recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Гилдавоӣ**, **гилпизишкӣ**, **гилшифоӣ** — яке аз усулҳои муолиҷа.

Таърих
------

Гилдавоӣ дар гузашта бисёр маъмул буд. Аввалин маълумоти хаттӣ оид ба гилдавоӣ дар Авесто аст. Мутобиқи андешаи табибони қадим, ба ҳар кадом ҷисм, мувофиқан ба чаҳор унсур (хок, оташ, об, ҳаво), чаҳор сифат (гармӣ, сардӣ, тарӣ ва хушкӣ) хос мебошад. Ибни Сино мизоҷи гилро шабеҳи мизоҷи инсон медонад. Гузаштагони мо медонистанд, ки гил ҷисми пок аст ва имрӯз низ исбот шуда, ки он бактерия надорад. Гил заҳрҳои моеву газмонанд ва бӯи ногувори равғанро меҷабад. Тоҷикон аз қадим ҳангоми ҷувоз кашидан ва пухтани ширинию шарбат аз гилхока истифода мебурданд. Дар гузашта бо навъе аз гил шустани мӯй анъана буд, зеро он сабӯсакро нест карда, ба мӯй қувват мебахшид. Ҳамчунин бо пораи чунин гил шустушӯ кардан давои амрози пӯст буда, ҷисму баданро таровату ҷило медод.

Гил барои муолиҷаи омосҳои ғайрисаратонӣ (ҷоғар, миома, мастопатия) ва саратонӣ (саратон, лейкоз ва ғ.) муфид аст. Яке аз хусусиятҳои чунин гил вобаста ба радийи таркибаш мебошад. Аз ин буд, ки латтапораро ба гилоба тар карда, ба милки дандон мениҳоданд ва хуншорӣ қатъ мегардид, газак (илтиҳоб) рафъ мешуд; зардии дандонро мерабуданд; бо гилобаи соф дасту рӯ шуста, газаки чашмро шифо мебахшиданд.

Табибони мардумӣ бо гил бемориҳои ҷоғар, камхунӣ, фалаҷ, саръ, амрози асаб, илтиҳоби гӯшу чашм, амрози занон, бемориҳои меъдаву рӯда, газаки ҷигар, зардпарвин, дарди дил, бемории сил, исҳоли хунин, хунпартоӣ, зиқи дил, дарди гурда ва масона, амрози пӯст ва ғ.-ро низ табобат мекунанд. Гилдавоӣ дар амалияи тибби бисёр кишварҳо барои муолиҷаи бемориҳои банду буғум, сутунмуҳра, мушак, асаб, оризаҳои газаки ҳароммағз, сил, зарбу лат, амрози занон, газаки музмини талхадон, қабзият ва ғ. кор фармуда мешавад. Махсусан гилҳои гулобӣ, сурх ва осмонранг бештар хосияти шифоӣ доранд.

Гилро аз маҳалли хушобу ҳаво, назди чашмаи зулол, дуртар аз иқоматгоҳ, ки нури офтоб хуб мерасад, ҷамъ оварда, аз регу олудагиҳо тоза мекунанд. Ҳамон гиле беҳтар аст, ки аз он қурс бисозанд ва баъди хушконидан накафад. Лойи гилро бо чумчаи чӯбин меомезанд. Қурсҳои табобатии гил дар зарфҳои чинӣ ё чӯбӣ дар болохона ё ҷоҳои махсуси тоза нигоҳ дошта мешаванд. Гилро пеш аз истифода андак дар офтобрӯя гарм ва сипас дар оби чашма ҳал кардан лозим аст. Табибон барои муолиҷаи бемориҳои пӯст хока, хамира ва марҳами гилро тавсия медиҳанд.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Ҳоҷиматов М. Халифаев Д. Масоили гил ва имконоти истифодаи он дар амалияи тиб//Падидаҳои санъати дорусозӣ ва тибби мардумӣ. Д. 2001;
* Халифаев Д. Р. Микроэлементный анализ бентонитовых глин Таджикистана//Проблемы фармации Таджикистана. Д. 2001;
* Халифаев Д. Р. Некоторые показатели при выборе основ для мягких лекарственных форм//Падидаҳои санъати дорусозӣ ва тибби мардумӣ. Д. 2001;
* Ҳоҷиматов М. Халифаев Д. Гил ва гилдавоӣ. Д. 2002.

Сарчашма
--------

* Гилдавоӣ / М. Ҳоҷиматов, Д. Халифаев // Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.
**Григорий Иванович Старий** (насаби аслӣ — **Борисов**; русӣ: Григорий Иванович (Борисов) Старый; 27 ноябри (9 декабр)-и 1880 — 11 октябри 1937) — узви ҳаракати инқилобӣ дар Молдова ва Украина. Ходими ҳизбӣ ва давлатии ҶМШС Молдавия.

Зиндагинома
-----------

Дар таъризи 27 ноябр (9 декабр)-и 1880 дар деҳаи Бозиении вилояти Бессарабия (ҳозира ноҳияи Ҳинчештии Молдова), дар оилаи коргари роҳи оҳан таваллуд шудааст. Коргар. Ӯ аз соли 1900 дар ҳаракати сотсиал-демократӣ ширкат варзид. Дар Украина ва дар Ростов-дар-Дон корҳои инқилобӣ анҷом дод. Дар моҳи декабри соли 1905 дар шӯриши мусаллаҳона дар Горловка иштирок кардааст. Ба ҳабс ва бадарға фиристода шуд. Дар давраи Ҷанги Якуми Ҷаҳон ӯ ба артиш сафарбар карда шуд ва дар он ҷо ба таблиғоти инқилобӣ дар байни сарбозони Фронти Ҷанубу Ғарбӣ роҳбарӣ кард. Пас аз инқилоби февралии 1917, узви кумитаи артиш шуд. Узви Ҳизби Коммунистӣ аз соли 1918. Дар солҳои 1918-21 Старий яке аз ташкилкунандагон ва пешвоёни ҳаракати партизанӣ дар Бессарабия дар ҳайати Руминия буд. Вай шӯриши Бендериро 27 майи 1919 роҳбарӣ кард. Ӯ узви Кумитаи вилоятии Бессарабияи ҲК(б)Р буд. Ӯро ғоибона мақомоти Руминия ба ҳукми қатл маҳкум карданд.

Дар солҳои 1922-24. Г. И. Старий дар Донишгоҳи коммунистии ба номи Я.М.Свердлов таҳсил кардааст, дар кумитаи вилоятии Одесса кор мекард. Ба ҳайси муҳаррири аввалин рӯзномаи молдовӣ дар ҶМШС Молдова «Плугарул Рошу» («Шудгори сурх») кор кардааст. Дар солҳои 1924-25 — раиси Кумитаи муваққатии инқилобии Молдова. Дар солҳои 1925-26. — раиси Кумитаи иҷроияи марказии ҶМШСМ, солҳои 1926-28 ва 1932-37 — раиси Шӯрои Комиссарони Халқии ҶМШС Молдавия. Узви Кумитаи Марказии Иҷроияи СССР даъватҳои 3-7 дар солҳои 1928-32 дар кори иқтисодӣ дар Харков. Вакили съезди XVII ҲКУ (б), Конгресси V-и Коминтерн. Дар Съезди Ҳаштуми Фавқулоддаи Умумииттифоқии Советҳо вай узви комиссияи таҳрири матни Конститутсияи Иттиҳоди Шӯравӣ интихоб шуд. Бо ордени Ленин мукофотонида шудааст.

22 июни соли 1937, ӯро ҳабс карданд, 8 октябр — ба қатл маҳкум шуд ва 11 октябри ҳамон сол ӯро парронданд. Дар соли 1955 сафед карда шудааст.

Далелҳои ҷолиб
--------------

Дар соли 1964 кӯчаи собиқи Виноделия дар бахши Ботаникаи Кишинёв бо номи Старий гузошта шуд. Пас аз фурӯпошии Иттиҳоди Шӯравӣ кӯчаи номи шуд Сармизеҷетусро гирифт, ба ифтихори маркази низомӣ, динӣ ва сиёсии Дакия. Аммо, аз сабаби мушкил будани талаффузи ном, аксарият кӯчаро мисли пештара, кӯчаи Кӯҳна меноманд. Дар Тираспол, дар кӯчаи Пушкин, хонаи No19 ҳифз мондааст, ки дар он Г. И. Старий зиндагӣ мекард. Як кӯча дар ноҳияи Кировскийи шаҳр ба шарафи ӯ номгузорӣ шудааст. Инчунин маълум аст, ки Г. И. Старий соли 1931 ба хароб кардани калисои шафоъат дар маркази Тираспол роҳбарӣ мекард.

Кӯчаҳо бо номи Старий дар Днестр дар шаҳрҳои Бендерӣ ва Тираспол номгузорӣ шудаанд. Ва инчунин депои локомотивҳо дар шаҳри Бендер ба номи ӯ мебошанд.

Дар шаҳри Бендерӣ, дар кӯчаи Тургенев хонае мавҷуд аст, ки замоне Григорий Иванович Борисов (Старий) дар онҷо зиндагӣ мекард.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* *Мрищук Д. В.* Г. I. Старий. 1880-1937. — Київ, 1974.
**«Панҷшанбегӣ»** – ин маросим ҳам монанди маъракаи «душанбегӣ» мебошад, аммо дар рӯзи панҷшанбе гузаронида мешавад. Дар баъзе минтақаҳо нисфирӯзӣ ва дар баъзе ҷойҳо бегоҳ аз 5 то 10 нафар хешу табор ва ҳамсояҳои наздикро даъват намуда, зиѐфат медиҳанд ва ин то «сари сол» гузаронида мешавад. Маросим дар вилояти Суғд, вилояти Хатлон, водии Ҳисор фаъол аст.

Нигаред низ
-----------

* «Душанбегӣ»
* «Себегаҳа»
* «Бист»
* «Чил»
* «Шашмоҳагӣ»
* «Сари сол»

Эзоҳ
----

1. ↑  Феҳристи миллии намунаҳои мероси фарҳангии ғайримоддӣ./ Пажӯшиҳгоҳи илмӣ-тадқиқотии фарҳанг ва иттилооти Вазорати фарҳанги ҶТ - Душанбе: "Ирфон", 2014, - С. 61
2. ↑  ПИТФИ Феҳристи миллии намунаҳои мероси фарҳангии ғайримоддӣ (пайванди дастнорас)
**Гийон** , ё **Киан** , ё **Гиан**, ё **Кайан** ( форсӣ: گيان‎ ) — шаҳраки хурд дар ғарби Эрон, дар устони Ҳамадон, як қисми шаҳристони Наҳованд мебошад. То соли 2006 шумораи аҳолӣ 8,062 нафар буд.

Ҷуғрофия
--------

Шаҳр дар қисми ҷанубии Ҳамадон, дар минтақаи кӯҳӣ, дар баландии 1563 метр аз сатҳи баҳр ҷойгир аст. Гийон дар 70 км самти ҷанубу шарқи пойтахти устон Ҳамадон, ва 320 км ҷанубу ғарби пойтахти кишвар Теҳрон, ҷойгир аст.

Эзоҳ
----

1. ↑  World Gazetteer (англ.)
2. 1 2  Физико-географические данные (англ.)
3. ↑  GeoNames (англ.)

  



| Шаҳрҳои устони Ҳамадон |
| --- |
| Асадобод |  Баҳор | Кабудроҳанг | Малойир | Наҳованд | Разан | Туйсиркон | Ҳамадон |
**Азим Норматов** (тав. 24.12.1933, деҳаи Воготи ноҳияи Истаравшан – ваф. 04.02.1999, шаҳри Душанбе) — физикдон, номзади илмҳои физика- математика (1967), дотсент (1973).

Зиндагинома
-----------

Солҳои 1953–1958 дар факултети физикаи Донишгоҳи давлатии Тоҷикистон ба номи В.И. Ленин таҳсил намудааст. Солҳои 1959–1960 лаборанти калони кафедраи физикаи умумии донишгоҳи номбурда, 1960–1963 аспирант, 1963–1967 ходими калони илмии шуъбаи физикаю математикаи АИ ҶШС Тоҷикистон, 1967–1970 мудири лабораторияи проблемавии истифодаи ултрасадо дар химия ва биология дар Донишгоҳи давлатии Тоҷикистон, 1970–1976 декани факултети физикаи Донишкадаи давлатии омӯзгории шаҳри Душанбе ба номи Т.Г. Шевченко, 1976–1982 дотсенти кафедраи физикаи умумӣ, 1982–1987 мудири кафедраи номбурда дар донишкадаи омӯзгории пойтахт буд. Солҳои 1987–1999 ҳамчун дотсенти кафедраи физикаи умумии Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи Садриддин Айнӣ кор кардааст. Оид ба хосиятҳои акустикӣ ва физикию химиявии системаҳои кислотаи уксус-этилатсетат-спирти этилӣ-об кори илмӣ бурдааст. Муаллифи зиёда аз 40 номгӯи корҳои илмӣ, илмию методӣ ва таълимию методӣ мебошад, ки дар маҷаллаҳои илмии Тоҷикистон ва Федератсияи Россия нашр шудаанд. Бо ташаббуси бевоситаи ӯ дар факултети физикаи донишкадаи омӯзгорӣ лабораторияи илмию тадқиқотии акустикӣ ташкил карда шуда буд. Бо Донишкадаи давлатии омӯзгории шаҳри Душанбе ба номи Т. Г. Шевченко(1979) сарфароз шудааст.

Осор
----

* Асосҳои физикаи молекулавӣ ва термодинамика (бо ҳаммуаллифӣ), Д. 1986;
* Механика. Қ. 2 (бо ҳаммуаллифӣ), Д. 1989;
* Газҳои реалӣ, моеъҳо ва ҷисмҳои сахт (бо ҳаммуаллифӣ), Д. 1989;
* Механика ва физикаи молекулӣ (бо ҳаммуаллифӣ), Д. 1990.
*

Пайвандҳо
---------

* Энсиклопедияи Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи С. Айнӣ
*
Сохтмони қитъаи лӯлаи гази «Осиёи Марказӣ - Хитой» дар қаламрави Тоҷикистон дар назар аст.

13 сентябри соли 2014 маросими оғози сохтмони қитъаи лӯлаи гази «Осиёи Марказӣ - Хитой» дар қаламрави Тоҷикистон шуда гузашт. Созишномаи байниҳукуматӣ дар бораи сохтмони лӯлаи гази «Тоҷикистон – Хитой» соли 2013 ба имзо расида буд.
Лӯлаи газ дар маҷмӯи лӯлаҳои гази «Осиёи Марказӣ - Хитой» хатти чорум ва кӯтоҳтарин мебошад ва дар муқоиса бо се хатти дигар ба масофаи як ҳазор километр кӯтоҳтар аст. Лӯлаи газ аз Туркманистон ба Хитой аз тариқи қаламрави Ӯзбекистон ва Тоҷикистону Қирғизистон мегузарад ва қитъаи тоҷикистонии он, ки зиёда аз чорсад километрро ташкил медиҳад, аз ҳама тӯлонӣ мебошад. Сохтмони лӯлаи газ дар ҳудуди Тоҷикистон се сол идома ёфта, дар ҷараёни он бунёди 47 нақб ба масофаи умумии 76 километр ба нақша гирифта шудааст, ки аз ин теъдод 24 нақб дар зери об сохта мешавад.
Арзиши лоиҳа дар қаламрави Тоҷикистон 3 миллиарду 200 миллион доллари амрикоиро ташкил хоҳад дод.
Дар давраи сохтмон зиёда аз се ҳазор ҷойҳои нави корӣ таъсис меёбад.

Эзоҳ
----

1. ↑  Ховар.tj(пайванди дастнорас)

Пайвандҳо
---------
**Рано Норбаевна Бобокалонова**  (тав. 28.01.1969, ш. Душанбе) — омӯзгор, номзади илмҳои филология (2019). Аълочии маориф ва илми Ҷумҳурии Тоҷикистон (2015)

Зиндагинома
-----------

Солҳои 1986- 1993 дар Донишгоҳи миллии Тоҷикистон ба ҳайси китобдор, 1993-1999 дар мактаби таҳсилоти умумии №4 шаҳри Душанбе муаллими фанни забон ва адабиёти тоҷик, 1999-2005 ҷонишини директор оид ба таълими Маркази такмили ихтисоси муаллимони идораи маорифи хукумати шаҳри Душанбе, 2005—2007 сармутахассис оид ба корҳои тарбиявӣ дар Идораи маорифи шаҳри Душанбе, 2007-2009 сардори шуъбаи умумӣ ва тарҷумони Вазорати алоқаи Ҷумҳурии Тоҷикистон, 2009-2014 ассистент ва муаллими калони кафедраи методикаи таълими забон ва адабиёти тоҷики Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи С. Айнӣ, 2014-2018 дар вазифаи муовини ректор оид ба корҳои тарбияи Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи С. Айнӣ ва аз соли 2018 инҷониб дар вазифаи сардори шуъбаи тайёр кардани кадрҳои илмӣ ва илмӣ педагогии Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи С. Айнӣ ифои хизмат дорад. Бо нишони Аълочии маориф ва илми Ҷумҳурии Тоҷикистон (2015) тақдир шудааст .

Осор
----

* Таълими ибора ва сохтори он» (дастури методӣ). Д. 2021.

Пайвандҳо
---------

Энсиклопедияи Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи С. Айнӣ
**Устон** — воҳиди маъмурию ҳудудии сатҳи боло дар Эрон аст. Устонҳо, дар навбати худ, ба 324 шаҳристон ( форсӣ: **شهرستان**‎), зинаи навбатии тақсимоти ҳудудӣ - бахш ( форсӣ: **بخش**‎ ), ки беш аз 740 адад аст, тақсим шудаанд. Бахшҳо ба деҳистонҳо - ҷамоати деҳот тақсим карда шудаанд, ки якчанд деҳаро муттаҳид мекунанд. Сарварони шаҳристонҳо *ҳокимон* мебошанд, онҳо, ва инчунин роҳбарони бахшҳоро, *бахшдоронро* Вазорати корҳои дохилии Ҷумҳурии Исломии Эрон таъйин мекунад. Деҳистонҳо аз ҷониби шӯрои деҳаҳо, *деҳдорӣ* идора карда мешаванд ва ба онҳо *деҳдорҳо* роҳбарӣ мекунанд .


| **Воҳиди тақсимоти кишварии Эрон** | **Масъул** | **Ниҳоди муртабит** | **Марказ** |
| --- | --- | --- | --- |
| Кишвар | Вазири кишвар | Вазорати кишвар | Пойтахт |
| Устон | Устондор | Устондорӣ | Маркази устон |
| Шаҳристон | Фармондор (вижа) | Фармондорӣ (вижа) | Маркази шаҳристон |
| Бахш | Бахшдор | Бахшдорӣ | Маркази бахш |
| Деҳистон | Деҳдор | Деҳдорӣ | Маркази деҳистон |
| Шаҳр | Шаҳрдор | Шаҳрдорӣ | надорад |
| Русто | Деҳёр | Деҳёрӣ | надорад |

Таърих
------

 Харитаи тақсимоти маъмурии кишвари Коҷориёни Форс, 1814
То соли 1950 кишвар ба 12 устон тақсим буд. Солҳои 1950 - 1960 дар миёнаҳои солҳои 1970-ум шумораи устонҳо 23-то буданд.
Дар соли 1979 Устони Кирмоншоҳ ба Бахтаран (Bakhtaran) номгузорӣ шуд. Дар соли 1986, Устони Марказӣ ба ду тақсим шуд Теҳрон ва Марказӣ. Соли 1990 Бохтаран азнав Кирмоншоҳ номгузорӣ шуд. Соли 1993, аз боқимонда Озарбойҷони Шарқӣ, Ардабил ҷудо карда шуд. Соли 1995 Қум аз Теҳрон ҷудо карда шуд. Соли 1996, Қазвин аз Занҷон ҷудо шуд. Соли 1997 Гулистон аз Мазендеран ҷудо шуд. Дар соли 2004, бузургтарин устони Хуросон ба се устон - Хуросони Шимолӣ, Хуросони-Резави ва Хуросони Ҷанубӣ тақсим карда шуданд. Қисми ками он ба устони Язд дода шуд.

23 июни соли 2010, аз устони Теҳрон як устони нави Албурз, бо маркази он Караҷ  ҷудо карда шуд.

Нигаред
-------

* Устонҳои Эрон
* Бахш
* Деҳистон

Эзоҳ
----

1. ↑  Государственный и Политический строй Ирана
2. ↑  Majlis extends term of councils, votes for new province(англ.), Tehran Times (24.06.2010). Бойгонӣ шудааст 27 май 2012  сол. Проверено 23 январи 2012.
**Заркамар** — деҳа дар ҳудуди ҷамоати деҳоти Мискинободи ноҳияи Файзобод соли 1925 обод шудааст.

Мардум
------

Деҳа мактаби таҳсилоти миёнаи умумии замонавӣ, 16 мағоза, нуқтаҳои хидматрасонии маишӣ, 4 чойхонаи ҷамъиятӣ, масҷиди панҷвақта дорад. Мардуми деҳа ба сабзавоткорӣ, ғаллакорӣ, боғдорӣ, картошкапарварӣ ва чорводорӣ машғуланд. Заминҳо аз чашмаҳо обёрӣ мешаванд.

Ҷуғрофия
--------

Аз деҳа то маркази ноҳияи Файзобод 29км.

Аҳолӣ
-----

Аҳолиаш 4623 нафар (2010), тоҷикон. Аз 540 хоҷагӣ иборат аст.

Маориф
------

Деҳаи ЗаркамарДеҳаи Заркамар
Куҳ дар деҳаи ЗаркамарКуҳ дар деҳаи Заркамар
Соли 2011 дар деҳаи Заркамар мактаби боҳашамати дуошёна мавриди баҳрабардорӣ қарор гирифт, ки барои 1240 нафар хонанда дар ду баст пешбинӣ шудааст.  

Ин мактаб дар зарфи ду сол бо харҷи беш аз 10 миллиону 200 ҳазор сомонӣ бо сифати баланд сохта ва бо асбобу ашё ва таҷҳизоти муосири таълимӣ муҷаҳҳаз гардонда шудааст. Қисми зиёди ин маблағ қарзи имтиёзноки Бонки исломии рушд, боқӣ саҳми ҳукумати ҷумҳурии Тоҷикистон аст.  

Мактаб дорои 20 синфхона, аз ҷумла синфҳои муҷаҳҳази фаннӣ барои дарсҳои кимиё, биология, физика, ду синфи компютерӣ, ду синфи махсуси лингофонӣ барои омӯзиши забонҳои хориҷӣ ва синфҳои ҳунаромӯзӣ барои духтарон ва писарон мебошад. Синфҳои ҳунаромӯзӣ дорои таҷхизоти зарурии дӯзандагӣ, пӯхтани таому шириниҳо, коркарди чӯбу тахта, оҳан, мис ва дигар ҳунарҳои сохтмонӣ мебошад. Синфҳои компютерӣ дорои 68 компютер аст.  

Инчунин мактаб дорои ошхонаи барҳаво барои хонандагону омӯзгорон, толори маҷлисӣ бо 134 ҷойи нишаст, толори варзишӣ бо шароити хуби машқу тамрин барои якчанд намуди варзиш ва 90 ҷойи нишаст барои тамошобинон мебошад.

Эзоҳ
----

1. ↑  ФАЙЗОБОД. Энсиклопедия. Душанбе, 2011. Сарредаксияи илмии Энсиклопедияи Миллии Тоҷик. 392 саҳ.
Ин вожа дигар маъноҳо низ дорад, Мир (мазмунҳо)-ро бубинед.

**«Мир»** — ширкати телевизионии байнидавлатии Русия, пахшаш бо забони русӣ.
Таъсис ёфтааст дар соли 1992 бо розигии ходимони давлатии ИДМ бо мақсади нишондоди мушкилоти сиёсатӣ, иқтисодӣ ва дӯстии башарӣ ё, сохти манбаи хабарҳои умумӣ ва равобити хабарҳо. Ширкати телевизионӣ бо худ ташклоти байналхалқӣ дорои қароргоҳ дар Маскав ва филиалҳои миллӣ дар 9 давлатро ифода мекунад.
Дар башҳои МТРК «Мир» шабакаҳои телевизионии «Мир», «Мир 24», «Мир HD», истгоҳи радиоии «Мир» ва иттилоотиву омории портали MIR24.TV дохиланд. Пахш дар чор вақтҳои минтақавӣ дар ҳудуди 23 давлати хориҷаи наздик ва дур мешавад.

Шиори МТРК «Мир» — «Невозможно оторваться!» (тарҷума, Чашм кандан ғайриимкон аст.) (аз 2016).

Таърих
------

Эзоҳ
----

1. ↑  Невозможно оторваться! Что ждёт зрителей в новом сезоне телеканала «МИР».  МТРК «Мир» (5 сентябри 2016). — Новости — Общество. 26 октябри 2016 санҷида шуд.
**Самад Асадуллоев** (*Асадуллоев Самад Ҳидоятович*; зод. 9 сентябри 1939, Самарқанд) — пизишки амрози дарунӣ ва профпатолог. Дотсент (1983), доктори илми тиб (1998), профессор (2000). «Аълочии нигаҳдории тандурустии СССР», «Аълочии нигаҳдории тандурустии Тоҷикистон»

Зиндагинома
-----------

Самад Ҳидоятович Асадуллоев дар Донишгоҳи давлатии тиббии Тоҷикистон ба номи Абӯалӣ Ибни Сино (1957—1963) таҳсил карда соҳиби дипломи духтури табобаткунанда гардидааст: духтури беморхонаи с/зи «Сағирдашт», муд. шуъбаи терапевтии беморхонаи минтақавии н. Қалъаи Хумб (1963-64). С 1964 ба пойтахт баргаштааст: ординатори клиникӣ (1964-65) ва ассис. каф. терапияи фак.-вӣ (1966-83), дотсент (1983—2000), профессори каф. бемориҳои дарунии № 2 Донишгоҳи давлатии тиббии Тоҷикистон ба номи Абӯалӣ Ибни Сино (2000-03). Аз соли 2003 — муд. каф. бемориҳои дарунии № 1 Донишгоҳи давлатии тиббии Тоҷикистон ба номи Абӯалӣ Ибни Сино. Масъалаҳои бемориҳои касбӣ, амрози дарун, микроэлементҳо аз мавзӯи таҳқ. ӯст. Дар мавзӯи «Миқдори микроэлементҳо дар хуни холиси беморони гирифтори фишори хун, атеросклероз, таъсири муолиҷаи комплексии рагвасеъкунанда ва витаминӣ ба миқдори микроэлеменҳо» рисолаи номз. ва дар мавзӯи «Хусусиятҳои клиникию патогенезии бемории ғалаёни хуни сокинони ноҳияҳои дорои шароити гуногуни табиию иқлимии Тоҷикистон, масъалаҳои табобат ва пешгирӣ» рисолаи док. ҳимоя кардааст. Муаллифи зиёда аз 150 мақолаву асари илмӣ, аз ҷумла ҳаммуаллифи "Клинико — патогенетические особенности некоторых заболеваний у жителей различных природно-климатических регионов РТ. "Международная конференция «Горные регионы Центральной Азии. Проблемы устойчивого развития» (Д. 1999); «Особенности течения бронхиальной астмы в условиях высокогорного Памира». Материалы IV международного конгресса пульманологов Центральной Азии, (Астана, 2004); «О синдроме Картагенера» дар маҷ. «Паёми Сино» № 3, Д. 2007.
Бо роҳбарии ӯ се унвонҷӯ рисолаи номз. дифоъ кардааст.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* Аслҳо ва наслҳо. — Душанбе, 2013, — С. 19 ISBN 978-99947-958-2-6
**Ана Брнабич** (сербӣ: Ana Brnabić, Ана Брнабић; тав. 28 сентябр 1975 (1975-09-28) , Белград Югославия) — зани сиёсатмадор, менеҷер ва иқтисодшиноси серб мебошад. Сарвазири Сербия аз 29 июни соли 2017. Пештар вазири давлатӣ ва худидоракунии маҳаллӣ дар ҳукумати Александр Вучич дар солҳои 2016—2017 буд.

Зиндагинома
-----------

 Ана Брнабич ва Дмитрий Медведев, 19 октябри 2019
Соли 1994 мактаби миёнаи рақами 5-и Белградро хатм кардааст. Вай маълумоти олии худро дар хориҷа гирифтааст. То соли 1998 дар Донишгоҳи Нортвуд(англ.)тҷк. дар иёлати Мичиган дар Иёлоти Муттаҳида таҳсил кардааст, ки дар он ҷо бакалаври маъмурияти тиҷоратӣ (BBA)-ро ҳимоя кардааст. Баъдтар вай дар Донишгоҳи Ҳулли Бритониё таҳсил карда, дар он ҷо магистри маъмурияти тиҷоратӣ (MBA) гирифт.

Соли 2001 ӯ ба Сербия баргашт, дар он ҷо дар Барномаи рушди аграрии Сербия (таҳти сарпарастии Иттиҳоди Аврупо) ва сипас дар соҳаи машварат кор кардааст. Аз соли 2002 то 2011 — кор дар Агентии ИМА оид ба рушди байналмилалӣ. Аз соли 2011 вай дар ширкати амрикоии Continental Wind Serbia кор мекунад, аз моҳи январи соли 2013 директори он мебошад. Дар соли 2006, вай дар ташкили Эътилофи Миллии Рушди Иқтисоди Маҳаллӣ (NALED) ширкат варзид, аз соли 2013 ноиби президент буд ва дар соли 2016 президенти ин созмон шуд.

Дар соли 2007, Ана Брнабич мушовири директори дар Ҳайати ҳамоҳангсозии Ҳукумати Ҷумҳурии Сербия барои ҷамоати Прешево, Буяновас ва Медведҷа, баъди низоъ дар водии Прешево ва Косово гардид. 11 августи соли 2016 сарвазир Александр Вучич вайро вазири давлатӣ ва ҳукумати маҳаллӣ таъйин кард.

Пас аз интихоботи президентии соли 2017, ки дар он сарвазири кунунӣ Александр Вучич пирӯз шуд, Ана Брнабич аз ҷониби ӯ ба вазифаи сарвазири Сербия пешбарӣ карда шуд. 15 июни соли 2017, Президенти Сербия Александр Вучич Брнабичро сарвазири Сербия таъйин кард .

Ана Брнабич ҳеч гоҳ узви ягон ҳизб набуд. Ҳамзамон, вай узви ассотсиатсияи Белград "East West Bridge" (EWB) мебошад, ки узви Комиссияи сеҷониба аст .

Ана Брнабич аввалин зане буд, ки ба ҳукумати Сербия сарварӣ кард, инчунин аввалин лесбиянка (ҳамҷинсгарозан)-и ошкоро дар ин вазифа буд .

Эзоҳ
----

1. ↑  Энциклопедия Брокгауз (нем.) / Hrsg.: Bibliographisches Institut & F. A. Brockhaus, Wissen Media Verlag
2. ↑  Munzinger Personen (нем.)
3. ↑
4. ↑  Ана Брнабич избрана премьер-министром Сербии.  ТАСС (27 июни 2017). 25 июни 2020 санҷида шуд.
5. 1 2  *Александр Борисов.* Премьером Сербии станет женщина // Российская газета : газета. — М. 2017. — 16 июня.
6. ↑  Вучич предложил на пост премьера Сербии кандидатуру прозападного политика(рус.), *РИА Новости* (15 июни 2017). Проверено 15 июни 2017.
7. ↑  Serbia to get first openly gay cabinet minister(англ.). *b92.net* (August 8, 2016).

Пайвандҳо
---------

* Потпредседници и министри(серб.). 16 июни 2017 санҷида шуд. Министерство государственного и локального самоуправления Сербии.
* Министар(серб.)(пайванди дастнорас — *таърих*). 28 августи 2016 санҷида шуд. Баргирифта аз сарчашмаи аввал 5 сентябри 2016.
**Lua error in Модул:Wikidata at line 301: Функция для отображения значения не найдена..**

**Анаплазма** (лот. Anaplasma) — як навъи мавҷудоти ба чашм ноаён.

Дар ҳайвонот (гов, асп, хар, шутур, буз, гӯсфанд, саг, хук, гурба, оҳу, ғизол, шоҳбарзагов ва ғайра) касалии анаплазмозро ба вуҷуд меоварад. Анаплазмаҳо 3 намуд мешаванд: A. marginale, A. centrale (дар чорвои калон) ва A. ovis (дар моли майда). Анаплазмаҳои чорвои калон ва моли майда ба якдигар монанд мебошанд. Анаплазмаҳо сохти мураккаб (бо микроскопи электронӣ дидан мумкин) дошта, дар эритроситҳои хун паразитӣ мекунанд. Онҳоро канаву ҳашароти касалигузарони чарогоҳ паҳн менамоянд.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — 608 с. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2021, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.


  

Шаблон:Bacteriology-stub
**Котиби якум (Дипломат)** - намояндаи доимӣ дар назди ташкилоти байналмилалӣ - кормандони хидмати дипломатӣ, ки дар намояндагиҳои дипломатӣ ва муассисаҳои консулии Ҷумҳурии Тоҷикистон дар хориҷа, намояндагиҳои Ҷумҳурии Тоҷикистон дар назди ташкилотҳои байналмилалӣ кор мекунанд
.

Нигаред низ
-----------

* Дипломат

Эзоҳ
----

1. ↑  Қонуни ҶТ Дар бораи хидмати дипломатӣТоҷикистон. Б.3. Мод. 10. Кормандони хидмати дипломатӣ ва вазифаҳои дипломатӣ. 11 июли 2015 санҷида шуд. Баргирифта аз сарчашмаи аввал 7 ноябри 2016.

* Ахбори Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон соли 2007, №6, мод.428;

соли 2008, №6, мод. 448
**Айюб ибни Абулбаракат** (соли таваллуд ва вафот номаълум) — шоири тоҷик (асри 16)]].

Зиндагинома
-----------

Дар Шаҳрисабз дар оилаи Хоҷа Абулбаракат ном шахси ашрофзода ва эҷодкор ба дунё омадааст. Илмҳои расмии замонашро дар назди падар, сипас дар мадрасаҳои Самарқанд омӯхт. Мувофиқи маълумоти «Му­заккир-ул-аҳбоб»-и Хоҷа Ҳасани Нисорӣ Айюб дар эҷоди анвои гуногуни шеър – ғазал, қасида, рубоӣ, маснавӣ ва ғайра соҳибистеъдоду тавоно будааст. Миқдори зиёди намунаҳои ашъораш ба воситаи тазкираи Нисорӣ ва манбаъҳои дигар боқӣ мондаанд. Ба сабаби шеърҳои ҳаҷвӣ ва ошкоро гуфтан, камбудиҳои замонашро фош кардан бадарға шуд ва ба Гуҷароти Ҳиндустон рафт. Дар ин ҷо ҳам барои ин навъ ашъораш ба зиндон афтод. Дар осори Айюб ғазалҳои дар тараннуми ишқ, аҳду вафо, тавсифи фасли баҳор ва зебоиҳои табиат эҷодшуда ба назар мерасанд. Абёти зерин намунае аз шеъри Айюб мебошанд, ки дар бораи зиндонӣ шуданаш гуфтааст:

\*\*\*
Шоҳе зи хубон зад нафас, афтода дар доми қафас,
Чун андалебони қафас, дармонда аз гуфтори худ. 
\*\*\*
Саҳар, ки саҳни чаман пургулу шақоиқ буд,
Чаман ба коми дили андалеб шоиқ буд.
Зи роҳи мақсад агар тофтам инони талаб,
Зи ҳамраҳии рафиқони номувофиқ буд…
Надошт тоқати ҷавру ҷафои ӯ Айюб,
Агарчи бар ҳама ақрон ба сабр фоиқ буд.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — 608 с. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2021, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.
**Ана́мнез** (аз юн. ἀνάμνησις — хотира, ёддошт) — собиқаи ҳоли тиббӣ, маълумот роҷеъ ба шароити ҳаёт ва таърихи беморӣ, ки онро худи бемор ва ё шахсони бо ӯ шинос ба духтур баён мекунанд.

Анамнез яке аз усулҳои муҳимтарини тадқиқот буда, имкон медиҳад, ки беморӣ дуруст ташхис карда шавад. Анамнез шикояту эҳсоси бемор, маълумот оид ба ибтидои беморӣ ва ҷараёни минбаъдаи он, ҳаёти пеш аз беморӣ, ирсият, бемориҳои аз cap гузаронида, вазъияти оилавӣ, одатҳои бад (майпарастӣ, тамокукашӣ ва ғайра), шароити зиндагию меҳнат ва ғайраро дар бар мегирад. Анамнези умумӣ ва анамнези хоси бемориро фарқ мекунанд. Ба анамнези умумӣ маълумоти зерин тааллуқ доранд: бемориҳои волидон ва хешу ақрабо (бемориҳои ирсӣ, омосҳои саратонӣ, амрози рӯҳӣ, сил, сифилис ва ғайра), тарзи ҳаёт (вазъи оилавӣ, хӯрду хӯрок), ҳаёти ҷинсӣ, шароити кору маишат ва ғ. Ба анамнези хоси беморӣ маълумот роҷеъ ба оғози беморӣ, ҷараён ва табобати он то давраи таҳқиқ мансуб мебошанд. Маълумоти нодуруст боиси ташхиси ғалат ва муолиҷаи бесамари бемор мегардад.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* Анамнез // А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2021, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.


  



|  |  |
| --- | --- |
| Пизишкӣ | *Ин мақолаи нопурра аз пизишкӣ мебошад.Шумо метавонед бо пурра кардани ин ба Википедия кумак кунед.* |
**Григорий Ефимович Грумм-Гржимайло** (5 [17] феврал 1860, Санкт-Петербург — 3 март 1936, Санкт-Петербург) — ҷаҳонгард, ҷуғрофиёдони рус, муҳаққиқи Чини Ғарбӣ, Помир, Бухорои Шарқӣ, Тиёншон (1884—1890), Муғулистони Ғарбӣ, Тува ва Шарқи Дур (1913—1914), Ходими шоистаи илми Федератсияи Русия (1928).

Зиндагинома
-----------

Хатмкардаи донишкадаи физика ва риёзиёти Донишгоҳи Санкт-Петербург (1880—1884). Бо роҳбарии устодаш В. А. Вагнер, ки аз муҳаққиқони барҷастаи ҳайвоноти бемуҳра буд, ба ҳашаротшиносӣ рӯй овард, аммо аксари осораш ба ҷуғрофиёи табиӣ, сиёсӣ, таърихӣ ва мардумшиносии Осиёи Марказӣ бахшида шудаанд. Солҳои 1920-31 ноиби президенти Ҷамъияти ҷуғрофиёии Иттиҳоди Шӯравӣ буд. Солҳои 1984-87 дар чандин экспедитсияи Осиёи Марказӣ иштирок кардааст: Соли 1884 ба Помир, Олой, Муғсу, Қаракӯл; соли 1885 ба ноҳияҳои кӯҳистони бекигарии Бухоро (Дарвоз, Кӯлоб, Қаротегин, Балҷувон, Қубодиён, Ҳисор, Шеробод, Ғузор, Қаршӣ); соли 1886 ба Тиёншони Ғарбӣ — Норин, Кошғар, Қарақурум саёҳат кардааст. Баъди анҷоми сафари худ асарҳои «Рисола оид ба кишварҳои назди Помир» (1886), «Помир ва олами ҳайвоноти лепидоптерологии он» (1890)-ро таълиф намуд. Соли 1887 дар экспедитсияи чорумини Помир ширкат варзида, чандин пиряхи саргаҳи дарёи Танимасро кашф ва баландии 20 қулларо муайян кардааст. Солҳои 1889-90 ҳайати экспедитсияро ба Осиёи Марказӣ сарварӣ намуда, натиҷаи ин сафарро дар китоби «Қайдҳои сафари Хитойи Ғарбӣ» (1896—1907) ҷамъбаст намудааст. Солҳои 1903-14 ба Муғулистони Ғарбӣ, Тува (кишвари Урянхай), Шарқи Дур ва минтақаҳои дигар сафар карда, асарҳои «Тасвири ноҳияи Амур» (1894), «Муғулистони Ғарбӣ ва кишвари Урянхай» (1914-30)-ро навишт. Грумм-Гржимайло маводди пурқимати илмиро дар бораи ҳашароти манотиқи таҳқиқшуда ба Осорхонаи зоологии Академияи илмҳои Русия супурда, сазовори медали нуқраи Ҷамъияти ҷуғрофиёии Русия ва узви пайвастаи он гардид. Дар бораи ин мусофирати илмӣ ҳамчунин мақолаҳои илмии ӯ бо номи «Bericht uber meine Reise in das Alai-Gebiet» («Memories» 11, 1885) нашр шуданд. Мушоҳидаҳои метеорологӣ анҷом дода, 214 намуди ҳайвоноти ширхор, ду намуди силовсин, як навъи хирс, чор навъи аспи Пржевалский, 1150 намуд паранда, 400 тухму лонаи онҳо, 100 навъи моҳӣ, 35 намуди ҳашарот, 850 намуди ҷинсҳои кӯҳиро кашф ва дар ҳаҷми 800 варақ намунаи рустаниҳоро (гербарий) ҷамъоварӣ кардааст.

Ағбае дар Сихотэ-Алин, ду пиряхи кашфшуда дар Тоҷикистон ва дар минтақаи Богдо-Ула ба шарафи Грумм-Гржимайло номгузорӣ шудаанд.

Нигаред низ
-----------

* Пиряхи Грумм-Гржимайло

Эзоҳ
----

1. 1 2  Proleksis enciklopedija, Opća i nacionalna enciklopedija (хорв.) — 2009.
2. 1 2 3 4 5 6 7 8 9

Адабиёт
-------

* Грумм-Гржимайло Григорий Ефимович / А. Мирбобоев // Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.

* Грумм-Гржимайло А. Г. Дела и дни Г. Е. Грумм-Гржимайло (путешественника и географа). М. 1947;
* Большая советская энциклопедия. Т. 7. М. 1972;
* Новая российская энциклопедия. Т. V (1). М. 2008;
* Вехов Н. В. Братья Грум-Гржимайло//Московский журнал. 2013. № 2.
Рафаэл, «Мактаби Афина» (1511)
Академия дар харитаи Афинаи қадим
**Академияи Афлотун** — иттиҳоди динию фалсафиест, ки тақрибан соли 387-и то милод Афлотун таъсис дода буд; мактаби Афлотун то садаи VI-и милод вуҷуд дошт.

Таърих
------

Академияи Афлотун (дар ибтидо Гекадемия) аз номи қаҳрамони асотирӣ – Академ, ки боғи Афлотун низ ба номи ӯ гузошта шуда буд, гирифта шудааст. Ба иттиҳоди номбурда схоларх, ки аъзои Академияи Афлотун интихоб мекарданд, сарварӣ менамуд. Аъзои Академияи Афлотун бо ихтиёри худ аз серхобӣ худдорӣ мекарданд, аз ишқи нафсонӣ канораҷӯӣ менамуданд ва гӯшт намехӯрданд. Дар Академияи Афлотун бисёр илмҳои замона – фалсафа, риёзиёт, нуҷум, табиатшиносӣ ва ғайра тадқиқ мешуданд. Махсусан ба масъалаи илми риёзӣ диққати бештар медоданд. Дар пештоқи дарвозаи Академияи Афлотун чунин шиор навишта шуда буд: «Касе, ки риёзиётро намедонад, ба Академия дохил нашавад!» То замони Ситсерон Академияи Афлотунро ба Қадим ва Нав, баъдтар ба Қадим, Миёна ва Нав ҷудо мекарданд; дар давраи эллинизм тақсимоти дигари таърихи Академияи Афлотун низ вуҷуд дошт.

Академияи Афлотуни Қадим
------------------------

Академияи Афлотуни Қадим тамоюли пифагории фалсафаи мутааххири Афлотунро тарафдорӣ намуда, ақидаҳои космологии дар «Тимей» баёншударо инкишоф медод. Ба дараҷаи мутлақ бардоштани баҳсҳои диалектикӣ, ки дар ҷараёни онҳо ҳаққонияти баробари ҳукмҳои зид исбот мегардид, ба принсипи ҷаҳонбинӣ табдил ёфтани онҳо, (ки торафт ба равоқия муқобил мешуд), боиси ба вуҷуд омадани шаккокияи академӣ гардид ва мавқеи Академияи Афлотуни Миёнаро муайян кард. Карнеад қоидаи имконнопазир будани дониш ва аз ин рӯ, нодуруст будани ҳама гуна аҳкомро ба дараҷаи мутлақ бардошт. Қоидаи мазкурро академияи Нав тарафдорӣ мекард. Соли 86-и то милод ҳангоми Афинаро муҳосира кардани сарлашкари Рим Сулла бинои Академияи Афлотун вайрон шуд ва боғи он хароб гардид. Китобхонаи Академияи Афлотун низ нобуд шуд. Вале ҳанӯз дар соли 78 то милод Антиох дар Афина муаллимӣ мекард (Ситсерон дар назди ӯ дарс хондааст). Вазъи Академияи Афлотун то соли 176, яъне то вақте ки дар Афина файласуфи Рум Марк Аврелӣ чор кафедраи фалсафа таъсис кард, номаълум аст. Аз охири садаи II то охири садаи IV дар Академияи Афлотун асосан ба омӯзиши илми баён (риторика), адабиёт ва фанҳои маълумоти умумӣ машғул буданд. Дар замони Плутархи Афинагӣ (вафот тақрибан соли 432) ба Академияи Афлотун навафлотунияи майлони афлотинию ямвлихӣ дохил шуд. Соли 529 Юстиниан дар Афина мактабҳои қадимаи фалсафиро барҳам дод. Тақрибан соли 531 як қатор навафлотуниёни афинагӣ бо сарварии Дамаский ба дарбори шоҳи сосонӣ Хусрав муроҷиат карданд.

Эҳёи афлотуния дар садаи XV боиси таъсиси Академияи Афлотун дар Флоренсия (соли 1459) гардид. Навафлотуния заминаи асосии масъалаҳои фалсафии Академияи Афлотунии Флоренсия: аз тарғиби ғояҳои ишқи афлотунӣ то кӯшиши ба ҳам омехтани таълимоти афлотуния бо арастуия, қаббола, герметизм, зардуштия ва дигар навъҳои афкори динию фалсафӣ буд.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

```
Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] / сармуҳаррир  А. Қурбонов. — Д. : СИЭМТ, 2011—2020.
```
**Релсҳо** (*аз шакли ҷамъи* англ. rails — аз лот. regula — калтаки рост) — болорҳои тасмашаклеро гӯянд, ки ба болосохти роҳ хобонда мешаванд ва барои ҳаракати қатораҳои роҳи оҳану метро, трамвай, аробачаҳои даруни кон ва заводҳо, кранҳои борбардор ва ғайра пешбинӣ шудаанд; бо роҳи прокатонидани пӯлод ҳосил карда мешаванд.

Таърих
------

Аввалин релсҳои металлӣ соли 1767 дар Англия, релсҳои чӯянӣ соли 1788 дар Россия тайёр карда шудаанд. Аз нимаи дуюми садаи XIX истеҳсоли релсҳои пӯлодӣ оғоз гардид. Дар истеҳсолоти прокати замонавӣ релсҳоро аз пулоди махсус тайёр мекунанд, ки таркиби химиявии он бо стандарти давлатӣ муайян гардидааст. Аз ибтидои солҳои 70 истифодаи релсҳои дарозиашон 25 метр вусъ-ат ёфт. Дарозии релсҳои трамвай 15— 18 метр буда, ҳангоми хобондан онҳо ба ҳам кафшер карда мешаванд. Барои нақлиёти кон, кранҳои борбардор ва механизмҳои онҳо, агрегатҳои тобхӯрандаю чархзананда ва ғайра релсҳои нисбатан сабук, дар баъзе мавридҳо релсҳои тарҳашон махсусро истифода мебаранд.

  

* Релс
* 
* 
* 
* 
*

Эзоҳ
----

Пайвандҳо
---------

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Релс дар Викианбор |

* История рельса глава из книги Н. А. Мезенина «Занимательно о железе».

Сарчашма
--------

* Энциклопедияи Советии Тоҷик : [дар 8 ҷ.] / сармуҳаррир  А. С. Сайфуллоев. — Д. : СИЭСТ, 1978—1988.
Пули дустӣ миёни Афғонистону Тоҷикистон дар минтақаи Шуғнон
**Панҷ** (порсӣ: پنج) — рӯдест дар Осиёи Марказӣ ки дар миёни Тоҷикистону Афғонистон равон аст ва резишгоҳи он Омударё аст.

Сарчашмаи рӯди Панҷ рӯдҳои Помир ва Вахондарё ҳастанд, ки яке аз дарёжаи Зоркӯл дар сарзамини Тоҷикистон ва дигаре аз кӯҳсори Вахон дар сарзамини Афғонистон об мегиранд.

Аз саросари рӯди Панҷ марзи Афғонистону Тоҷикистон мегузарад ки ду кишвари обгири он ҳастанд.

Дарозои ин рӯд 921 км, паҳноварии ҳавзаи обхезаш 114 000 км², миёнгини гузашти обаш 1000 м³/с аст. Оби ин рӯд барои обёрӣ ба кор меравад. Аз дараи рӯди Панҷ шоҳроҳи Душанбе — Хоруғ ва Кӯлоб — Қалъаи Хумб мегузаранд.

Решашиносии ном
---------------

Куҳантарин номи торихии рӯди Панҷ **Харвоб** будааст, ки гетинигорони даврони исломӣ онро Харноб ва Ҷарёб навишта ва сарчашмаи Омударё медонистанд ва саргаҳи онро **Вахоб** мехондаанд, ки аз Вахон ояд. Чунончи, нависандаи гумноми «Ҳудуд-ул-олам» дар фасли «Сухан андар рӯдҳо» мегӯяд: «Ва дигар рӯдест ӯро **Харноб** хонанд, аз мағриби кӯҳи **Қасак** биравад ва миёни Бадахшон ва Порғар андар Ҷайҳун афтад. Ва ин Харноб аз Ҷайҳун меҳтар аст, валекин ҳама ба Ҷайҳун бозхонанд аз баҳри он, ки Ҷайҳун аз раҳе дуртар равад».

**Харноб** ва **Ҷарёб** таҳрифе ҳастанд аз вожаи Харвоб, ки онро **Харбоб** низ овардаанд: порсӣ: جریاب <- خرناب <- خرباب <- خروآب. Аммо росту дурусташ «Харвоб» аст, зеро вожаи «харв» ва гунаҳои дигари он — «шарв», «шорв» ва «шор» — ба маънои «чашма, чашмасор; рӯди кӯҳӣ ё даргов» - ҳамакнун низ дар ҷойномҳои Муҷихарв дар Дарбанд, Сабзихарв, Ушхарв, Харвундо, Ҳидошор, Висхарв, Вишхарв, Пшихарв дар Дарвоз, Вишхарвак, Пошхарв, Рохарв, Техарв дар Ванҷ, Рошорву Ҳидошарв дар Рӯшон, Сохчарв, Миденшор, Пашор, Тишор, Дишор дар Шуғнон ва Абхарву Шитхарв дар Вахон зинда аст.

Рӯди Панҷро дар Дарвозу Ванҷ «Оби Панҷ» ва дар Рӯшону Шуғнон «Панҷдарё» меноманд.

Пайнавиштҳо
-----------

1. ↑  Сафаров Ш. Совместная таджикско-афганская комиссия определила линию госграницы в районе Хамадони // AVESTA — Новости Таджикистана. 30.01.2008. 22 май 2010 санҷида шуд. Баргирифта аз сарчашмаи аввал 4 феврали 2009.
2. ↑  «Ҳудуд ул-олам мин ал-Машриқ илал-Мағриб» (соли 372 ҳиҷрии қамарӣ = 982 милодӣ). Вироиши доктор Манучеҳр Сутуда. – Теҳрон: Интишороти китобхонаи Таҳурӣ, 1362 ҳ.ш. / 1983 м. саҳ. 40
Шумораҳо аз ҷиҳати сохт ба чор гурӯҳ ҷудо мешаванд: **сода, сохта, мураккаб, таркибӣ**.
**Шумораҳои сода** танҳо аз реша иборатанд: **беш, кам, зиёд, бисёр, зуд, пеш, дер, акнун, ҳозир, қафо, ақиб.**Баъзе шумораҳои таърихан сохта бо мурури замон қисман маънои пештараи худро аз даст дода,ба гурӯҳи шумораҳои сода ворид шудаанд:**сонӣ, имрӯз, фаврӣ, ҳадаҳа, дина, берун, беҳуда.** Инчунин калимаҳои арабии **алҳол,минбаъд** низ ба гурӯҳи шумораҳои содаи забони тоҷикӣ дохил шудаанд.
**Зарфҳои сохта** ба воситаи ба реша ҳамроҳ шудани пешвандҳои **бе-, но-, ба-, бо-, бар-, дар-, то**- сохта мешаванд: **бемалол, беист, бехато, бемаҳал,нодуруст, ночор, нохост, бағоят, батартиб, базӯр, бошаст, боэҳтиёт, барвақт, барқасд, дарҳол, даррав, торафт, токунун** ва ғ. Зарфҳои сохта инчунин ба воситаи ба реша ҳамроҳ шудани пасвандҳои **-ан (ян), -нокӣ, -она (-ёна),-акӣ, -сон, -ваш, -вор, -ӣ (-гӣ), -ак (-акак)**сохта мешаванд: **тахминан, қасдан, паснокӣ, даруннокӣ, аспакӣ, шабона, самимона, ғунчасон, марворидсон, оҳувор, кӯдаквор, қатъӣ, ҷиддӣ, ҳозиракак, оҳистакак.**
**Зарфҳои мураккаб** бо роҳи пайваст шудани ду реша ба воситаи миёнванди **-о-** ва бе он низ сохта мешаванд: **гармогарм, пешопеш, саропо, раҳораҳ, якояк, якзайл, умрбод, таънаомез, якбора.**
Зарфҳои мураккаб инчунин бо такрори калимаҳо низ меояд: **зуд-зуд, зор-зор,дута-дута, як-як**. 
**Зарфҳои таркибӣ** аз якчанд калима таркиб меёбанд: **худ ба худ, пай дар пай, рӯз то рӯз, дам ба дам, бечуну чаро ва ғ.**

Нигаред низ
-----------

* Шумора (дастури забон)

Адабиёт
-------

* Забони адабии ҳозираи тоҷик.қ.1- Душанбе:Ирфон,1973.-с.207
**Азим Насимов** (тав. 20.05.1936, деҳаи Искодари ноҳияи Айнӣ), иқтисоддон, номзади илмҳои иқтисодӣ (1963), дотсент (1965).

Зиндагинома
-----------

Солҳои 1954–1958 дар Донишгоҳи молиявӣ-иқтисодии шаҳри Ленинград таҳсил кардааст. Солҳои 1958–1961 ҷонишини директори Техникуми молиявӣ- омории шаҳри Орҷоникидзеобод (имрӯза Ваҳдат) оид ба корҳои таълимӣ, 1961–1964 аспиранти кафедраи иқтисоди сиёсии Донишгоҳи давлатии Тоҷикистон ба номи В.И. Ленин, 1964–1965 муаллими калони кафедраи
иқтисоди сиёсӣ, 1965–1970 муовини ректори донишгоҳи номбурда оид ба таълими шабона буд. Солҳои 1970–2008 ҳамчун дотсент, мудири кафедраи иқтисод ва идоракунии маорифи факултети математикаи Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи С. Айнӣ кор кардааст. Аз соли 2008 то ба имрӯз декани факултети иқтисодёт ва идоракунии соҳаи маорифи донишгоҳи мазкур мебошад. Солҳои 1995– 2000 вакили мардумӣ дар маҷлиси намояндагони Ҳукумати шаҳри Душанбе буд. Оид ба фоидаҳои ҷамъиятии истеъмол ва нақши онҳо дар инкишофи соҳаи иҷтимоӣ тадқиқоти илмӣ ба анҷом расонидааст. Муаллифи якчанд асару мақолаҳои илмӣ, илмию методӣ ва илмию оммавӣ мебошад. Бо нишони сарисинагии «Аълочии маорифи Тоҷикистон» (1968) ва ифтихорномаҳои Вазорати маорифи Ҷумҳурии Тоҷикистон сарфароз карда шудааст.

Осор
----

* Ҳавасмандии моддӣ ва меҳнат, роли онҳо дар инкишофи иқтисод, Д. 1968;
* Труд, продукты, стоимость, Д. 1997;
* Общественное производство – основа благополучия общества, Д. 1999;
* Асосҳои идоракунии маориф (бо ҳаммуаллифӣ), Д. 2008.
* == Пайвандҳо ==
* Энсиклопедияи Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи С. Айнӣ
*
**Азнавтарбиякунӣ** — намуди тарбия, ки мақсади он бартараф намудани хислатҳои манфӣ ва инкишоф додани хислатҳои мусбат дар наврасон мебошад. Сабабҳои гуногун, аз қабили таъсири муҳити носолим, саҳву хатоҳои волидайн, муаллимону номукаммалии худи системаи кори тарбиявӣ ва ғайра метавонанд ба шахсияти хонанда таъсири манфӣ расонанд ва рафтори ӯро коста гардонанд. Дар хулқи баъзе наврасон камбудиҳои ҷиддӣ (масалан, носкашӣ, сигоркашӣ, бадмастӣ, ҷангарагӣ ва ғара) зоҳир мегардад. Аз ин рӯ, дар баробари тарбия зарурати азнавтарбиякунӣ дар оила, мактаб, муассисаҳои махсуси тарбиявӣ ва коллективҳои меҳнатӣ пеш меояд. Азнавтарбиякунӣ раванди мураккабу тӯлонист, зеро муаллим бояд андеша, одат ва хислатҳои шаклгирифтаро дигар кунад ва хусусиятҳои навро ташаккул диҳад. Назария ва амалияи азнавтарбиякунӣ ба чунин мавқеъ такя мекунанд: майлҳои ҷинояткорона, беинтизомӣ, норасоӣ дар хулқ, одатҳои бади табиати модарзодӣ надошта, балки дар натиҷаи таъсири номусоидии ҳаёт, норасоӣ дар тарбия ва ё муҳити носолими психикӣ бавуҷудоянда. Барои ислоҳи чунин майлҳо ва одатҳои бад шароити тарбиягирандаро дар оила ва мактаб тағйир бояд дод, то ки таъсири манфии атроф пешгирӣ карда шавад. Масалан, муҳити психологии хонаро дигар кардан, хонандаро аз шароити хона ҷудо карда, ба мактабинтернат додан, ӯро ба синфи дигар ё мактаби дигар гузарондан лозим аст, то ки рафиқони нав пайдо кунаду аз майлу хоҳишҳои манфиаш дур шавад. Вале ин ҳама барои азнавтарбиякунӣ кофӣ нестанд. Ба шахсияти тарбиягиранда, ба шуур ва рафтори ӯ таъсири бевосита бояд расонд. Дар ин ҷо усули боваркунонӣ, сафарбаркунии қувваи коллектив (созмонҳои талабагӣ, муассисаҳои беруназмактабӣ, ҷамоатчиён ва ғайра) баҳри ислоҳи рафтори ношоям, ба меҳнати фоиданок ҷалб намудани хонандагон ва ғайра метавонанд ба раванди знавтарбиякунӣ мусоидат намоянд.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — 608 с. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2021, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.
**Бобокалонов Зариф Тоирович** (тав. 3 ноябри 1970, Душанбе) — ходими ҳарбии тоҷик, генерал-майор (2004).

Зиндагинома
-----------

Хатмкардаи Омӯзишгоҳи олии ҳарбии умумиартиши фармондеҳии ш. Владикавкази Федератсияи Россия (1992) ва Академияи сипоҳи танкиву мошинаҳои зиреҳпӯши ш. Маскав (1998). Сардори шуъбаи 2-юми Комиссариати ҳарбии ноҳияи Исмоили Сомонии ш. Душанбе (1992–93), фармондеҳи гурӯҳи 2-юми ротаи таъйиноти махсус, ротаи комендантӣ ва гауптвахтаи Комендатураи ҳарбии Вазорати мудофиаи ҶТ (1993–94), ёвар ва ёвари калони коменданти ҳарбии Комендатураи ҳамлу нақли роҳи оҳан ва фурудгоҳи ш. Душанбе (1994 – 95), муовини сардор ва сардори Раёсати фаврии Сарситод (1998 – 2000), муовин ва муовини аввали сардори Сарситоди Қувваҳои Мусаллаҳи ҶТ (2000–03). Аз с. 2003 муовини аввали сардори Сарситод – сардори Раёсати фаврии Қувваҳои Мусаллаҳи ҶТ.

Медалҳо
-------

Бо медали «Ҷасорат» сарфароз гардидааст.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* Бобокалонов Зариф Тоирович / Н. Шарипов. // Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.
**Эшмурод Бобогулов** (1910, деҳаи Оқчаи ноҳияи Қубодиён — 1993) — пахтакор. Қаҳрамони Меҳнати Сотсиалистӣ (1948), Устоди пахтаи ҶШС Тоҷикистон (1947).

Фаъолият
--------

Солҳои 1929-33 колхозчии колхози «Октябробод», 1933—1935 сардори бригадаи к-зи «Бештемир», 1935—1970 колхозчӣ, муовини раис ва раиси колхози «МеҳнатРоҳат»-и ноҳия Шаҳритус. Ба рӯёндани ҳосили баланди пахта муваффақ шудааст. Аз соли 1970 нафақагир.

Ордену медалҳо
--------------

Бо орденҳои Ленин, Байрақи Сурхи Меҳнат, медалҳо ва Ифтихорномаҳои Раёсати Шӯрои Олии ҶШС Тоҷикистон сарфароз гардидааст.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* Бобогулов Эшмурод // Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.
**Эшони Файзи Алам** (соли таваллуд ва вафот номаълум) — шоири тоҷик (охири садаи XIX — ибтидои садаи XX).

Зиндагинома
-----------

Дар деҳаи Дуоби ноҳияи Муъминобод зиндагӣ ва эҷод кардааст. Аввал дар мадрасаи деҳаи Ғеши Муъминобод, баъдан дар мадрасаҳои Бухоро таҳсил кардааст.

Ашъораш
-------

Дар девони ашъораш (5 500 байт) шеърҳояш дар анвои гуногун — ғазал, қасида, рубоӣ, маснавӣ ва ғайра фароҳам омадаанд. Дар пайравӣ ва сабку услуби гузаштагон — Ҳофиз, Ҷалолуддини Балхӣ, Бедил ва дигарон ғазал гуфтааст. Дар ғазалиёташ ба мавзӯъҳои ирфон, тасаввуф, панду андарз, ситоиши ахлоқи ҳамида, дурӣ ҷустан аз фиребу найранг, бо меҳнати ҳалол нон хӯрдан ва ғайра дахл кардааст. «Мунтахабот»-и Алалия соли 2008 бо кӯшиши Б. Латифов ба табъ расидааст.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Латифов Б. Таносуби сухан дар шеъри Алам, «Адаб», 2008, № 1.

Сарчашма
--------

* Алам Эшони Файз // А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2021, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.
Панҷобӣ
**Панҷобиҳо,** пунҷобиҳо ( панҷ. ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ, панҷ.ш. پنجابی لوک) — аҳолии асосии минтақаи ҷуғрофию таърихии Панҷоб (иёлати Панҷоби Покистона ва иёлатҳои ҳиндустонии Панҷоб ва Ҳарияна). Дар Аврупо, Амрико, Осиё, Ховари Миёна ва Африқо низ диаспораҳои калон мавҷуданд. Шумораи онҳо ба 110—120 миллион нафар мерасад.

Аксари панҷобиҳо бо забони панҷобӣ (шохаи ҳинду эронии оилаи забонҳои ҳиндуаврупоӣ), ақаллият (сикҳҳо) — ба ҳиндӣ (дар Ҳиндустон), лаҳҷаҳои лендӣ (лаҳнда) ва урду (дар Покистон) ҳарф мезананд. Дар Покистон панҷобиҳо дини исломро риоя мекунанд, дар Ҳиндустон бошад, асосан сикҳизм ё ҳиндуизмро пайравӣ мекунанд. Этногенези халқ гуногун аст; Аз замонҳои қадим, гурӯҳҳои бегонаи аҳолӣ, аз қабили ориёиҳр, шакҳо (скифҳо), арабҳо ва дигар, бо аҳолии ҳудуди имрӯзаи Панҷоб ва шимоли Ҳиндустон ҳамроҳ шудан гирифтанд. Ҷатҳо, раҷпутҳо ва гуҷарҳо дар ташаккули панҷобиҳо саҳми калон гузоштанд. Аз ҳазораи 3 то милод панҷобиҳо ҳамчун асосгузорони давлатҳои тавоно машҳур шуданд (Таксила ва дигарон). Асосан панҷобиҳо деҳқонанд (зироати асосии кишоварзӣ гандум дар заминҳои обӣ аст); бофандагӣ, кӯлолгарӣ, қолинбозӣ ва кандакории бадеӣ хеле тараққӣ кардааст. Дар қишлоқҷойҳо хонаҳои гилкор бо боми ҳамвор доранд. Дар байни панҷобихо коргарон ва намояндагони зиёиёни техникӣ, хусусан дар Ҳиндустон нисбатан бисёранд. Фоизи одамони саводнок дар байни панҷобиҳо дар ҳарду кишвари истиқоматии онҳо нисбат ба халқҳои ҳамсоя хеле зиёд аст.

Адабиёт
-------

* *Гусева Н. Р.* Панджабцы // Народы и религии мира / Глав. ред. В.&nbsp;А.&nbsp;Тишков. — М.: Большая Российская Энциклопедия, 1999. — С. 408—409.
* *Кудрявцев М. К.* Панджабцы // Большая советская энциклопедия / Глав. ред. А. М. Прохоров. Т. 19. — М.: Советская Энциклопедия, 1975. — С. 143.
* Народы Южной Азии. — М. 1963.
**Папи́рус** (юн.-қад. πάπῡρος, лот. papyrus), ё **би́блиос** (юн.-қад. βιβλίος) — як навъ гиёҳ аст, ки дар давраҳои қадим аз он барои хатнависӣ мавод тайёр мекарданд. Дастхати дар ин материал навиштаро низ папирус гӯянд.

Таърих
------

Папирус чун материали хатнависӣ дар Мисри Қадим тақрибан дар аввали ҳазораи 3 то мелод ихтироъ гардид ва миёнаҳои ҳазораи 1 то мелод ба дигар мамлакатҳои баҳри Миёназамин низ паҳн гашт. Барои тайёр намудани материали хатнависӣ шохаҳои папирусро тунук-тунук бурида, паҳлӯи ҳам ду қабат чида, ҳар ду қабатро сахт фишурда ба ҳам мечаспонданд ва мехушконданд. Чанд тахтаи онро нӯг ба нӯг часпонида, лӯла месохтанд. Ҳарчанд ки дар Миср дар садаи VIII коғаз бештар истифода мешуд, ин ҷо папирусро дар садаи IX мелод ҳам ба кор мебурданд.

Матнҳои папирусро папирусшиносон, мисршиносон, сомишиносон ва дигар меомӯзанд. Папирус муҳимтарин манбаест дар омӯзиши ҳаёти иқтисодӣ, маданӣ ва сиёсии Мисри Қадим ва олами атиқа. Аз Миср ба ғайр аз папируси Мисри Қадим ва қибтӣ матнҳои юнонию сомия асрҳои 6—5 то мелод низ ёфт шудаанд.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Коростовцев М. А. Введе­ние в египетскую филологию, М.. 1963.

Сарчашма
--------

* Энциклопедияи Советии Тоҷик : [дар 8 ҷ.] / сармуҳаррир  А. С. Сайфуллоев. — Д. : СИЭСТ, 1978—1988.
**Панҷасанг, ҳафтсанг, ҷамбулбозӣ, ҷамбет**

Дар майдонча 10-12 нафар духтарон ба ду гурӯҳ тақсим мешаванд. Онҳо дар замин як росткунҷа мекашанд ва аз чор кунҷи дарунии он боз яктогӣ хоначаҳо мекашанд, 5 ё 7 адад сангҳои дар мобайни росткунҷа болои ҳам мегузоранд. Дастаи якум аз масофаи муайян сангҳоро ба нишон гирифта бо тӯб мезанад. Бозигарони дастаи якум баъд аз ин ки бо тӯб сангҳоро афтонданд, кӯшиш мекунанд, ки омада сангҳоро дар росткунҷа аз нав болои ҳам чинанд. Дар ин вақт бозигарони дастаи дуюм тӯбро дошта, бозигарони дастаи аввалро таъқиб карда, намегузоранд, ки ба росткунҷа наздик шаванд. Дар саросари кишвар фаъол аст.

Адабиёт
-------

1. Донишномаи фарҳанги мардуми тоҷик. Ҷ.2. Д. 2016.

Нигаред низ
-----------

* Бозиҳои миллӣ ва мардумии тоҷикон
* Дузду қозӣ

Эзоҳ
----

1. ↑  Феҳристи миллии фаҳанги ғайримоддӣ /Natioal list of intangible cultural hertage/ Пажӯшиҳгоҳи илмӣ-тадқиқотии фарҳанг ва иттилооти Вазорати фарҳанги ҶТ – Душанбе: «Аржанг» 2016, – С. 189

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Ин мақолаи нопурра аз таърих мебошад.Шумо метавонед бо пурра кардани ин ба Википедия кумак кунед.* |