recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Амирӣ** (*Мирзо Муҳаммадсодиқхони Фароҳонии Қоиммақомӣ*, маъруф ба **Адибулмамолик** (1860, Арок — 1917, Теҳрон) — шоир ва рӯзноманигори эронӣ.

Зиндагинома
-----------

Набераи маорифпарвари машҳури Эрон Қоиммақоми Фароҳонӣ. Забонҳои арабӣ, русӣ, туркӣ, англисӣ, франсавиро медонист. Аз тариқи Кавказ ба Хоразм омад ва аз он ҷо ба Машҳад, сипас ба Боку рафт. Дар Боку замимаи форсии рӯзномаи «Иршод»-ро интишор мекард. Адибулмамолики Фароҳонӣ инчунин ношири рӯзномаҳои «Адаб» (1890 — 92), «Ироқи Аҷам» (1906), «Офтоб» (1913), «Маҷлис» мебошад. Аз соли 1910 то охири умр дар идораҳои адлияи шаҳрҳои Симнон, Язд ва ғ. кор кардааст.

Эҷодиёт
-------

Адибулмамолики Фароҳонӣ шоири соҳибдевон аст. Дар девонаш, ки аз 25 ҳазор байт иборат аст, қасидаҳо, қитъаҳо, мусамматҳову таркиббандҳову тарҷеъбандҳояш фароҳам омадаанд. Мавзӯъҳои ашъори Адибулмамолики Фароҳонӣ иборатанд аз танқиди нобаробариҳои иҷтимоӣ, тарзи давлатдории феодалӣ, риёкориҳои кормандони додситонҳо, ташвиқи илму маориф, ватандӯстӣ ва ғ. Адибулмамолики Фароҳонӣ яке аз саромадони равияи демократии назми муосири Эрон (оғози а. 20) маҳсуб мешавад. Вай аз мӯътақидони анъанаҳои шеъри адабиёти классикии форс-тоҷик буд.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Ёҳақӣ Муҳаммадҷаъфар, Чун сабуи ташна (Таърихи адабиёти муосири форсӣ), Т. 1375 ҳ. ш.

Сарчашма
--------

* Амирӣ // А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2021, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.
**Азимҷон** **Аминов** (тав. 11 майи 1951, Душанбе) — адабиётшинос ва мунаққиди тоҷик.

Зиндагинома
-----------

Хатмкардаи факултети филологияи УДТ (1974). Аспиранти Институти адабиёти ҷаҳонии АИ СССР (1977 — 80), ходими илмии ИЗА ба номи Абуабдуллоҳи Рӯдакии АИ ҶТ (1981 — 98), сармутахассиси шуъбаи иттилоот ва иртибот бо омма ва шуъбаи иттилоотию таҳлилии Дастгоҳи иҷроияи Президенти ҶТ (1998—2003), ноиби ректори ДДСТ ба номи М. Турсунзода (2003 — 06), ноиби ректори Донишкадаи забонҳои Тоҷикистон (2006 — 08). Аз соли 2009 дотсенти кафедраи назария ва амалияи ВАО-и ДСРТ.

Фаъолияти илмӣ
--------------

Ба таҳқиқи адабиёти замони шӯравӣ машғул шудааст. Дар китоби «Рубоӣ ва лирикаи фалсафӣ дар шеъри шӯравӣ» (1988), хусусияти осори назмии с-ҳои 80 садаи 20-и тоҷикро бозгӯ кардааст. Муаллифи зиёда аз 30 мақолаи илмӣ доир ба назарияи тарҷума ва жанрҳои журналистика. Барои донишҷӯён ва мутахассисони соҳаи журналистика ва филология китобҳои дарсӣ ва дастурҳои таълимӣ таълиф намудааст. Узви ИН Тоҷикистон аз соли 1992.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — 608 с. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2021, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.
**Азиза Азимова** — раққоса ва балетмейстери тоҷик. Ҳунарпешаи хизматнишондодаи ҶШС Тоҷикистон (1939). Ҳунарпешаи халқии ҶШС Тоҷикистон (1941).

Зиндагинома
-----------

Азиза Азимова 1915 дар қишлоқи Сурхи (Тоҷкистони шимолӣ) ба дунё омадааст. Аз синни 2 солагӣ ба Бухоро кӯчидааст. С. 1927 дар омӯзишгоҳи педагогии занонаи Бухоро таҳсил намуда, дар дастаи ҳаваскорони он ҳунарнамоӣ кардааст. Солҳои 1930-1932 ҳунарпешаи Театри сайёри коргарони Тошканд. С. 1932 баъди ба Тоҷикистон омадан артисти Театри давлатии драмаи тоҷик ва раққосаи Театри мусиқии тоҷик (ҳоз. Театри давлатии академии апера ва балети тоҷик ба номи С. Айнӣ; 1938-1946) буд. Хатмкардаи шуъбаи режиссёрию балетмейстерии Институти давлатии санъати театрии ба номи А.В. Луначарскийи шаҳри Маскав (1951). Солҳои 1951-1964 сарбалетмейстери Филармонияи давлатии Тоҷикистон. Солҳои 1964-1965, 1983-1985 дар Театри Кобулнандории Афғонистон устоди рақс буд. Аз 1967 дотсент, мудири кафедраи Донишкадаи давлатии санъати Тоҷикистон ба номи М. Турсунзода буд.

Эҷодиёт
-------

Нақшҳои Ширин («Мубориза»-и А. Усмонов), Раъно (пиесаи ҳамноми А. Саидмуродов), Аделма («Маликаи Турандот»-и К. Готси) ва ғ. дар саҳнаи балет нақшаҳои Нозгул («Ду гул»-и А. Ленский, 1941), Лиза («Эҳтиёткории беҳуда»-и П.Л. Гертел, 1943), Мария («Фавораи боғчасарой» - Б. Асафев, 1945) аз ҷумлаи беҳтарин нақшҳои офаридаи А. мебошанд. Дар драмаҳои мусиқии «Гулсара»-и К. Яшин (1938), «Розия»-и Ё. Акубҷонов ва Н. Зелеранский (1942), «Суруди ғазаб»-и Г.Г. Эл-Регистон ва А.М. Крепс (1942), намоишномаи мусиқии «Лола» (1938) ва нахустин операҳои тоҷик – «Шӯриши Восеъ» (1939) ва «Коваи оҳангар»-и С. Баласанян (1940), «Тоҳир ва Зӯҳро»-и А. Ленский (1944) як қатор рақсҳои яккаса ва бисёркасаро бо маҳорат иҷро намудааст. Ба қавли Н. Нурҷонов: А. «яке аз аввалин раққосаҳоест, ки техникаи рақси классикии аврупоиро аз худ намуда, бо унсурҳои рақси миллӣ омезиш додааст» ва ин ҳунарашро ба шогирдон ёд медод. А. балетҳои «Лолаи сурх», «Доктор Айболит»-ро ба саҳнаи Театри давлатии академии опера ва балети тоҷик ба номи С. Айнӣ гузоштааст. Ӯ муаллифи якчанд китоби дарсӣ, брошюра ва мақолаҳо оид ба санъати хореографии Тоҷикистон аст..

Ҷоизаҳо
-------

* Ҳунарпешаи халқии ҶШС Тоҷикистон (1941)
* бо 2 Ордени «Нишони Фахрӣ»
* бо 2 Ордени «Байрақи Сурхи Меҳнат» мукофотонида шудааст.

Адабиёт
-------

* Театральная энциклопедия. Гл. ред. С. С. Мокульский. Т. 1 — М.: Советская энциклопедия, А — «Глобус», 1961, 1214 стб. с илл. 12 л. илл.

Эзоҳ
----

1. ↑
2. ↑  Обидпур Ҷ. Луғатномаи тафсирии мусиқӣ / зери назари Б.Қобилова. – Душанбе: Аржанг, 2019. – С. 14 – 480 с. ISBN 978-999-47-43-90-2
3. ↑  Энциклопедияи адабиёт ва санъати тоҷик. Ҷилди 1. — Душанбе, 1988, — С. 113.

Пайвандҳо
---------

* Азимова Азиза(пайванди дастнорас)
**Азиз Раҳим** (Раҳимов Азиз; таваллуд 9 июли соли 1941, деҳаи Дектури ноҳияи Балҷувон – 13 июни соли 2008, ҳамон ҷо), шоири тоҷик.

Зиндагинома
-----------

Хатмкардаи Омӯзишгоҳи ҷумҳуриявии маданӣ-маърифатии ҶТ (1958) ва Институти маданияти шаҳри Москва (1962). Дар ноҳияҳои Колхозобод, Восеъ дар соҳаи фарҳанг – кинонамоишдиҳӣ кор кардааст. Сардори Раёсати кинопрокати Тоҷикистон (1995 – 2002). Аз соли 2002 мушовири ректори Донишгоҳи давлатии Қӯрғонтеппа ва ҳамзамон мудири кафедраи забони донишгоҳи мазкур буд. Муаллифи маҷмӯаҳои «Қатраҳо» (1988), «Моҳқоқу», «Кокули бом», «Ширмоҳи нав баромад» (ҳар се 1991), «Бахтнома» (1993), «Меҳрнома» (1996), «Расми вафо» (2005), «Нигоҳи меҳр» (2007), «Тақдирнома» (2008) мебошад. Узви ИН Тоҷикистон аз соли 1998.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — 608 с. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2021, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.
**Адмиралтейство** — 1) маркази киштисозии ҳарбӣ дар Россия. Аввалин адмиралтейство дар Архангелск ташкил шуд (1693). Дар Воронеж (1694), Қазон (1718), Астрахан (1722), Севастопол (1783), Николаев (1789), Кронштадт (1752) ва дигар шаҳрҳои Россия низ вуҷуд дошт. Адмиралтейство аз бандар, корхонаҳои киштисозӣ ва таъмири киштӣ, анборҳо ва ғайра иборат буд. Адмиралтействои асосӣ дар шаҳри Санкт-Петербург қарор дошт. Солҳои 1704 – 1844 дар ин ҷо киштиҳоро сохта, сипас ба мақомоти идоракунии флот месупориданд. Аз аввали садаи XIX адмиралтейство бо сохтори бандарҳои ҳарбӣ омехта гардида, танҳо ҳамчун номгӯи таърихӣ боқӣ монд. 2) Биноест дар Санкт-Петербург, намунаи барҷастаи санъати меъмории рус ва ҷаҳонӣ. Онро соли 1704 Пётри I ҳамчун корхонаи киштисозӣ бунёд карда буд. Ҳоло дар он фармондеҳии Флоти Балтикаи Федератсияи Россия ҷойгир аст. 3) Дар Британияи Кабир мақоми олии маъмурии қувваҳои баҳрӣ (ба вазорати баҳрӣ мутобиқ аст).

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — 608 с. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2021, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.
**Акад**, А г а д е, шадри бостон (сонитар вилоят) дар Байнаннадрайн, дар назди Сиппар (Абудаббаи ҳозира дар Ирок). Такр. 2300 то м. пойтахти давлатӣ бузурги Саргони Кадим. Дертар тамоми вилоятн шим. Байнаннахрайни Чанубй А. ном гирифт. Шодони Бобулистон худро хокими Шумер ва Акад меномиданд. А. ба маркази чоррахаи савдои обию хушкӣ табдил ёфт. Тахминан с. 2200 то м. А.-ро гутихо забт ва хароб карданд. Кисми нокиси ёдторидои санъати А. боки мондааст, ки ба а. 23 то м. мансуб аст.

* Энциклопедияи Советии Тоҷик : [дар 8 ҷ.] / сармуҳаррир  А. С. Сайфуллоев. — Д. : СИЭСТ, 1978—1988.
**Азинҳо** — навъе аз пайвастҳои гетеросиклӣ. Дар сикл ду ва зиёда аз он гетероатом доранд, ки якеи он атоми нитроген аст. Азинҳои дар ҳалқа ду атоми нитроген доштаро, диазин, се атоми нитроген доштаро триазин, атомҳои нитроген ва оксиген доштаро оксазин, атомҳои нитроген ва сулфур доштаро тиазин меноманд. Ҳамаи азинҳо чун асос бо кислота намак ҳосил мекунанд. Бисёр пайвастҳои азинӣ моддаҳои фаъоли физиологӣ мебошанд. Онҳо ба таркиби дорувор, ранг, гербисидҳо, витаминҳо, гормонҳо, кислотаҳои нуклеинат ва ғайра дохил мешаванд. Диазинҳо дар ҳалқаашон ду атоми нитроген доранд. Пиридазинҳо аҳамияти калон надоранд. Моддаи асосии ин гурӯҳ – пиридазинро аз алдегиди малеин ва гидразин ҳосил кардан мумкин аст. Пиридазин дар об ҳал мешавад. Бӯяш ба бӯи пиридин шабоҳат дорад; ҳарор. гуд. 6,4°С. Пиримидинҳо пайвастҳои хеле муҳим ба шумор мераванд. Атоми пиримидинӣ асоси баъзе моддаҳои муҳими рустанигӣ, аз ҷумла ҳосилаҳои пурин, кислотаҳои пешоб, маҳсули таҷзияи кислотаҳои нуклеинат (уратсил, тимин, ситозин) ва ғайраро ташкил медиҳад. Пиримидин пайвасти устувор аст; ҳарорати гуд. 20 – 22°С, ҳарор. ҷӯш. 124°С. Муҳити маҳлули обии он нейтралӣ аст. Бо кислотаҳо намак ҳосил мекунад. Дар асоси пиримидин ходимони Институти химияи АИ Ҷумҳурии Тоҷикистон усули нави синтези рангубор ва истифодаи онро барои олкории нахҳои синтезӣ дарёфт намудаанд. Пиразинҳо ба таркиби моддаҳои рангубор, масалан, рангҳои феназинӣ, индантрем ва ғайра дохил мешаванд. Пиразинҳои одӣ моддаҳои зудбухор буда, бӯи нисбатан хуш доранд. Онҳо то ба гексагидропайвастҳо барқарор гашта, ба пиперазин ва ҳосилаҳои он табдил меёбанд. Триазинҳо се атоми нитроген доранд, ки пайиҳам, ғайрисимметрӣ ва симметрӣҷойгир шудаанд. Навъи 1, 2, 3 - триазинҳо фақат дар намуди системаҳои ҳалқагии конденсатсияшуда, масалан, бензотриазин маълуманд. Аз ҷумлаи ҳосилаҳои 1, 2, 4 - триазин пайвастҳое, ки дар таркибашон як ё ду атоми оксиген доранд, бештар дастрасанд. Ҳосилаҳои 1, 3, 5 - триазин хеле бисёранд. Кислотаҳои сианур ва изосианур, хлорангидрид ва эфири кислотаи сианур аз ҷумлаи ҳосилаҳои 1, 3, 5 - триазин мебошанд. Аз сианурхлорид гербитсид ва рангубор тайёр карда мешавад. Ҳалқаи оксазинӣ ва тиазинӣ дар таркиби бисёр моддаҳои доруӣ ва рангубор, инсектисидҳо ва ғайра мавҷуд аст. Аз ҳосилаҳои оксазин ва тиазин бештар пайвастҳое, ки дар таркибашон ду ядрои бо ҳам конденсатсияшудаи бензолӣ доранд (масалан, феноксазин ва фенотиазин), аҳамияти амалӣ пайдо кардаанд.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Каррер П. Курс органической химии, Л, 1962;
* Несмеянов А. Н. Несмеянов Н. А. Начало органической химии, т. II, М. 1970;
* Петров A. А.Балян Х. В. Трощенко А. Т. Органическая химия, М. 1981;
* Сабиров С. С. Самиев М. С. Методические разработки по теоретическому курсу биоорганической химии, часть II, Д. 1984;
* Тюкавкина Н. А. Бауков Ю. И. Биоорганическая химия, М. 1985.

Сарчашма
--------

* А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — 608 с. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2021, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.
**Азимқул Насимов** — шоир, тарҷумон, узви Иттифоқи нависандагони Тоҷикистон (1999)

Зиндагинома
-----------

**Азимқул Насимов** 1 майи соли 1940 дар деҳаи Искодари Айнии вилояти Ленинобод (Суғди кунунӣ) таваллуд ёфтааст. Соли 1961 Омӯзишгоҳи омӯзгории Панҷакент, соли 1969 шуъбаи форсии факултаи филологияи тоҷики Донишгоҳи давлатии Тоҷикистон ба номи В.И.Ленинро хатм кардааст. Аз моҳи ноябри соли 1962 то декабри 1965 дар Артиши Шӯравӣ адои хидмат намудааст. Баъди хатми донишгоҳ муддате дар Телевизиони Тоҷикистон ба ҳайси муҳаррир, аз моҳи октябри соли 1969 то октябри 1971 дар Корхонаи коркарди оҳани шаҳри Исфаҳони Ҷумҳурии Исломии Эрон ба сифати тарҷумон, баъди бозгашт аз Эрон дар Кумитаи давлатии табъу нашри Тоҷикистон дар вазифаи муҳаррири калон, аз моҳи январи соли 1974 то июли 1991 дар Вазорати корҳои хориҷии Ҷумҳурии Тоҷикистон дар мақоми котиби якум, аз моҳи июли соли 1991 то ноябри 2002 дар маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон ба сифати мушовири калон кор кардааст. Алҳол мудири шуъбаи ҳафтаномаи «Адабиёт ва санъат» аст. Аз соли 1999 узви Иттифоқи нависандагони Тоҷикистон аст.

Эҷодиёт
-------

Фаъолияти эҷодиаш аз солҳои шастуми асри бистум оғоз ёфтааст. Аввал шеър менавишт. Намунаҳое аз ашъораш дар маҷмӯаи дастаҷамъии «Шукуфаҳои умедбахш» ба табъ расидаанд. Сипас ба тарҷумаи асарҳои бадеӣ пардохтааст. Тарҷумаи асарҳои Серо Хонзодян «Ташнаам, об диҳед» (1985), Холида Ҳосилова «Бозгашт» (1986), Ҳусайн Аббосзода «Меҳмон аз кишвари дур» (1988), Ариадна Шалар «Садди Троян» (1990), И.С. Тургенев «Шоҳ Лири саҳроӣ» (1989), А.П. Чехов «Асарҳои мунтахаб» (ҷ.1-3, 1988), «Муждаи субҳ» (тазкираи адабиёти мардуми Осиё ва Африқо – бахши ҳикояҳои нависандагони араб; 1987), Алексей Арган «Кӯҳҳо ба баҳр менигаранд» (1988), «Тазкираи адабиёти советӣ барои кӯдакон» (ҷ.2, ҳикояҳои нависандагони Арманистон; 1989), «Муртад» (ҳикоёти нависандагони араб; 2002), Гиде Мопассан «Омурзиш» (2006), маҷмӯаи ҳикоёти нависандагони Озарбойҷон «Қалби Мадина» (2010) ва ғ. маҳсули қалами ӯстанд. Ҳамчунин, силсилаи ҳикоёти Абулфараҷ, Андре Моруа, Бертолт Брехт, Иван Тургенев, Сабоҳиддин Алӣ, Нозим Ҳикмат, Мирзо Адиб, Аҳмадхони Абӯбакр, Хизгил Авшалумов, Нодар Думбадзе, Дмитрий Гулиа, Питсиён Табидзе, Микола Машенко, Фёдор Абрамов, Виктор Коновалов, Исай Тоболский, Надежда Таффи, Леонид Гурунс, Элин Пелин ва ғ. дар тарҷумаи ӯ ба табъ расидаанд. Дар нашри осори илмию адабии як идда суханварони Эрону Афғонистон ҳам ибтикор варзидааст.

Ҷоизаҳо
-------

* Ордени «Дӯстӣ»

Сарчашма
--------

1. ↑  Адибони Тоҷикистон (маълумотномаи мухтасари шарҳиҳолӣ)./Таҳия ва танзими Асрори Сомонӣ ва Маҷид Салим. – Душанбе, «Адиб», 2014, – с.156 ISBN 978-99947-2-379-9
**Азм** — амали мураккабест, ки одамро барои ба мақсади дар наздаш гузошта расидан водор мекунад. Азм мақсадгузории иродавии одам буда, аз фаҳмидагирии вазифаҳои дар пеш истодаи одам, ки бо шавқу ҳавас ва талаботи ӯ алоқаманданд ва муайян кардани воситаҳои бамақсадрасӣ иборат аст. Ҳамаи ин амалҳои фаъолияти равонӣ метавонанд ҳам дар шакли фикрӣ ва ҳам дар шакли эҳсосӣ зоҳир шаванд. Шахс ба воситаи азм моҳияти иҷтимоии рафторҳояшро дониста мегирад ва илова ба он, то чӣ дараҷа бо амалҳояш мувофиқат намудани азмашро мефаҳмад.

Нигаред
-------

* Ирода

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — 608 с. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2021, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.
**Вазъия** (ар. وضعيه‎) — гурӯҳи диние, ки дар мавриди баъзе масоили шаръӣ ва эътиқодӣ назари хосси худро дошт.

Аз ҷумла, ба ақидаи пайравони ин гурӯҳ, анбиёву расулон оқилони олам ва зиракони ҷаҳону ҳакимони хирадманд будаанд; онҳо бар халқ шафқат намуда, барояшон қону­ну қоида вазъ карданд (номи гурӯҳ ҳам аз ҳамин ҷост) ва онро шариат номиданду гуфтанд, ки он ҳукми Худост, то сухани эшон дар дилҳо ҷой гирад. Ба қавли онҳо, аҳли замин ҳақиртар аз онанд, ки аз осмон бар эшон пайғом ояд; чунонки дар илми устурлоб собит шудааст, ки ҷирми Офтоб ва арзи қурси он ҳафт бору ҳафт ҳазор фарсанг дар ҳазор фарсанг аст, ҳол он ки аз рӯйи Замин чун санги осиёе беш наменамояд. Ҳамчунин дар қиёс бо осмон замин низ ҳақиру ночиз бошад. Чунонки гуфтаанд:

> Замин дар ҷанби ин нуҳ сақфи мино  
> 
> Чу хашхоше бувад бар рӯйи дарё.  
> 
> Нигар, то ту аз ин хашхош чандӣ!   
> 
> Сазад, гар бар бурути худ бихандӣ.
> 
>

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* هفتاد و سه ملت یا اعتقادات مذاهب. به تصحیح محمد جواد مشکور. تهران، ۱۳۴۱؛
* كي خسرو اسفنديار. دبستان المذاهب. به اهتمام رضازاده ملک. جلد ۲. تهران، ۱۳۶۲؛
* محمد جواد مشكور. فرهنگ فرق اسلامی. چاپ سوم. مشهد، ۱۳۷۵ ش.

Сарчашма
--------

* Вазъия / С. Маҳмадуллоҳ // Боз — Вичкут. — Д. : СИЭМТ, 2014. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 3). — ISBN 978-99947-33-46-0.
**Вазъдад**, **вазъдиҳӣ**, **юстировка** (аз олмонӣ: *justieren* «андозагирӣ кардан») — маҷмӯи амалиёт барои ба ҳолати корӣ овардани васоити ченкунанда, асбобҳои санҷишӣ, андозагирӣ ё оптикӣ, механизму қисмҳои онҳо, ки саҳеҳӣ (дурустӣ) ва боэътимодии кори онҳоро таъмин менамоянд.

Ҳангоми В. ҳолати васоити ченкунандаро меозмоянд, бо ёрии печмех (винт), ҷузъ (детал, прокладка) ва дигар олот нисбат ба ҳамдигар дуруст ҷойгир шудани қисму гиреҳҳои асбобро ба танзим медароранд, ба тавассути ҳамворкунӣ, соишдиҳӣ, созкунӣ нақсҳоро бартараф менамоянд, баъзе қисмҳоро иваз мекунанд. В.-и асбобҳои оптикӣ аз ҳаммарказкунонии ҷузъҳои
он (линзаҳо, маншурҳо, оинаҳо) иборат аст, ки ба воситаи батанзимдарории ҷойгиршавии ин ҷузъҳо нисбати ҳамдигар ба даст меояд. Баъди В. ҷузъҳои асбоби оптикиро бо печмех, пайвандак (штифт), ширеш устувор (ноҷунбон) мекунанд. Асбобҳои оптикӣ, одатан, қисмҳое доранд, ки бо ёрии онҳо вазъ ва устувории ҷузъҳои оптикиро ҳангоми В. ба танзим медароранд. В.-ро дар техника барои ба ҳолати корӣ овардану таъмин намудани саҳеҳияти дастгоҳҳо (механизмҳо) ё ҷузъҳои онҳо, дар сохтмон барои қад-қади самти даркорӣ баробар кардани ҷузъҳои бино (бом, сутун, поя ва ғайра) ва зери кунҷи зарурӣ гузоштани онҳо, дар чопгарӣ (полиграфия) барои санҷишу мувофиқсозии андозаи ҳарфу расмҳо (клишеҳо), дар сикказанӣ барои тафтиши ғафсии тангаҳо ва дигар соҳаҳо истифода мебаранд.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* Вазъдад // Боз — Вичкут. — Д. : СИЭМТ, 2014. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 3). — ISBN 978-99947-33-46-0.
«**Рейтер**» (англ. Reuters) — аввалин оҷонсии иттилоотӣ дар ҷаҳон ва яке аз чор оҷонсии иттилоотии бузургтарин ҷаҳон, Дар Қaнoрии Варфи Лондони Бритониёи Кабир ҷойгир буда, моликаш Томсон Рейтер (Thomson Reuters) аст. Соли 2008 оҷонсии иттилоотии Рейтер (англ. Reuters) ширкати мустақили Рейтер Груп плс (Reuters Group plc) ба худ тобеъ кард, ки вазъи бозори молиявиро меомӯхт. Он бо забонҳои англисӣ, франсавӣ, арабӣ. итолиёӣ, партугалӣ, русӣ, ҷопонӣ, ва хитоӣ иттилоот ҷамъоварӣ мекунад.

Таърих
------

Оҷонсии Рейтер соли 1851 аз ҷониби Паул Луис Рейтер (Paul Julius Reuter) дар минтақаи Роял Эксченҷи Лондон таъсис ёфтааст. Паул Рейтер дар як фирмаи нашри китоб дар Берлин кор мекард ва он дар оғози Инқилоби соли 1848 барҳам хурд, ки рисола ва памфлетҳои радикалӣ паҳн мекард. Онҳо нашриётро бо эҳтиёткорона ба Рейтер оварданд. Дертар, соли 1949 намунаи хадамоти иттилоотӣ рушд кард. Онҳо аз телеграфи электрикӣ ва хаткашонии кафтарҳо истифода мебурданд. Ширкати телеграмавии Рейтер баъдтар барҳам хӯрд. Ин ширкат дар ибтидо ба иттилооти тиҷоратӣ, хадамоти бонкӣ, фурӯши хона ва фирмаҳои тиҷоратиро дар бар мегирифт. Аввалин рӯзномае, ки ба Рейтер обуна шуда буд, «Субҳи рекламадеҳ» (Morning Advertiser)-и чопи Лондон дар соли 1858 мебошад. Дар давоми солҳо Рейтер нахуст дар Аврупо баъдан дар тамоми ҷаҳон шуҳрат ёфт ва нахустин оҷонсие буд, ки аз хориҷа гузориш медод. Аввалин гузориш дар Рейтер ин гузориши Абраҳам Линколн (Abraham Lincoln) буд, ки чун намуна муаррифӣ шуд. Имрӯз қариб тамоми васоити ахбори оммавии ҷаҳон аз матолиби Рейтер истифода мебаранд. Оҷонсии Рейтер дар бештар аз 200 шаҳр ва 94 намояндагӣ дошта, ба 20 забон ахбор интишор мекунад. Охирин намояндаи оилаи Рейтерҳо Маргарита, Баронесс де Рейтер 25 январи соли 2009 дар синни 96 солагӣ, баъд аз бемории фалаҷи майна вафот кард.

Талаботи рӯзноманигорӣ
----------------------

Рейтер барои нигаҳ доштани беғаразии рӯзноманигорӣ сиёсати ҷиддиро пеш гирифтааст. Ин сиёсат барои он аст, ки ба ҳассосият роҳ надодан дар гузоришҳо барои сӯйи истифода накардан аз вожаи «террорист», аз ҷумла таркишҳои 11 сентябри соли 2001 дар ИМА. Дар Рейтер инчунин сухани террорист ва умуман иттилоот дар ин мавзӯъ манъ аст. Муҳаррири иттилооти глабалӣ Стефен Ҷакис навишта буд: «Мо ҳама медонем, ки як марди террорист аз дигар мардони озоди мубориз чӣ фарқ мекунад ва Рейтер принсипи истифода накардан аз мафҳуми „террорист"-ро нигоҳ медорад». Ин муҳимтарин нишондоди касбӣ барои журналистони ин оҷонсии иттилоотӣ буда, ин таҷриба бесобиқа дар фаъолияти ВАО-и ҷаҳонист.

Сиёсати забонӣ
--------------

Фазои мубодилаи иттилоот
------------------------

Эзоҳ
----

Пайвандҳо
---------

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Рейтер дар Викианбор |

* reuters.com​(англ.) — вебгоҳи расмии Рейтер
* Официальный сайт агентства «Рейтер» (Россия и страны СНГ) (рус.) Бойгонӣ шудааст 3 феврали 2021  сол.

**Lua error in Модул:External\_links at line 153: attempt to call field 'getWikidataRefHtml' (a nil value).**
Гилеми туркманӣ
**Гилем** — навъе аз палоси пашмин. Гилемро аз абрешим, пахта, пашми бузу гӯсфанд ва ё дигар ҳайвоноти хонагӣ мебофанд. Он асосан дар фарши хона ва болои бӯрё андохта мешавад. Навъҳои рангаи сода ва мунаққаш дорад; рангҳои истифодашуда дар он аслан гиёҳӣ ҳастанд ва гоҳе ҳам барои ҷилваи бештару куҳна нашудани ранг гилемро бо чой ё пӯсти чаҳормағз шустушӯ медиҳанд.

Таърих
------

Бинобар маълумоти маъхазҳои таърихӣ ва ҳафриёти бостоншиносӣ, қадимтарин гилем дар сарзамини мо — Варорӯд (Осиёи Миёна) ёфт шудааст. Дар натиҷаи ҳафриёти Хоразм гилемҳои мансуб ба ҳазораи I то м. ёфт шудаанд, ки дар бораи аз аҳди бостон дар Осиёи Миёна вуҷуд доштани гилем шаҳодат медиҳанд. Дар аҳди Хусрави Парвиз (590—628) дар кохи Мадоин гилеме бо номи «Баҳористон» густарда мешудааст, ки андозааш 900 зироъи мураббаъ ва дорои нақшунигори гуногун (тасвири гӯшаҳои табиати зебои Эронзамин, майсазор, гулу буттаҳо, ҷӯйҳои саршор, нақши парандагон, саҳнаҳо аз набардҳои шоҳони сосонӣ бо душманон ва ғ.) буда, бо нахи абрешими навъи аъло ва зумурраду ҷавоҳирот ороиш ёфтааст. Бинобар навиштаи муаллифи «Таърихи Табарӣ» (ҷ. IV), сарлашкари араб Саъд ибни Ваққос пас аз ғасбу ғорати Мадоин «Баҳористон»-ро ба ихтиёри халифа Умари Хаттоб фиристод, ки «он шаст зироъ дар шаст зироъ буд, якпорча, ба андозаи як ҷариб, ки дар он роҳҳои мусаввар буду обнамоҳо чун наҳрҳо ва лобалои он ҳаммонанди марворид буду ҳошияҳо чун киштзору сабзазори баҳорон буд аз ҳариру аз пудҳои тило, ки гулҳову нуқраву амсоли он дошт, тавассути чандин уштур ба Мадина фиристод. Умар дар тақсими чунин муъҷиза дармонд ва охируламр онро пора-пора кард, ки ҳар пораи он 20 ҳазор дирҳам буд». Муаллифони асарҳои таърихиву адабӣ (муаррихон Табарӣ ва Масъудӣ, Хурдодбеҳ ва дигарон) гилеми «Баҳористон»-ро аз нодиртарин муъҷизоти ҳунари башарӣ шуморидаанд.

Санъати гилембофӣ назди ниёкони тоҷикон аз шоҳкорҳои ҳунарӣ маҳсуб мешуд. Онҳо дар ин замина корҳои ҳунарии бисёре ба ёдгор гузоштаанд ва ин ҳунар минбаъд назди мардумони дигар низ роиҷ гардид. Дар марказҳои тоҷикнишин (Марв, Бухоро, Самарқанд, Устурушан, Хуҷанд ва ғ.) косибон анвои гуногуни палосу фаршҳои ороиширо бофтаанд. Ҳунармандон ба нақшҳои мураккабсохти ороишӣ, тасвири манзараҳои рангомези табиат, қасру кӯшкҳо, рустаниву парандагон таваҷҷуҳи хосса додаанд. Қимати гилем ба навъу сифат (бофта, дӯхта, бенақш ё гулдор), масолеҳ (аз абрешим, пахта, пат, пашм, сунъӣ) ва рангубори он (андоза, нақшунигор ва ғ.) вобаста аст.

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Гилем дар Викианбор |

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* Гилем // Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.
**TOEFL** - санҷиши забони англиси чун забони хориҷи, буда танхо барои донишчуёне, ки миллаташон ғайри инглис мебошад пешбини шудааст. 
Донишчуёне, ки хохиши таҳсил дар донишгоҳхо ва донишкадаҳои ИМА, Канада, Аврупо ва Осиёро доранд бояд аз санҷиши TOEFL гузаранд. Инчунин санҷиши TOEFL барои мутахассисоне, ки максади кор ва тачрибаомузиро дар давлвтҳои дар боло зикршуда доранд суроидани ин санҷиш хатмист. Натичаи санҷиши TOEFL 2 сол пас аз таърихи супоридан дар хазинаи маълумотхо хифз карда мешавад, пас аз он беэътибор дониста мешавад. 
TOEFL ду намуд дорад: TOEFL PBT (Paper-based Test) ва TOEFL iBT (Internet-based Test). Одатан давомнокии TOEFL PBT зиёда аз 3 соатро дар бар мегирад, TOEFL iBT бошад, зиёда аз 4 соатро дар бар мегирад.

Нигаред
-------

* GRE

Эзоҳ
----
«Дар баёни пайдо шудани илми мусиқӣ ва одобу кайфияти хоси он» (ба забони форсии тоҷикӣ, нимаи дуввуми садаи XVI-ва ибтидои садаи XVII навишта шуда, хатти хонои настаълик), муаллифаш ноъмалум, Исфахон. Аз рисолаҳои муҳими назарии мусиқӣ оид ба масоили таърихи ташаккул, ривоҷи фикрӣ дар 12-мақом ва таркиботи он аст. Аз мундариҷаи рисола пайдост, ба таълифоти мусиқии дар Мовароуннаҳру Хуросон (Кавкабии Бухороӣ, Маҳмуди Мирзобой, Хоҷакалони Хуросонӣ ва диг.) иртибот дошта, дар бисёр маврид ба манобеи мусиқии дар ин ҳавзаҳо иншошуда муроҷиат шудааст. Рисола аз муқаддима ва 5 фасл таркиб ёфта, бобе аз рисолаи «Насими тараб» илова шуда, дар муқаддима («Дар одоби илми мусиқӣ») тавсифи мусиқӣ (чун илм ва ҳунар) такя ба гуфтаҳои донишмандони ин илм шудааст (мусиқидонони ас.14-16).

Мавзӯи боби аввал («Дар маърифати мақомот ва таркиботи он») ин шарҳи 12-мақом, 24-шӯъба ва 6-овоза, назару тавсифи фалакӣ, донишӣ ва моҳияти маҷмӯи даврии мусиқист.

Дар фасли дуввум («Дар баёни пардаҳои мақомот») шарҳи мухтасари ҳар мақом, таърихи эҷоду рушди онҳо бо такя ба нақлу гуфтаҳои аҳли ҳунар натиҷагирӣ шудаанд.

Боби саввум («Дар баёни пардаҳои шӯъабот») таркиботи 24-шӯъба, тавсифи ҳар яке аз онҳо, усули истихроҷ ва фаҳмиши аҳли мусиқӣ дар иртибот ба маҷмӯи шӯъботи мақомҳо баён гардидааст. Муаллиф барои тақвияти хулосаҳояш аз гуфтаю навиштаҳои муси-қидонон (Кавкабӣ ва диг.) иқтибосҳо меорад.

Боби чаҳорум ин таърифи («Дар баёни пардаҳои овозҳо») шаш овозаи мусиқӣ (Гавашт, Моя, Гардуния, Салмак, Шаҳноз, Наврӯз), равиши истиҳроҷ, мавқеи ҷойгиршавии ҳар яке дар созҳои мусиқӣ ва ниҳоят иртиботи ҳар овоза ба ду мақом аст.

Дар боби панҷум («Дар баёни ҳафдаҳ баҳри усул») тавсифи зарбу вазнҳои маъмули форсӣ (Аҷамӣ), яъне таркиботи зарбӣ, сохти авзонӣ, ҳамсонии арӯзу мусиқӣ, равиши эҷоди зарбҳо, нақши авзони мусиқӣ дар эҷоду иҷрои мақомҳо ва гуфтаҳои донандагону иҷрогарони мусиқӣ ба қавонини усулӣ дар мусиқӣ ва ғ. аст. Муаллиф дар ҷараёни тавсифи таркиботи 12-мақом ва масоили эҷоду иҷрои мусиқӣ аз манобеи мусиқии гузаштаю замонааш истифода карда, ба хулосаҳои ҷолиби назарию зебоишиносии мусиқӣ комёб шуданашро дар хотимаи рисола собит менамояд. Ин рисола маҳсули тафаккури тафсирию тахлилии ҳавзаҳои ҳунарии Эрони нимаи дуввуми садаи XVI-ва ибтидои садаи XVII аст (мактаби Исфаҳон).

Адабиёт
-------

Машҳун Ҳ. Таърихи мусиқии Эрон, Теҳрон, 1376; Фарҳангномаи мусиқии Эрон, Теҳрон, 1376; Энсиклопедияи адабиёт ва санъати тоҷик, ҷ. 1. Душ. 1988; Рисолаи мусиқӣ, Р:1466-1, ИШАФ Ӯзб.

Нигаред низ
-----------

* Шашмақом

Эзоҳ
----

1. ↑  Донишномаи Шашмақом./Зери таҳрири Олимов К. Абдувалиев А. Азизӣ Ф. Раҷабов А. Ҳакимов Н. – Душанбе, 2009. - с. 57 ISBN 978-99947-49-13-3
**Рангоҷанг** (форсӣ: رنگاجنگ‎), **пейнтбол** (англ. Paintball — тӯпи ранг) — як бозии гурӯҳӣ бо тирандозӣ (на наздиктар аз 5 метр) аз як нишонгари пневмотик бо тӯпҳои желатинии пур аз ранги безарар (ранги маъданӣ), ки дар асари зарба шикаста мешаванд ва ҳарифонро аз бозӣ ҳазф мекунанд. Тӯпҳои пейнтбол маъмулан бо истифода аз нишонгарҳои пейнтбол шиллик мешаванд, ки бо ҳавои фишурда ё диуксиди карбун кор мекунанд ва дар асл барои аломатгузорӣ аз роҳи дури дарахтон ва говҳо тарроҳӣ шудаанд.

Эзоҳ
----

1. ↑  ПЕЙНТБОЛ // Большая российская энциклопедия. Том 25. Москва, 2014, стр. 522
2. ↑  Paintball History > First Paintball Game. *nicolpawn.ca*. 3 феврали 2023 санҷида шуд. Баргирифта аз сарчашмаи аввал 3 апрели 2019.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️  Гузариш ба унсури Викидода  Фарҳангҳо ва донишномаҳо | 
* Большая датская
* Большая норвежская
* Большая российская (старая версия)

 |
| Дар феҳристҳои китобшинохтӣ | 
* GND: 4321191-4
* J9U: 987007534290705171
* LCCN: sh89000253
* NKC: ph503029

 |
**Самад Ғанӣ** (2 ноябри 1908, Самарқанд — 7 апрели 1974, Душанбе, ҶШС Тоҷикистон) — рӯзноманигор, нависанда, тарҷумон, узви Иттифоқи нависандагони Тоҷикистон (1960)

Зиндагинома
-----------

Самад Ғанӣ 2 ноябри соли 1908 дар шаҳри Самарқанд ба ҷаҳон омадааст. Дар Дорулмуаллимини Самарқанд, курси ходимони молияи Тошканд, мактаби ҳизбӣ ва курси рӯзноманигорони назди КМ КПСС таҳсил ва дар рӯзномаҳои Самарқанду Тошканд кор кардааст. Муҳаррири рӯзномаи «Тоҷикистони Сурх», корманди Институти марксизм-ленинизм, муҳаррири моҳномаи ҳаҷвии «Хорпуштак» будааст. Фаъолияти меҳнатияш аз солҳои сиюм оғоз ёфтааст. Борҳо вакили мардумии парлумони замон будааст. 7 апрели соли 1974 аз олам даргузашт. Аз соли 1960 узви Иттифоқи нависандагони Тоҷикистон аст.

Эҷодиёт
-------

Муаллифи драмаҳои «Ғалаба» (ҳамроҳи А.Исмоилов, 1935), «Ватандӯстон» (ҳамроҳи Ф.Ниёзӣ, 1937), «Тӯй» (1957), «Виҷдон» (ҳамроҳи С. М. Мителман, 1958) ва ғ. мебошад, ки ҳама саҳнагузорӣ шудаанд. Асарҳои драмавии муаллифони дигарро ба тоҷикӣ гардондааст, ки дар байни онҳо драмаҳои А.Чехов, М.Иброҳимов, В.Пистоленко, Н.Вирта ва дигарон ҳастанд. Яке аз ҳаҷвнигорони муваффақи кишвар, муаллифи китобҳои ҳаҷвии «Табассум» (1989), «Гули хандон» (1963), «Мавҷи шӯх» (1966), «Арвоҳ» (1969) ва ғ. мебошад. Чанде аз ҳикояҳои ҳаҷвӣ ва фелетонҳояш ба забони русӣ тарҷума ва дар китобҳояш «Улыбка» (1960) ва «Смех не грех» (1964) чоп шудаанд.

Ҷоизаҳо
-------

* 5 орден ва чанд медалу ифтихорнома.

Эзоҳ
----

1. ↑  Самад Ғанӣ(тоҷ.). *navisandagan.tj*. 18 июни 2019 санҷида шуд.
2. ↑  Адибони Тоҷикистон (маълумотномаи мухтасари шарҳиҳолӣ)./Таҳия ва танзими Асрори Сомонӣ ва Маҷид Салим. — Душанбе, «Адиб», 2014, — с. 74 ISBN 978-99947-2-379-9
**TajSpell 1.0** ин модули тафтиши имлои забони тоҷикӣ ва аз сатр ба сатр гузаронидани калимаҳо дар барномаҳои Microsoft Office ва дигар барномаҳо аст, ки дар асоси натиҷаҳои корҳои илмӣ-тадқиқотии кормандони кафедраи «Таъминоти барномавӣ ва технологияҳои иттилоотӣ» Донишкадаи политехникии Донишгоҳи техникии Тоҷикистон ба номи М.Осимӣ дар ш. Хуҷанд ва мактаби илмии лингвистикаи тоҷикӣ дар назди Ташкилоти ҷамъиятии "Маркази рушди технологияҳои иттилоотӣ Зафар Усмонов" бо ҳамкорӣ бо ширкати умумиҷаҳонии Microsoft сохта шудааст.

Тафтиш ва аз сатр ба сатр гузаронӣ бо имкониятҳои стандартие, ки дар ҳамаи барномаҳои Microsoft Office ҷой дода шудаанд, ба роҳ монда мешавад. Яъне Шумо бо забони тоҷикӣ ба монанди забонҳои русӣ ва англисӣ метавонед, тафтиши орфографӣ ва тарзи дурусти аз сатр ба сатр гузарониданро иҷро кунед. Барои ин бояд танҳо TajSpell-ро ҷойгир карда, забони матнро — «Таджикский» интихоб кунед.

### Модули тафтиши орфографии матнҳо дар забони тоҷикӣ:

Ҳаҷми луғати орфографӣ — зиёда аз 69 000 воҳидҳои лексикӣ (префикс, асос, постфикс). Аз ин 69 000 воҳидҳои лексикӣ дар ҳаҷми 7-10 млн. калимаҳои гуногун ҳосил карда мешаванд. Луғати истифода шуда, дар асоси натиҷаҳои бисёрсолаи корҳои илмӣ тадқиқотии олимони соҳаи лингвистикаи компютерӣ доктори илмҳои физика ва математика Зафар Ҷӯраевич Усмонов, номзадҳои илмҳои физика ва математика Солиев Одилхӯҷа Маҳмудхӯҷаевич, Худойбердиев Хуршед Атохонович, Довудов Гулшан Мирбаҳоевич ба даст омадааст.

Модули орфографӣ ба истифодабаранда дар айни вақт имконияти тафтишро фароҳам мекунад, яъне бевосита дар вақти ҳуруфчинӣ ва/ё воридкунии матн калимаи ғалатдор бо зерхати сурхи морак ишорат карда мешавад. Дар ин ҳолат, истифодабаранда метавонад ислоҳот дарорад, яъне тугмаи ростро пахш карда варианти дурустро интихоб кунад ё калимаро ба луғат илова кунад. Модули тафтиши орфографӣ ба версияи 3-юми стандарти CSAPI (Common Spelling Application Programming Interface) мувофиуат мекунад. Барномаҳое, ки функсияи тафтиши орфографӣ бо технологияи Microsoft CSAPI сохта шудаанд, ба таври автоматӣ тафтиши матни забони тоҷикиро дастгирӣ мекунанд.

### Модули аз сатр ба сатр гузаронии калимаҳои матни забони тоҷикӣ дар MS WORD 2000,XP,2003,2007.

Модули зерин имконияти ба тарзи дуруст аз сатр ба сатр гузаронидани калимаҳоро дар барномаи MS Word имконият дода, ҳамчун як модули иловагии тафтиши орфографии матни тоҷикӣ ҳисоб мешавад. Аз сатр ба сатр гузаронии калимаҳо бо ёрии алгоритми шахсии Солиев О.М. ки ба қоидаҳои забони тоҷикӣ ҷавобгӯ мебошад, ба роҳ монда шудааст.

### Модули тезауруси забони тоҷикӣ дар MS WORD 2000,XP,2003,2007.

Модули зерин барои калимаи пешниҳодшудаи тоҷикӣ феҳристи калимаҳои ҳаммаъно (синоним), аз манбаи калимаҳои тезаурус пешниҳод мекунад. Айни ҳол дар модули тезаурус ба миқдори 2000 калимаҳои ҳаммаъно нигоҳ дошта шудааст.


|  |  |
| --- | --- |
| Нармафзор | *Ин мақолаи нопурра дар бораи нармафзори компютерӣ мебошад.Шумо метавонед бо пурра кардани ин ба Википедия кумак кунед.* |

Эзоҳ
----

1. ↑  TajSpell 1.0 модули тафтиши имлои забони тоҷикӣ

Пайвандҳо
---------

* Саҳифаи расмӣ
* Орфография текста на таджикском языке теперь будет проверяться автоматически (Азия-Плюс)
**Авганов Самардин Саидович** (тав. 26 декабри 1973, Кӯлоб) — забоншиноси тоҷик, доктори илмҳои педагогика (2010), профессор (2021).

Зиндагинома
-----------

Солҳои 1991—1996 дар факултети забонҳои хориҷии ДДОД таҳсил кардааст. Ҳамчунин солҳои 1991—1996 дар шуъбаи ғоибонаи факултети филологияи тоҷик ва солҳои 1998—2002 факултети ҳуқуқшиносии Донишгоҳи давлатии миллии Тоҷикистон таҳсил намудааст. Донишгоҳҳои номбурдаро бо дипломи аъло хатм намудааст. Солҳои 1996—2004 ассистент, 2004—2006 муаллими калон, 2004—2008 мудири кафедраи забони англисӣ ва типологияи муқоисавии Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи С. Айнӣ буд. Солҳои 2008—2009 вазифаи мудири кафедраи услубшиносӣ ва назарияи тарҷумаи донишгоҳи омӯзгориро ба уҳда дошт. Аз соли 2009 то соди 2012 декани факултети забони англисии Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи Садриддин Айнӣ мебошад. Солҳои 2012—2015 - Директори Маркази барномахои байналмилалли назди Вазорати маорифи Ҷумҳурии Тоҷикистон буд. Солҳои 2015—2016 ба хайси Сардори раёсати тахсилоти олии касби ва баъдидипломии Вазорати маорифи Ҷумҳурии Тоҷикистон кор мекард. Аз соли 2016 то соли 2021 вазифаи Хамохангсози Лоихаи "Рушди тахсилоти оли"-и Вазорати маорифи Ҷумҳурии Тоҷикистонро ба ухда дошт. Аз соли 2021 инчониб профессори Донишгохи иёлоти Калифорнияи ИМА аст.

Муаллифи 2 монография ва зиёда аз 40 мақолаҳои илмӣ аст, ки дар онҳо масъалаҳои омода намудани муаллимони забони англисӣ, касбияти омӯзгор, қобилияти муаллимони мактабҳои олӣ ва афкори педагогии мутафаккирони тоҷикро мавриди баррасӣ қарор додааст. Бо ифтихорномаҳои Вазорати маорифи Ҷумҳурии Тоҷикистон ва донишгоҳи омӯзгорӣ сарфароз шудааст.

Осор
----

* Профессиональная подготовка преподавателей английского языка для общеобразовательных школ, Д. 2009;
* Компютерные технологии как средство обучения иностранным языкам, Д. 2010;
* Педагогические основы проектирование вузовских технологий обучения // Вестник Педуниверситета, Д. 2004, № 1;
* Профессионализм педагога в контексте задач творческого самоосуществления растущей личности // Вестник Педуниверситета, Д. 2004, № 3;
* Система работы в рамках авторской педагогической концепции // Вестник Педуниверситета, Д. 2004, № 3;
* Профессионализм деятельности педагогических и руководящих работников // Вестник ТГНУ, Д. 2004, № 4;
* Структура профессиональных способностей преподавателя высшей школы // Вестник ТГНУ, Д. 2004,
* № 4.

Пайвандҳо
---------

* Донишнома. Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи С. Айнӣ

Эзоҳ
----

1. ↑  Авганов Самардин Саидович Профессиональная подготовка будущего учителя иностранных языков на основе применения компьютерных технологий для общеобразовательных школ (на материалах английского языка). *www.dissercat.com*.  22.05.2023.
**Салҷуқиён** ё **Салоҷика** (форсӣ: سلاجقه‎), ё **Оли Салҷуқ** (форсӣ: آل سلجوق‎) — номи дудмони турк аст, ки дар қарнҳои панҷум ва шашуми ҳиҷрии қамарӣ (ёздаҳум ва дувоздаҳуми мелодӣ) бар бахшҳои бузурги Осиёи Ғарбӣ, шомили Эрони кунунӣ, фармонварӣ доштанд.

Салҷуқиён забони форсиро забони расмӣ ва дарбори қарор додаанд ва вазирони ин давра, ба вижа Умедалмалик Кандрӣ ва Хоҷа Низомулмулки Тӯсӣ хидмати муҳиме ба адабиёти форсӣ ва густариши донишҳо карданд.

Нигаред низ
-----------

* Давлати Салҷуқиён

Эзоҳ
----


|  |  |
| --- | --- |
| Таърих | *Ин мақолаи нопурра аз таърих мебошад.Шумо метавонед бо пурра кардани ин ба Википедия кумак кунед.* |
Акс:Samara main.jpg
**Самара** (аз соли 1935 то 1991 - Куйбышев) - шаҳр дар минтақаи дарёи Волгаи Русия, маркази минтақаи иқтисодии Волга ва вилояти Самара, ҳавзаи шаҳрии Самараро ташкил медиҳад.

Шаҳри ифтихори меҳнатӣ ва ҳарбӣ (2016).

Аҳолӣ 1,156,644 нафар аст(2019), нуҳум шаҳри сераҳолӣ дар Русия. Дар доираи агломератсия (сеюм калонтарин аҳолӣ дар Русия), зиёда аз 2,7 миллион нафар зиндагӣ мекунанд.

Дар соҳили поёни чапи обанбори Саратов дар рӯ ба рӯи Самарская Лука, дар пояи дарёҳои Самара (номи шаҳр) ва Сока ҷойгир шудааст. Бори аввал аст, ки номи дарёи Самара дар ёддоштҳои котиби сафорати Араб ва сайёҳ Аҳмад ибни Фадлан (921) ҳамчун "Самур" сабт шудааст.

Маркази калони иқтисодӣ, нақлиётӣ, илмию таълимӣ ва фарҳангӣ. Самара инчунин як маркази бузурги муҳандисӣ ва коркарди металл, металлургия, коркарди нафт, хӯрокворӣ ва инчунин кайҳонӣ ва авиатсионӣ мебошад. Дар шаҳр беш аз 150 корхонаи саноатии калон ва миёна мавҷуд аст.

Самара соли 1586 ҳамчун қалъаи посбон таъсис дода шудааст. Аз соли 1935 то 1991, шаҳр ба шарафи ҳизби Шӯравӣ ва арбоби давлатӣ Валерий Владимирович Куйбышев ба номи Куйбышев ном гузошт. Дар Самара, яке аз дарозтарин соҳилҳои дарёҳо дар Русия ва баландтарин баландтарин истгоҳи роҳи оҳан дар Аврупо. Илова бар ин, майдони ба номи Куйбышев калонтарин майдони Аврупо аст.

Дар соли 2018 дар Перм бозиҳои Ҷоми Ҷаҳон оид ба футбол баргузор шуданд.

Эзоҳ
----

1. ↑
2. ↑
3. ↑
4. ↑  Численность населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2019 года. 19 октябри 2019 санҷида шуд. Баргирифта аз сарчашмаи аввал 16 июли 2019.
**Котиби сеюм (Дипломат)** - намояндаи доимӣ дар назди ташкилоти байналмилалӣ - кормандони хидмати дипломатӣ, ки дар намояндагиҳои дипломатӣ ва муассисаҳои консулии Ҷумҳурии Тоҷикистон дар хориҷа, намояндагиҳои Ҷумҳурии Тоҷикистон дар назди ташкилотҳои байналмилалӣ кор мекунанд.

Нигаред низ
-----------

* Дипломат
* Котиби якум (Дипломат)
* Котиби дуюм (Дипломат)

Эзоҳ
----

1. ↑  Қонуни ҶТ Дар бораи хидмати дипломатӣТоҷикистон. Б.3. Мод. 10. Кормандони хидмати дипломатӣ ва вазифаҳои дипломатӣ. 11 июли 2015 санҷида шуд. Баргирифта аз сарчашмаи аввал 7 ноябри 2016.

* Ахбори Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон соли 2007, №6, мод.428;

соли 2008, №6, мод. 448
**Miránda** — функциональный язык программирования, созданный в 1985 году Дэвидом Тёрнером в качестве стандартного функционального языка. Имеет строгую полиморфную систему типов, поддерживает типы данных пользователя. Как и язык **ML** преподаётся во многих университетах. Функциональные объекты строятся с помощью карринга (частичного применения) существующих функций. Обладает ленивой семантикой. Программа представляет из себя множество определений.

Преемник языков SASL и KRC, использующий некоторые концепции ML и Hope. Оказал большое влияние на разработчиков языка **Haskell**.

Пример кода
-----------

Определение функции `map` и ее последующее применение к функции, увеличивающей аргумент на два:

```
map f[] = []
map f(x:s) = (f x):(map f s)
L = [1..6]
map((+)2) L
→ [3, 4, 5, 6, 7, 8]
```

Двоеточие определяет голову (первый элемент) и хвост (последующие элементы) списка как при его композиции, так и при сопоставлении с образцом. Функция для увеличения аргумента на 2 получена частичным применением примитивной функции `+` к аргументу `2`. Запись `[1..6]` - укороченная запись `[1, 2, 3, 4, 5, 6]`.

Пример списочного выражения:

```
[ n+2 | n <- [1..6] ]
→ [3, 4, 5, 6, 7, 8]
```
**Реквизитсия** - аз ҷониби давлат бо додани арзишаш бо таври маҷбурӣ барои эҳтиёҷоти давлат ё ҷамъият аз молик гирифтани чизу чора. Ин чорабинӣ танҳо дар мавридҳо ва бо тартиби муайянкардаи қонун иҷозат дода мешавад. Дар қарор оид ба реквизится бояд ноҳияе, ки ин чорабинӣ дар он мавқеъ гузаронида мешавад, категорияи амволе, ки реквизитсия карда мешавад, тарзи гузаронидани реквизитсия ва ғ. бояд пешбинӣ карда шавад. Арзиши амволи реквизитсияшударо дар тӯли як моҳ он мақомоте медиҳад, ки чизу чораи реквизитсияшуда ба фоидаи вай меравад.

Эзоҳ
----

1. ↑  Фарҳанги истилоҳоти ҳуқуқ / Зери таҳрири Маҳмудов М.А. - Душанбе: ЭР-граф, 2009. - с. 396
**Ректификатсияи сарҳад** - тағйирёбии ғайримуҳим ё муайянкунии нисбии хатти сарҳади давлат дар маҳал мебошад, ки тибқи шартномаи байналмилалии собиқ муқаррар шудааст. Ректификатсияи сарҳад дар ҳолати сохтмони туннелҳо, гидростансияҳо ва дигар иншоотҳо дар минтақаи сарҳадӣ, инчунин дар хатти сарҳад ё наздикии он бо мақсади қонеъ гардонидани манфиатҳои хоҷагии давлат татбиқ мешавад. Ректификатсияи сарҳад дар асоси шартномаи байналмилалӣ байни тарафҳои манфиатдор ба амал бароварда мешавад.<ref>Фарҳанги истилоҳоти ҳуқуқ / Зери таҳрири Маҳмудов М.А. - Душанбе: ЭР-граф, 2009. - с. 396

Нигаред низ
-----------

Редемаркатсияи сарҳад

Эзоҳ
----
**Рекурсия** - Тарзи сохтани функсияҳоро мо пештар омухта будем. Функсияҳое, ки мо дар намунаҳо оварда будем, одатан аз функсияи `main()` истифода ё ки даъват мешуданд (function calling). Мумкин аст, ки аз функсияи `main()` ягон функсияи `f1()` даъват шавад, аз функсияи `f1()` ягон функсияи `f2()` даъват шавад ва хоказо. Агар функсия худро даъват кунад, он функсияи рекурсиви номида мешавад. Чунин тарзи рекурсия рекурсияи ошкор низ номида мешавад. Агар як функсия функсияи дигарро даъват кунад ва дар навбати худ функсияи дуввум функсияи якумро даъват кунад, ин функсияҳо низ рекурсивианд. Чунин тарзи рекурсия рекурсияи ноошкор номида мешавад. Аён аст, ки шаклҳои боз хам мураккабтари рекурсияи ноошкор имконпазиранд.

Пайвандҳо
---------

* Рекурсия дар C++ Бойгонӣ шудааст 30 сентябри 2007  сол.
**Котиби якӯми Ҳизби коммунистии ҶШС Тоҷикистон** - мансаби (ҳизбию давлатӣ) баробар ба вазифаи сарвари Ҷумҳурии Шӯравии Сотсиалистии Тоҷикистон дар ҳайати Иттиҳоди Шӯравӣ дар солҳои 1929-1991. Мансаби Котиби якӯми Ҳизби коммунистии ҷумҳуриҳои ИҶШС, ки дар тобеъияти (номенклатураи) пурраи Кумитаи марказии Ҳизби коммунистии ИҶШС буд, танҳо дар ин идораи яккаҳукумрони марказонидашудаи Иттиҳоди Шӯравӣ тасдиқ гардида, таъйин карда мешуд.

Нигаред низ
-----------

Котибони якӯми Ҳизби коммунистии ҶШС Тоҷикистон

Эзоҳ
----

1. ↑  Ҳақикати таърих. Доғҳои сиёҳи таърихи Тоҷикистон. - Душанбе, 1990, – с. 175.
Идораи кӯҳнаи CCTV
**Телевизиони марказии Чин** (англ. China Central Television, англ. Chinese Central Television, сокращается как **CCTV**; (чинии сунатӣ: 中國中央電視臺, сода: 中国中央电视台, пинйин: *Zhōngguó Zhōngyāng Diànshìtái*, палл.: *Чжунго чжунъян дяншитай*) — муҳимтарин пахшкунандаи телевизион дар Чин.

Таърих
------

### Солҳои 1958-1995

CCTV бори аввал 2 сентябри соли 1958 бо номи Телевизиони Пекин, пас аз пахши таҷрибавӣ 1 майи соли 1958 пахш шуд. Соли 1973 барномаи II оғоз ёфт. Номаш 1 майи соли 1978 ба CCTV иваз карда шуд. 1 январи соли 1986 барномаи III оғоз ёфт. 1 октябри соли 1992 барномаи IV (Байналмилалӣ) тавассути телевизиони моҳвора ба самти тамоми кишварҳои хориҷӣ оғоз гардид. Соли 1994 тавассути телевизиони ноқилӣ барномаҳои V, VI, VII ва VIII оғоз гардиданд.

### Аз соли 1995

Соли 1995 шабакаҳои телевизионӣ CCTV News and Channel Comprehersion, CCTV Channel and Comprehersion, CCTV Opera and Channel, Channel CCTV International, Channel CCTV Channel, CCTV Sports Channel, CCTV Literature Channel номида шуданд, аз соли 2000 инҷониб онҳо номҳои муосир доранд. Соли 2008 идораи нави CCTV ифтитоҳ шуд (аз рӯи лоиҳаи Рем Кулҳаас).

Шабакаҳо
--------

### Шабакаҳои телевизионии асосӣ

* CCTV-1 — шабакаи универсалӣ
* CCTV-2 — молиявӣ (то 24 августи соли 2009 - иқтисод ва ҳаёт)
* CCTV-3 — санъат ва дилхушӣ

Тавассути пахши (рақамӣ (DVB-T), қаблан аналогӣ (PAL)), телевизиони ноқилӣ ва моҳвораӣ дастрас мебошанд.

### Шабакаҳои телевизионии байналхалқӣ

* CCTV-4 — байналхалқӣ (бо забони чинӣ)
* CCTV News — ахбороти байналхалқӣ (ба забони англисӣ; қаблан чунин ном дошт; «CCTV-9»)
* CCTV-9 Documentary — ҳуҷҷатии байналхалқӣ (ду версия вуҷуд доранд, чинӣ ва англисӣ)
* CCTV-E — байналхалқӣ (бо забони испониёӣ)
* CCTV-F — байналхалқӣ (бо забони фаронсавӣ)
* CCTV-العربية — байналхалқӣ (бо забони арабӣ)
* CCTV-Русский — байналхалқӣ (бо забони русӣ)
* CCTV-Entertainment — Вақтхушии умумӣ (чинӣ)
* CCTV-Children — кӯдакона (чинӣ)
* CCTV-Opera — опера (чинӣ)

Тавассути телевизиони моҳвора, Интернет, ва барномви мобилии SPB TV China дастрас мебошанд.

### Шабакаҳои махсусгардонидашудаи телевизионӣ

* CCTV-5 — варзиш
* CCTV-6 — синамо
* CCTV-7 — ҳарбӣ / кишоварзӣ
* CCTV-8 — силсилафилмҳо
* CCTV-10 — илм ва таҳсилот
* CCTV-11 — операи чинӣ
* CCTV-12 — ҳуқуқӣ
* CCTV-13 — ахбор
* CCTV-14 — кӯдакона
* CCTV-15 — мусиқавӣ
* CCTV-HD — таърифи баланд

Тавассути пахши ноқилӣ ва моҳвораӣ дастрас мебошанд.

Нигаред низ
-----------

* Радиои миллии Чин
* Телевизион дар Чин

Эзоҳ
----

1. ↑  *Belt And Road TV.* CCTV Русский - ТВ из Китая онлайн бесплатно. *Belt and Road TV*.  SPB TV AG. 5 Декабри 2016 санҷида шуд.
2. ↑  SPB TV China - Android Apps on Google Play.  play.google.com. 1 июли 2016 санҷида шуд.
3. ↑  SPB TV China - AppStore.  Apple. 1 июли 2016 санҷида шуд.

Пайвандҳо
---------
Соҳили баҳри Мармар
Фаввора дар майдон ва кӯчаи Яли.
Маркази тоҷорати Tekira дар Текирдоғ
 Биноҳои таърихии даврони усмонӣ аз чӯб.
**Текирдағ** (тур. Tekirdağ, Raidest, юн. Ραιδεστός) — шаҳр дар шимолу ғарби Туркия, маркази маъмурии Вилояти Текирдағ аст. Дар қисми аврупоии Туркия дар соҳили баҳри Мармар воқеъ аст. Аҳолӣ дар соли 2000 108,000 нафар буд. Соли 2016 аҳолии шаҳр 176,884 нафарро ташкил медод

Номгузориҳои шаҳр
-----------------

Текирдағ як қатор номҳои таърихӣ дорад: *Родосто (Ρωδόστο)* ё *Редестус (Радестус)*; дар даврони Византия, шаҳрро *Византия (Βισάνθη)* меномиданд; дар замонҳои ҳукмронии Имперотурии Усмонӣ шаҳрро *Текфур Даг* меномиданд, ва аз ҳамин номгузорӣ номи аслии имрӯзаи Текирдағ баромадааст.

Таърих
------

Таърихи шаҳр аз 4000 сол пеш аз милод оғоз меёбад. Гумон меравад, ки шаҳри қадимаи Родосторо сокинони ҷазираи Самос таъсис додаанд. Дар Анобасиси Ксенофон, шаҳр ҳамчун маркази салтанати Тарс ном бурда мешавад, ки сарварии онро Шоҳзода Сеутес ба уҳда дошт.

Дар соли 813 муҳорибаи муҳими Булғористон бо империяи Византия дар Родосто рӯй дод ва дар соли 1206 бо империяи Лотин гузаронида шуд.

Соли 1360 ин шаҳрро туркҳои усмонӣ забт карданд ва пас аз муддате ба музофоти Эдирна дохил шудааст.

Мувофиқи шартҳои сулҳи Туркия ва кишварҳои Иттиҳоди Балкан пас аз Ҷанги якуми Балкан, Текирдағ ба Булғористон дохил карда шуд. Пас аз чанд моҳ шаҳр дубора ба Туркия интиқол дода шуд.

Аз соли 1918, баъди Ҷанги Якуми Ҷаҳонӣ, шаҳр таҳти назорати артиши Юнон қарор дошт ва мувофиқи сулҳномаии Севр, ба Юнон ҳамроҳ карда шуд.

Аммо, пас аз Созишномаҳои Лозанна соли 1923, Юнон маҷбур шуд, ки шаҳри Текирдағро ба манфиати Туркия супорад.

Аҳолӣ
-----

Аҳолӣ — 1 029 927 нафар (2018)

Пайвандҳо
---------

* Сайти Текирдағ
* Tekirdağ дар wikivoyage(англ.)
* Аксҳои Текирдағ

Эзоҳ
----

**Lua error in Модул:External\_links at line 153: attempt to call field 'getWikidataRefHtml' (a nil value).**

| ⚙️ Шаҳрҳои Туркия |
| --- |
| Пойтахт | Анкара |  |
| Шаҳрҳо | Ағри  • Адана  • Адапазари  • Алошаҳр  • Амосия  • Анкара  • Антакия  • Анталиё  • Ардаҳон  • Афюнқараҳисор  • Байбурт  • Боликесир  • Бартин  • Ботмон  • Бергама  • Билеҷик  • Бингёл   • Битлис  • Бодрум  • Болу  • Бурдур  • Бурса  • Ван  • Гелиболу  • Гиресун  • Гумушхона  • Ғазиантеп  • Денизли  • Диёрбакр  • Дузҷе  • Ерзинҷан  • Ерзурум  • Елазиғ  • Ёлуво  • Зонгулдак  • Измир  • Измит  • Изник  • Иғдир  • Искандарун  • Истанбул  • Йозгат  • Кайсари  • Қарабуйук  • Қаромон  • Қарс  • Кастамону  • Қаҳрамонмаръаш  • Кемар  • Килис  • Қуния  • Кушодосӣ  • Қирқларэлӣ  • Қиршаҳр  • Қириққалъа  • Кутоҳиё  • Испарта  • Истанбул  • Малатиё  • Манавгат  • Манисо  • Мардин  • Мармарис  • Махмутлар  • Мерсин  • Мугла  • Муш (шаҳр)  • Навшаҳр  • Ниғде  • Одиёмон  • Ойдин  • Оқсарой  • Олониё  • Ортвин  • Орду  • Риза  • Самсун  • Сивас  • Сиде  • Сиирт  • Синоп  • Тарсус  • Текирдоғ  • Тукот  • Трабзон  • Тунҷели  • Усмония  • Ушок  • Фатҳия  • Ҳаккори  • Чаноққалъа  • Чонқири  • Чорум  • Ҷайҳон  • Шанлиурфа  • Ширнак  • Эдирна  • Эскишаҳр |
**Телескопи кайҳонии Ҳаббл** (**ТКҲ;** англ. Hubble Space Telescope, HST; рамзи расадхонаӣ "250") — расадхонаи худкор дар мадори атрофи Замин аст, ки ба хотири Эдвин Ҳаббл ном гузоштааст. Телескопи Ҳаббл лоиҳаи муштараки NASA ва Агентии Фазои Аврупо  ва яке аз мебошад Расадхонаҳои калони NASA аст  .

Ҷойгир кардани телескоп дар фазо имкон медиҳад, ки шуоъҳои электромагнитӣ дар диапазонҳое, ки атмосфераи замин ношаффоф аст, ба қайд гирифта шаванд; пеш аз ҳама дар доираи инфрасурх. Аз сабаби набудани таъсири атмосфера, ҳалли телескоп нисбат ба телескопи ба он монанд дар Замин 7-10 маротиба зиёдтар аст .

Эзоҳ
----

1. ↑  About Hubble(англ.)(пайванди дастнорас — *таърих*). — Описание телескопа на сайте ЕКА. 20 ноябри 2019 санҷида шуд. Баргирифта аз сарчашмаи аввал 18 августи 2011.
2. ↑  NASA’s Great Observatories(англ.)(пайванди дастнорас — *таърих*).  NASA (12 February 2004). 20 ноябри 2019 санҷида шуд. Баргирифта аз сарчашмаи аввал 18 августи 2011.