**Ноҳияи Ашт** (хати ниёгон: *ناحیه اشت*) — яке аз ноҳияҳои вилояти Суғд аст. Ноҳия 29 сентябри соли 1926 таъсис ёфтааст. Аҳолӣ — 155 200 нафар (соли 2016), асосан тоҷикон ва ӯзбекон. Масоҳати ноҳия — 2790 км². Маркази ноҳия — шаҳраки Шайдон.

Масофа: аз Ашт то Хуҷанд — 107 км, то Душанбе — 448 км. То истгоҳи роҳи оҳани наздиктарин (Хуҷанд) – 90 км.

Ҷойгоҳ
------

Ашт дар нишебҳои ҷанубу шарқии қаторкӯҳҳои Қурама воқеъ аст. Ҳудуди ноҳия ноҳамвор, қисми шимолу ғарбиро нишебҳои қаторкӯҳҳои Қурама ва қисми ҷанубу шарқиро водии Фарғона ташкил медиҳад. Нуқтаи баландтаринаш аз сатҳи баҳр 3768 м (қуллаи Бобои Об дар қаторкӯҳи Қурама), пасттаринаш 346 м (сатҳи обанбори Қайроққум). Дар қисми ҷанубу ғарбӣ дашти Ашти Калон ва кӯҳу теппаҳои Оқбел, Махавтоғ, Бахмалтеппа, Мӯлчоқтеппа (баландиаш 700—1000 м) воқеанд. Ашт аз конҳои полиметалл, флюорит, намаки ош ва ашёи хоми бинокорӣ, санги мармар ғанӣ аст. Сойҳои Ашт (Понғоз (Пунғаз), Мулломир, Ошоба, Ғудос, Ашт) камоб, то дарёи Сир намерасанд. Оби кӯли Оқсукон (Ахсикон) шӯр ва лойқааш табобатист. Дар Ашт навъҳои гуногуни хокҳои хокистарранг, баъзан шӯр ва дар кӯҳҳо хоки ҷигарранг вомехӯранд. Наботот дар ҳамвориҳо хусусияти биёбонӣ ва нимбиёбонӣ доранд. Дар доманаи кӯҳҳо гиёҳҳои даштӣ мерӯянд. Дашти Ашти Калон қисман аз Канали Шимолии Фарғона ва қисман аз пармачоҳҳо обёрӣ мешавад. Дар даштҳои беоб гиёҳҳои хоклес, янтоқ, ҷорӯбак, зағоза, шибоғ, шӯра, ишлон, ҳазориспанд, анғӯза ва ғ. дар кӯҳу нишебиҳо бурс, бодом, зирк, дӯлона, ҳафтпӯст, аврук, настаран, гиёҳҳои дорувории ҷағҷағ, газна (тавланг), қоқу, чойалаф, ҳулбӯ, зуф ва ғ. мерӯянд. Дар маҳалҳои аҳолинишин дарахтони биҳӣ, зардолу, гелос, тут, нок, мурӯд, санҷид, сафедор, маҷнунбед, сада ва ғ. бисёранд. Олами ҳайвоноташ гуногун, дар кӯҳу даштҳо калтакалос, муш, калламуш, мири мушон, морҳои гуногун (мори афъӣ, мори чипор, тирмор, кӯрмор); гург, гуроз, рӯбоҳ, оҳу, шағол, бузи кӯҳӣ ва ғайра; аз парандаҳо калхот, уқоб, кабк, булбул, бедона, тазарв, бум, чуғз, кабки ҳилол, фароштурук, мусича, акка, зоғ, кабӯтар, гунҷишк, эзорсурхак, соч, фотимачумчуқ, ҳудҳуд ва ғ. вомехӯранд.

Иқлим
-----

Иқлими ноҳия гармсер (субтропикӣ)-и хушк, тобистони ҳамвориҳо гарм, зимистонаш муътадил. Ҳарорати миёнаи июл 27,7°С, янв. −17°С. Дар кӯҳҳо тобистон салқин, зимистон хунук. Бориш нисбатан зиёд.

Таърих
------

Ноҳияи Ашт 29 сентябри соли 1926 ташкил шудааст.

Мардум
------

Мардуми Ашт ба забонҳои тоҷикӣ ва узбекӣ сухан мегӯянд. Аҳолиаш 155 200 нафар (соли 2016) асосан тоҷикон, инчунин ӯзбекҳо ва русҳо зиндагонӣ мекунанд.

| **сол** | 2014 | 2015 | 2019 | 2020 |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| **шумора (ҳаз. нафар)** | 147,5 | ↗151,6 | ↗164,8 | ↗168,1 |

Бахшбандӣ
---------

Ноҳияи Ашт дорои 8 ҷамоати деҳот: Понғоз, Ашт, Пунук, Шодоба, Ошоба, Ифтихор, Ориён, Меҳробод ва ҷамоати шаҳраки Шайдон аст. Маркази ноҳия — шаҳраки Шайдон.

Бар асоси Қонуни тақсимоти кишварӣ, ноҳияи Ашт 1 шаҳрак ва 8 ҷамоат дорад:

|  |
| --- |
| **Ҷамоатҳои ноҳияи Ашт** |
| Ҷамоат | Аҳолӣ |
| шаҳраки Шайдон | 11300 |
| Шайдон | 18200 |
| Понғоз | 28532 |
| Шодоба | 8990 |
| Ошоба | 21260 |
| Ифтихор | 11201 |
| Ориён | 17487 |
| Пунук | 8841 |
| Ашт | 21409 |
| Меҳробод | 13123 |
|

Ҳукумат
-------

Сарвари ноҳияи Ашт Раиси Ҳукумати он аст, ки вайро Раиси Ҷумҳурии Тоҷикистон таъйин мекунад. Ниҳоди қонунгузори ноҳияи Ашт Маҷлиси намояндагони халқӣ мебошад ки онро раъйдиҳандагони ноҳияи Ашт барои 5 сол интихоб мекунанд.

Иқтисод
-------

Соҳаҳои асосии хоҷагии ноҳия: пахтакорӣ, боғдорӣ, чорводорӣ. Ғалла (гандум, ҷав, сулӣ, ҷуворимакка), сабзавот, картошка, пахта, полезиҳо, хӯроки чорво ҳам кишт карда мешавад. Майдони умумии заминҳои корам, аз ҷумла заминҳои обӣ 18007 га, заминҳои кишти пахта 7169 га, ғалладо­на 3370 га, картошка 260 га, сабзавот 494 га, полезиҳо 222 га, хӯроки чорво 6479 га, диг. зироатҳои техникӣ 291 га, боғдорӣ 13210 га. Соли 2009 дар ноҳия 2 хоҷагии давлатӣ, 1 хоҷагии ҷамоатӣ, 2 хоҷагии ҷангал, 382 хоҷагиҳои деҳқонӣ (фермерӣ), 21 хоҷагиҳои ёрирасони ташкилотҳо вуҷуд дошт. Шумораи чорво ва паранда дар ҳамаи бахшҳои хоҷагидорӣ (2009): гов 26532 сар, говҳои дӯшоӣ 17032 сар, бузу гӯсфанд 140348 сар, асп 817 сар, паранда 41662 сар. Дар ноҳия 2 муассисаи нақлиётӣ, 1 муассисаи таъмири роҳҳо, нуқтаҳои хидмати маишӣ, 5 ташкилоти сохтмонӣ, 9 корхонаи саноатӣ (2 корхонаи пахтатозакунӣ, 2 корхонаи равғанкашӣ, корхонаи истеҳсол ва коркарди намаки ош, корхонаҳои консерв, нонпазӣ, коргоҳи истеҳсоли пахтаи хоҷагӣ), 112 нуқтаҳои савдои хусусӣ, муассисаи хӯрокворӣ ва матбаа мавҷуд аст. Ҳаҷми истеҳсоли маҳсулоти саноатӣ дар с. 2008 ба 34,1 млн сомонӣ расид.

Маориф ва фарҳанг
-----------------

Соли таҳсили 2009—2010 дар Ашт 56 мактаби таҳсилоти миёнаи умумӣ, 4 мактаби таҳсилоти умумии асосӣ, 4 мактаби таҳсилоти ибтидоӣ, 5 гимназия ва литсей, 2 муассисаи таҳсилоти ибтидоии касбӣ, муассисаҳои таҳсилоти миёнаи касбӣ, 2 омӯзишгоҳи касбӣ-техникӣ, 15 муассисаи томактабӣ мавҷуд буд, ки 29179 нафар хонанда дошт. Ба онҳо 2910 нафар омӯзгор таълим медоданд. Ашт дорои 8 беморхона, 16 маркази саломатӣ, 38 хонаи саломатӣ, дармонгоҳ, 11 дорухона, 6 хонаи фарҳанг, 21 клуб, 9 кинотеатр, 29 китобхона, 1 мактаби санъати бачагона, 3 варзишгоҳ, 22 толори варзишӣ, 1 мактаби варзишӣ, ҳавзи шиноварӣ, 64 майдончаи варзишӣ аст. Ёдгориҳои маданию таърихӣ: Қалъаи Афросиёб, Тӯдаи Калон, Меҳроби Ашт, Кампирдевор, Тӯдаи Хурд, Қалъаи Бободархон. Матбуоти даврӣ: «Шӯҳрати Ашт», «Навиди Умед», «Маҳрам».
Қаҳрамони Иттиҳоди Шӯравӣ Тӯйчӣ Эрйигитов, Қаҳрамонони Меҳнати Сотсиалистӣ Усмоналӣ Бобоназаров, Мирзоҷон Додоҷонов, Раззоқов Малик, Тоҷиддин Имомалиев, Ҷӯрабой Муъминов, Худойқул Назаров, Карим Холдоров, Имомназар Хоҷаназаров, нахустпрокурори генералии Ҷумҳурии Тоҷикистон генерал Нурулло Ҳувайдуллоев, дорандаи Мукофоти давлатии Тоҷикистон ба номи Абуалӣ ибни Сино, профессор Фарҳод Зикриёев, Арбобони илм ва техникаи Ҷумҳурии Тоҷикистон, профессорон: Баҳриддин Камолиддинов, Иброҳим Усмонов, узви вобастаи АИ Ҷумҳурии Тоҷикистон Эргашбой Муҳаммадиев, профессор, доктори илмҳои геология ва минералогия Садриддин Абдураҳимов, нависанда, шоир, мунаққид, драматург ва тарҷумони машҳури Ӯзбекистон Абдулло Қаҳҳор доктори илмҳои таърих Абдувалӣ Қушматов зодаи ҳамин ноҳияанд.

Нақлиёт
-------

Нақлиёти асосии ноҳия — худрав. Фурудгоҳ надорад

Эзоҳ
----

1. ↑  *Агентии омори назди Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон.* ШУМОРАИ АҲОЛИИ ҶУМҲУРИИ ТОҶИКИСТОН ТО 1 ЯНВАРИ СОЛИ 2022. 18 ноябри 2022 санҷида шуд. Баргирифта аз сарчашмаи аввал 10 октябри 2022.
2. ↑  List of Jamoats.  UN Coordination, Tajikistan. 5 марти 2011 санҷида шуд. Баргирифта аз сарчашмаи аввал 26 феврали 2012.

Сарчашма
--------

* Ашт // Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.



|  |  |
| --- | --- |
| Тоҷикистон | *Ин мақолаи нопурра аз ҷуғрофияи Тоҷикистон мебошад.Шумо метавонед бо пурра кардани ин ба Википедия кумак кунед.* |


| ⚙️ Flag of Tajikistan Маҳалҳои аҳолинишини ноҳияи Ашт |
| --- |
| Марказ | **Шайдон** |  |
| Шаҳраки Шайдон | Даҳана • Кулиҳоҷа • Мулломир |
| Деҳоти Ашт | Ашти Боло • Ашти Поён • Бобохайр • Дӯстӣ • Обиашт • Пискокат |
| Деҳоти Ифтихор | Аксинҷот • Каттасарқамиш • Қирққудуқ • Сарсабз • Ҷигда • Янгиқишлоқ |
| Деҳоти Меҳробод | Бахмал • Долона • Ертула • Қалъача • Чоҳи Исфаҳон • Работ • Хуҷистон |
| Деҳоти Ориён | Гулистон • Косагул • Қалам • Лабидарё • Наврӯз • Пахтакор • Сарвак • Сарваки Нав • Соҳили Сир • Ҷарбулоқ • Шаҳринав • Янгиобод |
| Деҳоти Ошоба | Ғарвонсой • Ғудос • Душанбеқишлоқ • Марҳамат • Ошоба • Себистон • Шивар • Эгамбердӣ Ҳоҷамбердиев |
| Деҳоти Понғоз | Бободархон • Понғоз • Понғози Боло • Сангбурон • Саро • Хиштхона |
| Деҳоти Пунук | Даҳанаи Боло • Дашт • Навбунёд • Навобод • Пунук • Сарипул • Сариҳавз • Чароғон |
| Деҳоти Шодоба | Гулшан • Қаҳрамон • Урмонтол |


| ⚙️ Flag of Tajikistan Маҳалҳои аҳолинишини вилояти Суғд |
| --- |
| Марказ | Хуҷанд |  |
| Шаҳрҳо | Бӯстон • Истаравшан • Истиқлол • Исфара • Гулистон • Конибодом • Панҷакент |
| ноҳияи Айнӣ | Айнӣ • Анзоб • Дардар • Зарафшон (шаҳрак) • Рарз • Урметан • Фондарё • Шамтуч |
| ноҳияи Ашт | Шайдон (шаҳрак) • Понғоз • Шодоба • Ошоба • Ифтихор • Ориён • Пунук • Ашт • Меҳробод |
| ноҳияи Ғафуров | Ғафуров (шаҳрак) • Сирдарё (шаҳрак) • Адрасмон (шаҳрак) • Хистеварз • Унҷӣ • Ёва • Ҳайдар Усмонов • Исмоил • Овчиқалъача • Ғозиен • Исфисор • Зарзамин • Чашмасор (Ӯткансой) • Дадобой Холматов |
| ноҳияи Деваштич | Ғончӣ (шаҳрак) • Далёни боло • Ғазантарак • Исмоили Сомонӣ • Муҷун • Ваҳдат • Росровут • Яхтан |
| ноҳияи Зафаробод | Зафаробод (шаҳрак) • Меҳнатобод (шаҳрак) • Ҳомид Алиев • Ҷомӣ • Равшан |
| ноҳияи Исфара | Нафтобод (шаҳрак) • Нурафшон (шаҳрак) • Шӯроб (шаҳрак) • Навгилем • Хонобод • Кӯлканд • Шаҳрак • Чилгазӣ •  • Лаккон • Сурх • Чоркӯҳ • Ворух |
| ноҳияи Истаравшан | Гули Сурх • Комунизм • Қалъаи Баланд • Ленинобод • Ниҷонӣ • Нафароҷ • Правда • Пошкент • Ҷавкандак • Фрунзе |
| ноҳияи Кӯҳистони Мастчоҳ | Иван-Тоҷик • Лангар |
| ноҳияи Мастчоҳ | Бӯстон • Навбаҳор • Масчо • Оббурдон • Палдорак • Суғдиён • Обшорон |
| ноҳияи Панҷакент | Ёрӣ • Амондара • Ворӯ • Лоиқ Шералӣ • Косатарош • Моғиён • Рӯдакӣ • Сӯҷина • Фароб • Саразм • Чинор • Шинг • Халифа Ҳасан • Ҳурмӣ |
| ноҳияи Спитамен | Нов • Куруш • Сарбанд • Турсун Ӯлҷабоев • Истиқлол • Тағояк |
| ноҳияи Ҷаббор Расулов | Меҳробод (шаҳрак) • Ғӯлакандоз • Гулхона • Ӯзбекқишлоқ • Янгиҳаёт |
| ноҳияи Шаҳристон | Шаҳристон • Бунҷикат |


| ⚙️ Flag of Tajikistan Тақсимоти маъмурии  вилояти Суғд |
| --- |
| Маркази  маъмурӣ | Хуҷанд |  |
| Ноҳияҳо | Айнӣ • Ашт • Бобоҷон Ғафуров • Деваштич • Зафаробод • Исфара • Истаравшан • Конибодом • Кӯҳистони Мастчоҳ • Мастчоҳ • Панҷакент • Спитамен • Ҷаббор Расулов • Шаҳристон |
| Шаҳрҳо | Бӯстон • Гулистон • Истаравшан • Истиқлол • Исфара • Конибодом • Панҷакент |

| ⚙️ Flag of Tajikistan Тақсимоти маъмурии Тоҷикистон |
| --- |
| Пойтахт | Душанбе |  |
| Вилояти мухтор | Кӯҳистони Бадахшон |
| Вилоятҳо | Суғд • Хатлон |
| Ноҳияҳои тобеи ҷумҳурӣ | Варзоб • Ваҳдат • Лахш • Нуробод • Рашт • Роғун • Рӯдакӣ • Сангвор • Тоҷикобод • Турсунзода • Файзобод • Ҳисор • Шаҳринав |