**Конгресси миллии Ҳинд** ё **Конгресси миллии Ҳиндустон** (аксар вақт **Ҳизби конгресс** ё танҳо **Конгресс** номида мешавад, абр. **INC** ) — як ҳизби сиёсӣ дар Ҳиндустон аст, ки решаҳои густурда дорад.  Он дар соли 1885 таъсис ёфта, аввалин ҳаракати муосири миллатгароӣ буд, ки дар империяи Бритониё дар Осиё ва Африқо ба вуҷуд омадааст. Аз охири асри 19 ва махсусан пас аз соли 1920, таҳти роҳбарии Маҳатма Гандӣ, Конгресс раҳбари асосии ҳаракати истиқлолияти Ҳиндустон гардид. Конгресс Ҳиндустонро ба истиқлолият аз Шоҳигарии Муттаҳида раҳбарӣ намудааст, ва ба дигар ҳаракатҳои миллатгароёнаи зидди мустамликадор дар Империяи Бритониё  таъсири қавӣ расонд.

Президенти кунунии Конгресси миллии Ҳинд (Inc) — Соня Гандӣ (аз соли 1999) мебошад.

Таърих
------

### Пеш аз истиқлолият

Leaders of the Congress Party gathered in 1885 Иҷлосия якуми Конгресси миллии Ҳиндустон, Бомбай, 28-31 декабри 1885
Конгресси Миллии Ҳинд ҷаласаи аввалини худро дар Бомбай аз 28 то 31 декабри соли 1885 бо ташаббуси афсари нафақахӯри хидмати давлатӣ Аллан Октавиан Ҳйум баргузор кард. Дар соли 1883, Хйум идеяи худро дар бораи созмоне, ки манфиатҳои Ҳиндустонро намояндагӣ мекунад, дар номаи кушод ба хатмкунандагони Донишгоҳи Калкутта баён карда буд.   Ҳадафи он ба даст овардани саҳми бештар дар ҳукумат барои ҳиндуҳои таҳсилкарда ва эҷоди як платформа барои муколамаи шаҳрвандӣ ва сиёсӣ байни онҳо ва Раҷи Бритониё буд. Хйум ташаббус нишон дод ва дар мохи марти соли 1885 дар бораи даъват намудани мачлиси якуми иттифоки миллии Хиндустон, ки мохи декабри оянда дар Пуна барпо мегардад, хабар дода шуд.  Аз сабаби сар задани вабо дар он ҷо, он ба Бомбай кӯчонида шуд.  

A British civil servant А.О. Хйум, яке аз асосгузорони Конгресси миллии Хинд
Pioneer of Indian National Congress pre-independence Вомеш Чундер Боннерҷӣ, аввалин президенти Конгресси миллии Ҳинд
Хйум вохурии аввалинро дар Бомбай бо ризоияти ноиби лорд Дафферин ташкил кард. Умеш Чандра Банерҷӣ аввалин президенти Конгресс буд; дар сессияи якум 72 нафар вакилон, ки намояндагони хар як музофоти Хиндустон мебошанд, иштирок доштанд.   Ин гурӯҳи хурд, ки дар он вақт намояндаи оммаи ҳиндӣ набуд,  бештар ҳамчун як саҳна барои ғаразҳои элитаи ҳиндӣ фаъолият мекард, на як ҳизби сиёсӣ дар даҳсолаи аввали мавҷудияти худ. 

### Солҳои аввал

Early Nationalists Конгресси "экстремист" Бал Гангадҳар Тилак дар соли 1907 дар ҳоле ки ҳизб ба мӯътадил ва ифротгароён тақсим шуд. Дар сари миз Ауробиндо Гҳош нишастааст ва дар тарафи росташ (дар курсӣ) ГС Хапарде, ҳарду иттифоқчиёни Тилак ҳастанд.
 Гопал Кришна Гохале, як ислоҳоти иҷтимоии конститутсионӣ ва миллатгарои мӯътадил, дар соли 1905 президенти Конгресси миллии Ҳиндустон интихоб шуд.
Дар ибтидои асри 20, талабҳои Конгресс дар муқобили муқовимати доимии ҳукумати Бритониё шадидтар шуданд ва ҳизб тасмим гирифт, ки аз ҷунбиши истиқлолият ҳимоят кунад, зеро он имкон медиҳад, ки як низоми нави сиёсие, ки Конгресс дар он метавонад ба кор дарояд. як ҳизби бузург. То соли 1905 дар байни мӯътадилҳо бо роҳбарии Гокхале, ки ташвиқу тарғиботи оммавиро паст мезананд ва ифротгароёни нав, ки тарғиботро ҷонибдорӣ мекарданд ва талоши ислоҳоти иҷтимоиро ҳамчун парешон аз миллатгароӣ меҳисобанд, тақсимот кушода шуд. Бал Гангадҳар Тилак, ки кӯшиши сафарбар кардани ҳиндуҳои ҳиндуҳоро бо муроҷиат ба як шахсияти сиёсии ҳиндуҳо, ки дар ҷашнвораҳои солонаи ҷамъиятии Ганапати, ки ӯ дар ғарби Ҳиндустон ифтитоҳ мекард, намоиш дода мешуд, дар байни ифротгароён маъруф буд. 

Конгресс як қатор ходимони намоёни сиёсй. Дадабхай Наороҷӣ, узви хоҳар Ассотсиатсияи Миллии Ҳиндустон, дар соли 1886 президенти ин ҳизб интихоб шуд ва аввалин вакили парлумони Ҳиндустон дар парлумони Бритониё (1892–1895) буд. Ба Конгресс инчунин Бал Гангадҳар Тилак, Бипин Чандра Пал, Лала Лаҷпат Рай, Гопал Кришна Гокхале ва Муҳаммад Алӣ Ҷинна шомил буданд. Ҷинна узви гурӯҳи мӯътадил дар Конгресс буд, ки ба ваҳдати ҳиндуҳо ва мусулмонон дар расидан ба худидоракунӣ ҷонибдорӣ мекард.  Баъдтар ӯ раҳбари Лигаи мусалмонон шуд ва дар таъсиси Покистон саҳм гузошт. Конгресс аз ҷониби Сурендранат Банерҷӣ ҳангоми тақсими Банголистон дар соли 1905 ба як ҳаракати оммавӣ табдил ёфт ва дар натиҷа ҳаракати Свадешӣ. 

### Конгресс ҳамчун ҳаракати оммавй

Mohandas Karamchand Gandhi was born to a Hindu family on 2nd October 1869, in Porbandar, Gujarat, India Маҳатма Гандӣ бо дастгоҳи ресандагӣ, дар охири солҳои 1920
Маҳатма Гандӣ соли 1915 аз Африқои Ҷанубӣ баргашт.  Пас аз Ҷанги Якуми Ҷаҳонӣ, ҳизб бо Гандӣ алоқаманд шуд, ки пешво ва симои рӯҳонии ғайрирасмии он боқӣ монд.  Вай дар соли 1920 бо Ҷунбиши Хилофат иттиҳод таъсис дод, то барои ҳифзи хилофати Усмонӣ ва ҳуқуқи ҳиндуҳо нофармонии шаҳрвандӣ ё сатяграхаро ҳамчун асбоби ташвиқот мубориза барад.  Дар соли 1923, пас аз марги полис дар Чаури Чаура, Ганди таблиғро боздошт. Ба нишони эътироз чанде аз раҳбарон Читтаранҷан Дас, Энни Бесант ва Мотилал Неҳру истеъфо доданд, то Ҳизби Сваражро таъсис диҳанд. Ҳаракати Хилофат шикаст хӯрд ва Конгресс тақсим шуд. 

Бо кӯмаки гурӯҳи мӯътадил бо сарварии Гокхал, соли 1924 Ганди президенти Конгресс шуд.   Афзоиши маъруфияти Ганди ва *санъати сатяграхаи* инқилобии ӯ боиси дастгирии Дар натиҷаи бартарии миллатгароӣ, маъруфияти Гандӣ ва кӯшишҳои ҳизб барои аз байн бурдани фарқиятҳои кастаҳо, дастнорасӣ, камбизоатӣ ва тақсимоти динӣ ва этникӣ, Конгресс ба як гурӯҳи пурқувват ва бартаридошта табдил ёфт.    Гарчанде ки аъзоёни он асосан ҳиндуҳо буданд, дар он аз дигар динҳо, синфҳои иқтисодӣ ва гурӯҳҳои этникӣ ва забонӣ буданд. 

Дар конгресси соли 1929 иҷлосияи Лоҳур тахти раёсати Ҷавоҳирлаъл Нехру Пурна Свараж (истиқлолияти комил) хамчун мақсади ҳизб эълон карда шуда, 26 январи соли 1930 "Пурна Свараж Дивас" (Рӯзи истиқлолият) эълон карда шуд.  Дар ҳамон сол, Srinivas Iyenger аз ҳизб барои талаб истиқлолияти пурра, на танҳо ронда шуд, хона ҳукмронӣ тавре ки Гандӣ талаб. 

Also known as Netaji, founder of Azad Hind force Субхас Чандра Бозе дар давоми солҳои 1938-39 ҳамчун президенти Конгресс кор кардааст.
Пас аз қабули ин Ҳукумат Санади Ҳиндустон 1935, интихоботи вилояти: дар Ҳиндустон дар зимистони 1936-1937 дар ёздаҳ вилоят гузаронида шуданд Мадрас, вилоятҳои Осиёи Марказӣ, Бихар, Orissa, вилоятҳои СММ, Бомбей раёсати, Assam, NWFP, Bengal, Панҷоб, ва Синд. Натиҷаҳои ниҳоии интихобот дар моҳи феврали соли 1937 эълон карда шуданд  Конгресси миллии Ҳиндустон дар ҳашттои онҳо қудрат ба даст овард - се истисно ба Бенгол, Панҷоб ва Синд.  Лигаи умумии мусулмонони Хиндустон дар ягон музофот хукумат ташкил карда натавонист.  Вазоратҳои конгресс дар моҳҳои октябрь ва ноябри соли 1939 ба нишони эътироз ба мукобили изхороти ноиби лорд Линлитгоу, ки Ҳиндустон дар Ҷанги дуйуми ҷаҳон иштирокчии ҷангкунанда буд, бе машварат бо халқи хинд истеъфо доданд. 

Дар соли 1939, Субхас Чандра Бозе, ки дар соли 1938 ва 1939 президент интихоб шуда буд, аз конгресс бинобар интихоби кумитаи корӣ истеъфо дод.  Конгресс як ташкилоте буд, ки ба сотсиалистҳои радикалӣ, суннатгароён ва консерваторҳои ҳиндую мусулмон паноҳ медод. Гандӣ соли 1939 тамоми гурўњњои сотсиалистиро, аз љумла Ҳизби сотсиалистии Конгресс, Ҳизби Кришак Праҷа ва Ҳизби Сварадяро бо Субҳас Чандра Бозе пеш кард
Дар соли 1946, Конгресс дар ташкили Кумитаи дифоъи Конгресс кӯмак кард, ки як гурӯҳи ҳуқуқшиносиро барои дифоъ аз парвандаи сарбозони ҳукумати "Озод Ҳинд" ҷамъ овард. Ба ҳайати даста якчанд ҳуқуқшиносони машҳур, аз ҷумла Бҳулабхай Десаӣ, Асаф Алӣ ва Ҷавоҳирлаъл Нехру шомиланд.  Худи ҳамон сол, аъзои Конгресс дар аввал маллоҳонро, ки шӯриши Нерӯи Шоҳии баҳрии Ҳиндустонро сарварӣ мекарданд, дастгирӣ карданд, аммо онҳо дар як лаҳзаи муҳим пуштибонӣ карданд ва шӯриш ноком шуд. 

### Пас аз истиқлолият

Пас аз ба даст овардани истиқлолияти Ҳиндустон дар соли 1947 Конгресси миллии Ҳинд ҳизби бартаридоштаи сиёсии кишвар гардид. Дар соли 1952, дар аввалин интихоботи умумихалқӣ, ки пас аз истиқлолият баргузор шуд, ҳизб дар парлумони миллӣ ва аксари қонунгузорони иёлот ба қудрат расид. Он то соли 1977, ваќте ки онро эътилофи Љаната шикаст дод, њокимиятро дар миллї нигоњ дошт. Он соли 1980 ба сари қудрат баргашт ва то соли 1989 ҳукмронӣ кард, ки бори дигар шикаст хӯрд. Ин ҳизб ҳукуматро дар соли 1991 дар сарварии эътилоф ва ҳамчунин солҳои 2004 ва 2009, вақте ки Иттиҳоди муттаҳидаи прогрессивӣ раҳбарӣ мекард, ташкил дод. Дар ин давра конгресс дар сиёсати ичтимоии худ аз маркази чапи худ монд ва устуворона аз чахонбинии социалистй ба чахонбинии иктисодии неолибералй гузашт.  Рақибони ҳизб дар сатҳи давлатӣ ҳизбҳои миллӣ буданд, аз ҷумла Ҳизби Бҳаратия Ҷаната (BJP), Ҳизби коммунистии Ҳиндустон (Марксист) (CPIM) ва ҳизбҳои гуногуни минтақавӣ, аз қабили Ҳизби Телугу Десам, Конгресси Тринамоол ва Ҳизби Аам Аадми. 

Вориси пас аз тақсимоти ин ҳизб ҳамчун Конгресси Миллии Покистон, ҳизбе, ки ҳуқуқи ақаллиятҳои мазҳабиро дар иёлот намояндагӣ мекард, боқӣ монд. Дастгирии ҳизб аз ҳама бештар дар музофоти банголизабони Покистони Шарқӣ буд. Пас аз ҷанги истиқлолияти Бангладеш, он ҳамчун Конгресси миллии Бангладеш маълум шуд, аммо соли 1975 аз ҷониби ҳукумат пароканда карда шуд. 

Longest serving PM in India Ҷавоҳирлаъл Нехру дар мақоми сарвазири Ҳиндустон кор мекард. (1947–64)
 Лаъл Баҳодур Шастрӣ, сарвазири Ҳиндустон (1964-1966)
Indira Gandhi in 1967 Индира Гандӣ, сарвазири Ҳиндустон (1966-1977 ва 1980-1984) ва президенти Конгресси миллии Ҳинд
Rajiv Gandhi also widely known as the architect of 'Digital India' Раҷив Гандӣ, сарвазири Ҳиндустон (1984-1989) ва президенти Конгресси миллии Ҳиндустон
 Нарасимха Рао, сарвазири Ҳиндустон (1991-96) 
### КМҲ (1998 то ҳоло)

Интихоботи умумии соли 1998 нишон дод, ки Конгресс 141 курсиро дар Лок Сабҳа ба даст овард, ки пасттарин нишондод то он вақт буд.  Барои баланд бардоштани маъруфияти он ва беҳтар кардани нишондодҳои он дар интихоботи дарпешистода, роҳбарони Конгресс аз Соня Гандӣ, бевазани Раҷив Гандӣ даъват карданд, ки роҳбарии ҳизбро бар дӯш гирад.  Вай қаблан пешниҳодҳои иштироки фаъол дар корҳои ҳизбиро рад карда, аз сиёсат дурӣ мекашид.  Пас аз интихоб шуданаш ба ҳайси раҳбари ҳизб, як бахши ҳизб, ки ба далели миллаташ итолиёвӣ ба ин интихоб мухолифат кард, аз ҳам ҷудо шуд ва Ҳизби Конгресси Миллӣ (NCP) -ро таъсис дод, ки таҳти сарварии Шарад Павар аст. 

The first and only Sikh in Prime Minister's office Манмоҳан Сингҳ дар байни солҳои 2004 ва 2014 дар мақоми 13-умин сарвазири Ҳиндустон кор кардааст.

Натиҷаҳои интихоботи умумихалқӣ
-------------------------------

INC general elections vote percentage Фоизи овозҳои Конгресси Лок Сабҳа ҳама вақт
INC seasts in lower house of Indian parliament Ҷойҳои Конгресси Локсабҳа ҳама вақт
INC seats in upper house of Indian parliament Конгресси Раҷя Сабҳа ҳама вақт ҷой дорад

| Сол | Қонунгузор | Раҳбари ҳизб | Ҷойҳои ғолиб | Тағйир додани ҷойҳо | Фоизи овозҳо | Раванди овоздиҳӣ | Натиҷа | Ref |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 1934 | 5-умин Маҷлиси марказии қонунгузорӣ | Бхулабхай Десаӣ | **42** / 147 | Increase 42 | N/A | N/A | N/A |  |
| 1945 | 6-умин Маҷлиси марказии қонунгузорӣ | Сарат Чандра Бозе | **59** / 102 | Increase 17 | N/A | N/A | Ҳукумати Ҳиндустон (1946–1947) |  |
| 1951 | 1-Лок Сабҳа (Lok Sabha) | Ҷавоҳирлаъл Неҳру | **364** / 489 | Increase 364 | 44.99% | N/A | Ҳукумат |  |
| 1957 | 2-Лок Сабҳа (Lok Sabha) | **371** / 494 | Increase 7 | 47.78% | Increase 2.79% | Ҳукумат |  |
| 1962 | 3-Лок Сабҳа (Lok Sabha) | **361** / 494 | Decrease 10 | 44.72% | Decrease 3.06% | Ҳукумат |  |
| 1967 | 4-Лок Сабҳа (Lok Sabha) | Индира Гандӣ | **283** / 520 | Decrease 78 | 40.78% | Decrease 2.94% | Ҳукумат |  |
| 1971 | 5-Лок Сабҳа (Lok Sabha) | **352** / 518 | Increase 69 | 43.68% | Increase 2.90% | Ҳукумат |  |
| 1977 | 6-Лок Сабҳа (Lok Sabha) | **153** / 542 | Decrease 199 | 34.52% | Decrease 9.16% | Мухолифин |  |
| 1980 | 7-Лок Сабҳа (Lok Sabha) | **351** / 542 | Increase 198 | 42.69% | Increase 8.17% | Ҳукумат |  |
| 1984 | 8-Лок Сабҳа (Lok Sabha) | Раҷив Гандӣ | **415** / 533 | Increase 64 | 49.01% | Increase 6.32% | Ҳукумат |  |
| 1989 | 9-Лок Сабҳа (Lok Sabha) | **197** / 545 | Decrease 218 | 39.53% | Decrease 9.48% | Мухолифин |  |
| 1991 | 10-Лок Сабҳа (Lok Sabha) | Нарасимха Рао | **244** / 545 | Increase 47 | 35.66% | Decrease 3.87% | Ҳукумат |  |
| 1996 | 11-Лок Сабҳа (Lok Sabha) | **140** / 545 | Decrease 104 | 28.80% | Decrease 7.46% | Мухолифин, Ҷабҳаи муттаҳид (Ҳиндустон) |  |
| 1998 | 12-Лок Сабҳа (Lok Sabha) | Ситарам Кесри | **141** / 545 | Increase 1 | 25.82% | Decrease 2.98% | Мухолифин |  |
| 1999 | 13-Лок Сабҳа (Lok Sabha) | Соня Гандӣ  | **114** / 545 | Decrease 27 | 28.30% | Increase 2.48% | Мухолифин |  |
| 2004 | 14-Лок Сабҳа (Lok Sabha) | **145** / 543 | Increase 31 | 26.7% | Decrease 1.6% | Эътилоф |  |
| 2009 | 15-Лок Сабҳа (Lok Sabha) | **206** / 543 | Increase 61 | 28.55% | Increase 2.02% | Эътилоф |  |
| 2014 | 16-Лок Сабҳа (Lok Sabha) | Раҳул Гандӣ  | **44** / 543 | Decrease 162 | 19.3% | Decrease 9.25% | Мухолифин |  |
| 2019 | 17-Лок Сабҳа (Lok Sabha) | **52** / 543 | Increase 8 | 19.5% | Increase 0.2% | Мухолифин |  |

### Сиёсати иқтисодӣ

Таърихи сиёсати иктисодии ҳукуматҳои Конгрессро ба ду давра тақсим кардан мумкин аст. Давраи аввал аз замони истиқлолият, яъне аз соли 1947 то соли 1991 давом кард ва ба бахши давлатӣ аҳамияти калон дод.  Давраи дуюм аз либерализатсияи иқтисодӣ дар соли 1991 оғоз ёфтааст. Дар айни замон, Конгресс як иқтисоди омехтаро тасдиқ мекунад, ки дар он ҳам бахши хусусӣ ва ҳам давлат ба иқтисодиёт роҳбарӣ мекунанд, ки хусусиятҳои ҳам иқтисоди бозорӣ ва ҳам ба нақшабандии давлат гирифташударо доранд. Конгресс тарафдори индустрикунонии ивазкунандаи воридот — иваз кардани импорти хориҷй бо маҳсулоти ватанӣ мебошад ва чунин мешуморад, ки иқтисодиёти Ҳиндустон барои баланд бардоштани суръати тараққиёт бояд либерализатсия карда шавад.  

  

### Рӯихати Сарвазирони Ҳиндустон

| № | Сарвазирон | Акс | Мӯҳлати ваколат  | Лок Сабҳа | округи интихоботй |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Оғоз | Анҷом | Муддати кор |
| 1 | Ҷавоҳирлаъл Неҳру | Jawaharlal Nehru | 15 August 1947 | 27 May 1964 | 16 сол, 286 рӯз | Маҷлиси муассисон |
| 1-ум | Фулпур |
| 2-ум |
| 3-юм |
| *И. в.* | Гулзарилол Нанда | Gulzarilal Nanda | 27 May 1964 | 11 January 1966 | 13 рӯз | Сабарканта |
| 2 | Лаъл Баҳодур Шастрӣ | Lal Bahadur Shastri | 1 сол, 216 рӯз | Аллоҳобод |
| *И. в.* | Гулзарилол Нанда | Gulzarilal Nanda | 11 January 1966 | 24 January 1966 | 13 рӯз | Сабарканта |
| 3 | Индира Гандӣ | Indira Gandhi | 24 January 1966 | 24 March 1977 | 15 сол, 350 рӯз | Вакили Раҷя Сабҳа аз Уттар Прадеш |
| 4-ум | Рае Барели |
| 5-ум |
| 14 January 1980 | 31 October 1984 | 7-ум | Медак |
| 4 | Раҷив Гандӣ | Rajiv Gandhi | 31 October 1984 | 2 December 1989 | 5 сол, 32 рӯз | Амети |
| 8-ум |
| 5 | Нарасимха Рао | P. V. Narasimha Rao | 21 June 1991 | 16 May 1996 | 4 сол, 330 рӯз | 10 | Нандял |
| 6 | Манмоҳан Сингҳ |  | 22 May 2004 | 26 May 2014 | 10 сол, 4 рӯз | 14 | Вакили Раҷя Сабҳа аз Ассам |
| 15 |

### Рӯйхати муовинони сарвазир

| № | Муовини сарвазир | Акс | Мухлати дар вазифа буданаш | Лок Сабҳа | округи интихоботй | сарвазир |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Оғоз | Анҷом | Муддати кор |
| 1 | Валлабхбхай Пател | </img> | 15 август 1947 | 15 декабр 1950 | 3 сол, 4 моҳ | Маҷлиси муассисон | Ҷавоҳирлаъл Неҳру |
| 2 | Морарҷи Десаӣ | Morarji Desai | 13 март 1967 | 16 июл 1969 | 2 сол, 128 рӯз | 4-ум | Сурат, Гуҷарот | Индира Гандӣ |

Пайвандҳои беруна
-----------------

* 

* *Конгресси миллии Ҳинд* дар феҳристи пайвандҳои Open Directory Project (dmoz).

Эзоҳ
----

1. ↑  "Indian National Congress". *Encyclopædia Britannica*.. Retrieved 26 February 2018.
2. ↑  Indian National Congress: 12 facts about one of the oldest political parties of the country, *India Today* (August 26, 2019). Проверено 20 июли 2021.
3. ↑  The long march to freedom – IN SCHOOL, *The Hindu* (16 August 2016). Проверено 16 августи 2018.
4. ↑  Sitaramayya, B. Pattabhi. 1935.
5. ↑  Full text of "The History of the Indian National Congress".  The Working Committee Of The Congress Madras. 16 августи 2018 санҷида шуд.
6. ↑  *Pattabhi Sita Ramaiah.* The History of the Indian National Congress (1885–1935) (1 November 2018).
7. ↑  *Singh*. Indian National Congress: From 1885 till 2017, a brief history of past presidents, *The Indian Express* (5 December 2017). Проверено 16 августи 2018.
8. ↑  Sonia sings Vande Mataram at Congress function – Rediff.com India News.  M.rediff.com (28 December 2006). 16 августи 2018 санҷида шуд.
9. ↑  Richard Sisson; Stanley A. Wolpert (1988). *Congress and Indian Nationalism: The Pre-independence Phase*. University of California Press. p. 21. ISBN 978-0-520-06041-8. Those fewer than 100 English-educated gentlemen of means and property, mostly lawyers and journalists, could hardly claim to 'represent' some 250 million illiterate impoverished peasants
10. ↑  Richard Sisson; Stanley A. Wolpert (1988). *Congress and Indian Nationalism: The Pre-independence Phase*. University of California Press. pp. 22–23. ISBN 978-0-520-06041-8. Without any funds or any secretariat, however (other than Hume) Congress remained, during its first decade at least, more of a sounding board for elite Indian aspirations than a political party.
11. ↑  Stanley A. Wolpert, *Tilak and Gokhale: Revolution and Reform in the Making of Modern India* (1962) p 67
12. ↑  Singh, pp. 41–42.
13. ↑  Walsh, Judith E. (2006). *A Brief History of India*. Infobase Publishing. p. 154. ISBN 9781438108254.
14. ↑  Mohandas Karamchand Gandhi.  South African History Online. 25 май 2020 санҷида шуд.
15. ↑  Mahatma Gandhi (1994). *The Gandhi Reader: A Sourcebook of His Life and Writings*. Grove Press. p. 254. ISBN 9780802131614.
16. ↑  Gail Minault, *The Khilafat movement* p 69
17. ↑  Minault, Gail (1982). *The Khilafat Movement: Religious Symbolism and Political Mobilization in India – Gail Minault – Google Books*. ISBN 9780231050722. Retrieved 16 August 2018.
18. ↑  Gopal Krishna Gokhale: The liberal nationalist regarded by Gandhi as his political guru (13 May 2021).
19. ↑  Indian National Congress: From 1885 till 2017, a brief history of past presidents (5 December 2017).
20. ↑  Mittal, S. K. (1982). «The Congress and the Revolutionaries in the 1920s». *Social Scientist* **10** (6): 20–37. doi:10.2307/3517065.
21. ↑
22. ↑  Gandhiji - an inspiration (1 October 2012).
23. ↑  Declaration of Purna Swaraj (Indian National Congress, 1930) Clipboard.  CAD India. 25 май 2020 санҷида шуд.
24. ↑  Main Bharat Hun.  Main Bharat Hun. 3 май 2014 санҷида шуд. Баргирифта аз сарчашмаи аввал 21 июли 2010.
25. 1 2  Rohit Manglik (21 May 2020). *SSC Sub Inspector CPO (Tier I and II) 2020*. EduGorilla. p. 639. GGKEY:AWW79B82A9H.
26. ↑  S. M. Ikram (1995). *Indian Muslims and Partition of India*. Atlantic Publishers. p. 240. ISBN 9788171563746.
27. ↑  SN Sen (2006). *History Modern India*. New Age International. p. 202. ISBN 9788122417746.
28. ↑  *Dates of time spent in Britain: 1919–21.* Subhas Chandra Bose |.  Open.ac.uk. 3 май 2014 санҷида шуд.
29. ↑  Lawyers in the Indian Freedom Movement – The Bar Council of India.  Barcouncilofindia.org. 3 май 2014 санҷида шуд.
30. ↑  *1:48 pm.* New year aspirations – Can India hope for a centrist progressive liberal party?.  Blogs.timesofindia.indiatimes.com. 16 августи 2018 санҷида шуд.
31. ↑  Why India's opposition is nearly irrelevant, *The Economist* (28 April 2017). Проверено 6 июни 2018.
32. ↑  India Parliamentary Chamber: Lok Sabha. *Inter-Parliamentary Union*. 4 марти 2018 санҷида шуд.
33. ↑  *Cooper*. ANOTHER GANDHI COMES TO CONGRESS PARTY'S AID, *The Washington Post* (January 31, 1998).
34. ↑  *Rahman.* Sonia Gandhi emerges as cynosure of all eyes, could play pivotal role in party politics. *India Today* (January 31, 1995).
35. ↑  *Dugger.* Congress Party Expels 3 Who Opposed Gandhi (21 May 1999).
36. ↑  -- Schwartzberg Atlas -- Digital South Asia Library. *dsal.uchicago.edu*.
37. ↑  Statistical Report on Lok Sabha Elections 1951-52.  Election Commission of India.
38. ↑  Statistical Report on General Election, 1957 : To the Second Lok Sabha Volume-I. *Election Commission of India*. 11 июли 2015 санҷида шуд.
39. ↑  Statistical Report On General Elections, 1962 To The Third Lok Sabha.  Election Commission of India. 30 апрели 2014 санҷида шуд. Баргирифта аз сарчашмаи аввал 18 июли 2014.
40. ↑  General Election of India 1967, 4th Lok Sabha.  Election Commission of India. 13 январи 2010 санҷида шуд. Баргирифта аз сарчашмаи аввал 18 июли 2014.
41. ↑  General Election of India 1971, 5th Lok Sabha.  Election Commission of India. 13 январи 2010 санҷида шуд. Баргирифта аз сарчашмаи аввал 18 июли 2014.
42. ↑  General Election of India 1977, 6th Lok Sabha.  Election Commission of India. 13 январи 2010 санҷида шуд. Баргирифта аз сарчашмаи аввал 18 июли 2014.
43. ↑  *Indian Parliamentary Democracy*. Atlantic Publishers & Dist. 2003. p. 124. ISBN 978-81-269-0193-7.
44. ↑  1991 India General (10th Lok Sabha) Elections Results. *www.elections.in*. 7 сентябри 2020 санҷида шуд. Баргирифта аз сарчашмаи аввал 23 апрели 2021.
45. ↑  Vohra, Ranbir (2001). *The Making of India*. Armonk: M.E. Sharpe. pp. 282–284. ISBN 978-0-7656-0712-6.
46. ↑  Archived copy. 16 январи 2019 санҷида шуд. Баргирифта аз сарчашмаи аввал 27 июли 2018.
47. ↑  Archived copy. 16 январи 2019 санҷида шуд. Баргирифта аз сарчашмаи аввал 1 феврали 2019.
48. ↑  Archived copy. 16 январи 2019 санҷида шуд. Баргирифта аз сарчашмаи аввал 27 июли 2018.
49. ↑  Second UPA win, a crowning glory for Sonia's ascendancy, *Business Standard* (16 May 2009). Проверено 13 июни 2009.
50. ↑  Terms of Houses, Election Commission of India. 10 июни 2013 санҷида шуд.
51. ↑  Modi thanks India for 'historic mandate' (en-GB) (23 May 2019). Бойгонӣ шудааст 28 май 2019  сол. Проверено 29 май 2019.
52. ↑  A short history of Indian economy 1947-2019: Tryst with destiny & other stories. *mint* (14 August 2019).
53. ↑  *Venkatasubbiah*. Nehru's economic philosophy, *The Hindu* (27 May 2017).
54. ↑  Manmohan Singh credits Jawarharlal Nehru for the "idea of mixed economy", *The Economic Times*.
55. ↑  Former Prime Ministers.  PM India. 2 январи 2015 санҷида шуд. Баргирифта аз сарчашмаи аввал 9 октябри 2014.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️  Гузариш ба унсури Викидода  Дар шабакаҳои иҷтимоъӣ | 
* Твиттер
* Фейсбук
* Инстаграм

 |
| Фарҳангҳо ва донишномаҳо | 
* Большая датская
* Большая датская
* Большая каталанская
* Большая китайская
* Большая норвежская
* Большая российская (старая версия)
* Britannica (онлайн)

 |
| 

| Дар феҳристҳои китобшинохтӣ |
| --- |
| 
* BNF: 124364814
* CiNii: DA01585500
* GND: 63359-8
* ISNI: 0000 0000 9603 5347
* J9U: 987007262799205171
* LCCN: n80076411
* NKC: ko2016919921
* SUDOC: 027440508
* VIAF: 158938534
* WorldCat VIAF: 158938534

 |

 |

| ⚙️ Сарвазирони Ҳиндустон |
| --- |
|  | 
* Ҷавоҳирлаъл Нерӯ
* Гулзорилол Нанда
* Лаъл Баҳодур Шастрӣ
* Индира Гандӣ
* Морарҷи Десаӣ
* Чоудхарӣ Чаран Сингҳ
* Раҷив Гандӣ
* Вишванат Пратап Сингҳ
* Чандра Шекхар Сингҳ
* Нарасимха Рао
* Деве Говда
* Индер Кумар Гуҷрол
* Атал Биҳари Ваҷпоӣ
* Манмоҳан Сингҳ
* Нарендра Модӣ

 |  |