recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Маркази боғ бо Парчами Миллӣ (баландиаш 165 м.)
**Боғи Парчами Миллӣ** — боғи фарҳангиву фароғатӣ дар Душанбе, дар маркази ш. Душанбе, рӯ ба рӯи «Амфитеатр» ва Осорхонаи миллии Тоҷикистон воқеъ аст.

Таъсис
------

Боғ соли 2012 бунёд шуда, масоҳати он 16,68 га. аст. Боғ бо тарроҳӣ ва меъмориҳои вижааш аз дигар боғҳои шаҳр фарқ мекунад. Боғ ду дарвозаи мунаққаш дорад − яке аз самти «Қасри Миллат» ва дигаре аз кӯчаи Исмоили Сомонӣ. Маркази боғро Парчами Миллӣ (баландиаш 165 м.) оро медиҳад. Дар ҳошияи Парчами Миллӣ кӯли бузургест, ки дар миёнҷояш буфету қаҳвахона дорад ва дар соҳилаш 10 қаиқча барои ҳавасмандони шиноварӣ омодааст. Дар атрофу дохили боғ, аз ҷумла, дар назди Парчами Миллӣ фаввораҳо сар мекашанд; дар атрофи парчам чароғҳои баландшиддат гузошта шудаанд, ки шабона тобиши ҷолибе доранд. Дар боғ майдони варзишие низ муҳайёст, ки дар миёнҷояш муҷассамаи уқоби болкушода устувор аст. Дар паҳлуи майдони варзишӣ барои саргармии наврасон 5 теппачаи бо ҳам васлшаванда ва 8 манораи кандакорӣ низ сохта шудааст. Барои баргузории мулоқотҳову бозиҳову ҷашнҳо дар боғ майдончаи мудаввар мавҷуд аст. Дар боғ беш аз 10 ҳазор бех (аз 50 намуд) дарахтони сояафкану гулбар шинонда шудааст. Роҳраву гулгаштҳои боғ то 4 км тӯл кашидаанд. Дар атрофи гулгашти бузурги боғ, дар назди Осорхонаи миллӣ 31 муҷассамаи номоварони таърихи миллат, ба монанди Куруши Кабир, Ҷамшед, Шоҳи Каёниён, Шоҳи Кушониён, Низомулмулк, Сарлашкари Суғд — Шоҳ Ҳусейн, Шоҳи Хатлон, Рӯдакӣ, Абуалии Сино, Исмоили Сомонӣ, Темурмалик, Восеъ ва диг. қомат афрохтаанд. Барои сайругашти меҳмонон мошинҳои махсус омодаанд. Дар боғ 8 ҳавз мавҷуданд, ки дар миёнҷойи ҳар кадом қаҳвахона сохта шудааст.

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| Намо аз чархбол | Парчам дар рӯз | Парчам дар шом | Акс:Парчами Тоҷикистон назди Касри Миллат, ш. Душанбе.jpgПлощадь государственного флага Республики Таджикистан, г. Душанбе |

Эзоҳ
----

1. 1 2  *DU pro.* DU TJ Production. *Душанбе - Мой любимый город*.
2. ↑  *DU pro.* DU TJ production. *Душанбе - Мой любимый город*.

Сарчашма
--------

* Боғи Парчами Миллӣ / А. Раҳмонқулов // Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.



| ⚙️ Flag of Tajikistan.svg Боғҳои Душанбе |
| --- |
| Боғҳои фароғатӣ | Боғи кӯдакон • Боғи Парчами Миллӣ • Боғи Пойтахт • Боғи Айнӣ • Боғи Шоҳмансур |  |
| Боғҳои табиӣ ва истироҳатӣ | Боғи Ғалаба • Боғи ботаникӣ • Боғи Рӯдакӣ |
| Гулбоғҳо ва гулгаштҳо | Гулбоғи В. Куйбышев • Гулбоғи «Бӯстон» • Гулбоғи А. Мироненко  • Гулгашти Раҷабовҳо |
| дигарҳо | Боғи «Делфин» • Боғи ҳайвонот • Боғи Лучоб |
**Дахлнопазирии шахс** — яке аз музаффариятҳои давлати демократӣ буда, аз он шаҳодат меднҳад, ки дар қонунҳо ба инсон ва шаҳрванд ҳуқуқу озодиҳои васеъ муқаррар мешавад. Яке аз нн кафолатҳо кафолатн дахлнопазирии шахс аст, ки дар Конститутсня (моддаҳон 18, 19, 20, 21) омадааст, ки ба ҳеч кас шиканҷа, ҷазо ва муносибати ғайриинсонй раво дида намешавад, мавриди озмоиши маҷбурии тиббӣ ва нлмӣ қарор додани инсон манъ аст. Ҳеҷ касро бе асоси қонунӣ дастгир, ҳабс, бадарға кардан мумкин нест. Дар ҳолатҳои содир кардани ҷиноят аз тарафи шахс, нисбат ба ӯ танҳо бо риояи қонунҳо - озодии шахс бо қарори суд маҳдуд карда мешавад.

Нигаред низ
-----------

* Ҳуқуқ ба дахлнопазирии шахс

Эзоҳ
----

1. ↑  Фарҳанги истилоҳоти ҳуқуқ / Зери таҳрири Маҳмудов М.А. - Душанбе: ЭР-граф, 2009. - с. 150
**БА СУД СУПУРДÁН**, дар қонунгузории мурофиаи шаҳрвандӣ ва мурофиаи ҷиноятӣ ба суд супурдан ба маънои ба суд пешниҳод намудани ариза, маълумот, дархост, супурдани гумонбаршуда, айбдоршаванда, пешниҳод намудани парванда аз ҷониби мақомоти таҳқиқ ва тафтишот ба суд ва ё аз тарафи як суд парвандаро барои баррасӣ ба суди дигар пешниҳод намудан дониста мешавад. Дар мафҳуми дигари ба суд супурдан ба маънои ба суд аризаи шикоятӣ бурдан, ба суд фиристодан, ба суд равон кардан, ба суд ворид намудан, ба суд ирсол кардан, ба суд ҳозир намудан фаҳмида мешавад. / Э. Насурдинов, Д. Сангинов.

Адабиёт
-------

* Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — 664 с. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.
**Ба ҷамъият хавфнок будани кирдор** - дар расонидани зарар ё зери таҳдиди расонидани зарар гузоштани
манфиатҳои аз тарафи КҶ ҶТ муҳофизатшаванда ифода меёбад. Кирдоре, ки бо сабаби камаҳамиятӣ барои
ҷамъият хавфнок нестанд, ҷиноят ҳисобида намешаванд (**қ.2 м. 17 КҶ ҶТ**). Ба ҷамъият хавфнокии кирдор барои ҳукуқвайронкунии дилхоҳ (ҳуқуқвайронкунии шаҳрвандӣ, интизомӣ, маъмурӣ ва ғайра) низ хос аст. Ҷиноят аз дигар ҳуқуқвайронкуниҳо бо хусусият ва дараҷаи ба ҷамъият хавфнокии худ фарқ мекунад. Хусусияти ба ҷамъият хавфнокӣ - хусусияти сифатӣ, моҳият ва мазмуни ҷиноятро муайян мекунад. Хусусияти ба ҷамъият хавфнокии ҷиноят асосан тавассути объекти ҷиноят муайян карда мсшавад. Масалан, вобаста ба хусусияти ба ҷамъият хавфнокиашон ҷиноятҳо ба одамкушӣ, дуздӣ ва ғ. ҷудо мешаванд. Дараҷаи ба ҷамъият хавфнокӣ хусусияти миқдории ба ҷамъият хавфнокии ҷиноятро дар доираи сифати муайян ифода мекунад. Масалан, намудҳои вазнинкунандаи дуздӣ: аз ҷониби гурӯҳи ашхос бо маслиҳати пешакӣ ( **б. «б», қ.2, м.244 КҶ ҶТ**) дуздӣ ба микдори калон (**б. «а» қ. 3 м. 244 КҶ ҶТ**) ва ғ.

**Зиддиҳуқуқӣ**, яъне аз тарафи меъёрҳои ҳуқуқи ҷиноятӣ манъ намудани содир кардани ҷиноят бо таҳдиди татбиқи ҷазо мебошад. Зиддиҳуқуқӣ ин ифодаи ҳуқуқии ба ҷамъият хавфнокии ҷиноят аст. Кирдори барои ҷамъият хавфноке, ки дар КҶ ҶТ ба сифати ҷиноят пешбинӣ нагардидааст, ҷиноят эътироф намешавад. Кирдори зиддиҳуқуқии шахс бояд гунаҳкорона содир шуда бошад.

Гуноҳ муносибати рӯҳии шахс нисбат ба кирдор ва оқибатҳои он ба ҳисоб рафта, дар шакли қасд ва беэҳтиётӣ ифода меёбад. Мувофиқи **м. 27 КҶ ҶТ** танҳо шахсе дар содир кардани ҷиноят гунаҳкор эътироф мешавад. ки ӯ ин кирдорро қасдан ё аз беэҳтиётӣ содир карда бошад. Ҷазо ҳамчун аломати ҷиноят онро ифода мекунад, ки барои кирдори содиршудаи гунахкоронаи барои ҷамъият хавфнок дар қонуни ҷиноятӣ ҷазо пешбинӣ гардидааст.

Нигаред низ
-----------

Қонун

Эзоҳ
----

1. ↑  Фарҳанги истилоҳоти ҳуқуқ / Зери таҳрири Маҳмудов М.А. - Душанбе: ЭР-граф, 2009.- с.76-77
**Риёзулло Атохонов** (тав. 7 декабри 1936, Исфара, ҶШС Тоҷикистон) — риёзидон ва равоншиноси тоҷик, доктори илмҳои равоншиносӣ (1994), профессор (1996).

Зиндагинома
-----------

Соли 1954 ба Донишкадаи муҳандисию сохтмонии ш. Москва дохил шуда, дар он ҷо ду сол таҳсил намудааст. Пас ба сифати муаллими математикаи мактаби миёна кор кардааст. Соли 1964 факултети физика- математикаи ДДОД ба номи Т. Шевченко ро хатм кардааст. Солҳои 1977—1982 ҳамчун дотсенти кафедраи методикаи таълими математикаи ДДОД ба номи Т. Шевченко номбурда, 1982—1996 дотсент ва мудири кафедраи психологияи Донишгоҳи миллии Тоҷикистон фаъолият дошт. Аз соли 1996 мудир ва профессори кафедраи педагогика ва психологияи Донишгоҳи ш. Тюмени Федератсияи Россия мебошад. Муаллифи зиёда аз 200 асару мақолаҳои илмӣ, илмию методӣ, дастурҳои таълимиву методӣ ва фишурдаҳои илмӣ аст. Оид ба хусусиятҳои ҷамъбасткунии эмпирикӣ ва назарияи ҳалли масъалаҳои арифметикӣ дар мактабиёни хурдсол, психологияи инкишофи тафаккури математикии хонандагон корҳои илмӣ анҷом додааст.

Осор
----

* Ҳалли масъала бо ёрии муодила (Дастури методӣ), Д. 1969.
* Дараҷаҳои инкишофи тафаккури математикӣ, Д. 1993;
* Тафаккури математикӣ ва методикаи муқарракунии сатҳи тараққиёти он, Д. 2000;

Пайвандҳо
---------

* Энсиклопедияи Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи С. Айнӣ
**Полифония** - (юн. рoly – бисёр, phone – садо, яъне айнан-бисёровоза) — намуди мусиқии бисёровозае, ки садодиҳии якчанд овозҳои мустақили хушоҳанг, дар як вақт ба ҳам ҷӯр асос ёфтааст.

Таърих
------

Услуби полифонӣ махсусан дар а.-ҳои миёна васеъ паҳн гардид (хусусан дар мусиқии хорӣ). Бо кӯшиши бисёр наслҳои композиторон техникаи бойи гуногуни навиштани полифониро кор карда баромаданд, ки ба пайдоиши чунин шаклҳои полифонӣ-инвенсия, канон, фуга оварда расонд. Порчаи бо услуби полифонӣ эҷодшуда бештар дар асарҳои мусиқии бисёровоза кор фармуда мешавад. Аз асрҳои XII- XIII дар полифония услубҳои қатъи (Я. Перголези, О.Лассо ва ғайра) ва озод (И.С.Бах, Г. Ҳендел, В. Мотсарт, Л. Бетховен ва ғайра) пайдо шудаанд. Дар а.-ҳои XIX-XX композиторони Аврупо, рус ва диг. Ҷумҳуриҳои собиқӣ Шӯравӣ ба ҳар дуи анъанаҳои полифония такя карда, дар жанрҳои гуногун асарҳо офариданд.

Дар мусиқии анъанавии тоҷик шаклҳои полифониявӣ чандон маъмул набуд. Баробари интишори мусиқии касбӣ ва ба камол расидани як зумра композиторони тоҷик З.Шаҳидӣ, Ш.Сайфиддинов, Х.Абдуллоев, Я.Сабзанов, А.Одинаев, Д. Дӯстмуҳаммадов, Ф.Баҳор ва диг. 
Полифония дар мусиқии касбии тоҷик мақоми босазое пайдо кард, ки «Фуга ва вариатсияҳо барои фортепиано»-и З.Шаҳидӣ (1952), Д.Дӯстмуҳаммадов-Триои полифонӣ дар ду қисм (1969), Қ.Яҳёев – Дуэти полифонӣ барои алт ва кларнет (1974), Ш.Сайфиддинов – 9 фуга барои фортепиано (1982), А.Солиев-Триои полифонӣ барои гобой, кларнет ва фагот (1990), инчунин «Сарахбор ва фуга» барои арғунун (1998), 24 прелюдия ва фуга (1997)-и Ф. Баҳор аз ҷумлаи онҳоянд. Полифония ба сифати фанни таълим ба системаи таълими мусиқӣ дохил шудааст.

Нигаред
-------

* оркестри симфонӣ

Эзоҳ
----

1. ↑  Обидпур Ҷ. Луғатномаи тафсирии мусиқӣ / зери назари Б.Қобилова. – Душанбе: Аржанг, 2019. – С.302. – 480 с. ISBN 978-999-47-43-90-2(тоҷ.)
**Нигоҳ доштани сарват дар бонк** - маблағҳои пулие,ки шахсони воқеӣ бо мақсади гирифтани даромад дар бонк мегузоранд. Даромад аз рӯи маблағҳои гузошташуда дар шакли фоиз дода мешавад. Маблағҳо (пасандоз) ба маблағгузор бо аввалин талабаш бо тартиби муқарраркардаи қонун баргардонда мешавад. Бонкҳо барои нигаҳдошти маблағ ва дигар сарватҳо уҳдадор мешаванд, ки ин муносибат дар шакли шартнома сурат гирад. Тибқи қ.1 м.854 КГ ҶТ мувофиқи шартномаи пасандози бонкӣ (депозити бонк) як тараф (бонк), ки маблағи ба ҳисоби тарафи дигар (амонатгузор) воридшударо қабул кардааст, уҳдадор мешавад, ки ба амонатгузор ин маблағро баргардонад ва барои он фоиз ё дар шакли дигар тибқи шарт ва тартиби пешбининамудаи шартнома фоида пардозад.

Нигаред низ
-----------

Ҳуқуқу озодиҳои конститутсионии инсон ва шаҳрванд

Эзоҳ
----

1. ↑  Фарҳанги истилоҳоти ҳуқуқ / Зери таҳрири Маҳмудов М.А. - Душанбе: ЭР-граф, 2009. - с. 333
Нивелиронидани ҳандасӣ.
**Нивелир** (аз фр. niveler — «ба­робар намудан», «гузоштан дар сатҳ») — асбоби геодезиест барои нивелиронидан ва муайян намудани самтҳои гори­зонталӣ ҳангоми корхҳи монтажкунӣ. Бештар нивелирҳои оптики-механикӣ маъмул гаштаанд, ки дар онҳо фар­қи баландии ду нуқта тавассути шуои (хати) визирии горизонталӣ аз рӯи тахтачаҳои махсуси дар нуқтаҳои тадқиқшававда гузошташуда муайян карда мешавад. Қисмҳои асосии нивелир обтарозу (ватерпас) ва ғулбаи биниш мебошанд.

Тариқи нивелиронидан
--------------------

Ба комплекти асбоб тахтачаҳои невелиронӣ низ мансубанд. Нивелирҳои обтарозуашон ба ғулбаи биниш васлшуда ва нивелирҳои обтарозуашон ба кор­пус васлшуда мавҷуданд. Пеш аз истифода хати визириро бо ёрии обтарозу ба ҳолати горизонталӣ меоранд. Дар нивелирҳои хати визириашон худ аз худ созшаванда ин кор ба таври автоматӣ иҷро мешавад. Барои зуд ба «нуқтаи нулӣ» овардани ҳубобчаи обтарозу ва баланд бардоштани саҳеҳӣ нивелирҳоро бо винти элеватсионӣ таъмии мекунанд. Нивелирҳо аз рӯи дараҷоти дақиқашон фавқуддақиқ, дақиқ ва техникӣ мешаванд. Баъзан нивелирҳои ҳидростатикиро, ки дар онҳо хосияти зарфҳои марбут истифода шудаанд, низ кор мефармоянд.

Адабиёт
-------

* *Куштин И. Ф. Куштин В. И* Инженерная геодезия.

Пайвандҳо
---------

* Dumpy level Бойгонӣ шудааст 8 марти 2008  сол. (англ.)
* Нивелиры: их устройство, поверки, исследования
* Нивелир Бойгонӣ шудааст 26 Декабри 2017  сол. на сайте о геодезии и геоприборах

Сарчашма
--------

* Энциклопедияи Советии Тоҷик : [дар 8 ҷ.] / сармуҳаррир  А. С. Сайфуллоев. — Д. : СИЭСТ, 1978—1988.
**Нигина Рауфова** (21 майи 1945, Шерамон, ноҳияи Файзобод — 22 декабри 2010) — ҳунарманди маъруфи тоҷик, Ҳофизи халқии ҶШС Тоҷикистон (1977).

Зиндагинома
-----------

Нигина Рауфова 21 майи соли 1945 дар деҳаи Шерамони ноҳияи Файзобод ба дунё омадааст.

Фаъолият
--------

Фаъолияти эҷодиаш дар маҳфили ҳаваскорони Иттиҳодиияи истеҳсолии матоъҳои пахтагии шаҳри Душанбе оғоз ёфтааст. Баъд аз ғолибият дар азназаргузаронии ҳаваскорони санъати шаҳри Душанбе (1969—1970) барои кор ба яке аз клубҳои шаҳрӣ даъват гардид. Солҳои 1971—1975 сарояндаи Ансамбли суруду хореографии Филармонияи давлатии Тоҷикистон ва ансамбли «Гулшан» (1975—1976), аз соли 1976 сарояндаи Ансамбли давлатии «Шашмақом» ва баъд ансамбли «Дарё»-и Комитети ҶШС Тоҷикистон оид ба телевизион ва радиошунавонӣ буд. Раупова Нигина овози дилнишину ҷолиб дошт, сурудро бо услуби хос месароид. Ӯ махсусан дар иҷрои суруду таронаҳои ишқӣ-лирикии халқӣ, инчунин дар сурудани офаридаҳои оҳангсозони тоҷик маҳорати баланд дошт.

Эҷодиёт
-------

Сурудҳои халқӣ — «Ёрат манам», «Қадат баланд аст ёр», «Ман садқаи ту», «Намепурсӣ номи ман», «Духтари каҷтоқӣ», «Нозам ба чашмонате», «Ошиқам» (оҳанги Ф. Одинаев, шеъри Лоиқ), «Аскарбача» (оҳанги X. Абдуллоев, шеъри А. Қодирӣ), «Бӯи гул» (оҳанги 3. Шаҳидӣ, шеъри Мирзо Турсунзода), «Ишқи хубон» (оҳанги М. Сафармамадов, шеъри халқ), «Кош медидам туро» (оҳанги Ҷ. Обидов, шеъри халқ) ва ғайра дар иҷрои ӯ писанди шунавандагон гардидаанд. Ба сурудҳои «Хуш омадед», «Наргиси шаҳло» «Файзобод», «Рубоиёт» худаш оҳанг бастааст. Ҳамроҳи Ансамбли рубобчизанон ва ансамбли рақсии «Лола» ба Белоруссия, Молдова, Украина, Фаронса, Афгонистон, Эрон сафарҳои ҳунарӣ кардааст.

Ҷоизаҳо
-------

Дорандаи Ҷоизаи давлатии Тоҷикистон ба номи Абуабдуллоҳи Рӯдакӣ (1977). Бо Грамотаи Фахрии Президиуми Совети Олии ҶСС Тоҷикистон сарфароз гардидааст. 22 декабри соли 2010 аз олам чашм пушиданд.

Сарчашма
--------

* ФАЙЗОБОД. Энсиклопедия. Душанбе, 2011. Сарредаксияи илмии Энсиклопедияи Миллии Тоҷик. 392 саҳ.
* Устодони санъати тоҷик — Нигина Рауфова
**Флавий Николаевич Бончковский** (15 сентябр 1909, Барнаул, Tomsk Governorate[d] — 16 ноябр 1973) — гидромелиоратор, доктори илмҳои кишоварзӣ (1963), Ходими хидматнишондодаи илми ҶШС Тоҷикистон (1964).

Зминдагинома
------------

Хатмкардаи Институти гидромелиоратсияи шаҳри Маскав (1937). Фаъолияти илмиашро ба сифати ассистенти донишкадаи мазкур оғоз кардааст. Соли 1940 ба Тоҷикистон омад. Муаллими калон, дотсент, мудири кафедраи геодезия ва мелиоратсия (1947—1949), ноиби ректор дар бахши илм (1949—1953), мудири кафедраи геодезия ва мелиоратсияи Институти хоҷагии қишлоқи Тоҷикистон (1954—1956), корманди Институти таҳқиқоти илмии хокшиносӣ (1956—1957) буд. Баъдан фаъолияти илмию педагогиашро дар Институти хоҷагии қишлоқи Қрим (Украина; 1965) идома додааст.

Дар мавриди хусусиятҳои гидротермии ҳаво ва хок, роҳҳои мубориза бо обшӯй шудани замин, таъсири боронгарӣ ба қабати болоии замин, усулҳои беҳтари обёрии зироат ва ғайра як силсила пажӯҳишҳо анҷом додааст.

Осор
----

* Наносы Вахшской ирригационной системы и борьба с ними. Сталинабад, 1948;
* Влияние системы поливов на жизненную среду хлопчатника в Средней Азии. Сталинабад, 1949;
* Поливные режимы хлопчатника в условиях Таджикистана. Сталинабад, 1957;
* О зимних поливах. Сталинабад, 1960;
* Изучение гидротермических характеристик воздуха и почвы на хлопковой делянке. Д. 1963.

Эзоҳ
----

1. 1 2  Гидротехника и мелиорация (рус.)

Адабиёт
-------

* Бончковский Флавий Николаевич / Ё. Назармамадов // Боз — Вичкут. — Д. : СИЭМТ, 2014. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 3). — ISBN 978-99947-33-46-0.
**«Оҳо, якка» (рақс)** – рақси халқии тоҷикон мебошад.

Тавсифи мухтасар
----------------

«Оҳо, якка» – рақси мардона буда, дар тӯю маракаҳо, гаштакҳои мардона иҷро мешавад. Як гурӯҳ раққосон давра сохта, китф ба китф зада, ҷӯр шуда, ***«оҳо, якка» ё «уҳо, якка»*** гуфта, баробар қарсак задан мегиранд. Дар ин рақс ягон сози мусиқӣ истифода намешавад, танҳо садои қарсак ва нидоҳои хурсандиомези иштирокчиёну тамошобинҳо шунида мешаванд.

Маҳалли густариш
----------------

Вилояти Суғд, Ноҳияи Панҷакент, Ноҳияи Айнӣ

Вазъи имрӯзаи унсур
-------------------

Фаъол

Нигаред
-------

* Пилла (рақс)
* Қошуқбозӣ
* Муноҷот (рақс)

Манобеъ
-------

1. ↑  Феҳристи миллии намунаҳои мероси фарҳанги ғайримоддӣ./ Пажӯҳишгоҳи илмӣ-тадқиқотии фарҳанг ва иттилооти Вазорати фарҳанги ҶТ. Сармуҳаррир Раҳимов Д. Мураттибон: Раҳимов Д. Қличева Н. Муҳаммадиев Ҳ. Муродов М. Обидпур Х. Қодиров Ф. Аминов А. Холмуродов З. – Душанбе:«Аржанг»,2016. – 354 с.
2. ↑  Феҳристи миллии намунаҳои мероси фарҳанги ғайримоддӣ.(тоҷ.). *www.pitfi.tj*. 1 ноябри 2019 санҷида шуд.
Либоси аббат
**Аббат** (лот. abbas, аз ибрӣ: אבּאאבּאибрӣ: אבּא — падар), роҳиби бузург, роҳиби аъзам — дар калисои католикӣ роҳбалад ва пири дайр, қисман соҳибваколати роҳибони насронӣ, падари рӯҳонӣ, устод ва пешвои диндорон дар ҷамъияти роҳибон.

Таърихи пайдоиши унвон
----------------------

Салоҳияти Аббат аз рӯи низомномаву қавоиди дайрӣ, ки муаллифону мураттибонаш Василий Великий (асри 4) ва Бенедикт Нурсийский (охири садаи V ва аввали садаи VI) буданд, муқаррар карда шудааст. Аз соли 530 ба Аббат ваколати якумра дода мешавад. Аббат дар иерархия (мартаба)-и калисоӣ баъд аз епископ ҷойи дуюмро ишғол мекард. Дар асрҳои 8 – 9 дар системаи сиёсии Европаи Ғарбӣ Аббат яке аз мансабҳои муҳим ва муфид ҳисоб меёфт. Арбоби давлатӣ ба роҳибону зоҳидон барои ҳар гуна хидмати шоиста унвони Аббатро медоданд. Баъд аз ислоҳоти папаи Рум Григорий VII (асри 11) Аббат аз тобеияти ҳокимияти императорӣ бароварда шуд. Аббат, ки дайри католикиро сардорӣ мекунад, одатан, аз вилояти тобеъ ба епископ интихоб ва ҳамчун Аббат қиёсан номгузорӣ карда мешавад (лотини abbasnulius); гарчанде ӯ унвони епископӣ надошта бошад ҳам, доираи ҳуқуқи вай ба салоҳияти епископи епархиалӣ мутобиқат мекунад. Аббатзан дар рафти идоракунии дайри занона ҳамон вазифаҳоро иҷро мекунад, лекин аз ҳуқуқу мартабаи олии муқаддаси роҳибӣ маҳрум аст.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — 608 с. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2021, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.
**Гондола** (итол. gondola), 1) заврақи венетсиании дарози якбела, ки барои мусофирон ҳуҷра ва саҳни нишаст дорад. Дар Венетсия (Итолиё) хеле маъмул аст ва асосан барои сайру гашти сайёҳон истифода мегардад; 2) қисми шорошакли берунбаромадаи танаи киштӣ, тайёра ва чархбол барои ҷойгир кардани дастгоҳҳои ҳидролокатсионӣ, механизмҳои самтнишондиҳанда, муҳаррикҳои авиатсионӣ ва ғ.; 3) нимвагони фаршаш равзанадор барои холӣ кардани бор; 4) кабина барои мусофирон ва насб кардани таҷҳизот дар кураҳои ҳавоӣ, аэростатҳо, стратостатҳо ва ё дар танаи дирижабл насбгардида.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* Гондола // Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.


|  |  |
| --- | --- |
|  | Феҳристи маъноҳои калима ё ибора бо пайвандҳо ба мақолаҳои дахлдор.Агар шумо ба инҷо аз матни мақолаи дигари Википедия равона шудед, лутфан, баргардед ва пайвандро дақиқ созед, то вай пайванди лозимаро нишон диҳад. |
**Гонгилюн** (юн.-қад. γάγγλιον — гиреҳ), ё **уқдаи асаб** — маҷмӯи ҳуҷайраҳои асаб, ки аз тана, дендриту аксонҳо, инчунин ҳуҷайраҳои шилми асаб иборатанд. 

Гонгилюн парда низ дорад, ки аз бофтаҳои пайвандӣ таркиб ёфтааст. гонгилюн дар бисёр ҳайвон- теппача, омосоти бемуҳра ва ҳамаи муҳрадорон вуҷуд дорад. гонгилюнҳо бисёр вақт ба ҳам пайваст шуда, сохторҳои гуногун, мас. бофтаҳои асаб, занҷираҳои асаб ва ғайраро ҳосил мекунанд. Дар бемуҳраҳо гонгилюн маъмулан қисмҳои силсилаи марказии асаб аст. Дар ин ҷонварон гонгилюнҳо бо ҳам омехта шуда, сохтори нисбатан мураккабро ба вуҷуд меоранд. Мас. аз махлут гаштани чанд гонгилюнҳои ҷуфт дар рафти таҳаввулот дар бандпойҳо ва нармбаданҳои сарпо майна ташаккул ёфтааст. Дар муҳрадорон гонгилюнҳо берун аз силсилаи асабҳои марказӣ қарор доранд. Силсилаи гонгилюнҳо сохторҳои гуногуни силсилаи асабро ба ҳам пайваста, такона (импулс)-ҳои асабро таҳвил ва баъзе амалкарди узвҳои дохилиро идора мекунанд. Ду гурӯҳи калони гонгилюн — гонгилюнҳои ҳароммағзӣ ва мухтор мавҷуданд. Аввалӣ аз ҷисми нейронҳои ҳиссӣ (сенсорӣ), дуввумӣ аз ҷисми нейронҳои силсилаи мухтори асаб ташаккул ёфтаанд. Дар тибби муосир гонгилюн чанд мафҳумро ифода мекунад, мас. гонгилюни бунёдӣ, гонгилюни нашвӣ ва ғ. гонгилюни бунёдӣ ташкилаест, ки аз нейронҳои зериқишрӣ (уқдаҳои нейронӣ) иборат буда, дар маркази моддаи сафед дар нимкураҳои мағзи сар ҷойгир аст. Нейронҳо амалкарди нашвӣ ва ҳаракатии андомгонро танзим карда, дар амалиёти гуногуни силсилаи асаб ширкат меварзанд. гонгилюни нашвӣ уқдаи муҳимми силсилаи асабҳои наботӣ мебошад. Гонгилюнҳои нашвӣ ба дарозии сутунмуҳра занҷирвор ду қатор ҷой гирифтаанд. Андозаи онҳо аз чанд ҳиссаи миллиметр то баробари нахӯд буда, кори ҳамаи узвҳои дохилиро ба низом медароранд. Дар китобҳои тиббӣ гонгилюн ба маънии «асаббофт» низ меояд.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Семенов М. Р. Физиология и анатомия. М. 1997;
* Воронова Н. В. Анатомия центральной нервной системы. М. 2005.

Сарчашма
--------

* Ганглий // Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.

Шаблон:Anatomy-stub
**Гомеда**, **Кумит** — номи яке аз ҳафт кишвар (двипа), ки дар осори ориёҳиндӣ зикр шудааст.

Мувофиқи навиштаи Девабодҳӣ (асри V то м.) зимни шарҳи «Пурон»-ҳо ва «Сабҳапарва» дар атрофи кӯҳи Меру (қ.-и Исмоили Сомонӣ) воқеъ будааст. Дар луғату фарҳангҳои тафсирии санскрит Г. ба маъноҳои номи кӯҳ, санги қиматбаҳо, ченаки андоза ва ғ. омадааст. Тибқи маълумоти академики В. Бартолд, яке аз шохобҳо ва кӯҳи сарчашмаи рӯди Қаратоғ Кум ном дошта, эҳтимол шакли ихтисоршудаи Г. (Кумито) бошад. Тавре дар шарҳи «Ҳудуду-л-олам» омадааст, кӯҳ ва дараи Комедо дар силсилаи кӯҳҳои Ҳисор ҷой доштаанд. Берунӣ дар боби 24-и «Мо- лил Ҳинд» роҷеъ ба осори ориёҳиндуҳо тибқи навиштаи «Пурон»-ҳо оид ба ҳафт кишвар (двипа) маълумот дода, аз ҷумла, дар бораи Г. чунин навиштааст: «Баъд аз он ҷазираи шашум Гомеда-двипа воқеъ гаштааст, ки тибқи навиштаи „Матся-пурана" онро ду кӯҳи бузург печондаанд. Яке аз онҳо Сумана ном дошта, рангаш мисли қир сиёҳ аст ва қисмати зиёди кишвар (ҷазира)-ро дар бар мегирад. Кӯҳи дигар Кумуда (ном дошта), баланд ва рангаш зарин аст. Дар ин кӯҳ (гиёҳҳои) шифобахш мерӯянд. Дар ин ҷазира ду шоҳигарӣ вуҷуд дорад. Тибқи навиштаи „Вишну пурана", сокинони кишвар хайрхоҳу хушахлоқ буда, гуноҳ содир намекунанд ва ба Вишну ибодат менамоянд. Иқлими ҷазира он қадар хушбоду ҳаво ва гуворост, ки бошандагони биҳишт ҳар сари чанд вақт барои тафреҳ ба ин ҷо меоянд». Сарчашмаҳои чинӣ ва форсиву арабии асрҳои 6-10 низ дар қисмати шарқии водии Ҳисор мавҷуд будани кишвареро бо номи Кумит (Кумод, Кумиҷ, Кумед) зикр намудаанд. Бори аввал номи ин мулкро сайёҳи чинӣ Сюан-Тсзан, зимни сафараш ба Осиёи Миёна (630), Кумито ёд кардааст. Ӯ Кумиторо дар қатори 27 мулк — Хуталон, Шумон, Чағониён ва ғ. номбар кардааст, ки аз ҳайати Тахористон ҷудо шуда будаанд. Тибқи маълумоти Сюан-Тсзан мулки Кумито аз шарқ ба ғарб 2 ҳазор ли (1 ли баробари 500 м) ва аз ҷануб ба шарқ 200 ли фосила дошта, марказаш 20 ли буд. Б. Ғафуров дар «Тоҷикон» роҷеъ ба мавқеи Кумед «дар саргаҳи дарёҳои Кофарниҳон ва Вахш» ишора намудааст. Ҳарчанд назари олимон роҷеъ ба мавқеи ҷуғрофиёии Г. яксон нест, аммо дар ҳудудҳои водии Норак, ҳавзаи дарёи Кофарниҳону Ҳисор ҷой доштани он мувофиқат менамоянд. Тавре Берунӣ зикр мекунад, яке аз кӯҳҳои сарзамини Г. Сумана ном дошта, мисли қир сиёҳ будааст. Ин кӯҳ ба кӯҳҳои самти шимолу ғарбии водии Ҳисор айният дорад, ки рангаш сиёҳ буда, номи он ба лафзи туркӣ ҳоло низ Қаратоғ (Сиёҳкӯҳ) мебошад. Маълум мегардад, ки Сумана номи кӯҳ буда, номи водии Шумон шояд аз ҳамин ҷо баромада бошад.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* Гомеда / М. Ҳотам // Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.
**Фирӯзкӯҳ** ( форсӣ: فيروزكوه‎ Низ Romanized чун **Fīrūzkūh** ва **Фирӯз Кӯҳ**) як шаҳр аст дар Шаҳристони Ферӯзкӯҳ, устони Теҳрон, Эрон. Дар барӯйхатгирии соли 2016, шумораи аҳолии он 17,453 нафар буд. 

Он дар шимолу шарқи Теҳрон, дар мобайни кӯҳҳои Албурз ҷойгир аст. Қаблан он қисмате аз устони Мазандарон буд. 

Шаҳр дорои иқлими нисбатан сард ва шамоли сахт аст. Он дорои баъзе ҷойҳои ҷозибаҳои табиӣ мебошад, аз ҷумла Танге Ваши, ғори борик, ғори Рудафшон, деҳаи Гадок ва дидании деҳаҳое чун Варсе-Харан, Заррин Дашт, Дарраҳ-Деҳ ва Кавех Деҳ. 

 Қалъаи Фирӯзкӯҳ 
Фирӯзкӯҳ аз мероси таърихӣ бой аст ва дар он ҷо баъзе иншооти бостонӣ дар Теҳрон ёфт шудааст. Дар байни деҳаҳои он Дарраҳ-Дех ҷойҳои қадимтарин аст. Дар вақти ҳукмронии Темур, Руи Гонсалес де Клавио дар инҷо сафар карда дар бораи ин мавзеъ навиштааст  Ин қалъа ба давлати Низори Исмоилия тааллуқ дошт. Пули Вереск дар роҳи шимол аз Фирузкуҳ ҷойгир аст.

Эзоҳ
----

1. ↑  Statistical Centre of Iran (web)
2. ↑  Nicolle, David. *The Age of Tamerlane*. p. 22.

| ⚙️ Фирӯзкӯҳ |
| --- |
| Парчами Эрон | 
* Теҳрон
* Андеша
* Боғистон
* Бумаҳен
* Варомин
* Гулистон
* Дамованд
* Исломшаҳр
* Килон
* Қарчак
* Қудс
* Малорд
* Насимшаҳр
* Пардис
* Покдашт
* Рай
* Солеҳия
* Чаҳордонгаҳ
* Шаҳриёр
* Фирӯзкӯҳ

 |
| **БЕЛПОЙҲÓ** |
| --- |
|  |
| Таснифоти илмӣ |
| **Гурӯҳ:** | Ҳайвонот |
| **Намуд:** | Ширхӯрони обӣ |
| **Синф:** | Сагшаклон |
|
| Номи лотинӣ:  |
| Pinnipedia |
|  
Викианбор маводҳои вобаста ба мавзӯи 
***Белпойҳо*** дорад

 |

**БЕЛПОЙҲÓ** (лотинӣ:  Pinnipedia), як гурӯҳи ширхӯрҳои обӣ. Танашон дукшакл буда, бо пашми кӯтоҳи бетибит (ба ғайр аз гурбаи обӣ) пӯшида шудааст. Думи кӯтоҳ ва пойҳои панҷадори белшакл доранд. Дар пӯсти Белпойҳо ғадудҳои арақ ва чарб мавҷуданд; дар зери пӯст қабати чарб (то 8 см) хобидааст. Белпойҳо аз 18 (дар морж) то 38 (дар тюлени гӯшдор) дандон доранд; дандони ашк хуб инкишоф ёфтааст. Мушакҳои ҷоғи Белпойҳо қобилияти ҳоиданро гум кардаанд, аз ин сабаб онҳо ғи­зоро наҳоида фурӯ мебаранд. Белпойҳо дар об хеле серҳаракат (соате то 30 км шино менамоянд) буда, дар хушкӣ суст ҳаракат мекунанд. Ғизои Белпойҳо моҳӣ, нармбаданҳо, харчангшаклҳост; паланги баҳрӣ пингвин ва тюленҳоро сайд мекунад. Белпойҳо нафасашонро муддати дароз нигоҳ дошта метавонанд, масалан, тюлени Уэдделла 43 дақиқа, тюлени байкалӣ 68 дақиқа Ҳангоми дар об шино кардан гардиши хун дар гурдаҳо қатъ гардида, набз хеле суст (аз 55–180 то 4–15 маротиба дар як дақиқа) мешавад. Ҳарор. бадани Белпойҳо 36–37°С буда, мағзи сарашон инкишоф ёфтааст. Белпойҳо бӯйро хуб ҳис мекунанд; дар об мебинанд ва мешунаванд. Белпойҳо ҳангоми нафасгирӣ ба рӯйи об ва барои зоидан, ширмаконӣ, тулак ба соҳил ё рӯйи ях мебароянд. То 43 сол умр мебинанд. Белпойҳои модина дар 3 (мас. тюлен, гурбаи обӣ) – 6-солагӣ (морж) ба балоғат мерасанд. Даври ҳамли онҳо 8–12 моҳ аст; одатан 1, баъзан 2 бача мезоянд. Шири Белпойҳо серғизо буда, 36–52% чарб, 6–13% сафеда ва 0,2% қанд дорад.

Белпойҳо асосан дар баҳрҳои хунук ва муътадили нимкураҳои Шимолӣ ва Ҷанубӣ, баъзан дар кӯлҳо зиндагӣ мекунанд. Бисёр Белпойҳо гурӯҳ-гурӯҳ ҳаёт мегузаронанд. Саравлоди Белпойҳо эҳтимол дарандаҳои хушкигард буданд, ки дар давраи эотсени боло ё миёна ба ҳаёти обӣ гузаштаанд. Боқимондаҳои тюлени гӯшдор дар соҳили шимоли Уқёнуси Ором (ИМА) ва моржу тюлен дар соҳили шимоли Уқёнуси Атлантика (Аврупо ва ИМА) ёфт шудаанд.

Адабиёт
-------

* Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — 664 с. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.

* 


|  |  |
| --- | --- |
| Панда Ҷонваршиносӣ | *Ин мақолаи нопурра аз фанни ҷонваршиносӣ мебошад.Шумо метавонед бо пурра кардани ин ба Википедия кумак кунед.* |
**Жилбе́р Лео́н Жан Лаза́р** (фр. Gilbert Lazard; 4 феврал 1920, 10th arrondissement of Paris[d] — 6 сентябр 2018, 14-ум минтақаи Порис[d]) — шарқшиноси фаронсавӣ.

Зиндагинома
-----------

Аз соли 1971 дар Донишгоҳи Сорбоннаи Нав аз забон ва адабиёти форс-тоҷик дарс мегӯяд. Фаъолияти илмии Лазар аз ибтидои солҳои ҳои 50 оғоз ёфтааст. Нахустин навиштаҳои ӯ шархи асарҳои донишмандони эронӣ дар бораи ба осори Абуалии Сино мебошад, ки дар «Маҷаллаи тадқиқоти исломӣ» дарҷ гардид. Қисмати «Адабиёти форсӣ»-и китоби бисёрҷилдаи «Таърихи адабиёти ҷаҳон» (1956) низ ба қалами Лазар тааллуқ дорад, ки дар он аз таърихи бунёд ва ин¬рушди адабиёти форс-тоҷик дар тули ҳазор сол сухан рафтааст. «Хусусиятҳои фарқкунандаи забони тоҷикӣ» ном тадқиқоти ӯ бевосита дар мавриди забони тоҷикӣ аст. Лазар муаллифи китобҳои «Грамматикаи забони муосири форсӣ» (1957), «Забони бостонии ёдгориҳои насри форсӣ» (1963), «Аввалин шоирони форсӣ. Асрҳои IX—X» (1964) мебошад. Тадқиқи амиқи насри бостонаи тоҷик ба Лазар имкон дод, ки аз луғати арабӣ дар забони форсии асрҳои X—XII харф занад — «Иқтибосҳои арабӣ дар насри форсии асрҳои X—XII, қайдҳои статистикӣ» (1956).

Эзоҳ
----

1. 1 2  *Bibliothèque nationale de France* идентификатор BNF (фр.): платформаи додаҳои боз — 2011.
2. 1 2  AlKindi (онлайн-каталог Доминиканского института востоковедения)
3. 1 2 3 4 5 6 7 8  Fichier des personnes décédées

* Энциклопедияи Советии Тоҷик : [дар 8 ҷ.] / сармуҳаррир  А. С. Сайфуллоев. — Д. : СИЭСТ, 1978—1988.


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️  Гузариш ба унсури Викидода  Фарҳангҳо ва донишномаҳо | 
* Treccani

 |
| 

| Дар феҳристҳои китобшинохтӣ |
| --- |
| 
* BNF: 119114728
* GND: 119166712
* ISNI: 0000 0001 0857 8112
* J9U: 987007264222905171
* LCCN: n81047709
* NTA: 067709729
* NUKAT: n2004038540
* LIBRIS: 31fjnjhm2l55q2k
* SUDOC: 026971186
* VIAF: 59085096
* WorldCat VIAF: 59085096

 |

 |
**Даҳя ибни Халифаи Калбӣ**, маъруф ба **Даҳяи Калбӣ** (ар. دحیة بن خلیفه کلبی‎; дарг. 670-ум, *номаълум*) — аз бузургони саҳобаи расули Худо (с), ки ба Калб ибни Вабара шохае аз қабилаи Қузоа насаб мебарад. Вай ба ҳусни сурат ва чеҳраи зебо маъруф буда, фариштаи ваҳй Ҷабраил (а) аҳёнан ба сурати вай назди паёмбар (с) меомад. Соли 6-уми ҳиҷрӣ пас аз сулҳи Ҳудайбия расули Худо (с) ӯро ба ҳайси намоянда ва сафири худ бо номае ба сӯи ҳокими Бусро дар Шом ва аз он ҷо ба қайсари Рум Ҳирақл (Гераклиюс) фиристод. Даҳияи Калбӣ Ҳирақлро дар шаҳри Ҳумс дарёфт ва номаи паёмбар (с)-ро ба вай супурд.

Зиндагинома
-----------

Даҳя ибни Халифаи Калбӣ, бародари ширии Муҳаммад (с) ва аз хешони ширии ӯ аст ва дар кӯдакӣ аз як доя шир хӯрданд ва ӯро Разеъи Муҳаммади ислом мегӯяанд. 

Даҳияи Калбӣ марди тиҷоратпеша ва аз сарватмандони араб буд. Вай тайи сафарҳои тиҷориаш ба Шом тавонист назари сарони қабоил ва насле аз амирзодагони қабилаи Ҷафнаро дар бодияи Шом ба мавқеи мусулмонон дар Мадина наздик гардонад ва миёни онҳо равобити ҳасана ва муносибатҳои дӯстона эҷод намояд, амре, ки баъдҳо дар фатҳи сарзамини Шом ва ҳамсӯ гаштани ин қабоил бо мусулмонон аҳаммияти фоиқе доштааст.

Ба гуфтаи баъзе муфассирон боре Даҳияи Калбӣ бо корвони тиҷорие вориди Мадина шуд ва чун хабари онро шуниданд, гурӯҳе аз мардум расули Худо (с)-ро дар аснои хутбаи намози ҷумъа раҳо карданд ва ба боздиди он корвон шитофтанд. Ин буд, ки Худо ояти 11-уми сураи «Ҷумуъа»: **«Ва чун тиҷорат ва лаҳверо бинанд, ба сӯи он пароканда шаванд ва туро (ҳамчунон) истода раҳо созанд. Бигӯ: Ончи назди Худост, аз лаҳву аз тиҷорат беҳтар аст ва Худо беҳтарин рӯзидиҳандагон аст»**, нозил кард ва ин амали онҳоро мавриди сарзаниш қарор дод.

Даҳияи Калбӣ соли 13 ҳ. фармондеҳии гурӯҳе аз лашкари исломро дар ҷанги Ярмук ба уҳда дошт ва пас аз фатҳи Шом ба он сарзамин рафт ва дар деҳкадаи Мизза дар наздикиҳои Димишқ сукунат гузид. Даҳияи Калбӣ пеш аз ҷанги Бадр ислом овард ва дар ғазавоти пас аз Бадр бо расули Худо (с)  ширкат дошта. Аз вай 3 ҳадис дар Муснади Бақӣ ибни Махлад ривоят шудааст ва Қалъаи Диҳя дар Доробҷурдро мансуб ба ӯ медонанд.

Орифони мусулмон зуҳури Ҷабраил (ъ)-ро ба сурати Даҳияи Калбӣ намунае аз зуҳур ва таҷаллии мавҷудоте донистаанд, ки дар ҷаҳони моддӣ сурат ва шакле надоранд.

Даҳя дар адабиёт
----------------

Зи бас к-омад ба наздики ту Ҷибрил,  

Шуда чун Даҳяту-л-Калби Қурайшӣ. (Аттор)

Ҷабраил аз дасти ӯ шуд хирқадор,  

Дар либоси Даҳя з-он гашт ошкор. (Аттор)

Адабиёт
-------

* А. Боқизода. Тафсири навини Қуръони карим. Д. 2012.

* سید غلامرضا تهامی، فرهنگ اعلام تاریخ اسلام. – تهران، 1387 ش.؛
* دائرة المعارف فارسی. ج. 1. – تهران، 1387 ش.؛
* دانشنامه جهان اسلام (17). – تهران، 2012؛
* خير الدين الزركلي، الأعلام، ج. 2. – بيروت، 2005؛

1. ↑  *دیوان اشعار قدسی منحصر به فرد فقیر حضرت بسمل (رحمة علیه الله) / محمد انور بسمل.* University of Arizona Libraries. 1991.
**Антикваркҳо** — зарраҳои муқобили (дугоники) кваркҳо, ки ба таркиби мезонҳо ва антибарионҳо дохиланд. 

Мисли адронҳо мезонҳо аз ҳолати вобастаи кварку антикварк ва антибарионҳо бошанд, аз ҳолати вобастаи се антикварк иборатанд. Спини антикварк 1/2, заряди бариониаш — 1/3 ва заряди электрикиаш ба заряди мувофиқи кварк муқобил (яъне 1/3 ва — 1/3) мебошад. Дар шаклҳои заряди электрикӣ ва бариониашон том антикваркҳо инчунин қиматҳои муқобили зарядҳои зикршударо доранд. Антикваркҳо дорои адади квантии накҳат мебошанд, ки бо накҳати кваркҳои мувофиқ маҳв карда мешавад. Бинобар ин дар мезонҳои аз кварк иборатбуда ва антикваркҳои онҳо накҳат гум мешавад. Чунин мезонҳо дорои «накҳати ниҳонӣ» мебошанд (нигар Кварконий).

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* Антикваркҳо // А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2021, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.
| **БЕЛУГА** |
| --- |
|  |
| Таснифоти илмӣ |
| **Намуд:** | Муҳрадорон |
| **Гурӯҳ:** | Моҳиҳо |
| **Оила:** | Тосмоҳиҳо |
|
| Номи лотинӣ:  |
| Huso huso |
|  
Викианбор маводҳои вобаста ба мавзӯи 
***Белуга*** дорад

 |

**БЕЛУГА** (лотинӣ: Huso huso), як навъ моҳии ғизоӣ. Мансуб ба оилаи тосмоҳиҳост. Дарозиаш то 9 метр, вазнаш то 1 тонна (баъзан то 1,5 тонна). Аз дигар тосмоҳиҳо бо даҳони калон ва ғалсамапардаҳои васлшуда фарқ мекунад. Дар баҳрҳои Каспий, Сиёҳ, Азов, Адриатик маскун шудааст. Дар 12– 18-солагӣ ба балоғат мерасад. Барои афзоиш ба дарёҳо баромада, 0,5–5 млн тухм мегузорад. Моҳичаҳо ба баҳр гузашта, он ҷо ғизо (нармбаданҳо ва харчангшаклҳо) мегиранд. Ғизои Белугаҳои калон вобла, шӯрмоҳӣ, сагмоҳӣ, ширмоҳӣ ва ғайра аст. Тухми Белуга аз тухми тосмоҳиҳои дигар калонтар мебошад. Шумораи Белуга аз сабаби бунёд кардани иншоотҳои техникӣ ва ифлос гаштани ҳавзаҳои оби дарёҳо хеле кам шудааст.

Адабиёт
-------

* Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — 664 с. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.

```
/ А. Расулов.
```

* 


|  |  |
| --- | --- |
| Панда Ҷонваршиносӣ | *Ин мақолаи нопурра аз фанни ҷонваршиносӣ мебошад.Шумо метавонед бо пурра кардани ин ба Википедия кумак кунед.* |
**Ҳакамияти меҳнатӣ** — агар дар комиссияи оштидиҳй тарафҳои баҳси (низои) кории коллективй дар давоми даҳ рӯз ба созиш наоянд, бо иштироки ҳукумати ноҳия ё шаҳр Ҳакамияти меҳнатӣ таъсис дода
мешавад. Ҳайати Ҳакамияти меҳнатӣ ро аз рӯи ҳар баҳс (низоъ) миқдоран ва узван тарафҳо муайян мекунанд. Раиси Ҳакамияти меҳнатӣ бо созишномаи тарафҳо аз ҷумлаи аъзои ҳамин Ҳакамияти меҳнатӣ тасдиқ карда мешавад. Ба ҳайати Ҳакамияти меҳнатӣ вакилони халқ, намояндагони мақомоти иттифоқҳои касаба, мақомот
оид ба меҳнат ва шуғли аҳолӣ, мутахассисони коршинос ва шахсони дигар дохил шуда метавонанд.
Ҳакамияти меҳнатӣ баҳси кории коллективиро бо иштироки ҳатмии намояндагони тарафҳо ва дар мавриди зарурат бо намояндагони мақомоти дигари манфиатдор ҳаллу фасл мекунанд.
Ҳакамияти меҳнатӣ бояд дар давоми даҳ рӯзи таъсис ёфтанаш дар хусуси баҳси меҳнатӣ қарори дахлдор кабул намояд.
Агар тарафҳо қаблан дар бораи иҷрои қарор созишнома имзо карда бошанд, қарори Ҳакамияти меҳнатӣ воҷиб аст.
Тарафҳо ва мақомоти опггидиҳанда вазифадоранд, ки барои рафъи сабаби ҳолатҳое, ки боиси баҳси (низои) кории коллективй гаштаанд, тамоми имкониятро истифода намоянд.

Нигаред низ
-----------

* Ҳуқуқ

Эзоҳ
----

1. ↑  Фарҳанги истилоҳоти ҳуқуқ / Зери таҳрири Маҳмудов М.А. - Душанбе: ЭР-граф, 2009. - с. 505
**Зиёрати мазорҳо** - ин анъана миѐни мардуми тоҷик маъмул аст. Бештари мардуме, ки ҳоҷат доранд ба зиѐрати мазорҳо мераванд. Одатан рӯзҳои чоршанбе ва шанбе рафта дар гирди қабри ҳамон бузургвор давр мезананду ягон гӯсфандеро забҳ мекунанд, инро «назр» мегӯянд баъзеашон фатиру қалама пухта мебаранд ва аз Қуръон оятҳо тиловат мекунанд ѐ аз мутаваллии ҳамон мазор хоҳиш мекунанд,ки тиловат кунад. Дар охир чи ҳоҷоту дархосте, ки доранд талаб мекунанд. Зиѐраткунандагон бештар барои шифо ѐфтан, фарзанддор шудан ва ѐ сафар кардан ба роҳҳои дур мераванд. Дар вилояти Суғд, вилояти Хатлон, водии Ҳисор фаъол аст

Нигаред низ
-----------

* Зиёратгоҳҳои Ҳисор

Эзоҳ
----

1. ↑  Феҳристи миллии намунаҳои мероси фарҳангии ғайримоддӣ./ Пажӯшиҳгоҳи илмӣ-тадқиқотии фарҳанг ва иттилооти Вазорати фарҳанги ҶТ - Душанбе: "Ирфон", 2014, - С. 63
2. ↑  Феҳристи миллии фаҳанги ғайримоддӣ /Natioal list of intangible cultural hertage/ Пажӯшиҳгоҳи илмӣ-тадқиқотии фарҳанг ва иттилооти Вазорати фарҳанги ҶТ – Душанбе: «Аржанг» 2016, – С. 87

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Ин мақолаи нопурра аз таърих мебошад.Шумо метавонед бо пурра кардани ин ба Википедия кумак кунед.* |
**Ҳалвои тари асалӣ** — яке аз ҳалвоҳои маъмул ва густардаи тоҷикист, дар водиҳои Ҳисору Рашт то ба имрӯз роиҷ аст.

Дар минтақаҳои мухталифи ҷумҳурӣ пухтани ҳалво тарзу усулҳои ба худ хос дорад. Онро аз орди гандум, равғани зард ё дунба ва шакар мепазанд. Усули таҳияи он чунин мебошад: орди гандуми бехтаро то хурмоиранг шуданаш дар равған таф медиҳанд. Шарбати қандро бо иловаи асал алоҳида тайёр мекунанду ба болои орди бирён рехта, якзайл меомезанд. Пас аз 5-7 дақиқа ҳалвои тарро аз болои оташ гирифта, боз як бори дигар хуб меомезанд. Онро дар гармиаш ба табақчаҳои чуқур кашида, баъди хунук шуданаш ба шакли мураббаъ ё ромбчаҳои дар вазни 20-30 граммӣ мебуранд. Ба рӯи ҳалвои тар барои хушхӯр шуданаш мағзи кӯфтаи писта, чормағз ё бодомро мепошанд. Мағзро ба ҳалвои тар баъзан пеш аз тайёр шуданаш меандозанд.

Адабиёт
-------

* Раҳимӣ Д. Шугун ва боварҳои мардуми тоҷик. – Душанбе: Озар, 2004.
* Саймиддинов Д. Вожашиносии забони форсии миёна. – Душанбе: Пайванд, 2001;
* Фарҳанги забони тоҷикӣ. Ҷ. 2. – М: Советская Энциклопедия, 1969;
* Шовалиева М. История кулинарной культуры таджикского народа. – Душанбе: Дониш, 2015.
* Ҷумъаев Р. Ҷашни арӯсии тоҷикони водии Ҳисор (пажӯҳиши этнологӣ-фолклорӣ). – Душанбе: Амри илм, 2001.

Пайнавиштҳо
-----------

1. ↑  Раҳимов Д. Холмуродов З. Ҳунари ҳалвогарии тоҷикон. // Паёмномаи фарҳанг. 2015, № 3 (31). - Душанбе, 2015
**Даҳонгирдон**, гирддаҳонҳо (лот. Cyclostomata) — ҷонварони обии муҳрадори дараҷаи паст. 

Пештар ба яке аз синфҳои беҷоғҳо мансуб дониста мешуданд. Аз нигоҳи таҳаввулот пешгузаштагони моҳиҳо мебошанд. Ҷисмашон моршакл (дарозиаш 40 см), пӯсташон ғафс (ҳуҷайраҳои сершумори луоббарор дорад). Даҳонгирдон бидуни скелети берунӣ буда, хордаашон тамоми умр боқӣ мемонад. Скелети даруниашон аз ғузруф (тағояк) иборат аст. Болҳои шиноварии ҷуфт надоранд. Ғалсамаашон андаруни парда ҷой гирифта, халташакл аст. Даҳонашон қифшакл, бо тағояки гирда устувор дошта мешавад (номашон ҳам аз ҳамин ҷост). Мағзи сарашон мисли мағзи сари моҳиҳо хурд буда, бо ҷумҷумаи иборат аз ғузруфу пӯст фаро гирифта шудааст. Узви шоммаи даҳонгирдон ҳафт сӯрох дорад, ки дар байни ҳар ду чашм воқеъ гаштааст. Даҳонгирдон тез шино мекунанд. Даҳонгирдон ба ҷисми моҳиҳо «часпида» бо ёрии онҳо ҳаракат менамоянд. Ғизои даҳонгирдон кирм, ҳашарот ва тухми моҳиҳо мебошанд. Даҳонгирдон ду зерсинф – миногаҳо (Petromyzones) ва миксинаҳо (Myxini) доранд. Баъзе даҳонгирдон (мас. миногаҳо)-ро шикор мекунанд.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Васильева Е. Д. Жизнь животных. Рыбы//Энциклопедия. Природа России. М. 1999;
* Горкин А. П. Биология. Современная иллюстрированная энциклопедия. М. 2006.

Сарчашма
--------

* Гирддаҳонҳо // Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.
**Зиёраткунанда** - фардест (шахсест), ки ба зиёрати мазорҳо ва макони парастиш ташриф меоварад. Ин амал, яъне «зиёрат кардан», «ҷоеро зиёрат кардан» тафсир шуда, баъдан чун макон, зиёратгоҳ, зиёратҷой, марқад, оромгоҳ, қабристон, қадамҷой, дафнгоҳ маънидод мешавад. Одамон баъди зиёрати мазорҳо худро некбахту тавоно ва фараҳманду саодатманд ҳис менамоянд. Аз ин бармеояд, ки мазорҳо на танҳо макони солимгардонӣ, балки ҷойи пок намудани ҷисму рӯҳи инсон мебошад.

Нигаред
-------

* «Бист»
* «Чил»
* «Шашмоҳагӣ»
* «Сол»

Адабиёт
-------

* Юсуф Қодиров, Абдуҳалим Самадов. Зиёратгоҳҳои Ҳисор. - Душанбе:«Ирфон», 2011

.

Пайнавиштҳо
-----------
**Ҳалвогар** — шахси таҳиякунандаи ҳалворо миёни мардум ҳалвопаз, ҳалвогар ва дар баъзе ҷойҳо ширинипаз ва қандалотчӣ низ меноманд.

Ҳалвои суннатиро бо тарзи дастӣ тайёр мекунанд. Устоҳои ҳалвогар ин ҳунари анъанавиро бештар дар доираи хонавода ва хешу табор аз насл ба насл интиқол медоданд. Ҳунарманде, ки тарзи таҳия кардани ҳалвои махсусро медонист, маъмулан сирри онро ба шахсони бегона намегуфт ва ба фарзандаш ё дигар наздиконаш савганд дода, сипас меомӯзонид. Онҳоро таъкид мекард, ки сирри таҳияи ҳалворо низ ба дигарон фош насозанд. Ҳатто мардумро бовар мекунониданд, ки ин намуди ҳалворо фақат дар мавзеҳои муайян тайёр кардан мумкин аст, то ки дигарон дар ҷойҳои дигар беҳуда кӯшиш накунанду ин гуна ҳалворо напазанд. Масалан, ривояте ҳаст, ки ҳалвои «оби набот»-ро танҳо дар шаҳри Бухоро пухтан мумкин аст ва мардуми авом ба ин афсона бовар мекарданд.

Эзоҳ
----

1. ↑   Раҳимов Д. Холмуродов З. Ҳунари ҳалвогарии тоҷикон. // Паёмномаи фарҳанг. 2015, № 3 (31). — Душанбе, 2015

Адабиёт
-------

* Раҳимӣ Д. Шугун ва боварҳои мардуми тоҷик. — Душанбе: Озар, 2004.
* Саймиддинов Д. Вожашиносии забони форсии миёна. — Душанбе: Пайванд, 2001;
* Фарҳанги забони тоҷикӣ. Ҷ. 2. — М: Советская Энциклопедия, 1969;
* Шовалиева М. История кулинарной культуры таджикского народа. — Душанбе: Дониш, 2015.
* Ҷумъаев Р. Ҷашни арӯсии тоҷикони водии Ҳисор (пажӯҳиши этнологӣ-фолклорӣ). — Душанбе: Амри илм, 2001.
**Зиё Хонович Икромов** (11 июни 1911, Бухоро — 18 октябри 1997, Душанбе) — доктори илми тиб (1950), профессор (1952)

Зиндагинома
-----------

Зиё Хонович Икромов соли 1930 Техникуми омӯзгории тоҷикӣ ва соли 1936 Донишкадаи давлатии тиббии ш. Самарқанд ба номи И. П. Павловро хатм намудааст. Аспирант (1936—1939) ва ассистенти кафедраи ҷарроҳии факултавии Донишкадаи тиббии Тошканд (1939—1942), сардухтури беморхонаи н. Ургути вилояти Самарқанд (1942—1945), дотсенти кафедраи ҷарроҳии госпиталии Донишкадаи давлатии тиббии Тоҷикистон ба номи Абӯалӣ Ибни Сино, ҳамзамон сардори шуъбаи тандурустии ш. Сталинобод (1945—1948), дотсент ва сипас мудири кафедраи ҷарроҳии умумии Донишкадаи тиббии Самарқанд (1948—1953), мудири кафедраи ҷарроҳии умумии Донишкадаи давлатии тиббии Тоҷикистон ба номи Абӯалӣ Ибни Сино, (1953—1955), профессори кафедраҳои анатомияи Донишкадаи давлатии омӯзгории Душанбе ва баъдан Донишкадаи тарбияи ҷисмонии Тоҷикистон (1956—1976) -ро ба зимма дошт.

Фаъолияти илмӣ
--------------

Муаллифи беш аз 50 кори илмист, ки ба омӯзиши манбаъҳои маҳаллии пайдоиши санги пешоб дар сокинони водии Вахш бахшида шудаанд.

Осор
----

* Мочекаменная болезнь на юге Средней Азии: Дисс…доктора мед. наук. — М. 1950.

Эзоҳ
----

1. ↑  Зиё Хонович Икромов
**Коркарди дтарафа** (англ. straight-through processing, STP) — ҷараёни коркарди бетаваққуф, пурра автоматигардонидашудаи иттилоот. Маълумотҳои аввалия метавонанд ҳам аз ҷониби системаҳои автоматӣ, ҳам бо вуруди дастӣ ташаккул дода шуда метавонанд ва коркард пурра ба таври автоматӣ мегузарад.

Дар мазмуни нисбатан маҳдуд технологияи STP дар назар дорад, ки ширкати брокерӣ дар нақши миёнрави худкор байни мизоҷон ва бозори беруна баромад мекунад. Ордерҳои мизоҷон ба таври худкор барои бастани созишномаҳо дар бозори беруна ё ки ба контрагенти калон аз нав фиристода мешаванд.

Амалиётҳо
---------

STP барои савдо бо саҳмияҳо дар оғози солҳои 1990 дар Лондон барои коркарди худкори маълумотҳо дар бозорҳои захиравӣ коркард карда шуда буд.

Қаблан гузаронидани пардохт ҳамеша кори дастиро талаб мекард. Ҷараён зуд-зуд якчанд соатро банд мекард. Боз, дахолати иловагии инсон ба хатари калони хатогиҳо меовард.
Бо ёрии STP амалиётҳо бо пулҳо ё ки коғазҳои қиматно метавонанд дар худи ҳамон рӯз коркард ва баста шаванд.

Пардохтҳо то ҳол метавонанд бо сабабҳои гуногун на-STP буда метавонанд.

Бартариятҳо
-----------

Ҳангоми татбиқи пурра STP метавонад ба идоракунандагони активҳо чунин бартариятҳоро пешниҳод кунад, ба монанди давраҳои нисбатан кӯтоҳи коркард, камкунии хатари ҳисоббаробаркуниҳо ва хароҷотҳои нисбатан пасти амалиётӣ.

Баъзе аз аналитикҳои соҳа меҳисобанд, ки 100% автоматизатсия мақсади норасиданист. Ба ҷои ин онҳо ғояи баландкунии сатҳи STP дар ширкатро бо водоркунии гурӯҳи ширкатҳо барои коркунии ҳамҷоя аз болои беҳтаркунии сифати автоматизатсияи иттилоотии амалиётии байни худ, ё ки дар асоси дутараф, ё ин ки ҳамчун ҷамъияти истифодабарандагонро (STP-и беруна) пешниҳод мекунанд. Аналитикҳои дигар, вале, фикр мекунанд, ки ба STP бо пайдошавии мутобиқати функсионалии ҷараёнҳои тиҷоратӣ расида мешавад.

Эзоҳ
----

1. ↑  Straight-Through Processing (STP). *investopedia.com*. 20 сентябри 2021 санҷида шуд.
2. ↑  Straight Through Processing (STP) Brokers Guide. *comparebrokers.co*. 20 сентябри 2021 санҷида шуд.
3. ↑  Rising to the Challenge: Five Barriers to STP in the Treasury Department. *theglobaltreasurer.com*. 20 сентябри 2021 санҷида шуд.
4. ↑  Challenges around STP in Payments. *finextra.com*. 20 сентябри 2021 санҷида шуд.
5. ↑  Frequently Asked Questions On Straight Through Processing. *sebi.gov.in*. 20 сентябри 2021 санҷида шуд.
6. ↑  STP and Credit Derivatives. *waterstechnology.com*. 20 сентябри 2021 санҷида шуд.
**Ҳакимов Ориф Марифович**  - вакили Маҷлиси намояндагони Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон даъвати V

Зиндагинома
-----------

Ҳакимов Ориф Марифович 22 марти соли 1962 дар ноҳияи Шаҳритуси вилояти Хатлон таваллуд шудааст. Маълумоташ олӣ, соли 1985 Донишкадаи хоҷагии қишлоқи Тоҷикистонро бо ихтисоси зоотехник хатм кардааст.

Фаъолияти кориашро соли 1980 аз мудири қисми хоҷагидории стансияи байтории ноҳияи Қубодиён оғоз карда, минбаъд ҳафт соли аввал дар вазифаҳои муовин, мудири шуъбаи ташкилӣ ва котиби комитети комсомолии ҳамин ноҳия ва баъдтар муддати беш аз 20 сол дар вазифаҳои масъулу роҳбарикунандаи самти истеҳсолоти кишоварзӣ аз сарзоотехнику агроном, раиси хоҷагию сардори идораи пиллахушккунӣ то роҳбари раёсати кишоварзӣ дар ноҳияҳои Қубодиёну Шаҳритӯс кор кардааст.

Аз моҳи июни соли 2012 сардори идораи кишоварзии ноҳияи Шаҳритӯс буд.

1 марти соли 2015 вакили Маҷлиси намояндагони Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон интихоб шудааст.

Нигаред низ
-----------

* Вакили Маҷлиси намояндагони Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон

Эзоҳ
----

1. ↑  вакилони Маҷлиси намояндагон. 10 октябри 2017 санҷида шуд. Баргирифта аз сарчашмаи аввал 21 сентябри 2017.
2. ↑  Ҳакимов Ориф Марифович(пайванди дастнорас)

Пайвандҳо
---------

* Вакилони Маҷлиси Намояндагони Ҷумҳурии Тоҷикистон даъвати V Бойгонӣ шудааст 21 сентябри 2017  сол.</ref>
**Орифҷон Бобоҷонов** (1931, деҳаи Шайхбурҳони ноҳияи Хуҷанд) — зоотехник, Қаҳрамони Меҳнати Сотсиалистӣ (1966), Зоотехники хизматнишондодаи ҶШС Тоҷикистон (1957).

Зиндагинома
-----------

Техникуми кишоварзии Хуҷанд (1950) ва Донишкадаи кишоварзии Тоҷикистонро (1955) хатм кардааст. Солҳои 1955—1970 сарзоотехник ва солҳои 1970—1991 мудири фермаи чорвопарварии хоҷагии ба номи С. Урунхӯҷаеви ноҳияи Хуҷанд. Аз соли 1991 нафақагири шахсӣ. Орифҷон Бобоҷонов дар рушди соҳаи чорводорӣ, зиёд намудани истеҳсол ва фурӯши гӯшт, шир пашм, тухм ва диг. маҳсулоти чорво комёбиҳо ба даст овардааст.

Ҷоизаҳо
-------

Бо ордени Ленин, медалҳо ва ифтихорномаҳои Раёсати Шӯрои Олии ҶШС Тоҷикистон қадрдонӣ гардидааст.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* Бобоҷонов Орифҷон // Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.