recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
█ кишварҳои капиталистӣ  
█ кишварҳои сотсиалистӣ
█ "Ҷаҳони сеюм" - Кишварҳои ба блокҳо ҳамроҳнашуда

(соли 1974)

**Ҷаҳони сеюм (**русӣ: Третий мир**)** истилоҳи сиёсии нимаи дуюми садаи XX буда, давлатҳои мустақилро, ки бевосита дар Ҷанги Сард ширкат надоштанд, ифода мекунад. Аслан маънои он кишварҳое буд, ки ба сателлитҳои ИМА ("дунёи аввал") ё иттиҳоди сотсиалистӣ ("дунёи дуюм") ҳамроҳ нашудаанд. Баъдан, ин мафҳум барои муайян кардани кишварҳое, ки аз ҷиҳати сатҳи рушд заиф мебошанд (синоними мафҳуми "кишварҳои рӯ ба тараққӣ") истифода мешавад ва баъзан ҳамчун пейоратив (мафҳуми манфӣ) истифода мешавад. Мафҳуми *ҷаҳони сеюм* ба илм дар доираи неомарксизм ворид карда шуд.

Таърих
------

Ба маънои муосири худ, ин мафҳум бори аввал дар як мақолаи олими фаронсавӣ Алфред Сови дар маҷаллаи L'Observateur 14 августи соли 1952 истифода шудааст , ки дар он кишварҳои ҷаҳони сеюмро бо амволи сеюм дар ҷомеаи анъанавӣ муқоиса кардааст. Дар аввал, ин мафҳум ба кишварҳое ишора мекард, ки дар давраи Ҷанги Сард на ба ҷаҳони Ғарб (НАТО) ва на ба кишварҳои сотсиалистӣ (СШВ) тааллуқ надоштанд. Ҷаҳони сеюм майдони рақобат дар байни қудратҳои пешрафта буд. Аз соли 1974 инҷониб маоистҳо худро бо «ҷаҳони сеюм» муаррифӣ карда, ба истилоҳ «сотсиал-империализм» ва «ревизионизм»-и СССР-ро маҳкум мекунанд. Ҳаракати ҳамроҳнашавӣ (русӣ: Движение неприсоединения) ба блокҳо кӯшиши ба қувваи мустақили сиёсии байналмилалӣ табдил додани ҷаҳони сеюм буд. Кишварҳои рӯ ба тараққиро инчунин кишварҳои "ҷаҳони сеюм" меноманд. 

Кишварҳои рӯ ба тараққӣ дар навбати худ аз рӯи дараҷаи рушди иқтисодӣ ба се гурӯҳи асосӣ тақсим карда мешаванд. Кишварҳои камтараққӣ – кишварҳои Африқо, миёнатараққӣ – кишварҳои Осиё ва муқоисатан тараққиёфта – кишварҳои Амрикои Лотинӣ.

Эзоҳ
----

1. ↑  *Guy Arnold.* The A to Z of the Non-Aligned Movement and Third World. — Scarecrow Press(англ.)тҷк. 2010. — С. 296. — ISBN 978-1-4616-7231-9.(англ.)
2. ↑  *Лебедева М.М.* Мировая политика. - М. Аспект Пресс, 2007. - с. 40
3. ↑  First, Second and Third Worlds

Ҳамчунин нигаред
----------------

* Империализм
* Миллиарди тилоӣ
* Рӯзи ҳамкории ҷанубу ҷануби Созмони Милали Муттаҳид
* Консепсияи рушд
* Се назарияи дунёӣ

Пайвандҳои берунӣ
-----------------

* Таърифи ҷаҳони сеюм
* Бартараф кардани фосилаи байни ҷаҳони сеюм ва якум
**Евгения Леонтева Барсукова**  (зод. 1910) — муҳандис-конструктор, узви Иттифоқи меъморони ИҶШС.

Зиндагинома
-----------

Миёнаи солҳои 30 садаи XX ба Душанбе омад. Аз рӯйи лоиҳаҳои Барсукова дар ш. Душанбе як қатор биноҳои истиқоматӣ ва ҷамъиятӣ сохта шудаанд: бинои маъмурии ВКД дар майдони Ғалаба (ҳоло Раёсати корҳои дохилии шаҳри Душанбе, 1952), мактаби миёнаи № 14 дар хиёбони Рӯдакӣ (1951), собиқ Китобхонаи ҷумҳуриявии ба номи Фирдавсӣ дар хиёбони Рӯдакӣ (1953), бинои Дастгоҳи иҷроияи Президенти ҶТ (1954—1957), бинои собиқ Вазорати хоҷагии оби Ҷумҳурии Тоҷикистон (1954), бинои истиқоматии 59-ҳуҷрадори собиқ Вазорати хоҷагии коммуналии ҷумҳурӣ бо мағозааш дар ошёнаи якум (дар хамгашти кӯчаи Айнӣ ва Дониш, 1957), китобхонаи тиббӣ дар хиёбони Рӯдакӣ (1962) ва ғайра.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* Барсукова Евгения Леонтева / Р. Муқимов // Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.
**Иқтисоди калон** (форсӣ: اقتصاد کلان‎), ё **макроиқтисод** — шохаи аз илми иқтисод аст, ки ба як амалкарда, сохтор, рафтор ва тасмимгирии як иқтисод дар куллияти он мепардозад, хоҳ иқтисоди як кишвар бошад ё иқтисоди як минтақа ва ё иқтисоди ҷаҳон.

Яке аз қисматҳои асосии назарияи иқтисодӣ — макроиқтисод мебошад. Макроиқтисод ҳодисаҳои умумиеро тадқиқ мекунад, ки рафтори иқтисоди миллиро инъикос менамоянд.

Макроиқтисод — як қисми назарияи иқтисодӣ мебошад, ки шароит, омилҳо ва натиҷаҳои тараққиёти иқтисоди миллиро меомӯзад.  

Назарияи макроиқтисодро олимони Юнони Қадим Афлотун ва Арасту ба вуҷуд овардаанд. Ин назария дар охири асри XIX ва оғози асри XX аз ҷониби мактабҳои гуногуни назарияи иқтисодӣ, хусусан аз ҷониби намояндагони мактаби марксистӣ, кейнсчигӣ, монетаристӣ ва мактаби институтсионализми иҷтимоӣ инкишоф дода шудааст.  

Объектҳои асосии омӯзиши макроиқтисод чунин масъалаҳои асосии иқтисодӣ ба ҳисоб мераванд: шуғли аҳолӣ, беқурбшавии пул, дахолати давлат ба иқтисод, рушди иқтисодӣ, истеъмолот, маблағгузорӣ, маҷмӯи арза, маҷмӯи тақозо ва ғайра.

Эзоҳ
----



|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️  Гузариш ба унсури Викидода  Фарҳангҳо ва донишномаҳо | 
* Большая датская
* Большая каталанская
* Большая российская (старая версия)
* Большая российская (научно-образовательный портал)
* Britannica (онлайн)
* Treccani
* Universalis
* Universalis
* Universalis
* Современной Украины

 |
| 

| Дар феҳристҳои китобшинохтӣ |
| --- |
| 
* BNE: XX524471
* GND: 4037174-8
* J9U: 987007541026805171
* LCCN: sh85079443
* NDL: 00567284
* NKC: ph115205

 |

 |
**Áул Йозеф** (1894—1956) — табиби чех.

Дар аввали Ҷанги якуми ҷаҳонӣ ба Бухоро омад. Чун табиби ҳозиқу донишманд зуд дар байни мардум обрӯ ва эътибор пайдо кард. Соли 1918 бо шоири тоҷик Пайрав Сулаймонӣ шинос шуда, забони тоҷикиро мустақилона омӯхт ва ҳамроҳи корвон ба Афғонистону Ҳиндустон рафта, бо он роҳ ба ватанаш баргаштааст. Баъди аз фашистон озод шудани собиқ Чехословакия (1945) Аул Йозеф дар ташкили ҳифзи тандурустии халқ хидматҳои шоён кардааст. Аул Йозеф ба адабиёт низ шуғл дошт. Баъзе асарҳои ӯ ба таърихи халқ­ҳои Осиёи Марказӣ бахшида шудаанд (романи «Дарвеш дар биёбон», 1937). Ҳангоми видоъ Пайрав чанд шеъри худро (якеаш ба худи Аул Йозеф бахшида шуда буд) ба ӯ додааст, ки Аул Йозеф ба чехӣ тарҷума карда, ба табъ расондааст.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Аул Йозеф // Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.

* Бечка Иржи. Ёддошти як адиб ва олими чех дар бораи Пай­рав Сулаймонӣ// Пайрав Сулаймонӣ. Девон. Душанбе, 1971.
Намунае аз наҳваи амалкарди прокси, ки дар он роёнае корсози прокси байни ду роёнаи дигар нақши корсози проксиро ифо мекунад.
**Пешкор** (форсӣ: پیشکار‎), **прокси-сервер** (аз англ. proxy — «намоянда»), **сервер-миёнарав** — барномаи воситаии байни корбари дохилии шабака ва интернет аст, ки қобилиятҳои фаровоне дар ростои ҳифзи амният, назорати мудириятӣ, контроли корбарон ва сервисҳои захирасозӣ дорад. Прокси-сервер имкони эҷоди филтрҳои хосро барои амнияти бештар дар шабака фароҳам мекунад, қобилияти захирасозӣ, суръати дастёбӣ ба иттилоотро боло мебарад. Бо системҳои тасдиқи ҳувият ва тағйири ҳувият, зомини амният дар шабакаи дохилии созмон аст ва низ имкони сабти гузориши комили коркардашро дорад. Ҳамчунин қобилияти масдуд кардани муҳтавиёти осебрасон ва баррасии табаият аз қавонини барқароршуда дар шабакаро доро мебошад. Прокси-сервер имкони истифода аз аксар протоколҳои маҳаллиро фароҳам меовард ва имкони рамз кардани додаҳоро низ дорад. Проксиҳо анвоъи мухталифе доранд, ки ҳар як кори хоссеро анҷом медиҳад, ки аз он ҷумла метавон FTP, HTTP, SMTP ва DNS-ро ном бурд.

Эзоҳ
----

1. ↑  معنی پیشکار | واژه‌های مصوّب فرهنگستان. *www.vajehyab.com*. 11 май 2019 санҷида шуд.
**Ҳабибуллоҳ Нозирӣ** (5 январи 1958, деҳаи Партизани Сурх, ноҳияи Ленин, ҶШС Тоҷикистон — 5 апрели 2020, ноҳияи Рӯдакӣ) — шоири тоҷик, дорандаи «Ордени Шараф» (2014).

Зиндагинома
-----------

Ҳабибуллоҳ Нозирӣ 5 январи соли 1958 дар деҳаи Партизани Сурхи ноҳияи Ленин ба дунё омадааст. Соли 1974 мактаби миёна, соли 1976 Омӯзишгоҳи республикавии маданӣ-равшаннамоӣ, соли 1980 факултаи филологияи Донишкадаи давлатии омӯзгории Душанберо ба итмом расондааст.

Корнома
-------

Фаъолияташро аз соли 1980 ба ҳайси муаллими мактаби миёнаи № 10 ноҳияи Нуробод оғоз намуда, баъдан дар Сарредаксияи гуфторҳои адабӣ-драмавии Кумитаи телевизион ва радиои ҷумҳурӣ фаъолият бурдааст. Муддате дар Ҷумҳурии Демократии Афғонистон тарҷумонӣ кардааст.

Солҳои 1986—2007 дар Иттифоқи нависандагони Тоҷикистон дар вазифаҳои гуногун фаъолият дошта, 10 сол сармуҳаррири ҳафтаномаи «Адабиёт ва санъат» ва маҷаллаи русизабони «Помир», солҳои 2007—2010 вакили Маҷлиси намояндагони Маҷлиси олии ҷумҳурӣ, солҳои 2010—2012 муовини аввали раиси Кумитаи телевизион ва радиои назди Ҳукумати ҶТ будааст. Аз соли 2014 сармуҳаррири маҷаллаи «Тоҷикистон» буд.

Эҷодиёт
-------

Аз солҳои донишандӯзӣ ба навиштани шеър иштиғол варзида, дар байни ҳаводорони каломи бадеъ ҳамчун шоири таронасаро шуҳрат ёфтааст. Шеърҳои аввалинаш дар маҷаллаву рӯзномаҳо ва маҷмӯаҳои дастҷамъӣ мунташир гардида, чанде аз онҳо дар тарҷумаи шоирони русу украин, арманию озарбойҷонӣ, молдавию латишӣ ва ғайра ба чоп расидаанд.

Муаллифи маҷмӯъаи шеъру қиссаҳои «Номаҳо» (1994), «Ҳамрози Ҳамадон» (1995), «Дар ҷустуҷӯи Домулло Толиб» (2000), «Шабоҳанг» (2003), «Ин ҷо манам, он ҷо туӣ» (2013) буда, гулчини «Сатрҳои оташин» (1999)-и Карим Девонаро ба чоп расондааст.

Охирин мачмуъаи шоир Хабибуллоҳ Нозири омодаи чоп буда, дар холи нашр аст.

Ҷоизаҳо
-------

Барандаи Ҷоизаи Созмони ҷавонони Тоҷикистан (1996), дорандаи ордени «Шараф» (2014).

Даргузашт
---------

Ҳабибуллоҳ Нозирӣ вақтҳои ахир аз бемории ғадуди зери меъда ранҷ мекашид, субҳи 5 апрели соли 2020 дар синни 63-солагӣ даргузашт.

Эзоҳ
----

1. ↑  Таронаҳои маъруфи Кароматуллои Қурбон аз қалами Нозирӣ рехтаанд(тоҷ.). *Радиои Озодӣ*. 6 апрели 2020 санҷида шуд.

Сарчашма
--------

* Адибони Тоҷикистон *(маълумотномаи мухтасари шарҳиҳолӣ).* — Душанбе : «Адиб», 2014, — 320 саҳ. — С. 165. — ISBN 978-99947-2-379-9
**Фаттоҳ Ҳалимович Азизов** (тав. 1 майи соли 1949, деҳаи Шайхбурҳони ноҳияи Бобоҷон Ғафуров) — иқтисоддон, доктори илмҳои иқтисодӣ (1996), профессор (1997). Аълочии маорифи Тоҷикистон (2005).

Зиндагинома
-----------

Хатмкардаи Институти давлатии педагогии Ленинобод (1971). Солҳои 1971 – 1973 таҷрибаомӯзи Институти иқтисодиёти АИ ҶШС Тоҷикистон, 1973 – 1977 муҳаққиқи коромӯз ва аспиранти Институти марказии иқтисодиёту математикаи АИ СССР, 1977 – 1978 ходими хурди илмии Институти иқтисодиёти АИ ҶШС Тоҷикистон, 1978 – 1997 муаллими калон, дотсент, профессор кафедраи «Назарияи иқтисодиёт»-и Донишгоҳи давлатии Хуҷанд ба номи академик Б. Ғафуров. Аз. соли 1980 ҳамзамон директори Корхонаи илмӣ-истеҳсолии ҷумҳуриявии «Шамъ»-и Вазорати кишоварзӣ ва ҳифзи табиати Ҷумҳурии Тоҷикистон. Оид ба таҳлили бонизоми идораи истеҳсолоти саноатӣ дар шароити иқтисоди бозоргонӣ, консепсияи таҳия ва такмили идораи истеҳсолоти кишоварзӣ, ҷанбаҳои минтақавии сиёсати хазинадорӣ ва дигар масъалаҳои иқтисодӣ беш аз 100 таълифот, аз он ҷумла 38 китоб, 8 рисола ва зиёда аз 60 мақолаи илмӣ ба табъ расондааст. Асарҳояш дар Россия, Хитой, Чехия, Словакия нашр шудаанд. Профессор фахрии Пажӯҳишгоҳи иқтисодии Вазорати кишоварзии Ҷумҳурии Чехия (1994), профессор фахрии Донишкадаи забонҳои хориҷии Нинсяи ҶХХ (1998) мебошад. Иштирокдори конференсияҳои байналмилалист.

Осор
----

* Проблемы комплексной автоматизации управления агропромышленным производством региона, Прага, 1990;
* Словарь-справочник терминов рыночной экономики, М. 1992;
* Поддержка управленческих решений, М. 1994;
* Словарь-справочник финансово-экономических терминов рыночной экономики, ҶХХ, 1997;
* Методология принятия управленческих решений в условиях рыночной экономики, Х. 2000;
* Региональные аспекты фискальной политики, М. 2004;
* Бюджетноналоговый терминологический словарь (с англ. эквивалентами), Екатеринбург, 2006;
* Курси назарияи иқтисод, иборат аз 3 қисм, Х. 2009; Танзими муносибатҳои иқтисодии гумрукӣ, Х. 2009.
*

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — 608 с. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2021, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.
**Ҷаҳонишудани иқтисодӣ** (англ. Economic globalization) — ҷараёне, ки иқтисоди ҷаҳонро ба як низоми ягона мубаддал мегардонад.

Истилоҳи ҷаҳонишудан ба иқтисодиёти ҷаҳон аз миёнаи солҳои 80 асри 20 ворид гардид. Ин ҷараёнро дар иқтисодиёти ҷаҳон идомаи мантиқии раванди байналмилалӣ (интернатсионализатсия) ва фаромиллишавӣ (транснатсионализатсия) шарҳ медиҳанд. Тафовути ин раванд аз равандҳои қаблӣ дар он аст, ки дар он ҳамаи масъалаҳои ҳаёти ҷаҳони муосир мавриди ҳаллу фасл қарор дода шуда, тамоми монеаҳо ва сарҳадҳои ҳамлу нақли молу хадамот, иттилоот, сармоя, қувваи корӣ дар миёни мамолики ҷаҳони муосир аз байн бардошта мешаванд. Яке аз нишонаҳои он ба таври муштарак фаъолияти худро ба роҳ мондани созмонҳои байналмилалӣ мебошад. Ҷаҳонишудани иқтисодӣ ташкили фазои ягонаи байналмилалии иқтисодӣ, ҳуқуқӣ, фарҳангӣ ва иттилоотиро дар ҷаҳон пешбинӣ карда, нақши назаррасро дар пешрафти иқтисоди ҷаҳон иҷро хоҳад намуд. Аксарияти олимон бар он назаранд, ки омили асосии суръат пайдо кардани раванди ҷаҳонишудани иқтисодӣ рушди тиҷорати байналмилалӣ мебошад. Дар ин раванд, рушди тиҷорати ҷаҳонӣ ба суръати тоза пайдо кардани маблағгузориҳо мусоидат мекунад. Лекин аз нигоҳи зиддиҷаҳонишавӣ (антиглобализатсия) ин раванд натиҷаҳои манфӣ дошта, ба нестшавии миллат, фарҳанг ва ҳатто давлат мерасонад.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Глобализация: контуры XXI века. М. 2004;
* Глобализация и афро-азиатский мир. Методология и теория. М. 2007;
* Эйфарм А. К. Манцев В. В. Глобализация и развивающиеся страны. СПб. 2007;
* Мегаполисы в условиях глобализации. СПб. 2008;
* Аллахвердян А. Г. Наука в условиях глобализации. М. 2009;
* Татьяна Щорс. Общественная информация ООН в условиях глобализации. СПб. 2009;
* Взаимодействие культур в условиях глобализации. СПб. 2010;
* Региональное развитие и вызовы глобализации. СПб. 2010;
* Хоминич И. П. Саввина О. В. Государственный кредит в условиях финансовой глобализации. М. 2010.

Сарчашма
--------

* Глобализатсияи иқтисодӣ // Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.
**Ҷеймс Кук**  (англ. James Cook; 27 октябр (7 ноябр) 1728 (1728-11-07), Мартон, Йоркшир, Англия — 15 феврали 1779, ҷазираи Ҳавайи) — тадқиқотчии Бритонӣ буд navigator and cartographer. Вай се бор ба уқёнуси Ором кардааст, ба харитаи Европа бисёр заминҳои нав ва укёнусҳоро ба қайд даровардааст. Кори машҳури аз тарафи ӯ карда, ин кашфи Британия ва талаби Австралиягиҳо, тадқиқоти заминҳои нави Европа ба монанди ҷазираҳои Гаваӣ мебошанд.

Дар доираи ҳаёташ вай кариб тамоми гирдиоламро давр задааст. Укёнуси оромро гузашта, заминҳои нав ва манзараҳои нотакрори Шимоли ИМА-ро тадқиқ кардааст / Укёнуси Ором, медид ки гуфтаҳои олимони Европой доири он ҳама дуруганд, чунки тамоми саёхати ӯ дар ин укёнуси ором мегузаштанд. Дар саёхатҳои худ ба гирди олам, ӯ ба тадқиқотҳои илмй машгул шуда, бисёр заинҳои навро ба харита ворид сохта якчанд китоб навиштааст. Имрӯзҳо ӯ яке аз олимони шинохта ва дониши муккамал дошта (дар бораи замин) ва намунае ба ҳама ба ҳисоб мерафт.

Гук дар солҳои 1728—1779 зиндагонй кардааст. У 27 октябри соли 1728 ҳамчун фарзанди Фермери Шатландй, дар Мартон таваллуд шудааст. Ва аз ҳамон давраи хурдсолй, Ҷеймс орзуи фармондехи киштй будан ва гирди оламро давр задан дошт. Баъди 18-солагй Гук дарк мекард ки кореки ӯ холо карда истодааст танҳо ба ӯ монанди истироҳат буд чунки ӯ танҳо фермерӣ секард, хост ки ба дигар кор машгул шавад то ки орзуи худро амалӣ созад. Шӯҳрати ӯ ҳамчун баҳрнавард дар флоти шохй огоз гардид. Лекин Гук монанди дигар баҳрнавардон ором набуд, вай мехост ба зинаи баланд бароя. Ва аз ҳамин сабаб кушиш мекарду бисёр дониш ба худ гун мекард. Ва аз сабаби кобилияти хуб доштанаш, уро ба тадқиқоти гирди олам бо киштии *Endeavor* фиристониданд.

Мақсади ӯ дар ин сафар заминҳои навро омухта замаи онҳоро ба харита дохил карда, Тамоми чойҳои хушманзари гирди оламро расм карда ба шоҳи Бритониё Шоҳ Георг III нишон додан буд. Дар саршавӣ ин кори фахрӣ ба ӯ ба шумор мерафт, лекин дере нагузашта, маблаг масъалаи муҳиме баои ба сомон расонидани ин кори ӯ ба шумор мерафт. Баъди марги ӯ завчааш 70.000 тангаи тило ба мерос гирифт.

Эзоҳ
----

1. ↑
2. ↑  Архив изобразительного искусства — 2003.
3. ↑
4. ↑  Кук Джеймс // Большая советская энциклопедия (рус.): [в 30 т.] / под ред. А. М. Прохоров — 3-е изд. — М.: Советская энциклопедия, 1969.
5. ↑  *Bibliothèque nationale de France* идентификатор BNF (фр.): платформаи додаҳои боз — 2011.
6. ↑  James Cook (нидерл.)
7. ↑  *Lundy D. R.* The Peerage (ингл.)
8. ↑
9. ↑
**Фарҳод Қобилович Зикриёев** (10 августи 1940, деҳаи Шайдони ноҳияи Ашт — 1 апрели 2015) — забоншинос, доктори илмҳои филологӣ (1987), профессор (1989). Аълочии маорифи ҳалқи ҶШС Тоҷикистон (1974), барандаи Ҷоизаи давлатии Тоҷикистон ба номи Абӯалӣ ибни Сино (2001)

Зиндагинома
-----------

ДДОЛ ба номи С. М. Кировро хатм кардааст (1961). Ассистенти кафедраи забони тоҷикии ДДОЛ (1961-62), аспиранти ДДОД ба номи Т. Г. Шевченко (1962—1965), сармуаллим (1966—1969), мудири кафедраи забони тоҷикӣ (1970—1979), ходими калони илмӣ (1978—1981), дотсент (1981—1985), мудири кафедраи забони тоҷикии Донишгоҳи давлатии Хуҷанд ба номи академик Бобоҷон Ғафуров (аз с.1985), пас аз дифои рисолаи докторӣ (1987) профессори кафедраи забони тоҷикии Донишгоҳи давлатии Хуҷанд ба номи академик Бобоҷон Ғафуров, декани факултаи филологияи тоҷик (1994—1999), мудири кафедраи забони тоҷикӣ (1999—2001), директори маркази илмии тадқиқотии забоншиносӣ ва татбики Қонуни забон (2001). Аз соли 2001 ба ҳайси профессори Донишгоҳи славянии Русияву Тоҷикистон фаъолият дошт. Фарҳод Қобилович Зикриёев 1 апрели 2015 аз олам даргузашт.

Фаъолияти илмӣ
--------------

Муаллифи беш аз 100 асару мақолаҳои илмӣ, илмиву методӣ ва илмии оммабоб. Пажӯҳишоташ ба тадқиқи ҷумлаҳои мураккаби забони адабии ҳозираи тоҷик, инчунин масоили алоҳидаи вожашиносӣ, фразеология, услубшиносӣ, имлои забони тоҷикӣ ва усули таълим бахшида шудаанд. Мутахассиси соҳаи забоншиносии умумист. Муаллифи китобҳои дарсӣ, дастури таълимӣ барои донишҷӯёни макотиби олӣ ва бахшҳои алоҳидаи грамматикаи академии забони тоҷикӣ аст. Дар таҳриру мукарризии корҳои илмӣ ва илмиву методӣ хидмати арзишманде кардааст. Таҳти роҳбарии ӯ 12 нафар рисолаи номзадӣ ҳимоя кардаанд. Узви Шӯрои дифои рисолаҳои докторӣ назди Пажӯҳишгоҳи забон ва адабиети АИ ҶТ.

Ҷоизаҳо
-------

Аълочии маорифи ҳалқи ҶШС Тоҷикистон (1974), барандаи Ҷоизаи ба номи Абуалӣ ибни Сино дар соҳаи илму техника. Бо ифтихорномаи Ҳукумати ҶТ сарфароз гардонида шудааст (1997).

Осор
----

* Грамматикаи забони адабии ҳозираи тоҷик. Қисми 2. -Д. 1986; Қисми 3. — Душанбе, 1989 (бо ҳаммуаллиф);
* Забони адабии ҳозираи тоҷик. Қисми 2. Синтаксис барои мактабҳои олӣ. — Душанбе, 1995 (бо ҳаммуаллиф);
* Ҷумлаҳои пайрави тарзи амал ва монандӣ дар забони адабии тоҷик. — Душанбе, 1976;
* Структурно-семантические особенности таджикского паратаксиса. — Душанбе, 1986.

Эзоҳ
----

1. ↑
2. ↑  ФАВТИ МУАЛЛИФИ ГРАММАТИКАИ АКАДЕМИИ ЗАБОНИ ТОҶИКӢ/ сомонаи Донишгоҳи давлатии Хуҷанд ба номи академик Бобоҷон Ғафуров(пайванди дастнорас)

Пайвандҳои беруна
-----------------

* Донишгоҳи давлатии Хуҷанд ба номи академик Бобоҷон Ғафуров
**Константин Арсенович Аваков** (10.09.1935, ш Душанбе), рассоми кино.

Зиндагинома
-----------

Константин Арсенович Аваков Техникуми сохтмони Душанбе (1961) ва Институти политехникии Тоҷикистонро бо ихтисоси меъмор (1969) хатм карда, дар сохтмони бинои нави киностудияи «Тоҷикфилм» иштирок доштааст. Аз соли 1966 дар кинои тоҷик ба сифати рассом фаъолияташро шурўъ кард ва қариб чил сол дар ороиши филмҳои тоҷикӣ ҳисса гузошт. «Марги судхўр», «Одами даркорӣ», «Хокистари сўзон», «Хиёнат», «Рояли сафед», «Одам пўсташро иваз мекунад (5 қисм, телевизионӣ), «Рубоиёти Хайём», «Асрори оила», «Капқон барои шағолон», «Рубоиёти Хайём», «Капқон барои шағолон», «Ҷӯра – шикорчӣ аз Минархар» (6 қисм, телевизионӣ), «Шаби охирини Шаҳрзод» намунае аз қариб панҷоҳ филманд, ки дар онҳо ба сифати рассом – ороишгар пайи дасташро гузоштааст. Соли 2008 ба Русия кӯчидааст.

Эзоҳ
----

1. ↑  Энциклопедия кино Таджикистана. — Душанбе, 2012. — C.50
Консерт
**Консерт** — (ит. concerto – мувофиқат, ҳамоҳангӣ, аз лот. concertare – мусобиқа мекунам) — 1) асарҳои мусиқиро аз рӯи барномаи пешакӣ дар пеши мардум (дар саҳна) иҷро намудан.
То нимаи дувуми садаи XIX дар Аврупо навъи пӯшидаи консерт маъмул буд, ки он барои ашроф намоиш дода мешуд. Дар шаҳрҳои калон дар натиҷаи инкишофи фарҳанги аврупоӣ намоиши Консерти умумӣ оғоз шуд. Консерти симфонӣ, камеравӣ яккаиҷроӣ, хорӣ, эстрадӣ ва ғ. бо навъи иҷрояшон аз ҳамдигар фарқ мекунанд. Дар Ҷумҳурии Тоҷикистон консертҳоро дар филармония, театрҳо, амфитеатр, биноҳои махсус ташкил мекунанд.

**Консерт** — 2) Асари виртуозии мусиқавие, ки барои сози якканавоз (гоҳо барои 2-3 навозанда) бо ҷӯршавии оркестр, ки одатан дар шакли силсилаи соната эҷод шудааст, низ Консерт меноманд. Дар Консерт муқобилгузорӣ ва мусобиқаи якканавоз ва оркестр асосист. Одатан консерт аз 3 қисм иборат аст: қисми 1-ум тезу шӯх, ки аксаран тобиши драматикӣ мегирад, дар шакли сонатаи Allegro (ниг. Шакли соната); аксар вақт бо ду сарахбор (экспозитсия): мавзӯъ бори аввал дар оркестр мегузарад, дувумбора дар партияи якканавоз; 2-юм – лирикӣ, суст; 3-юм – хотима, бисёр тез, шӯх, дар шакли рондо. Одатан пеш аз итмоми қисми 1-ум якканавозии виртуозӣ (каденсия) меояд, ки бе ҷӯршавии оркестр иҷро мешавад. Намунаҳои аввалин К.–ҳо дар садаи XVIII дар Италия (Торелли, Страделла, Корелли) ба вуҷуд омаданд. Дар садаи XIX аввалин Консертро барои скрипка ва оркестр (иборат аз 3 қисм) Вивалди, баъдтар И.С. Бах навиштанд. Минбаъд ин жанрро Ф.И. Ҳайдн, В.А. Мотсарт, Л. Бетховен инкишоф додаанд. Сипас композиторони машҳури рус – П. Чайковский, С. Рахманинов ва композиторони шӯравӣ С. Прокофев, А. Хачатурян, Д. Кабалевский, Д. Шостакович, Р. Глиэр ва дигарон дар ривоҷи жанри мазкур саҳми арзанда гузоштаанд.

Композиторони тоҷик (24 наф.) дар жанри бисёр маъмули Консерт асарҳои зиёде офаридаанд, ки Консерт барои скрипка (1967) ва Консерт барои виолончел (1967) бо ҷӯршавии оркестри симфонии Д. Дӯстмуҳаммадов, 3 Консерти А. Латифзода – барои фортепиано (2014), барои алт (1988), барои скрипка (1992) бо оркестри симфонӣ, 3 Консерти Б. Пиговат – барои саксафон (1977), барои фортепиано (1981), барои скрипка (1982) бо оркестри симфонӣ, 3 Консерт барои фортепиано (1975, 1991, 1994) бо оркестри симфонӣ ва Консерт барои скрипка бо оркестри камеравии Т. Шаҳидӣ, К. барои фа-гот ва оркестри камеравии оркестри камеравии А. Одинаев (1993) ва ғ. мисол шуда метавонанд. Ҳамчунин композиторони тоҷик Консерт барои созҳои халқии тоҷикӣ эҷод намудаанд, ки 2 консерт барои рубоб ва оркестри созҳои халқии тоҷикии (М. Атоев, Г. Александров), Консерт барои рубоб бо оркестри симфонии Д. Дусмуҳаммадов (1989), Консерт барои ғижак ва оркестри созҳои халқии А. Мусоев (1991), Консерт барои дутори бас ва оркестри камеравии Т. Сатторов (1991) ва Консерт барои оркестри созҳои халқии С. Ҳамроев, Консерт барои дутор ва фортепианои Қ. Қурбониён (2004) аз қабили онҳоянд.

Эзоҳ
----

1. ↑  Обидпур Ҷ. Луғатномаи тафсирии мусиқӣ / зери назари Б.Қобилова. – Душанбе: Аржанг, 2019. – С.189-190. – 480 с. ISBN 978-999-47-43-90-2(тоҷ.)
**Боровинкаи тошкандӣ** — навъе аз себҳои пешпазак.

Ходимони Институти таҳқиқоти илмии боғу токдорӣ ва шаробкашии ба номи Р. Р. Шредер (ш. Самарқанд) рӯёндаанд. Дарахташ сершоху барг; то 7 м қад мекашад. Вобаста ба шароити иқлим аввали апрел гул карда, охири июл мевааш мепазад. Мевааш калон (вазнаш 140—200 г), гирда ё байзашакл; рангаш зард, гулобии баланд, рахҳояш сурх. Пӯсти мевааш нарм, гӯшташ сафеди сабзтоб, сероб, нордон (10-11 % қанд дорад), хушбӯй ва хуштаъм; 9-10 дона тухм дорад. Ниҳолаш дар ҳар гуна хок (мас. дар заминҳои начандон шӯру обҳои зеризаминиашон наздик) сабзида, баъди 4-5 соли шинондан самар меоварад (сол дар миён ҳосил медиҳад). Давраи нашваш 220—230 рӯз. Аз як бех дарахти 6-7-солааш то 400—500 кг ҳосил гирифтан мумкин. Ҳангоми норасоии нам мевааш майда ва пастсифат мешавад. Барои ба ҷойҳои дур кашондан ва нигоҳ доштан (то моҳи август) мувофиқ аст. Дар Тоҷикистон ва дигар ҷумҳуриҳои Осиёи Марказӣ парвариш мекунанд. Дарахташ ба сармо, ҳашароти зараррасон ва касалиҳо тобовар аст. Барои пайванди боровинкаи тошкандӣ аз пайвандтакҳои себи ҷангалӣ (М — 9 ва ММ — 106) истифода мекунанд. Гулаш аз гарди гули себи Ренет Симиренко беҳтар гардолуд мешавад.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Боровинкаи тошкандӣ / С. Маҳмадаминов, Ф. Урунов // Боз — Вичкут. — Д. : СИЭМТ, 2014. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 3). — ISBN 978-99947-33-46-0.
Бориши миёнаи моҳона барои як сол дар ҷаҳон
**Бориш** (ё **бориши атмосферӣ**) — обест дар ҳолати моеъ ё сахт, ки аз абр меборад (борон, барф, жола) ё бевосита дар сатҳи замину ашёи рӯйи он ба туфайли конденсатсияи бухори оби таркиби ҳаво пайдо мешавад (яхча, қирав, шабнам).

Боришро бо асбобҳои махсуси боришсанҷ бо мм чен мекунанд. Миқдори бориш вобаста ба арзи ҷуғрофиёӣ, масофа аз уқёнус, самти бод ва релйефи маҳал дар мавзеъҳои гуногуни кураи Замин гуногун мешавад.

Дар Тоҷикистон
--------------

Дар Тоҷикистон миқдори бориши солона 456 мм (дар Душанбе — 644 мм, Хуҷанд — 178, Қурғонтеппа — 271, Хоруғ — 291 мм) аст. Қ-кӯҳҳои Ҳисор пеши ҷараёни нами ҳаворо мегиранд. Дар натиҷа миқдори солонаи бориш дар ин водӣ аз 2000 мм зиёд мешавад. Дар ҷануби Тоҷикистон ва Помири Шарқӣ миқдори солонаи бориш кам (82-160 мм), дар ҳавзаи Қароқӯл ва ноҳияи Мурғоб аз ин ҳам камтар (70-73 мм) аст. Ин минтақаҳо ноҳияҳои камбориши ҷумҳурӣ маҳсуб мегарданд. Дар водиҳо бориш моҳҳои март — апрел, дар кӯҳистон моҳҳои зимистон ва баҳор мушоҳида мешавад. Дар ноҳияҳои баландкӯҳ ба вуҷуд омадани намрезаву яхча ба ҳодисаҳои иқлими Тоҷикистон хос аст. Ба ғайр аз об дар таркиби бориш зарраҳои чанг, микроорганизмҳо, унсурҳои кимиёӣ низ вомехӯранд.

Гардиши об дар табиат

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Боришоти атмосферӣ / А. Ҳомидов // Боз — Вичкут. — Д. : СИЭМТ, 2014. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 3). — ISBN 978-99947-33-46-0.

Пайвандҳо
---------

* Атмосферные явления — классификация и описание Бойгонӣ шудааст 1 июни 2020  сол.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️  Гузариш ба унсури Викидода  Фарҳангҳо ва донишномаҳо | 
* Большая датская
* Большая каталанская
* Большая норвежская
* Большая российская (научно-образовательный портал)
* Новый
* Britannica (онлайн)
* Universalis

 |
| Дар феҳристҳои китобшинохтӣ | 
* BNF: 119329860
* GND: 4132260-5
* J9U: 987007533808805171
* LCCN: sh85106217

 |
**Боробуду́р** (индон. Candi Borobudur, ҷов. ꦕꦤ꧀ꦝꦶꦧꦫꦧꦸꦝꦸꦂ Candhi Barabudhur) — ёдгори қадимии меъморӣ дар ҷазираи Яваи Марказии Индонезия.

Дар даврони ҳукмронии Шайландер солҳои 778—850 бо истифода аз панҷоҳу ҳафт ҳазор метри мураббаъ сангҳои хокистарранги вулканӣ бунёд гардидааст. Тарҳи умумиаш ҳирамшакл буда, аз пойдевор ва ду қабат айвон иборат аст. Панҷ қабати поинии маъбад мураббаъшакли зинаосо буда, се қабати болоияшро айвонҳои ниммудаввари доирашакл фаро гирифтааст. Айвонҳои гирдаи васеи болоиро ҳафтод нижвони зангӯлашакл, ки бар он муҷассамаи Буддо ҷой гирифтааст, печонидаанд. Боробудур яке аз бузургтарин ёдгорҳои меъмории замони маҳсуб мебошад ва ҳамчун маъбади муҳташам тимсоли буддоро бо шукӯҳу шаҳомоташ муҷассам сохтааст. Маъбади Боробудур бо тарҳи мутамарказ ва банду басти ягонааш чун дастоварди беназири санъати меъмории аҳди кӯҳани буддоиён эътироф шудааст.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Боробудур / Б. Абдураҳмонов // Боз — Вичкут. — Д. : СИЭМТ, 2014. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 3). — ISBN 978-99947-33-46-0.


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️  Гузариш ба унсури Викидода  Фарҳангҳо ва донишномаҳо | 
* Большая датская
* Большая каталанская
* Большая российская (старая версия)
* Хорватская
* Britannica (онлайн)
* Universalis

 |
| 

| Дар феҳристҳои китобшинохтӣ |
| --- |
| 
* BNF: 11943142m
* GND: 4007791-3
* J9U: 987007562455005171, 987007396115405171
* LCCN: n84172194
* NKC: kn20050112001
* LIBRIS: c9prv2mw3skq2df
* SUDOC: 027376362
* VIAF: 133767676, 122465897
* WorldCat VIAF: 133767676, 122465897

 |

 |
**Гиббереллин** — моддае, ки ба рушду нумӯи рустанӣ таъсири мусбат мерасонад.

Ҳамагӣ 27 намуди гиббереллин маълум буда, мансуби дитерпеноидҳои тетрасиклианд; дар муҳити ишқорию асидӣ (кислотагӣ) вайрон мешаванд. Воҳиди сохтории асосии гиббереллин гиббереллини ГК9 (I) аст; гиббереллинҳои боқӣ ҳама ҳосилаҳои он мебошанд. Аз нигоҳи биологӣ, хусусан, асиди гиббериллат (ГК3) фаъолияти бештар дошта, аз ГК9 бо мавҷудияти гидроксил дар карбонҳо (бо тирча нишон дода шудааст) ва банди дучанда (II) фарқ мекунад; массаи мол. 346,39, ҳарорати гудозишаш 233–235°С. Гиббереллинро соли 1926 олими ҷопонӣ Е. Куросава ҳангоми таҳқиқи касалии шолӣ, ки занбӯруғи Gibberella fijikuroi ба вуҷуд меорад, кашф кардааст. Соли 1935 олими дигари ҷопонӣ Т. Ябута онро аз ин занбӯруғ дар шакли кристаллӣ ҷудо кард ва гиббереллин номид. Гиббереллин, асосан, дар бофтаҳои зудсабзи рустаниҳои олиташаккул, тухму меваи хом, ниҳоли навруста ва барг мавҷуд аст. гиббереллин унсури муҳимми таркиби омилҳои танзими рушди рустаниҳост. Он ба тақсим шудани ҳуҷайраҳои нуқтаи сабзиш ва гулшукуфту самароварии рустаниҳо таъсири хуб мерасонад. Аҳаммияти гиббереллин дар рушди поя ва муғчаи рустанӣ нисбат ба *ауксинҳо* бештар аст. Норасоӣ ва ё барзиёдии гиббереллин боиси паканагӣ ё аз ҳад зиёд қад кашидани рустанӣ мешавад. Гиббереллинро барои зиёд кардани нахи зиғиру канаб, калон шудани ғужби ангур, зуд ба ҳосил даромадани помидор, неш задани тухмӣ, нашъунамои алафзорҳо ва ғ. истифода мебаранд. Асосан гиббереллини консентратсияаш 50–100 ва баъзан 100–500 мг/л ба кор бурда мешавад (100–150 г/га). Гиббереллин барои одаму ҳайвонот безарар аст.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Муромцев, Г. С. Пеньков Л. А. Гиббереллины. М. 1962;
* Чайлахян М. Х. Саркисова М. М. Регуляторы роста у виноградной лозы и плодовых культур. Ереван, 1980;
* Муромцев Г. С. Агнистикова В. Н. Гиббереллины. М. 1984; Полевой В. В. Фитогормоны. Л. 1982;
* Муромцев Г. С. Гиббереллины. М. 1984;
* Садовская В. Л. Нагубанова Л. А. ва дигарон. Микробный синтез гиббереллинов ГА 4 и ГА 7 штампами F. monforroe.//Микроорганизмы в сельском хозяйстве. М. 2002.

Сарчашма
--------

* Гиббереллин // Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.
**Рустам Барот Латифзода**  — вакили Маҷлиси намояндагони Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон даъвати VI. Номзад дар интихоботи президентӣ дар Тоҷикистон (2020), Раиси Ҳизби аграрии Тоҷикистон.

Зиндагинома
-----------

Латифзода Рустам Барот 27 ноябри соли 1960 дар ноҳияи Восеи вилояти Хатлон, Ҷумҳурии Тоҷикистон таваллуд шудааст, миллаташ тоҷик. Маълумоташ олӣ, Донишгоҳи аграрии Тоҷикистон ва Институти кӯҳшиносии шаҳри Санкт — Петербургро бо ихтисосҳои инженер — гидротехник ва инженер — эколог хатм намудааст.

Дар вазифаҳои усто, инженер, инженери калони КСМ-31 ва Муассисаи махсусгардонидашудаи сохтмонии «Тоҷикводстрой», сармутахассис, сардори шуъбаи Кумитаи давлатии ҳифзи табиати Ҷумҳурии Тоҷикистон, мутахассис, сармутахассиси шуъбаҳои комплекси агросаноатӣ, экология ва ҳолатҳои фавқулоддаи Дастгоҳи иҷроияи Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон, муовини аввали Вазири ҳифзи табиати Ҷумҳурии Тоҷикистон, муовини Раиси Кумитаи давлатии ҳифзи муҳити зист ва хоҷагии ҷангали Ҷумҳурии Тоҷикистон, Директори Маркази илмию тадқиқотии ҳифзи захираҳои оби Кумитаи давлатии ҳифзи муҳити зист ва хоҷагии ҷангали Ҷумҳурии Тоҷикистон, сардори Хадамоти назорати давлатӣ оид ба истифода ва ҳифзи табиати Вазорати кишоварзӣ ва ҳифзи табиати Ҷумҳурии Тоҷикистон ва сардори Раёсати захираҳои об, илм ва техникаи Вазорати мелиоратсия ва захираҳои оби Ҷумҳурии Тоҷикистон кор кардааст.

Раиси Кумитаи Маҷлиси намояндагони Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон оид ба масъалаҳои аграрӣ, захираҳои об ва замин мебошад. Узви Комиссияи муваққатии экологии Маҷлиси намояндагони Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон низ мебошад.

1 марти соли 2015 вакили Маҷлиси намояндагони Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон интихоб шудааст.
17 марти соли 2020 Раиси кумитаи Маҷлиси намояндагон оид ба масъалаҳои аграрӣ, захираҳои об ва замин интихоб гардидааст.

Ҳаёти шахсӣ
-----------

Оиладор, соҳиби чор фарзанд мебошад. Ҳамсараш Раҳмонова Дилором соҳибкор мебошад.
Писари калонии ӯ Латипов Ҷовид, корманди ширкати IRS, писари дигараш Латифзода Наврӯз дар вазорати корҳои хориҷӣ ба ҳайси консули Тоҷикистон дар Амрико фаъолият мекунад.

Духтари бузургаш Зебунисои Рустам корманди бонки тиҷоратии «Арванд» ва духтари худрияш Латипова Меҳринисо, донишҷӯи Донишгоҳи миллии Тоҷикистон мебошад.

Эзоҳ
----

1. ↑  Аввалин номзад ба президентии Тоҷикистон маълум шуд(тоҷ.). *Sputnik.tj*. 15 августи 2020 санҷида шуд.
2. ↑  Латифзода Рустам Барот(тоҷ.). *www.parlament.tj*. 2 апрели 2020 санҷида шуд. Баргирифта аз сарчашмаи аввал 11 августи 2020.
**Рустам Мирзоевич Бобоҷонов** (тав. 28.03.1954, ш. Душанбе) — омӯзгор, номзади илмҳои иқтисод (1983), дотсент (2005), узви вобастаи Академияи муҳандисии ҶТ (2019).

Зиндагинома
-----------

Рустам Мирзоевич Бобоҷонов хатмкардаи факултети иқтисодии шуъбаи иқтисодиёти сиёсии  Донишгоҳи давлатии Маскав ба номи М. В. Ломоносов (1970—1975). Солҳои 1975-77 коромӯзи илмии Институти иқтисодиёти Академияи илмҳои СССР, 1977-1980 аспиранти рӯзонаи Институти иқтисодиёти Академияи илмҳои СССР, 1981-92 ходими хурди илмӣ, ходими калон, ходими пешбари илмии Институти иқтисодиёти Академияи илмҳои Тоҷикистон, 1992-1996 директори Институти тадқиқоти илмии меҳнати Вазорати меҳнати Ҷумҳурии Тоҷикистон, 1997-2015 корманд ва роҳбари якчанд лоиҳаҳои созмонҳои байналмилалӣ дар Тоҷикистон, 2015 то имрӯз мудири шуъбаи Институти иқтисод ва демографияи Академияи миллии илмҳои Тоҷикистон. Аз моҳи сентябри соли 1987 то июни соли 1989 ба ҳайси дотсенти кафедраи иқтисоди сиёсии Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи С. Айнӣ кор кардааст (ҳамзамон) ва ба донишҷӯёни курси 3 ва 4-уми шуъбаҳои рӯзона ва ғоибона «Усулҳои таълими ибтидоӣ» фанни «Иқтисоди сиёсӣ»-ро таълим додааст. Рисолаи номзадиро дар мавзуи "Проблемаҳои минтақавии такрористеҳсолкунӣ ва истифодаи қувваи корӣ» дифоъ кардааст (1983).

Осор
----

* Социально-экономические фактори подготовки человека к труду // Дар кит.: Социально-экономические проблеми развития Таджикской ССР. Д. 1984;
* Проблемы социального отчуждения и развитие человеческого потенциала Республики Таджикистан, 2012;
* Миграционная ситуация современного Таджикистана // Результаты социо-экономического исследования. Д. 2016;
* Формирование человеческого капитала и проблемы его использования в Республике Таджикистан. Д. 2017;
* Совершенствование системи социальной защиты населения Республики Таджикистан в контексте устойчивого человеческого развития. Д. 2018.

Пайвандҳо
---------

Энсиклопедияи Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи С. Айнӣ

Эзоҳ
----
**Набиҷон Рабеҷонов** (12.06.1938 - 28.10.2000, д.Қизилқишлоқи вилояти Ленинобод), олим-кибернетик, доктори илми техникӣ (1989), профессор (1992). Узви вобастаи Академияи байналмилалии мухандисӣ (то с.1995).

Зиндагинома
-----------

Омузишгохи олии техникии ба номи Н.Э.Баумани шаҳри Маскавро хатм кардааст (1963). Муҳандис (1963-1968), мудири шуъбаи кибернетикаи техникии Пажуҳишгоҳи математикаи АИ ҶШС Тоҷикистон (1968-1986), докторанти Пажуҳишгоҳи кибернетикаи АИ ҶШС Украина (1986-1988), мудири шуъбаи кибернетикаи техникии Пажуҳишгоҳи математикаи АИ ҶШС Тоҷикистон (1989-1990), мудири кафедраи техникаи хисоббарор ва воситаҳои техникии таълими Донишгоҳи давлатии Хуҷанд ба номи академик Бобоҷон Ғафуров (аз с.1990 то с. 2000). Бо медали «100-солагии В.И.Ленин» ва ифтихорномаҳои хукуматию раёсати ДДХ мукофотонида шудааст. Муаллифи 90 мақолаи илмӣ, дастурҳои илмӣю методи оид ба чанбаҳои мошинҳои электронии хисоббарор ва барномасози.

Осори илмӣ
----------

Интегрирование уравнений в частных производных в многомерном пространстве.// Изв. АН Тадж. ССР, сер.отд. физико-математич. геологич. химич. наук.-1986-№2; Устройство для решения дифференциальных уравнений.// Библиотека изобретений. - 1988, №16.

Пайвандҳои беруна
-----------------

* Донишгоҳи давлатии Хуҷанд ба номи академик Бобоҷон Ғафуров

Эзоҳ
----

1. ↑
**Тошхуҷа Асирӣ** - (1864,Хуҷанд — 1915) шоир, маорифпарвари тоҷик.

Ҳолнома
-------

Тошхуҷа Асирӣ соли 1864 дар шаҳри бостонии Хуҷанд дар оилаи ҳунарманди сангиосиётарош таваллуд ёфтааст. Асирӣ таҳсили ибтидоиашро дар Хуҷанд гирифта, соҳиби хату савод шуд. Баъд барои такмили дониши худ ба шаҳри Қӯқанд, ки яке аз марказҳои илмию адабии Осиёи Миёна ба ҳисоб мерафт, рахти сафар барбаст. Асирӣ усули таҳсили мадрасаҳои Қӯқандро напазируфта, тарки таҳсил кард ва илмҳои маъмули замонаашро мустақилона омӯхт. Асирӣ ба доираи адабии Қӯқанд наздик мешавад. Сарвари ин доираи адабӣ Муқимӣ ва Фурқат буданд ва онҳо низ дар мактаби маорифпарварии Аҳмади Дониш тарбия ёфта, дар инкишофи адабиёти ӯзбек саҳми калон гузоштанд. Дар он рӯзгор Қӯқанд ба ҳайати Русия дохил мешуд ва таъсири илму маданияти рус ба он хеле калон буд. Аз ин ҷост, ки Асирӣ дар Қӯқанд забони русиро омӯхт ва ба адабиёту маданияти он аз наздик ошно шуд.
Пас аз 8 соли зиндагӣ ва таҳсил Асирӣ боз ба Хуҷанд баргашт ва ба касби меросии сангиосиётарошӣ машғул гардид ва дар баробари ин шеър эҷод мекард.
Асирӣ соли 1915 дар шаҳри Хуҷанд аз дунё чашм пушид.

Сарчашма
--------
Рамзинаи хаттӣ 
**Рамзина** (форсӣ: رمزینه‎), **боркуд** (англ. Barcode), **штрихкод** — маҷмӯъае аз ададҳо ва хатҳо бо паҳноҳои мухталиф, ки бар рӯйи маҳсуле сабт мешавад ва нишондиҳандаи иттилоотӣ дар бораи мавҷудии коло дар анбору навъи коло ва иттилооти дигар аст.

Рамзина гунае намоиши тасвирии иттилоот бар рӯйи сатҳҳо аст, ки иттилооти онро метавон тавассути мошин, бозхонӣ кард.

### Хаттӣ

* EAN (EAN-8 аз 8 рақам иборат аст, EAN-13 — 13 рақам истифода мешавад)
* UPC (UPC-A, UPC-E)
* Кодекси 56
* Code128 (UPC / EAN-128)
* Codabar
* «Interleaved 2 of 5»

### Дубуъдӣ

 Намунаи рамзи Data Matrix, ки ин матнро рамзбандӣ кардааст: «Википедия, донишномаи озод»

Эзоҳ
----
**Набӣ Акрамов Муҳамммадҷонович** ( 17 июли 1957, шаҳри Истаравшан) — полковник, Қаҳрамони Иттифоқи Советӣ (1982).

Зиндагинома
-----------

Хатмкардаи Омӯзишгоҳи олии фармондеҳии умумиҳарбии ба номи И. С. Коневи шаҳри Алмаато (1980) ва Академияи ҳарбии ба номи М. В. Фрунзе (1986).

Солҳои фаъолият
---------------

Солҳои 1980 – 1982 дар ҳайати қӯшунҳои маҳдуди шӯравӣ дар Афғонистон хидмат кард. Дар як амалиёт ротае, ки Акрамов фармондеҳӣ менамуд, тӯдаи калони мухолифинро торумор кард. Барои ин корнамоӣ бо унвони Қаҳрамони Иттифоқи Советӣ мушарраф гардид. Солҳои 1986 – 1990 дар гурӯҳи Артиши Шӯравӣ дар Ҷумҳурии Демократии Германия хидмат намудааст. Аз соли 1991 афсари калони Қувваҳои Мусаллаҳи Федератсияи Россия. Бо орденҳои Ленин, "Ситораи Сурх", «Хуршеди Инқилоб»-и РДА (Афғонистон), медалҳо, Грамотаи махсуси Президиуми Совети Олии СССР сарфароз гардидааст.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — 608 с. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2021, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.
**Навбатдорӣ** - зимни ин мафҳум аз тарафи корманд берун аз вақти корӣ иҷро намудани уҳдадориҳои махсусро, ки хусусияти фаврӣ доранд, меноманд. Навбатдорӣ бо амри корфармо сурат мегирад. Ташкили навбатдорӣ дар корхонаҳо дар рӯзҳои ид, истироҳат танҳо бо машварати мақомоти намояндагии коллективҳои меҳнатӣ сурат мегирад. Тибқи қонунгузории меҳнатӣ ашхосе, ки ба синни 18 нарасидаанд, маъюб мебошанд, инчунин шароити корашон махсусан вазнин ва ба тандурустӣ зараровар аст, ба навбатдорӣ ҷалб карда намешаванд.

Нигаред низ
-----------

Ҳуқуқу озодиҳои конститутсионии инсон ва шаҳрванд

Эзоҳ
----

1. ↑  Фарҳанги истилоҳоти ҳуқуқ / Зери таҳрири Маҳмудов М.А. - Душанбе: ЭР-граф, 2009. - с. 318
Тоқи пирӯзии Титус (соли 81)
**Тоқи пирӯзӣ**, **тоқнусрат**, **тоқи нусрат**, **хоза** — тоқ ё созае чӯбӣ ё филиззӣ аст, ки барои сардорон ва подшоҳони пирӯз ҳангом бозомадан аз сафар ё ҷанг озинбандӣ кунанд.

Ҳамчунин ба ҳангоми боздиди шоҳон ва бузургон аз минтақае гоҳ дар ҷойгоҳи вуруди онҳо тоқи пирӯзӣ баста мешавад. Ин корро дар қадим хоза бастан низ мегуфтанд. Дар бархе кишварҳо ба ёдбуди шоҳ ё рӯйдоди бузург, гоҳ тоқҳои пирӯзӣ барпо мекунанд, монанди Тоқи пирӯзии Титус дар Руми Итолиё ва Тоқи пирӯзии Порис.

Эзоҳ
----

1. ↑  Тоқнусрат чист? Маънии тоқнусрат(тоҷ.). *vazhaju.tj*.  Вожаҷӯ (Вожаҳои мусавваби Фарҳангистони забону адаби форсӣ). 14 марти 2023 санҷида шуд.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️  Гузариш ба унсури Викидода  Фарҳангҳо ва донишномаҳо | 
* Большая датская
* Большая каталанская
* Большая норвежская
* Большая советская (1 изд.)
* Брокгауза и Ефрона
* Малый Брокгауза и Ефрона
* Реальный словарь классических древностей
* Britannica (онлайн)
* Universalis

 |
| 

| Дар феҳристҳои китобшинохтӣ |
| --- |
| 
* BNE: XX534096
* BNF: 11977585k
* GND: 4186247-8
* J9U: 987007294836105171
* LCCN: sh85006535
* LNB: 000158051
* NKC: ph1035272

 |

 |
**Тошбибӣ Ашӯрова** (1925, деҳаи Оқмачит, ноҳияи Регар) — пахтакор, Қаҳрамони Меҳнати Сотсиалистӣ (1947).

Зиндагинома
-----------

Сол­ҳои 1938-53 колхозчӣ, сардори звенои колхози ба номи Карл Маркс ва аз соли 1954 то 1976 колхозчии колхози «Съезди 20 -уми партия»-и ноҳияи Регар (ҳоло Турсунзода). Нафақагири шахсӣ аз соли 1976. Звенои Т. Ашӯрова дар рӯёндани ҳосили баланди пахта (1947) муваффақ шудааст. Депутати Шӯрои Олии ҶШС Тоҷикистон (даъвати 2-4).

Ордену медалҳо
--------------

Бо орденҳои Ленин, Байрақи Сур­хи Меҳнат, «Нишони Фахрӣ», медалҳо ва Грамотаҳои Фахрии Президиуми Шӯрои Олии ҶШС Тоҷикистон сарфароз гардидааст.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Ашӯрова Тошбибӣ // Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.
Сохти хлорофилли *c1* ва *c2*
**Хлорофилл** (аз юн. χλωρός, «сабз» и φύλλον, «варақ, барг») — пигменти биологии сабз, ки хлоропластҳои растаниҳоро сабзранг менамояд. Ҷараёни фотосинтез бо иштироки хлорофилл мегузарад. Аз рӯи сохти кимиёвӣ хлорофиллҳо пайвастагиҳои комплексии магнийи тетрапироллҳои гуногун мебошанд. Хлорофиллҳо сохти порфиринӣ доранд ва ба гем наздиканд.

Хлорофилл ҳамчун иловаи хӯрокаи E140 ба қайд гирифта шудааст.

Дар табиат
----------

Синтез
------

Адабиёт
-------

* Билич Г. Л. Крыжановский В. А. Биология. Полный курс: В 4 т. — издание 5-е, дополненное и переработанное. — М.: Издательство Оникс, 2009. — Т. 1. — 864 с. — ISBN 978-5-488-02311-6

Сарчашма
--------

Википедияи русӣ
**Сайид Муҳаммади Шерозӣ** (форсӣ: سید محمد شیرازی‎, мулаққаб ба **Фасеҳуззамон**, форсӣ: فصیح‌الزمان‎ ва мутахаллис ба **Ризвонӣ**, форсӣ: رضوانی‎; 1861, Фасо, Устони Форс — 1945, Теҳрон) — шоир, хатиб ва воизи авохири давраи Қоҷор ва баъд аз он буд.

Зиндагинома
-----------

Сайид Муҳаммад дар соли 1240 шамсӣ дар шаҳри Фасо мутаваллид шуд. Падараш ба Сайид Абулқосими Фасоӣ шуҳрат дошт. Ӯ дар 16-солагӣ ба Исфаҳон рафт ва ду сол дар он шаҳр ба таҳсили муқаддамот пардохт. Сипас ба Қум рафт ва даҳ сол дар ин шаҳр ба такмили улуми ақлӣ ва нақлӣ машғул буд. Дар бисту ҳаштсолагӣ ё сисолагӣ ба Теҳрон муҳоҷират кард ва ба ваъз ва хитоба пардохт.

Дар Теҳрон ӯ ба дарбори Носируддиншоҳ роҳ ёфт ва аз ӯ лақаби «Фасеҳуззамон» дарёфт кард. Ҳангоми қатли Носируддиншоҳ аз мулозимини ӯ буд ва дар он маҳалл ҳузур дошт ва пас аз он воқеъа дар соли 1313 қамарӣ барои таслият назди валиаҳд Музаффаруддин Мирзо ба Табрез рафт ва ҳамроҳ бо вай ба Теҳрон баргашт ва мулаққаб ба «Султонулвоъизин» шуд. 

Фасеҳуззамон солҳои дароз дар Теҳрон минбар мерафт, ки бисёр бо истиқбол рӯбарӯ мешуд ва бисёре аз хавоссу авом барои шунидани ашъор нағзу гуфтори асаргузораш пойи ваъзи ӯ менишастанд. 

Фасеҳуззамони Шерозӣ дар соли 1324 шамсӣ дар Теҳрон даргузашт. Ӯ дар Ибни Бобуия дафн аст. 

Девони ашъори ӯ бо номи «Девони Фасеҳуззамони Шерозӣ (Ризвонӣ)» муштамил бар ғазалёт, қасоид, қатаъот ва рӯбоиёт ва ҳамчунин мунтахабе аз он ба номи «Гулҳои Фасеҳуззамони Ризвонӣ» ба кӯшиш Сайидҳодӣ Ҳоирӣ дар Шероз ба чоп расидааст.

Намунаи ашъор
-------------

> Ҳама ҳаст оризуям, ки бубинам аз ту рӯе,  
> 
> Чи зиён туро, ки ман ҳам бирасам ба оризуе.  
> 
> Ба касе ҷамоли худро нанмудаию бинам,  
> 
> Ҳама ҷо ба ҳар забоне, бувад аз ту гуфтугӯе.  
> 
> Ғаму дарду ранҷу меҳнат ҳама мустаъиди қатлам,  
> 
> Ту бибур сар аз тани ман бибар аз миёна гӯе.  
> 
> Ба раҳи ту баски нолам, зи ғами ту баски мӯям,  
> 
> Шудаам зи нола, нолӣ, шудаам зи мӯя, мӯе.  
> 
> Ҳама хушдил ин ки мутриб бизанад ба тор, чанге,  
> 
> Ман аз он хушм, ки чанги бизанам ба тори мӯе.  
> 
> Чи шавад, ки роҳ ёбад сӯи об, ташна коме,  
> 
> Чи шавад, ки ком ҷӯяд зи лаби ту, комҷӯе,  
> 
> Шавад ин, ки аз тараҳҳум, даме эй саҳоби раҳмат,  
> 
> Мани хушклаб ҳам охир зи ту тар кунам гулӯе.  
> 
> Бишикаст агар дили ман, ба фидои чашми мастат,  
> 
> Сар хумми май саломат, шиканад агар сабӯе,  
> 
> Ҳама мавсими тафарруҷ, ба чаман раванду саҳро,  
> 
> Ту қадам ба чашми ман неҳ, бинишин канори ҷӯе.  
> 
> На ба боғ раҳ диҳандам, ки гуле ба ком бӯям,  
> 
> На димоғи ин ки аз гул шунавам ба ком, бӯе.  
> 
> Бинмуда тирарӯзам, ситами сиёҳчашме,  
> 
> Бинмуда мӯсафедам, санами сапедрӯе.  
> 
> Зи чи шайхи покдоман сӯи масҷидам бихонад,  
> 
> Рухи шайху саҷдагоҳе, сари мову хоки кӯе.  
> 
> Назаре ба сӯйи Ризвонии дардманди мискин,  
> 
> Ки ба ҷуз дарат, умедаш набувад ба ҳеҷ сӯе.
> 
>

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* *دیوان فصیح الزمان شیرازی (رضوانی)* (in форсӣ).
**Новкат** (қирғ. *Ноокат*) — шаҳрест дар Қирғизистон, маркази маъмурии ноҳияи Навкати вилояти вилояти Ӯш.

Таърих
------

Тибқи маълумоти таърихӣ, дар ҷои Навкат кӯл буд. Шаҳраки Эски-Навкат (маъруф ба деҳаи Иски-Навкат) соли 1823 ташкил шудааст. 8 сентябри соли 2003 ба ӯ мақоми шаҳри тобеи ноҳияи Навкат дода шуд.

Калимаи Навкат асли туркӣ-форсӣ дорад ва маънои "*буттаи бисёрқабат* "(Нав - "*бутта* ", Кат - "*бисёрқабат* ") дорад.

Ҷуғрофия
--------

Шаҳр дар қисми шимолу шарқии вилояти Ӯш, дар масофаи 43 км ҷанубу ғарби маркази вилоят — шаҳри Ӯш ҷойгир аст.

Наздиктарин истгоҳи роҳи оҳан дар Ӯш дар масофаи 46 км аз шаҳр ҷойгир аст. Наздиктарин фурудгоҳ, ки низ дар Ӯш аст, 48 км дур аст. Дар Ӯш — Бодканд — Исфана роҳи мошингарди тавассути шаҳр мегузарад.

Навкат дар баландии 1302 м аз сатҳи баҳр ҷойгир аст. Дар шаҳраки Ҷанӣ-Навкат боғе бо номи "Саҳоба" вуҷуд дорад. Дар тобистон сокинони Қирғизистон барои шикастани ташнагӣ ба ин боғ зуд-зуд ташриф меоранд.

Иқлим
-----

Давраи зимистон мӯътадил гарм аст. Баҳор ва тирамох бориши миёна ба назар мерасад. Тобистон гарм ва камбориш мешавад.

Аҳолӣ
-----

Аҳолӣ дар соли 2009 15,521 нафар буд. То 1 январи соли 2017 шумораи аҳолӣ 16 600 нафарро ташкил дод. Таркиби миллӣ: узбакҳо - 84%, қирғизҳо - 12%, миллатҳои дигар - 4%.

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| Сол | Шумора |
| --- | --- |
| 1939 | 6851 |  |
| 1959 | 9924 |  |

 | 

| Сол | Шумора |
| --- | --- |
| 1970 | 12 823 |  |
| 1989 | 7173 |  |

 | 

| Сол | Шумора |
| --- | --- |
| 2009 | 14 371 |  |

 |

 |

Пайвандҳо
---------

* На сайте Ассоциации городов Кыргызской Республики(пайванди дастнорас — *таърих*). Баргирифта аз сарчашмаи аввал 2 май 2008.

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Новкат дар Викианбор |

Эзоҳ
----

1. ↑  Перепись населения СССР (1939)
2. ↑  Перепись населения СССР (1959)
3. ↑  Перепись населения СССР (1970)
4. ↑  Перепись населения СССР (1989)
5. ↑  Перепись населения Киргизии 2009 года

| ⚙️ Парчами Қирғизистон Вилоятҳои Қирғизистон |
| --- |
|  | Шаҳрҳои тобеи ҷумҳурӣ | Бишкек  • Ӯш |  |
| Вилоятҳо | Бодканд  • Норин  • Иссиқкӯл  • Ӯш  • Талас  • Чуй  • Ҷалолобод |


| ⚙️ Шаҳрҳои Қирғизистон |
| --- |
|  | Шаҳрҳо | 
* Бишкек
* Балиқчӣ
* Ботканд
* Исфана
* Қайинди
* Қанд
* Қадамҷой
* Қаро-Болта
* Қаро-Кӯл
* Қаро-Кӯл (маркази Ҷалол-Обод)
* Қаро-Сув
* Қизил-Кия
* Қучқор-Ота
* Майлув-Су
* Норин
* Навкат
* Сулукта
* Талас
* Тош-Кумур
* Тахмоқ
* Тоқтуғул
* Узканд
* Ӯш
* Ҳайдаркон
* Чолпон-Ота
* Ҷалол-Обод

 |  |