**Каюмарс** (форсӣ: گیومرث‎) — шоҳи асотирии халкҳои эронӣ аз сулолаи Пешдодиён ва яке аз қаҳрамонҳои Шохнома-и Фирдавсӣ. Каюмарс аз ду калимаи авестои gaya (гайа) — «зиндаги, ҳаёт>> ва martya (мартйа) — <<фонӣ>>, <<миранда>> таркиб ёфта, маънои <<зиндагии даргузар>>, <<ҳаёти фонӣ» — ро дорад.
Баъзе муҳаққиқон Каюмарсро «Говмард» (аз ав. gaya — гов ва martya — 
мард) ҳам маънидод мекунанд. Ҳар ду тафсир бар ривоятҳо асос ёфтаанд. Инчунин чун номҳои — *Ҷаюмарс*, *Гаршоҳ* («подшоҳи кӯҳ»), *Гилшоҳ* («подшоҳи аз гил 
пайдошуда») вомехуранд, ки ҳамун Каюмарс аст.

Мувофиқи ривоятҳои авестоӣ Аҳуромаздо Каюмарсро ҳамчун аввалин инсон 
дар рӯйи замин офарид, вале ӯро Аҳриман миранда 
гардонидааст. Дар натиҷаи ҳафриёти археологӣ 
муҷассамаи гове бо сари одамӣ ёфт шудааст, ки аз 
мавҷудияти тасаввуроти говмард дар давраҳои қадим 
башорат медиҳад. Ривояту қисса ва достонҳо дар 
бораи Каюмарс дар давраҳои қадим дар байни мардуми 
эронӣ паҳн шуда буданд, ки аввал ба «Авесто», сипас 
ба осори адабиёти паҳлавӣ, таърихҳои исломӣ ва 
ниҳоят, ба «Шоҳнома»-и Фирдавсӣ гузаштанд. Дар 
«Авесто» («Ясно» ва «Яштҳо») Каюмарс ҳамчун аввалин
инсони офаридаи Аҳуромаздо, чун шахси поку 
накӯкор тасвир шудааст. Дар тарҷумаҳои паҳлавии 
«Авесто» (Занди Авесто) ва дигар осори паҳлавӣ (махсусан 
«Бундаҳишн», «Динкард») ривоятҳо дар бораи Каюмарс ба асотири мазҳабии эронӣ дар бораи пайдоиши инсон 
сахт алоқаманд аст. Мувофиқи маълумоти китобҳои 
8-ум ва 9-уми «Динкард» Каюмарс аввалин инсони офаридаи 
Аҳуромаздо ва аз фармонравоёни ӯ будааст. Қувваҳои 
бадӣ бо сардории Аҳриман ба муқобили Каюмарс бархоста, 
ӯро куштанд. Аз тухмаи Каюмарс баъдтар ду рустание мисли 
ревоҷ сабзида, сипас шакли инсонӣ гирифта, ба номҳои 
Машйо ва Машйонак маъруф шудаанд. Ин ривоят 
ба асотири Одаму Ҳаво монандӣ дорад. Мувофиқи 
ҳамин ривоят Аҳуромаздо дар баробари Каюмарс говеро 
низ офарида будааст, ки қурбони фитнаҳои Аҳриман 
гардидааст. Аз тухмаи он гов обу гиёҳ, маъданҳо ва 
дигар лавозимоти барои инсон зарурӣ пайдо шудаанд. 
Дар таърихҳои исломӣ (асарҳои Табарӣ, Балъамӣ, 
Масъудӣ, Саолибӣ ва ғайра) айнан ҳамин ривояти паҳлавӣ 
нақл шудааст. Номи Каюмарс бошад, дар шаклҳои Ҷаюмарс, 
Гаршоҳ («подшоҳи кӯҳ»), Гилшоҳ («подшоҳи аз гил 
пайдошуда») ва зодагони ӯ — Машйову Машйонак 
дар шаклҳои Море ва Мориёна (Табарӣ), Маҳло ва 
Маҳлёна (Берунӣ), Маҳло ва Маҳлиёна (Масъудӣ), 
Мешӣ ва Мешиёна ва ғ. вомехӯранд. Ин гуна 
ривоятҳо дар «Шоҳнома»-и Фирдавсӣ низ мавҷуданд. 
Дар «Шоҳнома» Каюмарс аз шоҳони сулолаи Пешдодиён буда, сӣ сол подшоҳӣ кардааст ва вориси тахти ӯ 
писараш Сиёмак мебошад. Каюмарс дар «Шоҳнома» ҳамчун 
«қаҳрамони маданӣ» ва омӯзандаи унсурҳои зиндагии маданию маишӣ ба мардум тасвир шудааст. Образи Каюмарс
дар афсонаҳои халқии тоҷикӣ низ вомехӯрад.

Каюмарс Хоҷамзода:

10 декабри соли 2001 дар шаҳри Панҷакент таваллуд шудааст. Яке аз чеҳраҳои шинохтаи илму технологияҳои навин мебошад. Номбурда донишгоҳи миллии Тоҷикистонро хатм намуда пасон ба фаъолияти кории худ оғоз бахшидааст. khojamzodakayumars@gmail.com

Адабиёт
-------

* Абулқосим Фирдавсӣ. Шоҳнома. Ҷ.1. — Душанбе, 1963;
* Брагинский И. С. Из истории персидско-таджикской поэзии. — М. 1956;
* Дьяконов М. М. Очерк истории древнего Ирана. — М. 1961;
* Кузьмина Е. Е. В стране Афрасиаба и Кавата. — М. 1977;
* Ҳамдам Мӯъминҷонов. Тӯрон — гаҳвораи тамаддуни ориёӣ. — Душанбе, 2004;
* С. Одина. Санои афсона. — Душанбе, 2006.

Пайнавиштҳо
-----------

1. ↑  Донишномаи Ҳисор -Душанбе: «Ирфон», 2015, — с. 296—297

| ⚙️ Шоҳномаи Фирдавсӣ |
| --- |
| Шахсиятҳо | 

|  |  |
| --- | --- |
| Пешдодиён | 
* Каюмарс
* Ҳушанг
* Таҳмурас
* Ҷамшед
* Фаридун
* Эраҷ
* Манучеҳр
* Нӯзар
* Зав
* Гаршосп

 |
| Каёниён | 
* Кайқубод
* Кайковус
* Кайхусрав
* Луҳросп
* Гуштосп
* Баҳман
* Ҳумойи Чеҳрзод
* Кайдороб
* Дориюши II

 |
| Шахсиятҳои мард | 
* Ҷомосп
* Сиёмак
* Шаҳросп
* Обтин
* Каёнӯш
* Кова
* Ораш
* Салм
* Тур
* Қубод
* Қорин
* Тӯс
* Густаҳам
* Гаршосп
* Наримон
* Сом
* Зол
* Рустам
* Суҳроб
* Исфандиёр
* Пашутан
* Фаромарз
* Фарибурз
* Сиёвуш
* Фаруд
* Зангаи Шоварон
* Кашвод
* Гударз
* Гев
* Бежан
* Руҳҳом
* Баҳром
* Ҳуҷир
* Гургин
* Завора
* Шағод
* Рустам Фаррухзод
* Борбад
* Искандар

 |
| Шахсиятҳои зан | 
* Фаронак
* Арнавоз
* Шаҳрноз
* Синдухт
* Рӯдоба
* Судоба
* Таҳмина
* Бонугушасп
* Гурдофарид
* Фарангис
* Манижа
* Катоюн

 |
| Тойиён | 
* Мардос
* Заҳҳок
* Меҳроби Кобулӣ

 |
| Турониён | 
* Зодашм
* Пашанг
* Aghrirat
* Гарсеваз
* Афросиёб
* Tageuo
* Shideh
* Арҷосп
* Виса
* Пирон
* Ҳумон
* Barman
* Настеҳан
* Бедирафш

 |
| Қабоил вахонадонҳо | 
* Кашводиён
* Хонадони Гударз
* Хонадони Виса
* Хонадони Нӯзар
* Хонадони Сосон
* Хонадони Сом

 |

 |    |
| Creatures and animals | 
* Akvan Div
* Kharvazan Div
* Arzhang Div
* Div-e Sepid
* Koulad-Ghandi
* Huma bird
* Симурғ
* Рахш
* Шабдиз
* Шабранг
* White Elephant

 |
| Places | 
* Эрон
* Турон
* Зобулистон
* Систон
* Кобул
* Балх
* Ctesiphon
* Истахр
* Mazandaran
* Alborzkouh
* Mount Damavand
* Tammisha
* Kasa-Roud
* Other locations...

 |
| Structures | 
* Gonbadan Castle (Dez-i Gonbadan)
* Roein Castle (Dez-i Roein)
* Sepid Castle (Dezh-i Sepid
* Bahman Castle (Dezh-i Bahman)
* Alanan Castle (Dezh-i Alanan
* Gang Castle (Gang-Dez)

 |
| Manuscripts | 
* Florence *Shahnameh*
* Great Mongol *Shahnameh* (or Demotte)
* Baysonghor *Shahnameh*
* *Shahnameh* of Shah Tahmasp
* *Shahnameh* of Rashida
* Windsor *Shahnameh*
* Davari *Shahnameh*

 |
| Related | 
* Daqiqi
* Abu-Mansuri *Shahnameh*
* Derafsh Kaviani
* Babr-e Bayan
* Zal and Rudabeh
* Rostam and Sohrab
* Rostam and Esfandiyar
* Rostam's Seven Labours
* Davazdah Rokh
* *Khosrow and Shirin*
* Bijan and Manijeh
* Persian mythology

 |
| 
* Category Category

 |