recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Мир Сайид Алии Ҳамадонӣ. Ганҷи ирфон. Иборат аз 2 ҷмлд. - Душанбе:Илм,2015

«Ганҷи ирфон»-и Мир Сайид Алии Ҳамадонӣ зери назари доктори илмҳои филологӣ, узви вобастаи АИ ҶТ Мирзо Муллоаҳмадов аз чоп баровард. Ҷилди якуми ашъор аз 10 рисола ва ҷилди дуюми осори Мир Сайид Алии Ҳамадонӣ 27 асари ӯро фаро гирифтааст. Ёдовар бояд шуд, ки таҳияи асарҳои бузургвор дар асоси нусхаҳои хаттие, ки дар захираи дастхатҳои шарқии Институти забон, адабиёт, шарқшиносӣ ва мероси хаттии ба номи Рӯдакии АИ ҶТ маҳфузанд, омода шудааст. Аксари асарҳои дар ҷилди мазкур воридшуда аз рӯйи мазмуну мундариҷаи худ илмӣ ва соҳавиянд. Бештари онҳо ба соҳаи фалсафа ва мантиқ мансуб буда, асарҳои сирф сӯфиёнаи Мир Сайид Алии Ҳамадониро дар бар мегиранд. Зиндагии пандомӯз ва осори гаронқадри яке аз намояндагони илму адаби тоҷик Мир Сайид Алии Ҳамадонӣ дар давоми тақрибан 700-сол мавриди ибрат ва омӯзиш қарор гирифтааст. Ҷанбаи ахлоқию маънавии осори алломаи Шарқ басо бою рангин буда, мардумро пайваста ба ваҳдат, иттифоқу иттиҳод, дӯстию бародарӣ, накӯкорию амонатдорӣ даъват менамояд. Мавсуф чун мутафаккири барҷастаи илму маданияти асрҳои миёнаи Машриқзамин дар ривоҷи улуми ҷамъиятшиносӣ, фалсафа, адабиёт ва тасаввуф саҳми босазо дорад.

Эзоҳ
----

1. ↑  Китобҳои нав бахшида ба 700-солагии Мир Сайид Алии Ҳамадонӣ(пайванди дастнорас)
«**Ганҷи Зарафшон**» — маҷмӯаи тазкирамонанд, мураттиб ва муаллифи сарсухан А. Абибов (нашр — Д. 1991).

Дар ин маҷмӯа дар бораи 304 нафар шоире, ки дар садаи XIX — ибтидои садаи XX зиндагӣ ва эҷод кардаанд, маълумоти тарҷумаиҳолӣ ва намунаҳо аз ашъорашон дарҷ гардидааст. Шоироне, ки дар маҷмӯа номашон омадааст, марбут ба доираҳои адабии Бухоро, Самарқанд, Хуҷанд, Панҷакент, Қӯқанд, Ӯротеппа (Истаравшан), Шаҳрисабз, Деҳнав, Бойсун мебошанд. Маъхази ин китоб баёзҳо (маҳфуз дар Душанбе, Тошканд, Санкт-Петербург), тазкираҳо («Тазкирату-ш-шуаро»-и Муҳтарам, «Туҳфату-л-аҳбоб»-и Возеҳ, «Тазкори ашъор»-и Садри Зиё), «Намунаи адабиёти тоҷик»-и С. Айнӣ мебошанд. Агар дар бораи шоире маълумот дар як тазкира бошад, маълумоти дар ҳамон тазкира омада сабт гардидааст. Маълумоти дар бораи як шахс дар тазкираҳои гуногун овардашударо мураттиб ҷамъбаст карда, ҷой додааст. Аз эҷодиёти шоирони соҳибдевон ва маъруф намунаҳои ашъор кам оварда шудаанд. Аз эҷодиёти шоироне, ки девон надоштаанд ва ё девонашон дастрас нагардидааст, намунаҳои ашъор бештар оварда шудаанд.

Тартиби ҷой додани ашхос дар «Ганҷи Зарафшон», асосан, мутобиқ ба алифбои тоҷикист, вале дар чанд маврид ба сабабҳои техникӣ тартиби алифбо риоя нашудааст.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* Ганҷи Зарафшон // Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.
**Мануэл Гарсия** (исп. *Manuel del Pópulo Vicente García*; номи пурра **Мануэ́л дел Пóпуло Висéнте Гарси́а**; 21 январи 1775, Севиля, Испониё — 10 июни 1832, Порис, Фаронса) — овозхон, гиторнавоз, оҳангсоз ва муаллими суруд; поягузори мактаби сарояндагӣ дар Лондон (1823) ва Порис (1829).

Фаъолият
--------

Нахустин иҷрокунандаи партияҳо дар операҳои «Ҷашни арӯсии Фигаро» (Мадрид, 1802) ва «Сартароши севилӣ» (Рум, 1816). Аввалин тенори Театри итолиёии Порис (аз соли 1816). Ҳамроҳи фарзандонаш дар бисёр шаҳрҳои Аврупову Амрикои Шимолӣ ҳунарнамоӣ кардааст. Духтаронаш М. Малибран (1808-36), П. Виардо-Гарсиа (1821—1910) ва писараш Мануэл Патрисио Родригес Мануэл Гарсиа низ сароянда ва шогирдони ӯ буданд. Ҳамчун муаллифи операҳои мазҳакавӣ ва пйесаҳои хурди мусиқиву драмавӣ машҳур буд. Суруди ӯ «Хидматгори қалбакӣ»-ро Ж. Бизе дар операи «Кармен» истифода бурдааст. Мануэл Патрисио Родригес Мануэл Гарсиа, сароянда (бас), муаллими суруд, доктори илмҳои тиб. Бори нахуст ҳамчун сарояндаи опера ҳангоми сафарҳои ҳунарӣ бо падараш ба шаҳрҳои ИМА (1825-28) ҳунарнамоӣ кардааст. Соли 1829 дар мактаби сарояндагии дар Порис ташкилкардаи падараш ба фаъолияти омӯзгорӣ пардохт. Дар Консерваторияи Порис (1842-50) дарси овозхонӣ медод. Муаллифи чандин асари муҳимми методӣ. Дар соҳаи омӯзиши физиологияи овози одам (оид ба ҳунари сарояндагӣ) низ кор кардааст. Соли 1885 ларингоскоп (асбоб барои таҳқиқи ҳалқум)-ро ихтироъ кард. Принсипҳои педагогии Мануэл Гарсиа ба инкишофи ҳунари сарояндагии садаи XIX таъсири зиёд расонданд. Сарояндагон Ҷ. Линд, М. Маркези де Кастроне, Генриетта Ниссен — Саломан, Ю. Штонхаузен, К. Эверарди аз ҷумлаи шогирдони ӯ буданд.

Эзоҳ
----

1. ↑  *Bibliothèque nationale de France* идентификатор BNF (фр.): платформаи додаҳои боз — 2011.
2. 1 2 3 4 5   — 1808.

Адабиёт
-------

* Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона. В. 86 томах. СПб. 1890—1907;
* Большая советская энциклопедия. Т. 6. М. 1971;
* Новая российская энциклопедия. Т. IV (2). М. 2008.

Сарчашма
--------

* Гарсиа // Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️  Гузариш ба унсури Викидода  Вебгоҳҳои мавзӯъӣ | 
* Discogs
* International Music Score Library Project
* MusicBrainz

 |
| Фарҳангҳо ва донишномаҳо | 
* Большая каталанская
* Большая норвежская
* Большая российская (старая версия)
* Большая советская (1 изд.)
* Брокгауза и Ефрона
* Испанский биографический
* Литовская универсальная
* Малый Брокгауза и Ефрона
* Музыкальный Римана
* Britannica (онлайн)
* De Agostini
* Universalis

 |
| Таборшиносӣ ва некрополистика | 
* Find a Grave
* WikiTree

 |
| 

| Дар феҳристҳои китобшинохтӣ |
| --- |
| 
* BIBSYS: 46625
* BNE: XX843380, XX1728822
* BNF: 125024884
* CiNii: DA15655885
* GND: 119186497
* ISNI: 0000 0000 8115 807X
* J9U: 987007339601105171
* LCCN: nr93012923
* LNB: 000073092
* NKC: xx0087449
* NTA: 16319209X
* NUKAT: n2020143698
* PTBNP: 1753012
* SUDOC: 034249990
* VIAF: 37022651
* WorldCat VIAF: 37022651

 |

 |
**Сайёра** (юн.-қад. πλανήτης, юн.-қад. πλάνης — «саргардон») — ҷисми осмонӣ, ки дар атрофи ситора ё боқимондаҳои он давр мезанад.

Ҳаракати сайёраҳо дар мадор
---------------------------

 Орбитаи Нептун (кабуд) ва Плутон (сурх). Дарозии назарраси қавӣ ( эксентриситӣ ) ва тамоили орбитаи Плутон

Системаи офтобӣ
---------------

 Сайёраҳо ва сайёраҳои камчини системаи офтобӣ *(ҳаҷмҳо барои муқоиса, масофаҳо мушоҳида нашудаанд)*
 Сайёраҳои ба Замин монанд: Меркурий, Зуҳра, Замин, Миррих *(ченакҳо барои муқоиса, масофаҳо мушоҳида карда нашудаанд)*
 Чор бузургҷуссаи газ: Муштарӣ, Сатурн, Уран, Нептун *(андоза барои муқоиса, масофаҳо мушоҳида карда нашудаанд)*
Бо тартиби зиёд кардани масофа аз Офтоб, сайёраҳои классикӣ ба таври зерин ҷойгир шудаанд:

1. ☿</img> **Уторид**
2. ♀</img> **Зуҳра**
3. 🜨</img> **Замин**
4. ♂</img> **Миррих**
5. ♃</img> **Муштарӣ**
6. ♄</img> **Зуҳал**
7. ♅</img> **Уран**
8. ♆</img> **Нептун**

Эзоҳ
----



1. ↑  Согласно определению термина «планета» 2006 года
**Кохима —** пойтахти иёлоти Нагаланд дар Ҳиндустон аст, ки яке аз се шаҳрҳои иёлат бо ҳукумати худ мебошад.

Аҳолӣ — 78584 нафар ( 2001 ) мебошад, ки аз он 53% мардон мебошанд ва 75% аҳолӣ босаводанд. Аксарияти мардум ба халқҳои Нага тааллуқ доранд, аксарияти онҳо Ангами ва Ренгма мебошанд.

Шаҳр дар шарқи Ҳиндустон дар ҳавзаи доманакӯҳи кӯҳҳои Ассамо-Бирма, дар наздикии сарҳади Мянма ҷойгир аст. Баландӣ - тақрибан 1400 м аз сатҳи баҳр аст. Аз ин рӯ, ҳатто дар тобистон, гармӣ дар шаҳр кам аст. Бориши барф ва сардиҳои зимистонӣ хеле кам вомехӯрад, асосан дар кӯҳҳои атроф, зимистонҳо асосан хушканд. Дар тобистон, бориш бисёр аст, ҳарорат рӯзона аз +26 - +32 ° С тағйир меёбад.

Таърих
------

Дар солҳои 1840, кӯшиши Бритониё барои ворид шудан ба Нагаланд оғоз ёфт, ки ба муқовимати беамони халқиятҳои нагаҳо оварда расонид. Дар тӯли 40 сол ба Бритониё барои муқаррар кардани назорати хеш дар қаламрави нисбатан хурд зарур буд. Дар соли 1879 Коҳима аз ҷониби Бритониё ҳамчун макони маъмурияти шаҳристони "Кӯҳҳои Нагу" муқарар шуд ( англ. Naga Hills District ) ҳамчун як воҳиди маъмурии Ассам. 

 Мавқеи Ҷопон дар наздикии Коҳима дар соли 1944
Дар соли 1944, муҳорибаи Кохим дар байни нерӯҳои Ҷопон ва артиши Бритониё дар ин ҷо баргузор шуд, ки бо пирӯзии Бритониё ва шикасти артиши Ҷопон анҷом ёфт. Бо назардошти аҳамияти бузурги ин ҷанг он номи "Сталингради шарқӣ" -ро гирифтааст

1 декабри соли 1963 Коҳима пойтахти иёлати нав дар Нагаланд эълон карда шуд.

Пайвандҳо
---------

* Геномикаи борони сел. Кохима

Эзоҳ
----

1. ↑  KOHIMA DISTRICT

|  |  |
| --- | --- |
| Ҳиндустон | *Ин мақолаи нопурра аз ҷуғрофияи Ҳиндустон мебошад.Шумо метавонед бо пурра кардани ин ба Википедия кумак кунед.* |


| ⚙️ Пойтахтҳои иёлатҳо ва қаламравҳои иттифоқии Ҳиндустон |
| --- |
| Пойтахтҳои иёлатҳо | Агартала · Аизул · Бангалор  · Бҳопал · Бхубанешвар · Гандинагар · Гангток · Диспур · Ҷайпур · Деҳродун · Имфал · Итанагар · Калкутта · Кохима · Лакхнау · Мумбай · Панаҷи · Патна · Райпур · Ранчи · Сринагар · Тривондрум · Ҳайдаробод · Чандигар · Ченнаи · Шиллонг · Шимла |  |
| Пойтахтҳои қаламравҳои иттифоқӣ | Домон · Ноҳияи миллии пойтахт Деҳлӣ · Коворотӣ · Пудучерӣ · Бандар Блэр · Силвосо |
**Дирижёрӣ** — маҳорату ҳунари роҳбарӣ кардани коллективҳои мусиқӣ (оркестр, ансамбл, хор).

Таърих
------

Ҳунари мазкур таърихи қадима дорад. Ҳанӯз дар Юнони Қадим роҳбари хор вуҷуд дошт ва бо пой задан тақтро муайян месохт ва хорсароён ба ритм гӯш андохта, сурудро якҷоя иҷро мекарданд. Чунон ки аз маъхазҳо маълум аст, папаи (саррӯҳонии католикҳо) Рум Григории Бузург мактаберо бо номи Schola cantorum (мактаби сарояндагон) таъсиса дод, ки дар роҳбарии хор баъзе ҳаракатҳои аниқи дастро истифода мебурданд. Дар садаҳои XVII–XVIII вазифаи дирижёрро мусиқачие, ки дар клавесин ё орган менавохт, иҷро мекард, баъзан ин корро скрипкачии пешбари оркестр ба ҷо меовард. Дар хори халқӣ вазифаи дирижёрро яккахон иҷро мекард. Ба сабаби инкишофи мусиқии симфонӣ ва зиёд шудани ҳайати оркестр дар нимаи аввали садаи XIX дирижёр ҳамчун ҳунарманд мустақил шуд. Минбаъд «батутта» (чӯбчаи дирижёрӣ) ба ҷои камончаи скрипка маъмул гардид. Онро бори аввал И. Мозел (1812), К. М. Вебер (1817) ҷорӣ карданд. Вале асосгузори ҳунари Д. Л. Бетховен, Г. Берлиоз, Р. Вагнерро меҳисобанд. То давраи Вагнер дирижёр рӯ ба тарафи тамошобинон меистод, баъдтар тарзи рӯ ба тарафи оркестр истодан қабул шуд, чунки ғайр аз ҳаракати дастон, боз ҳангоми Дирижёрӣ қиёфа, нигоҳ ва имову ишораи дирижёр мавқеи муҳим дорад. Мавриди Дирижёрӣ ҳаракати дастон қариб, ки мустақиланд. Чунон ки дар урфият мегӯянд: дасти рост нақш мекашад ва дасти чап онро рангубор мекунад.

Аввалин дирижёре, ки шуҳрати ҷаҳонӣ пайдо карда буд, Х. фон Бюлов (Олмон) мебошад. Х. Рихтер (Маҷористон), Р. Штраус (Олмон), Г. Маллер (Австрия), В. Сафонов, С. Рахманинов (Русия) дар охири садаи XIX аввали садаи XX ҳамчун дирижёрони машҳур шинохта шудаанд. 
Соли 1938 Озмуни 1-уми умумииттифоқии дирижёрон санъати баланди мактаби дирижёрии шӯравиро намоиш дод. Беҳтарин намояндагони он Евгений Мравинский, А. Малик – Пошшоев, К. Иванов, Н. Рахлин ва М. Паверман дониста шудаанд.

Дирижёрони Тоҷикистон
---------------------

Дар замони Иттифоқи Шӯравӣ санъати касбии тоҷик низ рушд ёфт. Дар ин ҷода дирижёрони тоҷик Эдуард Айрапетянс, Ибодулло Абдуллоев, Берон Меробов , А. Ниёзмамадов (дирижиёрони оркестри симфонӣ), Аъзам Камолов, Фозил Солиев, Усмон Мадёров, Амон Ҳамдамов (дирижиёрони оркестри созҳои халқӣ) касб карданд.
Дирижёрӣ фанни махсуси таълимиест, ки дар коллеҷҳои мусиқӣ ва консерватория таълим дода мешавад.

Эзоҳ
----

1. ↑  Обидпур Ҷ. Луғатномаи тафсирии мусиқӣ / зери назари Б.Қобилова. – Душанбе: Аржанг, 2019. – С.129. – 480 с. ISBN 978-999-47-43-90-2(тоҷ.)
**Марк Ла́заревич Галлай** (3 (16) апрел 1914 (1914-04-16), Санкт-Петербург — 14 июли 1998, Маскав) — халабон-озмоишгари шӯравӣ, доктори илмҳои техникӣ (1972), профессор (1994). Қаҳрамони Иттиҳоди Шӯравӣ (1957).

Зиндагинома
-----------

Хатмкардаи Донишгоҳи политехникии Ленинград (1937), мактаби ҳавонавардон ва курсҳои ҳавонавардон-озмоишгарони клуби ҳавонавардии Ленинград. Аз соли 1937 дар Пажӯҳишгоҳи аэродинамикии марказии ба номи профессор Н. Е. Жуковский, Пажӯҳишгоҳи ҳавонавардии озмоишгарӣ (ҳоло ба номи М. М. Громов) кор кардааст. Солҳои 1941-43 дар ҷабҳа (фронт) 80 парвози ҷангӣ дошт. Қариб 125 навъи ҳавопаймоҳо, чархболҳо, планёрҳоро омӯхта, озмудааст. Таҷҳизоти паришро ба флаттер (лапишҳои бол), устуворӣ, идорашавандагӣ ва ғ. санҷидааст. Халабон-озмоишгари пешбари тайёраҳои МиГ-9, Ту-4, 3М, чархболҳои Ми-1 ва Як-100, дастурдеҳи аввалин лётчик-кайҳоннавардон (1960-61) буд. Дар Донишкадаи ҳавопаймоии шаҳри Маскав ва Академияи шаҳрвандӣ дарс додааст. Фанни хусусиятҳои «Аэродинамика ва идораи тайёраҳои реактивӣ»-ро таҳия кард.

Осор
----

Марк Галлай муаллифи қариб 30 асари илмӣ, очеркҳо ва ёддоштҳо дар бораи ҳавонавардон мебошад. Аввалин асари бадеии ӯ «Гузариш аз садди ноаён» будааст (1960). Марк Галлай аз соли 1975 комилан ба иншои асарҳои бадеӣ шурӯъ карда, худи ҳамон сол узви ИН ИҶШС гардид.

Фоизаҳо
-------

Бо 3 ордени Ленин, 4 ордени Байрақи Сурх, 2 Ҷанги Ватанӣ, ордени Ситораи Сурх ва 15 медал сарфароз гардидааст.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* Галлай Марк Лазаревич // Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️  Гузариш ба унсури Викидода  Вебгоҳҳои мавзӯъӣ | 
* Герои страны

 |
| Фарҳангҳо ва донишномаҳо | 
* Краткая еврейская

 |
| Таборшиносӣ ва некрополистика | 
* Find a Grave

 |
| 

| Дар феҳристҳои китобшинохтӣ |
| --- |
| 
* GND: 118537261
* ISNI: 0000 0001 1437 4669
* LCCN: n85326544
* NKC: xx0062729
* NUKAT: n2009043569
* SUDOC: 251135985
* VIAF: 8179097
* WorldCat VIAF: 8179097

 |

 |
**Алекса́ндр Петро́вич Ге́рман** (22 октябри 1874, Вятка, ҳоло Киров — 30 ноябри 1953, Ленинград, ҳоло Санкт-Петербург) — олими соҳаи механикаи кӯҳкорӣ, профессор (1914), доктори илмҳои техникӣ (1935), академики АИ ИҶШС (1939).

Зиндагинома
-----------

Хатмкардаи факултаи физика ва математикаи Донишгоҳи давлатии Петербург (1897) ва Институти кӯҳкории Петербург (1903). Аз соли 1907 муаллими Институти кӯҳкории Петербург. Солҳои 1915-18 мудири кафедра, 1918-45 ёвари директор ва аз соли 1945 ноиби ректор оид ба илми Институти кӯҳкории Петроград (минбаъд Ленинград) буд. Бунёдгузори назарияи механикии кӯҳкорӣ оид ба таҷҳизоти конҳо, мошинаҳои термикии филиззот асарҳои илмӣ интишор кардааст. Соли 1912 бори нахуст шароити мусоиди ақибзании термодинамикии турбинаҳои буғиро ба таври таҳлилӣ муайян намуд. Александр Герман динамикаи дар конҳо ба тариқи автоматӣ бардоштани маъданро бо усули таҳлилӣ ҳаматарафа таҳқиқ кард. Дар сохтани лоиҳаи корхонаҳои бузурги кӯҳкории Донбасс, Урал, Кузбасс, Қарағанда ва Ткварчели ширкат варзидааст.

Ҷоизаҳо
-------

Бо 2 ордени Ленин, 3 ордени дигар ва медалҳо сарфароз гардидааст.

Эзоҳ
----

1. 1 2  Герман Александр Петрович // Большая советская энциклопедия (рус.): [в 30 т.] / под ред. А. М. Прохоров — 3-е изд. — М.: Советская энциклопедия, 1969.

Адабиёт
-------

* Анисимова З. И. Александр Петрович Герман. М. 1950;
* Зодчие Санкт-Петербурга. XX век/Сост. В. Г. Исаченко. СПб. Санкт-Петербург. 2000.

Сарчашма
--------

* Герман Александр Петрович // Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️  Гузариш ба унсури Викидода  Фарҳангҳо ва донишномаҳо | 
* Большая российская (старая версия)
* Большая российская (научно-образовательный портал)

 |
| Дар феҳристҳои китобшинохтӣ | 
* LCCN: no93030331
* VIAF: 16798757
* WorldCat VIAF: 16798757

 |
**Мақбараи Хоҷа Самандари Тирмизӣ** - дар канори шоҳроҳи Деҳнав-Тирмиз, вилояти Сурхондарёи Ӯзбекистон воқеъ аст. 
Дар рӯйи қабри Хоҷа Самандари Тирмизӣ–Хонақоӣ бунёд карда шудааст. Дар паҳлуи гӯристони ҳамном воқеъ аст. Қуббаи мақбараро бо ранги биринҷӣ оро дода, гунбазашро бо гач андова ва ба болои андова ранги кабуди равғанӣ молидаанд. Мазор дар болои таҳкурсии пешина дар охири садаи XX аз нав сохта шудааст. Деворҳои гӯрхона аз дарун бо гач андова 
карда, фарши он аз гил аст. Мақбара ҳамчун ёдгории меъморӣ дар муҳофнзати давлат аст.

Адабиёт
-------

* Аршавская З.А. Ретевеладзе Э.В. Ҳакимов З.А. Средневековые памятники Сурхандарьи. - Ташкент,1982.

Пайнавиштҳо
-----------

1. ↑  Донишномаи Ҳисор -Душанбе: "Ирфон", 2015, - с. 350
**Гершун Александр Лвович** (17 октябри 1868, Соколка, губернияи Гродно, Лаҳистон — 26 майи 1915, Петербург) — физикдони рус, асосгузори санъати абзорҳои оптикии Русия.

Зиндагинома
-----------

Хатмкардаи факултаи физикаю математикаи Донишгоҳи Петербург (1890). Ҳангоми донишҷӯӣ дар бораи вобастагии ҳарорату зичии об ва маҳлулҳои обӣ асари илмӣ навишта, сазовори медали тило гардидааст. Ассистент ва лаборанти кафедраи физикаи ҳамин донишгоҳ (1890—1902), мудири кафедраи физикаи умумии Мактаби афсарони артиллерӣ дар Кронштадт (1902-08), сардори шуъбаи оптикии заводи пӯлодгудозии Обухов дар Петербург (1908-12), ҳамзамон мудири кафедраи физикаи Институти педагогии занонаи Петербург (аз 1908). Аз соли 1912 роҳбари илмии Ҷамъияти саноати оптикӣ ва механикии Русия буд. Зери роҳбарии ӯ соли 1914 З-ди оптикии Петербург (аз 1962 Иттиҳодияи оптикию механикии Ленинград; ҳоло ҶСК «ЛОМО») сохта шуд ва Александр Гершун директори аввалини он таъйин гардид. Александр Гершун дар таҳияи мақолаҳои луғати донишномавии Брокҳауз ва Ефрон (мас. мақолаи «Физика») иштирок намудааст. Таҳқиқоти илмии Александр Гершун ба оптикаи амалӣ бахшида шудаанд. Ӯ масъалаҳои фотография (суратгирӣ)-и амалӣ ва стереофотографияро омӯхта, талаботи техникии сифату хосиятҳои оптикии фотообъективҳоро таҳия намудааст. Александр Гершун барои флот асбобҳои оптикӣ, аз ҷумла сохти нави масофасанҷ ва нишонгиракҳои оптикиро пешниҳод кардааст. Александр Гершун дар соҳаҳои оптикаи геометрӣ ва физикӣ, электромагнетизм, радиоактивият низ таҳқиқот анҷом додааст. Ӯ дар экспедитсияи Ҷамъияти астрономии Русия, ки барои мушоҳидаи гирифти Офтоб (1896) таъсис дода шуда буд, ба ҳайси физики аксбардор иштирок карда, аксҳо гирифтааст ва дар бораи такмили усулҳои мушоҳидаи фотографии чунин зуҳурот дастурҳо пешниҳод намудааст.

Эзоҳ
----

1. ↑  Гершун Александр Львович // Большая советская энциклопедия (рус.): [в 30 т.] / под ред. А. М. Прохоров — 3-е изд. — М.: Советская энциклопедия, 1969.
2. 1 2 3

Сарчашма
--------

* Гершун Александр Лвович / Л. Тӯйчиев // Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.
**Мақбараи Холбойқаро** - ёдгории меъмории 
асри XVII-XIX аст ва дар ноҳияи Орҷоникидзеобод (ҳоло ноҳияи Ваҳдат). ҷойгир шудааст. Мақбара яке аз намунаҳои қадимаи санъати меъмории халқи тоҷик мебошад.

Мақбараи Холбойқаро толори мураббаъ дорад, ки аз ҳисоби чор тоқ васеъ гардидааст. 
Пештоқи бузургу томи Мақбараи Холбойқаро аз ду тараф гулдастаҳо 
дорад. Қисмати болои манораҳо хароб гардида 
бошад ҳам, аз пештоқ баландтаранд. Дар болои 
даромадгоҳ тобадонест, ки ҳоло хишткорӣ шудааст. 
Тамоми намоҳои мақбара андова шудаанд. Тарзҳои 
гуногуни хиштчинӣ санъати меъмории асрҳои XI-XII-
ро ба хотир меоварад ва ба мақбара ҳусн мебахшад. 
Тариқи «амудӣ», «ҷуфт» ва «пастобаланд» чидани 
хишт дар сохтмони манораҳо назаррасанд. Гунбаз ба 
шарафаҳои бодбонӣ такя мекунад, ки чунин услуб аз 
асри XV дар меъмории Осиёи Миёна истифода мешавад. 
Дохили толори мақбара низ андова гардидааст. Ба 
асоси деворҳои дохил ғӯлачӯб гузошта шудаанд, ки 
бо ҳамдигар тавассути каждумакҳо васл шудаанд ва ин 
шакл аз садаи XVI маъмул аст. Пештоқи хурд даромадгоҳ 
дорад, ки паси он зинаи морпече боло мебарад ва ба 
раҳраве мерасонад. Роҳрав аз тоқчаи болои пештоқи 
хурд равшан мегардад. Мақбара барои таҳқиқи 
санъати меъмории феодализми давраи охир муҳим 
аст. Мақбараи Холбойқаро Мадраса ҳамчун ёдгории меъморӣ дар муҳофнзати давлат аст.[1]

Адабиёт
-------

Мукимов Р. Сабзов У. Архитектурные памятники Гиссарской долины. - Душанбе, 2014.

Пайнавиштҳо
-----------

1. ↑  Донишномаи Ҳисор. - Душанбе: "Ирфон", 2015, - с. 350
**Мақбараи Ёрмуҳаммади Валӣ** — яке аз ёдгориҳои нодири меъморӣ дар деҳаи Баҳораки Саричашмаи ноҳияи Шӯрообод.

Мақбараи Ёрмуҳаммади Валӣ аз ҳафи утоқи дар давраҳои гуногун сохташуда иборат аст. Бахши куҳантарини он гӯрхона, зиёратхона ва пешайвон мебошанд, дар асрҳои XIV—XV сохта шудаанд. Мувофиқи ривояти сарчашмаи хаттӣ шайх Ёрмуҳаммади Валӣ с. 1378 фавтидааст. Аз ин лиҳоз метавон гуфт, ки бинои гӯрхонаи ӯ дар асри XIV сохта шуда, утоқҳои сеюм ва чаҳорум, инчунин зиёратхона ва намозгоҳ баъдтар бунёд ёфтаанд. Деворҳои ғарбӣ ва шарқии гӯрхонаҳои якум ва дуюм тоқ доранд, ки таъйиноташон номаълум аст. Дар асрҳо XVI—XVII дар қисмати ҷанубӣ боз се утоқи дигар сохта шуданд, ки нақши масҷидро иҷро мекарданд. Ҳамаи намоҳои мақбара, зимнан намои асосӣ, ки бартар аз дигао мебошад, бо ҳарфи П-монанд оро ёфтаанд. Ғайр аз ин намо фурӯрафтагиҳои чоркунҷаи дарозрӯя дорад, ки барои катибаҳо сохта шудаанд. Дари даромад ва паҳлӯҳои он бо аркҳои ороишӣ зиннат ёфтаанд.
Мақбара аз хишти пухта (андозааш 24Х24Х4 см ва 24Х25Х5 см) бунёд ёфтааст. Ҳамаи утоқҳо гунбазпӯшанд; гунбазҳои гӯрхонаҳои шайх ва писараш бузургтар буда, дар маҷмаъ мавқеи марказиро ишғол мекунанд. Ҳамаи утоқҳо бо дарҳо ба якдигар робита доранд. Утоқҳои дар қисмати ҷанубӣ сохташуда бе пештоқ мебошанд. Пештоқи утоқи марказӣ сардари баланд ва даромадгоҳи калонтару жарфтар дорад.

Эзоҳ
----

* Энциклопедияи Советии Тоҷик : [дар 8 ҷ.] / сармуҳаррир  А. С. Сайфуллоев. — Д. : СИЭСТ, 1978—1988.
**Мақбараи Мир Сайид Ҷалолуддини Гулдаста** — ёдгории таърихӣ, марқади мутафаккири нимаи дуюми садаи XI — ибтидои садаи XII дар маҳаллаи Чорсӯи шаҳраки Муъминобод.

Қаблан гирди мақбараро се бор девори сангӣ карда, болояшро пӯшонда буданд, вале бо гузашти айём девор фурӯ рехта, паст шуд. Сохтмони бинои нави мақбара солҳои 90-уми садаи XX бо ташаббуси Ҷ. Зоиров аз ҷониби устоҳо Мирзо Зоир, Нур Зоир, Саидмаҳмуд Сафаров ва дигарон бо сарварии Сайид Пиров анҷом пазируфт. Мақбара аз 2 ҳуҷраи андозаи яке 8×6,20 м ва дигарӣ 2×4 м иборат буда, байни боми онро гунбаз оро медиҳад. Девори мақбара аз ду намуд хишт: сурхчаи таҳҷоӣ (бахши дарун) вас ахти сафед (бахши берунӣ) сохта шудааст. Дари даромади мақбара аз сӯи ғарб аст. Мақбара бо сабки шарқӣ тарҳрезӣ шудааст.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Ассозода Р. Зоир Ҷ. Мир Сайид Ҷалолуддини Гулдаста. — Душанбе, 1999.
* Энциклопедияи Советии Тоҷик : [дар 8 ҷ.] / сармуҳаррир  А. С. Сайфуллоев. — Д. : СИЭСТ, 1978—1988.
Мақбараи Саъдӣ سعدیه (Sadia). Шероз Мақбараи Саъдӣ سعدیه (Sadia). Шероз
**Мақбараи Саъдӣ** Мақбараи Саъдии Шерзӣ машҳур ба سعدیه (Sadia)  — ёдгории меъмори болои турбати Саъди Шерозӣ. Оромгоҳ дар шимолу шарқи шаҳри Шероз, ки замини хонаи шоир буд, аз қадим боғе ва чашмае дорад. Он бидуни санги турбат бо мурури замон хароб гардида, танҳо дар аҳди Каримхони Занд (1707/5 — 1779) — пешвои сулолаи зандиёни Эрон таҷдид шуд. Вале он низ пас аз чанде рӯ ба харобй овард ва солҳои охир Анҷумани осори миллӣ оромгоҳи зебое бино кард. Оромгоҳ болои асоси зинагии на он қадар баланде аз мармар ҷой гиифтааст, ки гунбазӣ буда, ба пешайвони баланде шабоҳат дорад. Дар тарафи рости мақбара даҳлези токдори сояафкан ва истироҳатӣ бино кардаанд, ки ниҳоят муҷаллалу хушҳавост. Намои кошикории оромгоҳ бо намоишҳои гул, бутта ва акси паррандаҳои зебои сабки зандия музайян аст. Ба дари даромадгоҳи оромгоҳ байти зер ба хати зебои настаълиқ сабт шудааст: 

  

> Зи хоки Саъдии Шероз бӯи ишқ ояд,   
> 
> Ҳазор сол пас аз марги ӯ гӯраш буй.
> 
>

Нигористон
----------

* 
* 
* 
* 
* 
* 
*

Нигаред
-------

* Саъди Шерозӣ
* Шероз

Эзоҳ
----

1. ↑   Аз википедияи форсӣ Гузаргоҳи Саъдия
**Александр Семёнович Горде́ев** (10 декабр 1903, Duvansky District[d] — 27 октябр 1975, Душанбе) — старшина, Қаҳрамони Иттиҳоди Шӯравӣ (1944).

Зиндагинома
-----------

Аз соли 1931 коргари р. о.-и Сталинобод. Соли 1941 ба сафи Артиши Сурх даъват шуд. Дар муҳорибаи Сталинград ва соҳилҳои Днепр қаҳрамонӣ нишон додааст. Иштирокчии паради Ғалаба дар ш. Маскав (1945). Соли 1943 ёвари нишонгири силоҳи танкшикани дивизиони 7-уми гвардиягии савораи танкшикани корпуси 7-уми гвардиягии савораи Армияи 61-уми Ҷабҳаи марказӣ буд. Шаби аз 26 то 27 сентябри 1943 Г. ба оташфишонии шадиди душман нигоҳ накарда, дар ҳайати се дастаи силоҳҳои танкшикан дар мавзеи деҳаи Нивкии ноҳияи Брагинскийи вилояти Гомели Белоруссия дарёи Днепрро убур намуда, бо аскарони сершумори фашистон ҷангид ва то омадани қувваҳои иловагӣ мавқеъро нигоҳ дошт. Барои иҷрои намунавии супоришҳои фармондеҳон ва ҷасорату қаҳрамонӣ дар ҷангҳои зидди фашистон бо Қарори Шӯрои Олии ИҶШС аз 15 январи 1944 бо унвони олии Қаҳрамони Иттиҳоди Шӯравӣ сарфароз гардид. Пас аз ҷанг ба Сталинобод баргашта, аввал ҷонишини сардори вокзали р. о.-и Душанбе буд, баъд ба ҳайси сардори қатора кор кард. Узви фаъоли Кумитаи ҷумҳуриявии собиқадорони ҷанг буд. Бо орденҳои Ленин, Ҷанги Ватанӣ (дараҷаи I) ва медалҳо сарфароз гардидааст.

Эзоҳ
----

1. 1 2 3 4 5  Башкирская энциклопедия (рус.) — Башкирская энциклопедия, 2005. — 4344 с. — ISBN 978-5-88185-053-1
2. ↑  Указ Президиума Верховного Совета СССР «О присвоении звания Героя Советского Союза генералам, офицерскому, сержантскому и рядовому составу Красной Армии» от 15 января 1944 года // Ведомости Верховного Совета Союза Советских Социалистических Республик : газета. — 1944. — 23 января (№ 4 (264)). — С. 1.

Сарчашма
--------

* Гордеев Александр Семёнович / Б. Аҳмадов // Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️  Гузариш ба унсури Викидода  Вебгоҳҳои мавзӯъӣ | 
* Герои страны

 |
Арусбинон
**Рӯйбинон (арӯсбинон)** - маросимест, ки баъд аз ба хонаи домод овардани арӯс баргузор мегардад. Дар ин маросим аслан занҳо ширкат меварзанд. 
Модар, апаю хохар, холаю аммаҳо, умуман хешу табори домод, ҳамсоязанҳо ҳар кадоме бо худ туҳфае гирифта барои дидани арӯс медарояд ва рӯймоли калони арӯсро боло намуда аз рӯхсораҳои ӯ мебӯсад. Ҳар кадоме аз рӯи қудраташ ба арӯс ва оилаи нав туҳфа тақдим менамоянд. Пас аз ин бонувон доиранавозӣ ва сурдхонию рақс барпо менамоянд

Нигаред низ
-----------

* Туқузбарӣ

Эзоҳ
----

1. ↑  Феҳристи миллии намунаҳои мероси фарҳангии ғайримоддӣ./ Пажӯҳишгоҳи илмӣ-тадқиқотии фарҳанг ва иттилооти Вазорати фарҳанги ҶТ - Душанбе: "Ирфон", 2014, - С. 54
2. ↑  ПИТФИ Феҳристи миллии намунаҳои мероси фарҳангии ғайримоддӣ (пайванди дастнорас)

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Ин мақолаи нопурра аз таърих мебошад.Шумо метавонед бо пурра кардани ин ба Википедия кумак кунед.* |
як даври алгоритм
**IDEA** (International Data Encryption Algorithm) — алгоритми блокии шифронии маълумот аст, ки аз тарафи ширкати швейтсарӣ Ascom патентонида шудааст. Номи аввалаи он (Improved PES) буд, зеро ки он инкишофи стандарти PES (Proposed Encryption Standard) буд. Иҷозатномаи алгоритм имконият медиҳад, ки он озодона дар барномаҳои ғайритиҷоратӣ истифода шавад. 
Алгоритмро соли 1991 Xuejia Lai ва James Massey чун бадали алгоритми DES навиштаанд.
Он калиди 128-битӣ ва андозаи блоки 64-битиро истифода мебарад.

Пайвандҳо
---------

* J. Daemen, R. Govaerts, and J. Vandewalle, Weak keys for IDEA Бойгонӣ шудааст 21 июни 2006  сол. CRYPTO '93. pp. 224–231.
* Hüseyin Demirci, Erkan Türe, Ali Aydin Selçuk, A New Meet in the Middle Attack on The IDEA Block Cipher, 10th Annual Workshop on Selected Areas in Cryptography, 2003.
* Xuejia Lai and James L. Massey, A Proposal for a New Block Encryption Standard, EUROCRYPT 1990, pp. 389–404
* Xuejia Lai and James L. Massey and S. Murphy, Markov ciphers and differential cryptanalysis, Advances in Cryptology — Eurocrypt '91, Springer-Verlag (1992), pp. 17–38.

Пайвандҳо
---------

* IDEA in 448 bytes of 80x86
«**Анвори Суҳайлӣ**» — яке аз таҳрирҳои китоби «Калила ва Димна» аст, ки дар садаи XV ба саъйи Кошифӣ анҷом ёфтааст. Кошифӣ таҳрири матнро дар асоси «Калила ва Димна»-и Абулмаолии Насруллоҳ ба поён расонда, китоби худро ба вазири Ҳусайни Бойқаро Низомуддин Аҳмади Суҳайлӣ бахшидааст. Кошифӣ бобҳои 1-ум ва 2-юми «Калила ва Димна»-ро ихтисор намуда, ба ҷои он ҳикояти подшоҳи Чин, Рой Добшилим ва Бидпойро дохил карда, адади ҳикоёти пандомӯзи дохили бобҳоро аз 40 ба 100 расондааст. Кошифӣ сабки маснӯи Абулмаолиро то андозае сода ва амсолу ашъори арабӣ, ибораҳои маснӯъро аз асар хориҷ намуда, ҳикоёти парокандаи китоби ӯро мураттаб сохтааст. Инчунин Кошифӣ ба ҷои порчаҳои манзум ва зарбулмасалу ҳикматҳои арабии он ашъори шоирони форс-тоҷик ва зарбулмасалу мақолҳои тоҷикиро фаровон ба кор бурдааст. Вале ҳанӯз ҳам он тобеи сабки пуртакаллуфи насри садаи XV буда, аз суханпардозӣ орӣ нест. Бинобар ҳамин онро баъдтар Абулфазл ибни Муборак бо номи «Иёри дониш» (1588) ба форсӣ таҳрир кард. «Анвори Суҳайлӣ» чун тамоми таҳрирҳои «Калила ва Димна» асари панду ахлоқӣ буда, дар ҳикоятҳои тамсилии он хулқи нек, ватанпарастӣ, мардумдӯстӣ, адолатпешагӣ ва дигар хислатҳои инсонӣ тарғиб шудааст. Ин асар дар гузашта ба сифати китоби дарсӣ истифода мегардид. Таҳрири Кошифӣ ба чандин забонҳои Шарқу Ғарб тарҷума ва нашр шудааст.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Калила ва Димна, аз рӯи «Анвори Суҳайлӣ»-и Ҳусайн Воизи Кошифӣ (танзим ва таҳрири нави Р. Ҳодизода), Д. 2009.

Сарчашма
--------

* А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — 608 с. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2021, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.
**Ангезаҳои фаъолияти асаб** — доруҳое, ки фаъолияти рӯҳӣ ва ҷисмонии организмро метезонанд.

Ангезаҳои фаъолияти асаб вобаста ба хусусияти таъсир қувватбахш, рӯҳгиро (психотропӣ), рӯҳнавоз, ноотропӣ ва ғ. мешаванд. Баъзе давоҳои дигар низ хусусияти ангезаҳоро доранд, чунончи, алкалоидҳои стрихнин, секуринин ва бархе аз давоҳои наботӣ. Стрихнин ва секуринин марказҳои ҳароммағзро меангезанд. Стрихнин узвҳои ҳис, аз ҷумла фаъолияти анализаторҳои босираро низ ангезиш медиҳад. Доруҳои мазкурро асосан дар мавриди нимфалаҷ ва фалаҷ, заъфи умумии мубодилаи моддаҳо, беҳолӣ (астения) таъйин мекунанд. Давоҳои наботӣ бештар дар ҳолатҳои хастагӣ, астения, гипотензия ва ғ. таъйин карда мешаванд. Доруҳои қувватбахш фаъолияти марказҳои муҳими майнаи дарозрӯяро, ки нафаскашӣ ва гардиши хунро танзим менамоянд, пурзӯр мегардонанд. Кофеин, кофур, стрихнин ва ғ. доруҳои қувватбахши асосӣ мебошанд. Дар мавриди истифодаи доруҳои рӯҳафзо хастагӣ то андозае рафъ, қобилияти корӣ барқарор ва табъ болида мешавад. Доруҳои рӯҳнавоз ҳангоми рӯҳафтодагии ботинӣ эътимодбахшанд. Баъзеи онҳо таъсири норадреналин (гормони мағзи ғадуди болои гурда)-ро пурзӯр мекунанд.

Ҳамчунин нигаред
----------------

* Доруҳои ангезишовар
* Доруҳои рӯҳафзо

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — 608 с. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2021, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.
**Барбарият**, **барбаризм** — истилоҳи иҷтимоиест, ки нисбати ашхоси алоҳидаи бемаърифату бефарҳанг, ваҳшитабиат, харобкор, қотил, бемурувват, ҳайвонсифат ё гурӯҳи одамон ва ё қабоили ҷудогона, ҳатто дар даврабандии таърихӣ дар бисёр мамлакатҳо кор фармуда мешавад.

Барбарият аз номи қабоили барбар (вожаи юнонии barbaros) – ҳамаи онҳое, ки ба забону фарҳанги юнонӣ мансуб набуданд – гирифта шуда, минбаъд дар байни соири миллату халқиятҳо маъмул гардид. Юнониён Шарқро сарзамини барбарҳо медонистанд. Як вақтҳо юнониҳою румиҳо барбарҳо гуфта олмониҳоро дар назар доштанд ва дар асри аввали милодӣ вазъе дар Олмон ба вуҷуд омад, ки номи онро ҷанги барбарҳо меномиданд. Он барои барҳам додани сохти ғуломдорӣ ва ташаккули сохти феодалӣ дар Рум мусоидат кард. Вожаи Б. комилан мухолифи маънои калимаи башардӯстӣ (гуманизм) аст. Симои бадтар аз хислатҳои ҳайвонии ин қабил инсонҳоро дар амалу ҷиноятҳои хусусӣ ва гурӯҳии онҳо дидан мумкин аст. Ин хислатҳо ва симои ҳақиқии онҳо вақте зоҳир мешавад, ки барои манфиатҳои шахсӣ аз ҳеч як амали зишт рӯ намегардонанд. Вале бо вуҷуди дар забонҳои гуногуни дунё роиҷ будани чунин истилоҳ маънои онро набояд ба қабоилу халқиятҳои ба барбар итлоқшуда талаққӣ кард. Зеро ба ишораи Деҳхудо «Барбарҳо миллатҳою қабилаҳои бешуморе ҳастанд ва ҳар мавзеъ ба қабилаҳое аз онҳо, ки дар он сукун доранд, номида шудааст». Мас. Муҳаммади Нурӣ муътақид аст, ки барбарҳо номи умумии қабилаҳое дар шим. Африқо мебошад, ки баъдтар ба дигар нукоти ҷаҳон, аз ҷумла Аврупою Испания интишор ёфтаанд. Пешниҳоди файласуфи шотландӣ (с-ҳои 60 садаи 18) А. Фергюсон роҷеъ ба Б. баъдтар дар илм ҳамчун табақабандии давраҳои таърихӣ роиҷ гардид ва ин табақабандӣ аз се зинаи таърихӣ иборат буд: ваҳшоният, барбарият ва тамаддун. Файласуф Л. Г. Морган ин табақабандии таърихиро ҷиддан асоснок намуда, ибтидои онро кулолӣ ва интиҳояшро ба пайдоиши хат марбут медонист («Ҷамъияти қадим», М. 1877; тарҷ. русӣ 1935). Табақабандии Морганро Ф. Энгелс ҳам маъқул донистааст («Пайдоиши оила, моликияти хусусӣ ва давлат», дар кит. Маркс К. ва Энгелс Ф. Куллиёт, ҷ. 21). Вале аксари олимони муосири соҳа табақабандии Морганро кӯҳнашуда ва аз эътибор соқитшуда маҳсуб медонанд. Илми муосир табақабандии нави моқабли таърихро пешниҳод кардааст.

Нигаред низ
-----------

* Сохти ҷамоаи ибтидоӣ
* Барбарҳо

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Толстов С. П. К вопросу о периодизации истории первобытного общества// Советская этнография. №1, 1946;
* Большая советская энциклопедия. Т. 2. М. 1975;
* Девонақулов А. Асрори номҳои кишвар. Д. 1989;
* دائرةالمعارف بزرگ اسلامی. ج.۲. تهران، ۱۳۸۱؛
* آریانا دائرة المعارف. ج.۲. کابل ۲۰۰۸.

Сарчашма
--------

* Барбарият / Б. Раҳматов // Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.
**Чароғравшан** — яке аз суннатҳои анъанавӣ ва муҳими мардуми шиамазҳаби исмоилияи Бадахшон мебошад. Чароғравшан ҳамчун маросим шаби дуюми пас аз марг дар хонаи шахсифавтида баргузор мешавад. Аз рӯйи ақидаҳои мардуми Бадахшон, рӯҳи инсон ба нур алоқаманд буда, чароғ фурӯзон намуданро дар ин шаб баҳри таскин додан ва пок намудани арвоҳи майит ҳатмӣ меҳисобанд. 
Маросими чароғравшан аз ҷониби халифа ва муридони ӯ дар ҳузури аҳли байт ва наздикону пайвандони шахси вафоткарда гузаронида мешавад. Дар ин маросим чароғдон, пилта (фатила), чуб (далилак) ва равғани махсус аз зайтунро назди халифа мегузоранд. Сипас бо хондани чароғнома аз ҷониби халифа чароғ фурӯзон мешавад ва ёрдамчиёни халифа то охири маросим пилтаро тоб додан мегиранд. Чароғравшан дар даҳсолаҳои пеш то се соат ва ҳатто аз ин зиёдтар идома меёфт. ҳоло, ҳамагӣ як-якуним соат гузаронида мешавад. Оид ба шакли баргузории ин маросим М. Шоҳҷамолов ба мо маълумотинисбатан муфассал дода, аз ҷумла қайд намуд, ки: «суннати чароғравшан яке аз бошукӯҳтарин ойинҳои мазҳабии мардуми Шуғнон ва ҷамоати шиаи исмоилияи Бадахшон буда, бо номҳои «Даъват», «Даъвати Пир Шоҳносир» ва «Чароғравшан» маъруф аст.

Дар Чароғравшан назди халифа чароғдон, пахта ва равғанро ҳозир мекунанд ва халифа бо тоб додани пилта «Чароғнома»-ро қироат мекунад. ҳозирин дар поёни ҳар як муноҷот ба Ҳазрати Муҳаммад (с) ва аҳли байти ӯ дуруд мефиристанд».
ҳангоми баргузории чароғравшан ҳар гуна чароғ истифода намешавад. чароғдон махсус буда, аз як навъ санг, ки онро дар Рӯшону Шуғнон «сангалич» меноманд, омода мегардад. Он чароғ ҳамчун ашёи муқаддас дар дасти халифаҳо меистад.

Нигаред низ
-----------

* «Бист»
* «Чил»
* «Сари сол»
* «Сол»

Эзоҳ
----

1. ↑  Аминов А. Маросимҳои дафну азодории мардуми Бадахшон//Фарҳанги ғайримоддии халқи тоҷик: Натиҷаҳои экспедитсияҳои мардумшиносӣ ва санъатшиносии кормандони ПИТФИ аз навоҳии ВМКБ. – Душанбе: «Ирфон», 2016. – С. 51-52

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Ин мақолаи нопурра аз таърих мебошад.Шумо метавонед бо пурра кардани ин ба Википедия кумак кунед.* |
**Ҳавошиносии кишоварзӣ** (форсӣ: هواشناسی کشاورزی‎), **агрометеорология** (аз агро…, юнонӣ meteora — ҳодисоти фазо ва logos — илм) — як шохаи илми ҳавошиносӣ.

Агрометеорология таъсири мутақобили шароитҳои метеорологӣ, иқлимӣ, гидрологӣ ва объекту равандҳои истеҳсолоти кишоварзиро меомӯзад. Агрометеорология чун илм нимаи дуюми асри 19 ба вуҷуд омада, бо биология, хокшиносӣ, рустанипарварӣ, география ва ғайра робитаи мустаҳкам дорад. Агрометеорология агроклиматология, фенологияи кишоварзӣ ва агрометеорологияи пешгӯисозиро дар бар мегирад. Барои пажӯҳишҳои агрометеорологӣ асбобҳои махсус истифода мешаванд. Усули асосии тадқиқоти агрометеорология мушоҳидаи мувозӣ ва санҷиши биометрист. Дар мавриди истифодаи усулҳои мазкур ҳолат, инкишоф, сабзиш, ҳосили зироат ва омилҳои метеорологиро ба қайд мегиранд. Мушоҳидоти агрометеорологӣ, одатан, дар саҳро ва майдончаҳои метеорологӣ гузаронда мешаванд. Бо мақсади тадқиқоти агрометеорологӣ камераҳои иқлимашон сунъиро ҳам истифода мебаранд. Дар чунин камераҳо рӯшноӣ, гармӣ ва намии мувофиқ фароҳам оварда мешавад.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* Агрометеорология // А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2021, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.
**Ҳадис Наҷафӣ** (форсӣ: حدیث نجفی‎) (5 январи 2000 – 5 январи 2022) яке аз муътаризон дар Эътирозоти саросарӣ Эрон буд, ки дар Меҳршаҳр, Караҷ аз сӯи нерӯҳои низомии Ҷумҳурии Исломии Эрон кушта ва шаб ба хок супурда шуд. Даргузашти ӯ дар расонаҳои байналмилалӣ ба таври густурда бозтоб ёфт ва Наҷафӣ Монанди Маҳсо Аминӣ рамзи тавонмандии занон ва эътирозҳои пайваста алайҳи ҳукумати Эрон шуд.

Наҷафӣ дар тарабхонае воқеъ дар хиёбони Эрам дар Меҳршаҳри Караҷ кор мекард. Ӯ се хоҳари калонӣ ва як бародари хурдӣ дошт ва фарзанди чорум буд. Вай дипломи тарроҳии дӯзандагӣ дошт. Шаби чоршанбеи 5-уми январи 2022, тахминан соати 20:00 Наҷафӣ дар хиёбони Эрам, Меҳршаҳр, Караҷ ба ӯ тири нерӯҳои амниятӣ бар рӯй гардан ва қафаси синааш бархӯрд ва бар асари захмҳои бардоштааш даргузашт. Хонаводааш аз сӯи нерӯҳо маҷбур шудабуданд, ки марги ӯ ро табии нишон бидаҳанд. Асосан мақомоти Ҷумҳурии Исломии далели кушта шудани эътирозгаронро худкушӣ, бемории аслӣ, газидани саг ва ҳатто тирандозии эътирозгарон ба сӯи ҳамдигар медонанд.

Эзоҳ
----

1. ↑  *لندن, کیهان* کشتار دختران جوان معترض در خیابان‌ها؛ حدیث نجفی با شش گلوله کشته و شبانه به خاک سپرده شد(форсӣ).
2. ↑  *فرزاد صیفی‌کاران.* حدیث نجفی؛ «به پدرش فشار آوردند بگوید بر اثر مرگ مغزی مرده».  رادیو زمانه (22 September 2022).
3. ↑  مرگ "حدیث نجفی" 20 ساله با گلوله مأموران ایران.  تی‌آرتی.
4. ↑  کشته شدن حدیث نجفی در اعتراضات ایران، تبدیل به نماد جدید قیام مردمی شد (23 September 2022). 10 феврали 2023 санҷида шуд. Баргирифта аз сарчашмаи аввал 2 ноябри 2022.
5. ↑  حدیث نجفی به ضرب شش گلوله کشته شد.  ایران‌وایر.
6. ↑  *فرزاد صیفی‌کاران.* حدیث نجفی؛ «به پدرش فشار آوردند بگوید بر اثر مرگ مغزی مرده».  رادیو زمانه (25 September 2022).
7. ↑  کشته‌شدن «نسیم صدقی» دختر ساکن شاهین‌دژ توسط نیروهای امنیتی ایران.  farsi.alarabiya.
**Тархӯн** (Шаблони холии {{ВД-Дебоча}} ) — ихшиди Суғд.

Дар аҳди Тархун Қутайба ибни Муслим ба Мовароуннаҳр ҳуҷум кард. Ӯ соли 709 бо қувваи зиёд аз дрёи Аму гузашта ба Бухоро наздик шуд. Тархун ҳамроҳи туркҳо ба мадади ҳокими Бухоро шитофт. Лекид ба суханоии ҷосуси Қутайба, ки гӯё арабҳо ба зудӣ аз Мовароуннаҳр мераванду туркҳо ба Суғд ҳуҷум оварда онро ишғол мекунанд, фирефта шуда, бо маслиҳати душман бо арабҳо сулҳ баст. Дар натиҷа иттифоқи зиддиарабҳо пароканда гашта, Қутайба Бухороро ба осонӣ ба даст даровард.

Тархун барои аз ҳуҷуми арабҳо эмин доштани Суғд бо Қутайба шартнома баста, ӯҳдадор шуд, ки ҳар сол хироҷ медиҳад. Қутайба баъди як сол бародари худ Абдурраҳмонро барои ситонидани хироҷ ба Самарқанд фиристод. Тархун маҷбур шуд, ки хироҷ диҳад. Ин норозигии ашрофи Самарқандро ба вуҷуд овард. Дар натиҷа онҳо Тархунро аз тахт ронда, ба ҷои ӯ Ғуракро ихшид таъин намуданд. Тархун худро кушт.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Ғурак / У. Назиров, А. Валиев // Сақофӣ — Ховалинг. — Д. : СИЭСТ, 1987. — (Энциклопедияи Советии Тоҷик : [дар 8 ҷ.] /  сармуҳаррир М. Д. Диноршоев ; 1978—1988, ҷ. 7).
**Волаи Исфаҳонӣ** (форсӣ: والۀ إصفهانی‎; 1739—1814) — шоир ва хушнависи форс-тоҷик.

Зиндагинома
-----------

Номи аслиаш Муҳаммадкозим. Бо мақсади зиёрату тиҷорат ба кишвари Ироқ сафар кард. Ӯ сарфу наҳв, арӯз, қофия, ҳикмату ирфон ва илми тасаввуфро хуб медонист. Дар анвои гуногуни адабӣ − ғазалу қасида, қитъа, маснавию дубайтӣ ва рубоӣ бо забонҳои форсӣ ва арабӣ шеър сурудааст, вале ба эҷоди ғазалу рубоӣ бештар майл дошт. Нусхаҳои девони Волаи Исфаҳонӣ то ба имрӯз боқӣ мондаанд. Нусхае, ки аз ҷониби Ризо Абдулҳай бо муқаддима ва тасҳеҳ чоп шудааст (1993), девони аз ҳама комили Волаи Исфаҳонӣ ба ҳисоб меравад. Волаи Исфаҳонӣ инчунин муаллифи «Тазкираи Волаи Исфаҳонӣ» мебошад, ки дар он оид ба 97 шоир маълумот додааст. Ҳунари дигари Волаи Исфаҳонӣ хушнависӣ, буд агарчи баъзе аз муосирон шеърашро сутудаанд, вале бисёриҳо бар он ақида будаанд, ки дар шеъру шоирӣ мавқеи миёна дошт. Волаи Исфаҳонӣ як нусхаи «Маснавии маънавӣ»-и Ҷалолуддини Румӣ ва як нусха аз «Куллиёт»-и Саъдии Шерозиро ба хатти зебои настаълиқ китобат намудааст. Осораш дар китобхонаҳо, бахусус дар китобхонаи Маҷлиси Шӯрои исломӣ (Эрон) мавҷуд аст. Ин абёт аз ӯст:

> Омад ба сарам ёру ҳанӯзам зи таҳайюр   
> 
> Чашмам ба раҳи қосиду гӯшам ба паём аст.   
> 
>  \*\*\*  
> 
> Ба даврат чарх мастонро намеозорад, ай соқӣ,   
> 
> Магар аз гардиш афтод осмон аз гардиши ҷомат?   
> 
>  \*\*\*  
> 
> Манам он дарахти бебар, ки шикаст бору баргам,   
> 
> Ба умеди соя ҳар кас, ки нишаст дар паноҳам.   
> 
>  \*\*\*  
> 
> Ба ҷои ваъдаи як бӯса сад ҷон додаму шодам,   
> 
> Намедонам, гарам як бӯса медодӣ, чӣ мекардам. 
> 
>

Осор
----

*. دیوان والۀ إصفهانی. تهران، ۱۳۷۱ هـ.ش

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* آقا محمد کاظم. والۀ إصفهانی//کیهان فرهنگی، سال ۱۰ شمارۀ ۱۰۷. تهران، ۱۳۷۲ هـ. ش.ر

Сарчашма
--------

* Волаи Исфаҳонӣ // Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.
**Мир Муҳаммадюсуф Волаҳии Қумӣ** (форсӣ: میر والهی قمی‎; ? — тақр. 1616) — шоири эронӣ.

Зиндагинома
-----------

Дар зодгоҳаш — Қуми Эрон таҳсил карда, касби камол намудааст. Сафаре ба Ҳинд доштааст. Шоири тавоно, мусиқидону шеършинос будааст. Дар девонаш (иборат аз 6 ҳазор байт) қасоид, ғазалиёт, рубоиёт ва дигар анвои шеъри сурудааш фароҳам омадаанд. Аз обрӯву эътибори Волаҳии Қумӣ он далел низ гувоҳ аст, ки аксари тазкиранависон — Озар, Соммирзои Сафавӣ, Ҳусайни Сабо, муаллифони «Шамъи анҷуман», «Хулосату-л-ашъор ва зубдату-л-афкор», умуман зиёда аз 25 тазкиранавис дар борааш маълумот дода, намунаҳои ашъорашро сабт кардаанд. Мас. дар «Хулосату-л-ашъор» беш аз 200 байти ӯ оварда шудааст. Байти зерин аз ӯст:

> Хаёли қатл, ки имрӯз дар дилат мегашт,   
> 
> Ки мегузаштиву аз ғамзаи ту хун мерехт. 
> 
>

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

*. مطربئ سمرقندی. تذکرةالشعرأ. تهران، 1377 هـ. ش

Сарчашма
--------

* Волаҳии Қумӣ / М. Диловаров // Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.
**Қаротегин** (аз қирғизӣ – Кӯҳҳои сиёҳ), **Раштонзамин** — номи таърихӣ (тоинқилобӣ)-и ноҳияи куҳист, ки дар ҳавзаи дарёи Сурхоб (болооби Вахш), байни қаторкӯҳҳои Қаротегин (аз ғарб), Зарафшону Олой (аз шимол), Паси Олой (аз шарқ) ва Пётри Якум (аз ҷануб) воқеъ гашта аст.

Ҳоло дар ҳудуди Қаротегин пурра ноҳияи Рашт ва қисми ноҳияҳои Нурободу Лахш ҷойгир шудаанд. Маҳалҳои калони аҳолинишини Қаротегин — Ғарм, Шулмак, Лахш буданд.

Таърих
------

Дар маъхазҳои таърихии арабӣ ин ноҳия бо номи Рашт ёдоварӣ шудааст. Аз давраи Темур ва Темуриён дар сарчашмаҳо бо номи Қайртегин ва баъдтар Қаротегин вомехӯрад. Дар Қаротегин аз қадим тоҷикон зиндагӣ мекарданд. Моҳи раҷаби соли 1045 (декабри 1635— январи 1636) қариб 12000 хонаводаи қирғиз ба воситаи Қаротегин ба Ҳисор гузаштанд ва аз эҳтимол дур нест, ки қисме аз онҳо дар ин ҷо маскун шуда бошад.

Аз солҳои 70 садаи XIX таъсири аморати Бухоро дар ин ҷо пурзур гашт. Баъди ба ҳайати генерал-губернатории Туркистон ҳамроҳ карда шудани баъзе ноҳияҳои шимоли аморати Бухоро бо ёрии ҳукумати Русияи подшоҳӣ ҳамаи давлатчаҳои мустақили Бухорои Шарқӣ, аз ҷумла Қаротегин ба аморати Бухоро ҳамроҳ карда шуданд. Баъди аз тарафи Артиши Сурх торумор карда шудани дастаҳои амир дар Бухорои Шарқӣ 23 марти 1921 дар Қаротегин Ҳокимияти Шӯравӣ барпо гардид, вале аз сабаби пурзур шудани фаъолияти босмачиён то миёнаҳои соли 1923 Қаротегин дар амал дар дасти босмачиён буд. 19 июли 1923 маркази маъмурии Қаротегин — Ғарм аз тарафи қисмҳои Артиши Сурх ва фидоиёни маҳаллӣ озод карда шуд.

Аҳолӣ
-----

Тибқи донишномаи Брокгауз ва Ефрон (1895) дар Қаротегин асосан тоҷикон ва қарақирғизҳо (қирғизҳо), зиндагӣ мекарданд. Аз онҳо 60 ҳазор тан (ҳардуи ҷинсҳо), тоҷикони бодиянишин — 50 ҳаз. тан ва қарақирғизҳои кӯчмачӣ 10 ҳаз. тан.

Нигаред низ
-----------

* Бекигарии Қаротегин
* Округи Ғарм
* Вилояти Ғарм
* Ноҳияи Ғарм

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Маджлисов А. Каратегин накануне установления Советской власти, Сталинабад, 1959.
* Энциклопедияи Советии Тоҷик : [дар 8 ҷ.] / сармуҳаррир  А. С. Сайфуллоев. — Д. : СИЭСТ, 1978—1988.
**Волаҳии Ҳиравӣ** (форсӣ: والهئ هروی‎) — шоири тоҷик (асри 15).

Зиндагинома
-----------

Дар Ҳирот зиндагӣ ва эҷод кардааст. Тибқи маълумоти тазкираҳои «Риёзу-ш-шуаро»-и Волаи Доғистонӣ ва «Маҷолису-н-нафоис»-и Алишери Навоӣ, аз шоирони давраи Султон Ҳусайни Бойқаро будааст. Намунаҳое аз ашъори Волаҳии Ҳиравӣ:

> Беқимат аст пеши лаби лаъли ёр лаъл,   
> 
> Бодо фидои лаъли лабаш сад ҳазор лаъл!  
> 
> 
> 
> * + -
> 
> 
> Он чашмаи ҳаёт, ки ёбанд ҷон аз ӯ,   
> 
> Ҷуз оби ҳасратам набувад дар даҳон аз ӯ. 
> 
>

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* افغا نستان. آریانا دائرةالمعارف. کابل، 1955

Сарчашма
--------

* Волаҳии Ҳиравӣ / С. Ализода // Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.
**Қаскелен** (собиқ деҳаи **Любавинская**, қаз.: *Қаскелең*) — шаҳрест (аз 3 апрели 1963), маркази маъмурии ноҳияи Қаросойи вилояти Алмаатои Қазоқистон.

Он дар доманаи Алатауи Илӣ, дар масофаи 10 км аз марзи шаҳри Алмаато ҷойгир аст. Дар соҳили дарё ҷойгир аст, ки онро Қаскелен низ меноманд. Дар аввали соли 2019 64,529 нафар сокинон ба қайд гирифта шуданд.

Он маркази хоҷагии сабзавот ва ширпарварии назди шаҳр аст. Дар шаҳр заводҳои консерви сабзавот, шир, хишт ва ғайра мавҷуданд.

Таърих
------

Почта дар Қаскелен ҳанӯз соли 1857 сохта шуда буд. Дар он 40 казакҳои хидматӣ ҷойгир буданд. Дар соли 1859 дар қароргоҳ 143 оилаи казакҳои Олтой ҷойгир шуданд, дар соли 1861 12 оилаи деҳқонон омаданд. Бо ташаккул ёфтани шаҳраки нав — шаҳраки казакҳои Семиречики Любовный (баъдтар деҳаи Любовинская, сипас Любавинская), дар он маҳаллаи нав таъсис дода шуд (соли 1865). Калисои хурд дар деҳа аз ҳисоби шахсии ҳамсари губернатори ҳарбии Семиречье сохта шудааст  .

Соли 1867 деҳа ба ноҳияи навтаъсиси Верненский шомил шуд. Соли 1902 он ба деҳаи Каскеленская, соли 1918 ба деҳаи Троитское (Троицкое), соли 1929 тағир дода шуд. ба деҳаи Қаскелен иваз карда шуд  .

Солҳои 1958-1997 Қаскелен маркази совхози ба номи Ленин оид ба сабзавот ва маҳсулоти ширӣ буд .

Иқтисод
-------

Дар қаламрави шаҳри Қаскелен 16 корхонаи хурди саноатӣ мавҷуданд, ки аз он 7 корхонаи калон мебошанд *("КСМК-2", "ISKER COMPANY", "Coppa Italia", "APP ARA", LLP "Hamle Company Ltd." дар рӯйхати корхонаҳои асосӣ),* ки 88,0% ҳаҷми умумии маҳсулоти саноатиро ташкил медиҳанд, 1650 нафар кор мекунанд.

Адабиёт
-------

* Каскелен // Казахстан. Национальная энциклопедия. — Алматы: Қазақ энциклопедиясы, 2005. — Т. III. — ISBN 9965-9746-4-0.

Эзоҳ
----

1. ↑  *Валентина Разнова.* Страницы истории города Каскелена и района. *Карасайская районная еженедельная общественно-политическая газета «Заман жаршысы»* (25 январи 2019). 14 июли 2020 санҷида шуд. Баргирифта аз сарчашмаи аввал 17 июли 2020.
2. ↑  Справочник по истории административно-территориального деления Алматинской области (10 марта 1932 г. — 1 января 2000 г.)

| ⚙️ Маҳалҳои аҳолинишини ноҳияи Қаросойи вилояти Алматӣ |
| --- |
| 
* Абай
* Айтей
* Айқим
* Алма-Арасан
* Алотау
* Алғабас
* Батан
* Бекболат Ашекеев
* Береке
* Булоқтӣ
* Долан
* Елтой
* Енбекшӣ
* Ерменсой
* Жандосов
* Иргелӣ
* Исаево
* Кемертоған
* Кӯксой
* Кӯктеппа
* Кӯктоған
* Кӯкшоқӣ
* Кӯкӯзек
* Кӯлдӣ
* Кӯлиошӣ
* Қайнар
* Қайрат
* Қаротеппа
* Қарғалӣ
* Қаскелен (марказ)
* Қирғауилдӣ
* Қошмамбет
* Қумарал
* Қумтоған
* Қурамис
* Қурқудиқ
* Маданият
* Мерей
* Наврӯз
* Олмолибоқ
* Оқсенгир
* Разъезд 71
* Раҳимбек (деҳа)
* Роҳат
* Роҳат
* Савинчӣ
* Савинчӣ
* Тастибулоқ
* Таусамалӣ
* Теректӣ
* Турар
* Улан
* Ӯштерек
* Шалқар
* Шамалған
* Шуғила
* Ҷалпақсой
* Ҷанатурмис
* Ҷармуҳамбет
* Ҷибек ҷолӣ
* Ҷинғилдӣ
* Ҷомбул

 |