recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Шайх Холид бин Халифа бин Абдулазиз Оли Танӣ** ( ар. خالد بن خليفة بن عبد العزيز آل ثاني‎   1968)) - Сиёсатмадори Қатар, ки аз 28 январи соли 2020 Сарвазири Қатар ва вазири корҳои дохилӣ мебошад. Таъиноти ӯ пас аз истеъфои Шайх Абдуллоҳ бин Носир бин Халифа Оли Танӣ рӯй додааст  

Шайх Холид соли 1968 дар Доҳа таваллуд шудааст. Вай дар мактаб дар Доҳа ва сипас дар Иёлоти Муттаҳида таҳсил кардааст ва дар соли 1993 дараҷаи бакалаврӣ дар бахши идоракунии тиҷоратро гирифтааст.  Шайх Холид то соли 2002 дар ширкати Qatar Liquefied Gas Company Limited кор кардааст.
Солҳои 2002-2006 дар вазифаи муовини аввали сарвазир ва вазири корҳои хориҷӣ кор кардааст.
11 ноябри соли 2014 - 27 январи соли 2020 Амири девони (сарвазир) Қатар буд.

Эзоҳ
----

1. ↑  Qatar emir names senior aide as prime minister (28 січня 2020).
2. ↑  Qatar emir names new prime minister from within royal court. *Your Valley*. 14 апрели 2022 санҷида шуд. Баргирифта аз сарчашмаи аввал 1 феврали 2020.
3. ↑  H.E Sheikh Khalid bin Khalifa bin Abdulaziz Al Thani: Qatar's new Prime Minister. *www.iloveqatar.net*.
4. ↑  Qatar emir names new prime minister from within royal court. *Your Valley*. 14 апрели 2022 санҷида шуд. Баргирифта аз сарчашмаи аввал 1 феврали 2020.
5. ↑  H.E Sheikh Khalid bin Khalifa bin Abdulaziz Al Thani: Qatar's new Prime Minister. *www.iloveqatar.net*.
Хокпӯшии ҷӯякҳо бо варақаи пилостикӣ
**Хокпӯш** (форсӣ: خاک‌پوش‎), **мулч** (англ. mulch) — лояе аз коҳ, хокарра, барг, варақаи пилостикӣ ё хоки суст, ки сатҳи хокро бо он мепӯшонанд то аз хок ва решаи гиёҳон дар баробари асари қатароти борон, силабандӣ, яхбандон, фарсоиш ва табхир муҳофизат шавад.

Нигаред низ
-----------

* Хокпӯши зинда

Эзоҳ
----

1. ↑  *Вожаҳои мусавваби Фарҳангистони забону адаби форсӣ.* Хокпӯш чист? Маънии хокпӯш(тоҷ.). *vazhaju.tj*.  Вожаҷӯ. 17 май 2021 санҷида шуд.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️  Гузариш ба унсури Викидода  Фарҳангҳо ва донишномаҳо | 
* Britannica (онлайн)

 |
| Дар феҳристҳои китобшинохтӣ | 
* BNF: 11977936g
* J9U: 987007550846705171
* LCCN: sh85088311

 |
**Гомел** — шаҳр, маркази маъмурии вилояти Гомел. Дар қисми ҷанубу ғарбии Ҷумҳурии Белорус, дар соҳили дарёи Сож (шохоби Днепр) воқеъ гаштааст. Маркази бузурги нақлиётӣ: р. о. роҳҳои автомобилгард, бандари дарёӣ, фурудгоҳи байналмилалӣ дорад. Масоҳаташ 135,34 км². Аҳолиаш 522,5 ҳазор нафар (2014).

Таърих
------

Бори аввал соли 1142 дар солномаи таърихӣ бо номи «Гомий» зикр ёфтааст. Соли 1712 дар ҳайати Русия буд. Соли 1919 маркази губернияи Гомели РСС Федеративии Русия гардид. Соли 1926 якҷоя бо уезди Гомел ба ҶШС Белоруссия дода шуд.

иқтисод
-------

Гомел маркази бузурги саноат ва фарҳанги ҷумҳурӣ мебошад. Дар Гомел 126 корхонаҳои саноатии шаклҳои гуногуни моликият, аз ҷумла 49 корхонаи давлатӣ ва 77 ғайридавлатӣ фаъолият доранд. Корхонаҳои бузургтарини Гомел: Иттиҳодияҳои истеҳсолии «Гомселмаш», «Кристалл», «Белоруснафт», «Гомелстекло», заводи асбобҳои ченкунандаи «Сентролит». Дар иқтисодиёти Гомел саноати вазнин аҳаммияти бузург дошта, мошинасозӣ ва коркарди филиззот тараққӣ кардааст. Саноати кимиё дорои корхонаҳои маснуоти пластмасса, локу ранг, шиша, комбинатҳои кимиё ва кимиёи чӯб буда, 13,7 дарсади маҳсулоти умумиро медиҳад. Саноати хӯрокворӣ аз корхонаҳои бузурги равған, қаннодӣ, гӯшт, шир, май (вино), саноати сабук аз корхонаҳои кешбофӣ (трикотаж), дӯзандагӣ, пойафзор иборат аст. Гомел комбинатҳои фанеру гӯгирд, чӯбгарӣ, масолеҳи бинокорӣ, оҳану бетон дорад.

Илму фарҳанг
------------

Дар Гомел Донишгоҳи давлатии Гомел, Институти давлатии нақлиёти Белорус, Институти кооперативии Гомел, Донишгоҳи давлатии техникии Гомел ба номи П. О. Сухий, Донишгоҳи давлатии тиббии Гомел, 77 мактаби таҳсилоти умумӣ, гимназияи шаҳрӣ, гимназияи вилоятӣ, 18 омӯзишгоҳи касбҳои техникӣ, 6 коллеҷ, 7 техникум, Гимназияи славянии Белорус ба номи И. Межел, ин-тҳои таҳқиқоти илмии ҷангал, механикаи системаҳои филиззоту полимерӣ, радиология, радиобиология, тибби радиатсионӣ воқеанд. 7 иттиҳодияи эҷодӣ, театрҳои драма, лӯхтак, ҷавонон, 3 кинотеатр, филармония, сирк, оркестри симфонии нафасӣ, 7 мактаби мусиқӣ, қасри фарҳанг, осорхонаи кишваршиносӣ, китобхонаҳо, маркази телевизион фаъолият доранд. Ҳамасола дар Гомел 20 фестивал, аз ҷумла фестивалҳои байналмилалӣ доир мегарданд.

Гомел бо ордени Байрақи Сурхи Меҳнат сарфароз гардидааст (1970).

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* Гомел // Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.
**Хола-хола (бозӣ)**

Як навъ бозии бачагони хурдсоли кўҳистон. Яке аз бачаҳо нақши "уқоб"-ро бозӣ мекард, дигаре нақши "мурғ"-ро ва боқимондаи бачаҳо "чӯҷаҳо" мешуданд. Чӯҷаҳо дар атрофи мурғ дон хӯрда истода буданд, ки ногоҳ уқоб пайдо мешавад. Чӯҷаҳо ба тарафи мурғ мегурезанд ва дар пушти модар пинҳон мешаванд. Уқоб чӯҷаҳоро як-як рабудан мегирад. Дар охир мурғ танҳо монда, заминро бо панҷааш кофта, "ту-ту-ту…" гуфта фарёд мекунад ва чӯҷаҳо боз аз ҳар куҷо давида омада, дар атрофи мурғ ҷамъ мешаванд. Дар Рашт, Дарвоз, Кӯлоб нимфаъол аст.

Адабиёт
-------

1. Нурджанов Н. Игры // Таджики Каратегина и Дарваза. Вып.3, Д. 1976;

2. Турсунов Н. Бозиҳои серҳаракати тоҷикӣ. Д. 1961.

3. Донишномаи фарҳанги мардуми тоҷик. Ҷ.2. Д. 2016.

Нигаред низ
-----------

* Хурӯсҷанг

Эзоҳ
----

1. ↑  Феҳристи миллии фаҳанги ғайримоддӣ /Natioal list of intangible cultural hertage/ Пажӯшиҳгоҳи илмӣ-тадқиқотии фарҳанг ва иттилооти Вазорати фарҳанги ҶТ – Душанбе: «Аржанг» 2016, – С. 199

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Ин мақолаи нопурра аз таърих мебошад.Шумо метавонед бо пурра кардани ин ба Википедия кумак кунед.* |
**Азудуддавла Фанохусрав ибни Рукнуддавла Ҳасан ибни Абушуҷои Буя**  (тав. 936 – 982) — аз машҳуртарин амирони Оли Бӯя. Писари Рукнуддавла Абуалӣ Ҳасан.

Зиндагинома
-----------

Аз 13-солагӣ дар Шероз ба тахти Оли Бӯянишаст ва бо кумаки падар ва амакаш Муиззуддавла алайҳи мухолифони худ мубориза бурд. Соли 963 аз тарафи халифаи Бағдод Ал-Мутеъ лақаби «Азудуддавла» гирифт. Соли 971 амири Систон хутба ба номи Азудуддавла хонд ва ҳамон сол шӯриши балучҳоро дар Кирмон пахш кард. Азудуддавла соли 972 бо Мансур ибни Нӯҳи Сомонӣ сулҳ баст.

Забткориҳо
----------

Соли 974 ба Ироқ рафта туркҳоро саркӯб намуд ва ба ҷои амакаш Бахтиёр бар ҳукумати Бағдод нишаст, вале бар асари фишори падараш дубора канор гирифт ва ба Шероз баргашт. Аммо пас аз марги падараш амаки худ Бахтиёрро кушт, соли 977 Мавсилро забт кард ва сипас мулуки атроф (Диёрбакр, Билоди Ҷабал, Ҳамадон ва ғайра)-ро ба тасарруфи худ даровард. Андаке нагузашта Гургонро ҳам забт кард (980). Пас аз ин воқеа дар бораи Азудуддавла иттилооти кофӣ дар даст нест. Дар замони ҳукумати ӯҳудуди давлати Бувайҳиён аз канораи дарё Хазар то соҳили Уммон расид. Азудуддавла нахустин амире буд, ки баъд аз ислом лақаби «шоҳаншоҳ»-ро ба худ гирифт. Дар замони ӯ корҳои давлатӣ ва девонсолории Оли Бӯя муназзам гардиданд ва ҳаёти иқтисодию тиҷорат равнақ гирифтанд, амнияти роҳҳои тиҷоратӣ таъмин гардид. Азудуддавла дар ободонии шаҳрҳои Бағдод, Ҳамадон, Аҳвоз, Шероз ва навоҳии дигар таваҷҷуҳи хос медод, ба шеъру адаб, илму ҳунар алоқаи хос дошта, донишмандонро эҳтиром мекард. Бо вуҷуди ин муаррихин шахсияти ӯро ба унвони амири бераҳм ва худком тавсиф кардаанд.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* Азудуддавла // А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2021, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.
*Композитор Аъзам Камолов*
**Оҳангсоз** (форсӣ: آهنگساز‎), **композитор** (лот. compositor) — шахсест, ки осори мусиқиро таълиф менамояд. Оҳангсоз дар ҳақиқат нависандаи мусиқӣ аст, ки бо иҳотаи комил ба илми мусиқӣ идеяҳои фикрии худро дар қолаби мусиқӣ ба риштаи нигориш дирамеоварад.

Касби «Композитор» дар Италия то асри XVI паҳн гардидааст. Барои композитори комил шудан доштани истеъдоди мусиқӣ-эҷодӣ ва омӯзиши махсуси композитсия ҳатмист. Аксари вақтҳо композитор ҳамчун иҷрокунанда баромад мекунад. Дар мамолики мухталифи дунё иттифоқҳои композиторони эҷодкор вуҷуд доранд. Дар Ҷумҳурии Тоҷикистон соли 1940 Иттифоқи композиторони Тоҷикистон ташкил шудааст.
Одатан таълиф намудани мусиқӣ аз рӯи қонунҳои муайяни назарияи мусиқӣ мутобиқ карда мешавад. Фарқ байни композитор ва сароянда дар он аст, ки композитор асари мусиқиро эҷоду таълиф менамояд, вале сарояндае, ё мутрибе бошад онро иҷро мекунад.

Эзоҳ
----

1. ↑  Обидпур Ҷ. Луғатномаи тафсирии мусиқӣ / зери назари Б.Қобилова. — Душанбе: Аржанг, 2019. — С.187. — 480 с. ISBN 978-999-47-43-90-2(тоҷ.)
2. ↑  Обидпур Ҷ. Луғатномаи тафсирии мусиқӣ / зери назари Б.Қобилова. — Душанбе: Аржанг, 2019. — С.186. — 480 с. ISBN 978-999-47-43-90-2(тоҷ.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️  Гузариш ба унсури Викидода  Фарҳангҳо ва донишномаҳо | 
* Большая каталанская
* Большая каталанская
* Большая каталанская
* Большая норвежская
* Музыкальный Римана

 |
| 

| Дар феҳристҳои китобшинохтӣ |
| --- |
| 
* BNE: XX5304241
* BNF: 11931721m
* GND: 4032009-1, 4032010-8
* J9U: 987007545623605171
* LCCN: sh85029386
* NDL: 00570055
* NKC: ph120923, ph125577

 |

 |
"Pop Goes the Weasel" melody 
**Оҳанг** (порсӣ:  آهنگ , юн.-қад. μελῳδία  – мақом, оҳанг, наво) — силсилаи садоҳои пайдарпаи яковоза бо баландии ҳархела бо тарзу услуби муназзам ҷойгиршудае, ки асоси ягон асари мусиқиро ташкил дода, сохти пардавӣ (лад), гармония (ҳамоҳангӣ), ритм ва ҷузъҳои композитсияи мусиқиро ба ҳам меоранд. Тақтҳои оҳанг одатан ба асоси тақту задаи калимаҳои шеърӣ мувофиқ омада, воситаи асосии сохтани таркиби нағма ва навои муайян ба шумор меравад. Яъне дар мусиқии яковоза оҳанг тасвири мусиқии комилро ба ҳам меорад. 

Дар мусиқии халқҳои форс-тоҷик порчаҳои навои мусиқиеро, ки дорои матн мебошанд, оҳанг меноманд. Дар мусиқии Ҳинд овозҳои мусиқӣ «оҳангит» ном доранд. Дар байни халқ оҳанг ба маънои суруд, мақом, наво низ ба кор бурда мешавад.

Нигаред
-------

* Мусиқӣ

Эзоҳ
----

1. ↑   Обидпур Ҷ. Луғатномаи тафсирии мусиқӣ / зери назари Б.Қобилова. – Душанбе: Аржанг, 2019. – С.293. – 480 с. ISBN 978-999-47-43-90-2 (тоҷ.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️  Гузариш ба унсури Викидода  Фарҳангҳо ва донишномаҳо | 
* Большая датская
* Большая российская (старая версия)
* Большая советская (1 изд.)
* Брокгауза и Ефрона
* Кругосвет
* Малый Брокгауза и Ефрона
* Britannica (онлайн)
* Universalis

 |
| Дар феҳристҳои китобшинохтӣ | 
* BNF: 12098247f
* GND: 4139233-4
* J9U: 987007562918605171
* LCCN: sh85083437
* NKC: ph139234

 |
**Бурҳон Ғанӣ** (1 майи 1938, деҳаи Роғифи ноҳияи Кӯҳистони Масчо — 30 декабри 1992) — навсандаи тоҷик. Узви Иттифоқи нависандагони Тоҷикистон (1978).

Зиндагинома
-----------

Бурҳон Ғанӣ 1 майи соли 1938 дар деҳаи Роғифи ноҳияи Кӯҳистони Масчоҳ таваллуд ёфтааст. Соли 1962 факултаи таъриху филологияи Донишгоҳи давлатии Тоҷикистонро хатм карда, то рӯзи фавташ ходими маҷаллаи ҳаҷвии «Хорпуштак» будааст.

Асарҳояш аз аввали солҳои шастуми асри гузашта рӯи чопро дидаанд. Дар эҷоди ҳаҷву мутоиба мумтоз буда, дар ин ҷода аз устодаш Фазлиддин Муҳаммадиев сабақҳои даркорӣ гирифтааст. Ҳикояҳои ӯ «Ҳимоя» (1965), «Кори нек» (1968), «Эҳтиром» (1978), «Дафтарчаи қайдҳо» (1978) ӯро ҳамчун нависандаи ҳаҷвнигор машҳур гардондаанд.

Маҷмӯаи ҳикояҳояш «Хушомадгӯёнро азиз доред!» соли 1973, «Ҳар каллаеро як хаёл» соли 1977, «Хеши падар» соли 1987 чоп шудаанд. Ҳикояҳои алоҳидаи ӯ ба забонҳои русӣ, ӯзбекӣ, тоторӣ, литвонӣ, булғорӣ ва ғ. тарҷума ва чоп шудаанд.

30 декабри соли 1992 риштаи ҳаёташ канда шуд.

Эзоҳ
----
**Авраҳон**, мастак (Lolium cuneatum) — гиёҳест худрӯйи хӯшадор. Пояаш рост (20 – 30 см қад мекашад). Баргаш сабз (бараш 5 – 6 мм), бепашмак; монанди барги гандум аз банд (буғум)-и поя месабзад. Хӯшааш дароз (10 – 30 см); хӯшачааш 3 – 9-гула (моҳҳои май – июн гул карда, дон мебандад). Авраҳон бештар дар чарогоҳи баҳоронаи доманакӯҳ, пиставу бодомзори табиӣ (600 – 1700 м баландтар аз сатҳи баҳр), саҳро, замини обӣ ва лалмӣ мерӯяд. Алафи бегонаи ғаллазор (махсусан кишти гандум, ҷав, сулӣ, ҷавдор) аст. Хӯшаву дони авраҳон аз занбӯруғча (Stromatinia temulenta) зарар мебинад; ин гуна хӯшаву дон заҳрнок мешавад. Гифҳои занбӯруғча дар зери пӯсти дон инкишоф ёфта, темулин ном моддаи заҳрнок ҳосил мекунанд (доне, ки занбӯруғча надорад, заҳрнок нест). Темулин асабияи марказиро фалаҷ, нафаскаширо номураттаб, ҳарорати баданро паст, мушакҳо ва қувваи босираро суст мекунад; чорвои аз Авраҳон заҳролудшуда дар натиҷаи қатъи нафасгирӣҳалок мегардад. Чорво (гов, гӯсфанд, асп), одатан, аз ему хошоке, ки бо хӯшаву дони занбӯруғдори авраҳон омехта шудааст, заҳролуд мешавад. Орди гандуму ҷав ҳам аз дони иллатноки авраҳон талх ва барои одаму ҳайвон заҳрнок мешавад; қай, исҳол, дарди шикам, ҳисси «мастӣ» («мастак» ном гирифтани Авраҳон низ аз ҳамин ҷост), садо додани гӯшҳо ва ғайра аломатҳои заҳролудианд. Муайян кардаанд, ки дони авраҳон моддаҳои ҳаётан фаъоли биологӣ, аз ҷумла 0,2 – 0,5% алкалоидҳои гуногун (лолин, лолидин, лолинидин, лолинин, нормлолин ва ғайра) дорад. Баъзе хелҳои Авраҳонро чун рустании хуби хӯроки чорво (масалан, ҷавдарак) дар бисёр кишварҳо, аз ҷумла Тоҷикистон кишт мекунанд.

Адабиёт
-------

Адабиёт.: Синковский Л. П. Сидоренко Г. Т. Основные ядовитые и вредные растения пастбищ и сенокосов Таджикистана, Д. 1968; Юнусов С. Ю. Алкалоиды, Ташкент, 1981; Биологический энциклопедический словарь, М. 1986; Ботаника. Энциклопедия «Все растения мира», М. 2006.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — 608 с. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2021, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.
**«Бурҳони қотеъ»** (форсӣ: برهان قاطع‎) — вожанома ва фарҳанги тафсирии форсӣ таълифи Муҳаммад Ҳусайни Бурҳон соли 1652 дар Ҳайдаробод (Ҳиндустон), фарогири беш аз 20 200 калимаву ибора, бо тартиби ҳарфҳои алифбои форсӣ.

Дар «Бурҳони қотеъ» ба ҷуз луғоту истилоҳ, мақолу зарбулмасал ҳам шарҳ ёфтаст. Гоҳе, бо тафсири вожаву истилоҳ гунаи арабиву туркӣ ва ҳиндии он низ дарҷ гашта, монанди: «бӯза — (бар вазни кӯза) шаробе бошад, ки аз орди биринҷ ва арзан ва ҷав созанд ва дар Мовароуннаҳру Ҳиндустон бисёр хуранд ва танаи дарахтро низ гӯянд; додар (ба фатҳи солис, бар вазни модар) ба луғати Мовароуннаҳр ба маънии бародар бошад ва дӯстро низ гӯянд». Дар нигориши калимаҳои ҳамшаклу ҳамнигора (омограф)-и форсӣ-тоҷикиро бо туркӣ ва арабӣ, маъноҳои арабию туркии онҳо нигориш ёфтааст. «Бурҳони қотеъ» нахуст соли 1818 дар Калкатта, ба табъ расид. «Бурҳони қотеъ»-ро ба туркии усмонӣ Саййид Аҳмади Осим гардонда, ки соли 1835 дар Истанбул нашр шудааст. Муҳаммади Муин «Бурҳони қотеъ»-ро бо муқобала ва нақду иловаҳо дар чаҳор ҷилд солҳои 1952-56 нашр кард. Амон Нуров ба таҳияи матн ва нашри «Бурҳони қотеъ» пардохта, онро дар се ҷилд (1993, 2004, 2014) чоп кард.

Эзоҳ
----
Ин вожа дигар маъноҳо низ дорад, Аврупо (мазмунҳо)-ро бубинед.
 Аврупои Шарқӣ мувофиқи Низоми омори СММ (бо сурх) қайд карда шудааст: ██ Аврупои Шимолӣ ██ Аврупои Ғарбӣ ██ Аврупои Шарқӣ ██ Аврупои Ҷанубӣ 
 Аврупои Шарқӣ дар гурӯҳи минтақавии аврупоӣ мутобиқи "Китоби ҷаҳонии CIA"  : ки ба қисми Аврупоии фазои пасошӯравӣ баробар аст.
 Аврупои Шарқӣ, ки аз ҷониби Кумитаи доимии оид ба номҳои Олмон муайян шудааст
**Аврупои Шарқӣ** — аз нигоҳи ҷуғрофӣ Аврупоӣ марказӣ ва шимолу шарқӣ аст, ки аҳолии он асосан халқи славянӣ аст, ки 2/3 ҳиссаи ҳудуди минтақаи Авруосиёро фаро мегирад.

Аврупои Шарқӣ — дар минтақаи байни Осиёи Марказӣ ва Ғарбӣ ҷойгир аст, ки бо хусусиятҳои хеш ба Византия, ки зери таъсири пурзӯртарини имперотурии Усмонӣ монанд мебошад. Аз ин рӯ, ҳатто дар давраи мустамликадории Аврупои Ғарбӣ нисбат ба Англия ва Фаронса танҳо Русия, Олмон ва Австрияро, ки асосан дар шарқи дарёи Элба буданд, ҳамчун империя ба мазмуни пурраи калима баррасӣ намудан мумкин аст. Империяҳои Шарқро ба тамаддунҳои Ғарб доимо мавриди мухолифат буд.

Таърифи дигар дар давраи Ҷанги сард ба вуҷуд омада буд ва бо шарофати калимаи «Блоки Шарқӣ» истифода мешуд. Бо ин таъриф, ҳамаи кишварҳои сотсиалистии аврупоӣ, яъне Аврупои Шарқӣ дарназар буд. Баъзан ин давлатҳоро ба кишварҳои Аврупои Марказӣ ва Шарқӣ тақсим мекунанд.

Мувофиқи шарҳи СММ, кишварҳои зерин дар Аврупои Шарқӣ шомиланд:

* Беларус
* Булғористон
* Маҷористон
* Молдова
* Лаҳистон
* Русия
* Руминия
* Словакия
* Украина
* Чехия

Дар робита ба нигоҳи сиёсӣ Аврупои Шарқӣ пас аз Ҷанги Дуюми Ҷаҳонӣ ташаккул ёфта, он кишварҳои аврупоӣ, ки ба таъсири шӯравӣ афтодаанд, аз он ҷумла: Булғористон, Руминия, Маҷористон, Чехословакия, Лаҳистон ва Ҷумҳурии Демократии Олмон  иборат буд. Пас аз пошхӯрии Иттиҳоди Шӯравӣ кишварҳои навтаъсиси Балтика низ ҳамчун қисми Аврупои Шарқӣ мавриди баррасӣ қарор гирифтанд, гарчанде ки баъзан кишварҳои Балтикаро аз Аврупои Шарқӣ ҷудо баррасӣ мекунанд .

Дар манбаъҳои нави олмонӣ, ҳатто кишварҳои нимҷазираи Балкан ба Аврупои Шарқӣ тааллуқ доранд :

* Албания
* Сербия
* Словения
* Монтенегро,

ва Пасиқафқоз:

* Озарбойҷон
* Арманистон
* Гурҷистон

Мувофиқи нигоҳи ҷуғрофӣ, Аврупои Шарқӣ бо қаламрави Аврупои Шарқӣ муайян шудааст. Илова бар ин, Лаҳистон, давлатҳои Балтика, Украина ва Беларус, ва инчунин ба ҳудудуди Аврупои Шарқӣ Финляндия, Булғория ва ҳатто 13% қаламрави Қазоқистонро дар бар гиранд .

Эзоҳ
----

1. ↑  «Доктрина Горбачева» и уход СССР из Восточной Европы. 17 июли 2019 санҷида шуд. Баргирифта аз сарчашмаи аввал 31 марти 2016.
2. ↑  НАТО нарастит своё присутствие в Восточной Европе. 17 июли 2019 санҷида шуд. Баргирифта аз сарчашмаи аввал 17 марти 2016.
3. ↑  СМИ: НАТО планирует разместить войска в Восточной Европе и Прибалтике
4. ↑  На «Евровидении-2015» в Вене тон задала Восточная Европа
5. ↑  Восточно-Европейская равнина

Пайвандҳо
---------

* Маълумоти иқтисодии Аврупои Шарқӣ Бойгонӣ шудааст 5 августи 2011  сол.
**Бурҳониддин Баҳоваддинов** (зод. 4 августи 1953, ноҳияи Ашт) — духтури хуншинос (гематолог), доктори илми тиб (2000), профессор (2001), Аълочии тандурустии СССР. Хатмкардаи Иниститути давлатии тиббии Тоҷикистон ба номи Абуалӣ ибни Сино (1976).

Зиндагинома
-----------

Фелдшер ва табиби Беморхонаи клиникии ёрии таъҷилии шаҳри Душанбе (1976-78), ҷарроҳ, духтури анестезиолог ва реаниматолог (1978-80), мудири шуъбаи Беморхонаи марказии ноҳияи Куйбишев (1980-83), сардухтури Бунгоҳи хунгузаронии вилояти Қӯрғонтеппа (1983-90), ҷонишини якуми сардори Раёсати тандурустии Комиҷроияи вилояти Қӯрғонтеппа (1990-92), сармутахассис (ҷарроҳ)-и Саридораи ташкили ёрии тиббӣ ба аҳолии Вазорати тандурустии Ҷумҳурии Тоҷикистон (1992-96), директори Маркази илмии ҷумҳуриявии хун (1996—2011), корманди муассисаи табобатии «Шифо» (аз 2011).

Дар мавзӯи «Такмили фаъолияти муассисаҳои хадамоти хун дар шароити нави иҷтимоию иқтисодӣ» рисолаи докторӣ дифоъ намудааст.

Муаллифи 189 мақолаву тезиси илмӣ, 2 монография оид ба масъалаҳои ташкили хадамоти хун, таъмини бехатарии сироят ва иммунологии хунгузаронӣ, беҳтар намудани сифати маводди хун, такомули барномаи муолиҷаи трансфузиологии беморон. Узви Ҷамъияти байналхалқии хунгузаронӣ, Ассотсиатсияи гематологҳо ва трансфузиологҳои Федератсияи Россия, Шӯрои ҳамоҳангсозии ИДМ оид ба хадамоти хун, Ассотсиатсияи роҳбарони хадамоти хуни мамолики узви ЭКО.

Бо Ифтихорномаи Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон сарфароз гаштааст (2003).

Осор
----

* Геморрагический синдром и его осложнения у родильниц с гестозами. Д. 2001;
* Состояние и перспективы развития службы крови Таджикистана // Здравоохранение Таджикистана, № 1. 2007;
* Состояние и перспективы развития донорства в Таджикистане// Здравоохранение Таджикистана, № 2, 2008;
* О концепции вирусной безопасности гемотрансфузий // Здравоохранение Таджикистана. № 2, 2008;
* Диагностика и терапия ДВС-синдрома // Здравоохранение Таджикистана. № 2, 2008.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* Баҳоваддинов Бурҳониддин // Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.
**Авесаломов Иван Сергеевич** (1 феврали 1907, шаҳри Великий Устюги Федератсияи Русия – 30 апрели 1986, Душанбе) — ветеринар-паразитолог, доктори илмҳои ветеринария, профессор (1952).

Зиндагинома
-----------

Авесаломов Иван Сергеевич (1 феврали соли 1907 дар шаҳри Великий Устюги Федератсияи Россия ба дунё омадааст). Баъди хатми Институти ветеринарии шаҳри Омск (1931) дар Бурятская (ноҳияи Алар, Иркутск) кор кардааст. Иштирокчии Ҷанги Бузурги Ватанӣ (1941 – 1945). Баъди ҷанг дар Сибиряк (ноҳияи Усолск, Иркутск), Қазоқистон ва Ленинград ба фаъолияти илмӣ пардохт. Соли 1960 ба Тоҷикистон омад. Мудири шуъбаи паразитологияи Институти тадқиқоти илмии чорводорӣ ва ветеринарияи Академияи илмҳои ҶШС Тоҷикистон, (1960 – 1962), мудири кафедраҳои анатомия ва физиология (1962 – 1965), микробиология, эпизоотология ва паразитологияи Институти хоҷагии қишлоқи Тоҷикистон (1966 – 1986) буд. Авесаломов раиси Шуъбаи тоҷикистонии Ҷамъияти умумииттифоқии протозоологҳо ва Шуъбаи тоҷикистонии Ҷамъияти умумииттифоқии микробиологҳо буд.

Фаъолияти илмӣ
--------------

Муаллифи беш аз 150 асару мақолаҳои илмӣ, аз ҷумла 3 монография. Тадқиқоти ӯ ба омӯзишу муолиҷаи трипаносомози асп, роҳҳои муолиҷаи касалии ҳайвонот ва манбаъҳои табиии онҳо оиданд.

Осор
----

* Касалиҳои ҳайвоноти хоҷагии қишлоқ ва ваҳшии Тоҷикистон. — Д. 1973;
* Касалиҳои гӯсфанд. — Д. 1977;
* Болезни крупного рогатого скота и меры борьбы с ними. Учебное пособие. — Д. 1978;
* Болезни лошадей и меры борьбы с ними. Учебное пособие. — Д. 1984.

Ҷоизаҳо
-------

Бо ордени Ҷанги Ватанӣ, дараҷа I, медалҳо, Грамотаи Фахрии Президиуми Совети Олии ҶШС Тоҷикистон, Грамотаи Фахрии ВАСХНИЛ мукофотонида шудааст.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — 608 с. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2021, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.
**Гузоришоти Эйлер** — навъи гузоришот, ки тавассути онҳо интегралҳои намуди

ки ин ҷо
ʃ R(х, у) = R(x, √ f x2 + x + c)
функсияи ратсионалист, ба интеграл аз функсияи ратсионалӣ оварда мешавад. Бори аввал математики рус Л. Эйлер соли 1768 пешниҳод кардааст. Гузориши якум дар ҳолате истифода мешавад, ки а>о бошад.
√ax2+bx+c бо t-√ax ишора мешавад. Гузориши дуввум дар ҳолати с>о будан истифода мегардад: √ax2+bx+c бо t(x-x1) ишора мешавад, ки x1 яке аз решаҳои ҳақиқии сеузваи квадратии ax2+bx+c мебошад. Гузоришии сеюм вақте мавриди истифода мешавад, ки ифодаи таҳти реша ду решаи ҳақиқӣ дошта бошад. √ax2+bx+c=t(x-λ) ишора мешавад, ки ин ҷо λ яке аз решаҳо мебошад. Дар ҳар се ҳолати Г. Э. тағйирёбандаи х ва реша ба воситаи тағйирёбандаи нави t ба таври ратсионалӣ ифода меёбанд.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Гузоришоти Эйлер / Г. Ҷангибеков // Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.
**Автолиз**, аутолиз (аз юн.-қад. αὐτός — *худ* ва λύσις — *вайроншавӣ, таҷзия*) — худ аз худ вайрон шудани бофтаҳои ҳайвонот, рустанӣ ва микроорганизмҳо.

Ҳангоми автолиз аз таъсири ферментҳои гидролизии ҳуҷайра сафедаҳо, карбо­гидратҳо ва чарбҳо таҷзия мешаванд. Дар организмҳои зинда автолиз дар қисмҳои мавтгашта ва ҳуҷайраҳои омоси саратонӣ ба мушоҳида мерасад. Дар рустаниҳо автолиз дар натиҷаи аз ҳарорати паст мавт гаштани ҳуҷайраҳо, зери таъсири моддаҳои заҳрнок (хлороформ, толуол ва ғайра), хушкидан, инчунин ҳангоми осеб ёфтани бофтаҳо ба амал меояд. Автолиз ҳангоми пӯсидани ҷасад низ рӯй медиҳад. Автолизи ҳуҷайраҳои микроб бинобар аз омилҳои физикавӣ, химиявӣ ва биологӣ осеб дидани микроорганизмҳо ба амал меояд. Автолиз инчунин дар мавриди баъзе амалиёти технологӣ, масалан, ферментатсияи тамоку, чой, тайёр кардани силос ва ғайра рух медиҳад.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — 608 с. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2021, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.
**Гудунг**, **чашми гӯсола**, **худунг** — навъе аз ангурҳои хӯрданӣ ва мавизии маҳаллӣ; селексияи халқист.

Токаш зудсабз (26-32 дарсади навдаҳояш самаровар), баргаш миёнаҳаҷм, гирда, панҷпарраи камчок, рӯяш тӯр-тӯр, думчабаргаш кӯтоҳ ва сурхтоб. Гулаш дуҷинса, хӯшааш (вазнаш 370—520 г) калони дукмонанд ё махрутшакл; шингилҳои болоияш нағз инкишоф ёфтаанд. Ғужбаш калон, лунда, рангаш сабзи сафедтоб, рахҳои сурхча дорад, ки танҳо ба гудунг хос аст. Ғужмаш ғафс, қаиш, холҳои майдаи сиёҳтоб дорад. Гӯшташ хамираки сероб, карсосӣ, хуштаъм ва хушбӯй, таъми себро мемонад. Баъди пухтан дар таркибаш то 25-27 % қанд ва 4,5-6 г/л ҷавҳар дорад. 

Даври нашви гудунг 138—153 рӯз буда, нимаи май гул мекунад, мевааш аввали сентябр мепазад. Аз ҳар га 128—180 сентнер ҳосил мегиранд. Меваашро тар мехӯранд, мавиз мехушконанд. Ҳосилашро то зимистон (то декабр — январ) нигоҳ доштан мумкин аст. Ҳангоми хушконидан аз ҳаҷми тараш 25-27 % мавизи хушсифати ишқорӣ ҳосил мешавад. Токаш ба сармо ва камобӣ тобовар буда, дар заминҳои санглоху лалмӣ нағз месабзад. Гудунг аҳёнан дар токзори куҳнабунёд ва ҳотаи сокинони Хуҷанд, Конибодом, Панҷакент, водии Ҳисор, инчунин вилоятҳои Фарғона, Самарқанд, Қашқадарё ва Сурхондарёи Узбакистон вомехӯрад. Ба касалиҳои гарда ва қарасон тобовар аст.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Гудунг // Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.

* Рубан Н. Г. Сорта винограда Средней Азии. Ташкент, 1972;
* Ампелография Узбекистана. Ташкент, 1984.
**Гудунги панҷакентӣ** — навъе аз ангурҳои мавизбоби маҳаллӣ; селексияи халқист.

Баргаш калони панҷпарра (дарозиаш 17-19 см, бараш 16-18 см), камчок, рӯяш суфтаи андак тӯрдор, пушташ бепашмак, думчааш дароз (5-7 см)-и сурхча. Гулаш дуҷинса, хӯшааш калон (дарозиаш 19-26 см, бараш 16-20 см, вазнаш 465—550 г), махрутшакл, шингилҳои болоияш нағз инкишоф ёфтаанд. Ғужбаш калон (дарозиаш 22-25 мм, бараш 19-22 мм, вазни 100-тоаш 950—1057 г), олумонанд. Ғужмаш нафис, мумпардааш ғафс. Гӯшташ хамираки карсосӣ, сершира ва хуштаъм, бӯи анҷир дорад. Тухмаш майда (1-2 дона), қаҳваранг. Дар таркиби ангури расидааш 24 % қанд, 4-5 г/л ҷавҳар мавҷуд аст. Даври нашваш 155—160 рӯз. Нимаи дуюми май гул карда, аввали сентябр мепазад. Ҳосилашро тар мехӯранд, хушконда мавиз мекунанд. Аз ҳаҷми тараш 26-27 % мавизи аълосифати гармиён ҳосил мешавад. Токаш зудсабз, 19-23 дарсади навдаҳояш самаровар, то тирамоҳ 25-35 дарсади навдаҳояш хом мемонанд. Қаламчааш баъди 3 сол бор меоварад. Аз ҳар га 85-105 сентнер ҳосил меғундоранд.

Гудунги панҷакентӣ дар заминҳои санглох низ хуб месабзад. Ҳангоми аз рӯи тартиби 3×2,5 м шинондани ниҳолҳо ва 6-8 буғумӣ монда буридани навдаҳояш аз ҳар га 145—190 сентнер ҳосил ғундоштан мумкин аст. Гудунги панҷакентӣ асосан дар ҳаётаи сокинони деҳаҳои Чорбоғ, Сӯҷина, Ёрӣ, Ғӯсар, Каттақишлоқи ноҳияи Панҷакент, инчунин деҳаҳои гирду атрофи шаҳри Самарқанд парвариш меёбад. Токаш ба касалии гарда устувор буда, аз баргпечаки хӯшаи ток зарар мебинад.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Гудунги панҷакентӣ / Х. Эмомов, Ҳ. Маҳмадқулов // Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.

* Плодоводство, виноградарство и овощеводство Таджикистана. Ч. II. Виноградарство. Сталинабад, 1948;
* Ампелография СССР, малораспространённые сорта винограда. М. 1963;
* Виноградарство Таджикистана. Д. 1970;
* Рубан Н. Г. Сорта винограда Средней Азии. Ташкент. 1972.
**Иброҳимҷон Дӯстализода** (1991, деҳаи Варзикандаи ноҳияи Панҷакент) — шоир ва тарҷумони тоҷик.

Зиндагинома
-----------

Иброҳимҷон Дӯстализода соли 1991 дар деҳаи Варзикандаи Панҷакент ба дунё омадааст. Хатмкардаи факултети филологияи ДМТ аст. Чанд муддат омӯзгорӣ намуда, айни ҳол дар ширкати байналмилалии роҳу кӯпруксозии «Синдзиян Бейсин»-и ҶМ Чин фаъолият мекунад.

Эҷодиёт
-------

Намунаи шеърҳояш дар матбуоти даврӣ интишор ёфтаанд. То имрӯз се маҷмуаи шеър — «Дуруд, фардо»(2012), «Мусиқии нафас»(2016) ва «Пайи имдоди гул»(2018) ба нашр расонидааст. Ҳамчунин, маҷмӯаҳои илмӣ-публитсистии ӯ — «Чашмандози фолклори баъзе деҳаҳои Панҷакент», «Тулуъи беғуруб» ва «Аз пайроҳаи пурхатар то шоҳроҳи бузург» ба қалами ӯ тааллуқ доранд.

Осор
----

* Иброҳими Дӯсталӣ. Моҷарои рафта. — Д.: «Графика Принт», 2019. — 88 с.

Эзоҳ
----

1. ↑  Шароби садсола(тоҷ.). *Tajikistan times* (3 августи 2019). 15 январи 2020 санҷида шуд. Баргирифта аз сарчашмаи аввал 15 январи 2020.
2. ↑  *Иброҳими Дӯсталӣ.* Як қадам то худ.
**Виткон**, **Ваткон**, **Виткун** — деҳа дар ҷамоати деҳоти Иван-Тоҷики ноҳияи Кӯҳистони Масчо, дар ҳамвории соҳили рости дарёи Зарафшон ва доманаи қаторкӯҳи Зарафшон воқеъ гардидааст. Аз Виткон то маркази ҷамоат 3 км, то маркази ноҳия 16 км; рощ мошингард. Аҳолиаш 343 нафар (2017).

Ицтисод
-------

Мактаби таҳсилоти миёнаи умумӣ, бунгоҳи тиббӣ, китобхона, 3 нуқтаи савдои хусусӣ, масҷид дорад. Соҳаҳои асосии хоҷагӣ: боғдорӣ, картошкапарварӣ, чорводорӣ. Заминҳо аз наҳри Камодон ва д. Зарафшон обёрӣ мешаванд.

Мардум
------

Аҳолӣ тақрибан дар асрҳои 7–8 сокин шудаанд. Аз рӯйи ривоятҳо бори нахуст дар Виткон Зайд (аз Самарқанд), Бобус (аз Балх) ва Ҳасан (аз Шаҳрисабз) ном шахсон зиндагиро оғоз кардаанд. Зайд дар Виткон ҷӯйбор кашида меорад ва то имрӯз он бо номи «Ҷӯйи Зайд» боқӣ мондааст. Соли 1956 мардумаш ба Дашти Дилварзин иҷборан кӯчонида шуда, Виткон беодам монда буд. Айни замон тақрибан 2 ҳазор нафар аҳолии Виткон дар қитъаи 2-и ноҳияи Масчо, шаҳраки Зарнисори ноҳияи Қайроққум ва ш. Истиқлол (собиқ Табошар) зиндагонӣ мекунанд. Виткон зодгоҳи донишмандон, хатмкардагони мадраса Сангини Шоҳмуҳаммад (шашмақомхон), Домуллобек (Бухоро), Мулло Қурбон (Самарқанд), Мулло Обид (Бухоро), Махсум Мулло Боқӣ (Бухоро), Абдуҷаббори Шоҳмуҳаммад (Тирмиз), арбобони давлатӣ Саидшо Шосаидов, Насим Салимов ва Сироҷуддин Ҳасанов, олим Амон Нуров, мебошад.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Виткон // Боз — Вичкут. — Д. : СИЭМТ, 2014. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 3). — ISBN 978-99947-33-46-0.

* Тақсимоти маъмурии Ҷумҳурии Тоҷикистон — Д.: СИЭМТ, 2017. — 580 с. — ISBN 978-99947-33-68-2


|  |  |
| --- | --- |
| Тоҷикистон | *Ин мақолаи нопурра аз ҷуғрофияи Тоҷикистон мебошад.Шумо метавонед бо пурра кардани ин ба Википедия кумак кунед.* |


| ⚙️ Flag of Tajikistan Маҳалҳои аҳолинишини ноҳияи Кӯҳистони Масчо |
| --- |
| Марказ | **Меҳрон** |  |
| Деҳоти Иван-Тоҷик | Андарвашт • Арнохун • Арсовит • Вердост • Виткон • Ғаз • Ғувинд • Ғузн • Ғукат • Ғурфкат • Даштак • Дашти Оббурдон • Имбеф • Камодон • Муждиф • Оббурдони Куҳна • Падрох • Пастиғав • Пит • Равнич • Ревомутк • Резгиф • Рогиф • Ронж • Рувоск • Сурхкат • Устунг • Худгифи Офтоб • Худгифи Соя • Хупт • Ҳадишаҳр • Ҷағандиф • Эсизи Боло • Эсизи Поён |
| Деҳоти Лангар | Валиғонд • Вардотич • Водиф • Ғудок • Дашти Миёна • Деҳавз • Деҳманора • Деҳсор • Истошон • Лангар • Ланглиф • Мадрушкат • Падаск • Пакшиф • Палдорак • Роғ • Сабағ • Самҷон • Табушн • Туро • Хайробод • Худгифи Боло • Ярм |
**Иброҳими Карминӣ** (Амир Иброҳим, с.тав. 1490 Кармина, с.ваф. 1561 Бухоро), навозанда сароянда оҳангсоз, мусиқидон ва суханвари тоҷик. таркиботи сози барбат, таъсири савту навоҳои ин соз ба одамон, созҳои маъмули замони Хусрави Парвиз (592-628) буд. Мусиқиро дар зодгоҳаш (аз падараш) омӯхт. Дар овозхонӣ ва сознавозӣ сабки хоса дошта, мӯътакид ба сабки бостонӣ буда, дар идомати суннатҳои иҷроии мардумӣ корҳои зиёди ҳунарӣ менамудааст. Иброҳими Карминӣ барои такмили дониши ҳунарӣ ба шаҳрҳои Марв, Ҳирот, Балх, Самарқанд ва Бухоро сафар намуда, бо донандагону нобиғони созу овоз аз Ҷаъфари Қонунӣ, Устод Султонмуҳаммади Удӣ ва Абдохалифа наздик шинос шуда, дар иртибот бо шеъру мусиқӣ ҳунар андӯхт. Муддати чанд дар дарбори Шайбониён (1500-1599) Абдуллохони аввал (1530-1540), Абдулазизхон (1540-1549) чун мутриб хидмат карда, аз дарсҳои ҳунарии Кавкабии Бухороӣ баҳ-раҳои зиёди эҷодӣ бардоштааст. Иброҳими Карминӣ дар овозхонӣ сабк ва маҳорати баланди иҷроӣ дошта, дар ҳав-заҳои ҳунарии Бахорою Самарқанд бо номи «бул-булнавои карминӣ» машҳур будааст. Дар шаклу анвои мусиқӣ «савт», «амал», «қавл», «нақш», «рехта» ва «сунбулӣ» сохта, махсусан, дар тазмини усули мақомҳои «Ҳусайнӣ», «Исфаҳон», «Рост» танифоти зиёд сохта, ғазалро некӯ мегуфтааст.

Адабиёт
-------

Абулфараҷ Исфаҳонӣ, Китоб-ал-оғонӣ, Миср, 1900-05; Ҳумоӣ Ҷ. Таърихи адабиёти Эрон, Табриз, 1332; Шаъбонӣ А. Аз Куруш то Паҳлавӣ, Шероз, 1346; Машҳун А. Таърихи мусиқии Эрон, ҷ.1, Теҳрон,; Фарҳангномаи мусиқии Эрон, Теҳрон, 1376; Энциклопедияи адабиёт ва санъати тоҷик, ҷ.1, Душ. 1988; Farmer H.A. hictory of Arabian Music, London, 1945.

Ҳамчунин нигаред
----------------

* Шашмақом

Сарчашма
--------

1. ↑  Донишномаи Шашмақом./Зери таҳрири Олимов К. Абдувалиев А. Азизӣ Ф. Раҷабов А. Ҳакимов Н. – Душанбе, 2009. - с. 83 ISBN 978-99947-49-13-3
**Вита́лий Ио́сифович Голда́нский** (18 июн 1923, Витебск — 14 январ 2001, Маскав) - физикдон ва кимиёдони рус, академики АИ Русия (1981).

Зиндагинома
-----------

Дар факултаи кимиёи донишгоҳҳoи Ленинград (1939–41), Қазон (1942–43), Маскав (1943–44) таҳсил кардааст. Дар Институти физикаи кимиёии АИ ИҶШС, Институти физикаи АИ ИҶШС (1942–61), аз соли 1961 дар Институти физикаи кимиёӣ (аз соли 1988–94 директор) кор кардааст. Солҳои 1994–2001 директори генералии Институти муттаҳидаи физикаи кимиёии ба номи Н. Н. Семёнови АИ Русия. Проф. Институти муҳандисию физикии Маскав ва Институти технологияи дақиқи кимиёии Маскав (аз соли 1956). Виталий Голданский асосгузори кимиёи ҳастаӣ ҳамчун ҳудуди байни физикаи кимиёӣ, физикаи ҳастаӣ ва радиокимиё мебошад. Ӯ усулҳои кимиёи ҳастаӣ ва кимиёи энергияҳои баландро барои омӯзиши молекулаи мономер, робитаи сохти модда ва қобилияти вокуниш (реаксия)-и онро дар сатҳҳои молекулавӣ ва фаромолекулавӣ истифода намуд. Дар асоси таҳқиқот оид ба кимиёи позитроний Виталий Голданский усулҳои муайян кардани суръати вокунишҳои сареи кимиёӣ (то ҳадди 10-12с) ва нуқсҳои ҷисми сахтро пешниҳод кардааст. Солҳои 1970 Виталий Голданский ҳамроҳи ҳамкорони худ зуҳуроти ҳадди пасттарини ҳарорати суръати вокуниши кимиёиро кашф намуд. Назарияи ин раванд бо ёрии интиқоли тунели (нақбӣ)-и электрон, атоми ҳидроген ё афзоиши занҷири полимерӣ (ба ном механизми тунелгардонии молекулавӣ) тавсиф дода шудааст. Тавсеаи ин ғоя ба татбиқи корбасти амали молекулаҳои биологӣ барои омӯзиши имконияти ташаккули молекулаҳои органикӣ дар муҳити пастҳарорати кайҳони кушод (муаммои эволютсияи кимиёӣ ва пешазбиологии ҳаёт) мусоидат мекунад. Виталий Голданский дар инкишофи усули тайфбинии гамма-резонансӣ саҳми арзанда гузошта, зуҳуроти асимметрияи тайфҳои мёссбауэриро кашф ва маънидод карда, онҳоро дар омӯзиши филиззот, кристаллҳои ғайриорганикӣ ва филиззию органикӣ, ҷисмҳои аморфӣ ва объектҳои биологӣ истифода намудааст. Виталий Голданский узви 12 академияи хориҷӣ буда, бо Мукофоти ленинӣ (1980) ва Мукофоти давлатии Русия (2000) сарфароз гардидааст.

Осор
----

* Ядерные реакции (учебное пособие). М. 1984;
* Физика высоких энергий (учебное пособие). М. 1985;
* Кинематические методы в физике высоких энергий. М. 1987.

Эзоҳ
----

1. 1 2 3 4  Гольданский Виталий Иосифович // Большая советская энциклопедия (рус.): [в 30 т.] / под ред. А. М. Прохоров — 3-е изд. — М.: Советская энциклопедия, 1969.
2. 1 2

Сарчашма
--------

* Голданский Виталий Иосифович // Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️  Гузариш ба унсури Викидода  Вебгоҳҳои мавзӯъӣ | 
* All-Russian Mathematical Portal

 |
| Фарҳангҳо ва донишномаҳо | 
* Большая российская (старая версия)

 |
| 

| Дар феҳристҳои китобшинохтӣ |
| --- |
| 
* BNF: 13624413f
* GND: 119517493
* ISNI: 0000 0001 1686 6288
* J9U: 987007458542405171
* LCCN: n50068300
* NKC: jn20000601962
* NTA: 080080707
* NUKAT: n98044719
* SUDOC: 056928645
* VIAF: 92663373
* WorldCat VIAF: 92663373

 |

 |
**Валентина Ивановна Матвиенко** (то издивоҷ **Тютина**, 7 апрели 1949, Шепетовка, вилояти Каменетс-Подолск, ҶШС Украина, СССР) — арбоби сиёсӣ ва давлатӣ, дипломати шӯравӣ ва рус. Аз 21 сентябри соли 2011 раиси Шӯрои Федератсияи Маҷлиси Федералии Федератсияи Русия. Сенатори Федератсияи Русия аз мақомоти иҷроияи ҳукумати Санкт-Петербург аз 31 августи соли 2011. Аъзои Бюрои Шӯрои Олии ҳизби «Русияи воҳид».

Губернатори Санкт-Петербург аз 5 октябри соли 2003 то 22 августи соли 2011. Солҳои 2003-2011 раиси ҳукумати Санкт-Петербург. Солҳои 1998-2003 муовини раиси Ҳукумати Федератсияи Русия. Солҳои 1997-1998 Сафири Фавқулода ва Мухтори Федератсияи Русия дар Юнон.

Кавалери пурраи ордени «Нишони хидмат дар назди Ватан». Ритсари ордени апостоли муқаддаси Андрейи Первозванний (2019). Шаҳрванди фахрии Санкт-Петербург (2017). Шаҳрванди фахрии шаҳри Кисловодск (2019).

Эзоҳ
----

1. ↑  Бюро Высшего совета Партии(пайванди дастнорас — *таърих*).  Единая Россия. 17 сентябри 2013 санҷида шуд. Баргирифта аз сарчашмаи аввал 27 ноябри 2013.
**Малха́з Асатиа́ни** (гурҷӣ: მალხაზ ასათიანი; зод. 4 август 1981, Кутоисӣ) — футболбози гурҷистонӣ.

Эзоҳ
----

1. 1 2  Transfermarkt.com(бис.) — 2000.
2. 1 2  (бис.)
3. 1 2   (исп.)

Малхаз Асатиани 4 августи соли 1981 дар Гурҷистон ба дунё омадааст. Ӯ аз хурди футболбозиро дӯст медошт. Махлаз Асатитянӣ бозингари Гурҷистон, ҳимоятгар ва нимҳимоятгари дастаи Локомативи Москва мебошад. Ба бозингари машҳури Кахи Асатиянӣ ягон майда муносибат надорад, онҳо ҳамном ҳастанд.

Дастовард
---------

* Дорандаи медали Биринҷии Ҷоми Русия дар соли 2005.
* Дорандаи кубки олии Русия дар соли 2005.
* Чемпиони Русия дар соли 2005.

Эзоҳ
----
**Гондвана** (аз номи вилояти таърихии Осиёи Марказӣ) — қитъаи бузурги фарзиявӣ, ки ба ақидаи бисёр олимон дар охири эраи палеозой ва ибтидои мезозой дар Нимкураи ҷанубии Замин вуҷуд доштааст. Г. қариб тамоми Африқои имрӯза (ба ғайр аз кӯҳҳои Атлас), нимҷазираҳои Арабистону Ҳиндустон (ҷанубтари Ҳимолой), қисми ғарбии Австралия, қисматҳои марказӣ ва шарқии Амрикои Ҷанубӣ, қисми зиёди Антарктидаро дар бар мегирифт. Ба ақидаи ҷонибдорони фарзияи мавҷудияти Г. дар давраҳои пратерезой ва карбони боло дар ҳудуди Г. яхбандии васеъ ҳукмрон будааст. Пайҳои яхбандии карбони боло дар Амрикои Марказӣ ва Ҷанубӣ, ҷануби Африқои Ҷанубӣ, Ҳиндустон ва Австралия маълуманд. Тақрибан 150 млн сол қабл қитъаи Г. ба ду қисмат ҷудо гардидааст, ки дар яке аз онҳо Африқо ва Амрикои Ҷанубӣ, дар дигараш Австралия, Антарктида ва нимҷазираи Ҳиндустон ҷойгир буданд. Бори охирин тамоми қитъаҳои Г. 70-80 млн сол қабл аз ҳам ҷудо шудаанд. Ҳаракати қитъаҳои аз ҳамдигар ҷудошудаи Г. ва ба ҳам бархӯрдани онҳо бо қисми Лавразия боиси кӯҳпайдошавӣ гардид. Дар натиҷаи фишороварии қитъаи Африқо ба Аврупо кӯҳҳои Алп ва бархӯрдани қитъаи Ҳиндустон ба Осиё кӯҳҳои Ҳимолойро ба вуҷуд овард. Дар ибтидои мезозой як қисми Г. фурӯ рафта, уқёнуси Ҳинд пайдо шудааст, қисми дигараш ҳамчун платформаҳои Бразилия, Африқо, Ҳинд ва Австралия боқӣ мондааст. Дар давраҳои карбон ва перм дар қитъаи Г. набототи хосси минтақаи муътадил ва сард — рустаниҳои чилбуғумшакл, лучтухмҳои сода, папоротникҳо (фарн) мерӯидаанд.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* Гондвана // Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.
Китобхонаи миллӣ - толори китобҳои нав.JPG
Китобхонаи миллӣ - толори китобхонаи электронӣ.JPG
Дар Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон "Дар бораи фаъолияти китобдорӣ" (16 июли соли 2003) 
Боби I.Моддаи 4. **Шаклҳои асосии китобхонаҳо** муайян карда шудаанд.
Ҳама гуна мақомоти қокимияти давлатӣ, шахсони воқеӣ ва ҳуқуқӣ ба таъсис додани китобхонаҳо ҳуқуқ доранд. Мутобиқи тартиби таъсисдиҳӣ ва шаклҳои моликият, шаклҳои асосии китобхонаҳои зерин маълуманд:
китобхонаҳои давлатӣ, ки аз ҷониби мақомоти ҳокимияти давлатӣ таъсис дода мешаванд, аз он ҷумла: 

* китобхонаи миллии Ҷумҳурии Тоҷикистон;
* китобхонаҳои ҷумҳуриявӣ;
* китобхонаҳои вазоратҳо ва дигар мақомоти ҳокимияти иҷроия;
* китобхонаҳои вилоятӣ, шаҳрӣ, ноҳиявӣ, ки аз ҷониби мақомоти ҳокимияти маҳаллӣ таъсис дода мешаванд;
* китобхонаҳои Академияи илмҳои Ҷумҳурии Тоҷикистон, пажўҳишгоҳҳои илмию тадқиқотӣ, муассисаҳои таълимӣ;
* китобхонаҳои корхонаҳо, муассисаҳо ва ташкилотҳо;
* китобхонаҳои иттиҳодияҳои ҷамъиятӣ;
* китобхонаҳои хусусӣ;
* китобхонаҳое, ки аз ҷониби шахсони воқеӣ ва ҳуқуқии хориҷӣ, инчунин созмонҳои байналмилалӣ тибқи шартномаҳои байналмилалии Ҷумҳурии Тоҷикистон таъсис дода шудаанд.

Инҷоро ҳам бингаред
-------------------

Китобхонаи миллии Тоҷикистон

 
Викианбор маводҳои вобаста ба мавзӯи 
***Шаклҳои асосии китобхонаҳо*** дорад

Адабиёт
-------

* Китобдор № 1(пайванди дастнорас)
* kmt.tj
**Гондҳо** — яке аз қавмҳои Ҳиндустони Марказӣ, ки аксарашон дар иёлатҳои Мадҳя-Прадеш, Маҳараштра, Чҳатисгарҳ, Телангона ва Уттарпрадеш сукунат доранд. Шумораашон 4 млн буда, ватани таърихии худро Гондвана мешуморанд. Г. ба шеваҳои гуногуни гондӣ (гурӯҳи оилаи забонҳои дравидӣ) гуфтугӯ карда, дар байнашон забонҳои ҳиндӣ ва урду низ маъмул аст. Аксари эътиқодмандон пайрави ҳиндуия ва боварҳои қадимии суннатӣ мебошанд. Г. то асри 20 бо усули сӯзонидани ҷангалзорҳо заминро кишт мекарданд. Машғулияти асосии Г. кишоварзӣ (гандум, шолӣ, арзан ва ғ.) ва ҳунармандӣ аст. Имрӯз дар феҳристи расмии қабилаҳои Ҳиндустон сабт шуда, тӯли даҳсолаҳои охир раванди омезишашон бо қавмиятҳои дигари кишвар боло рафтааст.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* Гондҳо // Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.
**Голф** (англ. golf) — бозии варзишиест, ки дар ҳавои кушод доир мегардад. Бозигарон ба таври фардӣ ё дастаӣ кӯшиш мекунанд, ки ба василаи чавгон тӯби чиндори каучукӣ (гӯй)-и қутраш 14 см, вазнаш 42,5-46 г-ро дар майдони махсуси масоҳаташ 50-200 ҳазор м2 даруни сӯрохҳо андозанд.

Майдони голф
------------

Майдон ё замини голф метавонад дар саҳро, боғҳои истироҳат ҷойгир шавад. Дар бозӣ 9-18 сӯрох ба кор меояд, ки қутри ҳар кадоми онҳо 10,8 см ва умқашон 10 см буда, бо парчамҳои хурд аломатгузорӣ мешаванд. Бозӣ аз баландии махсус (2,5 см) шурӯъ мегардад. Бо зарбаи нахустин тӯб вориди майдон карда мешавад. Пас аз ин ба тӯб даст расондан манъ аст. Вобаста ба шумораи бозигарон ва комбинатсияи ҳарифон 6 намуди голф вуҷуд дорад. Бозӣ аз рӯи сӯрохиҳо (бо дарназардошти шумори сӯрохиҳои фатҳшуда) ва аз рӯи шумораи зарбаҳо натиҷагирӣ мешавад. Бозигарон аз 14 чавгони гуногун истифода мебаранд. Дар бозии голф ба кафши махсуси мехдоре ниёз аст, то ки пойи бозигар ҳини зарба задан начархад. Либоси голф барои роҳат ҳаракат кардани бадан аз матоъи ҷинси махсус дӯхта мешавад. Борҷомаи голф-бозӣ низ махсус аст — он дар зери худ чархҳо дорад ва ба бозигар имкон медиҳад, ки 14 чӯби (чавгон)-и худро дар он ҷой карда, ба роҳат дар саросари майдон ҳамроҳи худ бибарад. Ҳар кадом аз ин чӯб (чавгон)-ҳо барои задани зарбаҳои гуногун ба кор мераванд. Ҳар бозии голф аз 4 то 5 соат тӯл мекашад ва қонунҳои хосси худро дорад.

Таърих
------

Нахустин ёддошти хаттӣ дар бораи голф соли 1457 дар қонуни парламенти Шотландия омадааст. Соли 1744 дар ин кишвар нахустин дастаи голф таъсис дода шуд. Нахустин мусобиқаи озоди голф соли 1860 баргузор гардид. Голф дар барномаи Бозиҳои олимпии солҳои 1900 ва 1904 дохил карда шудааст. Аз соли 1927 байни голфбозони ҳирфавии ИМА ва Аврупо мусобиқаҳои Ҷоми Райдер ва аз соли 1953 Ҷоми ҷаҳонӣ баргузор мегардад. Федератсияи байналмилалии голф соли 1958 таъсис ёфт, ки 101 федератсияи миллиро (то 2007) дар бар мегирад. Ин бозӣ дар ИМА, Британия, Австралия, Ҷопон, Канада, Ҳиндустон маъмул аст. Дар ҷаҳон 500 ҳазор нафар ба ин бозӣ машғуланд. Мусобиқаҳои Хӯди бузург — Мастерс, Чемпионати озоди ИМА, (US Open), Чемпионати озоди Британия (The Open Chapmionship) ва чемпионати Ассотсиатсияи ҳирфаии Голф (PGA Chapmionship) аз ҷумлаи бузургтарин мусобиқаҳои ҳирфаӣ байни мардон мебошанд.

Ҳамчунин нигаред
----------------

* Туби голф

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Голф // Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️  Гузариш ба унсури Викидода  Фарҳангҳо ва донишномаҳо | 
* Большая датская
* Большая каталанская
* Большая китайская
* Большая норвежская
* Большая российская (старая версия)
* Большая советская (1 изд.)
* Канадская
* Спортивная каталанская
* Хорватская
* Britannica (онлайн)
* Universalis

 |
| 

| Дар феҳристҳои китобшинохтӣ |
| --- |
| 
* BNE: XX528505
* BNF: 11937372v
* GND: 4021569-6
* J9U: 987007533645805171
* LCCN: sh85055804
* NDL: 00562552
* NKC: ph120580

 |

 |
**Lua error in Модул:Wikidata at line 301: Функция для отображения значения не найдена..**

**Гонококк** (лот. Neisseria gonorrhoeae) — як навъ мавҷудоти ба чашм ноаёни лӯбиёшакл. Андозаашон 1,25-1,0 х 0,7-0,8 мкм. Бактерияҳои аэроб буда, дар шароити барзиёдии намии нисбии ҳаво рушд мекунанд. Гонококкҳо ангезандаи бемориҳои сӯзок, уретрит, сервитсит, салпингит, проктит, артрит, конъюнктивит ва фарингит мебошанд. Баъзан боиси илтиҳоби ҳалқум ва рӯдаи рост низ мешаванд. Гонококкҳо ба одами солим аз шахси бемор дар натиҷаи мубошарат, гоҳо тавассути либоси таг, сачоқ, лиф ва ғ. интиқол меёбанд. Аз роҳи аъзои таносули модар сироят ёфтани тифл низ имкон дорад (мас. ҳангоми бемории чашм — бленнорея).

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* Гонококкҳо // Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.
**Голфстрим** (англ. gulf stream — ҷараёни халиҷ) — ҷараёни гарми қисми шимолии уқёнуси Атлантик, яке аз ҷараёнҳои гарми пурзӯри уқёнуси Олам.

Аксаран Г. аз соҳилҳои уқёнуси Атлантик (нимҷазираи Флорида) то нимҷазираи Скандинавия, ҷазираҳои Шписберген, баҳри Баренс, Замини Нав ва уқёнуси Яхбастаи Шимолӣ ба масофаи 10 ҳазор км тӯл кашида, ҷараёни пуриқтидори паҳнояш 70-90 км аст ва амалан то қаъри уқёнус давом мекунад. Суръати калонтарини Г. дар қабати болоии уқёнус якчанд м/с буда, баробари зиёдшавии чуқурии баҳр зуд паст мешавад. Масрафи пурраи об дар ҷараён тартиби 0,1 км3⁄с-ро ташкил медиҳад. Масрафи оби Г. қариб 50 млн м3⁄с мебошад, ин аз масрафи оби тамоми дарёҳои олам 20 маротиба зиёд аст. Иқтидори гармоии Г. тақр. 1,4•1015 ватт аст. Г. захираи калони гармӣ ва намак дошта, мушаххасоти он дар давоми сол тағйир меёбад. Ҳарорати миёнаи солонаи сатҳаш — 25оС, шӯриаш 36,2-36,4 %֯º,, дар умқи 400 м ҳарорат 10-12оС. Шӯрии аз ҳама зиёд (36,5 %º) дар умқи 200 м мушоҳида шудааст. Дар канори ҷанубии тунукобаи Нюфаундленд аз шимол ба сӯи Г. ҷараёни сарди Лабрадор равон шуда, дар натиҷаи омезиши обҳои гарму хунук оби боло ба поён гардиш мекунад. Тахминан дар 40о т. ғ. Г. тадриҷан ба ҷараёни шимолии Атлантик мегузарад. Системаи ҷараёнҳои гарми Г. ба хусусиятҳои ҳидрологию биологии баҳрҳо ва умуман худи уқёнуси Яхбастаи Шимолӣ ва нармшавии иқлими мамлакатҳои Аврупо, ки дар соҳилҳои уқёнуси Атлантик ҷой гирифтаанд, таъсири калон мерасонад. Дар миқёси сайёра Г. чун ҷараёнҳои дигари Замин дар натиҷаи чархиши он гирди меҳвар ва пароканиши ҷараёнҳои пассатҳои тропикӣ ба вуҷуд меояд. Дар ҳар минтақа самт ва мушаххасоти Г. ба соҳили қитъаҳо, реҷаи ҳароратӣ, тақсимоти шӯрӣ ва дигар омилҳо вобаста мебошад. Олимон пешгӯӣ мекунанд, ки реҷаи Г. дар натиҷаи тағйирёбии иқлим дигар шуда, минбаъд иқлими Аврупо торафт сард мегардад.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* Голфстрим / М. Азимова // Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.