recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Барот Қосим** (форсӣ: برات قاسم‎; с. тав. ва ваф. номаълум) — хаттоти тоҷик (нимаи дуюми а. 19).

Зиндагинома
-----------

Зодгоҳаш Самарқанд. Дар навиштани хатти насх ва настаълиқ устод будааст. Ба саҳҳофӣ, заргарӣ, муҳрканӣ низ шуғл варзидааст. Лавҳаҳои ёдгориҳои меъмории Самарқандро хаттотӣ намудааст. «Самария» ном асари доир ба таърихи Самарқанд офаридаи Абутоҳирхоҷаи Самаркандиро аз тоҷикӣ ба ӯзбекӣ тарҷума намуда, онро бо хатти настаълиқи хоно ва зебо китобат кардааст, ки ҳоло дар Ганҷинаи дастнависҳои шарқии Институти шарқшиносии АИ Ҷумҳурии Ӯзбекистон маҳфуз аст.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* Барот Қосим / С. Султонов // Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.
**Турби кӯҳӣ, хрен** (лот. Armorácia rusticána) — гиёҳи бисёрсолаест aз оилаи чилликгулҳо дар шароити зироат — гиёҳи як ё дусола.

Тавсифоти гиёҳшинохтӣ
---------------------

Пояаш рост, аз 50 то 160 см қад мекашад. Барги бехи пояаш калони паршакл (дарозиаш 30—60 см, бараш 10—15 см), гулаш майдаи сафед, ғилофакаш гирдаи дупалла (паллааш 4— тухма). Pосани худрӯй дар кишварҳои Европа мерӯяд. Дар Кавказ ва Сибир Pосани кишта дар баъзе ноҳияҳо худрӯй шудааст. Дар ҷойҳои сернам ва соҳили дарёҳо месабзад. Май — июл гул мекунад.

хрен чун гиёҳи нуқлӣ ва тавобил дар асри 1 мелодӣ маъмул буд. Ҳоло онро дар бисёр мамлакатҳои дунё — Ҳиндустон, Амрико, Русия (вилоятҳои Ярослав, Иванов) ва ғайра мекоранд. Хрен чун сабзавот ва зубуда махсусан дар кишварҳои Осиё, баҳри Миёназамин ва Европа маъмул аст. Хренро аз қаламча (дарозиаш 10—15 см) мерӯёнанд. Қаламчаро аввали баҳор ё тирамоҳ (байни қаторҳо 60—70 см, байни ниҳолҳо 25—30 см) мешинонаяд. Дар замини сернам ва серпору хуб месабзад. Бехашро сентябр-октябр меғундоранд. Аз ҳар га хрензор 100—300 с ҳосил мегиранд. Бехи хрен ғафс, сермағз аст. Онро хом ё ҷӯшонда бо таом истеъмол мекунанд. Бехи тари хрен бӯй ва таъми тунди хосе дорад. Шакидаи бехи тар ва хушки хрен таомро хушбӯю хуштаъм мекунад. Баргашро ҳам ҳангоми консервонӣ ва очоронии бодиринг, помидор, занбӯруғ ва ғайра истифода мобаранд.

Хосиятҳои доруӣ
---------------

хрен гиёҳи доруӣ аст. Дар тибби халқӣ бо бехи хрен касалиҳои обхӯра (истисқо), пайвандак (ревматизм), саратон, зангила, мафосилро табобат мекунанд. Шакидаи бехаш (як чойчумчааш бо асал) омили иштиҳоовар (мушаҳҳӣ) аст. Ғайр аз ин, аз шакидаи он марҳам сохта ҳангоми радикулит ба миёи мебанданд. Хрен хусусияти хуби фитонтсидӣ дорад. Бактерияҳои касалиангезро нобуд мекунад. Шакидаи хрен хусусияти фитонтсидии худро то 20 рӯз нигоҳ медорад. Бехи хрен 100—171 мг% витамини С, каротин, витаминҳои гурӯҳи В, ангиштоб, равғани эфир, намакҳои минералӣ (асосан Са, К, Р), гликозидиси ширин, ферменти мирозин, пайвастҳои сулфурдор, баргаш 526 мг% витамини С, ширааш моддаи лизотсим ва витамини С (0,25 %) дорад.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Росан / М. Ҳоҷиматов. С. Бобохоҷаева // Сақофӣ — Ховалинг. — Д. : СИЭСТ, 1987. — (Энциклопедияи Советии Тоҷик : [дар 8 ҷ.] /  сармуҳаррир М. Д. Диноршоев ; 1978—1988, ҷ. 7).

* Минаева Г. Лекарственные растения Сибири, Новосибирск, 1970;
* Скляревский Л. Я. Целебные свойства пищевых растений, М. 1972;
* Вехов В. Н. Губанов И. А. Лебедева Г. Ф. Культурные растения СССР М. 1978.
Нақби Истиқлол
**Туннел** (англ. tunnel), **нақб** — иншооти зеризаминӣ ё худ зериобиест барои ҳаракати нақлиёт, дигар кардани масири об, гузаронидани коммуникатсияҳо ва ғайра. Андозаи туннел ба таъйиноти он ва шароити топографӣ, геологӣ, иқлимии маҳал вобаста аст. Нахустин туннели киштигард (тақрибан 160 м) дар Франсия (охири асри 17) ва аввалин туннели роҳи охири (тақрибан 1190 м) дар Бритониёи Кабир (1826—1830) сохта шуда буд.

Дар Тоҷикистон бо мақсади обёрӣ намудани заминҳои бекорхобидаи дашти Данғара туннели Данғара (дарозиаш тақрибан 13500 м) ба истифода дода шуд (1986), ки яке аз калонтарин туннелҳои мамлакат ба ҳисоб меравад.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Туннел // Сақофӣ — Ховалинг. — Д. : СИЭСТ, 1987. — (Энциклопедияи Советии Тоҷик : [дар 8 ҷ.] /  сармуҳаррир М. Д. Диноршоев ; 1978—1988, ҷ. 7).
Занҷири Дар
**Занҷири Дар** — ҷузви дару дарвоза, силсилае, ки аз ҳалқаҳои филиззии бо ҳам пайваст иборат аст. Занҷири дар, ки аз 3 то 4–5 ҳалқа дошт, дар берун ва даруни дар насб мегардид ва маъмулан ду вазифаро адо мекард: яке барои бастани дар (аз дарун ё берун) ва дигаре ба хотири огоҳ кардани соҳибони хонавода аз ташрифи касе. Чун Занҷири дарро ба тахтачӯби дар мезаданд, он садои зангӯламонанде мебаровард ва соҳибхона аз омадани шахси бегона ё худӣ огоҳ шуда, дарро мекушод.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Занҷири дар // Замин — Илля. — Д. : СИЭМТ, 2017. — С. 53. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 7). — ISBN 978-99947-33-89-9.
**Илҳомҷон Абдушукур Бобозода**  (тав. 1977, ноҳияи Варзоб) — биологи тоҷик, номзади илмҳои биология

Зиндагинома
-----------

Илҳомҷон Абдушукур Бобозода фаъолиятро аз соли 1995 дар мактаби № 2-и н. Варзоб ҳамчун лабарант оғоз намуда, соли 1996 омӯзгори синфҳои ибтидоӣ, 2000 омӯзгори фанни биология, соли 2006 ходими хурди илмии Парваришгоҳи набототи кӯҳии Варзоб, соли 2008 ходими илмӣ, 2009 ходими калони илмии Институти ботаника, физиология ва генетикаи растании Академияи илмҳои Ҷумҳурии Тоҷикистон, 2010 директори муассисаи таҳсилоти миёнаи умумии № 2, н. Варзоб, солҳои 2017 - 2020 дар вазифаи сардори раёсати маорифи н. Варзоб ва аз соли 2020 инҷониб дар вазифаи декани факултети биологияи Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи С. Айнӣ кор мекунад. Рисоларо дар мавзуи «Хусусиятҳои биоэкологӣ ва физиологии анори муқаррарӣ ва хурмои кавказӣ дар шароити Тоҷикистон» дифоъ намудааст (2014). Муаллифи зиёда аз 35 мақолаи илмӣ, иштирокчии беш аз 25 конфронсияи илмӣ – амалии ҷумҳуриявӣ ва байналмилалӣ.

Осор
----

* Растаниҳои субтропикии Осиёи Марказӣ. Д. 2016.

Пайвандҳо
---------

Энсиклопедияи Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи С. Айнӣ
**Идӣ** - порчаҳои шеърие, ки дар шаклҳои гуногун чун рубоӣ, дубайтӣ, маснавӣ ва фардбайт аз тарафи мударрисону шахсони босавод пеш аз ҷашни Наврӯз, идҳои Қурбон, Рамазон ва моҳи Раҷаб ба муносибати ба таътил баромадани шогирдон дар коғазҳои махсус навишта мешуданд. Дар мадрасаҳо ва мактабҳои шаҳрҳои Бухоро, Самарқанд, Хуҷанд, Истаравшан, Ҳисор идиҳо дар байни аҳолӣ зуд паҳн гашта, ба истифодаи доираи умум қарор мегирифт. Баъзе идиҳоро оммаи мардум эҷод кардаанд. То ба имрӯз нусхаҳои зиёди идиҳо сабт ва нашр гаштаанд. Дар шаҳрҳои тоҷикнишин ва саросари кишвар фаъол аст.

Эзоҳ
----

1. ↑  Феҳристи миллии намунаҳои мероси фарҳангии ғайримоддӣ./ Пажӯшиҳгоҳи илмӣ-тадқиқотии фарҳанг ва иттилооти Вазорати фарҳанги ҶТ - Душанбе: "Ирфон", 2014, - С. 64
2. ↑  ПИТФИ Феҳристи миллии намунаҳои мероси фарҳангии ғайримоддӣ (пайванди дастнорас)

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Ин мақолаи нопурра аз таърих мебошад.Шумо метавонед бо пурра кардани ин ба Википедия кумак кунед.* |
**Крин Антонеску** (рум. Crin Antonescu; зод. 21 сентябр 1959, Тулча) — арбоби давлатӣ ва сиёсии Руминия, раиси Ҳизби миллии либералии Руминия, раиси Сенати Руминия.

Зиндагинома
-----------

21 сентябри соли 1959 дар шаҳри Тулча таваллуд шудааст.

### Маориф

Ӯ соли 1985 факултаи таърихи Донишгоҳи Бухарестро хатм карда, пас аз он муаллими таърих кор кардааст. Аз соли 1989 то соли 1990 нозири аз Осорхонаи таърих ва археологияи Тулча буд.

### Фаъолияти сиёсӣ

Аз соли 1996 то соли 2008 ӯ узвиПалатаи вакилони Руминия буд. Дар интихоботи парлумонии соли 2008, Крин Антонеску сенатори Руминия аз Бухарест интихоб шуд. 16 декабри 2008 муовини раиси Сенати Руминия шуд, 30 августи 2009 истеъфо дод. Крин Антонеску дар интихоботи президентии соли 2009 иштирок карда, бо 20.02% мақоми севумро ишғол кард. Дар даври дуввум ӯ аз номзади Ҳизби сотсиал-демократ Мирча Ҷоанэ пуштибонӣ кард .

5 феврали соли 2011 Ҳизби миллии либералии Руминия бо сотсиал -демократҳо ва муҳофизакорон эътилоф таъсис дод, моҳи майи соли 2012 раҳбари сотсиал -демократ Виктор Понта сарвазири Руминия интихоб шуд.

3 июли 2012 Крин Антонеску Президенти Сенати Руминия интихоб шуд . 6 июли 2012 Парлумони Руминия ба президенти Руминия Траян Бэсеску импичмент эълон кард. . Ҳамзамон, Крин Антонеску иҷрокунандаи вазифаи президенти Руминия шуд . 21 август Додгоҳи конститутсионии Руминия раъйпурсиро оид ба импичмент алайҳи Бэсеску беэътибор донист ва ба ин далел ӯ ҳаққи бозгашт ба вазифаҳои худро гирифт.

Эзоҳ
----

1. ↑  Новым председателем румынского Сената избран Крин Антонеску Бойгонӣ шудааст 9 май 2018  сол. // 3 июля 2012
2. ↑  BBC Russian — Лента новостей — Президенту Румынии Траяну Бэсеску объявлен импичмент
3. ↑  Крин Антонеску назначен временно и.о. Президента Румынии // 6 июля 2012

Пайвандҳо
---------

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️  Гузариш ба унсури Викидода  Дар шабакаҳои иҷтимоъӣ | 
* Твиттер
* Фейсбук

 |
| Фарҳангҳо ва донишномаҳо | 
* Большая норвежская

 |
**Идибек Зиёев** (*Зиёев Идибек Ғозиевич*; тав. 21 июли 1955, деҳаи Хек, ноҳияи Дарвоз, ВМКБ) — файласуфи тоҷик, доктори илмҳои фалсафа (2006), профессор (2011).

Зиндагинома
-----------

Хатмкардаи факултаи шарқшиносии УДТ (ҳоло ДМТ; 1977). Тарҷумони забони арабӣ (Ироқ; 1977‒1980), муҳаррири редаксияи фалсафа ва ҳуқуқи Сарредаксияи илмии ЭСТ (1980‒1983), хидмат дар сафҳои Қувваҳои Мусаллаҳи ИҶШС (Сурия; 1983‒1986). Аспиранти Институти фалсафа ва ҳуқуқи АИ Ҷумҳурии Тоҷикистон (1990‒1992), ҳамзамон то соли 1995 устоди кафедраи фалсафаи АИ Ҷумҳурии Тоҷикистон. Дотсенти кафедраи таърихи фалсафаи факултаи таърихи Донишгоҳи миллии Тоҷикистон (1995‒1997), мудири кафедраи забонҳои хориҷии Мактаби олии Вазорати амнияти ҶТ (1997‒2006), мудири шуъбаи ҳаҷ ва равобити байналмилалии Кумитаи оид ба корҳои дини назди Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон (2006‒2008), сардори Сарраёсат оид ба корҳои дини Вазорати фарҳанги Ҷумҳурии Тоҷикистон (2008‒2010), сардори шуъбаи таҳсилоти динӣ ва назорати таблиғоти динии Кумитаи оид ба корҳои дини назди Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон (2010‒11), муовини ректор оид ба илми Донишкадаи исломии Тоҷикистон ба номи Нуъмон ибни Собит (2011‒13). Мудири кафедраи онтология ва назарияи маърифати факултаи фалсафаи Донишгоҳи миллии Тоҷикистон(аз соли 2013).

Фаъолияти илмӣ
--------------

Муаллифи 10 рисола ва зиёда аз 50 мақолаи илмӣ оид ба таърихи фалсафаи Шарқ буда, бо омӯзиши афкори Муҳаммад Иқбол, осори динӣ-фалсафии мутафаккирони Шарқ ва тасаввуф машғул аст. Зери роҳбарии Идибек Зиёев 7 нафар рисолаи номзадӣ дифоъ карданд.

Осор
----

* Муаммои инсон дар фалсафаи Муҳаммад Иқбол. Д. 1998;
* Муҳаммад Иқбол ва тасаввуф. Д. 2004;
* Қуръоншиносӣ. Д. 2012;
* Ҳадисшиносӣ. Д. 2013;
* Фалсафаи ахлоқи исломӣ. Д. 2013;
* Философия религии Муҳаммад Иқбол. Д. 2014;
* Муҳаммад Иқбол: зиндагӣ, осор ва ҷаҳонбинӣ. Д. 2015;
* Таърихи Қуръон. Д. 2015;
* Тасаввуф. Ҷ. 1‒ 2. Д. 2016.

Эзоҳ
----

1. ↑  Донишгоҳи миллии Тоҷикистон - Кафедраи онтология ва назарияи маърифат(тоҷ.). *Сайти расмии ДМТ*.  tnu.tj. 21 июли 2017 санҷида шуд. Баргирифта аз сарчашмаи аввал 22 июли 2017.
2. ↑  Hadisshinosi.  shop.eastview.com. 21 июли 2017 санҷида шуд.

Сарчашма
--------

* Замин — Илля. — Д. : СИЭМТ, 2017. — 648 с. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 7). — ISBN 978-99947-33-89-9.
Миннеаполис
**Миннеаполис** (Minneapolis) шаҳрест дар шимоли ИМА. Дар иёлати Миннесота. дар ду соҳили дарёи Миссисипи воқеъ аст. Маркази муҳими молия ва нақлиёту тиҷоратаи қисми шимоли ғарбии мамлакат, шаҳри калони саноатӣ. Саноати орд, консерви гӯшт, шир, чӯббурӣ ва коркарди чӯб, соҳаҳои асосианд. Мошинсозӣ, коркарди метал (радиоэлекторника, истеҳсоли таҷҳизоти электрӣ ва таҷҳизоти мошинҳои хоҷагии қишлоқ), саноати химия, полиграфия босуръат тараққӣ мекунад. Донишгоҳ дорад.

Иқлим
-----

Таърих
------

Варзиш
------


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Ин мақолаи нопурра аз ҷуғрофияи Иёлоти Муттаҳидаи Амрико мебошад.Шумо метавонед бо пурра кардани ин ба Википедия кумак кунед.* |
**Нилуфариҳо** (лот. Nymphaeáceae) — оилаи рустаниҳои дупаллагӣ.

Тавсифоти гиёҳшиносӣ
--------------------

|  |
| --- |
|  |
| Нилуфари сафед |

Гиёҳҳои бисёрсолаи обӣ. Баргашон калон-калон (диаметраш то 2 метр) буда, одатан дар рӯи об шино мекунанд. Гули дуҷинса (диаметраш 35 сантиметр) до­ранд.

Густариш
--------

8 ҷинс — тугмачагули обӣ, нилуфар, гули садра, эвриала, камоба лаълигул (виктория), бразения ва барклая ва қариб 100 намудашон дар ҳама ҷо (ғайр аз Арктика, Ан­тарктика, даштҳо ва баландкӯҳҳо) паҳн шудаанд. Дар ИҶШС намудҳои ҷинси тугмачагули обӣ, нилуфар ва эвриала месабзанд. Дар боғи ботаникии Институти ботаникаи Академияи Фанҳои ҶШС Тоҷикистон 11 намуд ва 4 навъи дурагаи нилуфар (кабомба — Cabomba caraliniana, тугма­чагули обӣ — Nuphar luteum, эвриала — Euryale ferox, лаълигул — Vic­toria cruciana, гули садра — Nelumbo nucifera ва ғайра), ки мансуби в ҷинсанд, ҷамъ оварда шудаанд.

Дар Тоҷикистон
--------------

Дар замонҳои қадим дар Тоҷикистон гули садра мерӯид. Инро олимони тоҷик аз нишонаҳои баргҳои гули садра, ки дар таҳшинҳои давраи сеюм ёф шудаанд, муайян карданд. Ҳоло дар шароитҳои табиии Тоҷикистон нилуфариҳо намеруянд.

Эзоҳ
----

1. ↑  Об условности указания класса двудольных в качестве вышестоящего таксона для описываемой в данной статье группы растений см. раздел «Системы APG» статьи «Двудольные».

Сарчашма
--------

* Энциклопедияи Советии Тоҷик : [дар 8 ҷ.] / сармуҳаррир  А. С. Сайфуллоев. — Д. : СИЭСТ, 1978—1988.
**Олег Алексеевич Николаев** (таваллуд 10 декабри 1969, Чербай, ноҳияи Красночетайск, ҶШС Чувашистон, РСФСР, СССР) — арбоби давлатӣ ва сиёсии Русия, иқтисоддон.

Сарвари Чувашистон аз 22 сентябри соли 2020 (аз 30 январ то 22 сентябри соли 2020 амал мекунад), Раиси Девони Вазирони Чувашистон (аз 6 феврали соли 2020). Узви Шӯрои марказии ҳизби сиёсии "Русияи одил" (аз соли 2020).

Вакили Думаи давлатӣ (аз 18 сентябри соли 2016 то 29 январи соли 2020). Раиси Кумитаи Думаи Давлатӣ оид ба миллатҳо (аз 22 то 29 январи соли 2020).

Эзоҳ
----

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️  Гузариш ба унсури Викидода  Дар шабакаҳои иҷтимоъӣ | 
* ВКонтакте
* ВКонтакте
* Одноклассники
* Фейсбук
* Инстаграм
* Telegram

 |
| Тасвир, видео ва садо | 
* Дзен

 |
**Баҳоуддин Хуррамшоҳӣ** (апрели 1945, Қазвин, Эрон) — нависанда, мутарҷим, файласуф, рӯзноманигор, танзпардоз, фарҳангнавис, ҳофизпажӯҳ ва шоири эронӣ.

Зиндагинома
-----------

Таҳсилоти ибтидоӣ ва мутавасситаро дар Қазвин гирифт. Сипас ба таҳсил дар риштаи пизишкӣ пардохт, аммо таҳсил дар ин риштаро дар соли сеюм нимакора раҳо кард ва ба ҳамроҳи Комрони Фонӣ, Саъид Ҳамидиён ва Қадамалии Саромӣ ба таҳсил ба риштаи адабиёти форсӣ пардохт. Сипас аз Донишгоҳи Теҳрон фавқулисони китобдориро гирифт. Аз устодони вай дар риштаи адабиёти форсӣ метавон ба Сайид Манучеҳри Муртазавӣ, Забеҳулло Сафо, Маҳдии Муҳаққиқ, Сайид Ҷаъфари Шаҳидӣ, Парвиз Нотили Хонларӣ, Сайид Содиқи Гавҳарин, Абулҳасани Шуаронӣ ва Абдулҳамид Бадеъуззамонии Курдистонӣ ишора кард. Ӯ тавфиқи худро дар масири пажӯҳишҳои қуръонӣ, мадюни китоби «Қонуни тафсир» ва муаллифаш Сайидалӣ Камоли Дизфулӣ медонад.

Қуръоншиносӣ
------------

Хуррамшоҳӣ яке аз қуръонпажӯҳон ва мутарҷимони Қуръони карим ба забони форсӣ аст. Фаъолитҳои қуръонпажӯҳии вайро метавон ба се ҳавза тақсим кард; нахуст китобҳо ва мақолаҳои умумӣ, дувум нигориши мақолаҳои интиқодӣ ва нақди тарҷумаҳои мавҷуди Қуръон ва севум тарҷумаи Қуръони карим. Хуррамшоҳӣ Қуръонро бо насри равон, имрӯзӣ ва дар айни ҳол адабӣ тарҷума кардааст. Илова бар тарҷума ва тафсири ин асар дорои пайвастҳои шомили гуфтори мутарҷим, мақолаҳое бо унвонҳои Қуръон ва қуръонпажӯҳӣ, таҳрифнопазирии Қуръон, фаҳми Қуръон бо Қуръон, калимаҳои форсӣ дар Қуръони маҷид ва вожанома аст.

Ҳофизшиносӣ
-----------

пажӯҳиш дар шеър ва зиндагии Ҳофизи Шерозӣ ҳавзаи тахассусии кори пажӯҳишии Хуррамшоҳӣ аст. Хуррамшоҳӣ то кунун беш аз дувоздаҳ китоб дар бораи Ҳофиз навишта ва дар он миён китоби «Ҳофизнома» дар заминаи шарҳи алфоз, эълом, мафҳумҳои калидӣ ва байтҳои душвори Ҳофиз беш аз ҳама шуҳрат дорад.

Осор
----

* Фарҳанги мавзӯии Қуръон
* Баррасии тарҷумаҳои имрӯзини Қуръони карим
* Қуръон, шинохт
* Донишномаи Қуръон ва қуръонпажӯҳӣ
* Қуръонпажӯҳи (2 ҷ.) (маҷмӯаи мақолоти қуръонпажӯҳӣ)
* Доираиолмъорифи ташайюъ
* Чаҳордаҳ ривоят
* Катибае бар бод
* Аз шак то яқин
* Сайри бесулук (маҷмӯаи мақола)
* Позитивисми мантиқӣ
* Тарҷумаковӣ
* Танз ва трагедӣ
* Кажтобиҳои зеҳн ва забон
* Фурсати сабзи ҳаёт
* Фарҳанг-Донишномаи коро
* Аз вожа то фарҳанг
* Ҳазор ҳикоят ва ҳазор иборати ирфонӣ (бо ҳамкории Ориф ва Шиҳобуддини Хуррамшоҳӣ)

Эзоҳ
----

1. ↑  *افغانستان در شاهنامه : شاهنامه در خراسان یا شاهنامه در آریانا / متن اشعار از ابوالقاسم فردوسی ؛ اقتباس، تحلیل، تعبیر، تفسیر از احمد علی کهزاد.* Afghanistan Centre at Kabul University. 1976.
2. ↑  *متن مصاحبه دوکتور فضل الله مجددی با مجله میثاق خون / [مصاحبه فضل الله مجددی].* University of Arizona Libraries. 1989.
**Жило Гулназарзода** (*Гулназарова, Жило Буриевна*; 19 сентябри 1972, деҳаи Боғи Ҳабиб, ноҳияи Муъминобод) — забоншинос, доктори илмҳои филология (2020).Аълочии маорифи Тоҷикистон (2015)

Зиндагинома
-----------

Жило Гулназарзода соли 1994 факултаи филологияи тоҷики Донишгоҳи миллии Тоҷикистонро хатм кардаааст.
Солҳои 2006—2009 котиби илмии кафедраи таърихи забон ва типологияи факултети филологияи Донишгоҳи миллии Тоҷикистон; солҳои 2008—2011 раиси Шӯрои бонувону духтарони факултети филологияи ДМТ ; солҳои 2012—2017 мудири кафедраи таърихи забон ва типологияи факултети филологияи ДМТ; аз соли 2018 котиби илмии Шӯрои диссертатсионии назди ДМТ; 2019—2020 мудири кафедраи таърихи забон ва типологияи факултети филологияи ДМТ.

Фаъолияти илмӣ
--------------

Рисолаи номзадиро дар мавзӯъи «Таснифоти маъноии феъл дар „Баҳористон"-и Абдурраҳмони Ҷомӣ» соли 2009 ва рисолаи доктории хешро дар мавзӯи «Семантикаи феъл дар забони адабии тоҷикӣ (Дар намунаи осори бадеии Абдураҳмони Ҷомӣ)» дар соли 2020 ҳимоя кардааст.

Мавсуф муаллифи китобу дастурҳо ва барномаҳои таълимӣ ва силсилаи зиёди мақолаҳои илмӣ мебошад.

Фаъолияти ҷамъиятию роҳбарӣ
---------------------------

Жило Гулназарзода солҳои 2006-2009 котиби илмии кафедраи таърихи забон ва типологияи факултети филологияи ДМТ; солҳои 2008-2011 раиси Шӯрои бонувону духтарони факултети филологияи ДМТ; солҳои 2012-2017 мудири кафедраи таърихи забон ва типологияи факултети филологияи ДМТ; аз соли 2018 котиби илмии Шурои диссертатсионии назди ДМТ; аз 01.10.2019 то соли 2020 мудири кафедраи таърихи забон ва типологияи факултети филологияи ДМТ. Аз моҳи ноябри соли 2020 то моҳи декабри соли 2022 ректори Донишкадаи давлатии забонҳои Тоҷикистон ба номи Сотим Улуғзода. Аз январи соли 2023 то ҳол ректори Донишгоҳи байналмилалии забонҳои хориҷии Тоҷикистон ба номи Сотим Улуғзода..

Ҷоизаҳо
-------

Барои саҳмгузорӣ дар соҳаи маориф ва таълиму тарбияи насли наврас соли 2015 бо нишони «Аълочии маорифи Тоҷикистон» сазовор дониста шуд.

Осор
----

* Таснифоти маъноии феъл дар «Баҳористон»-и Абдурраҳмони Ҷомӣ. — Душанбе: Шуҷоиён, 2011. — 168 с. (монография),
* Луғати феълҳои «Баҳористон»-и Абдураҳмони Ҷомӣ (2014),

Эзоҳ
----

1. ↑  Гулназарова Жило Бӯриевна. *philol.tnu.tj*. 5 май 2021 санҷида шуд.
2. ↑  Ректор. *www.ddzt.tj*. 26 май 2023 санҷида шуд.
3. ↑  Ректор. *www.ddzt.tj*. 26 май 2023 санҷида шуд.
**Хатои Lua: bad argument #2 to 'formatDate': invalid timestamp 'ноябр 2018'.**



«БАҲÓРИ АҶÁМ» (порсӣ: بهار عجم), фарҳанги тафсирии форсист, ки с. 1739 Рой Лоло Текчанди Баҳор таълиф кардааст.

«Баҳори аҷам» беш аз 25000 моддаи луғавиро дар бар мегирад. Ин моддаҳои луғавӣ – саркалимаҳо дар фарҳанг аз рӯйи тартиби алифбои арабии форсии тоҷикӣ ҷой дода шудаанд. Чунонки дар пешгуфтори асар омадааст, Баҳор калимаҳову истилоҳотро аз девонҳо, маснавиҳои шоирони гузаштаву муосиронаш гирифтааст. Дар маҷмӯъ 78 маъхазро зикр кардааст ва феҳристи онҳоро овардааст.

Тақрибан сеяки маводди дар фарҳанг шарҳу тафсиршударо ибораҳои озоду устувору рехта, таркибу қолабҳои гуногуни забон, зарбулмасалҳову мақолҳо ташкил додаанд. Дар ягон фарҳанги тафсирии пешина бадин миқдор ибораву таркибҳо, зарбулмасалҳову мақолҳо шарҳ наёфтаанд. Бадин ҷиҳат, баъзе муҳаққиқон «Баҳори аҷам»-ро фарҳанги ибораҳои рехта гуфтаанд. Пас аз шарҳи калимаву ибора як байт ё пораи шеъре омадааст, ки дар он калимаву ибора мавриди истифода қарор гирифтаанд. Мисол: «Оҳани сард кӯфтан – киноя аз ҳаракати лағв ва кори бефоида кардан. То ба кай бисмили мо бар дами теғи ту ҷаҳад, Оҳани сард касе чанд бикӯбад беҷо?! Фитрат». Дар ҷой додан ва шарҳи маънои калимаву ибораҳо ва истилоҳот Баҳор ду тарзи корро пеш гирифтааст: а) ибораҳову таркибҳо мисли калимаҳо моддаҳои алоҳидаи луғавиро ташкил додаанд. Масалан: «Боди бурут, киноя аз нахват ва ғурури махсуси мардон, чунонки боди гесӯ нахват ва ғурури хоси занон. Хоҷа Низомӣ: Шамъе, ки на аз ту нур гирад, Аз боди бурути худ бимирад…»; б) ҳангоми шарҳу эзоҳи маъно ва тобишҳои маъноии калимаҳо ибораву таркибҳои бо онҳо истеъмолёбанда як-як нишон дода мешаванд. Масалан: «Ришват – пора, яъне чизе, ки барои корсозии ноҳақ ба касе диҳанд ва бо лафзи додану гирифтан ва ситондану хӯрдан мустаъмал… Мир Хусрав: Он чи зи дасти ту даҳан мехурад, Ришват осоиши тан мехурад». Дар «Баҳори аҷам» аз осори беш аз 770 шоиру нависанда шоҳиди луғавӣ оварда шудааст. Шумораи мисолҳо аз шеър то ба 30 ҳазор байт мерасад. Умуман, шарҳи калимаҳову ибораҳо дар «Баҳори аҷам» дақиқиқу саҳеҳ, забони муаллиф фасеҳу равон аст. Мураттибони фарҳангҳои баъдӣ, масалан, муаллифи «Ғиёсу-л-луғот» аз он истифода кардаанд. «Баҳори аҷам» се чопи сангӣ дорад: с. 1866 дар ҳошияи «Ғиёсу-л-луғот» ва солҳои 1879, 1894 алоҳида.

Адабиёт
-------

Сангинов А. Ибораҳои фразеологӣ дар фарҳанги «Баҳори Аҷам»// Ахбороти Академияи илмҳо Ҷумҳурии Тоҷикистон Шуъбаи фанҳои ҷамъиятӣ, № 1 (71), 1973.

Манбаъ
------

* Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — 664 с. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.
**Хатои Lua: bad argument #2 to 'formatDate': invalid timestamp 'ноябр 2018'.**



«БАҲÓРИ БАДАХШÓН» بهار بدخشان, тазкираест, ки Сайид Абдулкарим Ҳусайнии Бадахшӣ байни солҳои 30–40 а. 20 навиштааст. Бо эпиграфи

Яке пири хирадманде мукаррар гуфт дар гӯшам,

Бадахшон беҳ, Бадахшон беҳ, Бадахшон беҳ

оғоз меёбад. Сипас муқаддимаи мухтасаре омадааст. Қисми асосии тазкира шарҳи ҳоли 183 нафар шоири манотиқи гуногуни кӯҳистони Бадахшон ва мавзеъҳои наздик ба Бадахшон – Дарвоз, Файзобод, Тавилдара, Хоруғ, Шуғнон, Рӯшон ва дигар ҷойҳоро дар бар мегирад. Ба ғайр аз шарҳи ҳоли шоирону адибон муаллифи тазкира аз эҷодиёти онҳо намунаҳо овардааст. Шоирону адибон аз рӯйи тахаллус ва ё номашон ба тартиби алифбои форсӣ ҷой гирифтаанд. Маълумоти тазкираи «Баҳори Бадахшон» дар муқоиса бо дигар тазкираҳо мукаммалу ҷолибтаранд. Муаллиф оид ба таҳсили шоирони кӯҳистон дар марказҳои илму маърифати он давр – Бухорову Самарқанд, робитаи шоирони кӯҳистон бо доираҳои адабии ин шаҳрҳо маълумоти пурарзиш додааст. Масалан, шоирон Мавлоно Бадахшӣ, Бадахшонӣ, Туркӣ, Ҷамолӣ, Ҳазин, Доии Дарвозӣ, Шавқии Дарвозӣ ва дигарон дар Бухоро таҳсил карда, дар доираҳои адабии он шаҳр шуҳратманд гардида буданд. Дар «Баҳори Бадахшон» инчунин дар бораи робитаҳои адабии аҳли эҷоди Бадахшон бо Кобул (Афғонистон) ва Ҳинд низ маълумот дарҷ гардидааст. Ба ин доираи адабии Ҳинд шоирон Муҳаммадҷалил, Тахорӣ Ёрмуҳаммад, Муҳаммадтоҳир, Муҳаммадсиддиқ ва дигарон, ки дар Ҳиндустон таҳсил карда, дар ҳамон ҷо ба эҷоди асарҳо оғоз карда буданд, робита доштанд. Адибону шоирон Раҳмат, Ноҷӣ, Ҷурмӣ ва дигарон рӯ ба Кобул ниҳода буданд. Муаллифи «Баҳори Бадахшон» доир ба маҳорати шоирон дар кори эҷод, сурудани анвои гуногуни шеър, соҳбдевон будан ё набудани ашхоси мавриди тазаккур таваққуф намудааст. Масалан, оид ба шоире бо номи Раҳмат (Лаъли Бадахшон) маълумот дода, нигоштааст, ки ӯ ба забонҳои форсӣ, арабӣ ва урду шеър гуфта, панҷ девон доштааст:

Ба Кобул чор девон гуфта будам, баъд аз ин, Раҳмат,

Кунун девони панҷумро кунам дар Андароб охир.

Дар тазкираи «Баҳори Бадахшон» маълумоти ҷуғрофиёӣ низ ба назар мерасанд. Масалан, ҳангоми баёни шарҳи ҳоли Мавлоно Бадахшӣ, ки ҳамроҳ бо Исматуллоҳи Бухороӣ дар рикоби Улуғбек буданд, дар хусуси марзи Бадахшон чунин овардааст: «...аз Кошғар ва Хутан шарқан, баъзеаш ба Туркони Туркистони Чин ғарбан, Янгиқӯрғони байни яди Тошқӯрғони мавҷуда шарқан, Ҳисори Шодмон ва Қалъаихум, Қаротегину Дарвози Мовароуннаҳр, ҷанубан Ҳавракӯтал ва роҳи ҷанубии Чиртол ва кӯҳҳои Ҳиндукуш...». «Баҳори Бадахшон» ба табъ нарасидааст. Дастнависаш дар Бойгонии миллии Ҷумҳурии Исломии Афғонистон маҳфуз аст.

Адабиёт
-------

* С. Ализода.
* Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — 664 с. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.
**Муҳаммад Яҳё Себаки Нишопурӣ** (форсӣ: محمد یحیی سیبک نیشابوری‎; Нишопур — 1448) — аз шоирони маъруф қарни XV.

Зиндагинома
-----------

Хоҷа Муҳаммад Яҳёи Себак, ки дар аввал Таффоҳӣ тахаллус мекард ва баъд онро ба Фаттоҳӣ бадал намуд, бо тахаллусҳои Асрорӣ ва Хуморӣ ҳам шеър мегуфтааст. Вай дар охирҳои асри XIV дар Нишопур ба дунё омада, баъди гирифтани маълумоти ибтидоӣ ба Самарқанд меояд ва дар ин ҷо касби камол карда муддати зиёде он ҷо мемонад. Вай чандин навъи хаттро хуб навишта, дар арӯзу бадоеъи шеърӢ ва илмҳои дигар хеле моҳир будааст. Бо Улуғбек дӯст будааст. Дар Самарқанд «Ҳусн ва Дил»-ро, ки аввалан ба наср навишта буд, ба назм мекашад ва баъди итмоми он ба ватани худ баргашта, соли 1449 дар Нишопур вафот мекунад.

Яҳёи Себак ба ғайр аз «Ҳусн ва Дил» ғазалиёти иборат аз се ҳазор байт маснавиҳои «Даҳома», «Таъбири хоб» низ доштааст. Китоби мансури ахлоқии ӯ «Шабистони хаёл» (соли таълифаш 1439 — 40) хеле машҳур аст. Бо номи Асрорӣ ва Хуморӣ ҳам асаре бо услуби «Канз-ул-иштихо», аз осори Абӯисҳоқи Атъима доштааст.

Ташбеҳи мутлақ

Саломе ҳамчу ҳусну аҳди ёрон,
Саломе чун дили умедворон
Ташбеҳи измор

Ман аз чун оташам аз ашки ташвир
Дами сард аз чи шуд чун боди шабгир?

Достони «Ҳусн ва Дил»
---------------------

Ин асар, ки аз рӯи қаҳрамонҳои асосияш Ҳусн ва Дил бо ин ном машҳур аст, аслан «Дастури ушшоқ» ном дошта, соли 1436 навишта шудааст. Асар тақрибан панҷ ҳазор байтро фаро мегирад. Баъди навишта шудани достони Яҳёи Себак ин мавзӯъ дар адабиёти мардуми Шарқи Миёна шуҳрат ёфта, дар пайравии он достонҳои зиёде навишта шудааст.

Достони «Ҳусн ва Дил» достони рамзӣ буда, эҳсосоти инсонӣ ва сифатҳои маънавии он чун қаҳрамонҳо баромад мекунад.

Эзоҳ
----

1. 1 2  Record #71533966 // VIAF(бис.) — [Dublin, Ohio]: OCLC, 2003.
2. 1 2

  


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Мақолаи мазкур дар бораи шоир нопурра аст. Шумо ба Википедиа бо пурракардани он ёрӣ расонед*. |
**Адҳамов Ғайрат Сарҳадович** (31 майи 1958, деҳаи Бедаки ноҳияи Панҷ) — ходими ҳарбии тоҷик, генерал-лейтенант (2006).

Солҳои таҳсил
-------------

Хатмкардаи шуъбаи ғоибонаи факултети иқтисодиёти Донигшгоҳи Давлатии Тоҷикистон (1993). Коргари Комбинати хонасозии шаҳри Душанбе (1975 – 1977), хидмат дар сафи Қувваҳои Мусаллаҳи СССР (1977 – 1979), таҳсил дар курси ронандагӣ ва коргари заводи ба номи Лихачёви шаҳри Москва (1979 –1981), донишомӯзи савхозтехникуми ба номи Куйбишеви ноҳияи Бохтар; (1981 – 1984).

Солҳои хидмат
-------------

Байтори ноҳияи Панҷ (1984 – 1985) ва коргари базаи нефти колхози ба номи Калинини ноҳияи Панҷ (1985 – 1992), командири яке аз гурӯҳҳои мусаллаҳи собиқ иттиҳоди мухолифини тоҷик (1992 – 1999), муовини аввали Вазири мудофиаи Ҷумҳурии Тоҷикистон (1999 – 2006). Аз соли 2007 муовини Вазири мудофиаи Ҷумҳурии Тоҷикистон.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — 608 с. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2021, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.
**Ариза ва мактуби шаҳрвандон дар бораи содир намудани ҷиноят** - дар амалияи мақомоти ҳифзи ҳукуқ яке аз сабабҳои маъмули оғоз намудани кори ҷиноятӣ дар асоси ариза ва мактубҳои шаҳрвандон дар бораи содир шудани ҷиноят мебошад. Дар асоси м. 106 КМҶ аризаҳои шаҳрвандон дар бораи содир шудани ҷиноят даҳонӣ ва хаттӣ шуда метавонанд. Аризаҳон даҳонӣ ба протокол навишта шуда, ба он арзкунанда ва шахси мансабдори мақомоти таҳқиқи ибтидоӣ, муфаттиш, прокурор ё судя, ки ин аризаро қабул кардаанд, имзо мекунанд. Ба аризаи хаттӣ бояд шахсе, ки ариза додааст, имзо кунад. Ба арзкунанда бояд фаҳмонида шавад, ки барои дидаю дониста маълумоти бардурӯғ доданаш ҷавобгар аст ва дар ин бора дар протокол қайд карда бо имзои арзкунанда тасдиқ карда шавад. Ин талаботи қонун барои баланд бардоштани масьулияти арзкунанда равона карда шудааст, кн пеш аз арз намудан андеша бояд кард. Азбаски ариза сабаби оғози парвандаи ҷиноятӣ мебошад, бинобар он бояд асоснок ва воқеӣ бошад. Оид ба як силсила ҷиноятҳо сабаби оғози парвандаи ҷиноятӣ аризаи ҷабрдида шуда метавонад, аз ин рӯ, талаботи қонун нисбат ба аризаи шаҳрвандон ҳамчун сабаби оғози кори ҷиноятӣ аҳамияти амалӣ ва мурофиавӣ дорад. Тибқи талаботи м.105 КМҶ аризаи шаҳрвандон, ки дар бораи содир шудани ҷиноят ба мақомоти суд, прокуратура барои тафтиш ва таҳқиқ дода шудааст, дар муддати на зиёдтар аз се шабонарӯз ва дар мавридҳои истисно бошад, дар муддати на зиёдтар аз даҳ шабонарӯз ҳал карда мешавад..

Нигаред низ
-----------

Қонун (дар ҳуқуқ)

Эзоҳ
----

1. ↑  Фарҳанги истилоҳоти ҳуқуқ / Зери таҳрири Маҳмудов М.А. - Душанбе: ЭР-граф, 2009. - с.56
**Ҳоҷӣ Мурод** — рӯзноманигор, шоир, узви Иттифоқи нависандагони Тоҷикистон (1993)

Зиндагинома
-----------

**Ҳоҷӣ Мурод** (Муродалӣ Хоҷаев) 17 июли соли 1942 дар рустои Ялдамичи ноҳияи Ғарм (Рашти ҳозира) таваллуд ёфта, пас аз хатми мактаби ҳафтсолаву миёнаи махсус вориди факултаи филологияи тоҷики Донишгоҳи давлатии Тоҷикистон ба номи В.И.Ленин гардида, таҳсилро соли 1967 муваффақона ба итмом расондааст. Ҳамон сол дар нашрияи «Қаротегини Советӣ» ба фаъолият пардохта, баъдан дар Кумитаи радиову телевизиони Тоҷикистон ба сифати муҳаррир, дар рӯзномаҳои «Маориф ва маданият», «Маданияти Тоҷикистон» ва ҳафтавори «Адабиёт ва санъат» ба ҳайси ходим ва мудири шуъба ифои вазифа доштааст. Аз соли 1987 дар нашриёти «Адиб» ба кор пардохта, дар вазифаҳои гуногун фаъолият бурдааст.Аз соли 2013 машғули фаъолияти эҷодист. Муддате дар Афғонистон ба ҳайси тарҷумон ва котиби Сафорати Иттиҳоди Шӯравӣ кор кардааст, ки заҳматҳояш бо ифтихорномаҳо ва ду нишони он кишвар қадрдонӣ шудаанд. Аз соли 1993 узви Иттифоқи нависандагони Тоҷикистон аст.

Эҷодиёт
-------

Нахустин шеъри ӯ соли 1960 дар рӯзномаи «Маориф ва маданият» ба табъ расидааст. Баъдан ашъори гуногунаш дар маҷмӯаҳои дастҷамъӣ ва нашрияҳои мухталифи ҷумҳурӣ ба табъ расидаанд. Ҳамчунин, намунаҳои ашъораш дар авроқи маҷмӯаҳои «Суроғ» (1989), «Хӯшабанд» (1992), «Хокистари сиришк» (1996), «Исёни сукут» (2000), «Қаламрави таманно» (2003), «Бомдоди нилуфар» (2007) ва «Сувари фитрат» (2012) манзури алоқамандони каломи мавзун гардидаанд. Китоби «Хокистари сиришк»-и ӯ соли 1997 сазовори Ҷоизаи ба номи Мирзо Турсунзода гардидааст.

Ҷоизаҳо
-------

* Ҷоизаи ба номи Мирзо Турсунзода (1997);
* Ордени «Шараф» (1999).

Сарчашма
--------

1. ↑  Адибони Тоҷикистон (маълумотномаи мухтасари шарҳиҳолӣ)./Таҳия ва танзими Асрори Сомонӣ ва Маҷид Салим. – Душанбе, «Адиб», 2014, – с.141 ISBN 978-99947-2-379-9
**Баҳорӣ** — навъи ангури маҳаллии қадимӣ; селексияи халқист.

Навдаҳои наврустааш ғафс (10–11 мм), сурхча (фосилаи байни буғумҳояш 7–9 см), 28–30 дарсадашон самаровар. Баргаш калони гирда, 5-парра, камчок, канорҳояш қифмонанд. Гулаш дуҷинс. Хӯшааш калон (400–625 г), махрутшакл. Ғужбаш (вазни 100-тоаш 535–541 г) калони лӯнда, зарди сабзтоб, бештар ба тоифии сафед шабоҳат дорад; ғужбаш тунук ва мустаҳкам. Мағзи мевааш хамирак, баъзан карсосӣ, сершираи хуштаъм, бӯйи анҷирро мемонад. Дар таркиби меваи комилан пухтааш 22–25% қанд ва 3,0–3,5 г/л туршӣ мавҷуд аст. Моҳи август мепазад.

Асосан барои тару тоза истеъмол кардан ва хушкондану мавиз кардан истифода мебаранд. Мавизаш мисли мавизи навъҳои ангури Каттақӯрғонӣ ва Султонӣ (ҷавз) хушсифат аст. Навъи серҳосил буда, ҳангоми аз рӯйи нақшаи 3,0 × 2,5 м шинондан аз ҳар га 200–230 сентнер ҳосил гирифтан мумкин. Бинобар тӯлонӣ буданӣ даври нашваш (165–170 рӯз) 40–45 дарсади навдаҳояш то охири тирамоҳ нарасида мемонад. Бештар дар токзорҳои куҳнабунёди ноҳияи Истаравшан ва Ғончии вилояти Суғд парвариш карда мешавад. Токаш ба гармӣ ва камобӣ тобовар аст. Бештар аз сармо ва касалии гарда зарар мебинад.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Ампелография СССР. Малораспространённые сорта винограда. Т. 1. М. 1963.

Сарчашма
--------

* Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — 664 с. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.
Давлати Хоразми Бузург. Хоразм ҳамчун яке аз кишварҳои ориёӣ дар Авесто ёд шудааст. Баъзе муҳаққиқон Давлати Каёниён-ро дар Хоразм ҷой медиҳанд. Мутобиқи ахбори Ҳеродот водии дарёи Акес (Ҳерируд ва Теҷен) ба хоразмиён тааллуқ дошт. Дар ин асос муҳаққиқони муосир фарзияе пешниҳод карданд, ки пеш аз давлати Мод иттиҳоди Давлати Хоразми Бузург вуҷуд дошт, ки қисми зиёди Осиёи Миёна, аз ҷумла Суғдро низ дар бар мегирифт ва маркази он дар минтақаи Марв ва Ҳирот љойгир буд. Аммо ин фарзияро бе чунучаро қабул кардан мумкин нест, он санад ва тадқиқоти иловагиро талаб мекунад.

Адабиёт
-------

1. ↑  Ҳотамов Н.Б. Довуди Д. Муллоҷонов С. Исоматов М. Таърихи халқи тоҷик (Китоби дарсӣ). – Душанбе,2011, – с. 29.

Нигаред
-------

* Ориёи
**Давлат Қурбонов** (тав. 1943, деҳаи Лағмон,ноҳияи Кӯлоб) — дирижёр, роҳбари бадеии Ансамбли давлатии «Шашмақом»-и ба номи Ф. Шаҳобови Кумитаи телевизион ва радиои назди Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон (1982-1986, 2007), Ходими хизматнишондодаи санъати ҶШС Тоҷикистон (1989), Ҳунарпешаи шоистаи Тоҷикистон (1999).

Зиндагинома
-----------

Давлат Қурбонов хатмкардаи омӯзишгоҳи мусиқии Душанбе (1958-1963), Консерваторияи давлатии Тошканд (1965), факултаи санъати Доношгоҳи омӯзгории Душанбе (1972) буда, фаъолияти эҷодиашро дар оркестри созҳои миллии Кумитаи давлатии радио ва телевизиони ҶШС Тоҷикистон ба сифати ғижжакнавоз (1961-1963) оғоз намуда, сипас директори мактаби бачагонаи мусиқии шаҳри Кӯлоб (1965-68), мудири бахши созҳои миллии Омӯзишгоҳи мусиқии шаҳри Душанбе (1972-1977), дирижёри Оркестри созҳои миллӣ (1977-1982), дирижёр ва роҳбари бадеии Оркестри созҳои миллии Кумитаи телевизион ва радиои назди Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон (1982-1986) хидмат намудааст. Ӯ роҳбари бадеии Ансамбли давлатии «Шашмақом»-и ба номи Ф. Шаҳобови Кумитаи телевизион ва радиои назди Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон (1982-1986, 2007) буд.
Қурбонов солҳои 1986-88 роҳбари бадеӣ ва сардирижёри оркестри созҳои халқии Кумитаи телевизион ва радиошунавонӣ. Аз соли 2009 сардирижёри Филармонияи давлатии Тоҷикистон ба номи А. Ҷӯраевро адо мекунад.

Эҷодиёт
-------

Дар тӯли ин солҳо асарҳои зиёди гуногунҳаҷму гуногунжанрро барои оркестри созҳои халқӣ табдилу таҳия намуда, репортуари онро мунтазам наву рангин месозад. Қ. дар тӯли фаъолияташ асарҳои композиторони машҳури ҷаҳон – Ж. Бизе, Э. Григ, В. Мотсарт, композиторони рус – М. Глинка («Фантазия»), П. Чайковский («Рақси русӣ»), композитори арман А. Хачатурян (Рақсҳо аз балети «Гаянэ»), асарҳои композиторони тоҷик – Ш. Сайфиддинов («Сютаи рақсии №1»), З. Шаҳидӣ («Ёри мо»), Я. Сабзанов («Консерт барои фортепиано»), Д. Дустмуҳаммадов («Увертюраи дустӣ»), А. Одинаев («Гулдастаи баҳорӣ») ва ғ.–ро дирижёрӣ кардааст. Иштирокчии Даҳа ва Рӯзҳои адабиёт ва санъати тоҷик дар Москва (1964) ва Симпозиуми байналхалқии мусиқии халқӣ ва классикӣ дар Самарқанд (1983). Ӯ тавассути Оркестри созҳои миллӣ осори оҳангсозони ҷаҳонӣ ва миллиро дирижёрӣ намуда, иштирокдори даҳаи адабиёт ва санъати тоҷик дар Русия (Москва, 1964), рӯзҳои фарҳанги тоҷик дар Русия (2005), дар ЮНЕСКО (Франсия, 2005) ва ғ. буда, барои хидматҳои шоистааш дар тарғиб ва рушди мусиқии тоҷик бо Ифтихорномаҳои Ҷумҳурии Тоҷикистон сарфароз шудааст.

Адабиёт
-------

* Таджикское искусство. - М. 2002;
* Таджикская музыка. - Душанбе, 2003;
* Энсиклопедияи адабиёт ва санъати тоҷик, ҷ.3. - Душанбе, 2004;
* Ҳакимов Н. Шашмақом дар қарни ХХ. - Хуҷанд, 2006.

Ҳамчунин нигаред
----------------

* Шашмақом

Сарчашма
--------

1. ↑  Донишномаи Шашмақом./Зери таҳрири Олимов К. Абдувалиев А. Азизӣ Ф. Раҷабов А. Ҳакимов Н. – Душанбе, 2009. - с. 114 ISBN 978-99947-49-13-3
2. ↑  Обидпур Ҷ. Луғатномаи тафсирии мусиқӣ / зери назари Б.Қобилова. – Душанбе: Аржанг, 2019. – С. 202 – 480 с. ISBN 978-999-47-43-90-2 (тоҷ.)
**Восил ибни Амр ал-Қайсӣ** (? — 739) — волии Бухоро дар замони истилои арабҳо.

Табарӣ ду бор аз Восил ибни Амр ёд намудааст: бори аввал дар ҷанги арабҳо бо суғдиёну туркҳо ба ҳолати душвор афтода, бо сипоҳи худ аз пушт ба онҳо зарба зада ғолиб меояд (729—730). Бори дуввум соли 739 ҳангоми шарҳи кушта шудани бухорхудот Туғшода ва Восил ибни Амр аз дасти ду деҳқони бухороӣ, ки барои шикоят ба назди Наср ибни Сайёр омада буданд. Мутобиқи маълумоти Табарӣ Восил ибни Амр дар Бухоро зиста, якҷоя бо мардуми Бухоро дар назди деҳаи Зармони Самарқанд бо дастаи савораи туркҳо ҷангидааст. Восил ибни Амр ба ҷамъоварии хироҷу молиёт ва фаъолияти бухорхудот назорат мекард. Восил ибни Амр бо мардуми маҳаллӣ алоқа надошт ва хироҷ аз тарафи амалдорони маҳаллӣ ҷамъоварӣ мешуд.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Абубакр Муҳаммад ибни Ҷаъфари Наршахӣ. Таърихи Бухоро. Д. 2012.

Сарчашма
--------

* Восил ибни Амр ал-Қайсӣ // Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.
**«Манче́стер Си́ти»** (номи пурра — **Бошгоҳи футболи «Манчестер Сити»**, англ. Manchester City Football Club, талаффузи инглисӣ: ˈmæntʃɪstər 'sɪtɪ 'futbɔ:l klʌb) — бошгоҳи футболии машҳури Инглистон аз Манчестер, дар Лигбартари футболи Инглистон иштирок мекунад. Соли 1880 бо номи «Сент Маркс (Вест Гортон)» таъсис меёбад. Вале соли 1887 ба «Ардвик» иваз шуд. Танҳо соли 1894 ба «Манчестер Сити» иваз шуда, то ҳол бо ин ном машҳур аст.

«Манчестер Сити» яке аз пурқимматтарин бошгоҳҳои варзишии ҷаҳон аст. Тибқи маълумоти «Deloitte», дар мавсими 2021/22, бошгоҳ бо даромади солонаи 644,9 миллион евро дар ҷои аввал аст.

Таърих
------

Ҳайати ҳозира
-------------

Эзоҳ
----

1. ↑  Раддабандии УЕФА барои бошгоҳҳо. *uefa.com*. 19 марти 2022 санҷида шуд.
2. ↑  Deloitte Football Money League(англ.).  Deloitte United Kingdom (2022-03/01). 1 марти 2022 санҷида шуд.

Портал:Футбол

Пайвандҳо
---------

* Сомонаи расмӣ
Чанде аз шӯяндаҳои маснӯъии моеъ
**Воситаҳои гозурӣ**, **васоити шустагарӣ** — маводде, ки маҳлули обиашон барои тоза кардани филизз, шиша, сафол, пӯст ва матоъ истифода мешавад.

Ба воситаҳои гозурӣ омехтаи намакҳои минералӣ, маводди органикӣ ва ғ. мансубанд. Замонҳои қадим ба сифати воситаҳои гозурӣ маводди табиӣ, мас. намакҳои ишқор (поташи хокистари рустанӣ, содаи табиӣ), гил (мас. гили бентонитӣ), шираи баъзе рустаниҳоро кор мефармуданд. Истеҳсоли саноатии воситаҳои гозурӣ-и сунъӣ солҳои 30 садаи XX дар Олмон ба роҳ монда шуд; солҳои 50 садаи XX истеҳсоли онҳо дар дигар давлатҳои мутараққӣ низ ривоҷ ёфт.

Асоси воситаҳои гозурӣ аз моддаҳои шӯянда иборат аст. Онҳо ба ду гурӯҳ — ионогенӣ ва ғайриионогенӣ ҷудо мешаванд. Моддаҳои ионогенӣ дар об ба ионҳо таҷзия гашта, аз анвои гуногун, мас. катионӣ (ионҳояшон мусбатзаряд мебошанд), анионӣ (ионҳояшон манфизаряданд) ва амфотерӣ (ионҳояшон дар муҳити ишқорӣ манфизаряд ва дар муҳити турш мусбатзаряданд) иборатанд. Дар асоси моддаҳои шӯянда собунҳои равғанӣ ва бисёр воситаҳои гозурии сунъӣ ҳосил карда шудаанд. Бо ин мақсад аз намакҳои калий ё намакҳои натрийи кислотаҳои олии чарбӣ (аз равғани рустанӣ ё чарби ҳайвонот тайёр мекунанд), намакҳои сулфокислотаҳову сулфоэфирҳои турш, туршиҳои чарби сулфуронида, эфирҳои полиэтилении кислотаҳо, спиртҳо, алкилфенолҳо ва алкилнафтолҳо, ҳосилаҳои полиоксиэтилении аминҳои алифатӣ, амидҳо, меркаптанҳо ва ғ. истифода мебаранд. Барои беҳтар шудани хосияти шустагарии воситаҳои гозурӣ ба онҳо моддаҳои сафедкунанда, гандзудо, хушбӯй, ферментҳои гуногун (барои хориҷ кардани сафедаҳои ҳалнашаванда) ва ғ. илова менамоянд.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Файнгольд С. И. Синтетические моющие средства из нефтяного и сланцевого сырья. Л. 1964;
* Неволин Ф. В. Химия и технология синтетических моющих средств. М. 1971;
* Абрамзон А. А. Гаухберг Р. Д. Григорьев С. Н. Поверхностно-активные вещества и моющие средства, Справочник. М. 1993;
* Олонцев И. Ф. Производство СМС и ТБХ в 2000 году; цифры и коментарии// Бытовая химия, № 5, 2001.

Сарчашма
--------

* Воситаҳои гозурӣ // Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.
**Иффат** (ар. عفة‎ ‒ покдоманӣ, порсоӣ, парҳезгорӣ) — дар илми ахлоқ яке аз фазилатҳои бартари ахлоқӣ, малакаи нафсоние, ки одамиро аз анҷоми муҳаррамот боздошта, қувваи шаҳвонии инсонро мутеи ақл мекунад; парҳез аз амалҳои ношоиста, одат кунонидани нафс ба корҳои хайру салоҳ, рағбат барои касби камол, муқобалаи нафс бо ҳавову ҳавас, ба таври эътидол хӯрдану нӯшидан ва касби амвол бо меҳнати ҳалол, ки покизагии сирату тинатро тақозо мекунад. 

Иффат аз ҷумлаи воситаҳои расидани инсон ба саодати дунявию ухравӣ ба шумор меравад. Касе боиффат ё покдоман дониста мешавад, ки амалҳои ӯ мутобиқи шариат, ақл ва ҷавонмардӣ бошанд. Иффатварзӣ боиси ба вуҷуд омадани шарм, парҳез, шикебоӣ, бахшандагӣ, қаноат, нармхӯӣ, пандпазирӣ, хушрафторӣ ва виқор мешавад. Поксозии муҳит, тарбияи хонаводагӣ, илму огаҳӣ бар паёмадҳои разолати ахлоқӣ, дурӣ аз майлу хостаҳои ҷинсӣ ва олудагиҳои шаҳвонӣ, барномарезии дақиқ барои зиндагӣ аз ҷумлаи роҳҳои пешгирӣ аз беиффатӣ дониста мешаванд.

«Иффат он аст, ки тамомии ҳусни хулқ ҳосил кунад дар шикастани қуввати шаҳват ва қуввати ғазаб ҳар ду» («Кимиёи саодат», ҷ. 2, саҳ. 364). «Иффат иборат аз он аст, ки ба вақти он ки шаҳват ғолиб гардад, инони нафс боз кашида, домани ҳимматро аз олудагии ҳаром пок дорад ва ҷуз ба ваҷҳи лозим ба ин сурат иқдом нафармояд» («Ахлоқи Муҳсинӣ», саҳ. 11‒12).

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Иффат / С. Наимӣ // Илм — Исҳоқ. — Д. : СИЭМТ, 2011—2020. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021).

* Энсиклопедияи насри тоҷику форс («Ахлоқи Муҳсинӣ», «Саргузашти Ҳотам», «Тӯтинома»). Д. 2009;
* Ғаззолӣ Абуҳомид Муҳаммад. Кимиёи саодат. Ҷ. 2. Д. 2015.
* طوسی نصیرالدین. منتخب اخلاق ناصری. تهران، ١٣٢٠ ش.؛
* جزایری سید محمد علی. دروس اخلاق اسلامی. قم، ١٣٨٢ ش.؛
* داودی محمد. اخلاق اسلامی (مبانی و مفاهیم). تهران، ١٣٩۴ ش

Пайвандҳо
---------

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️  Гузариш ба унсури Викидода  Фарҳангҳо ва донишномаҳо | 
* Большая каталанская
* Кругосвет
* Britannica (онлайн)
* Catholic (1997—…)
* De Agostini
* TDV İslam Ansiklopedisi

 |
| 

| Дар феҳристҳои китобшинохтӣ |
| --- |
| 
* BNE: XX526126
* BNF: 12649105g
* GND: 4163717-3
* J9U: 987007285088905171
* LCCN: sh85022733
* NKC: ph490153, ph853015

 |

 |
**Манҷил** ( {{lang-fa مَنجیل]]) — шаҳр дар Эрон дар шаҳристони Рӯдбор, Устони Гилон. Манҷил маркази савдои шаҳристони Рӯдбор мебошад. Дар наздикии шаҳр сарбанди Сафедруд воқеъ аст. Манҷил ҳамчун шаҳри тавлидкунандагони бодҳои Эрон шинохта шудааст. 

 Манзараи шаҳри Манҷил, 2007

Пайдоиши ном
------------

Номи шаҳри Манҷил дар давраи пеш аз ислом ба монанди "Мангил" садо медод. Дар забони форсии миёна (паҳлавӣ), "manish" маънояш "хона", "ҷои истиқомат" ва "manish" маънои ҳаётро дорад. Аз ин рӯ, Манҷил маънои "ҷои истиқомати гилониҳо"-ро дорад.

Ҷуғрофия
--------

Манҷил дар як минтақаи кӯҳистонӣ дар соҳили шарқии Сафедрӯд  ҷойгир аст. Шамолҳои сахт дар ин минтақа мевазанд. Дар солҳои охир, дар минтақаи Манҷил бисёр фермаҳои бодӣ сохта шудаанд  .

Забонҳои мардум
---------------

Дар Манҷил забонҳои зерин маъмуланд: туркии озарбойҷонӣ, Курдӣ, Лурианӣ, Лакӣ . Аксарияти сокинони Манҷил бо туркии озарбойҷонӣ гап мезананд  .

| Шаҳрҳои устони Гелон |
| --- |
| Бандари Анзалӣ | Осторо | Остонаи ашрафия | Лоҳеҷон | Лангрӯд | Манҷил | Рашт | Рӯдбор | Рӯдсар | Рустамобод | Сиёҳкӯл | Сумиасаро | Толиш | Фӯман |

Эзоҳ
----

1. ↑  Архивированная копия(пайванди дастнорас — *таърих*). 25 сентябри 2019 санҷида шуд. Баргирифта аз сарчашмаи аввал 12 Декабри 2018.
2. ↑  Encyclopædia Iranica:Manjil
3. ↑  کتاب آمار ایران در سال ۱۳۶۱ آیت محمدی. سیری در تاریخ سیاسی کرد. انتشارات پرسمان. ۱۳۸۲ جمشید صداقت کیش. کردان پارس و کرمان

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️  Гузариш ба унсури Викидода  Дар феҳристҳои китобшинохтӣ | 
* VIAF: 247871518
* WorldCat VIAF: 247871518

 |
**Александр Дмитриевич Беглов** (зод. 19 май 1956 ё 1956, Боку) — сиёсатмадори рус. Губернатори Санкт-Петербург аз 18 сентябри соли 2019 (иҷрокунандаи вазифаи губернатори Санкт-Петербург аз 16 июн то 5 октябри соли 2003 ва аз 3 октябри 2018 то 18 сентябри 2019) . Узви ҳизби сиёсии умумирусиягии "Русияи воҳид".

Солҳои 2012-2017 Намояндаи ваколатдори Президенти Русия дар Ҳавзаи федералии марказӣ. Солҳои 2017-2018 Намояндаи ваколатдори Президенти Русия дар ҳавзаи федералии шимолу ғарбӣ буд.

Эзоҳ
----

1. ↑  Путин назначил Беглова врио губернатора Санкт-Петербурга, *Президент России*. Проверено 3 октябри 2018.
**Кони антрасити Назар-Айлоқ** дар ҳудуди ноҳияи Рашт дар масофаи 300 км дуртар аз шаҳри Душанбе дар ҷои бо ҳам пайвастшавии қаторкӯҳҳои Зарафшону Қаротегин дар шароити мураккаби баландкӯҳи баландиаш 3600-4000 м ҷойгир шудааст. Захираҳои геологӣ умуман дар кони ангишт ба миқдори 300 млн. тонна муайян карда шудааст. Дар кон барои сохтмони кони ангишт бо иқтидори 200 ҳаз. тонна дар як сол ва заводи тозакунии ангишт, асоснокнамоии техникию-иқтисодӣ мавҷуд мебошад.

Масоҳати майдони кон 25 км2-ро ташкил дода, дарозии қабатҳо зиёда ба 10 км мерасанд. Захираи дурнамои антрасит ба миқдори 450 млн. тонна ва захираи муайяншуда ба 65 млн. тонна баҳогузорӣ карда шудаанд. Зимнан антрасити аз ҳама баландсифат асосан дар қабати IV ва қисман дар қабати VI ҷамъ шудаанд.

Озмоиши намунаи антрасит дар Россия (ВУХИН, ш. Свердловск), Финландия ва Германия гузаронида шудааст. Оиди як қатор нишондодҳои сифатӣ антрасити Назар-Айлоқ аз антрасити Украина ва оҳангарӣ беҳтар буда ва умуман ба антрасити машҳури Ветнамии кони Ха-Ту шабоҳат дорад.

Ғайр аз ин антрасити кони Назар-айлоқ бо захираи зиёди худ талаботи ГОСТ 9604-75 «Антрасити ҳавзаи Донецкро барои истеҳсоли электроди термоантрситӣ» қонеъ мегардонад.

Озмоишҳои лабораторӣ, нимизаводӣ ва таҷрибавию саноатии антрасити кони Назар-Айлоқ дар панҷ институти илмию-тадқиқотии Федератсияи Россия гузаронида шуда, истифодабарии онро бо чунин мақсадҳо исбот намудаанд:

* истеҳсоли электродҳо ва маснуоти графитӣ-ангиштӣ;
* ба сифати карбюризатор дар печҳои барқии дағал ва индуксионӣ дар вақти обнамоии пӯлоди махсус ва чуяни синтетикӣ ба ҷои электроди шикасташуда;
* бар ивази кокс дар вақти истеҳсоли карбиди кальсий;
* ба сифати ивазкунандаи графити пулакчашакл (чешуйчатого графита) дар истеҳсоли бетонҳои периклаз-карбонии баоташтобовар (периклазуглеродных огнеупорных бетонов).

Соли 1991-ӯм намунаҳои антрасити кони Назар-Айлоқро дар Маркази тадқиқоти техникии ш. Эспоои Финландия тадқиқот гузаронидаанд.

ТАВСИФИ СИФАТИИ 

антрасити кони «Назар-Айлоқ»
Нишондодҳо Миқдор
Намнокии аналитикӣ 0,78-4,66 %
Хокистарнокӣ 1,2-4,2 (миёна - 2,8) %
Сулфур 0,13-0,62 %
моддаҳои хориҷшаванда 3,0-5,0 %
Ҳарорати сӯзиш 8394 (35,14 МҶ/кг) ккал/кг
Карбон 89,27-93,86 %
Гидроген 3,12-3,54  %
Нитроген 1,04-1,52 %
Оксиген 1,81-4,96 %
Зичи (плотность) 1,47 т/м3

Пайвандҳо
---------

* Сомонаи Вазорати Энергетикаи ҶТ Бойгонӣ шудааст 4 феврали 2009  сол.