recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Роҳи автомобилгарди Бӯстон-Обшорон-Зарнисор** —  7 июли соли 2023 дар вилояти Суғд мавриди истифода супорида шудааст.

Таҷдиди роҳи автомобилгарди Бӯстон-Обшорон-Зарнисор ва таъмиру азнавсозии он, яке аз лоиҳаҳои калонҳаҷми соҳаи роҳсозӣ маҳсуб меёбад, ки тибқи супориши Ҳукумати ҷумҳурӣ дар асоси шартномаи сетарафа байни Ҷамъияти дорои масъулияти маҳдуди "Ширкати кӯҳӣ-саноатии Тоҷикистону Чин", Ҷамъияти дорои масъулияти маҳдуди "Муассисаи корҳои механиконидаи "Сомонӣ" ва Мақомоти иҷроияи ҳокимияти давлатии шаҳри Гулистон бо харҷи беш аз 75 миллион сомонӣ татбиқ гардидааст.

Корҳои сохтмону азнавсозӣ
-------------------------

Роҳи автомобилгарди Бӯстон-Обшорон-Зарнисор дар масофаи 38 километр пурра аз таҳкурсӣ аз нав сохта, аз рӯи меъёрҳои роҳсозӣ ду қабат асфалт хобонида шудааст. Паҳноии асфалти роҳ аз 7 то 11 метрро ташкил медиҳад. Дар масофаи ин роҳ ду пули нави мошингузар сохта, ду пули мавҷуда пурра таъмиру навсозӣ карда шуд. Дар мавзеъҳои гуногуни роҳи мошингарди Бӯстон-Обшорон-Зарнисор иншооти соҳилмустаҳкамкунӣ, новаҳои обгузару обпарто ва бунёди иншооти ҳимоявии шафати роҳ бунёд шудааст. Масолеҳи сохтмонӣ - регу шағал ва асфалти гарм аз корхонаи "Муассисаи корҳои механиконидаи "Сомонӣ" таъмин карда шудааст.
Корҳои сохтмону азнавсозии роҳи автомобилгард ва иншооти марбутаи онро коргарону мутахассисони Ҷамъияти дорои масъулияти маҳдуди "Муассисаи корҳои механиконидаи "Сомонӣ" бо ҷалби коргарону мутахассисон ва техникаю механизмҳои роҳсозӣ дар муҳлати беш аз як сол бо сифати баланд ба анҷом расониданд.

Роҳи мазкур минтақаи калони саноати кӯҳкории кишвар - Ҷамъияти дорои масъулияти маҳдуди "Ширкати кӯҳӣ-саноатии Тоҷикистону Чин", силсилаконҳои Зарнисору Бургунда, минтақаҳои кишоварзӣ ва деҳаҳои ноҳияҳои Бобоҷон Ғафурову Мастчоҳро ба маркази вилоят — шаҳри Хуҷанд мепайвандад. Роҳи нав вақт ва хароҷоти бору мусофиркашониро кам карда, шароитҳои меъёрии ҳаракати воситаҳои нақлиёти бору мусофиркашонро фароҳам меорад.

Нигаред низ
-----------

* Роҳи автомобилгарди Душанбе—Хуҷанд—Чаноқ
* Нақби Шаҳристон
* Нақби Истиқлол

Эзоҳ
----

1. ↑  Ба истифода додани роҳи автомобилгарди "Бӯстон-Обшорон-Зарнисор" дар ноҳияи Мастчоҳ(тоҷ.). *www.president.tj* (2023). 10 июли 2023 санҷида шуд.
**Нуруддин Абулҳасан Алӣ ибни Султон Муҳаммад Ҳиравии Қорӣ** (ар. نور الدين أبو الحسن علي بن سلطان محمد الهروي القاري‎; Ҳирот — 1605, Макка, Ҳабаш[d]), маъруф ба **Мулло Алӣ Қорӣ** (ملا علي القاري) — фақеҳ, муҳаддис, яке донишмандони бузург ва аз муҳаққиқони барҷастаи олами ислом.

Зиндагинома
-----------

Ӯ дар Ҳирот таваллуд шуда, таҳсилоти ибтидоии исломиро дар ҳамон ҷо гирифтааст. Пас аз он ӯ ба Макка сафар кард ва дар назди олим Шайх Аҳмад ибни Ҳаҷари Ҳайтамии Маккӣ таҳсил кард ва дар ниҳоят Алӣ Қорӣ тасмим гирифт, ки дар Макка бимонад, дар он ҷо дарс дода, даргузашт ва ба хок сипурда шуд.

Дар доираҳои ҳанафӣ аз устодони ҳадис ва имомони фиқҳ, тафсири Қуръон, забон, таърих ва тасаввуф маҳсуб мешавад. Ӯ ҳофизи Қуръон ва хаттоти машҳуре буд, ки ҳар сол бо дасти худ Қуръон менавишт.

Алӣ Қорӣ чанд китоб навиштааст, аз ҷумла тафсири «Ал-Мирқот» дар «Мишкоту-л -масобиҳ» дар чанд ҷилд, тафсири дуҷилдаи «аш-Шифо»-и Қозӣ Ъиёз, тафсири «Шамоилу-т-Тирмизӣ», ва тафсири дуҷилдаи Ғаззолӣ дар ихтисори «Эҳёу-л-улуми-д-дин» бо номи «Ъайну-л-илм ва зейну-л-ҳилм» (Чашми дониш ва зиннати ақл). Вай инчунин «Давъу-л-маъолӣ шарҳи Бадъу-л-амолӣ»-ро (ар. ضوء المعالي شرح بدء الأمالي‎), ба шарҳи қасидаи «Бадъу-л-амолӣ»-и Сироҷуддини Ушӣ навиштааст.

Маъруфтарин асари ӯ маҷмӯъаи дуоҳост, ки аз Қуръон ва ҳадис гирифта шудааст, ки «Ҳизбу-л-аъзам» ном дорад. Маҷмӯъа ба ҳафт боб тақсим шуда, барои ҳар рӯзи ҳафта як боб дода мешавад. Ин асар баъзан дар маҷмӯъа бо «Далоилу-л-хайрот» дида мешавад.

Дар Макка вафот кард ва дар қабристони Ҷаннатулмуъалло ба хок супурда шуд.

Эзоҳ
----

1. 1 2  *Bibliothèque nationale de France* идентификатор BNF (фр.): платформаи додаҳои боз — 2011.
2. 1 2   (ингл.)

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| ⚙️  Гузариш ба унсури Викидода | 

| Дар феҳристҳои китобшинохтӣ |
| --- |
| 
* BNF: 16977770s
* EGAXA: vtls000792614
* GND: 118925814
* ISNI: 0000 0000 7100 4376
* J9U: 987007257144205171
* LCCN: n82091823
* NTA: 07483195X
* LIBRIS: 86lnp31s5r6wdw9
* SUDOC: 201735210
* VcBA: 495/38572
* VIAF: 35255422
* WorldCat VIAF: 35255422

 |

 |
Афид
**АФИДИЍДҲО** (Aphidiidae), як навъи ҳашарот. Дар организми ширинчаҳо зиндагӣ мекунанд. Афидийҳо ҳашароти майда (4–5 мм) буда, ду ҷуфт бол, мӯйлабча ва шиками борик доранд. Тухмашон майдаи дарозрӯя, беранг ва шаффоф аст. Кирминаашон сафеди ҷилодор, аз 13 банд иборат аст. Ғумбаки (зочаи) Афидийҳо сафеди зардча буда, маъмулан, дар пилае, ки дар дохили ширинчаи мурда ё зери шиками он танида шудааст, ҷойгир мебошад. Кирминаҳои афидийҳо баъди аз сар гузарондани зимистон ба зоча табдил ёфта, охири март ва аввали апрел аз пила мебароянд. Афидийҳои модина ширинчаҳоро аз рӯйи бӯяшон ёфта, ба организми онҳо тухм мегузорад. Ҳар як афидииди модина аз 50 то 300 тухм мегузорад. Дар ноҳияҳои пахтакори ҷумҳурӣ афидийҳо 5–7 маротиба насл медиҳад. Онҳо вобаста ба ҳомил дар минтақаҳои гуногун паҳн мешаванд. Дар ширинчаҳои пахта, юнучқа ва дигар зироат асосан навъҳои Aphidius ervi, A. funebris, Praon voluere, P. dorsale ва ғайра паразитӣ мекунанд. Афидийҳо барои кам кардани миқдори ширинчаи пахтазор ва дигар зироат аҳаммияти фаровон доранд.

Адабиёт
-------

* Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — 664 с. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.

* Давидьян Е. М. К познанию афидиид в государственном природном заповеднике "Белогоры". Тула, 2001;
* Ҳамон. Новые и малоизвестные виды афидиид фауны России и сопредельных стран. М. 2004.
**Анвар** Сулаймонхоҷаи Бухороӣ (с. тав. ва ваф. номаълум) — шоири тоҷик.

Дар тазкираҳо (мас. «Тазкират-уш-шуаро»-и Муҳтарам) аз ин шоир чун шахси баркамол ва пиронсол сухан меравад. Ҷузъиёти тарҷумаи ҳолаш дода нашудааст. Таҳсили улуми мутадовилаи мадрасагиро дар Бухоро гирифта будааст. Дар шеъру шоирӣ маҳорати баланд доштааст ва худаш ҳам дар ин боб сухан ронда, худро аз шоирони ҳамнавъаш баландтар мегирифт. Аз девони ашъор доштанаш иттилое дастрас нагардидааст. Дар тазкираҳову баёзҳои садаи 19 намунаҳои ашъораш ҷой гирифтаанд.

Ин ғазал аз ӯст: 

Фасли Наврӯз омаду гулҳо ба сар дорад баҳор,
Чун гули садбарги раъно сар ба сар дорад баҳор
Мавҷ зад дар баҳри дилҳо ишқи маҳрӯёни даҳр,
Аз камоли ишқи хубон сад гуҳар дорад баҳор.
Лолаву райҳон барояд, лоларухсорон зи пай,
Аз фироқи гулрухон хун дар ҷигар дорад баҳор
Дар гулистон, Анваро, як дам ту болу пар кушо,
Ҳамчу булбул дар чаман сад болу пар до рад баҳор.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — 608 с. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2021, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.
**Анвар Мусоев** (тав. 1930, ноҳияи Ҳисор), муаррих, номзади илмҳои таърих (1976), дотсент (1977).

Зиндагинома
-----------

Соли 1961 факултети таърихи Донишкадаи давлатии омӯзгории ш. Душанбе ба номи Т.Г. Шевченкоро хатм кардааст. Солҳои 1961–1962 муҳаррири нашриёти давлатии Тоҷикистон, 1962–1969 ходими илмии Институти илмҳои педагогии ҶШС Тоҷикистон, 1969–1970 ассистенти кафедраи таърихи ҲКИШ, 1970–1973 аспиранти кафедраи таърихи ҲКИШ, 1973–1977 муаллими калони кафедраи таърихи ҲКИШ-и Донишкадаи давлатии омӯзгории ш. Душанбе ба номи Т. Г. Шевченко буд. Фаъолияти минбаъдаашро ҳамчун дотсент дар филиали Донишкадаи давлатии омӯзгории ш. Душанбе дар ш. Қурғонтеппа идома додааст. Муаллифи зиёда аз 20 корҳои илмӣ дар нашрияҳои мухталифи ҷумҳурӣ аст.

Эзоҳ
----

* Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи Садриддин Айнӣ

Пайвандҳо
---------

* Энсиклопедияи Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи С. Айнӣ
*
**«Анбоз»** (пештара *«Пионери Тоҷикистон»*) — рӯзномаи Вазорати фарҳанги Ҷумҳурии Тоҷикистон.

Таърих
------

23 феврали соли 1932 Шӯрои Комиссариати Халқии Тоҷикистон масъалаи ҷудо кардани маблағро барои нашрияи мактабиён баррасӣ намуд. Бо пешниҳоди устод Сотим Улуғзода рӯзнома номи «Пионери Тоҷикистон» — ро гирифт. Шумораи нахустин 5 апрели соли 1932 ба табъ расид ва чанд сол бо ҳуруфи лотинӣ чоп шуд. Саҳифае ба забони русӣ ҳам дошт.

«Пионери Тоҷикистон» солҳои 30-юми асри гузашта дар ташвиқу тарғиби маҳви бесаводии аҳолӣ – бачаҳову хонаводаҳои онҳо, саҳми худи бачаҳо дар босаводкунии калонсолон хидмат намуд. Дар бораи наврасоне менавишт, ки ба бунёдкорони қисмати тоҷикистонии Канали калони Фарғона вақти танаффуси корӣ рӯзномаву маҷалла мехонданд, алоқачии байни қитъа­ҳои сохтмон буданд, корҳои дигари ёрирасониро иҷро менамуданд.

Солҳои Ҷанги Бузурги Ватанӣ рӯзнома муваққатан аз нашр боз­монд. Баъди Ғалаба, 9 майи соли 1946, чопаш барқарор шуд ва шумора ба шумора дар бораи қаҳрамониву фидокориҳои бачаҳо дар солҳои ҷанг мақола чоп мекард. Ҳамзамон, мардумро ба барқарорсозии хоҷагии халқ даъват менамуд.

Устод Садриддин Айнӣ бо хоҳиши ҳайати эҷодӣ барои нашрия гоҳ-гоҳ мақола менавиштанд. «…Шумоён забону адабиёти модарӣ ва русро нағз омӯзед!..». Ин насиҳати устод, ки тавассути «Пионери Тоҷикистон» моҳи августи соли 1950 чоп шуд, имрӯз ҳам арзиши худро гум накардааст.

Рӯзнома дар байни бачаҳо ташкилотчии корҳои судманд буд. Масалан, барои сохтани экскаватори «Пионери Тоҷикистон» соли 1959 дар байни мактабиён 20 рӯзи оҳанпораҷамъкунӣ эълон кард. Экскаватор барои Комбинати масолеҳи сохтмони шаҳри Сталинобод сохта шуд.

Солҳои 60-ум аз оҳанпораи ҷамъовардаи мактабиёни собиқ шаҳри Ленинобод (ҳоло Хуҷанд) ҳайкали Қаҳрамони Иттифоқи Советӣ Домулло Азизовро тайёр карда, дар шаҳр гузоштанд.

Солҳои 70 — 80-ум низ ташаббусҳои наҷиби «Пионери Тоҷикис­тон» зиёд буданд. Масалан, соли 1981 иқдоми рӯзнома «Китобҳои хуб — барои бачаҳо»-ро на танҳо мактабиён, балки калонсолон, аз ҷумла адибон, дастгирӣ намуданд.

Солҳои 80-ум рӯзнома ҳафтае ду маротиба ва бо теъдоди беш аз 300000 нусха ба табъ мерасид. Варианти русии он, ки адади нашраш тақрибан 20 000 нусха буд, бо шумораи тоҷикӣ дар як рӯз аз чоп мебаромад.

Сармуҳаррирон
-------------

Солҳои гуногун Ғ. Ализода, Қ. Муҳаммадиева, Н. Почоҷонов, А. Будкевич, Ҳ. Обидӣ, Р. Болтаев, А. Қаҳҳорӣ, В. Асрорӣ, Қ. Наимӣ, И. Раҳматов, А. Баҳорӣ, Б. Шарифов, Б. Маҳкамов, М. Ҳакимова, Г. Сафиева, Т. Нигорӣ, Ҳ. Хушқадамова, Т. Султонӣ сармуҳаррири рӯзнома буданд. 12 марти 1982 рӯзнома барои фаъолияти пурсамараш дар тарбияи наврасон бо ордени «Нишони Фахрӣ» сарфароз гардидааст.

Адади нашр
----------

Аз сентябри 1991 номи «Анбоз»-ро гирифт. Адади нашраш 5000 (2010). Сармуҳаррираш Х. Ҷумъазода.

Эзоҳ
----

1. ↑  Нашрияи «Садои мардум», шумораи 94, соли 2017

Сарчашма
--------

* «Анбоз» // А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2021, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.
**Анвар Бобоев** (1914, деҳаи Чорчироғи ноҳияи Ғарм — 1994, деҳаи Турдибобои ноҳияи Ҳисор) — пахтакор. Қаҳрамони Меҳнати Сотсиалистӣ (1951), иштирокдори Ҷанги Бузурги Ватанӣ (1941—1945).

Зиндагинома
-----------

Солҳои 1934—1943 колхозчии хоҷагии «Тоҷики­стони Сурх», 1946—1975 сардори бригадаи пахтакории хо­ҷагии ба номи Дзержинскийи ноҳияи Ҳисор. Бригадааш ба гирифтани ҳосили фаровони пахта муваффақ шу­дааст.

Ордену медалҳо
--------------

Бо ордени Ленин, ме­далҳо ва Ифтихорномаҳои Ра­ёсати Шӯ­рои Олии ҶШС То­ҷи­ки­стон сазовор гардидааст.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* Бобоев Анвар // Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.
Девори Бузурги Чин

**Девори Бузурги Чин** — ёдгорими меъморӣ дар шимоли Чин. Дарозии умуми он ба 6350 км. аст.

Девори бузурги Хитой рамзи мардонагиву ҳамдилии ин мардум ба ҳисоб меравад. Қисми зиёди ин девор дар ҳудуди музофоти Хэбэй, ки дар Хитойи шимолӣ ҷойгир аст, воқеъ гардидааст. Масоҳати Хитой бузург мебошад, аз ин рӯ ҳифзи он аз душманон кори осон нест.
Ба хотири муҳофизати ватан дар асрҳои IV-III то милод ба сохтани ин иншооти нотакрори таърихӣ шурӯъ намуданд. Сохтани деворро шоҳ Ванли Чанчен оғоз карда буд. Ӯ барои хитоиҳо қаҳрамони миллӣ ба шумор меравад. Девори бузургро дар давоми 100 сол сохтаанд. 
Муаррихон бозгӯӣ менамоянд, ки дар асри VII, дар даҳрӯзаи аввали сохтмон зиёда аз 500 000 нафар ҷони худро аз даст додаанд. Ҷасади мурдаҳоро чун масолеҳ дар сохтмони девор истифода мебурданд. Дар даврони ҳукумронии император Син Шухуандӣ (221 то милод) девори Хитой боз баландтар карда шуд.
Дарозии девор 5400 километрро ташкил медиҳад. Баландии он 6,6 метр, ғафсии қисми поёнаш 6,5 метр ва ғафсии қисми болояш 5,5 метр буда, дар масофаи муайян дидбонгоҳ дорад. Дар қисмати ғарбии музофоти Хэбэй ин девори бузург то андозаи чашмрас хароб гардидааст, вале дар маљмӯъ қисми зиёди девор то замони мо боқӣ мондааст.


|  |  |
| --- | --- |
| Чин | *Ин мақолаи нопурра аз ҷуғрофияи Чин мебошад.Шумо метавонед бо пурра кардани ин ба Википедия кумак кунед.* |
**CAC 40** (Cotation Assistée en Continu) — индекси фондии муҳимтарини Фаронса мебошад. Ифодаи ибтидоии индекс — 1000 банд — санаи 31 декабри соли 1987 муқаррар карда шудааст.

Ҳисоби индекс
-------------

Индекс ҳамчун ифодаи миёнаи ариметикии аз р=и сармояшавӣ баркашшудаи нархи саҳмияҳои 40 ширкатҳои азимтарин, ки саҳмияҳои онҳоро дар биржаи Euronext Paris ба фурӯш мебароранд, ҳисоб карда мешавад. Ҳар яке аз ин чил ширкатҳо индекси худро дорад, ки мувофиқи арзиши коғазҳои қиматноки дар бозор дастрасбудаи он баркаш мешавад. Вазнҳо аз ширкат ба ширкат вобаста аз сармояшавии он дар муомилоти озод, фарқ мекунанд. Ҳангоми баркаш ширкат то вазни ниҳоии 15 % дар САС 40 бурида мешавад.

Оғоз аз санаи 1 декабри соли 2003 ҳангоми сармояшавӣ танҳо сармояҳои дар муомилоти озодбуда ба ҳисоб гирифта мешаванд.

Индекс дар биржа, дар рӯзҳои корӣ аз соати 9:00 до 17:30 по вақти Аврупои марказӣ, ҳар як 30 сония ҳисоб карда мешавад.

Маҳакҳои интихоб
----------------

Таркиби CAC 40 ҳар семоҳа аз тарафи кумитаи коршиносони Conseilcientifique des indices (CSI) нав карда мешавад. Тағйирот ҳамеша сеюм рӯзи ҷумъаи моҳҳои март, июн, сентябр ва декабр эътибор пайдо мекунанд. Шумораи саҳмияҳо дар муомилоти озод ҳар моҳи сентябр аз нав баррасӣ мегардад.

Эзоҳ
----

1. ↑  CAC 40 index profile. *euronext.com*. 22 феврали 2022 санҷида шуд. Баргирифта аз сарчашмаи аввал 9 Декабри 2007.
2. ↑  Rules for the CAC 40® index. *euronext.com*. 22 феврали 2022 санҷида шуд. Баргирифта аз сарчашмаи аввал 16 июни 2011.
3. ↑  Le CAC 40, qu’est-ce que c’est?. *lafinancepourtous.com*. 22 феврали 2022 санҷида шуд.
4. ↑  Trading indices. *comparebrokers.co*. 22 феврали 2022 санҷида шуд.
5. ↑  CAC 40: comment le conseil des indices choisit les heureux élus. *business.lesechos.fr*. 22 феврали 2022 санҷида шуд.
6. ↑  Le Conseil scientifique des indices, grand manitou du CAC 40 (ENCADRE). *lepoint.fr*. 22 феврали 2022 санҷида шуд.
**Исмҳои шахс ва ғайришахс** аз ҷиҳати маъно, қабули шаклҳои грамматикӣ, калимасозӣ ва мувофиқати хабар бо онҳо аз ҳам фарқ мекунанд. Дар забони тоҷикӣ танҳо исмҳои шахс ба саволҳои кӣ?, киҳо? дигар ҳамаи исмҳо ба саволҳои чӣ?, чиҳо? ҷавоб мешаванд.
Хабар бо исмҳои шахс, ки мубтадо шуда омадаанд, одатан мувофиқат мекунад. Агар исм дар шакли танҳо ояд, хабар низ дар шакли танҳо меояд, агар исм дар шакли ҷамъ бошад, хабар ҳам дар шакли ҷамъ воқеъ мешавад. Вале ин қоида ҳангоми мубтадо шуда омадани исмҳои ғайришахс пурра риоя намешавад, зеро бо исмҳои ҷамъи ғайришахс дар шакли танҳо омадани хабар низ дида мешавад:Шохҳои дарахтон меҷунбид (Айнӣ). Дар шароити алоҳидаи нутқ - ҳангоми бо эҳтиром ном бурдани шахс исм шаклан танҳо бошад ҳам, хабар дар шакли ҷамь меояд:***Устод*** шахси бузург буданд. Он кас ҳеч гоҳ бе далелу бурҳон гап намезаданд (Ҷалол Икромӣ).

Нигаред низ
-----------

* Исм (дастури забон)

Адабиёт
-------

* Грамматикаи забони адабии ҳозираи тоҷик.- Душанбе:Дониш,1985. - 356с.
**Геоиконика**, (аз гео… ва юн. eikon — тасвир) — соҳаи илмест, ки назарияи умумии геотасвирҳо, усулҳои таҳлил, табодул ва истифодаи онҳоро дар фаъолияти илмиву амалӣ таҳия менамояд.

Геоиконика дастовардҳои соҳаи картография (харитасозӣ), мушоҳидаву таҳқиқоти масофавӣ (фосилавӣ) ва геоиттилоотро дар таҳқиқи тасвирҳо муттаҳид месозад. Геоиконика бо иконика (соҳаи иттилоотӣ, ки хосиятҳои умумии тасвиротро меомӯзад, инчунин техникаи истифодаи мошинҳои электронии ҳисоббарор барои коркарди тасвир), графикаи компютерӣ, назарияи шинохт (дарёфт)-и тимсолҳо ва дигар соҳаҳои илм, ки масъалаҳои умдаи тасвирҳои графикиро меомӯзанд, алоқаманд аст.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* Геоиконика // Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.
Зарби қадим (форсӣ: قدیم ضرب‎) — яке аз зарбҳои қадими мусиқии классикии форс-тоҷик. Зарби қадим барои нақоранавозон тасниф шуда, бо номи «Усули нақорачиён» маъмул буд. Зарби қадим аз 8 зарб: 4 зарби сабук ва 4 зарби гарон (сақил) иборат аст. Сохтори зарбии он чунин аст: тан танан дира дим тан дирно дир тан дир тананӣ (танано). Дар таълифоти назарии мусиқӣ Зарби қадим ба ҳафт зарби маъмули мусиқӣ тавзеҳ ва дар анъанаи эҷодию иҷроии мусиқӣ хуб пазируфта шудааст. Бисёр устодони мусиқӣ, аз ҷумла Хоҷа Абдулқодири Гӯянда, Хоҷа Ризвоншоҳ, Устод Шодӣ, Ғулом Шодӣ ва дигарон бо такя ба сохтори зарбии Зарби қадим таснифоти зиёд эҷод намудаанд.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Зарби қадим // Замин — Илля. — Д. : СИЭМТ, 2017. — С. 93. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 7). — ISBN 978-99947-33-89-9.
**Uyghur Yëngi Yëziqi** (кутоҳ **UYY**, ҳақиқатан **Алифбои нави ӯйғурӣ**) ё **Uyƣur Yengi Yeziⱪi** (уйғӯрӣ يېڭى يېزىقى, *Йеңи Йезиқи*, *Yëngi Yëziqi*; чинӣ: 新维文, пинин: *Xīnwéiwén*, аксар вақт хато **Yengi Yeziⱪ** или **Yengi Yezik̡**) — хати лотин, ки барои навишти забони ӯйғурӣ дар солҳои 1965 - 1982 асосан барои ӯйғурҳои Чин истифода бурда мешуд. Аммо истифодаи хати арабӣ паҳншудатар буд.

Таърих
------

Он тақрибан дар соли 1959 сохта шуда, алифбои кириллии уйғурро, ки пас аз эълони ҶХЧ дар соли 1949 дар Хитой истифода шуда буд, иваз кард. Ин ҳоло алифбои расмии уйғурҳо дар Хитой аст, аммо пас аз дубора алифбои арабии уйғурҳои арабӣ дар соли 1982, истифодаи алифбо коҳиш ёфт, ки дар натиҷа аксарияти уйғурҳо алифбои арабии уйғурро истифода мебаранд .

Алифбо
------

| Буква | МФА |
| --- | --- |
| A a | [ɑ], [a] |
| B b | [b] |
| C c | [s] |
| D d | [d] |
| E e | [e] |
| F f | [f], [ɸ] |
| G g | [ɡ] |
| H h | [ꭓ], [x] |
| I i | [i], [ɨ] |
| J j | [d͡ʒ] |
| K k | [k] |
| L l | [l] |
| M m | [m] |
| N n | [n] |
| O o | [o], [ɔ] |
| P p | [p] |
| Q q | [t͡ʃ] |
| R r | [r], [ɾ] |
| S s | [s] |
| T t | [t] |
| U u | [u], [ʊ] |
| V v | [w], [v] |
| W w | [w], [v] |
| X x | [ʃ] |
| Y y | [j] |
| Z z | [z] |
| Ƣ ƣ | [ʁ], [ɣ] |
| Ⱨ ⱨ | [h], [ɦ] |
| Ⱪ ⱪ (K̡ k̡) | [q] |
| Ə ə | [ɛ], [æ] |
| Ɵ ɵ | [ø] |
| Ü ü | [y], [ʏ] |
| Ⱬ ⱬ | [ʒ] |
| NG ng | [ŋ] |
| ZH zh | [d͡ʒ] |
| CH ch | [t͡ʃ] |
| SH sh | [ʃ] |

Эзоҳ
----
Муқоваи таълифоти "Донишномаи Шашмақом" – Душанбе,2009.
Насиба Омонбоева ва Комолиддин Хамдамов шогирдони Боймуҳаммад Ниёзов дар дарси "Шашмақом"
**Академияи мақоми Тоҷикистон** — таълимгоҳи амалию таҳқиқии олии мусиқӣ.

Таъсис
------

Соли 2003 бо дастгирии Ҳукумути Ҷумҳурии Тоҷикистон ва кумаки бахши фарҳангии Бунёди Оғохон, бо ибтикори Ҳунарпешаи халқии Тоҷикистон, номзади илми санъатшиносӣ Абдувалӣ Абдурашидов таъсис шудааст.

Тадрис ва тарбияи наврасон ва ҳунармандони ҷавон дар таълимгоҳи мазкур бо усули нави омӯзишӣ ва дарки асосҳои шашмақом (муаллиф ва тарҳрезии ин барномаи омӯзиши тавассути Абдувалӣ Абдурашидов пешниҳод шуда), сурат гирифтааст. Мусаннифи ин барнома роҷеъ ба асосҳои ташаккули пардаии мақомҳо, таносубу ҳамоҳангии зарбии мусиқӣ ва авзони шеърӣ, сохтору ниҳодҳои оҳангии ин падидаи шеърию мусиқӣ ва ғайраро бар пояи пажӯҳишоти илмию амалӣ анҷом дода, такя бар дониш ва таҷрибаи андӯхтааш ба бунёди чунин боргоҳи ҳунарии ҳирфаӣ дастёб шудааст.
Мақсади таъсиси таълимгоҳи мазкур аз эхёи анъанаҳои асили устодонаи мусиқии Шашмақом (устод-шогирд, силсилахонӣ, эҷоди мусиқии макомӣ), тарбияи насли нави иҷрокунандагону тарғибгарон, донандагону эҷодкорони ҳирфаии мусиқии Шашмақом, ичрои маҷмӯии мақомҳо бо такмили нав ва сабти он дар СД, бо таҳриру такмили нав, интишор намудани китоби шашҷилдаи «Шашмақом» ва таълифи дастуру барномаҳои таълимӣ роҷеъ ба масоили мубрами ин шоҳкории мусиқӣ иборат аст.

Дар Академияи мақом 8 нафар сарояндагону навозандагон – Ашӯрова Озода, Хуршед Иброҳимов, Насиба Омонбоева, Зумрад Самиҷонова, Сироҷиддин Ҷӯраев, Тоҳирҷон Ҷӯраев, Камолиддин Ҳамдамов ва Ҷамшед Эргашев соли чорум аст, ки ба ҳайси шогирд зери сарварии устод Абдувалӣ Абдурашидов дониши амалию назарии хешро сайқал медиҳанд. Гурӯҳи ҳунармандони Академия то кунун қисмҳои «Наср» ва «Савт»-и мақомҳои «Рост», «Наво», «Бузург», «Дугоҳ», «Ироқ» ва «Сегоҳро» дар маҷмӯъ (дар шакли силсила) омӯхта, сабти аудиоӣ ва видеоии ин шоҳкории шеъру мусиқиро барои
дӯстдорони ҳунари зебо пешкаш намуданд. Академияи мақом бо барномаҳои гуногуни консертӣ дар пойтахт, манотиқи ҷумҳурӣ, кишварҳои Осиёи Марказӣ, мамолики Шарқи Миёнаю Наздик, Аврупо, Амрико бомуваффақият ҳунарнамоӣ намуда, сарвати гаронбаҳои дар тӯли ҳазорсолаҳо эҷоднамудаи
тоҷиконро бо тозаҳунарии иҷроӣ манзури сомеъон гардонидааст. Барои хидмат ва ибтикороти ҳунарӣ дар тарғиби мероси мусиқии классикии тоҷикон дар миқёси байналмилалӣ, маҳорати баланди иҷроӣ чанде аз сарояндагони гурӯҳи ҳунармандони Академияи мақом ва иштироки фаолашон дар рӯзҳои фарҳанги тоҷик дар Русия ва Франсия, фестивали байналмилалии шашмақом (Москва, Париж-2005, Душанбе-2006) ба ордену унвонҳои Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон мушарраф шудаанд.

Адабиёт
-------

* Академияи мақоми Тоҷикистон (раҳнамо); Тадж.музыка, Душанбе, 2003.

Нигаред низ
-----------

* Шашмақом

Эзоҳ
----

1. ↑  Донишномаи Шашмақом./Зери таҳрири Олимов К. Абдувалиев А. Азизӣ Ф. Раҷабов А. Ҳакимов Н. - Душанбе, 2009. - с. 28-29 ISBN 978-99947-49-13-3
**Исмҳои воқеӣ ва мафҳум** (маьнӣ) гурӯҳи махсусро ташкил медиҳанд.
Исмҳое, ки инсон ва ашеи олами ҳастиро ифода менамоянд, **воқеӣ** ном доранд: ***модар, донишҷӯ,хона, даст*** ва ғайра. Исмҳои воқеӣ шумурдашаванда буда, миқдори онҳо бо адад низ таъйин карда мешавад: ***як муаллим, ду хона, панҷ китоб.'''***Исмҳои мафҳум **мафҳумҳои амал, аломат ва ҳолатро номбар мекунанд:** *шуҳрат, хониш, некӣ, тайерӣ* **ва ғ.Исмҳои мафҳум бештар аз сифат, феьл, исм ва сифати феьлӣ ба воситаи пасвандҳои -ӣ (гӣ) (***мардӣ , нестӣ, нависандагӣ); -гарӣ (одамгарӣ, калонгарӣ, ҳомигарӣ) ; -иш (сабзиш, хониш) ; -ор (сӯхтор, куштор) ;-гор (ёдгор); -ос(-ас):аккос,фишшос.*

Нигаред низ
-----------

* Исм (дастури забон)

Адабиёт
-------

* Грамматикаи забони адабии ҳозираи тоҷик.- Душанбе:Дониш,1985. - 356с.
**Ниёзбӯй, райҳони кӯҳӣ** – (лот. Melissa officinalis), (русӣ: Мелисса лекарственная). Растании доруворӣ. Дар илми тиб зиёда аз 2000 ҳазор сол истифода бурда мешавад. 
Ниёзбӯ алафи бисёррсола буда, бӯи хоси лимонро дорад.

Тавсиф ва сифат
---------------

Решаи он дарозиаш то 30 см буда, ранги сафедчатоб ё ки ранги ҷигарии пастро дорад. 
Сутунавдаи (пояи) он чоркунҷаи рост истодаи навданок буда, дар сутунаш мўякчаҳои майда вуҷуд дорад.
Пояи - ниёзбӯй аз 30 то 120 см мешавад. 
Баргҳои - ниёзбӯй мутақобил рупарӯи якдигар (супротивные) 
ҷойгир шуда, аз 3 то 8,5 см дарозї доранд ва паҳниашон 2-4см мешавад. 
Лабҳои паҳанаки барг реза-реза, яъне аррашакл мебошад. 
Гулҳои – ниёзбӯй ранги сафед, ё ки камтар сурхчатоб буда, майда-
майдаи аз 3-10 то дар бехи думчаи барг аз бандпоя мерўянд. 
Тухми – ниёзбӯй аз 4-то тухмчаи дарозрӯи эллепсишакли 3-паллаи 
буда, рангашон аз ҷигарии паст то ҷигарии баланд мебошанд. 
Хаҷми онҳо аз 1,8-2 мм дар дарозӣ ва 0,7-мм дар паҳнӣ мебошанд. 
Вазни 1000 дона тухми ниёзбӯй – 0,5-0,7 г. – ро ташкил медиҳад.

Макон
-----

Ниёзбӯй моҳҳои июн-июл гул мекунад ва моҳҳои июл-август мева 
яъне тухмӣ медиҳад. 
Ниёзбӯй бисёртар дар ҷойҳои намноку, соядор вомехӯрад. 
Ниёзбӯйро дар вақти ҷаъм овардан пояи онро аз замин дар баландии 
10см боло мечинанд. ҷаъмовариро дар вақти гулкунии рустанӣ мегузаронанд ва онро дар ҷои соя ё ки дар хушккунакҳо хушк мекунанд.

Сифати доругӣ
-------------

Ашёи тайёр - ин навдаҳои ҷавон бо баргҳояш ва гулҳояш мебошад. 
Ниёзбўйро одамон аз даври қадим ҳамчун дору барои кори дилро 
мӯътадил кардан истифода мебурданд, яъне ниёзбӯй ба одамоне, ки 
касалиҳои дил доранд фоидаи хело ҳам калон мерасонад, инчунин дар 
тибби қадим халқҳои Осиёи Миёна ниёзбӯйро барои қувват додани кори 
дил, барои камхунӣ, барои мӯътадил кардани системаи ҳазмкунии 
организми одам, барои мустаҳкам намудани кори асаб ва бисёр 
касалиҳои дигар истифода мебурданд.

Манобеъ
-------

Сатторов Ҷ.С. Растаниҳои доруворӣ. Курси мухтасари лексия аз фанни «Растаниҳои доруворӣ». – Душанбе, 2007
**Бонги хатар** — ишорати шартӣ (бо мушак, бурғу, шайпур), ки аз рӯйи он ҷузъу томҳои ҳарбӣ (қисм, иттиҳодия) дар муҳлати муқарраршуда дар ҳолати комилан тайёри ҳарбӣ барои иҷрои супориши ҷангӣ дар минтақаи аз рӯйи нақша муайяншуда ҳозир мешаванд.

Бонги хатар, ишорати шартӣ (ё гурӯҳи ишорот), ки аҳолиро аз хатари ҳуҷуми ҳавоӣ, атомӣ, кимиёӣ ё хатарҳои дигар ва дар бораи ҷорӣ гардидани қоидаҳои муайяни рафтор огоҳ менамояд. Бонги хатар ба воситаи радио, телевизион, гудоки фабрикаву заводҳо, киштиҳо ва ғайра шунавонида мешавад. Баъди гузаштани хатар аҳолиро бо ишорати тамом шудани хатар огоҳ менамоянд.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Бонги хатар // Боз — Вичкут. — Д. : СИЭМТ, 2014. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 3). — ISBN 978-99947-33-46-0.
Пуштун аз Покистони Шимолӣ
**Афғóнҳо** (форсӣ: افغان‎), **паштунҳо**, **пуштунҳо**, **пухтунҳо**; (پښتنه) — халқ дар Ҷумҳурии Исломии Афғонистон ва қисми шимолии ғарбии Покистон. Ҳамчунин дар Эрон ва Ҳиндустон зиндагӣ мекунанд. Афғонҳо гуруҳҳои этникии гуногун доранд: афридӣ, вазирӣ, ғилзуйӣ, дурронӣ, мумандӣ, хаттакӣ, шинварӣ, юсуфзайӣ ва амсоли инҳо. Ба лаҳҷаҳои ҷанубу ғарбӣ ва шимолу шарқии забони пашту ва лаҳҷаи дарии забони форсӣ такаллум мекунанд. Бо алифбо — хатти арабӣ менависанд. Шумораи умумиашон дар ибтидои садаи X00 тақрибан 1500 нафар, аз ҷумла дар Афғонистон наздики 2, Покистон 100 Эрон бештар аз 3 млн ва дар Ҳиндустон 8 ҳазор нафар зиндагӣ доранд. 

 Афғон. Мусаввараи рассоми рус В. В. Верешагин, 1868Эътиқодмандон мусулмонони аҳли суннату ҷамоатанд, қисми кам ба мазҳаби шиъа гаравидаанд. Этногенези Афғонҳо дақиқан таҳқиқ нашудааст, вале ба эҳтимоли қавӣ дар он тоҷикон, ҳиндуҳо ва унсурҳои туркӣ ширкат доштаанд. Ватани аслиашон куҳдоманҳои Сулаймон, Ғазнӣ — Қандаҳор ва Кветта — Пишин мебошад.

Решашиносӣ ва таърих
--------------------

Истилоҳи «афғон» бори нахуст дар маъхазҳои таърихии аҳои 6-7 мелодӣ ёд мешавад. Тибқи ривоёт чор иттиҳоди қабилавии Афғонҳо вуҷуд доштаанд, ки бо номи асосгузорони ин қабоил маъруфанд: батанҳо, гаргуштҳо, карларнҳо ва сарбонҳо. Шумораи умумии қабоили Афғонҳо ба 400 адад мерасад. Аз оғози садаи XVI ба баъд Афғонҳо соҳиби давлатдории хеш (ҳокимияти қабилавӣ) мегарданд (Ахора, Ғилзуйӣ, Абдолӣ, Дурронӣ ва ғайра)   

Британияи Кабир борҳо кӯшид, ки Афғонистонро ба худ тобеъ кунад (1838-42, 1878—1880, 1919), вале ин мардумон дар натиҷаи муқовиматҳои шадид тавонистанд, ки дар иттиҳод бо мардумони дигар, аз ҷумла тоҷикон истиқлоли давлатию миллии аҳли мамлакаташонро ҳифз намоянд. Ҷанги шаҳрвандии солҳои 70 асрҳои 20 ба муҳоҷирати сершумори Афғонҳо ба Покистону Эрон мусоидат намуд. Асоси хоҷагидории Афғонҳо деҳқонӣ (ғалла, лӯбиёиҳо, сабзавот, пахта), боғдорӣ ва чорвопарварӣ (гӯсфанд, буз, зебу, говмеш, шутур, асп) мебошад. Афғонҳо аслан мардуми бадавиянд — баҳорон бо галлаҳояшон ба кӯҳҳо рафта, тирамоҳ ба бошишгоҳҳои зимистонӣ бармегарданд. Ҳамчунин ба шикор, оҳангарӣ, наҷҷорӣ, даббоғӣ, қолибофӣ ва заргарӣ машғуланд. Дар афғонҳо ҳанӯз ҳам аломатҳои сулолавӣ — авлод, хайл, қавм, ки аз тарафи доҳии (хон) қабила ва ҷирга (шӯрои обрӯмандон) сарварӣ мешаванд, мавҷуд мебошанд. Оилаҳо падаршоҳӣ буда, аксаран бо хешу табори наздик (бо фарзандони хола, амак ва амма) издивоҷ мекунанд. Афғонҳои муқимӣ дар хонаҳои хиштию похсагӣ ва афғонҳои бодиянишин дар хаймаҳо зиндагӣ доранд.   
 

Харитаи сукунати пуштунҳо (бо ранги сабз) дар Афғонистон ва Покистон дар соли 1980

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

1. Массон В. М. и Ромодин В. А. История Афганистана. М. 1965;
2. Ромодин В. А.Генеалогическая структура основных групп афганских (пуштунских) племен и расселение в XVI–XVII вв. М. 1980;
3. Афганистан: Справочник. М. 2000;
4. Шумеев С. Андреев А. История Афганистана. Киев, 2003;
5. Ядгаров Ш. Н. Афганистан. Д. 2005.

Сарчашма
--------

* Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — 664 с. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.
**Кирмон** (порсӣ:  کرمان ) —  Кирмон якӣ аз калони шаҳрҳои Эрон ва маркази устони Кирмони паҳновартарин устони Эрон дар ҷанӯби шарқии ӣн кишвар воқеъ аст. Шумори аҳолии ин шаҳр дар саршумории соли 1996, 384,991 тан будааст ва дар соли 2006, 606,967 тан баровард мешавад.

ришаи номи Кирмони
------------------

Кирмон дар гузаштаи мҳои дигарии чуни бутия, кирмония ва гувошир доштааст. номи Кирмонро дар катӣбаҳои дориуш метавон диди. дар онҷои Кирмони ном ноҳияӣ аст ки аз он чӯби ёк барои кохҳои ҳахоманишӣ ҳамл мешавад. навиштаҳои юнонии ҳами онро Кирмони хонда ва мардуми Кирмонро тирае аз порсиёни гуфтаанди. аз ришаи кари (кар ба ависто ва карӣ ба санскрит)  чандини вожаи санскрит дар даст аст ва бар ӣн мабно чанд фарз дар робита бо маъноии вожаи Кирмон дар даст аст.

Таърих
------

**пеш аз Ислом**

қалъаи духтар ва қалъаи Ардашер аз осори даврони сосонӣ дар шарқи шаҳри кунӯнии Кирмон , ки ҳануз харобаҳои онҳо бараст , гувоҳ бар ӣн аст ки лоақал дар замони Ардашери Бобакон дар ҳамин маҳал , шаҳрии обод ё қалъаеи муҳим вуҷӯд доштааст. муаллифи ҷуғрофиёии Кирмон муътақид аст ки ҳудӯди 220 пас аз милод , ба ҳангоми фатҳи Кирмон ба дасти Ардашери ӣн маҳали гувошир номи дошта ва маркази вилоят Кирмон бӯдааст банно ба гуфтаи ҳерудут кирмониё аз қабои давоздаҳгона Эрон мебошад ва сотроп чаҳордаҳуми (доро) муштамил бар иёлат Кирмон бӯдааст.

дар ривоёт асотӣрӣ омадааст ки Кайхусрави Кирмон ва макрон ро ба рустам бахшед ҳамчунин нишонӣҳоӣ аз фармонравойии баҳман бар ӣн хитта медиҳанд онгоҳи ривояти торихии ӣн сарзамин оғоз мешавад ва ӣнки дар замони ҳахоманишиёни Кӯруши онро табъиди гоҳи набунид (подшоҳи мағлӯб шуда бобел) қарор дод сипаси сухан аз ҳукӯмати ашкониёнро шикаст дод ва фарзанди худро ки ӯ ҳами Ардашер ном дошт ба ҳукӯмати Кирмони гомошт.

банно ба навиштаҳои муаррихи калдонӣ ва коҳен маъбади мардӯк дар солҳои 539-538 -ки кутуб ӯ аз манобеи муҳими торихи замон Кӯруш аст – Кирмон аз вилоёти тобеъа Кӯруш бӯда ва маҳаллии мутмаин барои ӯ бишумори мирафтааст. дар асри дориуши кабӣри номи Кирмони ҷузъи вилоёти тобеъа ҳахоманишӣ омадааст ва дар катӣбаи банноии шӯши калимае мушоҳида мешавад ки номи чӯб дарахтӣ бӯдааст ки барои истеҳкоми банноии сохтимонҳо (шояд ҳамон кох) ба кори мирафта ва маҳали таҳияи ӣн чӯби Кирмон зикр шудааст.

**пас аз Ислом**

Дар соли 1794 Качар ба Кирмон зада даромаду хукмдори ин шаҳр Лутф Али-Шохро кур кард ва кушт.

Сарчашмаҳо
----------

* Шумори аҳолии шаҳрҳои Эрон

  



| Шаҳрҳои устони Кирмон |
| --- |
| Анор | Анбаробод | Бам | Бардсер | Бофт | Заранд | Каҳнӯҷ | Кирмон | Кӯҳбинон | Қалъаи Ганҷ | Манӯҷон | Нармошир | Орзуиё | Робар | Ровар | Рафсанҷон | Муҳаммадобод | Рудбар | Серҷон | Фарёб | Фаҳраҷ | Ҷеруфт | Шаҳрибобак |
**Бомбгузории атомии Хиросима ва Нагасаки** (6 ва 9 августи соли 1945) дар таърихи инсоният ду ҳолати истисноии истифодаи ҷангии силоҳи ҳастаӣ мебошад.  Аз ҷониби Қувваҳои Мусаллаҳи ИМА дар марҳилаи охирини Ҷанги Дуюми Ҷаҳонӣ ба муқобили Ҷопон гузаронида мешавад.

Субҳи барвақти 6 августи соли 1945 ҳавопаймои бомбаандози амрикоии B-29 «Enola Gay», ки ба номи модари фармондеҳи экипаж полковник Пол Тиббет номида шуд, ба шаҳри ҷопонии Хиросима бомби атомии «Little Boy» («Кӯдакча»)-ро партофт, ки баробари 13 то 18 килотонна тротил аст. Таркандаи силоҳи 4-тонна пас аз 43 сония дар пули Айёӣ, 600 метр аз бемористони Сима, ки пизишкон дар он ҷо кӯдакони бемори сангинро табобат мекарданд, таркид. Пас аз се рӯз, 9 августи соли 1945, бомби плутонийи атомии «Fat Man» («Фарбеҳак»), ки ба 19 то 21 килотонна тротил баробар аст, аз ҷониби халабон Чарлз Суини, фармондеҳи бомбаандози B-29 «Bockscar» ба шаҳри Нагасаки партофта шуд. Дар натиҷаи таркиш якбора 80 ҳазор кас ҳалок шуд, дар охири соли 1945 шумораи умумии фавтидагон аз саратон ва бемории радиатсионӣ дар Хиросима аз 90 то 166 ҳазор нафар ва дар Нагасаки аз 60 то 80 ҳазор нафарро ташкил дод.

Зарбаи бомбаи атомӣ ба Хиросима, ки 6 август аз тарафи ҳарбиёни Амрико cap шуд, ба сарвазири Ҷопон Кантаро Судзуки ва вазири корхои хориҷии Ҷопон Того Сигэнори, ки ба он боварӣ доштанд, ки ҳукумати Ҷопон ҷангро бояд бас кунад, таъсири амиқ расонд.

14 августи соли 1945 императори Ҷопон Хирохито рескриптро дар бораи имзои таслими бечунучарои Ҷопон дастгирӣ кард. 15 августи соли 1945 Ҷопон таслим шудани худро эълон кард.  Санади таслимшавӣ, ки Ҷанги Дуюми Ҷаҳониро расман ба охир расонд, 2 сентябри соли 1945 ба имзо расид.

Нақши таркишҳои атомӣ дар таслим шудани Япония ва аз ҷихати ахлоқӣ асоснок кардани худи таркишҳо ҳануз баҳсу мунозираи гарму ҷӯшон давом дорад.

Эзоҳ
----

1. ↑  Sadao Asada. *«The Shock of the Atomic Bomb and Japan’s Decision to Surrender: A Reconsideration»*. *The Pacific Historical Review*, Vol. 67, No. 4 (Nov. 1998), pp. 477—512.
2. ↑  *В. Молодяков*. Советский Союз и капитуляция Японии(пайванди дастнорас) (пайванди дастнорас — *таърих*, *нусха*)[[Гурӯҳ:Википедиа:Мақолаҳо бо пайвандҳои дастнорас аз **Хато: замони ғайримиҷоз**]] // Фонд стратегической культуры
3. ↑  В. П. Зимонин. // Военно-исторический журнал, 2005
**Кирми ҷигармак**, фастсиолаи муқаррарӣ (лот. Fasciola hepatica) — кирми паразит аз синфи трематодаҳо.

Танаш баргмонанд, дарозиаш 2 — 5 см, дар интиҳои қисми пеш узвҳои маккандаи даҳонӣ ва шикамӣ дорад. Дар ҷигар, роҳҳои дромади заҳра ва заҳрадони ҳайвонҳои ширмаки алафхӯр ва одам сокин мешавад. Тухмҳои К. ҷ. дар об инкишоф меёбанд ва дар организми аксари обборонакҳо, инчунин диг. нармбандҳо ба кирмина табдил меёбанд. Кирмина (серкарий) аз нармбадан баромада, ба рустаниҳои обӣ ва соҳилӣ гузашта, ба адолескария мубаддал мешавад. Кирмина бо рустанӣ ба организми дигар дохил шуда, дар ҷигар афзоиш мекунад ва бемории фастсиолёзро ба вуҷуд меорад.

Бо мақсади маҳв кардани К. ҷ. шибарзаминҳоро хушконда, чарогоҳҳоро иваз кардан лозим.

Эзоҳ
----
**Алес Карлюкевич** (беларусӣ: Алесь Карлюкевіч, русӣ: Александр Карлюкевич) — нависанда, тарҷумон, узви Иттифоқи нависандагони Тоҷикистон (2010).

Зиндагинома
-----------

**Алес Карлюкевич** 6 январи соли 1964 дар деҳаи Загитов-Слободаи ноҳияи Пуховичи вилояти Минск ба ҷаҳон омадааст. Шуъбаи рӯзноманигории Донишгоҳи давлатии Лвов ва Академияи Президенти Ҷумҳурии Белорусро хатм кардааст. Алес Николаевич дар бобати барқарору устувор намудани робитаҳои адабӣ, ташвиқу тарғиби адабиёти тоҷик дар кишвараш хидмати босазоеро ба анҷом расондааст. Борҳо ба Тоҷикистон сафар карда, баъди бозгашт оид ба соҳаҳои гуногуни рӯзгори мардуми мо, вохӯриҳояш ба адибону олимон як силсила мақолаву очерку гузориш навишта, пешкаши хонандагони белорус намудааст. Профессори Донишкадаи рӯзноманигорикаи Донишгоҳи давлатии миллии Белорус, узви Раёсати Иттиҳодияи нависандаони Белорус, раиси Ҷамъияти дӯстии «Белорус – Тоҷикистон», аз соли 2010 узви ифтихории Иттифоқи нависандагони Тоҷикистон.

Эҷодиёт
-------

Муаллифи беш аз 25 китоб аст. Бисёр асарҳои адибони рус, тоҷик, туркман ва дигаронро ба забони белорусӣ тарҷума ва чоп кардааст. Ҳамроҳи адиби тоҷик Ато Ҳамдам китоби «Дӯстии халқҳо – дӯстии адабиёт»-ро навиштааст, ки дар Тоҷикистон ду бор интишор ёфтааст. Бисёр очеркҳояш, аз қабили «Тоҷикистонро чӣ сон шинохтам ман», китобҳояш «Афсонаи бобои Алес» ва «Чӣ хел Светланаи якумхон фиреб хӯрд» дар тарҷумаи Истад Қосимзода ба забони тоҷикӣ ба табъ расидаанд.

Мукофотҳо ва ҷоизаҳо
--------------------

* Ҷоизаи Президенти Белорус «Барои эҳёи рӯҳӣ» («За духовное возрождение);
* Мукофоти Иттиҳоди рӯзноманигорони Белорус «Килки тилоӣ»;
* Ҷоизаи адабии ба номи Павлюк Трус;
* Мукофоти адабии ҷумҳуриявии «Купидони тилоӣ»;
* Нишони ифтихории нависандагони Тоҷикистон «Сухан»;
* Медалҳои ҷумҳурии Белорус ва Куба.

Осор
----

* Карлюкевич, Алесь; Хамдам, Ато (2011). *Дружба народов – дружба литератур = Дӯстии халкҳо – дӯстии адабиет : [о взаимосвязях белорусской и таджикской литератур]* (2 ed.). Душанбе. ISBN 978-99947-64-64-8.

Эзоҳ
----

1. ↑
2. ↑  Алесь Бадак – пра атрыманне прэміі СНД "Зоркі Садружнасці" Бойгонӣ шудааст 21 феврали 2020  сол. // Белорусский Союз Журналистов
3. ↑  Руководители ИД "Звязда" стали лауреатами премии "Звезды Содружества" // Белорусский Союз Журналистов
4. ↑  Адибони Тоҷикистон (маълумотномаи мухтасари шарҳиҳолӣ)./Таҳия ва танзими Асрори Сомонӣ ва Маҷид Салим. – Душанбе, «Адиб», 2014, – с.103 - 104 ISBN 978-99947-2-379-9

Пайвандҳо
---------

* Тарғибгари адабиёти тоҷик // Садои мардум 2 мартисоли 2012 №25-26 (2852-2853) с. 7.
* Алек КАРЛЮКЕВИЧ. Шеъри тоҷик дар Белорус // Ҷумҳурият
* КАРЛЮКЕВИЧ Алесь - все публикации автора Бойгонӣ шудааст 23 марти 2016  сол. // «СБ. Беларусь сегодня»
**Пуна́** (исп. *Puná*) — ҷазира дар ҷануби музофоти Гуаяси Эквадор. Масоҳати умумӣ 919 км². Аҳолӣ (2001 с.) — 6500 нафар.

Ҷуғрофия
--------

Пуна — ҷазираи калонтарини Эквадор, ба истиснои галаҷазираи Галапагос. Дар халиҷи Гуаякил дар 54 км ҷануби шаҳри Гуаякил ҷойгир аст. Дар аввал, он ҳамчун як вулқон бархост, ки дар атрофи он дарёи Гуаяс тадриҷан паст мешуд. Манзараҳои ҳамвор бартарӣ доранд. Он дорои иқлими тропикии хушк аст, ки ба он ҷараёнҳои салқини уқёнус таъсир мерасонанд.

Пайвандҳо
---------

Шаблон:Ecuador-geo-stub

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️  Гузариш ба унсури Викидода  Фарҳангҳо ва донишномаҳо | 
* Большая каталанская
* Britannica (онлайн)

 |
| Дар феҳристҳои китобшинохтӣ | 
* VIAF: 315131284
* WorldCat VIAF: 315131284

 |
**Михаил Ефимович Фрадков** (тав.1 сентябри 1950, деҳаи Курумочи ноҳияи Красноярски вилояти Куйбишев) — арбоби давлатии Русия, директори Институти тадқиқоти стратегии Русия аз 4 январи соли 2017.

Директори Хадамоти истихбороти хориҷии Федератсияи Русия (2007-2016). Узви доимии Шӯрои амнияти Федератсияи Русия (24 апрели 2004 - 5 октябри 2016). Аз 5 марти соли 2004 то 12 сентябри соли 2007 - Раиси Ҳукумати Русия (бо танаффуси расмӣ аз 7 май то 12 майи соли 2004, вақте ки тибқи Конститутсия, ҳукумати ӯ қабл аз дубора интихоб шудани президент истеъфо дод, аммо пас аз панҷ рӯз он аз ҷониби Думаи давлатӣ дубора тасдиқ карда шуд ). 12-14 сентябри соли 2007 то замони таъсиси ҳукумати нав таҳти сарварии Виктор Зубков дар вазифаи раиси ҳукумат кор кардааст.

Номзади илмҳои иқтисодӣ (мавзуи рисола: «Тамоюлҳои муосири муносибатҳои иқтисодии байналмилалӣ ва робитаҳои иқтисодии хориҷии Русия»). Бо забони англисӣ ва испанӣ ҳарф мезанад.

Рутбаи синфии хидмати давлатӣ «Шовири воқеии давлатии Федератсияи Русия дараҷаи 1» (2000) мебошад. Рутбаи ҳарбӣ — полковники запас. Кавалери пурраи ордени «Барои хидмат дар назди Ватан».

Эзоҳ
----

1. ↑  Энциклопедия Брокгауз (нем.) / Hrsg.: Bibliographisches Institut & F. A. Brockhaus, Wissen Media Verlag
2. ↑  Munzinger Personen (нем.)
3. ↑  Указ Президента Российской Федерации № 1184 от 12.09.2007(пайванди дастнорас — *таърих*). 13 сентябри 2007 санҷида шуд. Баргирифта аз сарчашмаи аввал 26 сентябри 2007.
**Дев** ё **«Дева»** форсӣ: دیو‎ — ҳамчун худоёни бадӣ дар матнҳои зардуштӣ тасвир шудаанд. Дар асотири халқҳои эронӣ, туркӣ, гурҷӣ, арманӣ, озарӣ ва диг. маъмул аст.

Дар асотири куҳани ҳиндувон, «Праҷа-пати» (Зарвон дар асотири эронӣ) Аҳура Маздо номи падари худоён аст, ки дар оғоз танҳо ба сар мебурдааст. Аҳура Маздо худоёну девон ё бино ба истилоҳи ҳиндӣ худ дар давраи «Бароҳамана»-ҳо, «Дева»-ҳо ва «Асура»-ҳоро офаридааст. «Дева»-ҳо, ки худоёнанд аз дами вай ва «Асура»-ҳо, ки девонанд, аз боди фурӯдини ӯ падид омадаанд.

Дар асотири ҳиндӣ баракс **Девҳо** (санскр. देव — «рушноӣ») - ҳамчун худоёни рушноӣ, некӣ таҷасум карда шудаанд, ки боиси ҷудоии ҷамоати ҳинду эронӣ ва динӣ куҳан гаштааст.

Нигаред низ
-----------

* Авесто
* Маздаясна

Манбаъ
------

1. ↑  Мероси хаттии бостон. Ҷ.I ва II. - Душанбе,2016, - 565с.

* Авесто - Душанбе,2001.
* Zoroaster Бойгонӣ шудааст 4 июли 2019  сол.
* Ҳамдам Мӯъминҷонов. Тӯрон — гаҳвораи тамаддуни ориёӣ. — Душанбе, 2004
**Ахбóриён** أخباریان — пайравони шиаи исноашарӣ, ки масъалаҳои диниро дар асоси аҳодис (ахбор)-и Пайғамбари Ислом Муҳаммад (с) ва таълимоти фирқаи имомия ҳал мекунанд. Ахбориён бар хилофи аҳли суннату ҷамоат ахбори худро доранд. Мувофиқи таълимоти онҳо хабар чор навъ мешавад: 1) хабари саҳеҳ, ки гӯяндаи он одил ва пайрави шиаи исноашарист; 2) хабари ҳасан, ки гӯяндаи он одил ва шиаи имомӣ буданаш шарт нест; 3) хабари мувассақ, ки гӯяндаи он одил ва шиаи имомӣ нест; 4) хабари заиф, ки гӯяндаи он дурӯғгӯ ва фосиқ аст.

Нигаред низ
-----------

* Ахбор
* Исноъашария

Эзоҳ
----

1. ↑  Энсиклопедияи Миллии Тоҷик, Ҷилди 2. АСОС-БОЗ – Душанбе: Сарредаксияи илмии Энсиклопедияи Миллии Тоҷик, 2013, - с.133 / А. Муҳаммадхоҷаев.
«**Канзу-с-соликин**», «**Зоду-л-орифин**» (ар. کنز السالکین‎) — рисолае дар ирфону тасаввуф аз Хоҷа Абдуллоҳи Ансорӣ.

Сохтори китоб
-------------

Канзу-с-соликин аз 6 боб иборат аст: боби аввал «Дар мақомоти ақлу ишқ», ки бо ситоиши Офраидгори ақлу ишқ оғоз мешавад; боби дуввум «Дар мунозараи шабу рӯз»; боби савум «Дар баёни қазову қадар» буда, муҳимтарин мавзӯи ин боб дар иноят ва тавфиқи азалӣ дар ҳидоят ва зилолат аст; боби чаҳорум «Дар инояти Раҳмон бо инсон»; боби панҷум «Дар ҳаққи дарвешони маҷозӣ ва ҳақиқӣ», ки баъди зикри сифоти дарвешони ҳақиқӣ зикри дарвешони маҷозӣ омадааст, то тафовути онҳо ошкор шавад ва боби шашум «Дар ғурури ҷавонӣ ва тирамоҳи пирӣ». Ин боб бо авсофи зебоии баҳору хазон ҳамроҳ аст ва ёдоварии таҷрибаҳои фаровони Хоҷа Абдуллоҳи Ансорӣ дар вазъу тадрис аст.

Шеваи баён
----------

Шеваи баён ва саҷъороӣ ба таносуби муҳтавои бобҳо аз танаввуъи хоссе бархӯрдор аст ва иқтибос аз оёту аҳодис чи дар аркони саҷъ ва чи ба гунаҳои истишҳоду истинод ва таъкид дар ин рисола беш аз ҳар асари форсии дигари Хоҷа Абдуллоҳи Ансорӣ ба чашм мехӯрад. Канзу-с-соликин ба ғайр аз арзиши баланди ирфонӣ доштан, инчунин аз арзиши адабӣ низ бархӯрдор аст. Истифодаи шеър дар наср корбурди густурда дорад ва аз анвои қолабҳои шеърӣ (зиёдтар рубоӣ ва ғазал) дар бобҳои шашгонаи он истифода шудааст. Дар бораи тақаддум ва тааххури ин абвоб байни пажӯҳишгарон ихтилофи назар аст. Дар бархе манобеъ ин рисола дар панҷ боб оварда шудааст ва онро ба номи «Канзу-с-солиҳин» ҳам хондаанд. Канзу-с-соликин дар «Маҷмӯаи расоили Хоҷа Абдуллоҳи Ансорӣ» дар соли 1319 хуршедӣ ба эҳтимоми Султонҳусайн Тобандаи Гунободӣ дар Теҳрон ба чоп расида, ҳамчунин дар соли 1372 хуршедӣ ба эҳтимоми Муҳаммад сарвари Мавлоӣ дубора чоп шудааст.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Канзу-с-соликин // Исҳоқ — Кашиш. — Д. : СИЭМТ, 2011—2020. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021).
|  |
| --- |
| Унсури холии Викидода |

**«Ахбóру-л-фурс»** (ар. أخبار الفرس‎) — яке аз аввалин асарҳои замони исломист, ки аз таърихи мардумони эронитабор хабар додааст. Муаллифи он Ҳайсам ибни Адий ибни Абдурраҳмони Суалӣ (747—822) ин китоби худро қабл аз таърихномаи маъруфи Табарӣ таълиф кардааст. Он қариб барои тамоми таърихномаҳои авоили замони ислом сарчашмаи асосии истифода дар мавзӯи таърихи мардумони аҷам — эрониён буд.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Мирхонд. Равзату-с-сафо // Бо пешгуфтор ва таълиқоти Н. Амиршоҳӣ. Ҷ. 1. Д. 2004;
* Ибни Қурбон. Дар дуроҳаи фано ва эҳёи миллати қадим. Д. 2007.

Сарчашма
--------

* Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — 664 с. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.
Ҳолати тиббӣШаблон:SHORTDESC:Ҳолати тиббӣ

**Ахилия** (аз юн.-қад. ἀ- — ҳиссачаи инкорӣ ва χυλός — шира) — кислотаи хлорид ва ферменти пепсин надоштани шираи меъда.

Навъҳои ахилия
--------------

Ахилия органикӣ ва вазифавӣ мешавад. Дар мавриди ахилияи органикӣ (узвӣ) бофтаҳои ғадуди зери меъда хароб шуда, он шира ҷудо кардан наметавонад. Ахилия бемории луобпардаи меъда (атрофияи ғадуди меъда) ё зуҳуроти дигар бемориҳо (сил, баъзе навъҳои камхунӣ ва ғайра) аст. Ахилияи вазифавӣ дар натиҷаи осебҳои шадиди асабию рӯҳӣ, таъсири моддаҳои заҳрнок ва ғайра сар мезанад. Ҳангоми он кори ғадудҳои ҳазми хӯрок муваққатан суст мешавад. Аломати асосии Ахилия бад шудани ҳазми хӯрок аст, ки дар натиҷаи он даруни бемор гоҳ-гоҳ меравад.

Муолиҷа
-------

Бо мақсади муолиҷаи ахилия бартараф намудани сабабҳои пайдоиши он, истеъмоли ғизоҳои зудҳазм, шираи меъда, витамини С аҳаммияти зиёд доранд.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Тревис С. П. (ва диг.). Гастроэнтерология. М. 2002;
* Мухин Н. И. Моисеев В. С. Мартынов А. И. Внутренние болезни. М. 2006.

Сарчашма
--------

* Ахилия // Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.
**Гамма-нақшагирӣ** — нақшагирии радиометрӣ, ки дар асоси андозагирии γ афканишоти табиии ҷинсҳои кӯҳӣ анҷом дода мешавад.

Барои ҷустуҷӯйи конҳои маъданҳои радиофаъол, инчунин конҳои филиззоти ранга (мас. бокситҳо) ва фосфоритҳо, ки унсурҳои радиофаъол доранд ва ҳангоми нақшабардории геологӣ истифода мешавад. Бори нахуст дар Иттиҳоди Шӯравӣ гамма-нақшагириро Л. Н. Богоявленский соли 1920 анҷом додааст. Аз рӯи усули сабткунӣ гамма-нақшагирии радиометрӣ ва γ -тайфсанҷиро фарқ мекунанд. Тибқи ҷойивазкунии афзори андозагир гамма-нақшагирӣ пиёдагардӣ, худрав, тайёравӣ ва кайҳонӣ мешавад. Дар натиҷаи таҳлили маълумоти гамма-нақшагирӣ қитъаҳои ғайримуқаррарӣ ва бо назардошти сохти геологӣ ҳудудҳо ва тавсифоти геокимиёии маҳал (кон)-ро муайян мекунанд.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* Гамма-нақшагирӣ // Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.
**Ганданафасаки гандум** (лот. Lygus pratensis) — як навъи ҳашароти зараррасон. Асосан ба киштзори юнучқа, қашқабеда, лаблабу, зағир, картошка, нахӯд, шалғами хӯроки чорво, бодиринг, карам, пахта, офтобпараст, маъсар, хардал, қулфинай ва ғ. зиён меорад.

Тавсифот
--------

Дарозиаш 4,7-6,6 мм. Рангаш зардча ё норинҷии сурхтоб. Ҳашароти болиғ 17-27 рӯз умр мебинад. Модинаи ганданафасаки саҳроӣ дар бофтаи думчабарг ва шонаҳои пахта 14-54 адад тухм мегузорад; ранги тухмаш аввал сафед, баъдтар зардтоб аст. Кирминаҳо тадриҷан ба тамоми рустанӣ паҳн мегарданд. Онҳо панҷ давраи ташаккулро аз сар мегузаронанд: давраи якум ба ҳисоби миёна 2,7-3,3, давраи дуввум 2,2-2,4, давраи севвум 1,9-2,3, давраи чорум 2,1-2,3 ва давраи панҷум 2,2-3,9 рӯз идома меёбад. Давомоти умумии инкишофи кирминаҳо 11-14 рӯз мебошад. Ганданафасаки саҳроӣ зимистонро дар замини юнучқазор ва алафҳои бегона мегузаронад. Дар пахтазор дар мавсими шонабандии ниҳолҳо пайдо мешаванд; онҳоро дар замини картошка, ҷуворӣ ва помидор низ дучор омадан мумкин аст.

Ганданафасаки саҳроӣ дар тамоми навоҳии пахтакори ҷумҳурӣ паҳн гардидааст.

Тадбирҳои мубориза
------------------

Бо мақсади маҳв сохтани он аз доруҳои гуногуни кимиёӣ истифода мекунанд, мас. сумисидин (консентрати эмулсияи 20%-а; 0,6 л/га), ровикурт (консентрати эмулсияи 25%-а; 0,6 л/га), симбуш (консентрати эмулсияи 25%-а; 0,32 л/га), фозалон (консентрати эмулсияи 35%-а; 3,0 л/га), тиодан (консентрати эмулсияи 35%-а; 3,5 л/га) ва ғ.

Эзоҳ
----

1. ↑  Integrated Taxonomic Information System (ингл.) — 1996.

Адабиёт
-------

* Тошпӯлотов М. М. Қаҳоров Қ. Ҳ. Амонов М. Ҳ. Алибоева М. М. Солиев Ш. Т. Энтомологияи кишоварзӣ. Д. 2009;
* Тошпӯлотов М. М. Тавсиянома доир ба муборизаи зидди зараррасон ва касалиҳои зироатҳои кишоварзӣ ба роҳбарони хоҷагиҳои деҳқонӣ ва фермерӣ. Д. 2006;
* Қаҳоров Қ. Ҳ. Амонов М. Ҳ. Тавсиянома доир ба муборизаи зидди зараррасонҳои зироатҳои кишоварзӣ. Д. 2012.

Сарчашма
--------

* Ганданафасаки саҳроӣ / Қ. Қаҳҳоров // Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.