Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон фаъолият намудааст.
12 январи соли 2017 Роҳбари дастгоҳи Раиси шаҳри Душанбе таъйин гардид.

Эзоҳ
----

1. ↑  Тағйироти кадрӣ дар ҳайати роҳбарии мақомоти иҷроияи маҳаллии ҳокимияти давлатӣ дар шаҳри Душанбе
**Вомиқи Калонурӣ** (форсӣ: وامق کلانوری‎ (? — 1730), **Ихлосхони Вомиқ** — таърихнигор ва шоири форсизабони Ҳинд.

Зиндагинома
-----------

Вомиқи Калонурӣ аз ҳиндувони қавми кҳатрӣ баромада, бо даъвати шайх Муҳаммади Дарвеш ба ислом гаравид. Дар замони ҳукмронии Аврангзеб (1658—1707) бо дастгирии Мавлавӣ Абдуллоҳи Сиёлкутӣ ба хидмати дарбор роҳ ёфт. Вомиқи Калонурӣ баъд аз фавти Аврангзеб муддате аз дарбор дур шуда, дар Аврангобод вазифаи парвонагиро иҷро мекард. Ӯ бори дигар дар аҳди ҳукмронии Баҳодуршоҳ (1707—1712) ба дарбор роҳ ёфта, ба лақаби Ихлосхон сарфароз гардид. Дар замони Фаррухсияр (1713—1719) Вомиқи Калонурӣ ба вазифаи мирмуншӣ расида, бо амри шоҳ ба навиштани воқеаҳои замонаш шурӯъ кард. Дар аҳди Муҳаммадшоҳ (1719—1748) мансаби худро ҳифз кард. Вомиқи Калонурӣ дар айёми ҷавонии худ бо тахаллуси «Вомиқ» шеър мегуфт. «Подшоҳнома» (дар бораи воқеаҳои замони Фаррухсияр ва Муҳаммадшоҳ) ва «Девони ашъор»-и Вомиқи Калонурӣ то ба имрӯз нарасидаанд. Аз осори Вомиқи Калонурӣ танҳо «Руқаоти Ихлосхон» бо шумораи 5694/2375/2 дар китобхонаи Донишгоҳи Панҷоби Лоҳур боқӣ мондааст, ки аз 84 номаи муаллиф бо ҳамзамононаш иборат аст.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* دانشنامۀ ادب فارسی. ادب فارسی در شبه قاره (هند، پاکستان، بنگلادش). جلد چهارم، بخش سوم، 1380 هـ.ش.؛
* سرهنگ خواجه عبدرالرشید. تذکرۀ شعرای پنجاب. قراچی، 1346 هـ.ش.؛
* اصلح. تذکرۀ شعرای کشمیر. قراچی، 1346 هـ.ش.ر

Сарчашма
--------

* Вомиқи Калонурӣ / С. Ҳусайнов // Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.
**Medline** (Medlars  onLINE) - калонтарин базаи мақолаҳои библиографӣ оид ба илмҳои тиббӣ, таъсисшуда аз тарафи Китобхонаи миллии тибби, ИМА (NLM ). Он тақрибан 75% нашрияҳои тиббии ҷаҳонро фаро мегирад. Луғати MeSH-ро истифода мебарад. MEDLINE ҷузъи калидии PubMed аст .

Афзалиятҳои асосӣ:

* Ҷустуҷӯи фаврии мақолаҳо дар ин мавзӯъ бо гирифтани абстрактҳо ва маълумоти библиографӣ барои онҳо;
* Фурсати тамос бо муаллифони нашрия.

Камбудиҳо:

* Абстрактҳо барои мақолаҳои куҳна шояд пурра нестанд.

Омор
----

Манбаи маълумот зиёда аз 18,8 миллион сабтҳо мебошад  дар бораи нашрияҳо аз соли 1950 то имрӯз. Дар ибтидо, пойгоҳи додаҳо мақолаҳоеро дар бар мегирифт, ки пас аз соли 1965 навишта шуда буданд, аммо баъдан нашрияҳои қаблӣ илова карда шуданд. Дар айни замон, нашрияҳо аз соли 1966 ба MEDLINE дохил мешаванд ва нисбат ба соли пешин - дар OLDMEDLINE .

Барои вурудоти солҳои 1995-2003 илова карда шудааст: тақрибан 48% дар ИМА нашр шудааст, тақрибан 88% бо забони англисӣ ва барои 76% тезисҳо бо забони англисӣ, ки муаллифони асар пешниҳод кардаанд.

Тақрибан 5 ҳазор маҷаллаҳои илмӣ индексатсия карда мешаванд.

Интерфейсҳо
-----------

Якчанд интерфейсҳо барои дастрасӣ ба пойгоҳи додаҳои Medline истифода мешаванд. Дар байни онҳо ройгонҳое ҳастанд, ба мисли PubMed ва HubMed, ва баъзеи онҳо тиҷоратӣ мебошанд, аҳ қабили Ovid Technologies, SwetsWise ва дигарон.

Эзоҳ
----

1. ↑  MEDLARS (MEDical Literature Analysis and Retrieval System)
2. 1 2  MEDLINE® Fact Sheet
3. ↑  NLM Systems: Data, News and Update Information

Адабиёт
-------

* MEDLINE Дастури амалӣ. - Дар маҷаллаи тиббии Беларус, № 1, 2004 нашр шудааст
* Маслиҳатҳои нашршуда оид ба кор дар PubMed
**Вонони I** — подшоҳе аз сулолаи Ашкониёни Порт (250–224 то м.), ки солҳои 8–12 ҳукмронӣ кардааст. 

Вонон писари Фарҳоди (Фраати) IV (ҳукмронӣ 37–2) мебошад, ки ба ҳайси гаравгони ифтихорӣ бо иқдоми яке аз занҳои Фарҳоди IV – Музаи румиасл ба Рум фиристода шуда буд. Баъди он ки подшоҳи Порт Ороди III ба ҷурми золим будан аз тахту тоҷ маҳрум карда шуд, бархе аз пешвоёни кишвар ба қайсари Рум муроҷиат намуда, аз ӯ хостанд, ки Вононро ба ҳайси подшоҳи онҳо ба Порт фиристад. Вонон соли 8 м. ба тахти Ашкониёни Порт нишаст, аммо бархе аз сарони кишвар ва омма ҳукмронии ӯро хуш напазируфтанд, чунки Вонон тарбияи румиҳоро гирифта буд. Онҳо ба ашхоси бонуфузи хонадони Ашкониён Артабони III муроҷиат намуда, хоҳиш карданд, ки ҳокимиятро ба даст гирад. Байни ду тараф ҷанг сар зад ва Вонон соли 12 м. аз тарафи Артабони III шикаст хӯрд. Вонон ночор ба Арманистон фирор кард ва аз ҷониби пешвоёни ин кишвар ба ҳокимӣ пазируфта шуд. Артабони III аз сарони Арманистон талаб намуд, ки Вононро ба ӯ супоранд. Императори Рум Августиан, ки сар задани ҷанги навро бо Ашкониён намехост, Вононро аз ҳокимии Арманистон маҳрум карда, ба ҳайси гаравгони ифтихорӣ ба Сурия фиристод. Баъдан Вонон ба Киликия бадарға шуда, ҳангоми фирор аз ҷониби муҳофизи худ ба қатл расид. Баъди Вонон Артабони III дар Порт ҳокимиятро ба даст гирифта, солҳои 12–38 м. ҳукмронӣ кардааст.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* عباس قدیانی. فرهنگ فشورده تاریخ ایران. تهران،1987؛
* عبدالعظیم رضائی. تاریخ ده هزارساله ایران،جلد1. تهران، 1994ش.؛
* رومن گریشمن. تاریخ ایران. تهران،1996

Сарчашма
--------

* Вонони I / Қ. Расулиён // Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.
**Сёнэн** (ҷопонӣ: 少年 *сё:нэн*, тарҷ. «писар, ҷавон») — аниме, манга ва ранобэ, ки барои бинандагони муайян — писарон ва ҷавонони аз 12 сола то 18 сола, пешбинӣ шудааст. Мангаи ин навъ дар маҷаллаҳои махсус, ки 38,4 %-и бозорро ташкил медиҳад, нашр мекунанд.

Сарфи назар аз он, ки метажанри алоҳидаи сэйнэн барои ҷавонон ва мардони калонсол вуҷуд дорад (масалан, донишҷӯён, кормандон), аниме ва манга дар жанри сёнен барои онҳо ҷолиб боқӣ мемонанд. Азбаски онҳо ҳам қобилияти молиявӣ ва ҳам вақт барои хариду хондани маҷаллаҳои манга доранд, маҷаллаҳои мангаи сёнен серфурӯштарин дар Ҷопон ба ҳисоб мераванд .

Тавсифи
-------

Хусусиятҳои асосии жанрро қаҳрамони мард ва рушди босуръат ва динамикии сужа муайян мекунанд. Асарҳои сёнэн бештар саҳнаҳои ҳаҷвӣ доранд, ки ба мавзӯъҳои дӯстии мардона, рафоқат, рақобат дар зиндагӣ, варзиш ё мубориза нигаронида шудаанд. Қаҳрамони асосӣ аксар вақт бо чашмони калон, табассуми ночиз ва ороиши мӯйи буриш фарқ мекунад. Қаҳрамонони мард, чун қоида, ҳамеша боваринок, ҷасур ҳастанд, дар бораи рафиқони худ ғамхорӣ мекунанд, ҳеч гоҳ рӯҳафтода намешаванд ва таслим намешаванд (ҳатто агар вазъият комилан ноумед ба назар мерасад) ва инчунин, аз нуқтаи назари реализм, бахти бузург доранд. Қаҳрамони асосӣ — перфексионист ва эгосентрик аст, ки ба сӯи ҳадафи худ меравад. Қаҳрамонҳои занона, ки аксар вақт ҳамчун муболиғашуда зебо ва шаҳвонӣ тасвир карда мешаванд, ҳамчун ангезаи мардонагии қаҳрамонон хидмат мекунанд ва аксар вақт аз унсурҳои этти ва мухлисон хидмат мекунанд. Дар аниме барои ҷавонон одатан жанрҳои бадеӣ, фантастикаи классикӣ, тасаввуф, киберпанк ва спокон бартарӣ доранд .

Эзоҳ
----

1. ↑  *Иванов Б. А.* Введение в японскую анимацию. — 2-е изд. — М.: Фонд развития кинематографии; РОФ «Эйзенштейновский центр исследований кинокультуры», 2001. — С. 184. — 396 с. — ISBN ISBN 5-901631-01-3.
2. ↑  *Brenner, Robin E.* Understanding Manga and Anime. — Greenwood Publishing Group, 2007. — P. 13. — 356 p. — ISBN 978-0-31-309448-4.
3. ↑  Thompson J. 2007, Shonen.
4. ↑  *Brenner, Robin E.* Understanding Manga and Anime. — Greenwood Publishing Group, 2007. — P. 28, 31. — 356 p. — ISBN 978-0-31-309448-4.
5. ↑  *Иванов Б. А.* Введение в японскую анимацию. — 2-е изд. — М.: Фонд развития кинематографии; РОФ «Эйзенштейновский центр исследований кинокультуры», 2001. — С. 187. — 396 с. — ISBN ISBN 5-901631-01-3.

Адабиёт
-------

* *Brenner, Robin E.* Understanding Manga and Anime. — Libraries Unlimited, 2007. — 357 с. — ISBN 9781591583325.
* Thompson J. Manga: The Complete Guide. — New York: Del Rey Books, 2007. — 556 p. — ISBN 978-0-345-48590-8.
**Воридия** (ар. وارديه‎) — гурӯҳи диние, ки дар мавриди подошу ҷазои охират, аз ҷумла, азоби дӯзах эътиқоди махсуси худро доштанд.

Андеша
------

Тибқи андешаи онҳо муъмин ба оташи дӯзах ворид мегардад, вале дар он нахоҳад монд; ҳамаи оёти ваидия (азоб) дар ҳаққи кофирон аст; муъминро аз дӯзах биме нест ва ӯ аз афтодан дар он эмин аст, зеро касе, ки ба дӯзах афтад, дигар аз он ҷо раҳоӣ намеёбад.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* العراقي ابو محمد عثمان بن عبدالله بن الحسن الفرق المفترقة. بین اهل الزيغ و الزندقة آنكارا1961 ؛
* محمد جواد مشكور. فرهنگ فرق اسلامی. چاپ سوم. مشهد، 1375 ش.ر

Сарчашма
--------

* Воридия / С. Маҳмадуллоҳ // Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.
**Сэ́мюэл Бáркли Бе́ккет** (англ. Samuel Barclay Beckett, 13 апрели 1906 — 22 декабри 1989) — нависанда ва драматурги ирландӣ; ба забонҳои англисӣ ва фаронсавӣ менавишт.

Зиндагинома
-----------

Пас аз хатми коллеҷи шаҳри Дублин ба Париж омад ва забони англисиро дарс медод. Манзумааш «Блудоскоп» (1930) ва маҷмӯаи ҳикояҳову ашъораш, романаш бо номи «Мёрфи» (1938) дар Париж ба забони англисӣ ба табъ расиданд. Дар с-ҳои Ҷанги дуюми ҷаҳонӣ (1939-1945) ба Ҳаракати муқобилат ба муқобили фашистони олмонӣ пайваст. Аз соли 1951 то 1961 ба забони фаронсавӣ романи сегона, инчунин ду романи ҷудогона ба табъ расонд, ки ҷаҳон — замонеро, ки дар он зиндагӣ мекард, замони беҳудагӯӣ, музахрафот номидааст ва ҷойи хирадмандон набудани онро таъкид кардааст. Хусусияти асосии осори Беккет истеҳзову тамасхури фоҷиаомез, тафаккури ғайриодӣ, мутаноқиз мебошад. Аз маҷоз истифода намудааст. Масалан, роҳро тасвир намуда, онро роҳи зиндагӣ, роҳ ба охират, роҳ ба худшиносии беохир медонад. Асарҳои драмавии ба забони фаронсавӣ навиштаи Беккет ифодагари афкори фалсафии ӯ мебошанд. Драмаи «Дар интизори Год» (1952) ӯро дар ҷаҳон машҳур гардонд. Ин асар яке аз дастовардҳои бузург дар театри музахрафот, беҳудагӯӣ (абсурд)- и Аврупо ба шумор меравад. Дар драмаҳои то с-ҳои 70 садаи 20 навиштааш ҳамин анъана идома ёфтааст. Дар маҷмӯаҳои баъд аз ин нигоштааш ба лирика рӯй овард. Дар асарҳои оид ба Данте, Бруно, Вико, Ҷойс навиштааш (1929) ва маҷмӯаи мақолаҳои «Порчаҳо» (1977) ақидаҳои фалсафӣ ва зебоишинохтии Беккет ифода ёфтаанд. Соли 1969 ба гирифтани Ҷоизаи Нобел мушарраф гардид.

Эзоҳ
----

1. ↑  книга
2. 1 2 3 4  *Bibliothèque nationale de France* идентификатор BNF (фр.): платформаи додаҳои боз — 2011.
3. ↑  Nationalencyklopedin (швед.) — 1999.
4. ↑  Энциклопедия Брокгауз (нем.) / Hrsg.: Bibliographisches Institut & F. A. Brockhaus, Wissen Media Verlag
5. ↑  Gran Enciclopèdia Catalana (кат.) — Grup Enciclopèdia, 1968.
6. 1 2
7. ↑

Сарчашма
--------

* Беккет Сэмюэл Баркли // Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.

Эзоҳ
----

**Lua error in Модул:External\_links at line 153: attempt to call field 'getWikidataRefHtml' (a nil value).**
**Ҳава́йӣ** (англ. ва ҳав. Hawaiʻi), инчунин **Ҷазираи Бузург** (англ. Big Island) — галаҷазира дар қисми марказии уқёнуси Ором.

Ҷуғрофиё
--------

Галаҷазира бештар аз 3600 км тӯл кашида, аз 8 ҷазираи нисбатан калон ва 12 ҷазираи хурди дар натиҷаи оташфишонии вулканӣ бавуҷудомада иборат мебошад. Майдони умумии он 16,7 ҳазор км2. Аҳолиаш 1,7 млн нафар (2014). Пойтахт — шаҳри Гонолулу дар ҷазираи Оаху. Ҷазираҳои калон кӯҳсоранд ва боқӣ аз пуштакӯҳҳо иборатанд. Ҳарорати миёнаи моҳона 18-25°С. Боришоти солона аз 3500 то 12500 мм дар мавзеъҳои камшамол муайян шудааст. Ҷангалзорҳои тропикӣ ва марғзорҳо дорад. Дар галаҷазираҳо бештар аз 2500 навъи рустаниҳо месабзанд. Аҷдоди полинезиягиҳо дар галаҷазираҳо тақрибан аз асрҳои 4-5 сокин шудаанд. Ибтидои ҳазорсолаи 2 бошандагони галаҷазира бо дигар ҷазираҳои уқёнуси Ором робита барқарор намуданд. То ба ҷазираҳо омадани аврупоиён гавайиҳо давлат надоштанд, фақат иттиҳоди қабилаҳои ҷудогона вуҷуд дошт. Галаҷазираҳоро соли 1778 баҳрнаварди британиягӣ Ҷеймс Кук кашф кард ва онҳоро ҷазираҳои Сандвичҳо номид. Президенти чилучорумини ИМА Барак Обама дар шаҳри Ҳонолули ҷазираҳои Ҳавай таваллуд шудааст.

Эзоҳ
----

1. ↑  archINFORM (нем.) — 1994.
2. ↑
3. ↑

Сарчашма
--------

* Гавай // Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.
**Ҳабси маъмурӣ** — яке аз навъҳои ҷазои маъмурӣ ба ҳисоб меравад. Дар ҳолатҳои истисной барои баъзе намудҳои ҳуқуқвайронкунии маъмурӣ ба муҳлати то 15 шабонарӯз муқаррар ва татбиқ карда мешавад.
Ҳабси маъмурӣ аз тарафи суди ноҳиявӣ (шаҳрӣ) таъйин карда мешавад.
Ҳабси маьмурӣ нисбат ба занони ҳомила, заноне, ки фарзандони ноболиги то синни 12-сола доранд ва шахсоне, ки ба синни 18-сола нарасидаанд, ба маҷрӯҳони гурӯҳи якум ва дуюм татбиқ карда намешавад (моддаи 31 Кодекси ҶТ дар бораи Ҳуқуқвайронкунии маъмурй).

Нигаред низ
-----------

* Ҳабси амвол
* Ҷазо

Эзоҳ
----

1. ↑  Фарҳанги истилоҳоти ҳуқуқ / Зери таҳрири Маҳмудов М.А. - Душанбе: ЭР-граф, 2009. - с. 503
**Ҳавзаи маъмурии Берлин** (олмонӣ: *Regierungsbezirk Berlin*) — воҳиди сатҳи дуввуми маъмурию ҳудудӣ дар Пруссия буд, ки аз соли 1816 то 1821 дар ҳайати вилояти Бранденбург мавҷуд буд. Дар ҳоли ҳозир қаламрави онро комилан замини Берлин ишғол кардааст.

Таърих
------

Соли 1815, пас аз натиҷаҳои Конгресси Вена дар охири ҷангҳои озодихоҳӣ, қаламрави Пруссия ба таври назаррас зиёд карда шуд. Барои ташкили беҳтартари қаламрав дар салтанат ислоҳоти маъмурӣ гузаронида шуд, ки азнавсозии куллии тақсимоти музофотиро дар назар дошт. Вилоятҳои қадимаи Пруссия низ ислоҳ карда шуданд, ки қисман сарҳадҳои нав гирифтанд ва ба ноҳияҳои маъмурӣ тақсим карда шуданд. Ҳамин тавр, 1 марти соли 1816 дар музофоти Бранденбург се ноҳия ташкил карда шуданд: Франкфурт, Потсдам ва Берлин. Соли 1819 дар ҳудуди ноҳия 196.429 нафар дар масоҳати умумии 76 км² зиндагӣ мекарданд .

Аммо, аллакай 1 январи соли 1822, бо сабабҳои молиявӣ, ҳавзаи Берлин дубора барҳам дода шуд ва ба ноҳияи Потсдам ҳамроҳ карда шуд: шаҳри Берлин беруназноҳиявӣ шуд, қаламравҳои шимоли Шпрее боз ба ноҳияи Нидербарним[de], ва дар ҷануб — ба Телтов-Шторков[de] ҳамроҳ шуданд.

1 апрели соли 1881 Берлин аз иттифоқи музофотӣ бо Бранденбург баромад ва воҳиди маъмурияти худидоракунанда шуд, гарчанде ки он мақоми расмии музофотиро ба даст наовард. Дар соли 1920, аз ҳисоби заминҳои ҳамсоягии ҳавзаи Потсдам, васеъкунии Берлин оғоз ёфт. Имрӯз қаламрави ҳавзаи собиқ қисми шаҳри пойтахти Олмон мебошад, ки замини мустақили федералии Берлинро ташкил медиҳад.

Маҳаллаҳои аҳолинишин
---------------------

 Маҳаллаҳои Берлин (харита аз соли 1860)
Ба ҳавзаи Берлин дохил карда шудаанд:

* шаҳри Берлин (дар ҳудуди онвақтаи он);
* шаҳраки Моабит;
* ҳалли Веддинг;
* шаҳраки Луисенбруннен;
* шаҳраки Боксхаген[de];
* шаҳраки Руммелсбург[de]**\***;
* шаҳраки Штралау[de];
* қаламрави Хазенхайде[de];
* қаламрави форштадтҳои (шаҳристонҳо) ояндаи Темпелҳоф ва Шёнеберг
* Тиргартени Бузург
*

Эзоҳ
----

1. 1 2  *Deutsche Nationalbibliothek, Staatsbibliothek zu Berlin, Bayerische Staatsbibliothek, Österreichische Nationalbibliothek* Record #142545-6 // Общий нормативный контроль (GND) (нем.) — 2012—2016.
2. ↑  *Heidemann F.* Handbuch der Post-Geographie der Königlich Preußischen Staaten: In Verbindung m. e. Postcharte d. K. Preuß. Monarachie, welche d. Course d. ordinären fahrenden u. Extra-Posten enth. — Geogr. Inst. 1819. — P. 165. — 500 p.

Пайвандҳо
---------

* HGIS Germany: Stadt Berlin(олмонӣ)
* Territoriale Veränderungen in Deutschland: Regierungsbezirk Berlin(олмонӣ)
**Борнома**, **коносамент** (фр. le connaissement; англ. bill of lading, B/L, BOL) — ҳуҷҷати стандартӣ, ки дар амалияи байналмилалӣ барои бор кардану кашондан ва гирифтани мол (бор) ҳуқуқ медиҳад.

Борнома барои роҳҳои байналмилалӣ пешбинӣ шудааст. Он коғази қиматнок буда, ҳуқуқи дар ихтиёр доштану кашондани борро тасдиқ менамояд. Ба борнома ҳатман ҳуҷҷати суғуртаи бор ҳамроҳ карда мешавад. Ба он ҳуҷҷатҳои дигари зарурӣ (ҳифзу нигоҳдории бор, қайдҳои гумрук ва ғ.)-ро низ илова кардан мумкин аст. Дар боррнома ворид сохтани тағйирот имкон надорад. Реквизитҳои асосии борнома: номи ҳомили бор (киштӣ, поезд, фура); номи фирмаи боркаш; ҷойи қабули бор; номи борфирист; боргир; номи бор ва тавсифи асосии он; вақт ва ҷойи дода шудани борнома; имзои масъули ҳамл.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Борнома // Боз — Вичкут. — Д. : СИЭМТ, 2014. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 3). — ISBN 978-99947-33-46-0.


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️  Гузариш ба унсури Викидода  Фарҳангҳо ва донишномаҳо | 
* Большая китайская
* Britannica (онлайн)

 |
| Дар феҳристҳои китобшинохтӣ | 
* BNF: 13319106t
* GND: 4165052-9
* J9U: 987007284621805171
* LCCN: sh85014067
* NDL: 00563664

 |
**Қу** (лот. Cygnus) — ҷинси парранда аз қатори қозшаклҳо оилаи мурғобиҳо.

Тавсифот
--------

Дарозии танааш то 180 см, вазнаш то 13 (баъзан то 22) кг. Дарозии гарданаш ба дарозии танааш баробар ё аз он зиёдтар аст. Ду ҷинси қу — қуи сиёх ва қуи аслӣ маълум аст.

Вазнаш то 12 кг. Қуи кликун нисбатан хурдҷусса буда, дар ҳудуди Тоҷикистон ҳам баъзе солҳо зимистон мегузаронад.

Қуи тундраӣ дар тундра зиндагӣ мекунад; дарозии танааш қариб 120 см, вазнаш то 7 кг.

Қуи модина 5—7 (баъзан то 12) тухм мегузорад ва 35—40 шабонарӯз пахш мекунад; Қуи нарина модина ва чӯҷаҳоро мухофизат менамояд. Ҷуфти қу муддати дароз хамроҳ зиндагӣ мекунаяд. Қу хуб шино мекунад, вале ғӯта зада наметавонад, бинобар ин ғизоро дар ҷойҳои тунукоб меҷӯяд. Рустаниҳои дар обу соҳил буда, баъзан бемуҳрагони обиро мехӯрад.

Қуро бисёр вақт дар ҳавзҳои боғи ҳайвонот нигоҳ медоранд. Дар Боғи ҳайвоноти Душанбе низ ҳаст. Онро асосан барон тибиту пари сабуку гармаш (гӯшташ сахти бемазза) шикор мекунанд. Дар Тоҷикистон шикори қу манъ аст.

Эзоҳ
----

* Энциклопедияи Советии Тоҷик : [дар 8 ҷ.] / сармуҳаррир  А. С. Сайфуллоев. — Д. : СИЭСТ, 1978—1988.
**Гетинакс** — масолеҳи электроизолятсионии манганашудаи қабат-қабати асосаш коғазӣ, ки бо зифтҳои фенолию формалдегидӣ ҷаббонда шудааст.

Барои ҳосил кардани гетинакс ба ҷуз коғази аз селлюлозаи сулфитию сулфатӣ истеҳсол-шуда ва коғази сулфатию матоӣ коғази асбестиро низ истифода мебаранд, ки селлюлозаи ношуста (асбогетинакс) ва коғази сунъӣ (органогетинакс) дорад. Гетинаксро баъзан бо фолгаи мисин, матоъи пахтагин, асбестӣ ё шишагӣ рӯйпӯш мекунанд, қабати дарунии гетинаксро баъзан аз матоъ ё тӯри филиззӣ месозанд. Зичии гетинакс 1,2-1,4 г/см3, устувориаш нисбат ба ёзиш 70-160 МПа ва нисбат ба хамиш 75-150 МПа, муқовимати электрии хоссаш 1010—1017 Ом.см аст. Гетинаксро дар истеҳсоли ҷузъҳои электрии изолятсионии радиову телевизор, трансформаторҳо, тарҳҳои чопӣ, втулкаҳо, чархҳои дандонадор ва ғайра, инчунин ба сифати масолеҳи ороишӣ барои рӯйпӯш кардани мебел, дохили киштиҳо ва ғ. истифода мебаранд.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* Гетинакс // Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.
**Persia’s Got Talent** ё ба таври кӯтоҳ **PGT** — як мусобиқаи телевизионӣ аст, ки имтиёзи он аз маҷмӯъаи Гот Талент тавассути шабакаи MBC Persia харидорӣ ва пахш шудааст. Дар ин шоу афроди истеъдодҳои дурахшон худро бо қазовати доварон кашф мекунанд. Ин барнома истеъдодҳои хонандагон, раққосон, шӯъбадабозон, окруботбозон, масхарабозҳо ва навозандагони эронӣ ва дар кулл ҳар истеъдоди намоишии шигифтангез дар тамоми сининро кашф мекунад.

Нигаред низ
-----------

* Central Asia’s Got Talent

Эзоҳ
----

1. ↑  *Rohollah Faghihi.* Has Iran's award-winning actress left Iran to escape prosecution?(англ.). *Al-Monitor* (13 December 2019). 2 феврали 2020 санҷида шуд.
2. ↑  Persia Got Talent(ар.). *www.mbc.net*. 2 феврали 2020 санҷида шуд.
Ин вожа дигар маъноҳо низ дорад, Ворис (мазмунҳо)-ро бубинед.
**Ворис** (ар. الوارث‎ — меросбар; соҳиб), **ал-Ворис** — яке аз номҳои Худованд, ба маънои пояндаи боқӣ пас аз фанои мавҷудот.

Исми Ворис дар Қуръон ду бор бо сиғаи ҷамъ: «ворисун» ва «ворисин» — меросгирон (15: 23, 21: 89) ва дар чандин маврид бо иштиқоқоти феълиаш омада ва дар ҳадиси асмоуллоҳ дар Сунани Тирмизӣ (3507) дар радифи 97-ум омадааст.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* ابواسحاق ابراهيم بن السري الزجاج، تقسيم اسماء الله الحسني. — دمشق، 1986/1406 هـ.؛
* احمد مختار عمر، اسماء الله الحسني: ىراسة في البنية والدلالة. القاهرة، 1997/1417 هـ؛
* محمود سليمان سامي، النور الاسمي في شرح اسماء الله الحسني (ترجمه فارسي، مجتبي ىروزي). تهران، 1387 ش.ر

Сарчашма
--------

* Ворис / А. Боқизода // Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.
Домодсалом
**Домодсалом, домодчиғон, шаҳсалом**

Анъанаи тоҷикон буда, пас аз гузаштани ҷашни арӯсӣ ба хотири эҳтироми хусуру хушдоман баргузор мегардад. Домод се саҳар барои салом додан ба хонаи падарарӯсаш меояд. Дар баъзе минтақаҳо саломи рӯзи аввалро «рӯйбинон», саломи рӯзи дуввумро «шармшикан» ва саломи рӯзи севумро «покушод» меноманд. Дар саросари кишвар фаъол аст.

Адабиёт
-------

1. Ҷумъаев Р. Ҷашни арўсии тоҷикон Д. 2014. 2. Зеҳниева Ф. Сурудҳои маросими тўи тоҷикон. Д. 1978; 3. Свадьба // Таджики Каратегина и Дарваза. Вып.3, Д. 1976.

Нигаред
-------

* Домодталбон

Манобеъ
-------

1. ↑  Феҳристи миллии фаҳанги ғайримоддӣ /Natioal list of intangible cultural hertage/ Пажӯшиҳгоҳи илмӣ-тадқиқотии фарҳанг ва иттилооти Вазорати фарҳанги ҶТ – Душанбе: «Аржанг» 2016, – С. 89


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Ин мақолаи нопурра аз таърих мебошад.Шумо метавонед бо пурра кардани ин ба Википедия кумак кунед.* |
**Авторадиография** — радиоавтография, тарзи фотоэмулсионии тақсимоти моддаҳои радиоактив дар объекти тадқиқшаванда. Фотоэмулсияи ба нурҳои радиоактив ҳассосро дар рӯи объект молида муддати муайян мегузоранд. Моддаҳои радиоактиви таркиби объект гӯё тасвирашонро дар эмулсия худашон сабт мекунанд. Аз ин ҷост, ки равандро авторадиография номидаанд. Тасвири фотографии тақсимоти моддаҳои радиоактивро дар объекти тадқиқшаванда, ки бо усули авторадиография ҳосил карда мешавад, авторадиограмма ё радиоавтограф меноманд. Барои муайян кардани тақсимоти моддаҳои радиоактив дараҷаи сиёҳшавии фотонаворҳои объекти тадқиқшаванда ва намунаи эталониро муқоиса мекунанд (макрорадиография) ё адади изҳои дар фотоэмулсия гузоштаи зарраҳои ионзоро ба воситаи микроскопи оптикӣ ё электронӣ мешумуранд (микрорадиография). Усули авторадиографияро дар ҳама мавридҳои истифодаи индикаторҳои изотопӣ (дар физика, техника, биология, тиб, кишоварзӣ ва ғайра) татбиқ менамоянд. Усули мазкур на фақат дар таркиби объект чӣ хел ҷойгиршавии радиоизотопҳоро муқаррар мекунад, балки барои муайян кардани миқдори онҳо низ имкон медиҳад, зеро ададҳои донаҳои барқароргардидаи нуқраи таркиби эмулсия мутаносиб мебошанд. Авторадиография имкон медиҳад, ки дар бораи миқдори элементҳои радиоактиви таркиби намунаҳои маъданӣ, тақсимот ва ҳаракати элементҳои радиоактиви табиӣ дар бофтаҳои организми набототу ҳайвонот ва ғайра маълумоти аниқ ба даст оварда шавад. Масалан, истифодаи фосфори радиоактив ва авторадиография имкон дод, ки дар устухони сабзидаистода мавҷуд будани мубодилаи фаъоли моддаҳо муқаррар карда шавад; корбасти радиоиод ва Авторадиография баҳри аниқ намудани қонуниятҳои фаъолияти ғадуди сипаршакл мусоидат кард ва ғайра.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — 608 с. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2021, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.
Ин вожа дигар маъноҳо низ дорад, Авҷ (мазмунҳо)-ро бубинед.
**Авҷ** — чашмаи гарми минералӣ, 20 км ҷанубтари маркази ноҳияи Ишкошим, дар соҳили дарёи Панҷ, дар баландии 2410 м аз сатҳи баҳр воқеъ аст. Дебиташ 5 л/с, минералнокиаш 1, 2 г/л, ҳарор. обаш + 35 °C. Оби Авҷ дар таркибаш гидрокарбонати сулфат, магний ва калсий дорад. Хусусияти шифобахшии оби Авчинтеппаро соли 1930 олимони рус М. Прокопенко ва Н. Котова муайян намудаанд. Таркиби химиявии оби авҷ ба оби нарзани сулфатдори Кисловодск (Россия) монанд аст. Онро барои табобати бемориҳои силсилаи дилу раг, фишорбаландӣ (дар марҳалаи аввал), нуқсҳои аъзои ҳозима, аз ҷумла ҳама намудҳои илтиҳоби доимии меъда, захми меъда ва рӯдаи дувоздаҳангушта, вайроншавии мубодилаи моддаҳо ва фаъолияти узви таносул, шуш ва роҳҳои нафаскашӣ, зиқи нафас, газаки доимии пардаи гулӯ, касалиҳои гуногуни чашм, асаб ва ғайра истифода мебаранд. Шифохонаи авҷ аз як бинои истиқоматии дорои 60 кат, ду меҳмонхона бо 15 кати хоб ва ҳаммом (барои мардон ва занҳо) иборат аст. Хоҳишмандон аз саросари ҷумҳурӣ ва берун аз он дар шифохона табобат мегиранд.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — 608 с. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2021, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.
Утоқҳои бемористони низомии қадимӣ дар Челсӣ.
**Бемористони низомӣ** (англ. military hospital) — бемористонест, ки мутааллиқ ба нерӯҳои мусаллаҳ буда, тавассути онон идора мешавад ва барои ироаи муроқибатҳои пизишкӣ ходмиони низомӣ пешбинӣ шудааст.

Таърих
------

Аввалин бор, бемористони низомӣ дар қарни XVI дар Нидерланди Испониёӣ (барои артиши Флондр) таъсис шуд. Дар қарни XVIII, ин бемористон ба сарбозони Русия, Прус ва Биритониёи Кабир расид. Аз ҷумлаи қадимитарин бемористонҳои низомии Аврупо метавон ба Бемористони низомии Гринвич барои малавонон ва Бемористони низомӣ дар Челсӣ ишора кард, ки ҳар ду ба қарни XVII бармегарданд ва имрӯза низ вуҷуд доранд. Аввалин бемористоннизомии доимӣ дар Русия дар соли 1706 дар Маскав таъсис шуд.

Эзоҳ
----

1. ↑  *Липский А. А.* Госпиталь // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона : в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — СПб. 1890—1907.
2. ↑  Госпиталь // Большая советская энциклопедия : [в 30 т.] / гл. ред.  А. М. Прохоров. — 3-е изд. — М. : Советская энциклопедия, 1969—1978.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️  Гузариш ба унсури Викидода  Фарҳангҳо ва донишномаҳо | 
* Башкирская
* Военная Сытина
* Малый Брокгауза и Ефрона

 |
| Дар феҳристҳои китобшинохтӣ | 
* BNE: XX527247
* BNF: 11971296z
* J9U: 987007529094905171
* LCCN: sh85062387
* NKC: ph170457

 |
**Бемуҳраҳо** (лот. Invertebrata) — як гурӯҳи калони ҳайвоноте, ки муҳра надоранд. Ба бемуҳраҳо соддатаринҳо, исфанҷҳо, рӯдаковокҳо, нармбаданҳо, бандпойҳо, сӯзанпӯстҳо ва ғайра мансубанд. Бемуҳраҳо ҳамагӣ 16 типро дар бар мегиранд. Олами ҳайвонотро ба бемуҳраҳо ва муҳрадорон бори аввал соли 1801 биологи фаронсавӣ Ж. Б. Ламарк ҷудо карда буд, вале он дар таснифот истифода нагашт. Бо вуҷуди ин истилоҳи «бемуҳраҳо» дар адабиёти илмӣ ва таълимӣ мавриди корбаст қарор дорад. Бемуҳраҳо дар тамоми рӯйи замин паҳн шудаанд. Тақрибан 1 млн 260 ҳазор намуди бемуҳраҳо маълум буда, зиёда аз 1 милиони онҳо (дар асл на кам аз 2 млн) ҳашарот мебошанд; содатаринҳо 25, исфанҷҳо 5, рӯдаковокҳо 9 ҳазор, кирмҳо 20, нармба­данҳо 107, бандпойҳо (бе ҳашарот) тақрибан 79 ҳазор намудро ташкил медиҳанд. Бемуҳраҳо дар обҳои ширин, баҳру уқёнус, хушкӣ, қабати хок паҳн шудаанд; бисёрии онҳо паразити ҳайвоноту наботот мебошанд. Аҳаммияти бемуҳраҳо дар табиат хеле калон аст. Боқимондаи бемуҳраҳои қадимӣ ба таркиби ҷинсҳои таҳшинӣ дохил мешаванд. Баъзан онҳо қисми асосии ҷинси таҳшинро ташкил медиҳанд (масалан, оҳаксанг қариб пурра аз скелети бемуҳраҳои мунқариз иборат аст). Қисме аз бемуҳраҳо ё маҳсуле, ки онҳо ҳосил мекунанд, чун озуқаи инсон (масалан, асал, харчангшаклҳо, нармбаданҳо ва ғайра), хӯроки ҳайвонот, паран­даҳо ва моҳиҳо, ашёи техникӣ (пиллаи кирмаки абрешим, марворид, скелети марҷонҳо ва ғайра) муҳим аст. Барои мубориза бар зидди ҷонварони зараррасон аз бемуҳраҳои паразит ва даранда истифода мекунанд. Дар байни бемуҳраҳо паразити одаму ҳайвонот низ бисёранд. Баъзе бемуҳраҳо ангезандаҳои бемориҳои сироятӣ ва паразитиро паҳн мекунанд.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Бемуҳраҳо // Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.

* Горностаев Г. Н. Насекомые. Москва, 1998;
* Рупперт Э. Э. Зоологиябеспозвоночных: функциональные и эволюционные аспекты. Москва, 2008.
**Волӣ** (форсӣ: والی‎) — тахаллуси **Мирзоафзал Муншии Бухорӣ** (? — 1637) — шоири тоҷик.

Зиндагинома
-----------

Дар дарбори ҳукмрони замонаш муншӣ буд. Тазкиранигор Малеҳои Самарқандӣ аз ӯ чун нодираи айём, моҳир дар насри мусаҷҷаъ ва назми мурассаъ, устод дар хатту имло ёд кардааст. Дар бадоҳатан гуфтани шеър ҳам тавоно будааст. Дар шеър ба Муҳташами Кошӣ пайравӣ мекард. Девони ашъор доштааст ва онро Малеҳои Самарқандӣ дидааст, вале он дастраси муҳаққиқон нагардидааст. Дар «Тазкирату-ш-шуаро»-и Малеҳои Самарқандӣ 56 байт аз Волӣ сабт гардидааст.

Намунаҳо аз ашъори Волӣ: 

> Шеваи маҳбубии он дилраборо бандаам,   
> 
> Бетакаллуф шеваҳои ошноро бандаам.   
> 
> Донаву дом аст асбоби тааллуқ халқро,   
> 
> Холи ӯро мухлису зулфи расоро бандаам.   
> 
> Гар шавам, Волӣ, шаҳиди ханҷари ошӯби ӯ,   
> 
> Як нигаҳ з-он чашми мафтун, хунбаҳоро бандаам.   
> 
>  \*\*\*  
> 
> Ушшоқ диданд занҷири зулфат,   
> 
> Месӯхт моро он оташин рӯ.   
> 
> Зуннор бастанд ҳамчун бараҳман,   
> 
> Мекушт моро аз ноз кардан.
> 
>

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* .تذکرۀ مذاکر الاصحاب یا تذ کرة الشعرای ملیحای سمرقندی. دوشنبه، ۱۳۸۵ هـ. ش

Сарчашма
--------

* Волӣ // Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.
**Бемориҳóи асáб** — маҷмӯи бемориҳое, ки дар силсилаи асаб ба мушоҳида мерасанд. Аломатҳои зоҳирии бемориҳои асаб ихтилоли ҳаракат (фалаҷ, шал шудани дасту по, рагкашӣ, лақва) ва фаъолияти асабҳо, аз кор мондани яке аз узвҳои ҳиссиёт, ихтилоли интегратсия ва ғайра мебошанд. Бемориҳои асаб ба ду гурӯҳ тақсим мешаванд: бемориҳои узвӣ ва бемориҳои вазифавӣ (функсиявӣ).

Бемориҳои узвии асаб дар натиҷаи таъсири зиёновари бактерияву вирусҳо, моддаҳои заҳрнок, обу ҳаво, киҷҷаҳо ва кирми меъда, лат хӯрдани асабҳо ва ғайра ба вуҷуд меоянд. Бемориҳои вазифавии асаб асосан дар натиҷаи таъсири манфии зиндагиву рӯзгор пайдо мешаванд. Қисми зиёди чунин бемориҳо мансуби неврозҳо — неврастения (хастагии асаб), психостения (хастагии рӯҳӣ) ва истерия (ғашён) мебошанд.

Бемориҳои асабро аз рӯйи сабаб ва зуҳурот ба гурӯҳҳои зерин тақсим мекунанд: бемориҳои илтиҳобӣ — газаки пардаи майна (сарсом), мағзи сар (энсефалитҳо), ҳароммағз (миелит), майнача (серебелит), решачаҳои асаб (радикулит), асабҳои канорӣ (неврит, полиневрит); бемориҳои омосӣ — омоси пардаҳои майна (менингиома), омоси рагҳои хуни майна (ангиома, гемангиома), омоси мағзи сар ва ҳароммағз (глиома, эпендимома), омоси асабҳои канорӣ (невринома); бемориҳои хунрезӣ — хуншории майнапарда, мағзи сар ва меъдачаҳои он, ҳароммағз, камхунии майна, аневризма; бемориҳои таназзуловар (миопатия, миотония ва ғайра). Гурӯҳҳои дигари бемориҳои асаб низ мавҷуданд, ки тағйироти рӯҳиро ба амал меоваранд (ниг. Бемориҳои рӯҳӣ). Бемориҳои асабро невропатология меомӯзад.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Пуладов А. М. Пропедевтика нервных болезней. Душанбе, 1971;
* Пуладов А. М. Нервные болезни. Душанбе, 1990;
* Пуладов А. М. Асабшиносӣ. Душанбе, 1998;
* Раҷабалиев Ш. Ф. Невральная амиотрофия Шарко-Мари-Тутс. Душанбе, 2003.

Сарчашма
--------

* Бемориҳои асаб / Ш. Раҷабалиев // Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.



|  |  |
| --- | --- |
| Пизишкӣ | *Ин мақолаи нопурра аз пизишкӣ мебошад.Шумо метавонед бо пурра кардани ин ба Википедия кумак кунед.* |


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️  Гузариш ба унсури Викидода  Дар феҳристҳои китобшинохтӣ | 
* NKC: ph139029, ph123244

 |
**Бемориҳои кӯдакон** — гурӯҳи бемориҳое, ки бештар дар кӯдакон дучор меоянд.

Ба ҳар синни кӯдак бемориҳои муайян хос мебошанд. Дар давраи навзодӣ организми тифл ба шароити нави ҳаёт мувофиқ мешавад. Дар ин давра фаъолияти узвҳои ӯ ноустувор буда, зуд халал меёбад. Бинобар ин, дар организми кӯдак тағйироте ба амал меоянд, ки сабаби он­ҳо ноҷӯриҳои инкишофи ҷа­нин дар батн (бемориҳои модар, амрози ирсӣ ва ғайра) мебошанд. Ба сирояти микробҳо ҳассос будани кӯдакони навзод боиси тез-тез ба бемориҳои римнок, уфунии пӯст ва ноф, амрози шадиди вирусӣ ва бактериявии роҳи нафас гирифтор шудани онҳо мегардад. Дар давраи ширхорагӣ аз сабаби зиёд шудани талаботи кӯдак ба ғизо фаъолияти узвҳои ҳозима, ки ҳанӯз пурра такмил наёф­таанд, якбора меафзояд. Аз ин рӯ, кӯдаки ин синну сол тез-тез ба бе­мориҳои аъзои ҳозима (диспепсия, исҳоли хунин, дистрофия ва ғайра) гирифтор мешавад. Дар ҳамин синну сол бемориҳои илтиҳобии шуш (вирусӣ ва ба­териявӣ) ва рахит (дар натиҷаи тағзияи номураттаб ва нарасидани ҳавои тозаю нури офтоб) низ авҷ мегиранд. Дар давраи аз 1 то 3-солагӣ ва аз 3 то 7-солагӣ бинобар паст шудани титри подтанҳо, ки кӯдак аз модар гирифтааст, инчунин бо зиёд гаштани тамоси кӯдак бо ҳамсолон ва калонсолон бемориҳои сироятии шадид (сурхча, сурфакабудак, махмалак ва тарбод) зиёд мешаванд, бемориҳои марбут ба аллергия тез-тез сар зада меистанд. Дар кӯдакони аз 7 то 12-сола, ғайр аз бемориҳои шадиди си­роятӣ, ихтилоли фаъолияти усораи дарунӣ, бемориҳои дил, системаи асаб ва ғайра рух менамоянд. Дар бачагони 12-15-сола ва 15-17-сола дар давраи ба балоғат расидани онҳо имкон дорад инҳирофи узвҳои ҷинсӣ ба вуҷуд ояд; дар ин синну сол тарбод, асабоният, бемориҳои дилу раг бештар вомехӯранд.

Муҳофизати ҷанин ҳангоми ҳомилагӣ, ваксинатсия бар зидди бемориҳои сироятӣ (сил, гулӯзиндонак, нағзак, сурхча ва ғайра), машғулиятҳои ҷисмонӣ, обутоби организми кӯдак ва ғайра барои пешгирии бемориҳои кӯдакон аҳаммияти калон доранд.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Бемориҳои кӯдакон / К. Исмоилов // Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.



|  |  |
| --- | --- |
| Пизишкӣ | *Ин мақолаи нопурра аз пизишкӣ мебошад.Шумо метавонед бо пурра кардани ин ба Википедия кумак кунед.* |
**Ефим Давидович Бляхер** (тав. 27. 03. 1931, ш. Гомели ҶШС Белорусия — маълум нест) — файласуф, номзади илмҳои фалсафа (1970), дотсент (1973).

Зиндагинома
-----------

Соли 1954 шуъбаи забон ва адабиёти факултети таъриху филологияи Донишгоҳи давлатии Тоҷикистон ба номи В. И. Ленин ро хатм кардааст. Солҳои 1954–1958 муаллими мактаби миёнаи № 1 ноҳияи Шаҳринав, 1958–1964 муаллими омӯзишгоҳи рассомии Душанбе буд. Солҳои 1958–1962 дар шӯбаи ғоибонаи Донишкадаи фарҳангшиносии ш. Ленинград, 1964–1967 дар аспирантураи Донишкадаи давлатии омӯзгории Душанбе таҳсил намудааст. Солҳои 1967–1976 ба ҳайси муаллим, муаллими калон, дотсенти кафедраи фалсафаи Донишкадаи давлатии омӯзгории Душанбе ба номи Т. Г. Шевченко кор кардааст. Аз соли 1976 ба Донишкадаи санъати Тоҷикистон ба номи М. Турсунзода ба кор гузашт ва фаъолияти омӯзгориашро ҳамчун муаллими ҳамкор дар донишкадаи омӯзгорӣ давом дод.

Фаъолияти илмӣ
--------------

Муаллифи зиёда аз 20 корҳои илмӣ, илмию оммавӣ мебошад. Дар конференсияҳои илмию назариявии ҷумҳуриявӣ ва умумииттифоқӣ бо маърӯзаҳо баромад кардааст. Бо унвони фахрии «Ходими хизматнишондодаи маорифи ҶШС Тоҷикистон» ва ифтихорномаҳои Президиуми Шӯрои Олии ҶШС Тоҷикистон қадр карда шудааст.

Пайвандҳо
---------

* Энсиклопедияи Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи С. Айнӣ
*
Ин вожа дигар маъноҳо низ дорад, Пойга-ро бубинед.
**Пойга (саворапойгаҳ), Давидан (саворапойгаҳ), Саворапойгаҳ**

Пойга, ё давидан мусобиқаи анъанавии халқӣ мебошад, ки аз қадим дар ҷашнҳои Наврӯзу Меҳргон, тӯйҳои арӯсию хатнасур ташкил мешавад. Масофаи пойга аз 500 м сар карда, то 5-6 км мешуд. Сардорҳо ҷараёни мусобиқаро назорат мекарданд. Иштирокчиёне, ки аз ҳама пештар ба марра мерасиданд, сазовори туҳфаҳо мегаштанд. Тарзи саворапойгаҳ низ маъмул буд, ки ҷавонон савораи асп ё харҳо мусобиқа мекарданд. Дар саросари кишвар фаъол аст.

Адабиёт
-------

1. Турсунов Н. Бозиҳои миллии тоҷикӣ. Д. 1983.

2. Сафаров Ш. Бозиҳои миллӣ ҳамчун тамаддуни халқи тоҷик. Д. 2011.

Нигаред
-------

* Бозиҳои миллӣ ва мардумии тоҷикон
* Рустшавак

Эзоҳ
----

1. ↑  Феҳристи миллии фаҳанги ғайримоддӣ /Natioal list of intangible cultural hertage/ Пажӯшиҳгоҳи илмӣ-тадқиқотии фарҳанг ва иттилооти Вазорати фарҳанги ҶТ – Душанбе: «Аржанг» 2016, – С. 192

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Ин мақолаи нопурра аз таърих мебошад.Шумо метавонед бо пурра кардани ин ба Википедия кумак кунед.* |