recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Нақшаи абрҳои байниситораӣ
**Муҳити байниситораӣ**, **фазои миёнситораӣ** (англ. Interstellar medium) — газ, чангу ғубор, нурҳои кайҳоние, ки муҳити системаҳои ситораиву галактикаҳоро пур кардаанд. Муҳити байниситораӣ аз муҳити байнисайёраӣ ва муҳити байнигалактикӣ фарқ мекунад. Моддаи асосии муҳити байниситораӣ газест, ки он аз ҳидроген ва ҳелий (бо ғашҳои оксиген, нитроген, гази карбон) ва ғайра иборат аст.

Дар Галактикаи мо диаметри абрҳои байниситораӣ одатан 5-40 пк контсентратсияи атомҳо дар 1 см3 аз 2 то 100, ҳарорат аз 20 то 100 контсентратсияро ташкил медихад. Байни абрҳо зичии газҳо хурдтар (100 атом/дм кубӣ), ҳарорат бошад 7000 К мебошад: атомҳои гидроген асосан нейтрал буда, дарозии мавҷи афканишоташон 21 см аст. Дар қарибии ситораҳои тафсон гидрогени ионизонидашуда ҳаст, ки ҳарораташ 7000 К ва аз он зиёдтар мешавад. Спектри онҳо аз хатҳои дурахшони гидроген ва баъзе ионҳои дигар иборат мебошанд. Ғайр аз газҳо Муҳити байниситораӣ зарраҳои чанг — моддаҳои сахти андозаашон аз 0,1 то 1 мкм дорад. Чанг бештар нурҳои кабудро фурӯ мебарад. Аз ин сабаб нури кабуди ситораҳои дур суст буда, онҳо сурхчатоб менамоянд. Абрҳои зичи газу ғубор, ки равшании Роҳи Каҳкашонро фурӯ мебаранд, тира метобанд. Фазои байни галактикаҳоро муҳите пур мекунад, ки зичиаш назар ба зичии муҳити байниситораӣ 4-5 маротиба кам аст.

Эзоҳ
----

* Энциклопедияи Советии Тоҷик : [дар 8 ҷ.] / сармуҳаррир  А. С. Сайфуллоев. — Д. : СИЭСТ, 1978—1988.
**Камолиддин Бойматов** (*Бойматов Камолиддин Ҳамроевич*; 24 июни 1950, деҳаи Домбра, ноҳияи Восеъ — 4 феврали 2006, Душанбе) — риёзидони тоҷик, доктори илмҳои физикаву математика (1982), профессор (1991), узви вобастаи Академияи илмҳои Тоҷикистон (1993), акадекмики АИ Тоҷикистон (2001).

Зиндагинома
-----------

Хатмкардаи факултаи механикаву математикаи Донишгоҳи давлатии Маскав ба номи М. В. Ломоносов (1971), солҳои 1971-74 аспиранти ҳамин донишгоҳ буд. Соли 1974 рисолаи номзадӣ ва соли 1982 рисолаи докториро дар мавзӯи «Асимптотикаҳои спектралии операторҳои дифференсиалӣ ва теоремаҳои ҷудокунӣ» ҳимоя намуд. Аз соли 1974 то охири ҳаёт дар Институти математикаи АИ Тоҷикистон кор кардааст (солҳои 1981-86 муовини директор; 1986—2006 мудири шуъба).

Пажӯҳиш
-------

Таҳқиқоти илмии Камолиддин Бойматов ба назарияи спектралии операторҳои дифференсиалӣ ва псевдодифференсиалӣ, назарияи масъалаҳои вариатсионӣ барои муодилаҳои таназзулёбандаи эллиптикӣ, назарияи масъалаҳои канорӣ барои низоми таркибии муодилаҳои дифференсиалӣ, назарияи масъалаи Коши барои низоми муодилаҳои параболавӣ ва ба назарияи ҷудошавии операторҳои дифференсиалӣ бахшида шудаанд. Тарзи нави сохтани функсияи Грини муодилаҳои таназзулёбандаи параболавиро пешниҳод намуда, ба воситаи он формулаҳои асимптотикӣ барои функсияҳои тақсимшавии спектри синфи васеи операторҳои дифференсиалӣ ва псевдодифференсиалиро ҳосил намуд. Усули ба истилоҳ «ошӯби операторҳои дифференсиалӣ бо потенсиалҳои сингулярӣ»-ро кор карда, ба воситаи он масъалаи спектралии навъи Гасимов-Костюченкоро барои синфҳои гуногуни операторҳои дифференсиалӣ ҳал намуд. Коршоямии усули тауберии таҳқиқи асимптотикаи спектралии операторҳои дифференсиалиро дар ҳолати зарибҳои ғайрисуфта исбот намуд. Камолиддин Бойматов муаллифи зиёда аз 150 мақолаи илмӣ мебошад, ки қисми зиёди онҳо ба забони англисӣ тарҷума ва нашр шудаанд.

Таҳти роҳбарии Камолиддин Бойматов 14 нафар рисолаи номзадӣ ва 2 нафар рисолаи докторӣ дифоъ намудаанд.

Ҷоизаҳо
-------

* Барандаи Ҷоизаи комсомолии ленинии Тоҷикистон (1976).

Эзоҳ
----

1. ↑  Академияи илмҳои Ҷумҳурии Тоҷикистон. Ҳайати шахсӣ. — Душанбе: Дониш, 2011. — 216 с

Адабиёт
-------

* Бойматов Камолиддин Ҳамроевич / С. Исҳоқов // Боз — Вичкут. — Д. : СИЭМТ, 2014. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 3). — ISBN 978-99947-33-46-0.

Пайвандҳо
---------

* АЪЗОИ ПАЙВАСТАИ АИ ҶТ АЗ СОЛИ 1951 Бойгонӣ шудааст 18 сентябри 2017  сол.
**Реститутсия** - барқароркунӣ, мазмуни барқароркунӣ дар ҳуқуқи байналмилалӣ ҳамчун барқароркунии вазъи пешинаи давлати зарардида, ки дар натиҷаи озод кардани қаламрави ғайриқонунӣ ишғолгардидаи худ баргардонидани моликияте, ки ғорат карда шуда, ғайриқонунӣ аз тарафи давлати таҷовузкор бароварда шудааст, ё ин ки дигар кирдори зиддиҳуқуқии байналмилалӣ ба амал омадааст, фаҳмида мешавад. **Реститутсия** - барқарор кардани ҳолати пештара, масалан, аҳде, ки шаҳрванд дар натиҷаи бемории рӯҳии ғайри қобили амал эътирофгардида бастааст, эътибор надорад. Ҳар яке аз тарафҳои чунин аҳд вазифадоранд, ки ба тарафи дигар тамоми амволи гирифтаашро дар шакли асл (натура) баргардонад ва дар сурати имконнопазирии дар шакли натура баргардонидани амволи гирифташуда арзиши онро бо пул ҷуброн намояд (б. 1 м. 196 КГ ҶТ).

Эзоҳ
----

1. ↑  Фарҳанги истилоҳоти ҳуқуқ / Зери таҳрири Маҳмудов М.А. - Душанбе: ЭР-граф, 2009. - с. 397-398
**Камолиддин Аҳмадов** (21 ноябри 1926, деҳаи Понғози ноҳияи Ашт — 12 октябри 1988, Душанбе) — зоотехник-селексионер, доктори илмҳои кишоварзӣ (1987), Аълочии хоҷагии қишлоқи СССР (1982), Зоотехники хизматнишондодаи ҶШС Тоҷикистон (1974).

Зиндагинома
-----------

Баъди хатми факултети зоотехникии Институти хоҷагии қишлоқи Тоҷикистон (1954) сарзоотехники ноҳияи Ашт (1954-55), сарзоотехники МТС ва хоҷагии Оқолтини ноҳияи Шаҳритус (1955-59) буд. Аспиранти Институти умумииттифоқии чорводорӣ (1959-62), ходими калони илмии Институти таҳқиқоти илмии чорводории ҶШС Тоҷикистон (1963-71), мудири Шуъбаи тоҷикистонии Институти умумииттифоқии таҳқиқоти илмии қарокӯлпарварӣ (1971-88). Аҳмадов муаллифи зиёда аз 70 асару мақолаи илмист, ки ба масъалаҳои парвариш, беҳтар кардани зот, борварӣ ва селексияи гӯсфанди қарокӯлӣ дар шароити чарогоҳи кӯҳӣ ва ғайра оиданд. Ширкаткунандаи Симпозиуми якуми байналмилалии қарокӯлпарварӣ (Руминия, 1971), Симпозиуми байналмилалии қарокӯлпарварии кӯҳӣ (Венгрия, 1973).

Ҷоизаву медалҳо
---------------

Бо медалҳо ва Грамотаҳои Фахрии Президиуми Шӯрои Олии ҶШС Тоҷикистон сарфароз гардидааст.

Осор
----

* Селекционно-племенная работа Госплемзавода «Кабадиан». Д. 1979;
* Каракулеводство Таджикистана. Д. 1980;
* Рекомендации по племенной работе в каракулеводстве Таджикистана. Д. 1981;
* Русско-таджикский и Таджикско-русский терминологический словарь по каракулеводству. Д. 1982;
* Рекомендации по совершенствованию серых каракульских овец в Таджикистане. Д. 1987.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Азимов Н. Симои Ашт. Д, 2001.

Сарчашма
--------

* Аҳмадов Камолиддин // Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.
Ретинал
Витамин А (ретинал) чашмро пурқувват ва инкишофи мӯътадили организмро таъмин менамояд.
Агар дар организм витамини А нарасад,ранги рӯй парида, пӯст хушку шахшӯл шуда, дар рӯй ҳар гуна рихинакҳо мебарояд; мӯй хушк ва беҷило, нохунҳо мӯрт мешаванд. Аломатҳои асосии норасоии ин витамин , рӯшноитарсӣ ва шабкӯрй аст. Танҳо маҳсулоти чорво (ҷигари ҳайвонот ва моҳй, маска ва равғани зард, панир, зардии тухм) витамини А доранд. Дар маҳсулоти рустанигӣ витамини А дар шакли провитаминҳо ( пигментҳои каротиноидҳо) вомехӯранд. Каротиноидҳо дар сабзӣ, помидор,қаламфур, пиёзи кабуд, шилха, коҳу, хуч, зардолу,ангат, ғубайро ва ғайра бисёранд. Каротиноидҳоро организм дар якҷоягӣбо равған хуб ҳазм мекунанд, аз ин рӯ ба хуриши сабзавот қаймоқ ё равғани растанй ҳамроҳ кардан хеле муфид аст. Дар ҳолати пухтупази муқаррарӣ ва очоронй витамини А ва каротиноидҳо бетағйир мемонанд, аммо ҳангоми хушконидани хӯрокворӣ ва доғ кардани равған онҳо вайрон мешаванд.
**Алтруи́зм** (лот. alter — дигар) — ғамхорӣ дар ҳаққи дигарон, гузаштан аз баҳри манфиатҳои шахсӣ, барои дигарон; системаи арзишҳои шахс аст, ки дар он ба сифати мароми марказӣ ва меъёри баҳогузории маънавӣ манфиатҳои шахси дигар ё худ иттиҳодияҳои иҷтимоӣ ба эътибор гирифта мешаванд.

Мафҳум
------

Истилоҳи алтруизмро файласуфи фаронсавӣ О. Конт (1798 – 1857) ҳамчун муқобилмаънои истилоҳи эгоизм (худпарастӣ) маънидод кардааст. Дар назарияи таҳлили психологии З. Фрейд (1856 – 1939) зуҳуроти алтруизм ҳамчун талаботи нев розии субъект ба суст гардондани эҳсоси гунаҳкорӣ ё худ ҳамчун ҷуброни эгоизми ибтидоӣ, ки мавриди фишороварӣ ба таҳтушшуур гаштааст, фаҳмида мешавад. Алтруизм метавонад дар амалҳои субъект дар вазъиятҳои мушаххаси хатарнок зоҳир гардад (масалан, наҷот додани кӯдак бо баҳои ҷони хеш) ё худ арзиши бошууронае бошад, ки рафтори шахсро умуман муайян намояд. Дар ин ҳолат он ба маънии ҳаёти шахс мубаддал мегардад. Қимати воқеии рафтори башардӯстонаи шахс аз рӯи он арзишҳое муайян мегардад, ки зимни муносибатҳои дуҷонибаи ӯ бо дигар одамон пайдо мешавад. Алтруизме, ки дар ҳама чизро бахшидан, нодидагирии камбудиҳо, худқурбонкунии кӯркӯрона нисбати дигар одам зоҳир мегардад, сифати манфии шахс аст. Ба дараҷаи мутлақият расондан ё худ аз ҳадаш паст баҳо додани алтруизм ба маънии аслии ин истилоҳ мухолиф аст.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — 608 с. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2021, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.
**Рехтагарӣ** (порсӣ:  ریخته‌گری ) — яке аз касбҳои қадимтарини тоҷикон буд.

Хӯлаи Фулузи биринҷӣ аз омехтаи мис ва қалъагӣ иборат буда, яке аз кашфиётҳои қадимтарини инсоният ба шумор меравад. Дар Осиёи Марказӣ низ он таърихи чандҳазорсола дорад. Дар Самарқанду Бухоро, Хуҷанду Истаравшан устоҳои биринҷрезро *«рехтагар»* меномиданд. Фулузи биринҷиро рехтагарҳо дар корхонаҳои рехтагарӣ ба ҳисоби ба 5 мисқол қалъагӣ 7,5 мисқол миси сурх тайёр мекарданд. Ба ҳисоби дигар ба 1/3 қалъагӣ 2/3 мис ҳамроҳ карда мешуд. Биринҷиро дар зарфҳои бӯта, ки аз гили ба оташ тобовар сохта мешуд, мегудохтанд. Дар бӯтаҳои андозаашон маъмулӣ то 4 кг маҳлули фулуз ҷой мегирифтанд. Бӯтаҳоро худи устоҳои рехтагар месохтанд. Бӯта танҳо як маротиба истифода мешуд. Он то вақте ки дар болои оташ бошад, мустаҳкам меистод. Аммо вақте ки аз болои оташ онро гирифтанд ва сард шуд, зудшикан шуда, пора-пора мегардад. Бӯтаро бо пораҳои мису қалъагӣ ва порачае биринҷ пур карда, ба даруни кӯра, дар болои ангишт мегузоштанд. Кӯра оташдоне буд, ки баландиаш 75 см ва қутраш 40 см буд. Агиштро аз чӯби дарахтон тайёр мекарданд. Аз ҳама ангишти босифат аз решаи саксавул таҳия мешуд. Барои хӯларезӣ ду навъ қолиб ба кор мерафт. Қолибро аз чӯб ё аз гач ба сурати ашёи рехташаванда месохтанд. Қолиби дигар «тавонак» ном дошт, ки аз биринҷ рехта мешуд. Ҳангоми рехтани хӯла ҳар ду тарафи тавонак бо реги ширешдор (ба 10 кг рег 0,5 кг ширеш) пур карда мешуд. Чун рег сахт мешуд, дар щар ду парраи тавонак онро бо искана ва дигар асбобҳо кофта, қолиби лозимиро метарошиданд. Сипас тавонакҳо ба ҳам баста мешуд ва аз «даҳан» — сӯрохии махсуси тавонак хӯлаи биринҷро мерехтанд. Баъд аз сард гаштани ашёи биринҷӣ онҳоро бо сӯҳон соида, пардоз медоданд.

Ҷараёни рехтагарӣ тартиби муайян дошт: панҷ рӯз тайёрӣ медиданд ва ду рӯз корҳои рехтагарӣ анҷом меёфт. С. Айнӣ ёддоштҳояшро дар бораи корхонаи рехтагрии Бухоро нақл чунин кардааст: «Дар корхонаи шайх даҳ кӯра ва даҳ сандон буд, ки дар онҳо тахминан чил нафар одам кор мекард: баъзе аз онҳо дампахшкун, баъзеашон гудозгар, қолабгир, сӯҳонгар, бӯтасоз ва монанди инҳо шуда кор мекарданд. Моли хоми дар ин корхона сарфшуданӣ: мис, биринҷӣ, руҳ, қалъагӣ ва сурб барин фулузот (металлҳо) буд. Ангишташ — ангишти қандум буд, ки ангиштгарон аз чӯби дарахтони мевадор тайёр карда оварда медоданд. Қолибҳои чизҳои рехта-шуданиро аз реги сиёҳ месохтанд. Бӯтаҳо ба шакли қадаҳи хурду калон сохта мешуданд, ки фулузотро ба қадри даркорӣ ва мувофиқи талаби чизҳои рехта-шуданӣ майда карда, ба ҳам омехта, дар бӯта андохта, ба кӯра ниҳода мегудохтанд ва он фулузоти омехтаи гудохташударо ба қолибҳои чизҳои сохташуданӣ мерехтанд. Ин фулузоти омехта баъд аз гудохта шудан номи ҳар кадоми аҷзои таркибии худро гум карда, як номи нав мегирифт, ки вайро *„хӯла"* мегуфтанд».
Маҳсулоти корхонаи рехтагарӣ гуногун буд. Рехтагарон аз *хӯлаи биринҷ* — манқал, офтоба, кӯза, чойҷӯш, лаълӣ, миқрози шамъ, давот, зангӯлаи шутур, узангуи асп, ҳалқаву қуббаҳои дарвоза, зангӯлаи дастбандӣ барои раққосон ва монанди инҳоро месохтанд.

Нигаред низ
-----------

* Заргарӣ

Эзоҳ
----

1. ↑  Д. Раҳимов. Касбу ҳунарҳои анъанавии тоҷикон. — Душанбе, 2014. — С. 55 — 57.
**Раҳмат Раҳимов** — мардумшиноси тоҷик, доктори илмҳои таърих.

Зиндагинома
-----------

Раҳмат Раҳимов соли 1938 ба дунё омадааст. Раҳимов муҳаққиқи фарҳангу анъанаҳои мардуми тоҷик соли 1977 рисолаи номзадиашро дар мавзӯи "Масоили ниҳодҳои анъанавии сохтори иҷтимоии мардуми тоҷик" ҳимоя карда, соли 1999 бо рисолаи "Ҷаҳонбинии анъанавии тоҷикон: масоили рамзҳову улгуҳо дар фарҳанг" ба унвони доктори илми таърих сазовор шуд. Ӯ рӯзи 15 май, 2013 дар синни 75-солагӣ дар шаҳри Санкт-Петербурги Русия аз дунё даргузашт.

Осори илмӣ
----------

Раҳмат Раҳимов беш аз 130 кори илмӣ пиромуни масоили мухталифи фарҳанг ва мазҳаби тоҷикони Тоҷикистону Ӯзбекистон, аз ҷумла ду монография - «Мужские дома» в традиционной культуре таджиков» («Мардхонаҳо дар фарҳанги анъанавии тоҷикон»), ки нашриёти "Наука" соли 1991 нашр кардааст, ва «Коран и розовое пламя (Размышления о таджикской культуре)» ("Қуръон ва алангаи гулобӣ (Андешаҳо дар бораи фарҳанги тоҷикӣ)", ки дар ҳамон нашриёти Петербург соли 2007 чоп шуд, боқӣ мондаанд. "Туфулият дар фарҳанги суннатии мардумони Осиёи Миёна, Қазоқистон ва Қафқоз", «Хушунат дар фарҳанги тоҷикон» низ аз ҷумлаи таълифоти ӯ ба шумор мераванд. Намоишгоҳи соли 1996 ташкилкардаи осорхонаи Пётри Кабир Раҳмат Раҳимов дар мавзӯъи "Матоъҳои абрешим аз хазинаи дарборҳо" ва намоишгоҳи "Шаҳр ва дашт дар Роҳи Абрешим", ки соли 1991 дар Дания доир шуд, низ бо заҳмати ин бостоншиноси маъруфи тоҷики муқими Петербург созмон ёфтаанд..

Эзоҳ
----

1. ↑  Озодӣ/Раҳмат Раҳимов
**Акбари Саттор** (*Сатторов Акбаралӣ Қурбонович*; 10 феврали 1965, деҳаи Мортеппа, ноҳияи Ҳисор, ҶШС Тоҷикистон — 28 августи 2015, Тоҷикистон) — рӯзноманигори тоҷик, раиси Иттифоқи журналистони Тоҷикистон (2006—2015).

Зиндагинома
-----------

Акбаралӣ Қурбонович Сатторов 10 феврали соли 1965 дар ноҳияи Ҳисор таваллуд шудааст. Факултаи журналистикаи Донишгоҳи давлатии шаҳри Ленинград (ҳозира Санкт — Петербург)-ро хатмкардааст (1990). Аз моҳи августи соли 1990 то моҳи ноябри соли 1990 мухбири рӯзномаи «Тоҷикистони советӣ» ва аз моҳи но- ябри соли 1990 то моҳи ноябри соли 1994 мухбир, мудири шуъбаи сиёсат ва ҳуқуқи рӯзномаи «Садои мардум» буд. Аз 18 ноябри соли 1994 то ба имрӯз директори генералии ҶДММ «Чархи гардун» мебошад. ҶДММ «Чархи гардун» аз соли 1994 фаъолият дошта, ҳафт ҳафтанома: рӯзномаи «Чархи гардун», «Вечерний Душанбе», «Авиценна», «Аладдин», «Студент», «День за днём…» ва «Дайджест пресс»-ро ба табъ мерасонад. ҶДММ «Чархи гардун» соҳиби нашриёти «Интишор» низ ҳаст.

Аз моҳи июни соли 2006 то поёни умр раиси Иттифоқи журналистони Тоҷикистон буд.

Ҷоизаҳо
-------

Бо медали ҷашнии «20-солагии Истиқлоли давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон» дар соли 2011 қадрдонӣ шудааст.

Даргузашт
---------

Акбари Саттор 28 августи 2015 дар синни 51-солагӣ даргузашт.

Эзоҳ
----

1. ↑  Komusi-Sadoi-mardum
2. ↑  Даргузашти Акбаралӣ Сатторов - раиси Иттифоқи журналистони Тоҷикистон. *ktr.tj*.  Кумитаи телевизион ва радиои назди Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон (29 августи 2015). 22 Декабри 2022 санҷида шуд.
**Раҳматшо Диловаров** (тав. 1.07.1939, ноҳияи Дарвоз), географи тоҷик, номзади илмҳои география (1984), дотсент (1991), узви вобастаи Академияи илмҳои педагогӣ ва иҷтимоии Россия.

Зиндагинома
-----------

Солҳои 1962–1966 дар факултети географияи Донишкадаи давлатии омӯзгории шаҳри Душанбе ба номи Т. Г. Шевченко таҳсил намудааст. Солҳои 1966–1972 котиби якуми Комитети комсомол ва ассистенти кафедраи географияи иқтисодӣ, 1972–1975 аспиранти кафедраи географияи иқтисодӣ-иҷтимоии донишкадаи номбурда буд. Зиёда аз 50 сол дар Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба ҳайси лаборант, ассистент, котиби кумитаи комсомолӣ, муаллими калон, дотсент, муовини декан, мудири кафедра ва декани факултети география кор кардааст. Соли 1975 дар Донишкадаи давлатии омӯзгории шаҳри Душанбе ба номи Т. Г. Шевченкофакултети география таъсис дода шуд, ки аввалин декани он буд. Муддати қариб 20 сол факултети географияро сарварӣ намудааст. Бо ташабуси ӯ дар заминаи факултети география шуъбаҳои ҳифзи муҳити зист, геоэкология ва туризм таъсис дода шудааст. Аз соли 2006 то ба имрӯз мудири кафедраи географияи иқтисодӣ ва технологияи соҳаҳои Донишгоҳи миллии Тоҷикистон мебошад. Муаллифи зиёда аз 100 мақолаҳои илмӣ ва илмию методӣ, 18 барномаи таълимӣ ва 5 монография мебошад. Шумораи зиёди мақолаҳои илмияш дар маҷаллаҳои хориҷӣ (шаҳрҳои Москва, Алма- Ато, Бишкек, Тбилисӣ, Чебоксария) нашр шудааст. Дар конференсияҳои байналхалқӣ ва ҷумҳуриявӣ оид ба масъалаҳои ҳифз ва истифодаи оқилонаи сарватҳои табиӣ бо маърӯзаҳо баромад кардааст. Барои хидматҳояш бо унвони фахрии «Корманди шоистаи Тоҷикистон» (2002), нишони сарисинагии «Аълочии маорифи Тоҷикистон» (1991), медали
«Барои меҳнати шоён» (1970) ва ифтихорномаҳои Вазорати маорифи ИҶШС ва Ҷумҳурии Тоҷикистон сарфароз карда шудааст.

Осор
----

* Истифодаи оқилонаи замин, Д. 1991;
* География сельского хозяйства Вахшской зоны, Д. 1994;
* Горы как обект изучения экономической географии, Д. 1995;
* Проблемы охраны и рационального использования природных ресурсов верхного течения реки Амудары, Д. 1999;
* Тоҷикон аз нигоҳи геоэтнография, Д. 2002.

Пайвандҳо
---------

* Энсиклопедияи Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи С. Айнӣ
*
**Алфия Аҳрóрова** (*Аҳророва Алфия Додохоновна*; тав. 9 августи 1943, Андиҷон, ҶШС Ӯзбекистон) — иқтисоддони тоҷик. доктори илми иқтисод(1983). Корманди шоистаи Тоҷикистон (2002).

Зиндагинома
-----------

Алфия Аҳророва 9 августи соли 1943 дар дар шаҳри Андиҷон, Ӯзбекистон таваллуд шудааст. Дар мактаби миёнаи ҳамин шаҳр таҳсил кардааст. Соли 1965 факултети энергетикаи ИПТ (ҳозира Донишгоши техникии Тоҷикистон ба номи Муҳаммад Осимӣ)-ро хатм кардаСолҳои 1976-1978 рассом-ороишгари колхози Ленингради ноҳияи Кӯлоб буд. Дар Пажӯҳишгоҳи марказии иқтисодӣ-математикии Академияи Илмҳои ИҶШС (шаҳри Маскав) чун коромӯз-таҳқиқотгар ва баъдан аспирант таҳсилро идома дод.

Кор ва фаъолият
---------------

Аз соли 1972 дар Донишгоҳи техникии Тоҷикистон ба ҳайси муаллими калон, дотсент, профессор, мудири кафедра, ноиби ректор оид ба илм кор карда, фаъолияти омӯзгориашро то ҳол идома медиҳад.

Фаъолияти илмӣ
--------------

Таҳқиқоти илмии Алфия ба масоили сармояи энергетикӣ, иқтисод ва менеҷменти маҷмуа (комплекс)-и энергетикӣ, муносибгардонии маҷмуаи гармидиҳӣ-энергетикӣ, амнияти иқтисодӣ ва обӣ-энергетикӣ, сиёсати тарофавӣ дар электроэнергетика, роҳҳо ва воситаҳои таъмини истиқлоли энергетикии Тоҷикистон ва ғайра бахшида шудаанд.

Китобҳо
-------

* Вопросы рационализации энергоиспользования в регионе. М. 1987;
* Проблемы эффективности энергетического комплек­са Таджикской ССР. Д. 1988;
* Интенсификация энергетики Таджикис­тана. Д. 1988;
* Энергетика Таджикистана: современные тенденции и перспектива устойчивого развития. Д. 2005;
* Терминологический словарь «Энергетика». Д. 2009

Ҷоизаҳо
-------

Корманди шоистаи Тоҷикистон (соли 2002)

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — 608 с. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2021, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.
**Раҳматҳон Давлатов** (21 сентябри 1938, ноҳияи Нурато, вилояти Самарқанд — 22 декабри 2017, Душанбе) — омӯзгор, номзади илмҳои педагогика (1983), дотсент (1990), «Аълочии маорифи Тоҷикистон» (1991), Корманди хизматнишондодаи Тоҷикистон (1990).

Зиндагинома
-----------

Раҳматҳон Давлатов дар Омӯзигоҳи педагогии Самарқанд таҳсил кардааст (1953-56). Муаллими мак. зодгоҳ (1956—1958). С. 1958 ба Душанбе омада, дар фак. заб. адаб. ва таърихи Донишкадаи давлатии омӯзгории Душанбе ба номи Т. Г. Шевченко таҳсил намудааст (1958—1963). Инструктори Стансияи туристони ҳавони Душанбе (1963—1964), инспектори шуъбаи кадрҳои Ваз. маор. Тоҷикистон. (1964-83), сардори шуъбаи кор бо дир. ва ҳон. дир.-они мак. Ин.-ути марказии такмили ихтисоси муаллимон, дотс. каф. педагогика Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи Садриддин Айнӣ (1983—2012). Дар мавзӯи «Авасто ва моҳияти тарбиявии он» рисолаи номзадӣ дифоъ кардааст (1983). Дар чандин конф. илмӣ-амалии Тоҷикистон. ва давл. ҳамсоя маърӯза кардааст. Муаллифи беш аз 30 мақолаи илмӣ, илмии амалӣ. Бо Ифтихорномаи Фахрии Ваз. маор. ИҶШС ва Тоҷикистон мукофотонида шудааст.

Эзоҳ
----

1. ↑  Аз асл ба насл. — Душанбе, 2019. — 215 с.(тоҷ.). ISBN 978-99947-958-2-6
**Раҳмат Ёкубович Ҳомидов** — (5 марти соли 1912 — 24 январи соли 1994, Хуҷанд), муаррих, номзади илмҳои таърих (1955, дотсент (1962). ДДОЛ ба номи С. М. Киров (1937) ва мактаби олии ҳизбии назди КМ ҲКИШ-ро хатм кардааст (1945). Омӯзгори фанни математикаи техникумп молиявӣ-иқтисодии Хуҷанд (1934—1935), ассистенти кафедраи физикаю математикаи ДДОЛ ба номи С. М. Киров (1935—1937). омӯзгор ва мудири шуъбаи таълими омӯзишгоҳи тиббии Ленинобод (1937-42), инструктори шуъбаи ташвиқот ва тарғиботи кумитаи ҲК в. Ленинобод (1943—1944), мудири шуъба, котиби кумитаи ҲК в.Ӯротеппа (1945—1947). котиби кумитаи ҲК в. Ленинобод (1947—1950), директори ДДОЛ ба номи С. М. Киров (1950—1959), директори омӯзишгоҳи кооперативӣ (1959—1962), дотсент (1962-71). и.в. профессор (1971—1975), дотсенти кафедраи таърихи ҲКИШ-и ДДОЛ ба номи С. М. Киров (1975—1994). Муаллифи зиёда аз 30 асари илмӣ доир ба таърихи ҲК Тоҷикистон. Бо ордени Байрақи Сурхи Меҳнат, «Нишони Фахрӣ», медалҳо ва Ифтихорномаи ШО ҶШС Тоҷикистон мукофотонида шудааст.

Эзоҳ
----

1. ↑

Адабиёт
-------

* А.Бобокалонов, Ҳ.Холҷӯраев, Ш.Шарипов. Роҳи пуршараф: Донишгоҳи давлатии Хуҷанд ба номи академик Бобоҷон Ғафуров 80 сол. — Хуҷанд: Нури маърифат, 2012. — 500 с.
**Аквондев** — аквони дев, яке аз офариниши бад, девест, ки дар қиссаву ривоятҳои мардуми эронинажод ба назар мерасад ва дар «Шоҳнома»-и Фирдавсӣ низ амал менамояд. Аквондев дар «Шоҳнома» махлуқи зиштсурату бадниҳод, сеҳрангезу ҳавлнокест. Аз кирдори бади ӯ (вай ба шакли гӯрхар даромада аспони галаро азоб медод) галабонон ба шоҳ Кайхусрав хабар доданд. Кайхусрав барои маҳв кардани аквондев Рустамро фаро хонд. Рустам ҳарчанд кӯшид, аквондевро дастгир карда ва кушта натавонист. Хаставу бемадор дар сарчашмае ба хоб рафт. Аквондев ба сари Рустам омад ва ӯро бо он порчаи замине, ки дар рӯяш хуфта буд, ба ҳаво бардошт. Аз Рустам пурсид, ки ӯро ба дарё андозад ё ба кӯҳ? Рустам баръакс будани кори девонро медонист, аз ин рӯ, хост, ки вайро ба кӯҳ афканад. Аквондев Рустамро ба дарё партофт ва ӯ аз он ҷо ба саломат берун омад. Бори дуюм Рустам аквондевро дар сарчашма дарёфт ва сарашро бурид. Мақсади Абулқосими Фирдавсӣ дар қиссаи аквондев мубориза бо нерӯҳои бад, мардуми зишту офаридаҳои аҳриманхислат мебошад:

Ту мар девро мардуми бад шинос,

Касе, к-ӯ надорад зи Яздон сипос.

Ҳар он к-ӯ гузашт аз раҳи мардумӣ,

Зи девон шумар, машмараш одамӣ.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Абулқосими Фирдавсӣ, Шоҳнома, ҷ. 4, Д. 2008;
* Ёҳақӣ Муҳаммадҷаъфар, Фарҳанги асотир, Т. 1375 ҳ. ш.

Сарчашма
--------

* А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — 608 с. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2021, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.
**Раҳимҷон Каримович Ҳасанов** (24.07.1955, ш. Кӯлоб) — доктори илмҳои сиёсатшиносӣ (1997), профессор (1999).

Зиндагинома
-----------

Хатмкардаи факултаи шарқшиносии Донишгоҳи давлатии Тоҷикистон ба номи В.И. Ленин (1977) аст. Солҳои 1977-1982 дар Димишқ (Сурия) ҳамчун тарҷумони ҳарбӣ хидмат намуда, 1982-1986 муаллими кафедраи коммунизми илмии Донишгоҳи давлатии Тоҷикистон ба номи В.И. Ленин, 1986-1988 мудири шуъбаи КМ ЛКСМ Тоҷикистон, 1988-1990 котиби кумитаи ҳизбии н. Фрунзеи (ҳоло н. Сино) Душанбе, 1990-1993 аспиранти Академияи идоракунии назди Президенти Русия, 1993-1995 мушовири калони сафири Тоҷикистон дар Русия, 1995-1997 докторанти Академияи хадамоти давлатии назди Президенти Русия буд. Аз соли 1998 профессори ҳамин Академия ва ҳамзамон мушовири калони директории генералии яке аз комплексҳои давлатии саноатию илмии Русия мебошад.
Аввалин доктори илм аз Тоҷикистон дар соҳаи муносибатҳои дипломатии байналмилалист, ҳамзамон дастовардҳои Ҷумҳурии Тоҷикистонро дар даврони истиқлол мавриди сиёсати хориҷӣ, ҷанбаҳои дохилию хориҷии низоъҳою ихтилофоти солҳои 90-ум дар ҷумҳурӣ ва роҳҳои танзими онҳо мавриди баррасӣ қарор додааст. Бобати идеяи умумияти мусулмонӣ дар фаъолияти Ташкилоти конфронси исломӣ, саҳми Ташкилоти конфронси исломӣ дар системаи нави муносиботи байналмилалӣ таҳқиқоти судманд анҷом додааст.

Осор
----

* Организация исламской конференции в новой системы международных отношений. – М. 1996.
*

Эзоҳ
----

1. ↑  Салом алейкум, Таджикистан! Анонсы событий, прогноз погоды на 24 июля (Азия Плюс)
2. ↑  Арбобони илми тоҷик (асри ХХ-аввали асри ХХI) / Муаллиф-мураттиб Ёрмуҳаммади Сучонӣ. – Душанбе, 2017. – 728 с.
**Акбар Ҳакимов** (*Ҳакимов Акбар Дӯстмуродович*; 26 майи 1963, деҳаи Муллотуғмаи ноҳияи Файзобод, ҶШС Тоҷикистон) — соҳибкор. Узви Кумитаи Маҷлиси намояндагони Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон оид ба иқтисод, буҷет, молия ва андоз (2005—2010).

Зиндагинома
-----------

Акбар Ҳакимов 26 майи соли 1963 дар деҳаи Муллотуғмаи ноҳияи Файзобод ба дунё омадааст. Мактаби миёнаи № 22 ба номи Абӯабдуллоҳ Рӯдакиро дар ноҳияи Файзобод хатм кардааст. Дорои ду маълумоти олӣ — ҳуқуқшиносӣ ва иқтисодӣ, соҳиби 5 фарзанд аст.

Фаъолияти корӣ
--------------

Солҳои 1980—1982 дар маъмурияти кинотеатри Файзобод кор кардааст. Ҳамзамон факултети ҳуқуқшиносӣ ва факултаи молия ва қарзи Университети давлатии Тоҷикистонро ғоибона хатм намудааст. Солҳои 1982—1989 коргари муассисаи нақлиётии «Тоҷиктрансэкспедитсия», 1989—1991 таъминотчӣ, 1991—1993 ҷонишини директор ва 1993—1995 директори кооперативи «Арча», 1995—1996 мудири шуъбаи ҳуқуқ, сардори Раёсати робитаҳои иқтисодии хориҷӣ ва 1996—1997 муовини вазири Вазорати ғаллаи ҶШС Тоҷикистон, 1997—1998 ҷонишини раиси Ширкати давлатии холдингии «Ғалла», 1998—2001 директори генералии Комбинати истеҳсолии ордбарории ноҳияи Нов, 2001—2003 директори генералии Комбинати агросаноатии Вазорати иқтисод ва савдои Ҷумҳурии Тоҷикистон буд. Аз соли сарвари кулли ҶСК комбинати агросаноатии «Гулистон»-и ноҳияи Спитамени вилояти Суғд ва ҳамзамон раиси Кумитаи иҷроияи Ҳизби Халқии Демократии Тоҷикистон дар ҳамин корхона мебошад. Соли 2000 вакили Маҷлиси вакилони халқи вилояти Суғд, соли 2005 аз ҳавзаи интихоботии № 11-и ноҳияи Файзобод вакили мардумӣ дар Маҷлиси намояндагони Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон интихоб шудааст ва ба ҳайси муовини раиси Кумита оид ба буҷет, молия ва саноат кор кардааст.

Аз соли 2010 ба ҳайси раиси Шӯрои директорони ҶСК холдингии «Ганҷ» фаъолият дорад.

Қарздорӣ ва парванда
--------------------

Акбар Ҳакимов, директори генералии ду ширкати бузург — «Ганҷи ҳилол» ва «Спитамен текстайлз» беш аз як сол аст, ки дар боздоштгоҳ аст ва парвандааш ҳамоно таҳқиқ мешавад.

Ҷоизаҳо
-------

Бо ордени Шараф (дараҷаи II) сарфароз гардидааст.

Нигаред низ
-----------

* Мироҷиддин Ҳакимов

Эзоҳ
----

1. ↑  *Сайдари Ҳайдар.* Акбар Ҳакимов: Қавли ба Президент додаамонро иҷро мекунем!. *МТЖТ*.  faraj.tj. 26 январи 2018 санҷида шуд.(пайванди дастнорас)
2. ↑  ХАКИМОВ Акбар Дустмуродович | ЦентрАзия. *centrasia.org*. 17 марти 2021 санҷида шуд.
3. ↑  Қарзи "Агроинвестбонк" тоҷири дигарро ба зиндон кашид: чаро Акбар Ҳакимов ҳабс шуд?(тоҷ.). *Sputnik Tajik*. 17 марти 2021 санҷида шуд.

Пайвандҳо
---------

* МАЪЛУМОТНОМА ДАР БОРАИ ВАКИЛОНИ МАҶЛИСИ НАМОЯНДАГОН

Сарчашма
--------

* ФАЙЗОБОД. Энсиклопедия. — Д. 2011. СИЭМТ, — 392 саҳ. — ISBN 978-99947-33-48-4
**Алунит** (фаронсавӣ alunit – зок) — минералест аз гурӯҳи сулфатҳои мураккаб. Формулаи химиявиаш: KAl3[SO4]2(OH)6.

Дар системаи тригоналӣ кристалл мебандад. Сохташ маҳиндонаи сахт ё хока. Рангаш сафед, хокистарӣ, зардча мешавад. Сахтиаш 3,5 – 4; зичиаш 2600 – 2800 кг/м3. Алунит аз ҷинсҳои вулқонӣ дар натиҷаи таъсири маҳлулҳои гидротермалии сулфатӣ ва дар ҷинсҳои таҳшин аз оксидшавии колчедани сулфур ба вуҷуд меояд. Алунит асосан барои ҳосил кардани зок, оксиди алюминий, намаки калий ва ғайра истифода мешавад.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — 608 с. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2021, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.
**Прометей**, дар асотири Юнони Қадим титан, домни одамон. Муво-фи-қи ривояте П. оташро аз Олимп дуздида, ба одамон дод ва бо амри Зевс ба харсанг занчирбанду ба аз-ияти дойми мадкум шуд: уқо-бе дар рӯз (ё рӯздармиён) ҷигарн П.-ро нӯл мезад, вале он боз сидат мошуд. Мувофиқи манбаъдои мух-талифи атиқа ин азинт то вақти уқобро бо тири камон кушта, П.-ро озод намудани Геракл давом кардааст. Образи П. дар адабиёт (Эсхил, Шелли ва диг.), санъати тасвирӣ ва мусиқӣ (Бетховен, Скрябин ва диг.) инъикос ёфтааст.

* Энциклопедияи Советии Тоҷик : [дар 8 ҷ.] / сармуҳаррир  А. С. Сайфуллоев. — Д. : СИЭСТ, 1978—1988.
**Пропп Владимир Яковлевич** (29. 4. 1895, Петербург - 22. 8. 1970, Ленинград), мардумшиноси советӣ. Ун-тн Петербургро соли 1918 хатм на-мудааст. Аз соли 1938 профессор Университети Ленинград. Асардои асосиаш ба тадлили структурӣ ва таърихи пайдоиши афсояаҳои седромез, таърихи эпоси қадрамонӣ, навъдои он, пайдоиши фольклори маросими, масъаладои умумии назария ва поэти-каи эчодиёти дадонакии халқ оиданд. Яке аз саромадони омӯзиши таърихию типологӣ ва структурню типологии фольклор. Китоб до и П. ба забондои хориҷй тарҷума шудаанд.
Ос.: Морфология сказки (2 изд.. М. 1969); Русский героический апос, ('1 изд. М. 1958).
Ад.: Путилов П П. ПроЛлемы фольклора в трудах В. Я. Проппа, дар кит.: Типологические исследовании но фольклору. М. 1975.

* Энциклопедияи Советии Тоҷик : [дар 8 ҷ.] / сармуҳаррир  А. С. Сайфуллоев. — Д. : СИЭСТ, 1978—1988.
**«Замзам»** – номи китоби сурудҳои аввалин паёмбари ростин Зардушт; 
2. дар асотири Аҷаму Араб номи чашма ва ё чоҳест дар наздикии Каъба (Макка); 
3. образи бадеӣ дар адабиёти форс-тоҷик.

«Замзам» аввалин китоби ҷомеъи сурудҳои ситоишии мавсимию маросимӣ, ки Зардушт тадвину таҳия намудааст.
Дар сурудҳои «Замзам» тавсифи оламу коинот, табиат, ситоиши хирад, андешаи нек, пиндори нек ва волотарин армонҳои инсон таҷассум ёфта, назди ниёкони мо дар маросимҳои ниёишӣ, ёдбуди дӯстону наздикон суруда мешудаанд. Сурудаҳои «Замзам» таркибан силсилавӣ буда, дар ҷараёни иҷро вобаста ба мавзӯъ, ҷараёнгири воқеот дар чанд қисм суруда мешудаанд. Минбаъд ин сабк, равияи эҷоду иҷрои сурудҳои мавимию маросимии силсилавӣ дар замони Сосониён (222-651) маҷмӯи нави асарҳои таркибан мураккаби ҳирфаии «Каркукӣ», «Ласкавӣ», «Ароманӣ»-ро рӯи саҳна овард. Устоди ромишгарон Борбади Марвазӣ маҷмӯи силсилавии усодонаи мусиқии «Срот-и Хусравоник» («Хусравони воч»- «Сурудҳои Хусравонӣ»)-ро дар заминаи сурдҳои «Замзам» тартиб додааст.

Адабиёт
-------

Ризоқулихони Ҳидоят, Маҷмаъу-л-фусаҳо. Теҳрон, 1295; Ҳумоиҷ, Таърихи адабиёт дар Эрон, Табриз, 1348; Кристенсен А. Эрон дар замони Сосониён, Теҳрон, 1333; Диншоҳи Эронӣ, Ахлоқи Эрони бостонӣ, Бомбай, 1930; Муҳаммад Муъин, Мазди Ясно ва адаби порсӣ, Теҳрон, 1338; Таърихи Сиистон, Теҳ-рон, 1314; Баҳром Фараҳвашӣ, Фарҳанги Паҳлавик, Теҳрон, 1346; Ибни Зайла, Китоб-ал-кофӣ-ал-мусиқӣ, Бағдод, 1964; Берунӣ, Осору-л-боқия... Теҳрон, 1341; Розонӣ, шеъру мусиқӣ ва созу овоз... Теҳрон, 1342.

Нигаред низ
-----------

* Шашмақом

Эзоҳ
----

1. ↑  Донишномаи Шашмақом./Зери таҳрири Олимов К. Абдувалиев А. Азизӣ Ф. Раҷабов А. Ҳакимов Н. – Душанбе, 2009. - с. 70 ISBN 978-99947-49-13-3
**Камол Абдулло́ев** (*Абдуллоев Камол Наҷмиддинович*; тав. 21 феврали 1950 — деҳаи Навобод, ноҳияи Рашт) — муаррих, доктори илмҳои таърих (1993).

Зиндагинома
-----------

Камол Наҷмиддинович Абдуллоев хатмкардаи факултети таърихи Донишгоҳи давлатии Тоҷикистон ба номи В.И.Ленин (1972), аспиранти Институти таърихи СССР-и АИ СССР (Москва, 1981). Корманди Институти таърих, бостоншиносӣ ва мардумшиносии АИ ҶШС Тоҷикистон ба номи Аҳмади Дониш (1975 – 1989), муҳаққиқи Институти тадқиқоти сиёсӣ (собиқ Институти таърихи ҳизби коммунисти Тоҷикистон), устоди Донишгоҳи миллии Тоҷикистон (1975 – 1993). Аз соли 1993 муҳаққиқ ва пажӯҳишгари мустақил, тарроҳ ва ширкаткунандаи чандин барнома ва тарҳҳои илмӣ-пажӯҳишӣ дар марказҳои илмӣ-тадқиқотӣ ва донишгоҳҳои ИМА, Англия, Канада ва кишварҳои дигар. Аз соли 1955 Камол Абдуллоев ба ҳайси муҳаққиқ ва профессор улуми таърих ва муносибатҳои байналмилалӣ бо донишгоҳҳои ИМА ҳамкорӣ дошт. Тадқиқот ва пажӯҳишҳои Камол Абдуллоев асосан ба мавзӯъҳои таърихи нави давлатҳои Осиёи Марказӣ (аз ҷумла Тоҷикистон ва Ӯзбекистон), таҳаввулоти сиёсӣ ва иҷтимоии Тоҷикистон дар даҳаҳои охир, муносибатҳои байналмилалӣ ва муҳоҷират бахшида шудаанд.

Осор
----

* Оружием печатного слова, Д. 1989;
* Луғати таърихи Тоҷикистон, Лондон, 2002 (ба заб. англисӣ, ҳаммуаллиф);
* Политика компромиссов. Мирный процесс в Таджикистане (Accord, вып. 10). Лондон, М. 2001;
* Насколько прочен мир в Таджикистане пять лет спустя после подписания соглашения. Лондон, 2003 ва диг.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — 608 с. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2021, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.
**Раҳматулло Абдураҳмонов** (*Абдураҳмонов Раҳматулло Бозорович*; тав. 10 июли 1948, деҳаи Муллошодӣ, ноҳияи Ҳисор) — наққоши тоҷик, Арбоби ҳунари Тоҷикистон (1998).

Зиндагинома
-----------

Хатмкардаи Омӯзишгоҳи ҷумҳуриявии рассомии шаҳри Душанбе (1974) ва факултети таърихи Институти давлатии педагогии Душанбе ба номи Т. Г. Шевченко (ғоибона, 1984). Муаллими Омӯзишгоҳи ҷумҳурияви рассомии ба номи М. Олимов (1974 — 80), наққоши Фонди бадеии меъмории Тоҷикистон (1980—2010). Аз соли 2011 рассом — наққоши ширкати «Рухом». Абдураҳмонов шогирди Рассоми халқии Тоҷикистон М. Олимов буда, дар эҳё ва инкишофи услуби қадимтарин ва мураккаби наққошии миллии тоҷик кундал саҳми калон гузоштааст. ӯ ба тавассути услуби кундал кору заҳмат, бойгариҳои Тоҷикистон (пахта, гандум ва ғайра), ҳолатҳои табиат фаслҳои сол ва ғайраро тасвир намудааст.

Осор
----

Намояҳои кундалии ӯ бо нақшу нигорҳои гуногун аз ҳамдигар фарқ мекунанд. ӯ нозукиҳои усули кундалро ба назар гирифта, таносуби рангҳоро ба хубӣ риоя карда, асарҳои ҷолиб офаридааст.

* «Меҳроб» (1974),
* «Баҳор» (1976),
* «Ғунча» (1977),
* «Бӯстон» (1978),
* «Рақси гулҳо»,
* «Бойгарӣ», «Ситора»,
* «Сулҳ» (ҳар чаҳор 1984),
* «Баҳор» (2010, бахшида ба ҷашни Ҷалолуддини Румӣ),
* «Гулдаста» (2011),
* «Бӯстон» ва «Гулистон»

Абдураҳмонов тарабхонаи «Тоҷикистон» дар шаҳри Владимири Федератсияи Россия (1978), меҳмонхонаи «Тоҷикистон» (1980) ва чойхона — тарабхонаи «Фароғат» (1981) дар шаҳри Душанбе, чойхонаи «Тоҷикистон» дар шаҳри Кобул (1981), хонаҳои фарҳанги ноҳияҳои Вахш (1985), Панҷ (1986), Колхозобод (1987) ва ғайраро бо нақшҳои зебои миллӣ оро додааст. Асарҳои Абдураҳмонов дар рӯзҳои фарҳанги Тоҷикистон дар ҷумҳуриҳои собиқ Иттифоқи Советӣ, Туркия, Франсия, Германия, Чехословакия, Америка ба маърази намоиш гузошта шудаанд. Узви ИР СССР (1980) ва ИР Тоҷикистон (1997).

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — 608 с. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2021, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.
**Раҳим Ҳайдар** — Раҳим Ҳайдар аъзои Иттифоқи журналистони СССР (аз соли 1958) буд.

Зиндагинома
-----------

Раҳим Ҳайдар 10-уми марти соли 1923 дар деҳаи Қалъачаи Калони ноҳияи Ӯротеппа дар оилаи деҳқони камбағал таваллуд ёфтааст. Вай аз модар дар синни дусолагӣ ва аз падар дар синни ҳафтсолагӣ маҳрум гаштааст. Раҳим дар тарбияи бародараш монда, дар соли 1941 мактаби ҳафтсолаи қишлоқро
хатм менамояд.

Фаъолияти кории ӯ соли 1941 ҳамчун табелчии колхози «Правда» ҳозира с/х Ӯротеппа» оғоз ёфтааст. Феврали соли 1943 ба фронт рафта дар сафи Армияи Советӣ хидмат мекунад ва ба муқобили гитлерчиёни фашистӣ далерона меҷангад. Дар яке аз муҳорибаҳо сахт ярадор мешавад ва баъди дар госпитал муолиҷа ёфтан ҳамчун инвалиди гурӯҳи дуюм бармегардад. Соли 1944 дар колхоз котиб ва кассир шуда кор мекунад. Соли 1945 Раҳим Ҳайдарро ба аъзогии партияи коммунистӣ қабул менамоянд. Баъд аз он ӯро ба курси яксолаи партиявии назди КМ ПК Тоҷикистон мефиристанд. Баъди хатмимкурси партиявӣ ӯ аз соли 1946 инструктори комитети партиявии шаҳр шуда кор мекунад. Дар айни замон дар соли 1946-1949 ғоибона дар омӯзишгоҳи педагогии шаҳри Ӯротеппа таҳсил менамояд. Соли 1950 ходими адабии газетаи районӣ, соли 1951 мудири шуъбаи маданияти комиҷроияи Совети районӣ шуда кор кардааст.

Солҳои 1951-1953 дар шаҳри Душанбе шунавандаи мактаби ҳукуқшиносӣ буд. Аз соли 1953 то соли 1955 дар райони Ленинобод ба вазифаи раиси суд кор карда, баъд ба кори журналистӣ мегузарад. Аз соли 1955 то соли 1958 ба вазифаи ходими адабӣ ва мудири шуъбаи газетаи «Паёми Истаравшан» шуда кор мекунад.

Солҳои 1958-1962 дар шуъбаи журналистии мактаби олии партиявии шаҳри Тошканд хонда онро бомуваффақият ба итмом расонд. Аз соли 1962 то соли 1983 муҳаррири газетаи «Паёми Истаравшан» буд.

Эҷодиёт
-------

Раҳим Ҳайдар аъзои Иттифоқи журналистони СССР (аз соли 1958) буд. Се китоби қиссаву ҳикояҳояш «Ду дилдода» (1964), «Духтари бебок» (1983) ва «Хати беимзо» (1992) дар ҷумҳуриамон нашр ёфтаанд.

Якчанд ҳикояҳои ӯ ба забонҳои русӣ, ӯзбекӣ, қазоқӣ ва арманӣ тарҷума шудаанд. Песаҳои «Зафар» ва «Шаҳид» дар Театри халқии шаҳри Ӯротеппа ба саҳна гузошта шудаанд. 4 ҳикояи ӯро инстсенировка карда якчанд сол ба воситаи радиои ҷумҳурӣ шунавондаанд.

Ҷоизаҳо
-------

Раҳим Ҳайдар барои хидматҳояш бо медали «Барои хидматҳои ҷангӣ», ордени «Ҷангн Бузурги Ватанӣ» дараҷаи 1, медали «Барои меҳнати шуҷоатнок». Ба муноснбати 100-солагии рӯзи таваллуди В.И. Ленин ва медалу грамотаҳои фахрии Президиуми Совети Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон мукофотонида шудааст.

Ӯ соли 1973 соҳиби унвони фахрии «Ходими шоистаи маданияти Ҷумҳурии Тоҷикистон» шуда буд.

Эзоҳ
----

Баёзи адибони Истаравшан - Душанбе: "Эҷод", 2009.- 288 саҳ.
**Равишшиносӣ** (форсӣ: روش‌شناسی‎), **методология** (юн. μεθοδολογία) — василаи шинохти ҳар илм аст.

Методи схоластикӣ — дастоварди асосии илми асримиёнагӣ буда, асоси онро мантиқи Арасту ташкил медиҳад. Схоластҳо аввалан мавзӯеро коркард менамуданд, ки шунавандаашро ба баҳс кашад. Аз ин рӯ, методи мазкур хонандагонро барои дарки масъулиятнокии зеҳнӣ равона медошт. Заро баҳс имконият медод, ки хонанда оид ба методҳои гуногун маълумот гирад, фикри худро баррасӣ дорад. Бахусус, ҳангоми арзёбӣ намудани фикр низомнокӣ, дақиқӣ, муайяннамои мафҳуму усулҳо риоя мегардид.

Методи схоластикӣ аз ҷумла, барои ташаккули худшиносӣ, такмили меъёрҳои тафаккури мантиқӣ имконият ба вуҷуд овард. Тавассути он асосҳои мантиқи математикӣ гузошта шуд. Назарияи парадоксҳои мантиқӣ, нуқтаи назарҳо коркард гардиданд, ки онҳо барои ташаккули усули тафаккури аврупоӣ, коркарди аппарати категориявии илмӣ замина гузоштанд.

Эзоҳ
----



|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️  Гузариш ба унсури Викидода  Фарҳангҳо ва донишномаҳо | 
* Большая датская
* Britannica (онлайн)
* Britannica (онлайн)

 |
| 

| Дар феҳристҳои китобшинохтӣ |
| --- |
| 
* BNF: 11932499z
* GND: 4139716-2
* J9U: 987007529313705171
* LCCN: sh85084414
* LNB: 000052822
* NDL: 00563343
* NKC: ph137622

 |

 |
**Вилояти мухтори Яҳудиён** (идиш: ייִדישע אויטאָנאָמע געגנט‎ *Yidishe oytonome gegnt*) — воҳиди федероли Русия. 7 майи 1934 таъсис ёфтааст. Дар ҷануб бо Хитой ва Русия, дар шимол ва шарқ бо кишвари Хабаровск, дар ғарб бо вилояти Амур ҳамсарҳад аст. Масоҳаташ 36 ҳазор км2. Аҳолиаш 172,6 ҳазор нафар (2013), асосан русҳо (83,9%), украинҳо (4,4%) ва яҳудиён (1,2%) зиндагонӣ мекунанд. Мансуби округи Федералии Шарқи Дур ва ноҳияи иқтисодии он мебошад. Маркази маъмурияш – шаҳри Биробиҷон.

Аз ҷиҳати маъмурӣ аз 5 ноҳия, 2 шаҳр ва зиёда аз 90 деҳа иборат аст. Аксари аҳолӣ пайрави дини православӣ мебошанд. Мутобиқи маълумоти бостоншиносӣ дар ҳазорсолаи 3 то м. дар ҳудуди В.М.Я.-и ҳозира қабилҳои фарҳанги кандор, урал ва полсев сукунат доштанд. Дар ибтидои солшумории милодӣ дар ин минтақа қабилаҳои мохэ, дертар чжурҷенейҳо зиндагонӣ кардаанд. Дар асрҳои 8–10 ин музофот дар ҳайати давлати Бохай, асрҳои 13–14 тобеи Империяи муғулҳо буд. Дар миёнаҳои асри 17 дар ин минтақа сайёҳон (кишваркушоён)-и рус пайдо шуданд, вале тибқи Шартномаи Нерчин (1689) Русия ва Хитой барои дар ин минтақа маскун нашудан уҳдадор шуда буданд. Дар нимаи 2-юми асри 19 сипоҳиёни қазоқ соҳили чапи д. Амурро тассаруф намуданд. Тибқи шартномаи Ойгун (1858) ва Аҳдномаи Пекин (1860) соҳилҳои чапи д. Амур ба ҳайати вилоятҳои Амур ва Приморскийи Русия ворид шуданд. Соли 1920 ҳудуди пешинаи Вилояти мухтори Яҳудиён ба ҳайати Шарқи Дури Русия ва солҳои 1922–1928 ба ҳайати губ. Амур, минбаъд кишвари Шарқи Дур дохил гардид. Соли 1930 ноҳияи миллии Биробиҷон таъсис ёфт, ки соли 1934 ба Вилояти мухтори Яҳудиён табдили ном кард. Охири солҳои 1940 ва ибтидои 1950 ҳаракати «Мубориза алайҳи космопилитизм» ва табъиду тазйиқот аксари яҳудиёни ин минтақаро водор ба муҳоҷират кард. Раванди ҳиҷрат дар солҳои 90 асри 20 бештар авҷ гирифт. Тибқи маълумоти барӯйхатгирии аҳолии соли 2002 шумораи яҳудиён ба 1,2% расида буд.

Эзоҳ
----

1. ↑
2. ↑  *חיים מאלטינסקי.* דער מאָסקווער משפּט איבער די ביראָבידזשאנער. — פארלאג ״ניי־לעבן״, 1981. — С. 61. — 258 с.

Адабиёт
-------

* Вилояти мухтори Яҳудиён // Боз — Вичкут. — Д. : СИЭМТ, 2014. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 3). — ISBN 978-99947-33-46-0.


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️  Гузариш ба унсури Викидода  Дар шабакаҳои иҷтимоъӣ | 
* ВКонтакте
* Одноклассники: group/56001561362608

 |
| Фарҳангҳо ва донишномаҳо | 
* Большая каталанская
* Большая российская (старая версия)
* Краткая еврейская
* Ларусса
* Православная
* Britannica (онлайн)
* Britannica (онлайн)

 |
| 

| Дар феҳристҳои китобшинохтӣ |
| --- |
| 
* GND: 4073096-7
* J9U: 987007566928005171
* LCCN: n83030441
* NKC: ge763593
* VIAF: 239897429, 138919634
* WorldCat VIAF: 239897429, 138919634

 |

 |
|  |
| --- |
| Унсури холии Викидода |

«**Таърихи Фаришта**» (форсӣ: تأریخ فرشته‎) — китоби навиштаи Муҳаммадқосими Фаришта дар бораи торихи умумӣ ва ҷуғрофиёи Ҳиндустону ба забони форсӣ аст.

Дар сарчашмаҳо бо унвони «Гулшани Иброҳимӣ» низ омадааст. Тафсилоти ҷараёни зиндагии муаллифаш маълум нест. Аз рӯи баъзе маълумотҳо тақрибан соли 1552 дар шаҳри Астаробод (Эрон) таваллуд шуда, дар овони бачагӣ бо падараш Ғуломалии Ҳиндушоҳ ба Ҳиндустон рафтааст. Минбаъд дар дарбори ҳокимони музофоти гуногуни Ҳиндустон хидмат карда, соли 1623—1624 фавтидааст.

«Таърихи Фаришта»-ро солҳои 1606—1607 дар Биҷопур навиштааст. Маълумоти муҳимми таърихӣ ва тасвироти ҷуғрофиёии шаҳрҳои Ҳиндро дар асоси мушоҳидаҳои худ ва ахбороти муосиронаш додааст. Асар марбут ба таърихи умумии садаҳои миёнаи Ҳиндустон буда, аз муқаддима, дувоздаҳ мақола ва хотима иборат аст. Дар «Таърихи Фаришта» дину оинҳои гуногуни ҳиндувон, ҷараёни таърихии ҷоришавии дини ислом дар Ҳиндустон инъикос ёфтааст. Қисме аз «Таърихи Фаришта» ба таборшиносии сулолаҳои ҳокимони кишвар бахшида шудааст. «Таърихи Фаришта» дар бораи таърихи умумӣ ва ҷуғрофиёи Ҳиндустони давраи исломӣ сарчашмаи муҳим аст.

«Таърихи Фаришта» дар кишварҳои Шарқ ҳамчун асари барҷастаи таърихшиносии асрҳои миёнаи форс-тоҷик машҳур гашта, соли 1831 дар Мумбай, 1864—1865 дар Лакҳнав, 1873—1874 дар Канпур чоп шудааст.

Эзоҳ
----

* Энциклопедияи Советии Тоҷик : [дар 8 ҷ.] / сармуҳаррир  А. С. Сайфуллоев. — Д. : СИЭСТ, 1978—1988.
**Ташкилоти кишварҳои содиркунандаи нафт** — (англ. *The Organization of the Petroleum Exporting Countries*; кӯтоҳ **ОПЕК**, англ. **OPEC**) — ташкилоти байналмилалӣ ва байни Ҳукуматиест, ки онро кишварҳои нафт истихроҷкунанда бо мақсади ҳиссаи истихроҷи нафт ташкил додаанд. То моҳи марти соли 2020 дар **ОПЕК** 13 кишвар: Алҷазоир, Ангола, Венесуэла, Габон, Ироқ, Эрон, Конго, Қувайт, Либиё, Аморатҳои Муттаҳидаи Араб, Нигерия, Арабистони Саудӣ, Гвинеяи Истивоӣ дохил мешаванд. Қароргоҳи ин ташкилот дар шаҳри Вена, пойтахти давлати Австрия воқеъ аст.

  

Кишварҳои аъзои ОПЕК қариб 2/3 ҳиссаи захираҳои нафти дунёро идора мекунанд. ~35 % аз истихроҷи умумиҷаҳонии нафт ва нисфи содироти умумиҷаҳонии нафт бар души онҳост. Захираҳои исботшудаи нафти кишварҳои аъзои ОПЕК, ҳоло 1199,71 миллиард баррелро ташкил медиҳанд.

Пайвандҳо
---------

Ҳаволаҳо
--------

* opec.org (ингл.) — вебгоҳи расмии Ташкилоти кишварҳои — нафт истихроҷкунанда
* На грани: ОПЕК разрывают изнутри. Кто может покинуть ОПЕК вслед за КатаромБойгонӣ шудааст 10 Декабри 2018  сол. // Газета.Ru, 9.12.2018
* *Licklider, Roy* The Power of Oil: The Arab Oil Weapon and the Netherlands, the United Kingdom, Canada, Japan, and the United States(англ.) // International Studies Quarterly(англ.)тҷк. : journal. — 1988. — Vol. 32, no. 2. — P. 205—226. — doi:10.2307/2600627.

1. ↑
Ҳолати тиббӣШаблон:SHORTDESC:Ҳолати тиббӣ

**Простатит** (лот. prostatitis; анат. *prostata* — ғадуди зермасона + -*itis* — илтиҳоб) — газаки ғадуди зермасона (простата).

Сабабҳои беморӣ
---------------

Простатит дар натиҷаи аз пешоброҳа ба ғадуди зермасона ворид шудани микроорганизмҳо (ҳангоми газак гирифтани он, аз ҷумла дар аснои сӯзок, уретрит, баъзан чун оризаи гулӯдард, грипп, сил) пайдо мешавад. Сармозанӣ, махсусан нишастан дар замини нам, сӯиистеъмоли мубошарат ва камҳаракатӣ пайдоиши простатитро метезонанд.

Таснифоти беморӣ
----------------

Простатит шадид ва музмин мешавад.

### Простатити шадид

Простатити шадид дар натиҷаи аз пешоброҳа ба ғадуди простата роҳ ёфтани микроорганизмҳои бемориовар падид меояд. Он ҳамчунин имкон дорад дар мавриди пневмония, ангина, пучак, ҳафтпӯст ва ғайра низ пайдо шавад. Тарашшӯҳи ғадуди простата хосияти бактерисидӣ дорад, бинобар ин барои пайдоиши беморӣ омилҳои рукуд (масалан, тарзи кори нишаста, сармо хӯрдан, қабзияти шикам, суйиистеъмоли машруботи спиртдор ва ғайра) таъсири амиқ мерасонанд. Одатан, сабаби простатит стафилококк, стрептококк, қаламчамикроби рӯда, трихомонада барин микроорганизмҳо мебошанд. Аломатҳои простатити шадид инҳоанд: зуд-зуд пешоб кардан, сӯзиши атрофи мақъад, чакмезакӣ, вақти қазои ҳоҷат дард кардани рӯдаи рост, баланд шудани ҳарорати бадан. Дар давраи илтиҳоби римнок худ аз худ кафидани думбал ва аз пешоброҳа ё рӯдаи рост шоридани рим ҷой дорад. Простатитро духтур табобат мекунад. Беморон бояд ҳатман бистарӣ шуда, аз истеъмоли ғизоҳои тунд худдорӣ намоянд. Простатити шадид бо антибиотикҳои таъсирашон васеъ – канамитсин, гентамитсин, амписиллин, амикатсин, сефалоспорин, доруҳои сулфаниламидӣ табобат карда мешаванд. Барои рафъи дард аз шамъакҳои белладона, анестезин, пантопон ё промедол истифода мекунанд. Гарм нигоҳ доштани обгаҳ, микроклизма, обзанҳои гарм низ муфиданд. Дар мавриди зарурат ҷарроҳӣ ногузир аст. Саривақт муроҷиат накардан ба духтур, боиси пайдоиши оризаҳои ногувор мегардад (ба дигар узву бофтаҳо паҳн шудани микробҳо, пайдоиши уфунат, шакли музмин гирифтани беморӣ), мумкин аст минбаъд фаъолияти узвҳои таносул халал ёбад (сусткамарӣ ва ғайра).

### Простатити музмин

Простатити музмин дуру дароз давом карда, аз давраҳои авҷгирӣ ва хомӯшӣ иборат аст. Ба он сӯзиши пешоброҳаю атрофи маъқад ва ҷудо шудани тарашшӯх аз пешоброҳа хос буда, боиси хастагӣ ва хашмгинии бемор мегардад. Дар ашхоси гирифтори простатити музмин нууз (эрексия) заиф ва эҳтилом (эякулятсия) тез аст, қобилияти корӣ суст мешавад. Простатити музминро духтур бо дору ва тадбирҳои физиотерапевтӣ табобат мекунад. Дар фосилаи байни хурӯҷи беморӣ табобати санаторию курортӣ таъйин карда мешавад.

Пешгирии беморӣ
---------------

Дар давраи хуруҷи простатит мубошарат, истеъмоли машруботи спиртӣ, хӯроки тунду тез манъ мебошад. Барои пешгирии простатит саривақт ва пурра табобат кардани газаки пешоброҳа ва пешобдон зарур аст. Кори рӯдаҳоро танзим бояд кард. Ба шахсони камҳаракат пиёдагардӣ, машқҳои спортӣ, давидан, шиноварӣ, тенисбозӣ ва ғайра тавсия мешавад.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* Донишномаи мухтассари тиб