recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Аденоидҳо** (аз юнонӣ aden – ғадуд ва eidos – шакл) — аз ҳад зиёд калон шудани бодомакҳои ҳалқу димоғ. Асосан дар ширхораҳо ва кӯдакони 3 – 10-сола (баъзан аз 10-сола калон) мушоҳида мешавад. Ба аденоидҳо баъзе бемориҳои сироятӣ, ки ҳангоми онҳо пардаи луобии даруни бинӣ ва бодомакҳо газак мегиранд (масалан, сурхча, махмалак, хуноқ, грипп ва ғайра), инчунин газаки шадид ва музмини роҳҳои болои нафаскашӣ мусоидат мекунанд. Душвор гаштани нафаскашӣ бо бинӣ, ки дар натиҷаи ҳалқу димоғро пур кардани бодомаки калон ба амал меояд, ҳамчунин тарашшуҳи зиёд аз бинӣ аломатҳои аввалини аденоидҳо мебошанд. Дар натиҷаи ихтилоли нафаскашӣ бо бинӣ кӯдакон даҳонашонро кушода хоб мераванд, хоби онҳо ноором буда, хуррок мекашанд. Кӯдакони ширмак синаро дуруст макида натавониста, ҷисман суст инкишоф меёбанд. Ғайр аз ин аденоидҳо сабаби пайдо шудани бронхит ва бронхопневмония мегардад. Дар чинҳои аденоидҳо баъзан ба миқдори зиёд бактерияҳо ғун мешаванд (аденоиди музмин). Бисёр вақт дар баробари калон шудани аденоидҳо қувваи сомеа заиф мешавад. Аз сабаби душвор гардидани ҳаракати хуну лимфа дар майна сари кӯдакон дард мекунад. Барои пешгирии оқибати нохуши аденоидҳо ҳангоми пайдоиши аломатҳои аввалини беморӣ дарҳол ба духтур муроҷиат кардан зарур аст. Аденоидҳоро бисёр вақт бо роҳи ҷарроҳӣ муолиҷа менамоянд; 2 – 3 рӯзи аввали баъди ҷарроҳӣ кӯдакро бистарӣ карда, то 5 – 7 рӯз аз таоми гарм (аз 18 – 20°С боло), хӯрданиҳои сахт (масалан, нони хушк ва ғайра), инчунин хӯрокиҳои тунд, шӯр ва шоколад парҳез кунондан лозим аст; бисёр ҳаракат кардан ва дар офтоб гаштан мумкин нест; ҷойи зисту бозӣ ва хоби ӯ бояд доимо тоза бошад. Хонаи хоби кӯдакро фақат бо латтаи тар тоза кардан лозим.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Острейков И. Ф. Пивоваров С. А. Комбинированная анестезия этраном и фентанилом при аденоидэктомии у детей.
* Пособие для врачей, М. 2000;
* Шеврыгин Б. В. Керчев Б. И. Ультразвуковая аспирационная аденоидэктомия у детей, М. 2001.

Сарчашма
--------

* А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — 608 с. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2021, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.
**Банокат** (форсӣ: بناکت‎) **Бинокас**, **Банокос**, **Фанокат** — шаҳри қадимии бузурге буд дар Мовароуннаҳр марбут ба давлати Чоч (Шош).

Ба суғдӣ ин шаҳр ба унвони Бинкат ва баъзан Бункат (яъне пойтахт) ёд шудааст. Харобаҳои Банокат охири садаи 19 дар канори соҳили рости Сайҳун (Сирдарё), андаке болотар аз резишгоҳи дарёи Оҳангарон (Ангрени ҳозира), ҳафр шудаанд. Азбаски шаҳр манзалати стратегӣ, маркази тиҷорат (роҳи асосии Суғд – Чоч – Ҳинд – Хитой аз он убур мекард) ва аҳолии бисёр дошт, монанди диг. шаҳрҳои қадим ҷиҳати ҳифозат аз ҳамлаҳо ва ғоратгариҳои хешу бегонагон гирдогирди онро хандақи чуқуре кандаанд. Шаҳристони Б. қад-қади соҳили дарё тахминан ба 800–900 м тӯл дорад. Работи калонмасоҳати Банокат аз Ш. бо девори мустаҳками паҳнбар иҳота шуда, 18 адад бурҷ доштааст. Дар ибт. интишори дини ислом Банокат ба авҷи олии равнақаш расида буд, ҳарчанд аз ин пештар ҳам аз марказҳои муҳимми савдои Суғд маҳсуб мегардид. Ибт. соли 1220 лашкари сершумори муғул Банокатро, пас аз муҳосираи тӯлонӣ, забту харобу валангор кард. Соли 1392 Темур онро аз нав барқарор, работи қадимиро бо девори мустаҳкам иҳота ва ба номи писараш Шоҳрух Шоҳрухия номгузорӣ кард. Қисме аз биноҳои боқимондаи Банокат асрҳои 16–17 қалъаҳои мулки Тошканд ба ҳисоб рафта, ворисони хонҳои Тошканд дар онҳо зиндагӣ мекарданд. Ҳоло деворҳои мудофиавии қисмати шарқӣ ва хандақҳояшон маҳфуз мондаанд.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Бартольд В. В. Соч.. Т. 3. М. 1965;
* Буряков Ю. Ф. О втором караванном пути из Согда в Шаш // Общественные науки в Узбекистане. Ташкент, 1972;
* Неъматов Н. Давлати Сомониён. Д. 1989.
* ابن خردادبه. المسالک و الممالک. لیدن، ۱۹۲۷؛
* مقدسی. احسن التقاسیم. بیروت، ۱۴۰۸.

Сарчашма
--------

* Банокат / Б. Раҳматов // Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.
**Теппаи Пирмуҳаммад** — теппа, ёдгории бостонии мансуб ба давраи атиқа, ки дар канори ҷанубу шарқии деҳаи Шаҳристони ноҳияи Истаравшани вилояти Суғд воқеъ аст.

Ҳафриёт
-------

Дар он гурӯҳи қабрҳои аввали милод ва асрҳои 10—12 ёфт шудаанд. Солҳои 1956—1958 омӯхта шудааст. Дар қабрҳои асрҳои 1—2, ки аз чуқуриҳои одди иборатанд, ғаир аз скелет зарфҳои сафолӣ, яроқ, асбоби ороиши занона ёфт шуд. Қабрҳои асрҳои 10—12 ғайр аз скелет ашё надоранд, деворҳои онҳо бо хишти хом рӯйкаш шудаанд. Ин гуна шакли қабр ба аввали давраи паҳншавии ислом дар ноҳияҳои кӯҳии Истаравшан хос буд. Санаи ин қабрҳоро як тангаи қарахонии Муҳаммад ибни Алӣ, ки солҳои 1023—1024 дар шаҳри Узганд сикка зада шудааст, муайян мекунад. Бозёфтҳои теппаи Пирмуҳаммад барои омӯхтани маданият ва урфу одати бодиянишиноне, ки дар ҳудуди Истаравшан ба ҳаёти муқимӣ мегузаштанд, аҳамият дорад. Ҳамаи дафншудагон ба нажоди европои тааллуқ доранд.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Негматов Н. Н. Салтовская В. Ц. Кияткина Т. П.. Изучение погребальных памятников кочевников на территории Уструшаны. Археологические работы в Таджикистане, в. С (1958 год), «Тр. ИИ АН Таджикской ССР», том 27, Сталинабад, 1961.

Сарчашма
--------

* Энциклопедияи Советии Тоҷик : [дар 8 ҷ.] / сармуҳаррир  А. С. Сайфуллоев. — Д. : СИЭСТ, 1978—1988.
**Илия Элошвилӣ** ( 19 май, 1975, Тбилиси, ҶШС Гурҷистон — 1 июни 2022, Тбилиси, Гурҷистон) — сиёсатмадори гурҷӣ, муовини шаҳрдори Тбилиси, вазири энергетика ва захираҳои табиии Гурҷистон аз 9 сентябр то 26 ноябри 2016 ва аз 14 июли 2017 то 14 декабри 2017.

Зиндагинома
-----------

Илия Элошвили соли 1999 Донишгоҳи техникии Гурҷистон (Ҳуқуқи тиҷорати байналмилалӣ), соли 2005 Донишгоҳи таълимии касбии Утрехтро (бакалаври идоракунии соҳибкорӣ) хатм кардааст. Соли 2010 дар Барномаи Контрактивии FIDIC (Люксембург) иштирок дошт. Соли 2011 ӯ дараҷаи мутахассиси назорат аз Ассотсиатсияи муҳандисони ҳарбии Амрикоро гирифтааст.

Таҷрибаи корӣ
-------------

* 2000–2003 - Ostor - Netherlands Ltd, мушовир.
* Солҳои 2003 - 2004 - Горгасали Лтд, менеҷери тиҷоратӣ.
* 2004–2005 - Ширкати United Distribution Energy / PA Consulting roup, Директори минтақаи Ғарби Марказӣ.
* 2005–2006 - Ширкати United Distribution Energy / PA Consulting Group, Директори минтақаи ғарбӣ.
* 2006–2007 - Бунёди Даъвати Ҳазорсолаи Ҷорҷия, Директори лоиҳаи барқарорсозии инфрасохтори энергетикӣ.
* 2007 - Бунёди Даъвати Ҳазорсолаи Ҷорҷия, иҷрокунандаи вазифаи муовини директори иҷроия.
* 2007–2008 - Wissol Petroleum Ltd, муовини директори генералӣ.
* 2008 - Wissol Gas Distribution Company Ltd. Менеҷери генералӣ.
* 2008–2010 - Бунёди Даъвати Ҳазорсолаи Ҷорҷия, муовини директори иҷроия.
* 2010–2011 - New Energy Ltd, директори техникӣ.
* 2011–2012 - Лоиҳаи Агентии Иёлоти Муттаҳидаи Амрико оид ба Рушди Байналмилалӣ (USAID) Tetra Tech Inc. муовини директор.

Вазорати энергетика
-------------------

Пас аз интихоботи парлумонии соли 2012 муовини вазири энергетика таъин шуд. Пас аз он ки Каха Каладзе дар соли 2016 барои ширкат дар интихоботи порлумонӣ аз мақомаш истеъфо дод, вай вазир шуд ва пас аз интихобот дубора муовини вазир шуд. Ӯ бори дуввум 12 июли соли 2017 - пас аз истеъфои Кахӣ Каладзе аз мақоми вазирӣ барои номзад шудан ба раиси шаҳри Тифлис, вазир шуд. Моҳи декабри соли 2017 дар ҳукумат тағйироти сохторӣ ба амал омад. Вазорати энергетика барҳам дода, бо Вазорати иқтисод ва рушди устувор муттаҳид карда шуд.

Шаҳрдории Тбилиси
-----------------

Моҳи декабри соли 2017 Элошвилӣ муовини шаҳрдори Тифлис Каха Каладзе таъин шуд.

Пайвандҳо
---------

Шаблон:Nplg ბიოგრაფია

* საქართველოს ენერგეტიკის სამინისტრო Бойгонӣ шудааст 30 ноябри 2021  сол.
**Хатои Lua: bad argument #2 to 'formatDate': invalid timestamp 'ноябр 2018'.**



Ин вожа дигар маъноҳо низ дорад, Баҳор (мазмунҳо)-ро бубинед.
БАҲÓР, шаҳри қадимие дар қисми ғарбии даромадгоҳи Ҳамадон.

Дар даврони Салҷуқиён Баҳор шаҳри ободу сернуфус будааст.

Соли 1275 сипоҳиёни Ҳулокуи муғул Баҳор ва қалъаҳои онро батамом валангор карданд.

Вайронаҳои қариб сӣ қалъаи Баҳор ҳанӯз ҳам дар яке аз маҳаллаҳои он боқӣ мондаанд.

Мутобиқи баъзе маълумоти дигар Баҳор шаҳре дар байни Балху Тахористон, дар 6-фарсахии Хулм (вилояти Самангони Афғонистон) ҷойгир будааст.

Адабиёт
-------

* Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — 664 с. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.
**Адвексия** (лотинӣ advectio – таҳвил, ҷой иваз кардан) — дар метеорология таҳвили уфуқии ҳаво ва хосиятҳои физикавии он. Дар натиҷаи адвексия дар ҳаво таҳвили гармӣ, сардӣ, намӣ ва дигар ҳодисаҳои атмосферӣ ба амал омада, ба ҳолати обу ҳавои замин таъсир мерасонанд. Дар ҳолати ба самти уфуқӣҷой иваз кардани обу ҳавои ягон мавзеъ ва унсурҳои метеорологии он адвексия ба вуҷуд меояд. Ҳодисаҳои атмосфериро, ки дар натиҷаи адвексия ба амал меоянд, адвективӣ меноманд. Масалан, туман, раъду барқ ё гармои адвективӣ ва ғайра Дар уқёнусшиносӣ адвексия таҳвили обро ҳам ба таври уфуқӣҳам ба таври амудӣ ифода мекунад.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — 608 с. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2021, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.
БАҲÓР Мулук Асадуллозода (31.12.1917, Бухоро – 26.12.1986, Душанбе), яке аз аввалин сарояндагони операи тоҷик.

Зиндагинома
-----------

Корманди хизматнишондодаи маданияти ҶШС Тоҷикистон (1978). Хатмкардаи Омӯзишгоҳи мусиқии шаҳри Тошканд (1938) ва Консерваторияи давлатии ба номи Чайковскийи Маскав (1949). Дар Ансамбли суруд ва рақси Филармонияи давлатии ҶШС Ӯзбекистон (1936–39) ва Театри давлатии академии опера ва балети тоҷик ба номи С. Айнӣ (1940–45, 1949–70) кор кардааст. Аз соли 1970 нафақагири шахсӣ (дар як вақт методисти шуъбаи театрии Хонаи эҷодиёти халқи Тоҷикистон; 1979–82). Баҳор овози баланди форам дошт. Партияҳои офаридааш самимӣ ва ҷаззобу дилнишинанд.

Эҷодиёт
-------

Баҳор дар операи тоҷикӣ беш аз 80 нақш офаридааст, ки беҳтаринҳояш инҳоянд: Гулъизор («Шӯриши Восеъ»-и С. Баласанян), Гулрӯ («Пӯлод ва Гулрӯ»-и Ш. Сайфиддинов), Ойхон («Найрангҳои Майсара»-и С. Юдаков), Комде («Комде ва Мадан»-и З. Ша¬ҳидӣ), Маҳин («Тоҳир ва Зуҳро»-и А. Ленский), хонум Баттерфляй («Чио-Чио-Сан»-и Ҷ. Пуччини), Гулчеҳра («Оршинмололон»-и У. Ҳоҷибеков) ва ғ. Дар иҷрои романсҳо низ маҳорати хубе дошт. Баҳор ширкаткунандаи 4 даҳаи санъати тоҷик дар Маскав (1941, 1949, 1957 ва 1968) мебошад. Ба Эрон сафари ҳунарӣ кардааст (1941). Бо медалҳо ва Грамотаҳои Фахрии Президиуми Шӯрои Олии ҶШС Тоҷикистон сарфароз гардидааст.

Сарчашма
--------

* Б. Раҳматов.
* Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — 664 с. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.
**Адвиёти ҷолинус** — давоҳое, ки аз наботот (реша, бехреша, барг, гул, пӯстлох) ва ҳайвонот ҳосил карда мешаванд.

Аз номи Ҷолинус гирифта шудааст. Аксари адвиёти ҷолинусро бо роҳи экстраксияи ашё бо об, спирт, эфир ё омехтаи спирту об, эфиру спирт ҳосил мекунанд. Баъзе аз адвиёти ҷолинус аслан маҳлули ин ё он моддаҳои доруӣ дар об, спирт ва ё равған мебошанд. Ба адвиёти ҷолинус қиём, нақеъ, обҳои тиббӣ, спирт, шарбат, собун, марҳам, линиментҳо мансубанд. Консентратсияи моддаи давоии асосӣ дар адвиёти ҷолинус гуногун буда, ба шароити сабзиши рустаниҳо, ҷамъоварӣ ва ҷудо кардани маводи доруӣ, тарзи ҳосил намудани моддаи асосӣ вобаста аст. Адвиёти ҷолинусро, одатан, дар корхонаҳои дорусозӣ истеҳсол мекунанд. Саноати дорусозӣ аз ашёи наботӣ давоҳои нав, аз ҷумла давоҳои обӣ, спиртӣ, хлороформу спиртӣ ва ғайра мебарорад. Таъсири фармокологии давоҳои мазкур ба таъсири давоҳои химиявӣ наздик аст.

Нигаред низ
-----------

* Ҷолинус

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* Адвиёти Ҷолинус // А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2021, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️  Гузариш ба унсури Викидода  Фарҳангҳо ва донишномаҳо | 
* Большая российская (старая версия)
* Большая российская (научно-образовательный портал)
* Большая советская (1 изд.)
* Брокгауза и Ефрона

 |
**Спин-офф** ба як роман, асари бадеӣ, барномаи радиоӣ, бозии видеоӣ, филм гӯянд, ки бар асоси достон (сужа) ё мафҳуми як асари дигар бошад. Спин-офф мумкин ҷузъиёти бештари аз онро риоят кунад, ва ё достонаш метавонад мутафовиттар бошад. Ба гуфтаи дигар, дар спин-офф ба чизҳое таваҷҷуҳ дода мешавад, ки дар достони асосӣ таваҷҷуҳе зоҳир нашуда буд. Дар спин-офф асосан, нақшҳои дуюмдараҷаи достони асосӣ, нақшҳои аввалиндараҷаро иҷро мекунанд, ки ин спин-оффро аз давом ё гузаштаи сужа фарқ мекунонад. Спин-офф маъмулан бар асоси корҳои бисёр машҳуре сохта мешавад, ва танҳо гоҳе бар асоси шахсиятҳои алоҳида.

Эзоҳ
----

1. ↑  *Richard Pfefferman.* Strategic Reinvention in Popular Culture: The Encore Impulse. — Palgrave Macmillan, 2013. — P. 3. — 260 p. — ISBN 9781137373199..
**Ададҳои гиперкомплекӣ** — таъмими мафҳуми ададҳост, ки дар натиҷаи кӯшиши ба мафҳуми адади комплексӣ умумият додан ва сохтани системаи ададӣ дар фазои бисёрченаи векторӣ ба вуҷуд омадааст. Маълум аст, ки ба ҳар як адади комплексӣ як нуқтаи ҳамворӣ мувофиқ меояд ва амалҳо бо ададҳои комплексӣ ягон намуди табдили ҳамвориро ифода мекунанд. Дар ҷараёни сохтани системаи ададҳое, ки дар фазои сечена мисли ададҳои комплексӣ дар ҳамворӣ амал карда тавонанд (яъне ягон табдили геометриро дар фазои сечена ифода намоянд), маълум гашт, ки ҳалли ин масъала аз ҳалли масъалаҳо дар фазои дучена ба куллӣ фарқ мекунад. Чунин ҳолат ба эҷоди системаи ададҳои гиперкомплексӣ сабаб шуд. Ададҳои гиперкомплексӣ комбинатсияҳои хаттии (бо коэффитсиентҳои ҳақиқии) ягон системаи «воҳидҳои базисии» е1, е2... enмебошанд: x1e1 + x2e2 +... + хпеп (\*) (ба мисли он, ки ададҳои комплексии намуди x+iy комбинатсияи хаттии ду «воҳиди базисӣ»-и адади ҳақиқии 1 ва воҳиди мавҳум i мебошанд). Агар амалҳои ҷамъ ва тарҳ барои ин гуна ададҳо мувофиқи қоидаҳои ҷамъ ва тарҳи комбинатсияҳои хаттӣ муқаррар карда шаванд, тамоми хосиятҳои маъмули ин амалҳо (аз ҷумла, коммутативӣ ва дистрибутивӣ будан) нигоҳ дошта мешаванд. Мушки­лиҳо ҳангоми истифодаи амали зарб ба вуҷуд меоянд: яъне барои ёфтани ҳосили зарби ду адади намуди (\*) аз баъзе хосиятҳои амали зарб, масалан, аз хосияти коммутативӣ будани он даст бояд кашид. Яке аз мисолҳои ададҳои гиперкомплексӣ кватернионҳо мебошанд.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — 608 с. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2021, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.
**Адаптер** (англисӣ аdaptеr, лотинӣ adapto – мувофиқ мекунам) — афзор, асбоб ё олотест барои пайваст намудани асбобҳое, ки тарзи дигари ба ҳам мувофиқи пайвастшавӣ надоранд. 1) Дар информатика адаптер афзорест барои мувофиқат кардани мошинҳои ҳисоббарор (аз ҷумла компютери фардӣ) бо афзори беруна; воситаҳои мувофиқат кардани афзори гуногуни мошинҳои ҳисоббарор, аз ҷумла ҳисобмошинҳое, ки усулҳои гуногуни пешниҳоди маълумотро истифода менамоянд. Адаптер дар комютерҳои фардӣ барои зиёд намудани имкониятҳои он низ пайваст карда мешавад. 2) Дар техникаи аккосӣ адаптер кассетаи иловагии аппарати аксбардорӣ мебошад, ки истифодаи маводи ба рӯшноӣҳассоси шакл ва иҷроишашон гуногуни бо сохти он пешбининашударо имконпазир мегардонад; афзорест барои ба аппарати аксбардорӣ пайваст кардани объективҳои ивазшавандаи пайвасткуниашон ғайримуқаррарӣ. 3) Дар техникаи сабти овоз адаптер садобардорест, ки лаппишҳои механикии сӯзанро (ҳангоми давр задани он) ба лаппишҳои электрикии басомади савтӣ табдил медиҳад. 4) Дар техникаи электрикӣ адаптер афзорест барои табдил додани параметрҳои шиддат ва ҷараёни шабакаи электрикӣ ба шиддат ва ҷараёни кори асбоби электронӣ ё асбоби маишии электрикии рӯзгор.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — 608 с. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2021, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.
Забони арабии **Осиёи Миёна** як қатор забонҳои арабӣ дар Афғонистон, Тоҷикистон ва Ӯзбакистон аст ва дар айни замон аз байн рафта истодааст. Ин суханон дар байни ҷамоатҳои сершумори араб ва нажодпарасти Осиёи Миёна, ки дар ноҳияҳои Самарқанд, Бухоро, Қашқадарё, Сурхондарё (Узбакистони ҳозира) ва Хатлон (Тоҷикистони ҳозира) ва инчунин Афғонистон зиндагӣ мекарданд, гуфтугӯ мекарданд. Аввалин мавҷи арабҳо ба ин минтақа дар садаи VIII дар вақти забт кардани мусалмонон муҳоҷират карда шуд ва баъдан ба онҳо гурӯҳҳои арабҳо аз Балх ва Андхой (Афғонистони кунунӣ) ҳамроҳ шуданд. Ба туфайли таъсири шадиди исломӣ, арабӣ ба зудӣ ба забони муштараки илм ва адабиёти давра табдил ёфт. Аксарияти арабҳои Осиёи Марказӣ дар ҷамоатҳои дурдаст зиндагӣ мекарданд ва издивоҷро бо аҳолии маҳаллӣ дӯст намедоштанд. Ин омил ба онҳо кумак кард, ки дар тӯли садаи XX забони бисёрзабона зинда монад. Дар солҳои 1880-ум бисёр чарогоҳони араб пас аз забт кардани Россия дар Осиёи Миёна аз шимоли кунунии Узбакистон ва Тоҷикистон ба шимоли Афғонистон муҳоҷират карданд. Ин арабҳо имрӯзҳо ба забони дарӣ ва ӯзбекӣ мутобиқ нашуда бо забони арабӣ ҳарф мезананд.

Бо барқарор шудани ҳокимияти шӯравӣ дар Ӯзбекистон ва Тоҷикистон, ҷомеаҳои араб бо дигаргуниҳои бузурги забоншиносӣ ва шахсият рӯ ба рӯ шуданд, ки маҷбур буданд аз тарзи ҳаёти ниёгон даст кашанд ва тадриҷан бо ӯзбекҳо, тоҷикон ва туркманҳо омехта шаванд. Мутобиқи барӯйхатгирии аҳолии соли 1959, танҳо 34% арабҳои шӯравӣ, асосан пиронсолон, бо забони маҳаллӣ гап мезаданд. Дигарон гузориш доданд, ки ӯзбекӣ ё тоҷикӣ ҳамчун забони модариашон аст.

Ҳоло дар 5 деҳаи Сурхондарё, Қашқадарё ва Бухоро арабҳои Осиёи Марказӣ (аз ҷиҳати забонҳои маҳаллӣ ба фонетика, лексика ва синтаксис таъсир доранд) гуфтугӯ мекунанд. Дар Ӯзбекистон ҳадди аққал ду лаҳҷаи арабҳои Осиёи Миёна вуҷуд доранд: Бухороӣ (таҳти таъсири тоҷикӣ) ва Қашқадарёвӣ (зери таъсири забонҳои туркӣ ). Ин лаҳҷаҳо ба ҳам мувофиқ нестанд. Дар Тоҷикистон, 35,7% аҳолии араб дар Осиёи Миёна бо арабӣ ҳарф мезананд ва аксаран онҳоро тоҷикҳо иваз карданд.

Георгий Тсеретели ва Исаак Натанович Винников барои аввалин омӯзиши илмии забони арабии Осиёи Миёна масъул буданд.

Таҳқиқотҳои ахир Хуросони арабиро (ки дар Хуросон, Эрон гуфта мешавад ) ҳамчун як қисми оилаи арабҳои Осиёи Марказӣ баррасӣ карданд ва муайян карданд, ки он бо Қашқадарёи наздик иртибот дорад.

* *фад*
* *иснен*
* *салас*
*

Инчунин нигаред
---------------

* Таърихи арабҳо дар Афғонистон
* Хоҷа
* ru: Среднеазиатские арабы — арабҳои Осиёи миёна

Эзоҳ
----

1. ↑  Peter R. Blood, ed. Afghanistan: A Country Study. Washington: GPO for the Library of Congress, 2001
2. ↑  Ulrich Seeger, *On the Relationship of the Central Asian Arabic Dialects* (translated from German to English by Sarah Dickins)
**Одина Азимӣ** - шоир, узви Иттифоқи нависандагони Тоҷикистон (1993)

Зиндагинома
-----------

Одина Азимӣ 5 майи соли 1952 дар деҳаи Самҷони шӯрои деҳоти Ланглифи ноҳияи Кӯҳистони Мастчоҳи вилояти Суғд таваллуд ёфтааст. Пас аз хатми мактаби миёнаи деҳаи Зарафшони ноҳияи Пролетар, соли 1969, вориди факултаи филологияи Донишкадаи давлатии омӯзгории Душанбе (Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи Садриддин Айнӣ) шуда, соли 1973 ба итмом расондааст. Баъди хатми донишкада муддате дар нашриёти «Ирфон» адои вазифа намуда, соле чанд дар мактабҳои ноҳияи Пролетар муаллимӣ кардааст. Аз соли 1987 то рӯзи вафоташ мудири шуъбаи рӯзномаи ноҳиявии «Пролетар тонгӣ» будааст. Одина Азимӣ 15 апрели 2000 аз олам даргузашт.

Эҷодиёт
-------

Бо шеърнависӣ асосан аз охири солҳои шастум оғоз намуда, аввалин сурудаҳояш дар рӯзномаву маҷаллаҳои ҷумҳуриявӣ ва алманахҳои «Шукуфаҳои умедбахш»-у «Модарнома» чоп шудаанд. Муаллифи маҷмӯаҳои ашъори «Ману ту» (1984), «Умеди сур» (1991), «Деҳаи мо» (1992), «Ашки сапеда» (1995), «Нигоҳи дил» (1998) ва ғ. мебошад. Чанде аз шеърҳояш бо забонҳои булғорӣ ва ӯзбакию қирғизӣ тарҷума ва чоп шудаанд.

Сарчашма
--------

1. ↑  Адибони Тоҷикистон (маълумотномаи мухтасари шарҳиҳолӣ)./Таҳия ва танзими Асрори Сомонӣ ва Маҷид Салим. – Душанбе, «Адиб», 2014, – с. 30 ISBN 978-99947-2-379-9
**Шимпанзе**, як намуди маймунҳои одамшакли калон мебошанд. Қади шимпанзе 150—165 см ва вазнаш 45—80 кг мебошад. Шимпанзеҳо дастҳои дароз, гӯшҳои калон, лаби паҳн ва бинии каме барҷаста доранд. Пӯсти рӯй, пушти даст ва кафи пояҳои шимпанзеҳо чиндор аст. Мӯи шимпанзе сиёҳу сахт мебошад. Асосан шимпанзе дар Африқои Марказӣ вомехӯрад. Шимпанзеҳо гурӯҳ-гурӯҳ мегарданд. Онҳо дар бешаҳои тропикии сербориш ва кӯҳӣ бисёр вомехӯранд.Шимпанзеҳо мева, реша ва баргу навдаи растаниҳо, ҳашарот, тухму чӯҷаи паррандаҳоро мехӯранд.

  



|  |  |
| --- | --- |
|  | *Ин мақолаи нопурра аз фанни ҷонваршиносӣ мебошад.Шумо метавонед бо пурра кардани ин ба Википедия кумак кунед.* |

Шаблон:Приматҳо
\* Шумо донишҷӯ ё омӯзгор? Дар лоиҳаи **Мактабҳо ва донишгоҳҳо** иштирок кунед.
**КОЛЛЕҶИ ТЕХНОЛОГИИ ИСФАРА** - муассисаи таълимиву таҳсилоти соҳаи саноати хӯрокворӣ дар сохтори ДТТ, ки бакалавр тайёр мекунад ва с. 1997 дар заминаи ТСХИ (1943-1953, 1973-1993) ва МОТТИ (1993-1997) таъсис ёфтааст.

Бо фармони Шӯрои комиссарони халқи Иттиҳоди Шӯравӣ №5994 аз 19.03.1943 техникуми саноати консервабарории шаҳри Одесса бо ҳайати пурраи донишҷӯён ва омӯзгоронаш барои тайёр намудани мутахассисони соҳаи агротехникӣ, консервабарорӣ ва коркарди маҳсулоти тамоку ба Исфара кӯчонида шуд. Соли аввал 32 наф. таҳсил менамуданд.

Фаъолияти техникум аз с. 1953 муваққатан боздошта, аз с. 1973 аз нав ба фаъолият идома кард. 120 нафар шогирдон дар бахшҳои технологияи маҳсулоти шир, мошин ва таҷҳизоти корхонаҳои саноати хӯрокворӣ, мошин ва дастгоҳҳои яхдону компрессорӣ бо забонҳои тоҷикию русӣ ба таҳсил фаро гирифта шуданд. Аълочии маорифи СССР Т. Назаров сарварии техникумро ба уҳда дошт.

С-ҳои 1976-1999 ба ТСХИ номзади илмҳои техникӣ, дотсент Зулфиқор Абдусатторов сарварӣ кард. Дар тӯли 23 соли фаъолияти кории ӯ ду бинои таълимии чорошёна, ду бинои хобгоҳ барои 400 нафар донишҷӯй, китобхона, ошхона барои 180 ҷой, толори варзиш, маҷлисгоҳ, фурӯшгоҳ ва дигар иншоотҳо бунёд гардиданд. С.1980 шумораи донишҷӯён ба 800 нафар расид.

Бо ташкилёбии МОТТИ сафи олимонро доктори илмҳои иктисод профессор Тешаев А.Т. доктори илмҳои техникӣ, профессор Саидаминов И.А. номзадҳои илм, дотсентон Муҳиддинов Қ, Мадиброҳимов М, Бобоев F. Яҳёев М. Бобоев С. Убайдуллоев М. Маҳмудов Н. Бобоев А. пурқувват гардониданд.

С. 1997 К. таъсис ёфта, ба ҳайати ДТТ ба номи М. Осимӣ шомил гардид. Аз соли 1999 сарварии К.-ро профессор А. Тешаев ба уҳда дорад. 11.07.2001 бо қарори ҶТ КТИ ба сохтори Донишгоҳи технологии Тоҷикистон дохил гардид.

Дар шуъбаҳои рӯзонаю ғоибона 400 наф. донишҷӯён таҳсил доранд. Ба онҳо 52 наф. устодон, аз ҷумла 2 доктори илм, 12 номзади илм сабақ меомӯзанд. 13 нафар устодон Аълочии маорифи ҶТ мебошанд.
5 кафедра, 14 лаборатория, 22 ҳуҷраи фаннӣ, маркази компутерии ҳозирзамон ва китобхона бо 41 ҳазор номгӯйи адабиёт дар хидмати устодону донишҷӯён аст.

Донишҷӯён ихтисосҳои технологияи хӯрок, технологияи нон, гӯшт, шир, қаннодӣ, консерв, мошинҳо ва таҷҳизотҳои технологӣ, информатика ва техникаи ҳисоббарор, технологияи истеҳсол ва коркарди маҳсулоти кишоварзиро бо роҳи шартномавӣ ва буҷавӣ меомӯзанд. Дар назди К. аз соли 1993 литсейи техникӣ ва аз соли 2002 гимназия амал мекунанд.

Адабиёт
-------

* Исфаранома Нашриёти «Шарқи озод», соли 2004.
**Абдулҳафиз Азизов** ( 2 декабри 1950, деҳ. Сурхи ноҳияи Исфара, вилояти Ленинобод, ҶШС Тоҷикистон — 6 октябри 2020, Тоҷикистон) — омӯзгор, Корманди шоистаи ҶТ (1999), Муаллими соли Тоҷикистон (1992), Аълочии маорифи ҶТ (1984), Аълочии маорифи СССР (1987).

Зиндагинома
-----------

2 декабри соли 1950 дар деҳаи Сурхи ноҳияи Исфара ба дунё омадаст. Ӯ факултаи кимиёи Донишгоҳи давлатии Тоҷикистонро хатм кардааст ва аз соли 1972 то дами марг омӯзгори фанни кимиё буд. Фаъолияти омӯзгориашро дар мактаби №29 (1972-1991) – и деҳаи Сурх оғоз карда, баъдтар директори гимназияи №6 (1992 – 2020) ва як соли ахир директори муассисаи таҳсилоти умумии ғайридавлатии "Академия Контакт Интернэшл" буд.

Даргузашт
---------

Абдулҳафиз Азизов 6 октябри 2020 дар синни 70-солагӣ даргузашт.

Ҷоизаҳо ва орденҳо
------------------

Хидматҳояш бо ордени «Нишони Фахрӣ», ифтихорномаҳои шуъбаи сибирии АИ СССР, Ҷамъияти умумииттифоқии химикон, Вазорати маорифи ҶТ қадр шудаанд.

Ба фаъолияти омӯзгории Азизов телевизиони Тоҷикистон филми махсуси мустанадеро таҳия намудааст.

Эзоҳ
----

1. 1 2  Мотам дар маорифи Тоҷикистон: "Омӯзгори №1 – и тоҷик", собиқ узви парлумон даргузашт-акс(тоҷ.). *Sputnik Tajik*. 6 октябри 2020 санҷида шуд.
**Ордени Гули довудӣ** ё **ордени олии Хризантема** (ҷоп. 菊花 章, киккасё:) — қадимтарин ордени ҷопонист.

Нишони орден дар лентаи калон аз ҷониби император Мэйдзӣ соли 1876  таъйин ёфт; дараҷаи фармоиш бо занҷири орденӣ 4 январи 1888 илова карда шуд. Гарчанде ки он ба таври расмӣ танҳо як дараҷа дорад, ду намуди орденҳо мавҷуданд: *ордени гули довудӣ бо занҷир* ва *ордени гули довудӣ бо лентаи калон*. Бар хилофи мукофотҳои аврупоӣ, мукофотҳои пас аз марг барои орденҳои Ҷопон низ имконпазиранд.

Занҷири орден ба шаҳрвандони Ҷопон танҳо пас аз марг тақдим карда мешавад. Барои сарони давлатҳои хориҷӣ, ки ба онҳо занҷири орден ҳамчун нишони ифтихори махсус супорида мешавад, истисно карда шуд.

Лентаи калон дараҷаи баландтарин фарқияте мебошад, ки онро ба шаҳрванди Ҷопон дар давоми умраш додан мумкин аст. Ғайр аз аъзои оилаи императорҳо ва сарони давлатҳои хориҷӣ, лентаи калон танҳо ба се шаҳрванди зиндаи Ҷопон ва ёздаҳ пас аз марг тақдим карда шуд.

Тавсифи аломатҳо
----------------

Нишони орден нишони тиллоии чаҳоргӯша бо нурҳои сирдори сафед мебошад, ки дар маркази он диски офтоби сирдори сурх ҷойгир аст. Байни нурҳо гули хризантемаи сирдори зард бо баргҳои сирдори сабз аст.

Нишон бо ёрии вимпел дар шакли гули хризантема дар сирдори зард аз занҷири орденӣ ё розеткаи лентаи калон боздошта мешавад.

Ситораи орден мисли нишони сарисинагӣ аст, аммо бе вимпел. Онро дар тарафи чапи сина мепӯшанд.

Лентаи калон тасмачаи сурхест, ки паҳлӯҳояш рахҳои кабуди торик дорад. Аз болои китфи рост пӯшида мешавад.

Мисолҳо
-------

* Занҷири орденЗанҷири орден
* Нишон (баръакс) ва лентаи орденНишон (баръакс) ва лентаи орден
* Нишони орденНишони орден
* Ситораи орденСитораи орден

Сарфарозшудаҳо
--------------

Аз рӯзи таъсиси фармон, ҳамаи императорони минбаъдаи Ҷопон бо чунин мукофотҳо сарфароз гардонида шуданд:

* Мэйдзи — 27 декабри 1876.
* Тайсё — 3 ноябри 1889 (бо занҷири калон), 10 майи 1900 (бо лента).
* Сёва — 9 сентябри 1912 (бо занҷири калон), 24 сентябри 1921 (бо лента).
* Акихито — 10 ноябри 1952 (бо занҷири калон).

Эзоҳ
----

1. ↑  Золотого Цветка орден // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона : в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — СПб. 1890—1907.

Адабиёт
-------

* *Спасский И. Г.* Иностранные и русские ордена до 1917 года / Ил. художник В. Трофимов. — СПб.: Издательство «Дорваль» ТОО «Бриз» совместно с АО «Лига», 1993. — 196 с. — ISBN 5-8308-0042-x.

Пайвандҳои берунӣ
-----------------

* Ҷопон: Ордени олии Хризантема
* Ҷоизаҳои ҷаҳонӣ(пайванди дастнорас) (истиноди дастнорас)
**Андеша** (форсӣ: اندیشه‎), ё **фикр** (ар. فِکر‎) — яке аз нерӯҳои дарунии инсон аст, ки ба мафоҳим марбут аст.

Дар андеша раванди фаҳмидани худ, одамони дигар ва олами иҳотакарда ифодаи худро меёбад. Асоси андешаро инъикоси чунин нишонаву аломатҳои ҳодисаҳо, аз қабили монандӣ, қаробат дар фазову вақт ва ғайра ташкил медиҳад. Мувофиқи таълимоти И. М. Сеченов, нуқтаи ибтидоии фикру андешаи инсон муқоисаи ду ҳодиса мебошад ва он ба ҷустуҷӯю муайян кардани алоқаву робитаҳои байни ҳодисаҳою ашёҳо равона мешавад. Андеша муносибати ҳодисаву ашёро аз рӯи аломатҳои «фарқият — монандӣ», «сабаб — натиҷа» ва «воқеият — имконият» дар бар мегирад. Муносибати мантиқӣ ба воҳидҳои тафаккур ба ӯ аломатҳои ахбордиҳиро ҳамчун хусусияти муҳим медиҳад. Ифодаи нутқии андеша дар матнҳо шакли ҷумларо дорад. Андеша дар баробари ин ба падидаҳои психикие, ки дар муҳити нимкураи чапи майнаи сар ба вуҷуд меоянд, нисбат дода намешавад. Андеша метавонад дар ҷавоб ба майлҳои (кӯшишҳои) муассир ба вуҷуд ояд, алоқаи ҳар гуна образҳоро, ки моҳияти маърифатӣ доранд, ифода намояд; онро нимкураи рости майнаи сар низ ба вуҷуд меоварад.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* Андеша / М. Давлатов // А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2021, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.
**Абдулҷалил Балгиромӣ** (форсӣ:  عبد‌الجلیل بلگیرامی‎; 1661, Балгиром – 1776, Шоҳиҷаҳонобод, мадфун дар Балгиром) — шоири форсизабони Ҳиндустон.

Аз бозмондагони содоте, ки бо роҳбарии Абулфараҷи Воситӣ пас аз забти Бағдод аз ҷониби Ҳулокухон (с. 1217) ба Балгиром муҳоҷират карда буданд. Мувофиқи маълумоти манбаъҳои адабиву таърихӣ Б. шахси таҳсилдида, воқиф аз улуми ақлию нақлии давраш буда, дар Балгирому Аврангободу Шоҳиҷаҳонобод илм омӯхта, бо шоирону адибони ҳамзамонаш, мас. Носиралии Сарҳиндӣ, мулоқоту кору зиндагӣ кардааст. Асарҳояшро бо тахаллусҳои «Тирозӣ», «Воситӣ», «Абдулҷалил», «Мирҷалил» ва забонҳои фор­­­­сӣ, ҳиндӣ, туркӣ менавишт. Аз анвои шеър беш­тар ба маснавӣ таваҷҷуҳ доштааст. Қасидаҳо, рубоиҳо, қитъаҳои моддаи таърих дорад; дар тамоми умраш ҳа­ма­гӣ як ғазал сурудааст. Маснавиҳои «Амвоҷи хаёл» (дар васфи Балгиром), «Падмоват» (маснавии ишқии муламмаъ ба форсӣ ва ҳиндӣ), «Тубо», номи дигараш–«Кадхудойии Фаррухсияр» (дар бораи издивоҷи Фаррухсияри подшоҳ бо духтари яке аз роҷаҳои ҳиндӣ), «Маснавии мадҳи Муҳаммадшоҳ» (дар бораи ҷашнҳои марбут ба оташи замони ин подшоҳ) боқӣ мондаанд. Аз Б. асарҳои дигаре ҳам, монанди «Ин Ҷалил», номҳои дигараш «Муншаот» ва «Мактубот» (шомили 39 номаи ирфонӣ ба писараш Муҳаммад; насри омехта ба назм), «Ҷавоҳиру-л-калом» (фарҳанги манзум ба форсӣ, туркӣ, арабӣ ва ҳиндӣ), «Одобу-л-мурассилин» (дар иншо ва но­манигорӣ), «Гулзори фатҳи шоҳи Ҳинд», номи дига­раш «Тӯйномаи фирӯзии Шоҳ Оламгир» (шомили 11 қит­ъаи моддаи таърих ба форсӣ, арабӣ, туркӣ ва ҳиндӣ), девони ашъор ва ғ. боқӣ мондаанд.

Б. дар яке аз маҷлисҳои адабии ҳукмронони давраш бо дар назар доштани теъдоди зиёди осораш ва муҳтавиёти онҳо, инчунин, монанди Амир Хусрави Деҳлавӣ дар дарбори ҳафт подшоҳ хидмат карданаш худро Амир Хусрави Деҳлавии вақт хондааст.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

*. دائرة المعارف بزرگ اسلامی. جلد ۱۲. تهران، ۱۳۸۳ هـ. ش.

Сарчашма
--------

* Балгиромӣ, Абдулҷалил / М. Диловаров // Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.
**Абдулҳайи Қаландар** — шоир, узви Иттифоқи нависандагони Тоҷикистон (2004)

Зиндагинома
-----------

**Абдулҳайи Қаландар** 20 марти соли 1944 дар деҳаи Табариёни ноҳияи Ховалинг таваллуд ёфтааст. Соли 1961 Омӯзишгоҳи ҷумҳуриявии маданӣ - равшаннамоии ноҳияи Рӯдакӣ, соли 1966 факултаи забон ва адабиёти тоҷики Донишкадаи давлатии омӯзгории Кӯлоб ба номи Абӯабдуллоҳи Рӯдакиро бо дипломи аъло фарҷом бахшидааст. Солҳои 1966-1974 муаллим, муаллими калон ва мудири кафедраи адабиёти тоҷики донишкадаи мазкур буда, соли 1974 ба корҳои масъули ҳизбию иттифоқҳои касабаи вилоят ҷалб гардидааст. Солҳои 1966-1967 дар сафи Қувваҳои Мусаллаҳи Шӯравӣ хидмати ҳарбиро адо намуда, соли 1985 курси махсуси кормандони масъули ҳизбию давлатиро дар Академияи ҳизбии Новосибирск фаро гирифтааст. Солҳои 2001-2013 муаллими калон, мудири кафедраи забон ва адабиёти Коллеҷи омӯзгории Кӯлоб, дотсент, мудири кафедраи адабиёт ва журналистикаи Донишгоҳи давлатии Кӯлоб будааст. Айни замон дотсенти кафедраи адабиёти тоҷики ҳамин донишгоҳ мебошад. Аз соли 2004 узви Иттифоқи нависандагони Тоҷикистон мебошад.

Эҷодиёт
-------

Самараҳои эҷодаш тавассути маҷмӯаҳои «Интизорӣ» (1987), «Марди роҳ» (2001), «Хоки Ватан» (2003), «Тафаккур ва тахайюл» (2005), «Суруди дил» (2005), «Ашки дил» (2006), «Роҳи дилҳо» (2010), «Се назар ба шеъри Ҳақназар» (2012), «Тоҷик ва тоҷи Офтоб» (2013) ва ғ. дастраси хонандагон гардидаанд. Ба ҳайси муҳаққиқ беш аз 50 рисолаву мақолаи илмӣ таълиф карда, дар мавзӯи «Мавқеи ономастикаи бадеӣ дар офаридани образҳо (аз рӯи асарҳои Устод Айнӣ)» рисолаи илмӣ навиштааст.

Ҷоизаҳо
-------

* Нишони «Сухан»;
* Нахустбарандаи Ҷоизаи ба номи Ашӯр Сафар;
* Ҷоизаи ба номи Носири Хусрав;
* Аълочии маорифи Тоҷикистон (2014);
* Аълочии матбуоти Тоҷикистон.

Сарчашма
--------

1. ↑  Адибони Тоҷикистон (маълумотномаи мухтасари шарҳиҳолӣ)./Таҳия ва танзими Асрори Сомонӣ ва Маҷид Салим. – Душанбе, «Адиб», 2014, – с. 108 - 109 ISBN 978-99947-2-379-9
Дар Википедия мақолаҳо дар бораи дигар шахсон бо номи Абдулҳамид мебошанд.

**Абдулҳами́ди Муҳманд** (1660 – 1732) — шоири афғон (паштузабон). Тахаллусаш Мӯшикоф.

Зиндагинома
-----------

Дар анвои шеъри классикии форс-тоҷик – ғазал, рубоӣ, маснавӣ ва шакли шеърии мухаммас асар эҷод кардааст. Ақоиду андешаҳои ахлоқӣ ва тасаввуфиаш дар маҷмӯаи ашъораш – «Дурру Марҷон» ифода ёфтаанд. Азбаски дар шеър пайрави Мирзо Абдулқодири Бедил буд, бо номи «Бедили афғон» шуҳрат дорад. Асарҳои шоири форсизабони Ҳинду Покистон Ғанимат – «Қиссаи Шоҳ ва Гадо», «Найранги ишқ»-ро ба забони пашту тарҷума кардааст.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — 608 с. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2021, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.
**Ордени «Барои хидматҳои шаҳрвандӣ»** (араб. وسام الاستحقاق المدني) — ҷоизаи давлатии Ҷумҳурии Арабии Сурия.

Таърих
------

10 апрели соли 1926 аз ҷониби Комиссари Олии Фаронса дар Сурия Медали Шараф таъсис дода шуд, то шаҳрвандонро барои амалҳои ҷасорат ва вафодорӣ қадрдонӣ кунад. Медалро пас аз марг додан мумкин буд. Аллакай аз 1 августи соли 1927, муҳлати медал тағир дода шуд: ҷоиза ба сатҳи орден баланд бардошта шуд, 4 дараҷа таъсис дода шуд.

25 июни соли 1953 бо Фармони қонунгузории No153 Ордени Шараф бо Ордени Нишони Шаҳрвандӣ бо тарҳи шабеҳи нишонаҳо дар панҷ синф иваз карда шуд. Орден ба шаҳрвандони Сурия ва шаҳрвандони хориҷӣ барои доираи васеи хидматҳо дар назди давлати Сурия тақдим карда мешавад. Шаҳрвандони Сурия пайдарпай аз синфи поёнӣ то баландтарин мукофотонида мешаванд.

Аз сабаби намуди зоҳириаш, ҷоиза номи ғайрирасмии "Ордени Тирҳо"-ро дорад.

Эзоҳ
----

1. ↑  مرسوم تشريعي رقم 153 - إحداث وسام الاستحقاق السوري وتحديد أوصافه (араб.) — مجلس الشعب السوري.
Намое аз Бозори Баракат
«**Баракат**» (номи пештарааш *Путовский*) — бозори болопӯшидаи маҳсулоти кишоварзӣ ва яке аз бозорҳои машҳури Тоҷикистон, ки миёни мардум бо номи «**Бозори Путовский**» маъруф буд. 

Масоҳати умумиаш 3,5 га фаро гирифта, беш аз 1000 нуқтаи яквақтаи савдо, 5 амбори захираи маҳсулот, 5 ошхона, 3 коргоҳи нонпазӣ, 10 дӯкони фурӯши гӯшт ва маҳсулоти гӯштӣ, 3 дорухона, 13 мағоза, 5 сартарошхона дошт. Баракат соли 1974 сохта шуда буд. Дар қабати дуюми он нуқтаҳои чаканафурӯшӣ ва мағозаҳои либосворӣ ҷой доштанд. Баракат дар масоҳати 90х90 м аз оҳану бетон бунёд гардида буд. Баракат аз рӯйи услуби меъмории бозорсозӣ яке аз зеботарин бозорҳои Тоҷикистон ва Осиёи Миёна ба шумор мерафт ва то соли 2011 фаъолият дошт. Дар ҷои бинои он эъмори театри миллӣ дар назар аст.

Эзоҳ
----

1. ↑  Театри миллӣ бисёрсоҳавӣ хоҳад шуд(тоҷ.). *www.news.tj*.  ASIA-Plus. 9 ноябри 2018 санҷида шуд. Баргирифта аз сарчашмаи аввал 18 январи 2017.

Сарчашма
--------

* Баракат / Ш. Тошева // Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.
**Банӣ Саббоҳ** (форсӣ: بنی صباح‎), **Бану Саббоҳ** — писарони Саббоҳ, бародарони мунаҷҷими эронитабор (асри 9): Муҳаммад, Иброҳим ва Ҳасан, ки дар рушди илми нуҷум хидмати арзанда кардаанд.

Бо номи Массоҳ (Али ибни Юсуфи Қифтӣ, «Таъриху-л-ҳукамо») ва Аҳкомӣ (Ибни Надим, «ал-Феҳрист») ёд мешаванд. Қифтӣ Банӣ Саббоҳро аз ҷумлаи мунаҷҷимони маъруф ва нависандагони осори нуҷумӣ донистааст.

Таҳқиқот
--------

Таҳқиқоти Банӣ Саббоҳ дар бораи чигунагии ҳаракати Офтоб тибқи назарияи заминмарказии Батлимус ба донишмандони баъдина таъсири зиёде дошта, онҳо дар баъзе асарҳои нуҷумиашон аз эшон ёдоварӣ кардаанд. Муҳимтарин таҳқиқоти нуҷумии аз Банӣ Саббоҳ боқимонда, ки мунаҷҷимони баъдина (Абурайҳони Берунӣ, Абунасри Ироқ) назарҳои мухталиф кардаанд, кӯшиши Муҳаммад дар бораи ҳисоби вусъати машриқ («саъату-л-машриқ») аст. Барои ин мақсад Муҳаммад аз ду равиш (метод) истифода карда, онҳоро «ватари мустахраҷ» ва «амуд» номидааст. Ба навиштаи Берунӣ «…Муҳаммад дар рисолааш „саъату-л-машриқ"-ро ба тариқи ҳисоб ва на ба тариқи бурҳон ба даст оварда, ки ин амали ӯ мубтанӣ бар тасоҳил ва ғайри таҳқиқ аст. Чаро ки масири Хуршедро дар замонҳое мусовии баробар дониста, дар ҳоле ки ин гуна нест». Ӯ равиши дигареро низ ба Муҳаммад нисбат медиҳад, ки Абунасри Ироқ истифода карда, дар асари «Рисолатун фӣ-л-бароҳин ало амал Муҳаммад ибн Саббоҳ фӣ имтиҳон-уш-шамс» ба баррасии равиши Муҳаммад пардохтааст. Равиши Муҳаммад дар ҳисоби «саъату-л-машриқ» иборат аст аз қавсе аз доираи уфуқ, ки бештарини дуршудагии маҳалли тулӯи Офтобро нисбат ба маҳалли тулӯи он дар яке аз эътидолайн нишон медиҳад. Ба ҳалли ин масъала донишмандони замону макони гуногун машғул буданд (мас. Витрувий, Батлимус, Абунасри Ироқ). Равиши Муҳаммад дар асоси расадҳои сегонае тарҳрезӣ шудааст, ки ду шарти асосии онҳо риояти анҷом шудани онҳо дар фосилаҳои замони мусовӣ ва дар як фасли сол аст. Дар ин равиш қавси тулӯи Офтоб дар се навбат ба фосилаҳои сирӯза нисбат ба маҳалли тулӯи он дар эътидоли баҳорӣ (ё тирамоҳӣ) чен карда мешавад.

Осор
----

Аз осори Банӣ Саббоҳ аз Муҳаммад асаре ба номи «Рисолат фӣ амал-ис-соъоту-л-мабсутун би-л-ҳандаса фӣ айй иқлими ардат» боқӣ мондааст, ки нусхае аз он дар Китобхонаи ал-Юсуфияи Туркия нигоҳдорӣ мешавад. Дар ин асар Муҳаммад миқдори майли куллии Офтобро 23°35ʹ муайян кардааст, ки мутобиқи нишондодҳои имрӯза аст. Асарҳои дигари зеринро ба Банӣ Саббоҳ мансуб медонанд: «Рисолат фӣ имтиҳон-ил-мавзеъ-уш-шамс ва майлҳо ва саъатун машриқҳо ва каммаятун масирҳо», «Китоб амал нисф-ун-наҳор», «Бурҳону санъату-л-устурлоб», «Рисолатун фӣ санъат-ир-рухом», «Зиҷи мухтареъ», «Ал-амал би-з-зот-ил-ҳалақ», «Китобу-л-кура» ва «Китоб фӣ-л-ашкол ва-л-масоҳот».

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* .دانشنامۀ جهان اسلام. ج۴.تهران، ۱۳۷۷

Сарчашма
--------

* Банӣ Саббоҳ / М. Холов // Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.
**Банҷарма́син** (индон. Banjarmasin) — шаҳри калонтарин ва маркази маъмурии музофоти индонезиии Калимантани Ҷанубӣ.

Таърих
------

Хонии феодалӣ (салтанат) дар қисми ҷан. шарқии ҷаз. Калимантар (Борнео) дар садаҳои 12-19. Дар садаи XII аз тарафи Ампу Ҷатмӣ, ки аслан аз Ҳиндустон омада буд, таъсис ёфтааст. Аз садаи XIV тобеи империяи Маҷопаҳит (1293 — тақр. 1520) буд. Дар аввали садаи XVI ба тобеияти Демак — хонигарии мусулмонии Яваи Индонезӣ гузашт. Дар садаи XVII ширкати ҳолландии Ост-Индия (1602—1798) ба Банҷармасин чанд экспедитсия ташкил ва баъзе шартномаҳои берун аз ҳуқуқро пешниҳод карда, соли 1787 ба сарварии хонигарӣ одами худро пешниҳод намуд, ки тарафдори сарварии ширкати Ост-Индия буд. Дар нимаи дувуми садаи XIX шӯриши бузурги зидди ҳолландӣ («Ҷанги Банҷармасин») шурӯъ шуда, соли 1860 ҳокимияти султонӣ умури идораи хонигарӣ барҳам дода, ба дасти маъмурияти ҳолландиҳо гузашт ва Банҷармасин яке аз ноҳияҳои атрофии ҷанубу шарқии Борнео гардид. Ҳаракати зидди ҳолландӣ бо баъзе таваққуфу танаффусҳо, то аввали садаи XX давом кард. Банҷармасин аз соли 1945 яке аз қисмҳои кишвари Индонезия ҳисобида мешавад.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* Банҷармасин // Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️  Гузариш ба унсури Викидода  Фарҳангҳо ва донишномаҳо | 
* Большая датская
* Большая каталанская
* Большая норвежская
* Большая российская (старая версия)
* Большая советская (1 изд.)
* Итальянская
* Britannica (онлайн)
* Treccani
* Universalis

 |
| Дар феҳристҳои китобшинохтӣ | 
* GND: 4475511-9
* J9U: 987007548186805171
* LCCN: n80061075
* VIAF: 155935918
* WorldCat VIAF: 155935918

 |

  

Шаблон:Id-geo-stub
**Баҳодур Файзулло** — нависандаи муосири тоҷик, аз соли 1957 ба узвияти Иттифоқи нависандагони Тоҷикистон пазируфта шудааст.

Зиндагинома
-----------

Баҳодур Файзулло 26 сентябри соли 1933 дар шаҳри Истаравшан таваллуд шудааст. Баъди хатми Омӯзишгоҳи омӯзгории шаҳри Истаравшан ба Донишгоҳи Давлатии Тоҷикистон дохил шуд ва онро соли 1957 хатм намуд. Фаъолияти кориашро соли 1957 дар маҷаллаи «Хорпуштак» оғоз карда, то соли 1991 чун мухбири сайёр, ходими адабӣ ва муҳаррири калони шуъбаи адабӣ хидмат намуд. Соли 1991 ба зодгоҳаш - шаҳри Истаравшан баргашт ва чун раиси бахши шаҳрии Бунёди забони тоҷикӣ фаъолият кард.

Эҷодиёт
-------

Муаллифи китобҳои «Ками мову карами Шумо», «Як дақиқа берун бароед», «Обсофкунак», «Камкори сертарадуд», «Бандаи ханда» ва ғайраҳо мебошад. Навиштаҳояш дар маҷаллаҳои «Крокодил», «Журналист», «Звезда Востока», «Шарқ Юлдузӣ», «Гулистон» чоп шудаанд. Дар ҷамъоварии осори парокандаи Зуфархони Ҷавҳарӣ хидматҳои назаррас карда, осори шоирро бо номи «Мунтахаби осор» пешкаши хонандагон намудааст. Аз ҳаёт ва фаъолияти шахсони барӯманди диёр очеркҳо навишта, муаллифи зиёда аз 200 адад фелетонҳои хурду калон мебошад. Баҳодур Файзулло соли 1957 ба узвияти Иттифоқи нависандагони Тоҷикистон пазируфта шудааст. Баҳодур Файзулло соли 2008 аз олам чашм пӯшид.

Эзоҳ
----

Баёзи адибони Истаравшан - Душанбе: "Эҷод", 2009.- 288 саҳ.
**Баҳмангон** ё *баҳманҷа* — яке аз ҷашнҳои бостонии қадими мардуми эронитабор мебошад.

Баҳмангон
---------

Баҳмангон — яке аз ҷашнҳои эронӣ дар баҳманрӯз, баҳманмоҳ баробар ба рӯзи дувуми баҳман аст. Эрониён ёздаҳумин моҳи сол ва дуюмин рӯзи ҳар моҳро ба номи ваҳман номгузорӣ карда, онро ҷашн мегиранд.
Вожаи баҳман аз авастоии Vohumana (ваҳуман) гирифта шуда маъноҳои *"андешаи нек"* , *"хиради муқаддас"*-ро дорост.

Дар бораи Ваҳман
----------------

Ваҳман яке аз ампшоспмандони наздик ба даргоҳи Аҳурамаздо мебошад. Зардушт барои дарёфти паёмҳои аҳуроӣ аз Ваҳуман ёрӣ мегирад. Посбони чаҳорпоён судманд дар олами ҷисмонӣ ба ин ампшоспзода вогузор мешавад. Аз ин ру зардуштиён дар ҷашни *баҳмангон* ё *баҳманҷа*, ки дар рӯзи баҳман аз моҳи баҳман воқеъ мешавад. Аз куштори ҳайвоноти судманд ва хурдани гӯшти онҳо худдорӣ мекунанд. Бархе зардуштиён парҳез аз хурдан ва куштанро дар тамоми рӯзҳои Баҳман идома медиҳанд.

Баҳман дар навиштаҳои куҳан
---------------------------

 
Муаллифи "Луғати фурс" А. Тусӣ дар бораи *баҳмангон* онро *баҳманҷана* номида чунин эзоҳ додааст: 

> "Ҷашне аст, ки дуввумин рӯзи аз баҳманмоҳ кунанд ва таъомҳо созанд ва баҳмансурх ва зард — "Луғати фурс"
> 
> 

. 
Абурайҳони Берунӣ дар "Осор-ул-боқия" дар мавриди ҷашни *баҳманҷа* чунин менависад: 

> "Рӯзи дувуми он рӯз баҳманид аст, ки барои тавофуқи ду ном онро баҳманҷаҳ номидаанд: Баҳман номи фариштаи муваккил ба баҳоим аст, ки башар барои онҳо замин ва рафъи хавоиҷ ниёзманд аст. Ва мардуми Форс дар дегҳо аз ҷамъи донаҳо маъкул бо гушт ғизое мепазанд ва онро бо шири холис мехуранд ва мегӯянд, ки *"Ҳофизаро ин ғизо зиёд мекунад ва ин рӯзро дар чидани гиёҳ ва канори рудхонаҳо ва ҷуйҳо мегузаронданд"*. Гуфтаҳое вуҷуд доранд, ки Ҷомосп вазири Гуштосп ин корҳоро дар ин рӯз анҷом медод — "Осор-ул-боқия"
> 
> 

.

Пайнавишт
---------

* Рустам Ш. Баҳмангон ҷашни хирадварзист // Ҳафтаномаи Имрдод 24 дай 1391 соли сездаҳум шумораи 289 –С. 5

* Яштҳо. Баргардони Иброҳими Пурдовуд Ҷ.1 С. 90.

* Тусӣ. А. Луғати фурс. Таҳияи Аббос Иқбол. Теҳрон. Мухлис ,1319.- 472. С

* Беруни А. Осор-ул-боқия. Баргардон А. Донасиришт.
БАҲОДУРШÁҲИ II بهادرشاه ۲ (Деҳлӣ, 1775–1862, Мянмаи Бирма), охирин намояндаи сулолаи Бобуриёни Ҳиндустон. Фарзанди Акбаршоҳ. Солҳои ҳокимияташ 1837–58.

Зиндагинома
-----------

Расман вориси тахту тоҷ бошад ҳам, мустақилияти сиёсию иқтисодӣ ва иҷтимоӣ надошт. Воқеан ҳокимият дар дасти ширкати Ост-Индияи Англия буд. Ҳатто сиккаҳое, ки аз ҷониби ин ширкат зарб зада мешуд, номи шоҳи Ҳинд-ро надошт. Англисҳо баръакс, кӯши¬данд, ки Б. II аз ҳукумат даст кашад, лекин Баҳодуршоҳи II ҳеч шарти онҳоро қабул накард. Бар замми ин Баҳодуршоҳи II мехост писари хурдаш Мирзо Ҷавонбахт валиаҳд шавад, лекин англисҳо ҳам ин шарти Баҳодуршоҳи II-ро қабул накарданд. Онҳо Мирзо Фахриддин ва Муҳаммад Қулшукӯҳро, ки розӣ буданд, аз тахт даст кашида, унвони шоҳзодагиро бипазиранд, дастгирӣ намуданд. Ҳамзамон овозаҳо пайдо шуданд, ки гӯё Баҳодуршоҳи II таҳти таъсири Пирзода Ҳасан Акбарӣ мазҳаби худро тағйир дода, ба мазҳаби шиа гаравидааст ва ҳамзамон аз шоҳи Эрон Каримхони Занд ёрӣ хостааст. Ба ин мазмун ҳатто дар масҷиди ҷомеи Деҳлӣ 2 марти 1857 эъломия пайдо шуд. Ҳамон сол шаҳри Деҳлӣ дар дасти тоифаи моротҳо, ки ибтидо дар хидмати англисҳо буданд, қарор дошт ва ҳатто онҳо низ бар зидди англисҳо шӯриш бардоштанд. Шӯришгарон Баҳодуршоҳи II-и 82-соларо роҳ¬бари худ интихоб карданд (ҳарчанд аввал Баҳодуршоҳи II зидди ин гуна шӯришҳо буд) ва бо даъвати Баҳодуршоҳи II ҳокимони вилоятҳо низ ба онҳо ҳамроҳ шуданд.

Баҳодуршоҳи II зидди ихтилофоти дохилӣ буд, бо вуҷуди ин бархе аз роҳбарони вилоятҳо Баҳодуршоҳи II-ро напазируфта, ба англисҳо ёрии ҳарҷониба намуданд. Баъди муҳорибаи шадид, 6 сентябри 1857 шаҳри Деҳлӣ боз ба тасарруфи англисҳо даромад. Баҳодуршоҳи II бо ҳамсару писараш Мирзо Ҷавонбахт дар оромгоҳи Ҳумоюн паноҳ бурданд, лекин англисҳо оромгоҳро (22 сентиябри 1857) муҳосира намуда, Баҳодуршоҳи II-ро асир гирифтанд. Муддати як сол зиндонӣ буд, баъдтар ба Бирма (Мянма) умрбод бадарға шуд ва саранҷом дар он ҷо аз олам даргузашт. 
Баҳодуршоҳи II шоҳи донишманду закӣ буд. Бо тахаллуси Зафар шеър мегуфтааст. Аз ӯ асаре бо номи «Шарҳи "Гулистон» ва девони шеър боқӣ мондааст. Ҳамаи анвои хатро хуш менавишт. Дар хатти насх пайрави Қозӣ Исматуллоҳ буд. Чанд тан шогирд доштааст, ки назди ӯ таълими хат мегирифтанд ва ҳар як шоир ва дар тасаввуф пайрави маслаки вай будаанд. Аз осори Баҳодуршоҳи қитъаҳо ба хатҳои насх, туғроӣ ва настаълиқ дар Осорхонаи бостоншиносии Деҳлӣ мавҷуданд, ки яке аз анҳо бо хатти зебои настаълиқ навишта шудааст.

Адабиёт
-------

```
عبدالحکیم لاهوری. پادشاه نامه. کلکته، ۱۸۷۸؛ دانشنامۀ جهان اسلام. ج۴ تهران، ۱۹۹۹؛ مهدی بیانی. احوال و آثار خوشنویسان، تهران، ۱۳۴۵ 	
```

* Қ. Расулиён, Н. Шарипов.

Сарчашма
--------

* Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — 664 с. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.
**Олуболу Боқиев** (25 майи 1934, деҳаи Хуфин, ноҳияи Рӯшон, ВМКБ — 5 феврали 1999, Душанбе) — таърихдон, доктори илмҳои таърих (1991), профессор (1994).

Зиндагинома
-----------

Хатмкардаи Институти давлатии омӯзгории Самарқанд (1955), Уиверситети давлатии Тоҷикистон (1961), аспирантураи Донишгоҳи давлатии шаҳри Ленинград (Санкт-Петербург; 1969). Солҳои 1955—1956 муаллими мактаб дар ноҳияи Ғарм, 1961—1963 лаборанти калони Институти таърих, бостоншиносӣ ва мардумшиносии АИ ҶШС Тоҷикистон, 1963 муаллими калон, дотсент ва проф. факултаи таърих, 1980—1983 муовин ва иҷрокунандаи вазифаи декани факултаи таърих, чанд соли охир мудири кафедраи таърихнигорӣ ва бойгонишиносии ДМТ буд.

Таълифот
--------

Муаллифи беш аз 200 рисола, барномаи таълимӣ, мақолаи илмӣ-методӣ ва оммавӣ, ки муҳимтарини онҳо «Аҳволи иҷтимоӣ-иқтисодии Тоҷикистон дар таърихнигории тоинқилобии рус» (1976), «Таҳқиқоти таърихи тоҷикон ва Тоҷикистон дар асарҳои муҳаққиқони тоинқилобии рус» (1991); «Истило ва ҳамроҳкунии шимоли Тоҷикистон, Помир ва Кӯҳистони Бадахшон ба Русия» (1994) мебошанд.

Ордуну ҷоизаҳо
--------------

Бо ордени «Нишони Фахрӣ», нишонҳои сарисинагии «Аълочии маорифи Тоҷикистон», «Аълочии мактаби олии ИҶШС», «Корманди шоистаи маорифи Тоҷикистон» ва ифтихорномаҳо сарфароз шудааст.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Боқиев Олуболу / Қ. Расулиён // Боз — Вичкут. — Д. : СИЭМТ, 2014. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 3). — ISBN 978-99947-33-46-0.