Ин вожа дигар маъноҳо низ дорад, Моҳ (мазмунҳо)-ро бубинед.
This article is about Earth's natural satellite.  For moons in general, see Natural satellite.  For other uses, see Моҳ (disambiguation).
Шаблон:Pp-semi-protected
Шаблон:Pp-move-indef

Earth's natural satelliteШаблон:SHORTDESC:Earth's natural satellite

Шаблон:Use American English

Ҳаракти моҳ
Моҳтоб
**Моҳ** (форсӣ: **ماه**‎ > порсии миёна: *māh* > порсии бостон: *\*māh(a)-* > ҳиндуурупоӣ: *\*mēs-*) — ягона ҳамрадифи табиии Замин аст, ки бар асари тобиши нури Хуршед медурахшад ва дар ҳар 29,5 шабонарӯз як бор ба гирди Замин мегардад. Аломати астрономиаш ё худ ☾.

Моҳ пас аз Офтоб дуюмин ҷирми бонури осмонист, ки дар Замин метобад ва яке аз ҳамрадифҳои калонтарини системаи офтобӣ ба ҳисоб меравад. Инчунин ягона объекти ғайризаминист, ки ба он пои инсон расидааст. Масофаи миёнаи байни марказҳои Замин ва Моҳ — 384 467 км мебошад.

Моҳ дар атрофи Замин ба ҳисоби миёна бо суръати 1,22 км сония муқобили самти гашти ақрабаки соат ҳаракат мекунад. Масофаи байни Замину Моҳ қариб ба 385 ҳазор км баробар аст. Шакли Моҳ лунда буда, паҳниаш 1737 км мебошад. Вазни Моҳ аз вазни Замин 81,3 маротиба камтар аст. Сатҳи Моҳ обу ҳаво надорад. Ана барои ҳамин, дар Моҳ ягон нишонаи ҳаёт нест. Моҳ аз рӯи мадори худ ҳаракат карда, дар муддати 30 шабонарӯзи мо аз байни Офтобу Замин як маротиба мегузарад. Дар ин вақт Моҳ нав мешаваду пас аз ду рӯз дар қисми ғарбии осмон дар шакли дос ё карчи харбуза (хатти нимдоира) аз нав намудор мешавад. Моҳтоб аз худ нур намебарорад, лекин шабона барои он ба назари мо равшан менамояд, ки нурҳои Офтоб ба сатҳи Моҳтоб расида, акс мешаванд. Моҳтоб дар гирди меҳвари худ давр мезанад. Бинобар ин, дар он ҷо ҳам мисли Замин шабу рӯз мешавад. Азбаски Моҳтоб назар ба Замин сусттар давр мезанад, як шабонарӯзи Моҳ ба 29,2 шабонарузи Замин баробар аст. Аз ин ҷиҳат, як рӯзи Моҳ ба ду ҳафтаи мо баробар аст. Як шабонарӯзи Моҳ ба 720 соат баробар аст.

Ба воситаи телескоп кӯҳу чуқуриҳои сатҳи Моҳро дидан мумкин аст. Аз Замин истода, фақат як тарафи Моҳро мебинем. Кайҳоннавардон ба Моҳ рафта, дар истгоҳҳои худкор мушоҳида гузарониданду намунаи ҷинсҳои сатҳи онро оварда омӯхтанд. Соли 1957 гахустин моҳвораро партоб карданд.Акнун дар атрофи Замин бисёр моҳвораҳо мегарданд, ки аз Замин дар масофаҳои гуногун ҳаракат мекунанд. Ин ҳамсафарҳо гирди Заминро гашта, аз он ҷо маълумоте мефиристанд, ки барои пешгӯии обу ҳаво, намоиш додани барномаҳои телевизионй, инчунин бо мақсади ҳарбӣ ва ғайраҳо заруранд.

Моҳ панҷумин қамари табиъии бузург дар сомонаи хуршедӣ дар миёни 173 қамари мавҷуд дар ин сомона аст. Қутри Моҳ ҳудуди 3 500 километр аст. Ҷавв ё атмосфера надорад ва дар паҳнаи он даҳонаҳои бархурдӣ дар паи бархӯрди сангҳои осмонӣ падид омадааст. 

Кураи Моҳ чаҳордаҳумин ҷисм дар сомона хуршедӣ бар пояи ҷирм ва ҳаҷм мебошад. Қутри кураи Моҳ якчаҳоруми кураи Замин аст ва ҳеч сайёраи дигаре дар сомонаи хуршедӣ, нисбат ба андозаи худ, давргарде ба ин бузурге надорад. Чиголии Моҳ чаҳорпанҷуми чиголии Замин аст. 

Инсонҳо аз қадим аз кураи Моҳ ва чархиши муназзами он барои гоҳшуморӣ, бавежа дар кишоварзӣ, баҳра мегирифтанд. Мусофирон ва дарёнавардон низ аз нур ва ҳузури Моҳ барои ҷиҳатёбӣ ва новбарӣ истифода мекарданд; Моҳ ҳамчунин дар устураҳои ақвом ҳузури зиёде дошта ва дар бархе фарҳангҳо ҳатто онро чун эзад парастиш мекардаанд. Гирониши (ҷозибаи) Моҳ боиси ба вуҷуд омадан ҷазру мадди обҳои кураи Замин мешавад. Гирониши кураи Моҳ ҳамчунин боиси босубот мондани меҳвари гардиши Замин ба даври худ мешавад, ки дар сурати адами вуҷуди Моҳ, инҳирофи меҳварии Замин мураттабан тағйир мекард ва ин амр боиси ошуфта шудани обуҳаво ва фаслҳо дар Замин мешуд.

Нигаред
-------

 
Анбори Википедиа дар бораи ин мавзӯъ гурӯҳ дорад:
***Моҳ***

Пайвандҳо
---------

* Мақола аз википедияи русӣ

| ⚙️ Манзумаи Офтоб (феҳристи объектҳо) |
| --- |
| 
 |
| Ситораҳои марказӣ ва саёраҳо | Офтоб • Уторид • Зуҳра • Замин • Миррих • Муштарӣ • Сатурн • Уран • Нептун |
| карликовые планеты | 
*Церера* •
*Плутон* •
*Хаумеа* •
*Макемаке* •
*Эрида* •
*Кандидаты:*
*Седна* •
*Орк* •
*Квавар* •
*2007 OR10* •
*2002 MS4*
 |
| радифҳои бузургтарин | 
Ганимед •
Титан •
Каллисто •
Ио •
Моҳ •
Европа •
Тритон •
Титания •
Рея •
Оберон •
Япет •
*Харон* •
Ариэл •
Умбриэл •
Диона •
Тефия •
Энцелад •
Миранда •
Протей •
Мимас •
Нереида
 |
| Радифҳо / кольца | 
Замин / ∅ •
Миррих •
Юпитер / ∅ •
Зуҳал / ∅ •
Уран / ∅ •
Нептун / ∅ •
*Плутон* / ∅ •
*Хауме* •
*Макемаке* •
*Эриды* •
*Кандидаты:*
*Орка* •
*Квавара*
 |
| Аввалин астероидҳои боз | 
(2) Паллада •
(3) Юнона •
(4) Веста •
(5) Астрея •
(6) Геба •
(7) Ирида •
(8) Флора •
(9) Метида •
(10) Гигея •
(11) Парфенопа
 |
| Ҷисмҳои кӯчак | 
метеороидҳо •
астероидҳо / радифҳои он
(околоземные •
основного пояса •
троянские •
кентавры) •
транснептуновые
(пояс Койпера (плутино •
кьюбивано) •
рассеянный диск) •
дамоклоиды •
кометы
(облако Оорта)
 |
| Объектҳои сунъӣ | 
радифҳои маснуи Замин •
дастгоҳҳои кайҳонии байнисайёраӣ
 |
| Объектҳои фаразӣ | 
Вулқон ва вулканоиды •
радифи Меркурий •
радифҳои Зуҳра •
другие радифҳо Земли •
Противоземля (Глория) •
бывшие планеты Тейя, Фаэтон или Планета V •
Пятый газовый гигант •
Девятая планета, Тюхе, Планета X и другие транснептуновые планеты •
Немезида
 |
| Объектҳои астрономӣ • Шаблон:Портал 2 • Лоиҳа:Астероидҳо |


1. 1 2 3 4
2. 1 2
3. ↑
4. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10
5. ↑   (1 January 1997) «Topography of the Moon from the Clementine lidar». *Journal of Geophysical Research* **102** (E1). doi:10.1029/96JE02940. Bibcode: 1997JGR...102.1591S.
6. ↑  Terry, 2013, p. 226.
7. ↑  Makemson, Maud W. (1971); "Determination of Selenographic Positions", in *The Moon*, volume 2, issue 3, pp. 293-308, doi:10.1007/BF00561882, BibCode: 1971Moon....2..293M
8. 1 2   (2010) «Report of the IAU Working Group on Cartographic Coordinates and Rotational Elements: 2009». *Celestial Mechanics and Dynamical Astronomy* **109** (2): 101–135. doi:10.1007/s10569-010-9320-4. Bibcode: 2011CeMDA.109..101A. Бойгонӣ шудааст 4 марти 2016  сол.
9. ↑
10. ↑
11. ↑
12. ↑  The Universe (season 1) - History Channel дар YouTube. A look at the formation of the Moon. 2007

1. ↑
2. ↑
3. ↑
4. ↑
5. ↑