recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Ива́н Христофо́рович** (**Оване́с Хачату́рович**) **Баграмя́н** (арманӣ. *Հովհաննես Քրիստափորի Բաղրամյան*; 2 декабри 1897 — 21 сентябри 1982) — лашкаркаши шӯравӣ, Маршали Иттиҳоди Шӯравӣ (1955), ду бор Қаҳрамони Иттиҳоди Шӯравӣ (1944, 1977).

Зиндагинома
-----------

Аз соли 1915 ходими ҳарбӣ. Хатмкардаи мактаби прапоршикҳо (1917). Ширкаткунандаи Ҷан­ги якуми ҷаҳонӣ (1914-18) ва Ҷанги шаҳрвандии Россия (1918-20). Соли 1920 ба Артиш (Армия)-и Сурх дохил шуд (фармондеҳи эскадрони пулемётчиён, полки савора, сардори ситоди дивизияи савора). Академияи ҳарбии ба номи М. В. Фрунзе (1934), Академияи ҳар­бии Ситоди генералиро хатм кард (1938). Муаллими калони академияи Ситоди генералӣ (1938), сардори шуъбаи фаврии ситоди махсуси Округи ҳарбии Киев (1940). Аз ибт. ҶБВ (1941-45) дар вазифаи ҷонишини сардори ситоди Ҷабҳаи Ҷанубу Ғарбӣ дар ташкили мудофиаи Киев, тарҳрезӣ ва ҳуҷуми ҷавобӣ дар амалиёти ҷангии назди Ростов ва Елетск иштирок кард. Аз декабр 1941 сардори ситоди Ҷабҳаи Ҷанубу Ғарбӣ, аз июни 1942 фармондеҳи лашкари 16-ум, аз ноябри 1943 фармондеҳи сипоҳиёни Ҷабҳаи 1-уми Назди Балтика. Сипоҳиён таҳти фармондеҳии Баграмян дар муҳорибаи Курск (1943), амалиёти Белоруссия (1944) ва ғ. ғолиб омадаанд. Соли 1945 Баграмян фармондеҳи гурӯҳи фаврии Земландск ва Ҷабҳаи 3-юми Белоруссия буда, душманро дар назди Кёнигсберг шикаст дод. Солҳои 1945-54 фармондеҳи Округи ҳарбии Назди Балтика, 1954-55 сарнозири Вазорати мудофиа, 1955-56 ҷонишини вазири мудофиа, 1956-58 сардори Академияи ҳарбии Ситоди генералӣ, 1958-68 сардори Ақибгоҳи Қувваҳои Мусаллаҳи ИҶШС, аз соли. 1968 нозири генералии Гурӯҳи нозирони генералӣ. Депутати Шӯрои Олии ИҶШС (даъватҳои 2-7).

Хрдену медалҳо
--------------

Бо 7 ордени Ленин, ордени Револютсияи Октябр, 3 ордени Байрақи Сурх, 2 ордени Суворов (дараҷаи I), ордени Кутузов (дараҷаи I) ва дигар ордену медалҳо сарфароз гардидааст.

Осор
----

* Так начиналась война. 2 изд. Москва, 1977;
* Так шли мы к Победе. Москва, 1977;
* Мои воспоминания. Ереван, 1979.

Эзоҳ
----

1. 1 2  *Bibliothèque nationale de France* идентификатор BNF (фр.): платформаи додаҳои боз — 2011.
2. ↑  Энциклопедия Брокгауз (нем.) / Hrsg.: Bibliographisches Institut & F. A. Brockhaus, Wissen Media Verlag
3. ↑

Адабиёт
-------

* Мержинов М. И. Солдат, генерал, маршал. Москва, 1974;
* Новая российская энциклопедия. Т. II. Москва, 2005.

Сарчашма
--------

* Баграмян Иван // Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.
**Вилю́й** (ёқут. Бүлүү) — дарё дар Русия, шохоби бузургтарини дарёи Лена. Дарозиаш 2650 км, масоҳати ҳавзааш 454 ҳазор км². 

Манбааш асосан барф. Аз пуштакӯҳи Вилюй ибтидо гирифта, ба паҳнкӯҳи Сибири Миёна ҷорӣ мешавад. Болообаш аз дараи танг ҷорӣ шуда, ба пастии Ёқутистони Марказӣ мебарояд. Шохобҳои асосиаш: аз рост — Улахан-Вава, Чиркуо, Чона, Улахан-Ботуобуя, Оччугуй-Ботуобуя; аз чап — Ахтаранда, Марха ва Тюнг. Сарфи миёнаи об дар назди шаҳраки Чернишевский қариб 600 м³/с, дар назди деҳаи Сунтара қариб 800 м³/с, дар назди резишгоҳ наздики 1700 м³/с. Сарфи об дар вақти обхезии баҳорӣ (об то 10-15 м баланд мешавад) дар ҷараёни миёнааш то ба 10000-15000 м³/с мерасад. Октябр ях баста, май об мешавад. Маҷрояш бо дарғоти НБО-и Вилюй дар назди шаҳраки Чернишевский (обанбори Вилюй) ба танзим дароварда шудааст. Аз резишгоҳаш то шаҳраки Чернишевский 1170 км киштигард. Бандарҳои калонаш: Вилюйск, Нюрба, Чернишевский. Дар Вилюй моҳидорӣ (моҳиҳои таймен, тосмоҳӣ, ленок, нелма ва ғ.) ривоҷ ёфтааст. Дар ҳавзаи Вилюй конҳои алмос (Мирний, Айхал ва ғ.), ангишт (қисми ғарбии ҳавзаи д. Лена), гази табиӣ, намаки ош (Кемпендяй) мавҷуданд.

Эзоҳ
----

1. ↑  Ресурсы поверхностных вод СССР: Гидрологическая изученность. Т. 17. Ленско-Индигирский район. Вып. 4. Бассейн р. Лены от устья р. Алдан до устья р. Вилюй и бассейн р. Вилюй / под ред. А. С. Шароглазова. — Л.: Гидрометеоиздат, 1964. — 128 с.

Адабиёт
-------

* Вилюй // Боз — Вичкут. — Д. : СИЭМТ, 2014. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 3). — ISBN 978-99947-33-46-0.
**Банников Иван Степанович** (23 марти 1914, ноҳияи Матвеевски вилояти Челябинск, Русия — 10 феврали 1975, Душанбе) — механизатор, Қаҳрамони Меҳнати Сотсиалистӣ (1948). Иштирокдори ҶБВ (1941—1945).

Фаъолияти меҳнатӣ
-----------------

Солҳои 1932—1935 тракторчии хоҷагӣ дар ноҳияи Матвеевски вил. Челябинск, 1936—1941 ва солҳои 1945—1951 сардори бригадаи пойгоҳи мошину трактории ноҳияи Ленин (Рӯдакӣ), 1951—1952 ёвари механики бригадаи пойгоҳи мошину экскватори Тоҷикистон, 1953—1958 тракторчии пойгоҳи мошину трактори ноҳияи Рӯдакӣ, 1959—1968 челонгари раёсати сохтмони механиконидаи ш. Душанбе ва шуъбаи сохтмони асосии Вазорати корҳои дохилии Тоҷикистон буд. Бригадаи трактории Иван Банников дар рӯёндану чиндани ҳосили баланди пахта муваффақ шудааст.

Ордену ҷоизаҳо
--------------

Бо ордени Ленин, медалҳо ва Ифтихорномаҳои Раёсати Шӯрои Олии ҶШС Тоҷикистон сарфароз гардидааст.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* Банников Иван Степанович // Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.

* Банников Иван Степанович, Герои страны
**Вильямс** (англ. Williams, номи комил *Williams' Bon Chretien*, ҳамчунин маъруф ба **Бартлетт**, англ. Bartlett) — навъи нок.

Соли 1796 олими англис М. Вилер (дар шаҳри Беркшир) рӯёндааст. Дар густариши он саҳми Р. Вилямс арзанда мебошад. Вилямс дар Русия, Украина, Узбакистон, Туркманистон, Қирғизистон, Озарбойҷон, Латвия, Гурҷистон, Молдова парвариш меёбад. Ба шароити иқлими Тоҷикистон низ мутобиқ карда шудааст. 

Дарахташ дерсабз, дарахти 25-30-солааш 6,5 м қад мекашад; ғафсии танааш то 65 см, шоху навдааш рост, сербарг. Ниҳолаш баъди 4 сол самар меоварад. Дарахти Вилямс дар ҳар гуна хок сабзад ҳам, дар заминҳои ҳосилхез ва хокаш хокистарранг хубтар нашъунамо мекунад. Ниҳолашро дар заминҳои обӣ аз рӯйи тартиби 6-7 х 4-5 м (ба ҳар га 300—400 бех), дар заминҳои лалмӣ аз рӯйи тартиби 7-8 х 5-6 м мешинонанд. Ба гармои тобистон тоб намеорад, бинобар ин ниҳолашро дар ҷойҳои шамолпаноҳ шинондан беҳтар аст. Дарахташ қисман худгардолуд аст, вале аз гарди навъҳои ноки «Лесная красавица», «Береи Лигел», «Бере Боск» низ хуб гардолуд мешавад. Ҳосилашро дар шароити иқлими водиҳои Вахшу Ҳисор моҳи август меғундоранд. Дар Тоҷикистон аз ҳар бех дарахти Вилямс то 230—300 кг (аз дарахти 16-20-солааш то 94-110 кг) ҳосил мегиранд. Мевааш калони дарозрӯя; вазнаш 150—170 г, пӯсташ тунук, рангаш ҳангоми нав пухтан сабзи кушод, баъди пурра пухта расидан зарди тира (тарафи офтобрасаш андак сурх) мешавад. Мағзи мевааш зарди сафедтоб, хушбӯй ва хуштаъм; 16,6 % моддаҳои хушк, 10,4 % қанд ва 0,33 % ҷавҳар дорад. Меваи нимпухтаашро дар яхдон 4-6 моҳ нигоҳ доштан мумкин аст; дар ҷойи гарм дар 6-7 рӯз мепазад (меваҳои нимхоми Вилямс дар шароити муқаррарӣ баъди 7-12 рӯз пухта мерасанд). Меваи Вилямсро тар мехӯранд, мехушконанд, аз он хушоб ва мураббо тайёр мекунанд. Вилямс бештар аз ширинча ва кайки барг зарар мебинад.

Эзоҳ
----

1. ↑  Yellow Bartlett(англ.). *USA Pears*(пайванди дастнорас — *таърих*) (2008). 9 феврали 2023 санҷида шуд. Баргирифта аз сарчашмаи аввал 14 июли 2007.

Адабиёт
-------

* Вилямс / С. Маҳмадаминов // Боз — Вичкут. — Д. : СИЭМТ, 2014. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 3). — ISBN 978-99947-33-46-0.
**Вилт** (англ. wilt — гум кардани тароват) — пажмурда шудани рустанӣ.

Сабабҳои вилт гуногунанд. Ба ақидаи бисёр олимон вилт касалии трахеомикоз буда, онро занбӯруғҳои дараҷаи паст меангезанд. Вилт вертисиллиозӣ (ангезандааш — занбӯруғи Verticillium clahliae) ва фузариозӣ (ангезандааш — Fusarium oxysporum) мешавад. Вилти вертисиллиозӣ тақр. ба 350 намуди рустаниҳои дупаллагӣ зарар мерасонад. Аз вилт хусусан пахта, анҷибар, канаб, кунҷид, зағир, помидор, лаблабу, боимҷон, карам, нахӯд, мош, офтобпараст сахт осеб меёбанд. Маҳалли сукунату рушди ангезандаи вилт хок аст. Аз хок он ба воситаи реша ба узвҳои рустанӣ ворид шуда дар силсилаи обгузар (ксилема) ҷой мегирад ва баргу пояро пажмурда месозад. Бар асари вилт рустанӣ бисёр вақт комилан, баъзан қисмҳои алоҳидаи он нобуд мешавад. Ба густариши касалӣ намнокии зиёд мусоидат мекунад. Занбӯруғҳо хусусан дар ҳарорати 18-260С (60-80 % будани намии хок) зуд рушд меёбанд. Вилт дар рустаниҳои яксола бештар дар давраи муғҷабандӣ, дар лундаи картошка баъди ду-се ҳафтаи сабзиши поя падид меояд. Зери таъсири ангезандаҳои вилт дар баргҳои поёнии рустаниҳои паҳнбарг (боимҷон, пахта, харбуза ва ғ.) доғҳо пайдо мешаванд. Дар рустаниҳои резабарг нишонаҳои вилт ноаён буда, баргҳо зард шуда мерезанд. Вилт сифати ҳосилро паст карда, ба кишоварзӣ зарари калон мерасонад.

Тадбирҳои мубориза: интихоби навъҳои ба вилт тобовар; киштгардон кардани замин; аз ангезандаҳои касалӣ тоза кардани хок; ба замин пошидани пору ва ғ.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Вилт // Боз — Вичкут. — Д. : СИЭМТ, 2014. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 3). — ISBN 978-99947-33-46-0.


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️  Гузариш ба унсури Викидода  Фарҳангҳо ва донишномаҳо | 
* Большая российская (старая версия)
* Britannica (онлайн)

 |
**Бердиева Турдихон Эшоновна** (7 июли 1940, шаҳри Конибодом — 1 апрели 2008, шаҳри Хуҷанд) — шарқшинос-забоншиноси тоҷик, доктори илмҳои филология (1983), профессор (1986). Акад. Академияи илмҳои педагогӣ ва иҷтимоии Федератсияи Россия (2001).

Зиндагинома
-----------

Хатмкардаи шуъбаи шарқшиносии факултети таъриху филологияи УДТ (ҳоз. ДМТ; 1963). Аспирант (1964-67), муаллим (1967-70), муаллими калон (1971) ва дотсенти кафедраи забони арабии УДТ (1971-76; 1978-84), профессор (1996-97), мудири кафедраи забони арабии ДМТ (1997—2000). Аз соли 2000 то охири умр ноиби ректори Донишгоҳи давлатии ҳуқуқ, бизнес ва сиёсати Тоҷикистон оид ба илм буд. Бо роҳхати ИҶШС дар Донишгоҳи Қоҳира (1989-90) кор кардааст. Б. асосан ба таҳқиқи масоили назарияи иқтибоси вожаҳо, унсурҳои луғавию грамматикии забони арабӣ дар забони тоҷикӣ, феълҳои мураккаби арабиасоси забони тоҷикӣ, таъсири омилҳои иҷтимоӣ дар инкишофи забони тоҷикӣ машғул шудааст. Ӯ муҳаққиқи забоншиносии иҷтимоӣ, мураттиби нахустлуғати басомади вожаҳои арабӣ дар забони тоҷикӣ мебошад. Б. дар Анҷумани байналмилалии славяншиносон (Киев, 1983), ҳамоиши (симпозиуми) байналмилалии арабшиносон (Қоҳира, 1989), кунгураи байналмилалии филологҳо (Эрон, 1996) ва чандин конференсияву маҷлисҳои байнидонишгоҳӣ, вилоятӣ, ҷумҳуриявӣ иштирок ва суханронӣ намудааст. Мақолаҳояш дар Маскав, Тошканд, Париж, Берлин, Лейпсиг, Теҳрон, Қоҳира ва Бишкек чоп шудаанд. Бо нишони «Аълочии маорифи халқи Тоҷикистон» (1984) ва Ҷоизаи ба номи акад. Б. Ғафуров (2006) сарфароз гардидааст. Узви ИЖ Тоҷикистон (1997).

Осор
----

* Лексика и грамматические элементы арабского языка в таджикском языке. Д. 1986;
* Частотный словарь арабских заимствований. Д. 1970;
* Лингвистические и экстралингвистические причины арабских заимствований. Д. 1970;
* Тенденции развития таджикского языка современного периода. Д. 1982;
* Назарияи иқтибос. Д. 1990; Таснифоти сарфу наҳвии иқтибосоти арабӣ. Д. 1990;
* Феълҳои таркибии номӣ бо исмҳои арабӣ. Д. 1995; Хрестоматияи забони арабӣ. Х. 2000.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Бердиева Турдихон Эшоновна / Т. Шокиров // Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.
**Туркистон** (қаз.: *Түркістан*) — шаҳри тобеи вилоят дар ҳайати вилояти Туркистони Қазоқистон. Маркази маъмурии ҳукумати шаҳри Туркистон.

Аҳолӣ — 142 899 нафар (2009; 102 505 нафар — дар соли 1999).

Таърих
------

Маҳалли аҳолинишин дар мавзеи Туркистони ҳозира ҳанӯз дар соли 500 сол пайдо шуда буд. Дар асри 10 **Шавғар**, дар асри 12 — шаҳри қалъаи **Ясӣ.** Он замон дар ин ҷо шоир Хоҷа Аҳмад Ясавӣ зиндагӣ мекард, ки баъдтар дар ҳамин ҷо ба хок супурда шуд. Солҳои 1396-1398 амир Темур дар паҳлӯи мақбараи Ясавӣ масҷиде бунёд кард, ки якҷоя ба маркази динии Ҳазрати Султон табдил ёфт. Дар асрҳои 16-18 шаҳр пойтахти хонии Қазоқ буд.

Зодагон
-------

* Любов Михайливна Липчанская (\* 1950) — шоири украинӣ .

Эзоҳ
----

1. ↑  ЕСУ

Сарчашмаҳо
----------

* Шаблон:Харита/Бк/K

Пайванд
-------

* Дар Wikimapia
**Дими́тр Благо́ев Николов-Дядото** (булғорӣ: Димитър Благоев Николов-Дядото; 14 июни 1856, Загоричане — 7 майи 1924, София) — ходими машҳури сиёсии Булғория.

Зиндагинома
-----------

Аз оилаи деҳқони камбағал. Аз с. 1878 дар Россия зиндагӣ мекард. Соли 1881 ба Университети Петербург дохил шуд. Соли 1883 яке аз аввалинҳо шуда ташкилоти марксистӣ дар Россия (гурӯҳи Благоев)-ро ташкил кард. Соли 1884 он 15 маҳфили марксистиро дар худ муттаҳид намуда, ба худ номи Ҳизби русии сотсиал-демократҳоро гирифт. Ба фикри онҳо давлати буржуазӣ зери таъсири ҳаракати пролетариат метавонад ба давлати «халқӣ» (сотсиалистӣ) табдил ёбад. Дар байни коргарон чандин маҳфил ташкил карданд, чопи рӯзно­маи «Коргар»-ро ба роҳ монданд (то типографияро хароб намудани политсия ду шумора баромад) ва солҳои 1885-50 бо гурӯҳи «Озодии меҳнат», ки Г. В. Плеханов созмон дода буд, иртибот пайдо намуданд. Ҳамон сол Благоев дастгир ва ба Булғория фиристода шуд ва гурӯҳи ӯро с. 1887 тамоман нест намуданд. Соли 1891 Блогоев ташаббускори асосии ташкил намудани Ҳизби сотсиалдемократӣ дар Булғория шуд. Аз с. 1897 органи ин Ҳизб — маҷ. «Ново вре­мя»-ро роҳбарӣ мекард. Солҳои Ҷанги якуми ҷаҳонӣ дар Маҷлиси халқӣ муқобили додани қарзи ҳарбӣ овоз дод ва зидди ҷалб намудани Булғория ба ин ҷанг баромад. Ҳизбе, ки Блогоев сарварӣ мекард, алоқаашро аз Интернатсионали II канд. Соли 1919 ҳизби ӯ Ҳизби коммунистии Булғория (ҲКБ) номгузорӣ шуд ва дар бунёнгузории Интернатсионали (коммунистии) сеюм саҳм гузошт. Блогоев дар бораи назарияи марксистӣ, иқтисодиёти сиёсӣ, таърихи сотсиализм ва эстетика асарҳо таълиф кардааст.

Эзоҳ
----

1. 1 2  *Bibliothèque nationale de France* идентификатор BNF (фр.): платформаи додаҳои боз — 2011.
2. 1 2  Энциклопедия Брокгауз (нем.) / Hrsg.: Bibliographisches Institut & F. A. Brockhaus, Wissen Media Verlag
3. 1 2  Благоев Димитр // Большая советская энциклопедия (рус.): [в 30 т.] / под ред. А. М. Прохоров — 3-е изд. — М.: Советская энциклопедия, 1969.

Адабиёт
-------

* Лихачева Л. Димитр Благоев (1856—1924).
* Библиографиче­ский указатель. М. 1956.

Сарчашма
--------

* Благоев Димитр // Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.
**Бобоҷонов Содиқ Нурматович** (тав. 9.9.1948, деҳаи Рӯмони ноҳияи Ғафуров, вилояти Суғд) — ходими ҳарбии тоҷик, генерал-майор (1998).

Зиндаигнома
-----------

Хатмкардаи Омӯзишгоҳи олии танкии фармондеҳии ба номи П. С. Рибалкои ш. Тошкент (1970), Академияи ҳарбии Ситоди генералии ФР (1996). Командири взводи полки таълимӣ-танкии вил. Ҷамбул (1970-73), взводи полки 125-уми гвардиявии таълимӣ-танкии ш. Бийски вил. Олтой (1973-75), муовини фармондеҳ оид ба қисми сиёсии баталиони полки 16-уми мототирандозӣ дар ҶДГ (1976-80), полки танкии қисми ҳарбии 35719 (1980 — 83) ва полки 141-уми двизияи 85-уми мототирандозии Округи ҳарбии Сибир (1983-85), муовини сардори қисми сиёсӣ, дастдурдеҳи калон оид ба корҳои ташкилию ҳарбии дивизияи 13-уми мототирандозӣ дар ҶХМ (1985-87), муовини сардори гурӯҳи зудамал, муовини сардор (1987-89) ва сардори шуъбаи сиёсии дивизияи 242-юми мототирандозии Округи ҳарбии Сибир (1989-92), сардори шуъбаи мактабҳои олӣ ва тайёрии ғайриҳарбии Кумитаи мудофиаи ҶТ (февр.-ноябри 1992), сардори Коллеҷи ҳарбии фармондеҳӣ-муҳандисии Вазорати мудофиаи ҶТ (1992-97), сардори Сарситоди ҚМ ҶТ (1997-98). Аз сент. 1998 мудири бахши маъмуриву ҳуқуқии Ҳукумати вил. Суғд.

Ҷоизаҳо
-------

Бо орденҳои «Нишони Фахрӣ», «Барои хидмати Ватан дар Қувваҳои Мусаллаҳи СССР» (дараҷаи 3) ва 11 медал сарфароз гардидааст.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* Бобоҷонов Содиқ Нурматович / Н. Шарипов // Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.
**Гала́пагос** (**Галапаго́с**, *Галаҷазираи Коло́н*, *Ҷазираҳои Сагпуштҳо*, *Галапаго́сҳо*; исп. *Islas Galápagos*, аз исп. *galápago* — навҳои сангпушти обии калон , исп. *Archipiélago de Colón*) — гурӯҳи ҷазираҳои оташфишонӣ дар наздикиҳои хатти истивои уқёнуси Ором, қариб 1000 км ғарбтар аз Амрикои Ҷанубӣ.

Аз 13 ҷазираи асосии вулканӣ, 6 ҷазираи хурд, 107 сахра ва минтақаҳои обовар иборат аст. Ҷазираҳои бузургтаринаш: Исабела (Албемарл), Фердинандина (Нарборо), Сан-Салвадор (Ҷеймс), Санта-Крус (Индефатигабл) ва Сан-Кристобал (Чатем). Масоҳати умумии он 7,8 ҳазор км². Аҳолиаш 26,1 ҳазор нафар (2013). Музофоти Эквадор. Маркази маъмуриаш — шаҳри Пуэрто-Бакерисо-Морено (ҷазираи Сан-Кристобал).

Дар Галапагос оташфишонҳои хомӯш ва амалкунанда (баландиашон то 1707 м) мавҷуданд. Иқлими ҷазираҳо тропикии хушк (бориши солона 100 мм ва камтар аз он). Ҳарорати миёнаи солона 23°С. Олами наботот ва ҳайвоноташ қутбӣ ва истивоӣ — лианаву ушна, парандаҳои тропикию моҳихӯракҳои арктикӣ, тӯтию пингвин ва тюленҳо бештар вомехӯранд. 89 намуд паранда дорад. Чорводорӣ ривоҷ ёфтааст. Дар Г. моҳиҳои оби ширин ва дубаҳра мавҷуд нестанд, сангпуштҳои азимҷусса ва калтакалосҳо зиёданд. Киштзорҳои найшакар, қаҳва ва банан дорад. Соли 1835 ба галаҷазираҳо Чарлз Дарвин омада буд. Дар ҷазираи Санта-Крус пойгоҳи байналмилалии таҳқиқоти илмии ба номи Ч. Дарвин (1964) сохта шудааст. Соли 1959 Эквадорро боғи миллӣ эълон карда, соли 1978 онро ба рӯйхати Мероси умумиҷаҳонии ЮНЕСКО дохил намуданд.

Эзоҳ
----

1. ↑
2. ↑
3. 1 2  Венесуэла, Колумбия, Гайана, Эквадор, Перу, Боливия, Западная Бразилия // Атлас мира / сост. и подгот. к изд. ПКО «Картография» в 2009 г. ; гл. ред. Г. В. Поздняк. — М. : ПКО «Картография» : Оникс, 2010. — С. 178—179. — ISBN 978-5-85120-295-7 (Картография). — ISBN 978-5-488-02609-4 (Оникс).
4. ↑  Галапагос // Большая советская энциклопедия : [в 30 т.] / гл. ред.  А. М. Прохоров. — 3-е изд. — М. : Советская энциклопедия, 1969—1978.
5. ↑  BBC: Галапагосы 2 серия(пайванди дастнорас — *таърих*). 9 январи 2014 санҷида шуд. Баргирифта аз сарчашмаи аввал 26 сентябри 2013.

Сарчашма
--------

* Галапагос // Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️  Гузариш ба унсури Викидода  Фарҳангҳо ва донишномаҳо | 
* Большая датская
* Большая каталанская
* Большая норвежская
* Большая российская (старая версия)
* Britannica (онлайн)
* Universalis

 |
| 

| Дар феҳристҳои китобшинохтӣ |
| --- |
| 
* GND: 4071538-3
* J9U: 987007566814705171
* LCCN: n82058890
* NKC: ge134179
* VIAF: 144179675
* WorldCat VIAF: 144179675

 |

 |
**Галваностереотипия** (аз галвано… ва стереотипия) — раванди бо усули галванопластика тайёр кардани нусхаҳои қолаби чопи барҷаста (стереотипҳо).

Галваностереотипия бори нахуст (1839) дар Экспедитсияи (Идораи) истеҳсоли коғазҳои давлатӣ дар Петербург барои зиёд кардани қолабҳои чопӣ истифода шудааст. Ин раванд аз қолабтайёркунӣ, бо усули электролиз дар рӯйи матритса таҳшин кардани филизз (одатан, мис) ва ороишдиҳӣ иборат аст. Галваностереотипияро дар нашри китобу маҷаллаҳое, ки аксҳои рангаи зиёд доранд, инчунин барои чопи суратҳои ранга истифода мебаранд. Галваностереотипҳо нисбат ба қолибҳои рехтаи стереотипӣ аксҳоро саҳеҳтар таҷдид намуда, ба фарсудашавӣ устувортаранд ва нашрдиҳиашон зиёд аст, мас. бо галваностереотипҳои мисӣ то 200—250 ҳазор нусха ва баъди иловатан бо қабати тунуки оҳан ё никел рӯйпӯш кардани онҳо то миллион нусха баровардан мумкин аст.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* Галваностереотипия // Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.
**Воқифии Машҳадӣ** (форсӣ: واقفئ مشهدی‎), **Хоҷа ибни Алии Ҳиравӣ** — шоири форсизабони Ҳиндустон (асри 16).

Зиндагинома
-----------

Зодгоҳаш Машҳад. Мувофиқи маълумоти Қотеии Ҳиравӣ, Воқифии Машҳадӣ аз таҳсилдидагони мадрасаҳои Ҳирот аст ва аз илми сиёқ ба хубӣ огоҳ будааст. Ба Ҳиндустон рафта, дар хидмати Акбаршоҳ (1542—1605) буд. Сипас дар вилояти Дакан ба мартабаи «аёлат» расидааст. Тақии Кошӣ дар «Хулосату-ш-шуаро» навиштааст, ки Воқифии Машҳадӣ «аз некони Машҳад аст ва аз улуми мутадовила воқиф аст». Соҳибдевон аст. Девони ашъорашро ба Муҳаммад Маъсуми Фарнахудӣ, писари Муинуддини Фарнахудӣ — бинокунандаи масҷиди Агра, бахшидааст. Абёти зерин намунае аз эҷодиёти Воқифии Машҳадӣ мебошанд:

> Коми дил ҷустан зи васли ёри ҷонӣ мушкил аст,   
> 
> Дардмандони балоро комронӣ мушкил аст.   
> 
> Бенишон гаштам ба ёди он даҳон, аз ман мапурс,   
> 
> Сирри ин маънӣ, ки сирри бенишонӣ мушкил аст.   
> 
> Водии ишқ асту тӯфони бало аз ҳар тараф,   
> 
> Чораҷӯёни саломатро амонӣ мушкил аст.   
> 
> Воқифӣ, тай кун ҳадиси шавқу шарҳи дардро,   
> 
> З-он ки бо шоҳи сухандон нуктадонӣ мушкил аст.
> 
>

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* احمد گل چین معانی. کاروان هند. جلد دوم. مشهد. 1369هـ. ش؛
* نصرآبادی. تذکرۀ نصرآبادی. تهران 1317 هـ. ش.ر

Сарчашма
--------

* Воқифии Машҳадӣ / С. Ализода // Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.
**Воқеият** (ар. واقعیت‎ — воқеӣ будан) — дар фалсафа кулли мавҷудот, дар маҷмӯъ олами объективӣ, ки новобаста ба ирода ва тасаввуроти инсон вуҷуд дорад; ҳақиқат ҳамчун ҳастии билфеъл.

Дар маърифати илмии муосир мафҳуми воқеият барои ифодаи ягон ҷанба ё бахши ҳастӣ истифода шуда, мавзӯи илми мушаххасро фаро мегирад (мас. воқеияти физикӣ, воқеияти биологӣ, воқеияти иҷтимоӣ ва ғайра). Воқеияти физикӣ низоми мудракҳои назариявиеро дар бар мегирад, ки тавассути назарияҳои алоҳидаи физикӣ (ё худ маҷмӯи назарияҳо) мураттаб гардида, ба онҳо мақоми ҳастишиносӣ дода шудааст. Воқеияти физикӣ олами воқеии объективиро тавассути мафҳумҳо, қонунҳо ва усулҳои назариявӣ-физикӣ тавсиф мекунад ва аз ин рӯ, онро аз воқеияти объективӣ, ки аз ягон назарияи физикӣ вобаста нест, бояд фарқ кард. Воқеияти биологӣ на танҳо ҳастии объективии олами биологӣ, балки рафтори фаъоли мудрикро низ дар бар мегирад.

Дар материализми диалектикӣ воқеият ба ду маъно фаҳмида мешавад:

* кулли ҳастӣ, яъне тамоми олами моддӣ бо ҷумлаи маҳсулоти идеалии он;
* воқеияти объективӣ, яъне маҷмӯи тамоми намудҳои моддаи ҳастӣ.

Воқеият бо ҳам муносибати мураккаб доранд: ҳастӣ маҷмӯи намудҳои воқеият буда, воқеиятро ҳамчун ҷузъи таркибии худ фаро мегирад.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Философский энциклопедический словарь. М. 1989;
* Виртуальная реальность как феномен науки, техники и культуры. СПб. 1996;
* Лефевр В. А. Космический субъект. М. 1996;
* Виртуальная реальность. Философские и психологические проблемы. М. 1997;
* Опенков М. Ю. Виртуальная реальность диалога. Новые образы познания и реальности. М. 1997;
* Носов Н. А. Виртуальная философия // Философский век. СПб, 1998;
* Фролов И. Т. Введение в философию. М. 2003.

Сарчашма
--------

* Воқеият // Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️  Гузариш ба унсури Викидода  Фарҳангҳо ва донишномаҳо | 
* Britannica (онлайн)
* Universalis
* Universalis

 |
| Дар феҳристҳои китобшинохтӣ | 
* GND: 4266525-5
* J9U: 987007565878505171
* LCCN: sh85111773
* LNB: 000048648
* NKC: ph135610

 |
**Тойиббек Воқифи Лоҳурӣ** (форсӣ: واقف لاهوری‎, маъруф ба **Бектой**, мулаққаб ба **Нурулайн**; 1689, Батола, Патёлаи Лоҳур – 1781, ҳамон ҷо) — шоири форсизабони Ҳинду Покистон.

Зиндагинома
-----------

Гузаштагонаш аз аҳли илму маърифат буданд ва дар мавзеи Патёлаи Лоҳур ба қазоват шуғл меварзиданд. Воқифи Лоҳурӣ дар ш.-ҳои Лоҳур ва Деҳлӣ улуми мутадовилаи замонашро фаро гирифта, дар шоирӣ ном баровард. Бо шоирони машҳури замонаш Мир Муҳаммад Маъсуми Виҷдони Лоҳурӣ, Биндробан Доси Хушгӯ ва Офарини Лоҳурӣ дӯстиву мушоират дошт. Нахуст «Нурулайн» тахаллус мекард. Бо пешниҳоди Ҳаким Абдуллоҳхони Кашмирӣ онро ба «Воқиф» иваз намуд. Воқифи Лоҳурӣ дар замони ноамнӣ ва пурошӯб – давраи тохтутозҳои ҳукмрони Афғонистон Аҳмадшоҳи Дурронӣ дар Ҳинду Покистон зиндагӣ мекард. Зиндагиаш дар фақру тангдастӣ мегузашт. Аз ҳисоби даромад дар даргоҳи ҳокимони давр, аз ҷумла, писари Аҳмадшоҳи Дурронӣ – Темуршоҳи Дурронӣ таъмини маош менамуд.

осор
----

Аз Воқифи Лоҳурӣ девони ашъор ва маснавие бо номи «Мирзо ва Саҳбо» боқӣ мондааст. Як нусхаи хаттӣ аз маснавии Воқифи Лоҳурӣ дар Музейи миллии Покистон (Карочӣ) таҳти шумораи N M 1968–738 маҳфуз аст. Девон ва ашъори парокандаи ӯро муҳаққиқи покистонӣ Ғулом Раббонӣ ҷамъ оварда, ба шакли маҷмӯаи мукаммале (1200 ғазал, қитъаҳо, як мухаммас, як тарҷеъбанд ва як маснавии кӯтоҳ) соли 1960 ба табъ расондааст. Воқифи Лоҳурӣ дар ашъораш бештар ба шоирони бузурги гузаштаи форс-тоҷик Саъдӣ, Ҳофиз, Ҷалолуддини Румӣ пайравӣ кардааст. Забони ашъораш содаву равон, баръакси сабки замонаш аз печидагиҳо ва мазмунҳои дур аз зеҳн орист. Мавзӯъҳои ашъораш мавзӯъҳои анъанавии адабиёти форс-тоҷик ва ҳасби ҳол, шикоят аз замони пурошӯб ва нодориву тангдастӣ мебошанд. Абёти зерин намунае аз ашъори ӯянд: 

> Буд дар зиндони ғам як умр ин шеван маро,  
> 
> Ҳаққи бисёр аст аз занҷир бар гардан маро.  
> 
> Баски дар ҳар сурат озор аст домангири мо,  
> 
> Бистари бемор гардад сафҳа аз тасвири мо.  
> 
> Сахтгирони ҷаҳон, ҳар ҷо, ки будаст оҳане,  
> 
> Гирд карданд аз барои ҳалқаи занҷири мо.  
> 
>  \*\*\*  
> 
> Дардманд аз кӯчаи дилдор меоем мо,  
> 
> Оҳ, к-аз дорушшифо бемор меоем мо.
> 
>

Осор
----

* دیوان واقف لاهوری. لاهور 1960 ؛
* دیوان غزلیات نورالعین واقف. کا بل، 1384 هـ. ش.ر

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* : میرغلام علی آزاد بلگرامی. خزانۀ عامره. کانپور،1955؛
* بندرابن داس خوشگو. سفینۀخوشگو. دفتر سوم، پتنه، 1959 ؛
* عبدالحکیم حاکم. تذکرۀ مردم دیده. لاهور ، 1961؛
* دانشنامۀ ادب فارسی. ادب فارسی در شبه قاره(هند، پاکستان، بنگلدیش). جلد چهارم، بخش سوم، تهران، 1380 هـ. ش.ر

Сарчашма
--------

* Воқифи Лоҳурӣ / Ш. Муҳаммадиев // Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.
**Варшез** — деҳа дар ҷамоати деҳоти Ванқалъаии ноҳияи Шуғнон.

Ҷуғрофиё
--------

Аз Варшез то маркази ноҳия 93 км; роҳ асфалтпӯш. Аҳолиаш 137 нафар (2012), тоҷикон. Мактаби таҳсилоти миёнаи умумӣ, бунгоҳи тиббӣ, китобхона, клуб ва нуқтаҳои савдои хусусӣ дорад. Соҳаҳои асосии хоҷагӣ: чорводорӣ ва ғаллакорӣ. Заминҳо аз оби Варшездара ва ба воситаи наҳр аз рӯди Турумтайқул обёрӣ мешаванд.

Мардум
------

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| **Сол** | 2012 | 2017 |
| **Аҳолӣ,  ҳазор наф.** | 0,13 | 0,31 |

Сарчашма
--------

* Боз — Вичкут. — Д. : СИЭМТ, 2014. — 676 с. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 3). — ISBN 978-99947-33-46-0.
Ҳолати тиббӣШаблон:SHORTDESC:Ҳолати тиббӣ

**Варикосе́ле** (*varicocele*; лот. varix, varicis —дамиши вена, юн.-қад. kēlē — омос) — васеъ шудани танобакҳои манидон.

Сабабҳои беморӣ
---------------

Варикоселе бинобар баланд гаштани фишори венаи гурдаҳо (масалан, ҳангоми танг шудани онҳо) ба вуҷуд меояд. В. дар 95 фоизи ҳолатҳо дар ҷониби чап мушоҳида мешавад, зеро шароити ҳаракати хун дар ин қисми хоя нисбатан бад аст. Варикоселе бештар дар синни балоғати ҷинсӣ, ки хун ба аъзои таносул нисбатан бештар ҳаракат мекунад, ба назар мерасад. Ба пайдоиши беморӣ ҳаяҷони ҷинсии бардавом, бардоштани бори вазнин ва диг. омилҳо мусоидат менамоянд.

Нишонаҳои беморӣ
----------------

Эҳсоси вазнинӣ ва дарди кунди хоя, ки ҳангоми кори ҷисмонӣ ё ангезиши шаҳвонӣ ба вуҷуд меояд, аломати болинии варикоселе мебошад. Тезу тунд гаштани ҷараёни беморӣ боиси атрофияи хоя ва бенаслӣ хоҳад шуд. Варикоселеро дар мавриди рост истодани бемор ташхис мекунанд.

Табобат
-------

Ҳангоми варикоселе аз иҷрои кори вазнини ҷисмонӣ худдорӣ кардан лозим аст. Алоқаи ҷинсӣ низ бояд ба тартиб дароварда шавад. Истифодаи байзабанд нафъ дорад. Варикоселеро духтури уролог ё андролог муолиҷа мекунад. Масъалаи зарурат доштан ё надоштани ҷарроҳиро мутахассис ҳал менамояд. Дар мавриди саривақт ҷарроҳӣ кардан, фаъолияти хоя барқарор мешавад.

Адабиёт
-------

* Энсиклопедияи мухтасари тиб (Иборат аз 5 ҷилд) . — Душанбе, 2011. — Ҷ.1. — 504 с.

Эзоҳ
----

Пайвандҳо
---------

* Варикоцеле: лечение, операция Бойгонӣ шудааст 11 марти 2016  сол.
* Микрохирургическая субингвинальная варикоцелэктомия по Marmar и Goldstein Бойгонӣ шудааст 21 июли 2016  сол.
* Подробное описание заболевания и способов его лечения Бойгонӣ шудааст 4 сентябри 2016  сол.
* Статья о Варикоцеле в Медицинской энциклопедии


|  |  |
| --- | --- |
| Пизишкӣ | *Ин мақолаи нопурра аз пизишкӣ мебошад.Шумо метавонед бо пурра кардани ин ба Википедия кумак кунед.* |


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️  Гузариш ба унсури Викидода  Фарҳангҳо ва донишномаҳо | 
* Большая каталанская
* Большая российская (старая версия)
* Britannica (онлайн)
* Universalis

 |
| Дар феҳристҳои китобшинохтӣ | 
* BNF: 14440145g
* J9U: 987007534289705171
* LCCN: sh85142325

 |
**Гайнуддинов Салоҳ Шоҳибович** (25.10.1893, Оренбург — 19.11.1967, Душанбе) — яке аз фаъолони муборизаи раванди мустаҳкам кардани Ҳокимияти Шӯравӣ дар Тоҷикистон. Аз соли 1938 узви ҲКИШ.

Зиндагинома
-----------

Аз оилаи коргар, забонҳои тоҷикӣ, ӯзбекӣ ва қазоқиро медонист. Солҳои 1906-14 дар корхонаҳои Оренбург кор кардааст. Соли 1914 дар Ҷанги якуми ҷаҳонӣ иштирок намуд, солҳои 1915-18 дар Олмон асир буд. Солҳои Ҷанги гражданӣ ва интервенсия (1918-20) дар сафи Артиши Сурх хидмат кард. Аз соли 1922 дар Тоҷикистон аввал фармондеҳи дастаҳои 3-5-ум ва баъдан ротаи қисми ҳарбии Бухорои Шарқӣ буда, дар озод намудани Бухорои Шарқӣ, торумор кардани дастаҳои низомии Анварпошо, Салим, Иброҳимбек ширкат дошт. Минбаъд дар вазифаҳои роҳбари шуъбаи мудофиаи Қаратоғ (1923-24), шуъбаи молияи ноҳияи Ғарм (1924-25), ҷонишини раиси Кумитаи иҷроияи ҳавзаи Ғарм (1925-26), ҷонишини раиси идораи Ҷамъияти матлуботи Ғарм (1926-31), котиби масъул, ҷонишини Кумитаи иҷроияи ноҳияи Ғарм (1931-32) кор карда, солҳои 1932-46 дар хидмати қӯшунҳои сарҳаддӣ буд. Г. аз соли 1947 роҳбари шуъбаи архиви раёсати ВКД-и вилояти Сталинобод таъйин шуда, то охири ҳаёташ дар Архиви давлатии ҶШС Тоҷикистон ба ҳайси ходими калони илмӣ кор кард. Бо орденҳои Ҷумҳурии Халқии Шӯроии Бухоро, Ситораи Сурх ва медалҳо сарфароз гардидааст.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* Гайнуддинов Салоҳ Шоҳибович / С. Ҳусайнов // Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.
**Воқифии Балхӣ** (форсӣ: وا قفئ بلخى‎) — шоири тоҷик (асри 17).

Зиндагинома
-----------

Зодгоҳаш шаҳри Балх. Дар ҳамин ҷо таҳсил карда, касби камол намуд. Мувофиқи маълумоти «Баҳру-л-асрор»-и Мир Фахруддини Балхӣ, Воқифии Балхӣ муддате дар Бағлон шайхулислом будааст. Дар охири умр ба Ҳиндустон сафар карда, ҳамон ҷо аз дунё гузаштааст. Воқифии Балхӣ дар назм табъи равон дошт ва аз худ ашъори гуногун ба ёдгор мондааст. Абёти зерин намунае аз шеъри ӯянд:

> Ба номи дил нафасе бо ту ошно нанишастам,   
> 
> Ки дил зи сабру ман аз офият ҷудо нанишастам.   
> 
> Шабе, ки шуълаи ҳаҷри ту сар зад аз дили зорам,   
> 
> Чу шамъ, то асаре доштам, зи по нанишастам.   
> 
>  \*\*\*  
> 
> Ё Раб, мани ташна ҷоми хун чанд кашам,   
> 
> Нозу ситами чархи нигун чанд кашам?   
> 
> Аз баҳри ду луқмае, ки ҳам додаи туст,   
> 
> Ман миннати ҳар нокасу дун чанд кашам?! 
> 
>

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* افغنستان.آريا نا. دائرة المعا رف. كابل، 1955

Сарчашма
--------

* Воқифии Балхӣ / С. Ализода // Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.
Ҳолати тиббӣШаблон:SHORTDESC:Ҳолати тиббӣ

**Гонит** (аз юн. gony — зону) — илтиҳоби банди зону. 

Ангезаҳои Г. ба ҷавфи банд аз ҷойҳои осебёфтаи он, ҳамчунин ба воситаи хуну лимфа роҳ меёбанд. Г. вобаста ба падидаҳои болинӣ (клиникӣ) шадид ва музмин, аз рӯи тарзи рашҳа (экссудат) бошад, зардобӣ, зардобию фасодӣ ва фасодӣ мешавад. Ҳангоми Г.-и шадид бандҳо калон ва дардманд шуда, пӯсти рӯи онҳо метафсад. Бемор пои дардмандашро рост нигоҳ дошта наметавонад; дар ҷавфи банд рашҳа гирд меояд. Ҳангоми Г.-и фасодӣ пӯсти рӯи банд варам карда, бинобар илтиҳоб сурх мешавад. Дар ин маврид аз ҳаракат додани узв дарди шадид ба вуҷуд меояд. Ҳарорати бадан баланд (то 39°С) шуда, бемор табларза мекунад, мумкин уфунат (сепсис) рух намояд. Дар аснои Г.-и музмин падидаҳои беморӣ (дарди банд, табу тасф, варам, ихтилоли фаъолияти узв) камтар ба мушоҳида мерасанд.
Г.-ро дар беморхона муолиҷа мекунанд. Шарти асосии он гачбандӣ кардани узв аст. Пунксияи банди зону барои таҳқиқи ситологӣ ва бактериологии рашҳа муҳим мебошад. Ҳангоми Г.-и фасодӣ аз усули артротомия истифода карда, дар мавриди вайрон шудани устухони банд бошад, банди зонуро қатъ менамоянд. Барои муолиҷаи Г. антибиотикҳо, витаминҳо, физиотерапия низ нафъ доранд.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* Гонит // Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.
**Варрант** - номи ҳуҷҷат аст. Дар мавриди ҷой доштани шартномаи нигаҳдошт дар анбори мол (як намуди шартномаи нигаҳдошт аст), анбори мол барои тасдиқи ҷой доштани шартнома чунин ҳуҷҷат - шаҳодатномаи дугонаи анборро медиҳад, ки аз шаҳодатномаи анбор ва шаҳодатномаи гарав (варрант) иборат аст.
Ин ҳуҷҷатҳоро аз ҳамдигар ҷудо кардан мумкин аст. Дорандаи шаҳодатномаи анбор ва гарав ҳуқуқ дорад
дар ҳаҷми пурра моли дар анбор нигаҳдошташавандаро ихтиёрдорй намояд. Дар ҳар қисми шаҳодатномаи
дугона чунин маълумот бояд зикр
карда шавад: ном ва сурогаи анборе, ки молро барои нигаҳдошт қабул
кардааст; рақами ҷории шаҳодатнома тибқи феҳристи (реестри) анбор;
номи ташкилот ва гражданине, ки аз
онҳо мол қабул карда шудааст ва
инчунин маҳалли ҷойгиршавй ва
маҳалли истиқомат; номгӯи мол ва
теъдоди мол (шумораи мол); муҳлате, ки мол барои нигаҳдошт қабул
карда шудаает; гариф ва тартиби
пардохти маблаги нигаҳдошт, таърихи
қабул ва муҳлати баргардонидани имзои шахси ваколатдор ва
муҳри анбори мол.

Нигаред низ
-----------

* Вазифаи конститутсионӣ

Эзоҳ
----

1. ↑  Фарҳанги истилоҳоти ҳуқуқ / Зери таҳрири Маҳмудов М.А. - Душанбе: ЭР-граф, 2009. - с. 119
**Орис** (Арис; қаз.: *Арыс*) — шаҳр (то соли 1956 — шаҳрак) дар вилояти Туркистони Қазоқистон. Он як қисми агломератсияи Чимканд мебошад.

Таърих
------

Орис соли 1900 ҳамчун истгоҳи роҳи оҳани Оренбург — Тошканд барпо карда шудааст. Дар бинои вокзали роҳи оҳан, ки солҳои 1901—1904 сохта шудааст, монограммаҳои император Николай II то ҳол маҳфузанд.

Дар моҳи марти соли 2009, таркиш дар NPO Kazarsenal 3 нафарро кушт . Рӯзи 26 июни соли 2014 дар як муассисаи партовгоҳ аз таркиши борут (порох) 2 нафар ба ҳалокат расид . Моҳи ноябри соли 2015 ҳангоми нобуд кардани партовҳо дар партовгоҳ маводи тарканда мунфаҷир шуд. Дар натиҷа 1 нафар (технолог) ҳалок шудааст  .

24 июни соли 2019 дар ҳудуди қисми ҳарбӣ   таркиш ба вуқӯъ пайваст, биноҳои ҳамсоя аз мавҷи зарба осеб диданд. Тамоми аҳолии шаҳр (зиёда аз 40 000 нафар) ташвил карда шуд  . 4 нафар фавтиданд , 89 нафар дар беморхона бистарӣ шуданд  .

Ҷуғрофиё
--------

Масоҳати ҳудуди тобеи ҳукумати шаҳр 6300 км² аст. Он дар сохили чапи дарёи Орис (шохоби Сирдарё) воқеъ аст.

Истгоҳи калони банди роҳи оҳан, ки хатти Оренбург — Тошкентро бо самти Алмаато мепайвандад, дар ҳаминҷо ҷойгир аст.

Тақсимоти маъмурӣ-ҳудудӣ
------------------------

Орис бо деҳотҳояш тобеи вилоят ба ҳисоб рафта, 6 ноҳияи деҳотро дар бар мегирад:

1. Оқдалъа
2. Байрқум
3. Дарменӣ
4. Жиделӣ
5. Задарӣ
6. Монтой

Аҳолӣ
-----

Таркиби миллӣ (дар аввали соли 2019):

* қазоқҳо — 71542 нафар (96,35%)
* русҳо — 1705 нафар (2,30%)
* ӯзбекҳо — 229 нафар (0,31%)
* озарбойҷонҳо — 174 нафар (0,23%)
* тоторҳо — 252 нафар (0,34%)
* форсҳо — 169 нафар (0,23%)
* дигарон — 181 нафар (0,24%)
* дар умум — 74252 нафар (100.00%)

Эзоҳ
----

1. 1 2 3  4 взрыва за 10 лет. Хроника ЧП в Арыси: 24 июня 2019, 14:35 — новости на Tengrinews.kz
2. ↑  Взрыв произошел на территории воинской части в Туркестанской области. *inbusiness.kz* (24 июни 2019).
3. ↑  Мощный взрыв произошел в Арыси
4. ↑  В Казахстане эвакуировали целый город из-за взрыва боеприпасов
5. ↑  Город Арысь эвакуируют полностью — Шукеев
6. ↑  Умер ребёнок, пострадавший в Арыси
7. ↑  Взрывы в Арыси: госпитализированы 89 пациентов

| ⚙️ Тақсимоти маъмурии вилояти Туркистон |
| --- |
| Шаҳрҳои тобеи вилоят: | Кентау • Орис • Туркистон |
| Ноҳияҳо: | Бойдибек • Келес • Қозиғурт • Ордабосӣ • Пахтаарал • Саврон • Сайрам • Сариағоч • Сузоқ • Тулкубос • Тӯлебӣ • Утрор • Чордара • Ҷетисой |
**Мураккабгулҳо** (лот. Compósitae) ё **Косниҳо** (лот. Asteráceae) — оилаи рустаниҳои дупалларо гӯянд. Дар тамоми кураи Замин қариб 25 ҳазор намудашон мавҷуд аст. Аксарияти мураккабгулҳо рустаниҳои алафианд. Дар арзҳои мӯътадил мураккабгулҳои нимбуттаю бутта ва дар тропи­кӣ буттаю дарахт бештар мерӯянд. Мураккабгулҳои обӣ, ботлоқӣ ва лиана каманд.

Тавсифоти биологӣ
-----------------

Мураккабгулҳо баргҳои паи ҳам, баъзан рӯ ба рӯ ҷойгиршуда, хӯшагули сабатак доранд. Гули мураккабгулҳо бекосабарг, гардбаргаш 5-то, ғӯракаш поёнии якхонагӣ буда, гинесеяш аз 2 мевабарг иборат аст.

Густариш
--------

Дар кишварҳои собиқ Шӯравӣ қариб 225 ҷинс ва зиёда аз 3,5 ҳазор намуди мураккабгулҳо маълуманд. Дар Тоҷикистон қариб 105 ҷинс ва 600 намуди мураккабгулҳо аз кӯҳҳои паст то ноҳияҳои абадӣ бо барф пӯшидашуда месабзанд. Дар байни онҳо намудҳои ҷинси хоралаф (зиё­да аз 115 намуд), шибоғ (қариб 60 намуд), юринея (зиёда аз 30 намуд) бештар паҳн шудаанд. Намудҳои ҷинси Gerbera, Acroptilon, Echinopa, Polytaxis ва ғайра (дар кадоме 1 намуд дорад) кам мерӯянд. Як қатор мураккабгулҳо решаи ғафси лӯндамонанд доранд. Ба онҳо намудҳои ҷинси Scorzonera, Helianthus ва ғайра мансубанд.

Корбурд
-------

Дар бай­ни мураккабгулҳо рустаниҳои доруӣ хеле бисёранд. Macалан, бобуна, дарманаи румӣ, коснӣ, тархун ва ғайра.

Бисёр намудҳои мураккабгулҳо рустаниҳои асаловар ва хӯроки чорво мебошанд. Намудҳои ҷинси шибоғ дар чарогоҳҳои тирамоҳию зимистона хӯроки асосии бузу гӯсфанд ба шумор мераванд.

Дар байни мураккабгулҳо рустаниҳои ороишӣ низ хеле бисёранд. Macалан, аббосӣ, бахмалгул, довудӣ, картошкагул, киквош, мино ва ғайра.

Як қатор рустаниҳои муҳими хоҷагии қишоқ, ба монанди офтобпараст, маъсар, қоқу, коснӣ, анганор, гвайюла ва ғайра низ ба мураккабгулҳо мансубанд. Баъзе мураккабгулҳо (талха, хори морак, шири харак) алафҳои бегонаи зироатанд.

Эзоҳ
----

1. ↑  Об условности указания класса двудольных в качестве вышестоящего таксона для описываемой в данной статье группы растений см. раздел «Системы APG» статьи «Двудольные».
2. ↑  См. ссылку GRIN в карточке растения.

Адабиёт
-------

* Цветоводство в городах и посёл­ках Таджикистана, Душанбе, 1965;
* Поля­ков П. П. Систематика и происхожде­ние сложноцветных, Алма-Ата, 1967.

Сарчашма
--------

* Энциклопедияи Советии Тоҷик : [дар 8 ҷ.] / сармуҳаррир  А. С. Сайфуллоев. — Д. : СИЭСТ, 1978—1988.
**Хати арабӣ** — дар Осиёи Марказӣ ва хеле кишварҳои дигар баъди истилои арабҳо (садаҳои VII-VIII-и мелодӣ) ба вуҷуд омадааст. Бо туфайли ҷорӣ гардидани хати арабӣ, хатҳои оромӣ, паҳлавӣ, юнонӣ, суғдӣ, монавӣ аз байн рафтанд.

Қадимтарини хати арабиро *хати кӯфӣ* меноманд. Хати кӯфӣ соли 325-и мелодӣ ихтироъ шуда, намунааш аз қасри Ан-Наммораи Сурия ёфт шуда буд. Баъдан дар асоси хати кӯфӣ навъи дигар хатҳои арабии таълиқ, настаълиқ, шикаста ва ғайра пайдо шуданд.
Ба гуфтаи олими шинохта Аълохон Афсаҳзод хаттотони машҳури хати кӯфӣ дар асрҳои VII—X Холид Ибн Абдулҳайёҷ, Заҳҳок ибн Аҷалон, Исҳоқ ибни Ҳаммод, бародарон Иброҳим ва Юсуфи Сиғзӣ, Июни Муқла ва чанде дигарон будаанд.

Навъи *хати настаълиқ* бошад дар садаи ХIV аз хатти насх ва таълиқ ба вуҷуд омадааст. Настаълиқро комилан хати форсӣ номидан мумкин, зеро онро эрониён ихтироъ кардаанд. Ин хат дар кишварҳои араб паҳн нашудааст ва фақат дар Эрон, Осиёи Марказӣ, Афғонистон, Ҳинду Покистон истифода мешавад. Шакли аввалаи настаълиқ назар ба ҳозирааш соддатар ва номавзунтар буд. Миралии Ҳиравӣ настаълиқро ба шакли зебо дароварда, доир ба тарзи усулҳои навишти он дастуре тартиб додааст. Аз ин рӯ, баъзеҳо ӯро эҷодгари ин хат донистаанд. Лекин настаълиқ пеш аз Миралии Ҳиравӣ низ вуҷуд дошт. Дар такомулу зеботар шудани настаълиқ Ҷаъфари Табрезӣ, Султоналии Қоинӣ, Султоналии Машҳадӣ, Султоналии Ҳаммади Хандон, Бобошоҳи Исфаҳонӣ, Мирмади Ҳасанӣ, Дареш Абдии Бухороӣ ва дигарон саҳм гузоштанд. Настаълиқ хати таълиқро пурра аз истифода баровард ва ҷои онро гирифт. Настаълиқ назар ба насх зудтар навишта мешавад. Настаълиқ шакли шикаста ҳам дорад, ки онро шикастаи настаълиқ гуфтаанд ва он барои зуднависӣ хеле мувофиқ мебошад.

Шикастаи *хати настаълиқ* дар асри XVII ба вуҷуд омадааст ва ихтироъи онро ба шоир Муҳаммадшафеи Ҳиравӣ (ваф. 1671) нисбат медиҳанд. Дар инкишофи шикастаи настаълиқ хушнависи асри XVII Дарвеш Абдулмаҷиди Талиқонӣ хидмати зиёд кардааст ва шеваи ӯ то имрӯз давом дорад.

Нигаред низ
-----------

* Хат
* Ҳуруфи арабӣ
* Хатири Гурҷ

Адабиёт
-------

* Афсаҳов А. Қаҳҳоров Ҳ. Хат ва пайдоиши он.- Душанбе: Маориф, 1994.- С.32-34.
* Ахмедов Б. Юнусов А. Аз таърихи ихтирои хат. // Китобдор.- 2006.- № 1.- С.17.
* Пиктография //Энсиклопедияи советии тоҷик. — Душанбе, 1984.- Ҷ.5.- С.509.
* Хат //Энсиклопедияи советии тоҷик. — Душанбе, 1987.- Ҷ.7.- С. 613—619
* Коғаз //Энсиклопедияи советии тоҷик. — Душанбе,1981.- Ҷ.З.- С. 498.
* Ахмедов Б. Китоб ва пайдоиши он // Китобдор.- 2007.- № 1.- С.34-35.
* Матншиносӣ //Энсиклопедияи советии тоҷик. — Душанбе,1983.- Ҷ.4.- С.268.
* Манбаъшиносӣ //Энсиклопедияи советии тоҷик. — Душанбе, 1983.- Ҷ.4.- С. 177—178.

Сарчашма
--------

* Фарҳанги забони тоҷикӣ (иборат аз 2 ҷилд) Ҷ.1 А-О./Дар зери таҳрири М. Ш. Шукуров, В. А. Капранов, Р.Ҳошим, Н. А. Маъсумӣ. — М.1969
Намунае аз хушнависии исломӣ бар катибае дар мадрасаи Абуинония, Марокаш, қарни XIV.
**Хушнависӣ** ё **хаттотӣ** — ба маънии зебонависӣ ё навиштани ҳамроҳ бо халқи зебоӣ аст ва фарде, ки ин фароянд тавассути ӯ анҷом мегирад хушнавис ном дорад, ба хусус замоне, ки хушнависӣ ҳирфаи шахс бошад. Гоҳе дарки хушнависӣ ба унвони як ҳунари мушкил аст. Ба назар мерасад барои дарк ва лаззат бурдан аз таҷрибаи басарии хушнависӣ бояд бидонем хушнавис афзун бар нигориши як матн, саъй дошта асаре ҳунарӣ бо арзишҳои зебоишинохтӣ халқ кунад. Аз ин рӯ хушнависӣ бо нигориши соддаи матолиб ва ҳатто тарроҳии ҳуруфу саҳифаороӣ мутафовит аст.

Эзоҳ
----



|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️  Гузариш ба унсури Викидода  Вебгоҳҳои мавзӯъӣ | 
* Open Directory Project

 |
| Фарҳангҳо ва донишномаҳо | 
* Большая датская
* Большая каталанская
* Большая китайская
* Большая российская (старая версия)
* Итальянская
* Ларусса
* Britannica (онлайн)
* Treccani
* Universalis

 |
| 

| Дар феҳристҳои китобшинохтӣ |
| --- |
| 
* BNE: XX525958
* BNF: 11959084x
* GND: 4073168-6
* J9U: 987007293759405171
* LCCN: sh85018955
* LNB: 000052224
* NDL: 01043115
* NKC: ph121398

 |

 |
«**Газпром нефт — Тоҷикистон**» — ҷамъияти дорои масъулияти маҳдуд, корхонаи воридкунанда ва фурӯшандаи маҳсулоти нафтӣ дар Тоҷикистон. Шуъбаи Ҷамъияти саҳомии кушодаи «Газпром нефт» (Русия) дар Тоҷикистон.

Самти фаъолият
--------------

Ворид намудани маҳсулоти нафтии корхонаи коркарди нафти ш. Омск; ташкили фурӯши яклухт ва чаканаи маҳсулоти нафтӣ ба корхонаву муассисаҳо ва аҳолии ҷумҳурӣ. Дар ихтиёри «Газпром нефт-Тоҷикистон» 25 нуқтаи фурӯши сӯзишворӣ (АЗС) мавҷуд мебошанд, ки 7 адади онҳо иҷора гирифта шудаанд. Маҳсулоти бафурӯшгузошташуда ба меъёрҳои техникии ширкат мутобиқ буда, аз тарафи ташхисгоҳи сайёри корхона санҷида мешавад. Фурӯши маҳсулоти нафтӣ аз тариқи шабакаи васеъ дар шаҳрҳои Душанбе, Хуҷанд, Турсунзода, Ҳисор, Шаҳринав, Ваҳдат ва аз тариқи захирагоҳҳои маҳсулоти нафтӣ дар шаҳрҳои Душанбе, Қайроққум, Сарбанд ва Кӯлоб ба роҳ монда шудааст. Корхона ҷузъи Ширкати бузурги таъминкунандаи маҳсулоти нафтӣ «Газпром нефт» (Русия) мебошад, ки дар кишварҳои ИДМ, Сербия ва дигар кишварҳо беш аз 1750 истешани нафтрасон дорад. Дар баробари фаъолияти тиҷоратӣ «Газпром нефт-Тоҷикистон» амалҳои башардӯстона низ дорад ва ҳамасола аз ҳисоби корхона ба Мактаби махсуси ҷумҳуриявии ноҳияи Ҳисор ёрии моддӣ мерасонад. Ҳамчунин корхона ба Хазинаи кумаки кӯдакони маъюб — «Некӣ», Ташкилоти ҷамъиятии «Федератсияи байниминтақавии варзиши маъюбон», ширкатдорони ҶБВ ҳам ёрии башардӯстона мерасонад. Директори генералии «Газпром нефт-Тоҷикистон» Ф. С. Мирзоев мебошад.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* Газпром нефт-Тоҷикистон // Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.
**Отто Людвиг Ҳӯлдер** (олмонӣ: *Otto Ludwig Hölder*; 22 декабри 1859, Штуттгарт — 29 августи 1937, Лайпсиг) — риёзидони олмонӣ, узви АИ Саксония.

Зиндагинома
-----------

Дар донишгоҳҳои Штуттгарт, Берлин ва Тюбинген илм омӯхтааст. Хатмкардаи Донишгоҳи Тюбинген (1882). Шогирди П. Д. Отто Ҳӯлдер Дюбуа-Реймон. Дар Донишгоҳи Тюбинген кор кардааст (1889). Аз соли 1896 ҷонишини Отто Ҳӯлдер, Минковский дар кафедраи Донишгоҳи Кёнигсберг, сипас профессори Донишгоҳи Лайпсиг. Корҳои илмии асосиаш ба назарияи гурӯҳҳо, назарияи функсияҳои таҳлилӣ, назарияи қаторҳои Фурйе (нобаробарии Отто Ҳӯлдер, усулҳои ҷамъбандии Отто Ҳӯлдер) бахшида шудаанд. Дар алгебра теоремаи Жордан — Ҳӯлдер, дар назарияи функсияҳо шартҳои Отто Ҳӯлдер маъмуланд. Фазоҳои векторӣ, ки шартҳои Отто Ҳӯлдерро қонеъ мегардонанд, фазои Отто Ҳӯлдерро ҳосил мекунанд.

Эзоҳ
----

1. 1 2 3 4  Архив по истории математики Мактьютор
2. 1 2
3. ↑
4. ↑  Математическая генеалогия (ингл.) — 1997.
5. ↑  Математическая генеалогия (ингл.) — 1997.

Сарчашма
--------

* Гелдер Отто Людвиг / М. Хоҷабекова // Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.
**Отто Вагнер** (олмонӣ: Otto Wagner) (30.7.1841, Пенсинг – 11.4.1918, Вена) — меъмори австриягӣ, яке аз поягузорони меъмории модерн.

Зиндагинома
-----------

Отто Вагнер дар техникуми политехникии Вена (аз соли 1858) ва Академияи санъати тасвирии Вена (1861–63) таҳсил кард. Дар коргоҳи меъмор Генрих Фёрстер шогирд буд ва пас аз муддате ба фаъолияти мустақилона пардохт. Дар 20 соли баъд Вагнер бо сабки эклектика тарҳҳоеро аз худ ва бегонагон анҷом дод. Дар миёнаи солҳои 1890 рӯ ба сабки модерн (нигар модернизм) меорад. Бар хилофи дигар меъморони номдори модерн (В. Орта, Ч. Макинтош, Л. Кекушев) Вагнер дар ҷодаи ин сабки нав таҷрибаи кофии меъморию бинокорӣ дошт. Аз соли 1894, вақте ки барои тарҳрезии Штадтбани Вена даъват шуд, бештар ба лоиҳаҳои бузурги шаҳрсозӣ таваҷҷуҳ намуд. Солҳои 1900–08 В. барои осорхонаи шаҳри Вена пайи ҳам чаҳор лоиҳаи озмунӣ пешниҳод кард; ин намунаҳо ба ҷанҷолу бархӯрдҳои оштинопазири мактабҳои мухталифи эҷодӣ рӯ ба рӯ шуданд. Саранҷом ин бино дар даврони ҳаёти ӯ сохта нашуд; осорхонаи имрӯзаи Вена бинои кӯчакест, ки дар сабки солҳои 1960 сохта шудааст. Вижагии меъмории Вагнер дар ин давра саъйи содакориҳо дар бино буд (деворҳои ҳамвор, нимсутунҳои амудии сода), ки бо ороишоти «тилоӣ»-и вагнерӣ ва истифодаи васеи оҳани кӯфта тавъам аст.

Сохтмонҳо
---------

Сохтмонҳои машҳури Вагнер: 
калисои Am Steinhof ва монанд ба ин бино дар Гаага, 
Сан-Франсиско ва шаҳрҳои дигар (1904–07), 
Маъбади Сулҳ дар Вена (1918). 
Бузургтарин биное, ки он солҳо аз рӯйи лоиҳаи В. сохта шуд, госпитале дар канораи шаҳри Вена буд (1906–10; ҳозира Otto – Wagner – Spital).

Адабиёт
-------

* Большая советская энциклопедия. Т. 4. М. 1971;
* دانشنامۀ دانشگستر. جلد ۱۷. تهران، ۱۳۸۹ هـ. ش؛ دائرة المعارف فارسی. جلد ۲. تهران، ۱۳۸۷ هـ. ش

Сарчашма
--------

* Отто Вагнер // Боз — Вичкут. — Д. : СИЭМТ, 2014. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 3). — ISBN 978-99947-33-46-0.

Эзоҳ
----

1. 1 2  *Bibliothèque nationale de France* идентификатор BNF (фр.): платформаи додаҳои боз — 2011.
2. ↑  Otto (1841-1918) Wagner (нидерл.)
3. ↑  Encyclopædia Britannica (ингл.)
4. ↑  *Wurzbach D. C. v.* Wagner, Otto (нем.) // *Biographisches Lexikon des Kaiserthums Oesterreich*: *enthaltend die Lebensskizzen der denkwürdigen Personen, welche seit 1750 in den österreichischen Kronländern geboren wurden oder darin gelebt und gewirkt haben* — Wien: 1856. — Vol. 52. — S. 122.
5. ↑  Otto Wagener Vienna 1900
6. ↑
7. ↑  *Deutsche Nationalbibliothek, Staatsbibliothek zu Berlin, Bayerische Staatsbibliothek, Österreichische Nationalbibliothek* Record #118628399 // Общий нормативный контроль (GND) (нем.) — 2012—2016.
8. ↑   (ингл.)