*Ин мақола ҳам ба синамои форсӣ ва ҳам пашту дар Афғонистон дахл дорад.* *Барои синамои пашту дар Покистон, ниг: Синамои пашту*
Кино ба Афғонистон дар аввали садаи XX ворид шуд. Дигаргуниҳои сиёсии Афғонистон имкон надоданд, ки синамои кишвар тӯли солҳо рушд кунад. Аммо, дар тӯли асри XX филмҳои сершумори пашту ва дарӣ ҳам дар дохил ва ҳам берун аз Афғонистон ба навор гирифта шуданд. **Синамои Афғонистон** соли 2001 ба марҳилаи нав ворид шуд.

Таърих
------

Амир Ҳабибуллоҳ Хон (ҳукмронии солҳои 1901-1919) филмро ба Афғонистон муаррифӣ кард, аммо танҳо дар додгоҳи шоҳона. Дар солҳои 1923-24, аввалин проектор - "қуттии ҷодугарӣ" ё "mageek lantan" - аввалин филми хомӯш дар Пагманро ба мардум нишон дод. Нахустин филми афғонӣ "Муҳаббат ва дӯстӣ" дар соли 1946 таҳия шудааст.

Вақте ки филми нави афғонистонӣ дар соли 1968 ифтитоҳ шуд, он филмҳои мустанад ва навигариҳоеро пахш мекард, ки ҷаласаҳо ва конфронси расмии ҳукуматро инъикос мекарданд. Ҳамаи ин филмҳо пеш аз филмҳои бадеӣ, ки одатан аз Ҳиндустон буданд, дар кинотеатрҳо намоиш дода мешуданд. Аввалин филми бадеӣ дар Кобул тавассути филми афғон бо истифода аз рассомони афғон, "Мисли уқобҳо" буд, ки нақши Захир Ваида ва духтари ҷавон бо номи Наҷия буд. Дере нагузашта филми афғон се филмро бо номи коллективии "Асрҳо" сохт, ки "қочоқбарон", "посбонҳо" ва "шаби ҷумъа" -ро дар бар гирифт. Ду филми дигари ҳамон давра - "Оҳангҳои деҳа" ва "Рӯзҳои мушкил" мебошанд. Ҳамаи ин филмҳо бо сиёҳ ва сафед акс ёфтаанд. Ҳунармандони синамои ин давр Хон Ақа Сороур, Рафиқ Содиқ, Азизуллоҳ Ҳадаф, Машъал Ҳонаряр ва Парвин Санъатгар буданд.

Аввалин филмҳои рангаи аз ҷониби филми афғонӣ дар охири солҳои 60-ум истеҳсолшуда инҳоянд: "Фарор", "Ҳамасои ишқ", "Сарбози сабуо", "Хокистар", "Охирин орзу" ва Паррандагони муҳоҷир. Ин филмҳо, гарчанде ки онҳо нисбат ба филмҳои хориҷӣ аз ҷиҳати техникӣ кам набошанд ҳам, бо афғонҳо хушҳол буданд, зеро онҳо ҳаёташонро инъикос кардаанд. Аммо, синамо ҳоло ҳам танҳо дар марказҳои калон дида мешуд.

Дар охири солҳои 1960 ва 1970 кумаки шӯравӣ аз ҷумла омӯзиши фарҳангӣ ва стипендия ба донишҷӯёни хоҳиши хондани филм пешниҳод карда шуд. Аммо, азбаски Афғонистон академияи филм надошт, синамогарони оянда бояд ба ин кор диққат медоданд. Ҷангҳои шаҳрвандии солҳои 90-ум ба корҳои эҷодӣ мусоидаткунанда набуданд ва бисёр одамоне, ки дар соҳаи филми афғонӣ кор мекарданд, ба Эрон ё Покистон фирор карданд ва дар он ҷо тавонистанд барои NGO видео таҳия кунанд.

Вақте ки Толибон дар соли 1996 қудратро ба даст оварданд, кинотеатрҳо ҳамла карда, филмҳои зиёде сӯхта шуданд. Толибон тамошои телевизорҳо ва филмҳо ва кинотеатрҳоро манъ карданд, ки онҳо чойхона ё тарабхона шаванд ё ба ҳолати маъюбӣ афтанд. Ҳабибуллоҳи Алии Филми Афғонистон ҳазорон филмҳоро дар зери гӯр ё дар ҳуҷраҳои ниҳон пинҳон кардааст, то нобудшавии онҳоро аз тараф Толибон пешгирӣ кунанд. *Teardrops* аввалин филми пас аз Толибон дар соли 2002 ва аввалин филм аз соли 1995 дар *Оруҷ буд*. 19 ноябри соли 2001, Бахттар нахустин кинотеатре буд, ки дарҳои худро боз кард, ки дар он рӯзҳо ҳазорон одамон ворид шуда буданд.

### Созмони филмҳои афғон

Филми Афғонистон чун бо номи Созмони филмҳои афғон (AFO) як ширкати давлатии филмҳои Афғонистон маълум аст. Он соли 1968 таъсис ёфтааст ва президенти кунунӣ Саҳро Каримӣ, аввалин роҳбари занонаи ин созмон мебошад.

### Ремербург

Аз соли 2001 инҷониб, синамои Афғонистон аз давраи тӯлонии хомӯшӣ оҳиста шурӯъ ба хезиш мекунад. Пеш аз ҳамлаҳои 11-уми сентябр коргардони эронӣ Муҳсин Махмалбоф Афғонистон бо филми машҳури худ *Қандаҳор* диққати ҷаҳонро ба Афғонистон ҷалб кард. Ин як кӯшиши ба ҷаҳониён дар бораи ба хотир овардани кишвари фаромӯшшуда буд. Филм аввалин бор дар таърих синамои Афғонистонро ба ҷашнвораи филми Канн овард. Баъдтар Самира Махмалбоф, Сиддиқ Бармак, Рази Моҳеби, Хореа Шансаб, Ёсамин Моликнаср ва Абклфазл Ҷалилӣ дар синамои Дарӣ (форсӣ) дар Афғонистон саҳми назаррас гузоштанд.

Аввалин филми форсӣ / паштуи Бармак *Усома* (2003) дар ҷашнвораҳои филмӣ дар Канн ва Лондон якчанд ҷоиза ба даст овард. Сиддиқ Бармак инчунин директори Ҷунбиши Таълими Кӯдакони Афғонистон (ACEM) мебошад - иттиҳодияест, ки саводнокӣ, фарҳанг ва санъатро тарғиб мекунад, ки аз ҷониби коргардони филми эронӣ Муҳсин Махмалбоф таъсис ёфтааст. Мактаб барои Афғонистон ҳунармандҳо ва коргардонҳоро тайёр мекунад. Соли 2006 Афғонистон ба Конфедератсияи фестивалҳои филмҳои Осиёи Марказӣ ва Қафқоз ҳамроҳ шуд.

Дар солҳои 70-80-ум, ба даст овардани занон дар филмҳо мушкил набуд. Ҷанг ва ҳукмронии Толибон вазъро дигар карданд. Имрӯз занон дар синамои Афғонистон ҳарчи бештар муаррифӣ мешаванд. Дар даҳсолаи охир ҳунарпешаҳои боистеъдод мисли Лена Алам, Амина Ҷаъфарӣ, Сабо Саҳар (ҳоло директор) ва Марина Гулбаҳорӣ ба вуҷуд омадаанд.

Ба ғайр аз синамои форсӣ, кинотеатри пашту дар Афғонистон низ рушд мекунад. Аз замони суқути Толибон якчанд филмҳои забони пашту ба навор гирифта шудаанд. Якчанд филми пашту аз ҷониби хориҷиён, ба монанди Камилла Нилссон, филми *"Субҳи Афғонистон* (2003)" ба навор гирифта шудааст.

### Б-филмҳо

Як қатор филмҳо ҳам дар дохил ва ҳам дар Афғонистон истеҳсол мешаванд, ки бо сабаби паст будани сифати истеҳсол ва дастрасии тамошобинон филмҳои B-филм ҳисобида мешаванд. Ин филмҳо асосан ба шунавандагони афғон нигаронида шудаанд ва онро кам ба тамошобинони афғонӣ ё фестивалҳои байналмилалии филмҳо роҳхат медиҳанд.

Берун аз Афғонистон
-------------------

Азбаски бисёр филмсозон бо сабаби ҷангҳо аз кишвар фирор карданд, онҳо дар хориҷи Афғонистон филмҳоро ба навор гирифтан оғоз карданд. Баъзе филмҳои барҷастаи берун аз Афғонистон иборатанд аз трилогияи Ширин Гуло Шир Оғо (дар Русия), Замини хориҷӣ, Шерағай Дағалбоз, "Дар дасти хато), Сояи оташ "Лондон (хонаи Бадош" Лондон (Ду оташ) Ҳолланд (Ворис) Ҳолланд" 3 Дӯст"," Al Qarem" дар Иёлоти Муттаҳидаи Амрико, Шикаст дар Покистон, Офтоби Беғуруб дар Тоҷикистон, Одамрабоӣ дар Олмон ва дар Италия Гридамӣ аз тарафи Розӣ Моҳтобӣ ба навор гирифта шудаанд.

Филмҳои хориҷӣ
--------------

Бисёр филмҳои хориҷӣ дар дохили Афғонистон, аз ҷумла филмҳои ҳиндӣ ба монанди Фароз Хон *Дарҳматма* ва *Худа Гава* ва филми амрикоии The Beast ба навор гирифта шудаанд.

Ашхоси намоён
-------------

Муаллифон / Директорон / Истеҳсолкунандагон

* Саҳро Каримӣ
* Саъид Орокзай
* Атиқ Раҳимӣ
* Абдул Воҳид Назирӣ
* Сиддик Бармак
* Саба Саҳар (нахустин коргардони зан дар Афғонистон)

Актёрҳо / Актрисаҳо

* Ҳоҷӣ Комрон
* Мамнун Мақсудӣ
* Марина Гулбаҳорӣ - *Осама*
* Лина Алам - *Дар замини хориҷӣ, Лори*

Инчунин нигаред
---------------

* Феҳристи синамои ҷаҳон

Эзоҳ
----

1. ↑  3continents - Programme 2004 (17 June 2005). 22 апрели 2018 санҷида шуд. Баргирифта аз сарчашмаи аввал 17 июни 2005.
2. ↑  Return of the Afghan cinema (22 April 2018). 22 апрели 2018 санҷида шуд.
3. ↑  *Sharf.* 7,000 Afghan Films Hidden From the Taliban Are Now Being Saved and Digitized. *indiewire.com* (14 September 2017). 22 апрели 2018 санҷида шуд.
4. ↑  lubbockonline.com/stories/052702/ent\_0527020031.shtml
5. ↑  Kabul goes film crazy (19 November 2001). 22 апрели 2018 санҷида шуд.
6. ↑  *Atakpal.* Sahraa Karimi To Lead Afghan Film As First Female Chairperson. *TOLOnews* (19 May 2019). 7 сентябри 2019 санҷида шуд.

Истинодҳои беруна
-----------------

* Номзадҳо Оскар
* Кинои Афгонистон
* Синамои Афғонистон - Шабака барои филмсозони афғон
* 
* IMDB: Афғонистон(пайванди дастнорас)
* Филм Филм - Таърихи хронологии синамои Афғонистон аз соли 1946 то имрӯз.

Эзоҳ
----

Пайвандҳо
---------