recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Турсунали Утаевич Мирзакулов** (10.05.1948, д. Чолота, ноҳияи Масчо) — филолог, доктори илми филологӣ (1994), профессор (1995). Аълочии маорифи ҶТ (2001).

Зиндагинома
-----------

Турсунали Утаевич Мирзакулов факултаи филологияи Донишкадаи давлатии омӯзгории ба номи С. М. Киров ро хатм кардааст (1971). Муаллим (1971—1976), сармуаллим (1976—1981), дотсенти кафедраи забони узбеки (1982—1991), ноибдекани таълим (1992—1994), ноибдекани факултаи филологияи тоҷик (1987-91), ходими калони илмӣи кафедраи забони узбеки ва забоншиносии умуми (1992—1994), мудири шуъбаи гоибонаи донишгоҳ (1995—1996), мудири кафедраи забоншиносии умуми (1996—1997), мудири кафедраи забони узбеки (1997—2002), профессори кафедраи забони узбекии факултаи филологияи узбеки Донишгоҳи давлатии Хуҷанд ба номи академик Бобоҷон Ғафуров (аз с.2002). Узви Шурои дифои рисолаҳои номзадии назди ДДХ (1997—2002). Муаллифи зиёда аз 100 мақолаи илмӣ, 6 рисола бахшида ба масъалаҳои забоншиносии ӯзбек мебошад.

Осори илмӣ
----------

* Ӯзбек тили морфемикасининг асосий аспектлари ва уларнинг муносабати. — Хужанд, 1992;
* Ӯзбек тили морфемиқасида парадигматик ва синтагматик муносабатлар (икки китоб). — Хужанд, 1993;
* Грамматика укитишнинг лингвистик асослари. — Тошканд: «Ӯкитувчи», 1994;
* Великий сын Худжанда. — Х. 1997.

Эзоҳ
----

1. ↑  Арбобони илми тоҷик (асри ХХ-аввали асри ХХI) / Муаллиф-мураттиб Ёрмуҳаммади Сучонӣ. — Душанбе, 2017. — С. 347—348.

Пайвандҳо
---------

* Донишгоҳи давлатии Хуҷанд ба номи академик Бобоҷон Ғафуров
Фароштурук
**Фароштурук** (лот. Hirundinidae) — намудҳои оилаи фароштурукҳо бениҳоят зиёд аст (гунҷишкрангҳо). Барои фароштурукҳо хусусияте хос аст, ки онҳо, хӯрокро метавон дар ҳаво дар вақти парвоз бозёфт кунанд (ҳашарот). Фароштурук қомати мавзун ва болҳои дарози борик дорад.. Соҳиби нӯли кӯтоҳ, аммо хеле кушод аст. Пойҳои майда ва кӯлли намудҳои фароштурук думи дароз дорад. Оилаи фароштурукҳо аз 75 намуд иборат буда, кӯлли онҳо дар Африқо зиндагӣ мекунанд. дар Русия — 10 намуди ин парранда вуҷуд дорад. Фароштурукҳо — паррандаҳои кӯчӣ ҳастанд.

Сарчашма
--------



|  |  |
| --- | --- |
| Панда Ҷонваршиносӣ | *Ин мақолаи нопурра аз фанни ҷонваршиносӣ мебошад.Шумо метавонед бо пурра кардани ин ба Википедия кумак кунед.* |

1. ↑  Turner, Angela (2004). "Family Hirundinidae (Swallows and Martins)". In Josep del Hoyo, Andrew Elliott, David A. Christie. *Handbook of the Birds of the World. Volume 9*. Lynx Edicions. pp. 602–638. ISBN 84-87334-69-5.  CS1 maint: Multiple names: editors list (link)
2. ↑  Turner, Angela; Rose, Chris (1989). *Swallows and martins: an identification guide and handbook*. Houghton-Mifflin. ISBN 0-395-51174-7.  Cite uses deprecated parameter `|coauthors=` (help)
**Ботурхон Валихоҷаев** (1 апрели 1932, Самарқанд — 25 августи 2005, ҳамон ҷо) — олим, доктори илмҳои филология (1968), профессор (1971). Арбоби шоистаи илми Ӯзбекистон. Академики АИ Узбекистон (2000)

Зиндагинома
-----------

Ботурхон Валихоҷаев соли 1953 факултаи филологияи Донишгоҳи давлатии Самарқандро ба итмом расонда, дар ҳамин ҷо фаъолияташро ҳамчун муаллими кафедраи забон ва адабиёти тоҷик дар Донишгоҳи давлатии Самарқанд оғоз намудааст. Солҳои 1956—1974 муаллими калон ва дотсент ва 1974—1985 мудири ҳамин кафедра буд. Солҳои 1985—2005 вазифаи мудири кафедраи адабиёти классикии ӯзбеки Донишгоҳи давлатии Самарқандро иҷро кардааст.

Фаъолияти илмӣ
--------------

Оид ба масъалаҳои муҳими адабиёти классики форс-тоҷик, таърихи адабиёти тоҷику узбек, робитаҳои адабии ин ду халқ асару мақолаҳо навиштааст. Таҳқиқоташ бобати таъсири эҷодиёти Рӯдакӣ, Ҷомӣ, Сайфи Бухороӣ ба адибони ӯзбек ва таъсири Навоию Бобур ба адибони тоҷик ҷолиб аст. Ӯ дар саҳифаҳои рӯзномаи Овози Самарқанд (рӯзнома) мақолаҳои пурмӯҳтаво чакидаҳои хомаи шоиру нависандагони тоҷикзабонро пайваста чоп мекард. Ботурхон Валихоҷаев Арбоби шоистаи илми Ӯзбекистон ва ба дараҷаи академики АИ Ӯзбекистон (2000) расидааст.

Ҷоизаҳо
-------

Арбоби шоистаи илми Ӯзбекистон
Медали «Барои меҳнати шуҷоатнок»

Осор
----

* Дыхание веков. — Самарқанд, 1970;
* Мирӣ ва муосирони ӯ. — Тошканд, 1977;
* Муҳаққиқи бузурги ду адабиёт. — Душанбе, 1977;
* Ҷомӣ ва адабиёти ӯзбек. — Самарқанд, 1984;
* Ҷомӣ ва робитаҳои адабӣ. — Душанбе, 1989;
* Чакидаи қалам. — Душанбе, 1992.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Ботурхон Валиходжаев. Краткий библиографический указатель. — Самарқанд, 2008.
**Гули камола**,**камола**, **каме́лия** (лот. Camellia) — бутта ё дарахтест ҳамешасабз.

Таърихи парвариш
----------------

Маълумоти нахустини хаттӣ оид ба парвариши гули камола мансуб ба асри 1 мебошанд. Он замон ҳокими музофоти ҷазираи Кюсю сарвари дастаҳои ҷинояткоронро бо калтаке, ки аз чӯби камола сохта шуда буд, ҷазо додааст. Имрӯз низ ҳамон қисми ҷазираро Субаки меноманд, ки дар забони ҷопонӣ маънои камоларо дорад. Гули камола солҳои тӯлонӣ рамзи илоҳаи офтоб Аматэрасу буд. Баъди дар Ҷопон манъ кардани масеҳият вай барои япониҳои католик, ки ҳуқуқи салиб гирифта гаштан надоштанд, рамзи Исои Масеҳ маҳсуб мешуд. Калисои католикии Нагасаки то имрӯз бо нақшҳои гули камола оро дода шудааст. Асри 15 дар Ҷопон нисбат ба парвариши гули камола баъзе фикру ақидаҳои нодуруст ба вуҷуд омаданд. Мувофиқи яке аз онҳо агар самурай ба гули камола даст расонад, гӯё сараш аз тан ҷудо мешудааст. Сабаби ин мисли сари бурида якбора ба замин уфтодани шукуфаи гули камола аст. Ҳамин тавр, то охири солҳои 50 асри 20 ба парвариши гули камола эътибори ҷиддӣ дода намешуд. Ҳоло онро дар Ҷопон ва дигар қитъаҳои олам мепарваранд.

Тавсифоти гиёҳшинохтӣ
---------------------

Дарахти гули камола то 20 м қад мекашад. Пӯстлохаш хокистарранг ё бӯртоб; баргаш сабзи тира, дандонадор. Гулаш калони сафед, гулобӣ, сурх, сода ё мураккаб; яктоӣ, баъзан 2-4-тоӣ дар нӯги поя ҷойгир аст. Бештари навъҳои гули камола бӯй надоранд. Мевааш ғӯза, як ё чанд тухми калони серравған дорад. Дар олам гули камолаи ҷопонӣ (C. japonica) зиёд маъмул аст. Гули камола дар минтақаҳои иқлимашон субтропикӣ дучор меояд (соҳилҳои баҳри Сиёҳ, ҷануби ИМА ва ғ.). Дар Тоҷикистон ду навъи онро дар гулхонаи Боғи марказии ботаникии Тоҷикистон мепарваранд. Гули камола ба воситаи тухм, қаламча, пайванд ва фарғуч зиёд карда мешавад. Қаламчаи онро (дарозиаш 6-7 см) дар гулхонаҳо ҳангоми 20-23°С будани ҳарорати хок ва то 15°С будани ҳарорати ҳаво (дар рег ё хоки регомез) мешинонанд. Зимистон дар ҳарорати 5-7°С рустаниро дар гулхонаҳо нигоҳ медоранд.

Корбурдҳо
---------

гули камола дар саноат истифода мешавад. Равғани тухми онро дар саноати хӯрокворӣ, техникӣ, рангубор, собунпазӣ ва чун ашёи хом барои ҳосил кардани кислотаи олеин кор мефармоянд. Аз тухмаш гликозиди камилин ҳосил мекунанд, ки дар тиб барои муолиҷаи бемориҳои эндокардит ва перикардит истифода мешавад. Баргаш то 10 % сапонин дорад. Аз барги тару тозаи гули камола равғани эфир (95%-аш эвгенол) мегиранд.

Эзоҳ
----

1. ↑  Маълумот дар бораи ҷинси *Camellia* дар пойгоҳи маълумотҳои *Index Nominum Genericorum* Ассотсиатсияи байналмилалии табақабандии растаниҳо (IAPT).(англ.)

Адабиёт
-------

* Гули камола // Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.

* Сааков С. Г. Оранжерейные и комнатные растения и уход за ними. М. 1985;
* Еленевский А. Г. Ботаника. Систематика высших, или наземных растений. М. 2006. А. Тошев.
**Гули хайрӣ** (лот. Althaéa officinális), **гулхайрӣ**, **хайрӣ**  — гиёҳест бисёрсола.

Тавсифоти гиёҳшинохтӣ
---------------------

Аз 60 то 150 см қад мекашад. Пояаш росту сершох, баргаш дилшакл, гулаш гулобии паст, сурхчатоб, баъзан сафед. гули хайрӣ дар нимаи дуюми тобистон шукуфта, ботадриҷ тухм мебандад. Дар боғ, канори ҷӯй, соҳили дарё, марғзори намнок мерӯяд. Дар мавзеъҳои Зарафшон ва Тоҷикистони Ҷанубӣ вомехӯрад.

Хосиятҳои шифоӣ
---------------

Гули хайрӣ рустании доруӣ ва асаловар аст. Бо мақсади табобатӣ реша, баъзан гул ва барги рустанӣ истифода мешавад. Решаи онро тирамоҳ ё аввали баҳор меғундоранд. Онро реза (10 — 20 см) карда, дарҳол мехушконанд. Хосияти давоии гули хайрӣ аз замонҳои қадим маълум аст. Абӯалӣ ибни Сино ҷӯшоби решаи онро барои илоҷи сӯзиши масона, рӯда ва омоси мақъад тавсия додааст. Ба ақидаи ӯ барги гули хайрӣ низ ҳамин хосиятро дорост; онро ҳангоми исҳоли шадид истифода мебаранд. Ҷӯшоби тухми гули хайрӣ тарашшӯҳоти баъди зоишро тоза карда, қабзияти пешобу сулфаро рафъ, санги масонаро ҳал ва хунпартоиро пешгирӣ менамояд. Барги гули хайрӣ дар мавриди омосҳои синаи занон ва илтиҳоби шуш муфид аст.
гули хайриро дар тибби мардумӣ ҳангоми бемориҳои меъдаю рӯда ҳамчун давои таскинбахш васеъ истифода мебаранд. Хокаи решаашро ҳини муолиҷаи илтиҳоби узвҳои нафаскашӣ ва дарунравӣ рӯзе ду маротиба баъди хӯрок (1 — 2 г) ба кӯдакон медиҳанд. Бо ҷӯшоби реша ва баргу пояи гули хайрӣ гулӯро обгардон мекунанд ва чашмро мешӯянд. Ҷӯшоби тухми гули хайрӣ хунро тоза менамояд. Гулу барги онро ҳангоми назлаи (катари) роҳҳои нафас ва пешоб истеъсол мекунанд. Дар баъзе ноҳияҳои Тоҷикистон бо қиём ё ҷӯшоби баргу пояи гули хайрӣ сарро мешӯянд (мӯйро дароз мекунад). Афшураи гули хайрии тару тозаро ҳамчун давои исҳоловар якҷоя бо қаймоқ ба кӯдакон медиҳанд. Марҳами аз гули гули хайрӣ ва орди гандум таҳиякардаро дар ҳолати гармӣ ба захм, омосҳо ва думбал мемоланд.

Ба ақидаи табибони халқӣ барги гули хайриро кӯфта ба захмҳо гузошта банданд, даҳани онҳоро ба ҳам оварда сиҳат мекунад; барои ханозир шифо мебахшад; пучак ва ҳамчунин решҳои римдорро мепазонад ва мекафонад; варамҳои пистон ва мақъадро зуд таҳлил медиҳад. Тухми хушкашро кӯфта бо оби ширгарм биошоманд, санги гурдаро мерезонад. Агар 10,5 г решаи гули хайриро дар об ҷӯшонда, он обро бинӯшанд, исҳолро мебандад, иллати қулинҷро шифо мебахшад, сӯзиши пешоб ва варами рӯдаҳоро дафъ мекунад; агар онро дар об ҷӯшонида, дар он об даромада бихобанд ё бишинанд, пайвандҳои шахшударо нарм месозад.

Нигаред низ
-----------

* Ғармаш
* Хатмӣ

Эзоҳ
----

1. ↑  Об условности указания класса двудольных в качестве вышестоящего таксона для описываемой в данной статье группы растений см. раздел «Системы APG» статьи «Двудольные».

Адабиёт
-------

* Ковалева Н. Г. Лечение растениями, М. 1972;
* Турова А. Д. Лекарственные растения СССР и их применение, М. 1974;
* Гаммерман А. Ф. Гром И. И. Дикорастущие лекарственные растения СССР, М. 1976;
* Ходжиматов М. Дикорастущие лекарственные растения Таджикистана, Д. 1989.

Сарчашма
--------

* Энциклопедияи Советии Тоҷик : [дар 8 ҷ.] / сармуҳаррир  А. С. Сайфуллоев. — Д. : СИЭСТ, 1978—1988.
**Гули товус** (лот.  Spartium junceum) — буттаест ҳамешасабз. Мансуби лӯбиёиҳо.

Тавсифоти гиёҳшинохтӣ
---------------------

То 4 м қад мекашад. Навдаҳояш рост, борик, камбарг ё бебарг. Баргаш (дарозиаш 1-2,5 см) майда (аввали тобистон мерезад), бедандона. Гулаш зард (дарозиаш то 2,5 см), зебои хушбӯй; мевааш ғилофак (дарозиаш 5-10 см), сертухм. Гули товус дар навоҳии баҳри Миёназамин ва Аврупои Ҷанубию Ғарбӣ мерӯяд. Онро дар Қафқоз, Қрим, Украина боғӣ кардаанд. Дар Тоҷикистон аз соли 1930 мепарваранд. Барои ороиши кӯчаву хиёбонҳо, боғу гулбоғ ва аз обшӯй ҳифз намудани талу теппаҳо муҳим аст. Аз тухм ё кӯчат (моҳҳои апрел — май) зиёд карда мешавад. Даври гулшукуфташ моҳҳои апрел — июн аст.

Корбурдҳо
---------

Дар саноат аз гули товус равғани эфир, алкалоидҳо (спартеин, пахикарпин), ранги зарди табиӣ ва нахи бадошт мегиранд. Навдаҳояшро дар сабадбофӣ истифода мебаранд.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Гули товус // Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.

* Деревья и кустарники для озеленения Таджикистана. Д. 1965;
* Куреннов И. Энциклопедия лекарственных растений. М. 2012.
**Бекигарии Дарвоз** - яке аз мулкҳои Бухорои Шарқӣ (ҳоло дар ҳайати ноҳияи Дарвози Тоҷикистон), ки дар нимаи дуюми асри XIX мулкҳои мустаъқил буда дар натиҷаи ҳучуми лашкари амири Бухоро Музаффар соли 1878 боз тобеъи аморати Бухоро гардидааст.

Адабиёт
-------

* Искандаров Б. Аморати Бухоро, ЭСТ, ҷ. 1. - Душанбе, 1978;
* Исмоилова Б. История Бухарского эмирата. - Худжанд, 2005;
* Ғафуров Б. Тоҷикон, ҷ. 2. - Душанбе, 1985;
* Ҳотамов Н. Таърихи халқи тоҷик. - Душанбе, 2007

Нигаред
-------

Тобеъ намудани Бухорои Шарқӣ

Манобеъ
-------


|  |  |
| --- | --- |
| Таърих | *Ин мақолаи нопурра аз таърих мебошад.Шумо метавонед бо пурра кардани ин ба Википедия кумак кунед.* |
**Бекигарии Кӯлоб** - яке аз мулкҳои Бухорои Шарқӣ (ҳоло дар ҳайати вилояти Хатлони Тоҷикистон), ки дар нимаи дуюми асри XIX мулкҳои мустаъқил буда дар натиҷаи ҳучуми лашкари амири Бухоро Музаффар соли 1870 боз тобеъи аморати Бухоро гардидааст.

Адабиёт
-------

* Искандаров Б. Аморати Бухоро, ЭСТ, ҷ. 1. - Душанбе, 1978;
* Исмоилова Б. История Бухарского эмирата. - Худжанд, 2005;
* Ғафуров Б. Тоҷикон, ҷ. 2. - Душанбе, 1985;
* Ҳотамов Н. Таърихи халқи тоҷик. - Душанбе, 2007

Нигаред
-------

Тобеъ намудани Бухорои Шарқӣ

Манобеъ
-------


|  |  |
| --- | --- |
| Таърих | *Ин мақолаи нопурра аз таърих мебошад.Шумо метавонед бо пурра кардани ин ба Википедия кумак кунед.* |
БЕЛАЗ-75570
**БелАЗ** (русӣ: Белорусский автомобильный завод) — номи заводи истеҳсоли техникаи боркаши калонҳаҷм (самосвалҳо, булдозерҳо, борбардорҳо, ядакҳо ва ғайра) ва тамғаи истеҳсолии он.

Таърихи таъсис
--------------

Марка, Итиҳоти Шӯравӣ, 3 копейк, 1971. БелАЗ-540
Завод соли 1948 таъсис ёфт. Он дар наздикии истгоҳи роҳи оҳани Жодино (50 км аз Минск Белорусия) қарор дошт. 17 апрели соли 1958 корхона номи «Заводи автомобилсозии Белоруссия» (БелАЗ)-ро гирифт. Нахустин самосвали тамғаи МАЗ-525 аз конвейери завод 7 ноябри 1958 баромад, ки онро тарроҳони заводи автомобилсозии Минск (МАЗ) тарҳрезӣ карда буданд. Соли 1960 дар завод гурӯҳи тарроҳӣ ташкил карда шуд. Пас аз як сол (сентябри 1961) намунаи таҷрибавии худрави самосвали БелАЗ — 540 (борбардориаш 27 т) сохта шуд. Соли 1965 истеҳсоли оммавии ин тамғаи самосвалҳо оғоз ёфта, ба оилаи самосвалҳои бузургҳаҷм ибтидо гузошт. Соли 1968 завод аввал ба истеҳсоли самосвали 40-тоннагии БелАз — 548А ва сипас 75-80-тоннагии БелАЗ — 549 шурӯъ кард. Соли 1969 дар асоси самосвали тамғаи БелАЗ-549 намунаи автопоезди БелАЗ-549В-5275 (борбардориаш 120 т) ва соли 1973 автопоезд-ангишткашони БелАЗ-7420-9590 (борбардориаш 120 т), соли 1977 намунаҳои таҷрибавии самосвали БелАЗ-7519 (борбардориаш 110—120 т) сохта шуданд. Азхуд намудани конҳои бузурги маъданҳои зеризаминӣ дар Ёқутистон ва Кузбасс истеҳсоли самосвалҳои боз ҳам калонтарро тақозо мекард. Аз ин сабаб соли 1983 завод ба истеҳсоли оммавии самосвали БелАЗ-75211 (борбардориаш 170—220 т) оғоз кард.

Пас аз пошхӯрии ИҶШС мошинаҳои насли нав — самосвали карйерии (кони санг) 55-тоннагии БелАЗ-7555 истеҳсол мешуд, ки аз пешинаҳо якчанд бартарии техникӣ дошт. Соли 1996 корхона боз як модели нави самосвалҳои конии БелАЗ- 75131 (борбардориаш 130 т)-ро истеҳсол кард. Сентябри 2005 завод ба истеҳсоли самосвалҳои конии БелАЗ- 75600 (борбардориаш 320 т) оғоз намуд.

Вазъи кунунӣ
------------

БЕЛАЗ-75450
Ба муносибати 50-солагии завод апрели 2010 намунаи таҷрибавии самосвали конии БелАЗ-75601 (борбардориаш 360 т) тайёр карда шуд. Завод дар тӯли таърихи худ зиёда аз 600 навъи самосвалҳои конии борбардориашон аз 27 то 360 т-ро бо теъдоди зиёда аз 130 ҳазор адад истеҳсол карда, ба 70 давлати ҷаҳон равона сохтааст.

Мошинҳои БелАЗ дар Тоҷикистон
-----------------------------

Хидмати самосвалҳои тамғаи БелАЗ дар сохтмони НБО-и Норак, НБО-и Роғун ва дигар иншооти энергетикии Тоҷикистон назаррас аст.

Сарчашма
--------

* БелАЗ / А. Турсунов // Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.

Пайвандҳо
---------

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | БелАЗ дар Викианбор |

* «Колыбель жёлтых исполинов: тест-драйв БелАЗа» на сайте журнала «Популярная механика» Бойгонӣ шудааст 30 октябри 2013  сол.
* Статья о БелаАЗе в «Российской газете»
* БелАЗ изготовил второй экземпляр карьерного самосвала грузоподъёмностью 320 тонн Бойгонӣ шудааст 3 апрели 2017  сол.

1. ↑
2. 1 2
3. ↑
4. ↑
**Бекор кардани шартномаи байналхалқӣ**- дасткашии яктарафаи давлат аз шартномаи байналхалқии басташуда дар асоси меъёрҳои ҳуқуқи байналхалқӣ, ки дар натиҷа шартнома барои давлати мазкур эътибори худро гум мекунад. Асос барои бекор кардани шартномаи байналхалқӣ инҳоянд: 

* вайрон намудани шартнома аз тарафи дигар иштирокчиён;
* дигаргун шудани ҳолатҳо;
* ҳангоме ки иҷрои шартнома имконнопазир мегардад ва ғайра.

Нигаред низ
-----------

* Вайрон кардани шартномаи байналхалқӣ

Эзоҳ
----

1. ↑  Фарҳанги истилоҳоти ҳуқуқ / Зери таҳрири Маҳмудов М.А. - Душанбе: ЭР-граф, 2009. - с.92
**Бектош** (тахал. ному насабаш Нарзуллоҳ Ҳайдарӣ; 10.9.1900, деҳаи Боғи Майдони Самарқанд – 1938, Сталинобод) — адабиётшинос, забоншинос, тарҷумон ва мунаққиди тоҷик. Яке аз асосгузорони филологияи муосири тоҷик.

Зиндагинома
-----------

Хатмкардаи омӯзишгоҳи таълиму тарбияи шаҳри Самарқанд ва Институти омӯзгории Боку (1922). Дар шаҳрҳои Самарқанд ва Тошканд (дар Дорулмуаллимини тоҷикӣ ва шуъбаи шарқшиносии Донишгоҳи Осиёи Миёна) ба тадрис ва корҳои адабӣ машғул шудааст. Узви Шӯрои илмии назди Комиссариати маорифи Тоҷикистон (1928), ҳайати таҳририяи маҷ. «Раҳбари дониш» ва узви ҳайати Кумитаи ташкилии даъвати Анҷумани илмии забоншиносони Тоҷикистон (1930) интихоб шудааст. Соли 1930 ба Сталинобод (ҳоз. Душанбе) омада, дар Институти таҳқиқоти илмии назди Комиссариати маорифи Тоҷикистон бахши тоҷикшиносӣ (кишваршиносӣ)-ро сарварӣ намудааст. Баъдтар мудири сектори (шуъбаи) таърихи адабиёти
Базаи тоҷикистонии АИ ИҶШС таъйин гардид. Ҳамзамон дар Институти давлатии педагогии Душанбе (ҳозира ДДОТ ба номи С. Айнӣ) аз фанҳои таърих ва адабиёт, дарс додааст. То замони бегуноҳ ба ҳабс гирифта шудан (1937) устоди донишгоҳи мазкур буд.

Эҷодиёт
-------

Фаъолияти илмӣ ва адабии Бектош серпаҳлу мебошад. Ӯ с-ҳои 20 садаи 20 дар бахши забоншиносӣ ба масъалаҳои алифбо, хусусияти овоии забон ва забони адабии тоҷикӣ, истилоҳгузинӣ, имло ва ғ. таваҷҷуҳ зоҳир карда, дар ин самт мақолаҳои «Аз куҳна ба нав. Тезис барои ташвиқотчиёни алифбои нави тоҷикӣ », (1928), «Дар атрофи забони адабии тоҷик »-ро (1930), навиштааст. Дар таълиф ва таснифи «Луғати тоҷикӣ-русӣ» (1932, ки ба сабаби айбмониҳои сиёсӣ ба табъ нарасид) иштирок кардааст. Фаъолияти Б. дар бахши адабиётшиносӣ дар ду самт: таҳқиқи таърих, назарияи адабиёт ва нақди адабӣ ҷараён гирифтааст. Мақолаи «Абулқосим Фирдавсӣ» (1932), рисолаи «Садриддин Айнӣ ва эҷодиёти ӯ» (1933) аз нахустин пажӯҳишҳои мукаммал дар бораи устод С. Айнӣ ва Фирдавсию «Шоҳнома»-и ӯ мебошанд. Дар китоби «Вазни манзумаи тоҷикӣ» (1935) оид ба таҳаввули вазнҳои шеъри тоҷикӣ – ҳиҷоӣ ва арӯзӣ баҳс ороста, онҳоро шарҳу тавзеҳ додааст.

Бектош муаллифи аввалин дастурамали гирдоварии фолклор (1930), ташкилкунандаи «Слёти ашӯлачиён ва ҳофизони тоҷикзабон » (1931), мақолаи «Дар атрофи мусиқии классикии тоҷик» (1932), Дар бораи В. Маяковский, П. Сулаймонӣ, Б. Азизӣ, Ҷ. Икромӣ ва диг. адибони замони шӯравии тоҷику рус мақолаҳо дорад. Бектош муаллифи китобҳои дарсӣ-тарбиявӣ: «Дар бораи Офтоб, Замин, Моҳ ва ситорагон» (1928), «Меҳнат ва дониш» (1930, ҳамроҳ бо Лубенсов), «Хрестоматияи адабиёт. Китоби қироати адабиёт барои синфҳои ҳафтум ва техникумҳо » (1932) ва ғ. мебошад.

Бектош соли 1945 дар ҷойи деҳаи хурд бунёд ёфтааст. Аз Хуҷанд то Бектош (49 км) автобус мегардад.

Сарчашма
--------

* Бектош // Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.

Эзоҳ
----
**Изместев Михаил Григоревич** (1926, Tomsk Oblast[d] — 1994, Krasnodar Krai[d]) — кӯҳкан. Қаҳрамони Меҳнати Сотсиалистӣ (1966).

Бригадири кӯҳканони қитъаи № 1 кони ба номи Ярославскийи иттиҳодияи «Ленинуголь»-и ш. Ленинск-Кузнетск. Дар як басти корӣ (смена) 120 т ангиштсанг кандааст. Солҳои 1972-77 устои кӯҳӣ дар кони ангишти Шӯроб (ҳоло ҶСК «Ангишт»)-и н. Исфара буд. Бо ордени Ленин ва медали «Дос ва болға» сарфароз гардидааст.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Изместев Михаил Григоревич // Замин — Илля. — Д. : СИЭМТ, 2017. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 7). — ISBN 978-99947-33-89-9.


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️  Гузариш ба унсури Викидода  Вебгоҳҳои мавзӯъӣ | 
* Герои страны

 |
**Амирӣ** — навъе аз себҳои маҳаллии пешпазак; селексияи халқист. Мевааш гирда, нӯгаш паҳн, сафеди ширмонанд, қисми болои тарафи офтобрасаш тобиши гулобӣ дорад. Пӯсташ суфтаи шаффоф, мағзаш сахти карсосӣ, сершираи нордон, вазнаш 75 – 80 г; авв. июл мепазад (аз шамол мерезад). Ҳангоми пухта гузаштан мевааш пахтамонанди бешира мегардад. Дарахти 15 – 20-солааш то 150 кг ҳосил медиҳад. Дар баъзе деҳаҳои водии Ҳисор парвариш мекунанд. Асосан барои тархӯрӣ истифода мешавад.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Викторовский Г. П. Плодовые ресурсы Бухарской республики. Всесоюзный институт растениеводство, ВАСХНИЛ, XIV, Л. 1936.

Сарчашма
--------

* Амирӣ // А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2021, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.
**Амлокдор** — шахси андозғундор аз заминҳое, ки мувофиқи ҳуқуқ молу мулки амир ба шумор рафта, дар истифодаи ҳақиқии деҳқонон буданд ва онҳо барои истифодаи ин заминҳо ба хазина андоз медоданд. Амлокдор дар ихтиёри худ оқсақолон, аминон, арбоб, мирзо ва мироб дошт. Дар садаи XIX – ибтидои садаи XX вилояту туманҳои аморати Бухоро (мирҳо ё бекҳо идора мекарданд) ҳамчун воҳиди маъмуриву андозбандӣ дар навбати худ ба амлокдорӣ тақсим мешуданд.

Ҳамчунин нигаред
----------------

* Амлок

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — 608 с. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2021, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.
**Амнияти иқтисодӣ** — яке аз қисматҳои асосии амнияти миллии давлат. Аз дидгоҳи фарохтар, зери мафҳуми амнияти иқтисодӣ кифоятии таъминот мутобиқи сатҳи талаботи амнияти миллӣ бо захираҳои молиявӣ ва бештар захираҳои зурурии худӣ, фароҳам овардани шароити мусоид барои рушди иқтисодиёт ва болобурди сатҳи рақобатпазирии мамлакат, ҳифозати манфиатҳои иқтисодии шахсӣ, ҷамъиятӣ, давлатӣ, аз таҳдидҳои дохилию хориҷӣ дар амон будан фаҳмида мешавад.

Амнияти иқтисодӣ бунёди амнияти миллист, ки бойгариҳои табиӣ, захираҳои истеҳсолӣ ва ғайриистеҳсолӣ, амволи ғайриманқул, захираҳои моддӣ (молӣ), инсонӣ, сохторҳои хоҷагӣ, оила, шахсӣ ва амсоли инҳоро фарогир аст. Косташавии амнияти иқтисодӣ ба хоҷагии ҳар мамлакат таъсири манфӣ расонда, манфиатҳои иқтисодии шахс, ҷамъият ва давлатро маҳдуд месозад. Стратегияи амнияти иқтисодӣ бошад, шароитҳои мусоиди рушди иқтисодӣ, баланд бардоштани сатҳи рақобатпазирӣ, инчунин ҳимояи манфиатҳои барои ҳаёт муҳимро аз хатарҳои дохилӣ ва берунӣ дар бахши иқтисодиёт таъмин менамояд. Фароҳам овардани чунин шарту шароитҳо барои ғанӣ гардидани буҷаи давлат, аз ҷумла барои таъмини захираҳои молиявӣ-иқтисодӣ, ки дараҷаи таъминоти зарурии амнияти миллиро дар бар мегирад, дар навбати аввал қобилияти мудофиавиро боътимод ва барои ҳалли масъалаҳои иҷтимоӣ вобаста ба баланд бардоштани сатҳи зиндагии мардум мусоидат менамояд. Таъмини амнияти иқтисодӣ аз рӯи хусусиятҳои худ вазифаи стратегӣ ва дарозмуддат мебошад.

Дар шароити ҳозира Стратегияи рушди иқтисодии ҷумҳурӣ дар асоси ҳуҷҷатҳои зерин амалӣ мегардад: Стратегияи миллии рушди ҶТ барои давраи то соли 2015 ва Стратегияи паст кардани сатҳи камбизоатӣ барои солҳои 2010 – 12 (давраи 3-юм). Пайи ҳам ва аз рӯи нақша амалӣ гардидани мақсадҳои барномавӣ, ки аз ҳуҷҷатҳои мазкур бармеоянд, ба рушди босуботи иқтисодиёти кишвар дар давоми 10 соли охир мусоидат намуданд. Маҷмӯи маҳсулоти дохилии (ММД) кишвар дар ин давра 2,2 маротиба афзуда, суръати болорафти миёнасолонаи он 8,3 фоизро ташкил дод. Сатҳи таваррум наздики 4 маротиба паст гардид. Қарзи берунии давлат, ки дар с. 2000-ум 108 фоизи ММД-ро ташкил медод, дар с. 2010 то андозаи 31, 5 фоиз кам гардид. Дастовардҳои мусбӣ дар сатҳи макроиқтисодӣ ба паст гардидани сатҳи камбизоатӣ дар кишвар мусоидат намуданд, ки он аз 81 фоизи соли 1999 то ҳади 49,3 фоиз дар с. 2009 пойин рафт. Барои комёб шудан ба амнияти иқтисодии кишвар корҳои бисёреро бояд анҷом дод. Бахусус, се самти стратегии фаъолияти иқтисодии кишвар барои ояндаи наздик муайян карда шудаанд, ки дар мавриди ҳалли мусбии онҳо метавон дар ин ҷода ба амнияти иқтисодӣ-и комил муваффақ гашт: таъмини истиқлоли энергетикӣ, бехатарии хӯрокворӣ, аз бунбасти коммуникатсионӣ раҳо бахшидани ҷумҳурӣ.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — 608 с. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2021, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.
**Амирхони Аҳмадхон** — нависанда, узви Иттифоқи журналистони Тоҷикистон (1998), узви Иттифоқи нависандагони Тоҷикистон (2014).

Зиндагинома
-----------

**Амирхони Аҳмадхон** 10 январи соли 1951 дар деҳаи «Ватан»-и ноҳияи Фархор таваллуд ёфтааст. Соли 1967 мактаби таҳсилоти умумии №6 ноҳияро хатм карда, чанде коргари хоҷагии ба номи Карл Маркс (солҳои 1966-1967), корманди корхонаи коркарди пахта (1967-1968), мураббии мактаб -интернати давлатии №5 будааст. Соли 1973 факултаи филологияи тоҷики Донишгоҳи давлатии Тоҷикистон ба номи В.И.Ленинро ба итмом расонда, ҳамзамон, омӯзгори мактаби таҳсилоти умумии №5, котиби масъули Ҷамъияти китобдӯстон (1976-1980), ходими адабӣ, мудири шуъба, котиби масъул, муҳаррири рӯзномаи «Гулистон», директори мактаби миёнаи №37 (1980-1995), муҳаррири калони Идораи барномаҳои сиёсӣ- байналмилалӣ, сармуҳаррири Телевизиони Тоҷикистон (1995-1999), муаллиф ва барандаи барномаҳои «Пайванд», «Инсон ва қонун», «Қонун ва ҷомеа», «Ҷиноят ва ҷазо», «Муколама», «Ваҳдат» ва силсиланамоишҳои «Тоҷикон дар масири таърих», муовини раиси Кумитаи телевизион ва радиои назди Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон (1999-2001), сардабири маҷаллаи «Тоҷикистон» (2001-2004), муовини вазири фарҳанги ҷумҳурӣ (2004-2006), эксперти Ҷумҳурии Тоҷикистон оид ба масоили фарҳанг ва таҳкими равобити фарҳангӣ дар Иттиҳоди Давлатҳои Мустақил (2004-2006), директори Комбинати полиграфии Душанбе(2007) будааст. Аз соли 2007 мудири шуъба ва котиби масъули ҳафтаномаи «Адабиёт ва санъат» мебошад. Ба ибтикори бевоситаи ӯ дар Тоҷикистон Оҷонсии Шумораи стандарти байналмилалии китоб (ISBN) таъсис ёфтааст (2005).

Эҷодиёт
-------

Муаллифи китобҳои «Умре дар хидмати мардум» (ба забонҳои тоҷикӣ ва русӣ, 2011), «Барги сабз» (2012) аст. Ҳамчунин, «Қиссаҳои Шайхи Ишроқ»-и Шаҳобиддин Яҳёи Суҳравардӣ ва пешгуфтори доктор Абулфатҳи Ҳакимиёнро ба «Куллиёти Шамси Табрезӣ» таҳия намуда, дар шакли китоби алоҳида пешкаши хонандагон сохтааст. Солҳои 2012-2014 пораҳое аз дафтари аввали «Шарҳи ҷомеъи «Маснавии маънавӣ»-и Карими Замониро барои чоп омода сохтааст.

Ҷоизаҳо
-------

* Аълочии маорифи Тоҷикистон (1999);
* Аълочии матбуоти ҶТ (2010).

Эзоҳ
----

1. ↑  Адибони Тоҷикистон (маълумотномаи мухтасари шарҳиҳолӣ)./Таҳия ва танзими Асрори Сомонӣ ва Маҷид Салим. – Душанбе, «Адиб», 2014, – с. 49 ISBN 978-99947-2-379-9
**Михаил Давидович Каменский** (*насаби ҳақиқӣ* Эйдис; 1889-1963) — арбоби давлатӣ ва ҳизбии шӯравӣ, котиби якуми кумитаи вилоятии РКП(б)-и Вилояти Мухтори Қирғизистон — Қаро-Қирғизистон (1924-1925).

Зиндагинома
-----------

Дар Шпол, губернияи Киев таваллуд шудааст. Аъзои РСДРП аз соли 1908.

Соли 1918 дар Одесса пинҳонӣ кор мекард. Дар соли 1919 дар ЧК-и вилоятии Одесса, баъд дар кори сиёсӣ дар Армияи Сурх хидмат кардааст. Соли 1921 дар Фронти Ҷанубӣ ярадор шуда, дар госпитал табобат мегирад (1921—1922).

Аз октябри соли 1922 — мудири шуъбаи ташкилии комитети губернияи РКП (б) Томск.

Аз июн то октябри соли 1924 — мудири шуъбаи ташкилии комитети вилоятии ҲК(б) Фарғонаи Туркистон.

Дар моҳҳои июн—ноябри соли 1924 — мудири шуъбаи ташкилии комитети ҳизбии вилоятии Фарғонаи Туркистон.

Аз 18 октябри соли 1924 то 23 марти соли 1925 — котиби якуми бюрои муваққатии вилоятии РКП(б) Қара-Қирғизистон.

Аз 5 ноябри соли 1924 то марти соли 1925 расман котиби дуюми бюрои ташкилоти ҳизби Қара-Қирғизистонро (1 — Ю. Абдрахмонов), дар ҳақиқат котиби якумро иҷро мекард.

Аз 27 март то 17 августи соли 1925 — котиби якуми комитети вилоятии РКП(б) — Қаро-Қирғизистон — Вилояти Автономии Кирғизистон.

Соли 1926 курсҳои марксизм-ленинизмро хатм кард.

Солзои 1925—1941 дар ташкилотҳои ҳизбии вилоятҳои Кавкази Шимолӣ, Чеченистон, Саратов ва Ярославл кор кардааст. Сардори Саридораи Комиссариати Халқии замин.

Солҳои 1941—1944 директори истгоҳи машина-трактории Краснореченски вилояти Фрунзе буд.

Дар соли 1945 ӯро сардори шуъбаи иқтисодиёти Вазорати хоҷагии қишлоқи СССР таъйин карданд.

Пайвандҳо
---------

* *Ярков А.* Евреи в Кыргызстане. — Бишкек, 2002.
* «Кыргызстан» улуттук энциклопедиясы: 4-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2012. 832 бет, илл. ISBN 978 9967-14-104 −9
Масъуд Озил (чап) бозисози «Реал Мадрид» дар ҳоли тарҳрезии як ҳамла
**Бозисоз** ё **плеймейкер** (англ. Playmaker) — дар футбол ба футболбозе гуфта мешавад, ки тарроҳ ва пайрезикунандаи аслии ҳамлаҳои тим аст ва маъмулан дар миёнаи майдон бозӣ мекунад. Бозисозҳо дар маҳдудаи миёни майдон амали зиёде доранд ва маъмулан аз назари тамошогарон ҷаззоб бозӣ мекунанд.

Дар хусуси ин, ки вазифаҳо ва хусусиёти як бозисоз чист, дар солҳои ахир назарҳои гуногуни зиёд вуҷуд дорад. Маҳорати монанди пос додан, қудрати тасмимгирӣ, ҳуши тактикӣ, таҳаррук ва хунсардии тавъам аз вежагиҳоест, ки барои як бозисози хуб зикр мешавад. Лозим ба зикр аст, замоне ки Хави Эрнандес дар бошгоҳи футболи «Барселона» ҳузур дошт. Ба вай лақаби "султони пос"-ро дода буданд. Зеро беҳтарин бозисозиҳоро анҷом медод.

Навъҳои бозисоз
---------------

Дар гузашта бештар базигароне, ки вазифаи бозисозиро бар уҳда доштанд, ҳофбеки ҳуҷумӣ ё ба истилоҳ *"шумораи 10"-и суннатӣ* мегуфтанд. Ба ин базигарон дар истилоҳи футболи Италия *треквартиста* (итол. *Trequartista*) ба маънои *сечаҳорум* гуфта мешавад. Дар солҳои ахир ин базигарон маъмулан вазифа доранд, то пушти сари муҳоҷим ба сурати *муҳоҷими козиб* ё муҳоҷими дувум англ. Second Striker тӯпро дар минтақаи ҳофбек партоб кунанд. Зайниддин Зидон намунае аз чунин базигаронест.

Навъи модернтаре аз бозисозҳо, ки ҳамакунун роиҷ аст, базигароне ҳастанд, ки дар футболи Италия *реҷиста* (итол. *Regista*) ва дар англисӣ *бозисози умқмеҳвар* (англ. Deep-lying playmaker) номида мешаванд. Як реҷиста аз ҷое дар ақиби майдон, бозии тимашро мегардонад ва бояд тавоноии партоби посҳои кӯтоҳи зиёд (ва ҳамчунин саҳеҳ) дошта бошад. Раҷиста вазифаҳои дифоъи бисёре дорад ва ниёз ба ҳимояти як ҳофбеки дифоъӣ қавӣ дар канори худ дорад. Намунаи чунин базигарон Андреа Пирло ва Хави ҳастанд.

Дар гузашта мақоми свипер (ё *либеро*) дар футбол роиҷ буд, ки гоҳе ин бозигарон нақши бозисозро ифо мекарданд.

Эзоҳ
----

1. 1 2  Eva Lavric, ed. *The Linguistics of Football*. vol. 38. Language in performance. BoD – Books on Demand, 2008. 66. ISBN ‎3823363980, 9783823363989.
2. 1 2 3 4 5 6  The Regista And the Evolution Of The Playmaker - Football Analysis(англ.), *Football Analysis* (5 July 2013). Бойгонӣ шудааст 7 ноябри 2019  сол. Проверено 25 июни 2018.
3. ↑  *Jonathan Wilson.* The Question: How is the playmaker role changing? | Jonathan Wilson(англ.). *the Guardian* (4 April 2013). 25 июни 2018 санҷида шуд.
4. 1 2  Jaime Orejan. *Football/Soccer: History and Tactics*. McFarland, 2011. 109, 121, 238. ISBN ‎0786485663, 9780786485666.
**Бозиҳои роёнаӣ** (англ. PC game), ё **бозӣ барои роёнаи шахсӣ** (англ. personal computer game) — бозии видеоӣ аст, ки ба ҷойи иҷро рӯйи консули бозии видеоӣ ё дастгоҳи оркид, дар роёнаи шахсӣ анҷом мешавад. Бозиҳои роёнаӣ аз соли 1983 хусусан дар Аврупо роиҷ гардиданд. Ин замон, замони кудгзории утоқи хоб ном гирифт. Ин бозиҳо аз соли 2000 ба сурати диҷитолӣ мавриди интишор қарор гирифтанд. Ин бозиҳо ба сурати ройгон ё ба унвони маҳсули тиҷорӣ арза мешаванд.

Эзоҳ
----

1. ↑  Games for PC — play online for free on Yandex.Games

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️  Гузариш ба унсури Викидода  Фарҳангҳо ва донишномаҳо | 
* Большая норвежская

 |
| Дар феҳристҳои китобшинохтӣ | 
* LCCN: sh99001960
* NKC: ph124512

 |
БАТ, (англиси bath.– гармоба), шаҳри қадимие дар ҷанубу ғарби Англия, дар соҳили дарёи Эйвон. Аҳолиаш 84 ҳазор нафар (2012). Аз қадим ҳамчун макони осоишгоҳи гармобашифоӣ машҳур буд. Дар Бат 4 чашмаи маъданӣ мавҷуд аст, ки ҳарор. то 460 С буда, барои табобати бемориҳои дарди мафосил (ниқрис), тарбод (ревматизм) ва фалаҷ истифода мешавад. Дар Бат корхонаҳои мошинсозӣ, дӯзандагӣ ва табъу нашр мавҷуданд. Осорхонаи костюмҳо, калисои готикӣ, нигористони бадеӣ ва маҷмааи биноҳои бо услуби класситсизм бунёдгашта дорад.

Адабиёт
-------

Новая российская энциклопедия. Т. II. М. 2005; Britanica. Настольная энциклопедия. Т. 1. М. 2009.

Манбаъ
------

* Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — 664 с. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.
**Бастанигор** (порсӣ:بسته نگار) - гӯшаест дар шуъбаи «Муҳайяр»-и мақоми «Ҳусайнӣ»-и «Дувоздаҳмақом». Аз алҳони баланди «Муҳайяр» ҳосил шуда, бо усули (зарби) «Барафшон» иҷро мегардад. Ҳакимон ва мусиқидонони гузашта «Бастанигор»-ро аз овози хурӯс гирифта, сипас таркиби пардавиашро чунин мураттаб сохтанд: аз аввалин нағмаи шуъбаи «Моҳур» оғоз ёфта, ба шуъбаҳои «Сегоҳ» ва «Нуҳуфт» меравад, сипас ба овозаи «Моя» омада, хотима меёбад. 
**Бастанигор** (Баста, Бастаи нигор) - оҳанги бостонӣ дар мусиқии устодонаи тоҷик, ки ихтирои онро ба Борбади Марвазӣ (589-90-628-38) мансуб донистаанд. Шуъбаи маъмул дар таркиботи Дувоздаҳмақом (садаҳои 12 -17 ва ибтидои ас.18). 
«Бастанигор» суруди на он қадар шӯх буда, таъсири муфарраҳ доштааст, аз ин рӯ онро дар гузашта дар маҳфили толибилмон, дар назди подшоҳону амирон ва инчунин дар маҷлиси писарону духтарон иҷро мекардаанд. Аз рӯйи таъсирнокиаш «Бастанигор»-ро вақти ғуруби офтоб ва дар тирамоҳ дар таркиби «Ҳусайнӣ» мехондаанд; 2) дар «Шашмақом» дар қисми Мушкилот (созӣ)-и мақоми «Сегоҳ» бо номи «Сақили бастанигор» омадааст. Бо ин ном дар мақомҳои хоразмӣ (мақоми «Сегоҳ») низ ҷой дорад; 3) яке аз гӯшаҳои машҳури мусиқии «Ҳафтдастгоҳ»-и Эрон, ки дар таркиби дастгоҳҳои (мақомҳои) «Моҳур» (гӯшаи сиючорум), «Сегоҳ» (гӯшаи нуҳум), «Чаҳоргоҳ» (гӯшаи нуҳум), «Рости Панҷгоҳ» (гӯшаи нуздаҳум) иҷро мешавад; 4) яке аз оҳангҳои давраи Сосониён, ки бо номи «Баста» дар маъхазҳо қаламдод шудааст.

Адабиёт
-------

* Маҳмуди Ҳусайнӣ. Қонуни илмӣ ва амалии мусиқӣ /Таҳия ва таҳқиқи А. Раҷабов. Д. 1987;
* 
* عبدالقادر مراغی. مقاصد الالحان. تهران، ۱۳۵۶؛ فرهنگنامۀ موسیقئ ایران. تهران، ۱۳۷۵

Нигаред низ
-----------

Шашмақом

Эзоҳ
----

1. ↑  Донишномаи Шашмақом./Зери таҳрири Олимов К. Абдувалиев А. Азизӣ Ф. Раҷабов А. Ҳакимов Н. – Душанбе, 2009. - с. 38 ISBN 978-99947-49-13-3

Энсиклопедияи миллии тоҷик, ҷилди 2
**Амирмастии Ҳиравӣ** (? - 1514, Бухоро) — сароянда ва навозандаи тоҷику форс.

Зодгоҳ
------

Зодгоҳаш Ҳирот. Амирмастии Ҳиравӣ санъати мусиқиро дар Ҳирот фаро гирифтааст. Овози хеле форам доштааст. Чанде дар ҳузури Абдурраҳмони Ҷомӣ дарси мусиқӣ гирифта, таснифоти «Нақши имомӣ»-ро аз худи ӯ омӯхтааст. Ӯ дар навохтани уд, танбӯр, рубоб ва махсусан қобуз маҳорати баланд дошта, бо номи Амирмастии Қобузӣ ҳам маъруф будааст. Амирмастии Ҳиравӣ ба Бухоро омада, ба чандин ҳунармандон ҳунари созандагиро ёд додааст. Маҳмуди Насафӣ, Ҳофизи Турдӣ, Қосими Баззоз ва дигарон шогирдони Амирмастии Ҳиравӣ мебошанд. Амирмастии Ҳиравӣ чанд асари мусиқӣ дар мақоми «Ироқ», «Дугоҳ», «Исфаҳон», «Бузург», «Рост» ва ғ. тасниф кардааст.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Раҷабов А. Афкори мусиқии тоҷик дар асрҳои XII – XV, Д. 1989;
* Раҷабов А. Мусиқии тоҷикон ва анъанаҳои таърихии он дар садаҳои XVI – XVII, Д. 2007.

Сарчашма
--------

* А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — 608 с. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2021, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.
**Амирҷон Сабурӣ** (форсӣ: امیر جان صبوری‎; зод. асри XX, Ҳирот) — овозхон, оҳангсоз ва таронасози аҳли Афғонистон аст.

Таронаҳои ӯ бештар ба забони форсии дарӣ аст. Вай дар Конодо сукунат доштааст ва акнун дар Узбакистон зиндагӣ мекунад.

Амирҷон Сабурӣ таснифҳои ағлаб оҳангҳояшро низ худаш сохтааст ва ҳамчунин таснифҳои бисёре аз оҳангҳоеро, ки барои дигарон сохта низ аз сурудаҳои худ ӯст.

Зиндагинома
-----------

Асмирҷон Сабурӣ мутаваллиди шаҳристони Адраскани вилояти Ҳироти Афғонистон мебошад. Сабурӣ аз шонздаҳсолагӣ ба ҳунар овозхонӣ рӯй овард ва барои аввалин бор ҷашнвораи оҳангҳои миллӣ ва маҳаллӣ дар Кобул оҳанге ба номи «Духтари ҳирӣ»-ро хонд, ки бо истиқболи зиёде рӯбарӯ шуд ва мақоми дувумро ба даст овард ва ӯ пас аз он ин оҳангро дар Родиюи Афғонистон забт кард.

Сабурӣ дар соли 1360 оркестри мусиқӣ ба номи «Гули сурх» ташкил дод, ки дар он ҳунармандоне чун Ваҷиҳа ва Фарид Растгор, Ҳафиз Висол, Маҳмуд Комин, Кабир Матин, Шариф Соҳил, Наим ва дигарон бо ӯ буданд.

Амирҷон Сабурӣ дар кори худ як вақфаи тӯлонӣ дошт, аммо дар соли 2005 ба олбуми «Зиндагӣ ҳамин аст» бозгашт. Дар бораи ӯ мустанаде ба номи «Хоби талоӣ» вуҷуд дорад.

Амирҷон Сабурӣ дар сол 1976 издивоҷ намуда ва се писар ба номҳои Алӣ Сино, Илёс ва Аҷмал ва як духтар дорад.[6] Сабурӣ пас аз шонздаҳ соли зиндагӣ дар хориҷ аз кишвар, сафарҳое ба Афғонистон доштааст.

Оҳангшиносӣ
-----------

Албуми «Зиндагӣ ҳамин аст»:
* Зиндагӣ ҳамин аст
* Шаби ялдо
* Кӯҳ ба кӯҳ намерасад
* Нуқл ва сандалӣ
* Аввали ишқ
* Ҳавои ёр
* Остини куҳна
* Баргардам ба Ҳирот
* Шаҳр холӣ
* Дили ту аз мо хабар надорад
* Ҷудоӣ

Албуми дуюм
* Қафасҳои тилоӣ

Дигар сурудҳо
* Шаҳри хуршед
* Ҳомӣ
* Сикаи тило

Эзоҳ
----

1. ↑  رادیو دری ایران Бойгонӣ шудааст 24 сентябри 2011  сол.، بازدید: اوت ۲۰۱۱.
2. ↑  ‭BBC ‮فارسی‬ - ‮افغانستان‬ - ‮امیرجان صبوری مهمان استدیوی شماره هفت‬(форсӣ). *www.bbc.com*. 16 феврали 2023 санҷида шуд.
3. ↑  "سیبی از بهشت" در روزگار دوزخی – DW – ۱۳۸۹/۳/۲۷(форсӣ). *dw.com*. 16 феврали 2023 санҷида шуд.
4. ↑  IranSong Бойгонӣ шудааст 31 октябри 2010  сол. بازدید: اوت ۲۰۱۱.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️  Гузариш ба унсури Викидода  Дар шабакаҳои иҷтимоъӣ | 
* Фейсбук
* Фейсбук
* Инстаграм

 |
| Тасвир, видео ва садо | 
* Apple Music
* Deezer
* Spotify

 |
| Вебгоҳҳои мавзӯъӣ | 
* Discogs

 |
| Дар феҳристҳои китобшинохтӣ | 
* LCCN: n2007007821
* VIAF: 58524496
* WorldCat VIAF: 58524496

 |
**Хоначабозӣ, каппабозӣ равотбозӣ** – бозии муқаррарии бачагони тоҷик. Бачаҳо дар майдончаҳо аз хоку лой деворе месозанд ва аз як самти он дари даромад боз менамоянд. Байни онро тоза карда, об зада, мерўбанд. Сипас ба даруни он «Ҳавлича» даромада менишастанд ва бо бозичаҳои гуногун машғули бозӣ мешуданд ё бозиҳои меҳмондорӣ, тўйбозӣ, духтурбозӣ ва ғайраро ташкил мекарданд. Дар Саросари кишвар фаъол аст.

Адабиёт
-------

* Донишномаи фарҳанги мардуми тоҷик. Ҷ.1, Душанбе, 2015.

Нигаред низ
-----------

* «Чумчуқ ё лайлак?»

Эзоҳ
----

1. ↑  Феҳристи миллии фаҳанги ғайримоддӣ /Natioal list of intangible cultural hertage/ Пажӯшиҳгоҳи илмӣ-тадқиқотии фарҳанг ва иттилооти Вазорати фарҳанги ҶТ – Душанбе: «Аржанг» 2016, – С. 210

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Ин мақолаи нопурра аз таърих мебошад.Шумо метавонед бо пурра кардани ин ба Википедия кумак кунед.* |
БАТИСФЀРА (юнони bathys – амиқ ва sphaira – кура), камераи мустаҳками курашакл, ки барои мушоҳидаҳои зериобӣ хидмат мекунад ва ба воситаи симтаноб аз киш¬тӣ ба қаъри об фуроварда мешавад. Бар хилофи батискаф худгард нест. Батисфера низоми тозакунии ҳаво, телефон, таҷҳизоти андозакунӣ ва люк (дариҷаҳои мудаввари биниш) дорад.

Батисфера. имкон медиҳад, ки дар умқи бештар аз 1000 м таҳқиқот анҷом дода шавад. Умқи калонтарине, ки бо ёрии Батисфера таҳқиқ шудааст, 1371,6 м-ро ташкил медиҳад (пилот – Отис Бартон, 1948).

Манбаъ
------

* Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — 664 с. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.
**Аммонитҳо**(лот. Ammonoidea) — як навъ ҷонварони бемуҳраи мунқариз. Аз давраи девон то давраи табошар зиндагӣ кардаанд.

Аммонитҳо гӯшмоҳии гуногун доштанд, ки бо девораҳои кӯндаланг ҷудо шуда буд. Ҳар девора ҳуҷраро мемонд. Дар ҳуҷраи охир, ки бо даҳон тамом мешуд, танаи нарми ҷонвар ҷойгир шуда буд. Ҳуҷраҳои дигар бо газ пур буда, вазифаи ҷиҳози гидростатикиро иҷро мекарданд. Ҳуҷраҳо бо ҳамдигар ба воситаи ғуррии бандакмонанди танаи нарм бо рагҳои хунгард, ки низоми мӯътадили газро дар қисмҳои бадан таъмин менамуданд, пайваст буданд. Қутри гӯшмоҳӣ то 2 м буд. Аммонитҳо дар баҳрҳо сукунат доштанд. Яке нағз шино мекард, дигаре хазида ҳаракат менамуд. Аммонитҳо барои аниқ кардани қонуниятҳои инкишофи фардии организм (онтогенез) ва таносуби он бо филогенез муҳим аст, зеро ҳама қисмҳои гӯшмоҳии аммонитҳо дар ҷараёни онтогенез сахт тағйир ёфтаанд.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* Аммонитҳо // А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2021, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.
**Муҳаммад Осиф Ҷалолӣ** (форсӣ: محمد آصف جلالی‎; маъруф ба **Коко Осиф**; 1957, вилояти Кописо — 1 январи 2020, Кобул) — танзпардози маъруфи Афғонистон ва муҷрии телевизион.

Зиндагинома
-----------

Осиф Ҷалолӣ дар соли 1957 дар вилояти Кописо ба дунё омадаааст. Ӯ сокини аслии вилояти Лугар буд, аммо бештари солҳои умри худро аз навҷавонӣ ба баъд дар Кобул гузарондааст.

Корнома
-------

Осиф Ҷалолӣ барои муддатҳо муҷрии барномаи «Шабханд»-и телевизиони Афғонистон буд. Мардум бештар ба хотир шӯхиҳояш, ӯро ба номи «Коко Осиф» мешиносанд. Ӯ ҳатто дар замони ҳукумати толибон танзҳояшро дар хориҷ аз Афғонистон рӯйи навор забт ва ба бозор арза мекард.

Ӯ ҳамчунин дар филми маъруфи «Булбул» нақш бозидааст.

Даргузашт
---------

Осиф Ҷалолӣ рӯзи 1 январи соли 2020 дар шифохонае дар шаҳри Кобул бар асари сактаи дил даргузашт.

Эзоҳ
----

1. ↑  آصف جلالی، طنز پرداز پرآوازۀ افغانستان درگذشت(форсӣ). *طلوع‌نیوز*. 2 январи 2020 санҷида шуд.
2. 1 2  آصف جلالی طنزپرداز معروف افغانستان درگذشت(форсӣ) (1 январи 2020). Проверено 2 январи 2020.
3. ↑  Даргузашти Осиф Ҷалолӣ ҳаҷвнигори шинохтаи афғон(тоҷ.). *Радиои Озодӣ*. 2 январи 2020 санҷида шуд.
**Вишнуия́**, **вишнуи́зм**, ё **вайшнави́зм** (санскр. वैष्णव धर्म, vaiṣṇava dharma) — яке аз равияҳои динии интишорёфтаи Ҳинди Қадим баъди давраи ведоӣ, дар баробари шиваия ва бараҳмания, ки пайравонаш ба Вишну ва таҷассуми ӯ дар сурати Рама ва Кришна муътақиданд.

Таърих
------

Муборизаи шадиди табақотӣ байни кшатрияҳо ва бараҳманҳо (миёнаҳои ҳазораи якуми пеш аз м.) боиси пайдоиши равияҳои нави ойинӣ, ба мисли вишнуия, ҷайния ва буддоия гардид. Умумияти вишнуия бо дигар низомҳои динию фалсафӣ инкори қурбониҳои хунӣ ва таблиғи ахинса (даст кашидан аз осебрасонӣ ба мавҷудоти зинда), ҷиҳатҳои фарқкунандаи он теизм ва таълимот дар бораи бҳакти (дӯстӣ бидуни ғараз) аст, ки дар вишнуия бо таълимот дар бораи зарурати анҷоми вазифа — карма-йога тавъам мебошад. Инкишофи ғояи вишнуия дар асрҳои 3-1 то мелод дар Маҳабҳарата ва Рамаяна дида мешавад. Дар вишнуия эътиқод ба таслис (сегонагӣ)-и худоён: Браҳма — Вишну — Шива, ки ҳар кадоми онҳо давраҳои асосии ба вуҷуд омадани оламро такмил мекарданд, роиҷ гашт.

Унсурҳои гуногуне, ки ба вишнуия дохил шуданд, «ном»-ҳои асотирии Вишнуро ифода мекарданд. Номи аз ҳама қадимии Вишну — Нараяна назарияи кайҳонишинохтии обҳои ибтидоиро ба миён оварда, ба назарияи таквини олам ибтидо гузошт. Сипас он бо Кришна айният дода шуд. Тақрибан дар миёнаҳои ҳазораи якуми то мелод вишнуияро буддоия танг карда баровард. Буддо таҷассуми Вишну ва вишнуия аз ҷониби сулолаи буддоӣ — Гуптаҳо ҳамчун дини давлатӣ пазируфта шуд. вишнуия аз рӯйи ғоя ба мактаби фалсафии дорои ҷанбаи моддигароии санкхя пайваст буда, онҳо як таълимоти томро дар бораи олам ҳамчун амали густардашаванда ва барчидашавандаи табиат инкишоф доданд. Рамануҷа фалсафаи вишнуияро идома дода, комил сохт. Ӯ таълимоти санавият (дуалистӣ)-и санкхяро аз назари диалектикаи содалавҳонаи тавҳидӣ (монистӣ) шарҳ дод.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Древнеиндийская философия. Начальный период. М. 1963;
* Васубандху. Абхидхармакоша. Раздел первый / Пер. с санскрита, введение, комментарий, историко-философское исследование вишнуия И. Рудого. М. 1990;
* Степанянц М. Т. Восточная философия. М. 2001;
* Индийская философия. Энциклопедия. М. 2009;
* Zimmer H. Philosophies of India. London, 1952;
* قدیر س. ا. تفکر فلسفی در هند پیش از اسلام// محمد شریف. تاریخ فلسفه در اسلام. تهران، 1362هـ.ش؛
* عبد العظیم رضائی. اصل نسب. تهران، 1372 هـ.ش.ر

Сарчашма
--------

* Вишнуия / М. Ҳазратқулов // Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️  Гузариш ба унсури Викидода  Фарҳангҳо ва донишномаҳо | 
* Большая каталанская
* Большая каталанская
* Большая российская (старая версия)
* Большая российская (научно-образовательный портал)
* Православная
* Britannica (онлайн)
* Universalis

 |
| Дар феҳристҳои китобшинохтӣ | 
* BNF: 119419143
* GND: 4190086-8
* J9U: 987007531707705171
* LCCN: sh85141792
* NKC: ph116584

 |
Охури гов дар оғил
**Охур** — ҷоест барои хӯроки чорпоён. Охур пошхурӣ, сарфаи хӯрок, шароити беҳдошту гигиенаи хӯрокдиҳиро таъмин менамояд. Сохт ва андозаи охур ба намуд, синну сол ва усули пар­вариши чорво вобаста аст. Охур бояд барои ҳар гуна хӯроки якдафъагии ҳайвонот, инчунин барои пур кардани хӯрок, беҳдошт ва дезинфексия мувофиқ бошад.

Навъҳои охур
------------

Охур барои гов стасионарӣ ва сайёр, яктарафа ва дутарафа, фардӣ ва муштарак мешавад. Шакл ва андозаи охур мувофиқи дар дарун ё беруни охур ҷойгир шудани таҳвилнавори тақсимгарак (транспортёр) гуногун мешавад. Дар СССР барои чорпоёне, ки баста ва набаста парвариш мекунанд, бештар охурҳои стасионариро истифода мебаранд, барои гӯсолаҳо бошад, охурҳои ҷудошавандаро ба кор мебаранд. Барои говҳои ҷушоӣ, ки бо дастгоҳҳои говдушӣ таҷҳизонида шудааст, аз охурҳои фардӣ (барои консентрат) истифода мекунанд. Консентрат ба охур аз дозатор дохил мешавад, ки бо ёрии механизмҳо, дастӣ ё автоматӣ ба кор медароранд. Охур одатан ҳангоми бино кардани молхонаҳо сохта мешавад.

Охурҳо дар фермаҳо
------------------

Дар фермаҳои асппарварӣ охурро барои хӯрокиҳои омехта ва дурушт истифода мебаранд. Аввал охурҳои чудо мешудагӣ месозанд ва пас ба девор мустаҳкам мекунанд. Онҳоро барои хасбеда ва силос пешакӣ охур тахсис мекунанд, барои консентратҳо —рештак. Ба барраҳо дар новаҳои паҳнпоя хӯрок медиҳанд. Барои фермаҳои хукпарварӣ дар саноат намудҳои гуногуни охурҳои автомат бароварда мешавад. Махсусан охурҳои навъи АКТ, СМ-1 ва ВС-1,0 маъмуланд. Охурҳои АКТ ва СМ-1 барои хӯрокҳои хушки пошхӯранда (АКТ-и дутарафа ба 50— 60 хук, СМ-1-и яктарафа барои 20—30 хук), ВС-1,0 барои ниммоеъҳои омехта ва пасмондаҳои хӯрокии пухташуда таъйин шудаанд. Гунҷошиаш 1 тонна хуроки ниммоеъ. Ба­рои дигар чорпоёни хочагии қишлоқ ҳам охурҳои махсус месозанд.

Эзоҳ
----

Пайвандҳо
---------

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Охур дар Викианбор |

Сарчашма
--------

* Охур // Муҳит — Плеханов. — Д. : СИЭСТ, 1984. — (Энциклопедияи Советии Тоҷик : [дар 8 ҷ.] /  сармуҳаррир А. С. Сайфуллоев ; 1978—1988, ҷ. 5).