**Арҷосп** — шоҳи Турон, писари Шовасп бародари Афросиёб, яке аз шахсиятҳои устураӣ дар қиссаву ривоятҳои бостонии мардуми ориёӣ ва «Шоҳнома»-и Фирдавсӣ.

Дар Авесто («Яштҳо») номи Арҷосп дар шакли Ареҷат-аспа вомехӯрад, ки маъниаш «(дорандаи) аспи арҷманд» мебошад. Арҷосп шоҳи Турон, сарвари қабилаи хйаона, «дрегвант» – «дурӯғпараст», душмани дини Зардушту омӯзиши ӯ буд. Қиссаи Арҷосп аз адабиёти авестоӣ, асотиру ривоятҳои бостон ба адабиёти паҳлавӣ гузаштааст. Дар достони «Ёдгори Зарирон» аз ҷангҳои Арҷосп ба муқобили эрониён ва кушта шуданаш сухан меравад. Баъдан, пас аз тарҷумаи осори паҳлавӣ (аз он ҷумла «Худойнома») ба забони арабӣ, достони Арҷосп ба осори таърихии арабӣ дохил шуд ва дар садаҳои 9 – 10 – замони эҳёи забони форсии дарӣ, ба миён омадани шоҳномаҳои мансуру манзум ҳикояти Арҷосп дар шакли пурратар ва мутобиқи тақозои замон пешкаши хонандагон гардид.

Дақиқӣ дар «Гуштоспнома» ва сипас Фирдавсӣ дар «Шоҳнома» саргузашти Арҷоспро ба назм дароварданд. Аксар лаҳзаҳои саргузашти Арҷосп дар «Гуштоспнома» ба асари паҳлавии «Ёдгори Зарирон» монанд мебошанд. Баъзе фарқиятҳо низ дар ин достонҳо ба назар мерасанд. Масалан, дар «Ёдгори Зарирон» омадааст, ки Арҷосп дар майдони ҷанг ба асирӣ гирифта шуд ва мавриди муҷозот қарор гирифт. ӯро лангу кӯр карда ба кишвараш фиристоданд. Мувофиқи ривояти Дақиқӣ Арҷосп аз майдони ҷанг фирор мекунад. Фирдавсӣ, ки «Гуштоспнома»-и нотамоми Дақиқиро идома додааст, меорад, ки Арҷосп ба кишвари худ омада, аз фориғболии Гуштосп ва дар банд афтодани Исфандиёр огоҳ шуд ва бори дуюм ба Эронзамин ҳуҷум кард. Вай Лӯҳроспро кушта, духтарони Гуштоспро асир гирифт ва ба нишемагоҳи худ – Рӯиндиж баргашт. Исфандиёр пас аз тай кардани роҳи Ҳафт хон Рӯиндижро фатҳ намуд ва Арҷосп-ро ба қатл расонд. Фирдавсӣ дар симои Арҷосп шахси бадкирдор, шоҳи золиму хунхор ва тороҷгар, дурӯғпарастро офаридааст. Лашкариёни ӯ ҷодугарону девон буданд, вале ҳамаашонро паҳлавонони Эронзамин бо сарварии Исфандиёр нест карданд. Ғояи достони Дақиқӣ, ки Фирдавсӣ идома додааст, ватанхоҳӣ ва пирӯзии нерӯи нек бар бадӣ мебошад.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Арҷосп / Г. Саъдиева // Боз — Вичкут. — Д. : СИЭМТ, 2014. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2023, ҷ. 3). — ISBN 978-99947-33-46-0.

* Абулқосими Фирдавсӣ. ШоҳномАрҷосп Ҷ. 1-9. — Д. 2007—2010.

| ⚙️ Шоҳномаи Фирдавсӣ |
| --- |
| Шахсиятҳо | 

|  |  |
| --- | --- |
| Пешдодиён | 
* Каюмарс
* Ҳушанг
* Таҳмурас
* Ҷамшед
* Фаридун
* Эраҷ
* Манучеҳр
* Нӯзар
* Зав
* Гаршосп

 |
| Каёниён | 
* Кайқубод
* Кайковус
* Кайхусрав
* Луҳросп
* Гуштосп
* Баҳман
* Ҳумойи Чеҳрзод
* Кайдороб
* Дориюши II

 |
| Шахсиятҳои мард | 
* Ҷомосп
* Сиёмак
* Шаҳросп
* Обтин
* Каёнӯш
* Кова
* Ораш
* Салм
* Тур
* Қубод
* Қорин
* Тӯс
* Густаҳам
* Гаршосп
* Наримон
* Сом
* Зол
* Рустам
* Суҳроб
* Исфандиёр
* Пашутан
* Фаромарз
* Фарибурз
* Сиёвуш
* Фаруд
* Зангаи Шоварон
* Кашвод
* Гударз
* Гев
* Бежан
* Руҳҳом
* Баҳром
* Ҳуҷир
* Гургин
* Завора
* Шағод
* Рустам Фаррухзод
* Борбад
* Искандар

 |
| Шахсиятҳои зан | 
* Фаронак
* Арнавоз
* Шаҳрноз
* Синдухт
* Рӯдоба
* Судоба
* Таҳмина
* Бонугушасп
* Гурдофарид
* Фарангис
* Манижа
* Катоюн

 |
| Тойиён | 
* Мардос
* Заҳҳок
* Меҳроби Кобулӣ

 |
| Турониён | 
* Зодашм
* Пашанг
* Aghrirat
* Гарсеваз
* Афросиёб
* Tageuo
* Shideh
* Арҷосп
* Виса
* Пирон
* Ҳумон
* Barman
* Настеҳан
* Бедирафш

 |
| Қабоил вахонадонҳо | 
* Кашводиён
* Хонадони Гударз
* Хонадони Виса
* Хонадони Нӯзар
* Хонадони Сосон
* Хонадони Сом

 |

 |    |
| Creatures and animals | 
* Akvan Div
* Kharvazan Div
* Arzhang Div
* Div-e Sepid
* Koulad-Ghandi
* Huma bird
* Симурғ
* Рахш
* Шабдиз
* Шабранг
* White Elephant

 |
| Places | 
* Эрон
* Турон
* Зобулистон
* Систон
* Кобул
* Балх
* Ctesiphon
* Истахр
* Mazandaran
* Alborzkouh
* Mount Damavand
* Tammisha
* Kasa-Roud
* Other locations...

 |
| Structures | 
* Gonbadan Castle (Dez-i Gonbadan)
* Roein Castle (Dez-i Roein)
* Sepid Castle (Dezh-i Sepid
* Bahman Castle (Dezh-i Bahman)
* Alanan Castle (Dezh-i Alanan
* Gang Castle (Gang-Dez)

 |
| Manuscripts | 
* Florence *Shahnameh*
* Great Mongol *Shahnameh* (or Demotte)
* Baysonghor *Shahnameh*
* *Shahnameh* of Shah Tahmasp
* *Shahnameh* of Rashida
* Windsor *Shahnameh*
* Davari *Shahnameh*

 |
| Related | 
* Daqiqi
* Abu-Mansuri *Shahnameh*
* Derafsh Kaviani
* Babr-e Bayan
* Zal and Rudabeh
* Rostam and Sohrab
* Rostam and Esfandiyar
* Rostam's Seven Labours
* Davazdah Rokh
* *Khosrow and Shirin*
* Bijan and Manijeh
* Persian mythology

 |
| 
* Category Category

 |