recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Алеврит** (юнонӣ aleuron – орд) — гурӯҳи ҷинспораҳои ковоки (ночаспидаи) таҳшин, ки аз зарраҳои хеле хурди минерали (кварс, шпати даштӣ, абрақ ва ғайра)-и андозаашон 0,01 – 0,1 мм таркиб ёфтаанд. Аз рӯи андозаи зарраҳо аз рег маҳинтар (0,05 – 0,1мм) ва ва аз гил дуруштаранд (0,01 – 0,05 мм). Ба алеврит чанг, лойқа, лёсс ва ҷинсҳои лёссмонанд мансубанд. Алеврит чун таҳшини алоҳида аз ҷониби петрографи советӣ А. Н. Заваритский ҷудо карда шудааст (1930). Дар натиҷаи сангшавӣ (литификатсия) алеврит ба алевролит табдил меёбад.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — 608 с. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2021, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.
Каъбаи Зардушт
**Каъбаи Зардушт** номи ъанои санги ва пилаидори дар муҳавватаи Нақши Рустам дар шаҳристони мавдашт Форс дар Эрон аст. Муҳавватаи нақши рустами илова бар ъанои мазкур, ёдмонҳо аз Давлати Элом, Давлати Ҳахоманишиҳо ва Давлати Сосониёнро низ дар худ ҷой додааст.

Фосилаи каъбаи зартушт то кӯҳ, 46 метр аст ва дақиқани баробар Оpомгoҳи Дopиуши дуюм қарор дорад ва шаклаши мукааб мустатӣл аст ва танҳои як дар вурӯдӣ дорад. Ҷинси масолеҳи ин банно аз санги оҳак сифед мебошад ва баландии он ҳудуди 12 метр аст ки бо эҳтисоби пилаҳои сеи гона ба 14.12 метр мерасад ва зилъ ҳар қоидаи он, ҳудуди 7.30 метр дирозо дорад. Дар вурӯдии он ба василаи пилаидори сии пулҳои аз ҷинси санг ба даруни اتاقک он роҳ меёбад. Қатаъоти сангҳо ба сурати мустатӣлӣ шакл аст ва бидуни истифода аз муллоат, рӯй ҳам гузошта шудаанд.
**Географияи рустаниҳо**, **фитогеография** — як фасли гиёҳшиносӣ ва география табииро гӯянд, ки паҳншавии географии набототро меомӯзад.

Мавзуи асосии тадқиқи фитогеография ареали намудҳои флора ва ғайра мебошад. Масъалаҳои фитогеография дар ИҶШСдар Институти ботаникаи ба номи В. Л. Комарови Академияи Фанҳои ИҶШС, Институти умумииттифоқии рустанипарварии ба нами Н. И. Вавилов ва дар ҶШС Тоҷикистон дар Институти ботаникаи Академияи Фанҳо ва Комитети давлатӣ оид ба хоҷагии ҷангал тадқиқ мешаванд.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* Энциклопедияи Советии Тоҷик : [дар 8 ҷ.] / сармуҳаррир  А. С. Сайфуллоев. — Д. : СИЭСТ, 1978—1988.


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️  Гузариш ба унсури Викидода  Фарҳангҳо ва донишномаҳо | 
* Большая датская
* Большая каталанская
* Большая российская (старая версия)
* Большая советская (1 изд.)
* Брокгауза и Ефрона
* Брокгауза и Ефрона
* Брокгауза и Ефрона
* Кругосвет
* Малый Брокгауза и Ефрона
* Britannica (онлайн)
* Современной Украины
* Современной Украины

 |
| Дар феҳристҳои китобшинохтӣ | 
* BNF: 119329609
* GND: 4045561-0
* J9U: 987007546009505171
* LCCN: sh85101689
* NKC: ph114598

 |
**Академияи илмҳо ва ҳунарҳои синамо** (англ. Academy of Motion Picture Arts and Sciences, A.M.P.A.S.) — созмони ҷамъиятӣ дар ИМА.

Соли таъсисёбии Академия
------------------------

Дар Ҳолливуд соли 1927 таъсис ёфтааст.

Ҳадафаш
-------

Ҳадафаш баланд бардоштани дараҷаи маърифатӣ, маданӣ ва техникии кинои америкоӣ мебошад.

Шумораи коргарон
----------------

Беш аз 4 ҳазор аъзоро муттаҳид менамояд, ки аксарашон намояндагони барҷастаи эҷодӣ ва маъмурии Голливуд ҳастанд. Аз 12 бахш — режиссёрӣ, актёрӣ, сенариянависӣ, композиторӣ, продюсерӣ ва ғайра иборат аст. Дорои бойгонӣ, китобхона, толори намоишдиҳист, фаъолияти иттилоотӣ ва лексионӣ мебарад.

Ҳамасола (аз 1929) барои комёбиҳои барҷастаи кинои америкоӣ ва хориҷӣ аз рӯи 20 номенатсия мукофоти «Оскар» тақдим менамояд, ки дар соҳаи кинои ҷаҳонӣ бонуфузтарин ба шумор меравад. Ғолибон тариқи овоздиҳии махфии аъзои академия муайян мегарданд. Аз соли 1973 барои филмҳои донишҷӯён мукофоти махсус эҳдо мешавад. Академия соле се маротиба феҳрист ва маълумотро дар хусуси маҳсулоти кинои америкоӣ ба табъ мерасонад.

Эзоҳ
----

1. ↑   (ингл.) — 2010.
2. ↑  Карты Google — 2005.
3. ↑  History of the Academy — Академияи ъулум ва ҳунарҳои синамо.
4. ↑  *(unspecified title)* — v1.19 — 2023. — doi:10.5281/ZENODO.7644942

Сарчашма
--------

* Академияи Амрикоӣ // А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2021, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.
Ин вожа дигар маъноҳо низ дорад, Ваҳдат (мазмунҳо)-ро бубинед.

**Ваҳдат** — деҳа дар ҷамоати деҳоти Водхуди ноҳияи Ванҷ.

Ҷуғрофиё
--------

Аз деҳа то маркази ҷамоат 7 км, то маркази ноҳия 15 км; роҳ асфалтпӯш. Аҳолиаш 100 нафар (2013). Мактаби таҳсилоти миёнаи умумӣ, бунгоҳи тиббӣ, заводи сементи хусусӣ, маркази савдо ва нуқтаҳои савдои хусусӣ дорадарёи Соҳаҳои асосии хоҷагӣ: ғаллакорӣ, сабзавоткорӣ, чорводорӣ. Заминҳо аз дарёи Ванҷоб обёрӣ мешавандарёи Деҳа соли 2011 барои мардуми деҳаи Ванҷ, ки бар асари заминларза бехона монда буданд, бунёд шудааст.

Эзоҳ
----

1. ↑  ЭМТ, Ҷ. 3. БОЗ-ВИЧКУТ – Душанбе: СИЭМТ, 2014, — с.555
**Ҳуқуқи фитрӣ** — ҳуқуқи ҳамеша ва ҳама ҷо вуҷуд дошта, табиатан ба инсон мутаалиқ аст, ки ифодаи арзишу талаботҳои инсонй буда, ягона маҳаки ҳақиқӣ будани тамоми муқаррароти одамон мебошад. Ҳуқуқи фитрӣ таҷассуми ақидаву талаботҳои хирад, ахлоқ ва адолат аст. Он талаботу ғояҳоеро ифода мекунад, ки аз шароитҳои табиии ҳастиву зиндагии инсон бармеоянд.
Талаботҳои ҳуқуқи фитрӣ дар ахлоқ, одатҳо, мафкура инъикос ёфтаанд. Як қисми онҳо дар қонунгузории давлат ифодаи худро ёфтаанд (ҳуқуқҳои фитрии инсон, талаботҳои хирад, бовиҷдонй, адолат ва г.). Ҳуқуқи фитрии муосир инъикоскунандаи арзишҳои пешбарандаи ҷомеаи имрӯзаи башар аст, аз қабили хирад ва озодии инсон, мақоми баланди ӯ дар ҷомеа, ҳуқуқҳои дахлнопазири инсонй. Ҳуқуқи муосири Тоҷикисгон низ аз онҳо бармеоянд, аз ҷумла талаботи ҳуқуқҳои фитрии инсон дар моддаи 5 Конститутсияи Ҷумҳурии Тоҷикистон, талаботҳои хирад, бовиҷдонй ва адолат дар Кодекси граждании ҶТ мустаҳкам гаштаанд.

Нигаред низ
-----------

* Мафкура

Эзоҳ
----

1. ↑  Фарҳанги истилоҳоти ҳуқуқ / Зери таҳрири Маҳмудов М.А. — Душанбе: ЭР-граф, 2009. - с. 530
**Ҳуқуқҳои шаҳрванд** — ҳуқуқҳои шаҳрванди Тоҷикистонро дар назар дорад. Озодӣ - соҳаи бо хуқуқ кафолатгаштаи мухторияти фард аст, ки дар ҳудуди он шахс мустақилона, мувофиқи хоҳишаш амал мекунад. Ҳуқуқу озодиҳои инсон ва шаҳрванд – вазъи ҳуқуқии шахс ба воситаи маҷмӯи хуқуқу озодӣ ва вазифаҳои асосии инсон ва шаҳрванд, ки дар меъёрҳои ҳамаи соҳаҳои хуқуқи амалкунанда инъикос ёфтаанд, муайян мегардад. Асоси вазъи ҳуқуқии инсон ва шаҳрванд бошад, ҳуқуқу озодӣ ва вазифаҳои ба тарзи конститутсионӣ муқаррар гардидаро дарбар мегиранд.
Барои инсон ва шаҳрванд ҳуқуқу озодиҳо воситаи ҳудифодакунӣ ва ошкор намудани лаёқати дар ҷомеа ташаккул ва инкишофёбӣ, таъмини шаъну шараф, ки барои шахсияти озод хос аст, воситаи амалӣ гардонидани ҳуқуқҳои инкорнашавандаи ӯ ба иштирок дар идораи ҷомеа, ки узви он аст, таъмини шароити зарурии иқтисодию иҷтимоӣ ва фарҳангӣ барои қонеъ гардонидани эҳтиёҷоти ҳаётан муҳими моддию маънавӣ мебошанд.
Ҳуқуқу озодиҳои асосии инсон ва шаҳрванд бо шакли махсуси ҳуқуқии муқаррар ва мустаҳкам гардидан хусусиятноканд. Онҳо д ар санади олии ҳуқуқии давлат - Конститутсия, ки қувваи олии ҳуқуқӣ дорад, мустаҳкам карда мешаванд.

Нигаред низ
-----------

* Ҳуқуқу озодиҳои конститутсионии инсон ва шаҳрванд

Эзоҳ
----

1. ↑  Фарҳанги истилоҳоти ҳуқуқ / Зери таҳрири Маҳмудов М.А. - Душанбе: ЭР-граф, 2009. - с. 533-534
**Ҳуҷҷатҳои мурофиавӣ** - санадҳои хаттиест, ки аз тарафи субъектҳои ваколатдори мурофиаи ҷиноятӣ бо мақсади ба расмият даровардани ҳаракатҳо ё қарорҳо оид ба истеҳсолоти парвандаи мушаххас тартиб дода мешаванд.
Се гурӯҳи хуҷҷатҳои мурофиавӣ пешбинӣ шудаанд:

а) хуҷҷатҳои дорои ҳусусияти ахборӣ, тасдиқӣ, дорои маълумот, оид ба воқеият, рафт ва натиҷаи истеҳсолот дар парванда ва ё ҳаракатҳои мушаххас (протоколҳо, хабарнома, забонхат ва г.);

б) хуҷҷатҳои дорои хусусияти ҳокимиятӣ-амрдиҳандагӣ (қарор, таъйинот, ҳукм, ва г.);

в) дигар хуҷҷатҳои мурофиавӣ (шикоятҳо, дархост, рӯйхати шахсони ба суд даъватшаванда ва ғайра).

Нигаред низ
-----------

Қонун

Эзоҳ
----

1. ↑  Фарҳанги истилоҳоти ҳуқуқ / Зери таҳрири Маҳмудов М.А. - Душанбе: ЭР-граф, 2009. - с. 536-537
**Ҳуқуқи шартномаи байналмилалӣ** - ҳамчун соҳаи ҳуқуқи байналмилалӣ ба шумор рафта, тартиби бастани шартномаи байналмилалӣ, шартҳои эътиборнокӣ, амал, тағйирёбӣ ва қатъгардии онҳоро муайян мекунад. Объекти соҳаи мазкур шартномаи байналмилалӣ ба ҳисоб меравад. Сарчашмаи асосии ҳуқуқи шартномаҳои байналмилалӣ ин одати байналмилалӣ ва Конвенсияи Вена оид ба ҳуқуқи шартномаҳои байналмилалӣ (1969) ва ғайраҳо ба ҳисоб меравад.

Нигаред низ
-----------

* Ҳуқуқи ташкилотҳои байналмилалӣ
* Ҳуқуқи байналмилалӣ

Эзоҳ
----

1. ↑  Фарҳанги истилоҳоти ҳуқуқ / Зери таҳрири Маҳмудов М.А. - Душанбе: ЭР-граф, 2009. - с. 531
**Юсуфҷон Аҳмадов** (тав. 24 апрели соли 1950, ш.Конибодом), муҳандис-механик, ходими давлати, аз оилаи омӯзгор, узви вобастаи Академияи муҳандисии Ҷумҳурии Тоҷикистон (1995) мебошад. Писари муаллим Ахмадчон Дадочонов.

Соли 1976 мактаби миёнаи №2 ва соли 1972 факултаи механики Институти хоҷагии рустои Тоҷикистон (холо Донишгоҳи аграрии Тоҷикистон)-ро бо ихтисоси муҳандис-механик хатм кардааст. Бештари фаъолияти кориаш дар Чамъияти Саххомии «Бодом» ( собик «заводи Автозапчаст», баъдан заводи тачхизоти тормози) гузаштааст. Дар вазифаи механик, устои калон, сардори истеҳсолот ва сармуҳандиси завод кор кардааст. моҳи апрели соли 1987 сарвари коргох интихоб шуд. Тахти рохбарии ӯ коргох ба дастгохҳои навтарин тачхизонида шуда, истеҳсоли дучархахо барои калонсолон ва бачагон, аробача барои мачрухон, истеҳсоли кубурхо, қисмҳои эхтиёти барои тракторхо ба рох монда шуд. Ахмедов Ю. дар интихоботҳои умумихалқии солҳои 1990, 1995, 2000,2005 чахор маротиба ба вакилии Шурои Олии Тоҷикистон ва вакилии халқ дар Мачлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон интихоб шудааст. Соли 2000 Раиси кумитаи Мачлиси намояндагони Мачлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон оид ба энергетика, саноат, сохтмон ва комуникатсия интихоб гардид.

Ахмадов Ю аз соли 1994 узви Раёсати Иттифоки илмии- саноати Тоҷикистон ва аз соли 1995 узви вобастаи Академияи Муҳандисии Ҷумхурии Тоҷикистон мебошад. Бо нишони сарисангии «Аълочии хифзи иҷтимоии аҳолии Ҷумҳурии Тоҷикистон» ва медалу ифтихорномахо мукофотонида шудааст.
**Ардаби́л** (форсӣ: اردبیل‎) — шаҳр дар шимоли Эрон, маркази маъмурии устони Ардабил.

Ҷуғрофиё
--------

Дар 60 км ҷанубтари Баҳри Каспий дар пуштакӯҳи кӯҳҳои Талиш, дар баландии 1500 м дар соҳили дарёи Балигли-чай воқеъ гардидааст. Аҳолиаш 421 262 (2006) нафар, асосан озарбойҷониҳо.

Таърих
------

Ардабел дар замони Сосониён бунёд ёфта, ибтидои садаи VII аз тарафи арабҳо тасхир гардид. Соли 1220 онро муғулҳо забт ва вайрон карданд. Охири садаи XIII дар Ардабел ҷараёни дарвешӣ – тасаввуфии Сафавия таъсис ёфта, роҳбаронашон минбаъд ҳокимони шаҳру музофот шуданд. Сипас бо мурур Ардабел маҳаки таъсиси давлатдории Сафавиён шуд. Соли 1997 шаҳр аз заминҷунбии шадид хароб гардид.

Кишоварзӣ
---------

Ардабел ҳоло яке аз марказҳои намоёни кишоварзӣ мебошад.

Саноат
------

Дар Ардабел саноати коркарди гӯшт, ордкашӣ, қаннодӣ хеле рушд ёфтааст. Ардабел бузургтарин маркази қолинбофӣ, нассоҷӣ ва истеҳсоли масолеҳи чиниворӣ мебошад. Дар ҳаволии Ардабел умдатарин осоишгоҳи балнеологии Эрон ҷойгир аст.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* Ардабел // А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2021, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.

  



| Шаҳрҳои устони Ардабел |
| --- |
| Ардабел | Порсобод | Халxол | Кавсар | Гирмӣ | Мишгеншаҳр | Намин |
**Чашмаи биринҷӣ** — чашма, ёдгории табиъии таърихӣ дар маҳаллаи Гулистон, тақрибан 8 км дуртар аз маркази шаҳри Панҷакент ҷойгир шудааст. Аз роҳи калони Панҷакент-Айнӣ тақрибан 2 км роҳи мошингарди хокӣ дорад.

Ном
---

Тибқи нақлу ривоятҳо сабаби «биринҷӣ» ном гирифтани ин чашма дар он аст, ки дар солҳои пеш аз он оби сафедчатоб мебаромад ва соф шуда, яъне оби мисли филиззи биринҷӣ сафед шуда мерафт. Тибқи дигар назария оби чашма ҷорӣ шуда, ба замини палҳои шолӣ меравад ва ҷӯе ҳамроҳ шуда, ба дарёи Зарафшон мерезад. Шояд номи "чашмаи биринҷӣ" ба кишти шолӣ рабт дошта бошад.

Таърих
------

Дар бораи Чашмаи биринҷӣ маълумоти таърихӣ дастрас нест. Тибқи нақли мардум, он замони хеле қадим ҷорӣ будааст. 

Аз назди чашма бостоншинос Борис Маршак дар соли 1954 аз наздикии баъзе ашёи таърихӣ ёфтааст. Худи Чашмаи биринҷӣ ба давраи палеолит рост меояд.

Мушаххасот
----------

Чашма аз сатҳи замин 2 метр ва ҳавзаи он 1-1,5 метр дар пастӣ қарор доранд. Барои фуромадан ба чашма дар хоки замин зинапоя тарошида шудааст. Оби чашма аз зери замин берун меояд ва ба ҳавзи калон ворид мешавад. Дарозии ҳавз 45-50 метр ва бараш аз самти чашма 5 метр буда, ҷӯй ба сӯйи ҳавз васеъ шуда меравад ва бари ҳавзи калон тахминан 50 метр аст.

Дар назди чашма беди тақрибан 50-солае ҳаст. Дар атрофи ҳавзи чашма инчунин дарахтони сада, тут, бед ва хорбуттаҳо ба назар мерасанд. Дар ҳавзи чашма моҳӣ, қурбоққа ва мори обӣ мавҷуданд. Моҳиҳои онро касе шикор намекунад.

Зиёрат
------

Пешҳо мардум онро зиёрат карда, аз обаш менӯшиданд, ба шохҳои дарахт латта баста, эътиқод доштанд ва бо оби чашма баъзе беморонро табобат мефармуданд. Аммо имрӯзҳо зиёрат дида намешавад. Танҳо деҳқонон омада об барои нӯшидан ё чорпояшон мебаранд.

Эзоҳ
----

1. ↑  Дар «Феҳристи ёдгориҳои таърихӣ ва фарҳангии Ҷумҳурии Тоҷикистон» таҳти № 199 сабт шудааст.
2. ↑  *Моҳи Мунир.* Чашмаи биринҷиро харидорӣ намуданд?. *Фараж* (25 Декабри 2021). 23 январи 2023 санҷида шуд.

Адабиёт
-------

* Нарзӣ С. Тазкираи Панҷакент. — Душанбе: Ирфон, 2015. — 232 с.
* Исаков А. И. Якубов Ю. Я. Каримова Г. Р. Археологическая карта Таджикистана. Верховья долины Зарафшана (Горно-Матчинский, Айнинский и Пенджикентский районы). — Душанбе: Дониш, 2020. — Ч. I—III. — 360 с
**Hewlett-Packard** (**HP**, *Ҳюлетт-Паккард)* — соли 1939 таъсис ёфтааст, ширкат таъминкунандаи таҷҳизот ва нармафзор барои ташкилотҳо ва истеъмолкунандагони инфиродӣ мебошад. Идораи марказӣ дар Пало Алто (Калифорния) ҷойгир аст. Яке аз бузургтарин ширкатҳои технологияҳои иттилоотии Амрико.

Таҷҳизоти ченкунӣ (остсиллографҳо, таҳлилгарони мантиқӣ, генераторҳои сигнал, анализаторҳои спектр ва ғ.), таҷҳизоти тиббии электронӣ ва таҷҳизот барои таҳлили кимиёвӣ истеҳсол мекард. Дар соли 1999, шуъбаҳои бевосита бо компютерҳо, нигаҳдории иттилоот ва коркарди тасвирҳо алоқаманд ба як ширкати алоҳидаи **Agilent Technologies** тақсим карда шуданд.

Қарорҳо дар соҳаи инфрасохтори ТИ, системаҳои компютерии инфиродӣ ва дастгоҳҳои дастрасӣ таҳия ва пешниҳод мекарда, хидматҳо барои ҳамгироии система, дастгирии хидматрасонӣ ва аутсорсинг, дастгоҳҳои чопшуда ва иншооти намоиши тасвирҳо пешниҳод мекард.

1 ноябри соли 2015, он ба ду ширкат тақсим карда шуд: HP Inc. ва Hewlett Packard Enterprise.

Эзоҳ
----

1. ↑  *(unspecified title)* — Stockholm International Peace Research Institute.
**Ниҳоннигорӣ**, **стеганография** (аз юн. στεγανός «пӯшида» + γράφω «навиштан») — фанну дониши барқарории иртибот ба сурати пинҳон ва ҳадафи он пинҳон кардани иртибот ба василаи қарор додани паём дар як расонаи пӯшишӣ аст ба гунае, ки камтарин тағйири қобили кашфро дар он эҷод намояд ва натавон мавҷудияти паёми пинҳон дар расонаро ҳатто ба сурати эҳтимолӣ ошкор сохт. 

Дар ҳақиқат дар ибтидо юнониёни бостон аз ин равиш истифода мекарданд. Ба ин сурат, ки навиштаҳои даруни лавҳи санг ба василаи навъе аз вокс, пӯшида мешуданд. Агар фиристандаи иттилоъот мехост, ки паёмашро пинҳон кунад барои аҳдофи низомӣ аз пинҳоннигорӣ истифода мекард. Ба ин сурат, ки паём дар лавҳ ба тавре мустақим ҳаккокӣ мешуд, сипас вокс аз болои паём рехта мешуд, бинобарин пинҳоннигорӣ на ба ин маъно аммо вуҷуд дошт.

Эзоҳ
----

1. ↑  *Вожаҳои мусавваби Фарҳангистони забону адаби форсӣ.* Ниҳоннигорӣ чист? Маънии ниҳоннигорӣ(тоҷ.). *vazhaju.tj*.  Вожаҷӯ. 16 ноябри 2022 санҷида шуд.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️  Гузариш ба унсури Викидода  Фарҳангҳо ва донишномаҳо | 
* Большая датская
* Большая китайская
* Britannica (онлайн)
* Infernal (6e éd.)

 |
| Дар феҳристҳои китобшинохтӣ | 
* GND: 4617648-2
* LCCN: sh2018001545
* NKC: ph695215

 |
Як наққошӣ аз як бандари Фаронса дар соли 1638 дар авҷи Меркантализм
Мактаби **Меркантилизм** (итол. *il mercante*, савдогар аз лот. mercanti, тиҷорат) — яке аз мактабҳои хело маъмул ва яке аз зинаҳои аввали пайдоиши афкори иқтисодии ҷамъият мебошад. Ин мактаби иқтисодӣ аввалин мактабест, ки афкори иқтисодии ҷамъиятро дар шакли як илм махсус ба вуҷуд овардааст.

Таърих
------

Пайдоиши **мактаби савдогарӣ** ба якчанд заминаҳои иқтисод асри XVI вобаста мебошад. Меркантилизм дар асри XVI дар Итолиё, Португалия, Фаронса, ва Испания ба вуҷуд омадааст. Мувофиқи ақидаи бештари олимон сабаби асоси пайдоиши ин мактаб ва хусусиятҳои ин мактаб аз он иборат аст, ки дар охирҳои асри XVI ва аввалҳои асри XVII барои иқтисодии ин давлатҳо кашф намудани ҷазираҳои Амрикои Шимолӣ таъсири калон расониданд.  

Мактаби Меркантилизм cоли 1650 аввалин маротиба аз ҷониби яке аз намояндагони ин мактаб олими фаронсавӣ Антуан Монкретсон афкори иқтисодии ҷамъият дар шакли илми муайяни иқтисодӣ бо номи «Иқтисоди сиёсӣ» ба вуҷуд омад.  

Намояндаи асосии ин мактаб Томас Мэн мебошад, ки ӯ дар тараққиёти ин мактаб саҳми беандоза дорад.

Эзоҳ
----



|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️  Гузариш ба унсури Викидода  Фарҳангҳо ва донишномаҳо | 
* Большая датская
* Большая каталанская
* Большая каталанская
* Большая российская (старая версия)
* Большая российская (научно-образовательный портал)
* Большая советская (1 изд.)
* Итальянская
* Britannica (онлайн)
* Britannica (онлайн)
* Treccani
* Universalis
* Швейцарский исторический

 |
| 

| Дар феҳристҳои китобшинохтӣ |
| --- |
| 
* BNF: 119620237
* GND: 4038722-7
* J9U: 987007565555405171
* LCCN: sh85083742
* NDL: 00575145
* NKC: ph122762

 |

 |
**Боздорӣ** — дар физиология, фаъолияти асаб, ки ангезишро суст ё пешгирӣ мекунад.

Боздориро соли 1862 физиологи рус Иван Сеченов кашф кардааст. Вобаста ба маҳалли пайдоиш боздорӣ канорӣ (дар мушакҳо ё аносири ғадуддор) ва марказӣ (дар доираи силсилаи асаби марказӣ) мешавад. боздорӣ ба воситаи моддаҳои махсуси кимиёӣ, ки нӯги торҳои асаб ҷудо мекунанд, ба вуҷуд меояд. Медиаторҳо (моддаҳое, ки ангезишро аз нӯги торҳои асаб ба узвҳо ва аз як ҳуҷайраи асаб ба ҳуҷайраи дигари асаб мебаранд) ба молекулаҳои мембранаҳои ҳуҷайраи асаб таъсир карда, ҳадди ҳаяҷонпазирии онҳоро паст ё ҳаяҷони бархестаро «хомӯш» месозанд. Тарзи боздорӣ пурра омӯхта нашудааст, вале аҳаммияти он дар танзими фаъолияти физиологии организм маълум мебошад. Мас. боздории афферентӣ ҳаяҷони унсурҳоеро, ки акси якдигар фаъолият доранд, суст мекунад ва боиси ҳамамалии онҳо мегардад. Аз ҷумла, ангезише, ки дар унсурҳои асаб ба вуҷуд меояд, фақат мушакҳоро таҳрик дода, боиси боздории мушакҳои ба ҳам зид (мас. мушакҳои хаму росткунандаи буғумҳо) мешавад. боздории бозгарданда, ки ба воситаи торҳои бозгардандаи асаби нейронҳои эфферентӣ ва ориятӣ ба вуҷуд меояд, барои тасбити ин ё он гурӯҳи нейронҳо мусоидат мекунад. боздорӣ монанди ҳаяҷон метавонад дар асоси рефлексҳои шартӣ низ пайдо шавад (нигар Фаъолияти олии асаб). Физиологи рус И. П. Павлов фаъолияти рефлексҳои шартиро омӯхта, ду навъи боздорӣ — берунӣ (ғайришартӣ) ва дохили (шартӣ)-ро ҷудо кард. Павлов боздории муҳофизро, ки силсилаи асабро аз ангезиши барзиёд ё хастагӣ дифоъ мекунад, шакли асосии боздорӣ гумон мекард.

Фаъолияти муҳофизию мутобиқгардонии боздорӣ барои тиб аҳаммияти калон дошта, ба туфайли он комёбиҳои назаррас ба даст оварда шуданд. Аз ҷумла, ба ин васила татбиқи доруҳои хобовар ва таскинбахш ҳангоми муолиҷаи шоки садамавӣ ва баъзе намудҳои невроз роҳи ҳалли худро пайдо кард. .

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Боздорӣ / Ф. Шукуров // Боз — Вичкут. — Д. : СИЭМТ, 2014. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 3). — ISBN 978-99947-33-46-0.


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️  Гузариш ба унсури Викидода  Фарҳангҳо ва донишномаҳо | 
* Большая российская (старая версия)

 |
**PubMed Central** (PMC) - бойгонии нашрияҳои пурраи матнии биомедикии дорои дастрасии озод мебошад, ки аз ҷониби Китобхонаи миллии тиббии ИМА сохта шудааст .

То моҳи июли соли 2018 PMC 4,9 миллион мақоларо дарбар мегирад.

MEDLINE, PubMed ва PMC махзани маълумотҳои гуногуни мундариҷа мебошанд.

PMCID
-----

Ба ҳар як мақола беназири PMCID дода мешавад ( PubMed Central IDentifier - PubMed Central Identifier)  .

Ҳамчунин бингаред
-----------------

* Europe PubMed Central

Эзоҳ
----

1. ↑  PubMed Central.  National Center for Biotechnology Information (US) (5 Декабри 2013).
2. ↑  MEDLINE, PubMed, and PMC (PubMed Central): How are they different?(англ.). *www.nlm.nih.gov*.
3. ↑  Include PMCID in Citations | publicaccess.nih.gov(англ.). *publicaccess.nih.gov*. 1 июли 2017 санҷида шуд.

Пайвандҳои берунӣ э
-------------------
**Бозгӯй** — шохаи созию овозӣ дар мақом ва мақомсароӣ, такрори ҳамешагии як порчаи муайяни оҳанг.

Одатан дар оҳанг чанд хона бошад, ҳамон қадар бозгӯй амал мекунад. Маъмулан пас аз як давраи хона, баъзан пас аз ду-се хона як бозгӯй меояд. бозгӯй бештар дар шохаи мушкилоти мақомҳо сурат мегирад. Масалан, дар бахши таснифи қисми мушкилоти мақоми «Бузург» бозгӯй баъди ҳар як хона ва бахшҳои Тарҷеву Гардуни он баъди ду-се хона меоянд. бозгӯй дар ташаккули қисми созӣ ва инкишофи хатти оҳангии мақомҳо нақши муҳим мебозад. Агар хона оҳангро аз лиҳози мазмун ғанӣ гардонад, бозгӯй шакли оҳангро нигоҳ медорад. бозгӯй дар қисми созии мақомҳо ба тарзи гуногун амал мекунад. Масалан, дар мақоми «Наво» дар оҳанги «Мухаммаси Ҳусайнӣ» се бозгӯй ва се хона, аммо дар «Таснифи Наво» ҳафтдаҳ хона ва се бозгӯй иштирок доранд. Бозгӯй дар санъати мақом вазифаи хотимабахшии оҳангро иҷро мекунад.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Бозгӯй / А. Раҷабов // Боз — Вичкут. — Д. : СИЭМТ, 2014. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 3). — ISBN 978-99947-33-46-0.
**Дарвоз [Darvāz]** — номи пирях дар Ҷумҳурии Тоҷикистон буда, дар нишебии шимоли ғарбии қаторкӯҳи Дарвоз, дар саргаҳи дарёи Обимазор воқеъ аст. Тӯлаш 16,5 км, ҳудудаш 44 км² аст. Нуқтаи пасти пирях 300 км, баландии хати барф 4100-4300 м мебошад. Аз ин пирях шохоби чапи дарёи Обимазор сарчашма мегирад. Ин пиряхро бори нахуст соли 1899 В. И. Линский таҳқиқ кардааст

Нигаред низ
-----------

* Гармо
* Грумм-Гржимайло

Эзоҳ
----

1. ↑  Ҳомидов Д.Р. Таҳқиқи забоншиносии гидронимҳои мавзеъҳои таърихии тоҷикнишин/Рисолаи докт. илми филол. — Душанбе, 2018. — С. 141. — 470 с. 
(тоҷ.)

|  |  |
| --- | --- |
| Тоҷикистон | *Ин мақолаи нопурра аз ҷуғрофияи Тоҷикистон мебошад.Шумо метавонед бо пурра кардани ин ба Википедия кумак кунед.* |
**«Халг газети»** (озарбойҷонӣ: Xalq qəzeti — *«Рӯзномаи халқӣ»*) — рӯзномаи ҷамъиятӣ-сиёсӣ бп забони озарбойҷонӣ, ки дар Озарбойҷон нашр мешавад ва воқеаҳои ҷамъиятиву сиёсии Озарбойҷон ва берун аз онро муҳокима мекунад. 

Рӯзнома аз 29 августи соли 1919 бо номи «Коммунист» нашр мешавад. То дар Боку барпо гардидани ҳокимияти Советӣ (соли 1920) пинҳонӣ нашр мешуд. Номи муосири худро дар шумораи 27 августи соли 1991 гирифтааст. Дар замони шӯравӣ ин органи матбуотии Ҳизби Коммунистии ҶШС Озарбойҷон буд. Ҷаъфар Ҷабборӣ, Маммад Саид Ордубодӣ, Наримон Наримонов мақолаҳои худро дар рӯзнома чоп кардаанд.

Бо ордени Байрақи Сурхи Меҳнати ҶШС Озарбойҷон (1923) ва «Нишони Фахрӣ» (1969) сарфароз шудааст.

Эзоҳ
----

1. ↑
2. ↑  БСЭ
**Yahoo!** (англ. Yahoo!, талаффуз ба тоҷикӣ **Яҳу**) — ширкати амрикоӣ, ки дар заминаи интернет ва нармафзор фаъолият дорад.

Таърих
------

Январи соли 1994 аспирантони Донишгоҳи Стэнфорд Дэвид Файло (англ. David Filo) и Джерри Янг (англ. Jerry Yang) сомонаи ҷустуҷӯйи вебсайтҳо «Рохнамои Джерри дар Анкабутхона ҷаҳони»-ро ихтироъ карданд. Роҳнамо каталоги сайтҳои (сомонаҳо) гуногуне буд. Апрели соли 1994 сайти (сомона) номи Yahoo! Гирифтааст. Ин ном аз китоб Джонатан Свифт «Сарнузашти Гулливер»(ба талафузи руси — Йеху, еху аст.) Ширкати Yahoo! 2 марти соли 1995 таъсис ёфтааст.

Ҳамчунин нигаред
----------------

* Рӯйхати хидматрасониҳои Yahoo

Эзоҳ
----

Пайвандҳо
---------

* **yahoo.com** — главная страница портала(англ.)
* Yahoo! Blog — официальный блог Yahoo!(англ.)
**Албурз**, **Албурзкӯҳ** — номи кӯҳи устураист, ки дар ҳамосаҳо, қиссаву ривоятҳо, афсонаҳои мардуми ориёинажод вомехӯрад.

Ривоятҳо оид ба Албурз
----------------------

Қиссаву ривоятҳо оид ба Албурз дар байни мардуми ориёӣ дар замони бостон, ҳангоми ҳаракати онҳо ба тарафи Кавказ ва ба ғарби Эрон ба вуҷуд омадаанд. Албурз дар оғоз кӯҳҳои соҳили дарёи Аму буданд, сипас ба ин ном кӯҳҳои дигарро ном бурдаанд. Элбруси Кавказ низ Албурз мебошад. Дар қисми шимолӣ Эрон низ кӯҳе бо ин ном вуҷуд дорад. Дар Авесто (бахши «Яштҳо») муодили Албурз калимаи Ҳараберезаити — Кӯҳи баланд мебошад. Калимаи «бурз», ки дар забони форсии тоҷикӣ дар осори шоиру нависандагон, масалан, «Шоҳнома»-и Фирдавсӣ вомехӯрад, маънои баланд, «Боло»-ро дорад. Маънои калимаи «бурзболо» (дар лаҳҷаҳои тоҷикӣ ба шакли вайроншудаи «бузбала» маъмул аст) маънои «қадбаланд», «болобаланд»-ро дорад. Дар забони тоҷикӣ баъзан табдили «б» ба «в» ба мушоҳида мерасад (яъне «бурз» ба «вурз, варз» табдил ёфтааст). Масалан, калимаи «Варзоб» аз ҳамин реша аст ва маънояш «болооб» аст. Калимаи «Варзиманор» маънои «манори баланд»-ро дорад. Дар асотири мардуми ориёӣ Албурз кӯҳест, ки дар муддати ҳаждаҳ (дар баъзе асарҳои дигар масалан, «Бундаҳиш» ҳаштсад сол омадааст) сол аз замин сар кашид ва ба ситорагон, Моҳ, Хуршед ва ба Чархи фалак расид. Дар атрофи он 2224 кӯҳи дигар аз замин ба боло қад афрохтанд. Албурз нишемангоҳи эзидон Митра — Меҳр, Аредвисура Аноҳита (Ноҳид) мебошад. Подшоҳон Ҷамшед, Ковус дар Албурз қасрҳо сохта буданд. Мувофиқи ривоятҳо шахси пир ба қасри Ковус даромада аз он ҷо ҷавон мебаромад. Дар осори таърихии арабӣ ва адабиёти форс-тоҷик қиссаву ривоятҳои бисёре оид ба Албурз ба назар мерасанд. Масалан, дар «Шоҳнома»-и Фирдавсӣ омадааст, ки лонаи Симурғ дар Албурз (Албурзкӯҳ) буд ва Зол дар он ҷо бузург шуд:

Яке кӯҳ буд номаш Албурзкӯҳ,
Ба хуршед наздику дур аз гурӯҳ.
Ба-д-он ҷой Симурғро лона буд,
Ки он хона аз халқ бегона буд.
Рустам Кайқубодро аз Албурз оварда ба тахти шоҳӣ нишонд; модари Фаридун аз таъқиби Заҳҳок гурехта дар Албурз паноҳ бурд ва дар шонздаҳсолагӣ Фаридун аз Албурз фуромад:

Чу бигзашт аз он бар Фаридун ду ҳашт,
Зи Албурзкӯҳ андар омад ба дашт.
Фаридун Заҳҳокро дар қуллаи баландтарини Албурз, ки Дамованд ном дошт, занҷирбанд кард. Дар ашъори шоирону нависандагони дигар, қиссаву ривоятҳои эҷодиёти даҳанакии халқ ишораҳо ба Албурз мавҷуданд. Дар байти зерини мутааллиқ ба Манучеҳрӣ ҳамон маъниву мазмуне омадааст, ки дар устураҳои қадим (Авесто) дида мешавад:

Сар аз Албурз зад қурси Хуршед,
Чу хунолуда дузде сар зи макман.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Манучеҳри Сутуда, Албурз, маҷ. «Меҳр», (Урдибиҳишт, Хурдод, Тирмоҳ), 1331 ҳ. ш.;
* Пури Довуд, Аноҳита, Т. 1343;
* Авесто, Д. 2001;
* Ёҳақӣ Муҳаммадҷаъфар, Фарҳанги асотир ва ишорати достонӣ дар адабиёти форсӣ, Т. 1375 ҳ. ш.

Сарчашма
--------

* Албурз // А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2021, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.
**Сарв** (лот. Cupréssus) — ҷинси бутта ё дарахти ҳамешасабз аз оилаи сарвиҳо.

Тавсифоти гиёҳшиносӣ
--------------------

То 20—25 м қад мекашад; ғафсии танааш 30—70 см, то 2 ҳазор сол умр мебинад. Баргҳои навниҳоли сарв сӯзаншакл, пӯстлохи танааш хокистарранг, баргаш ба мисли барги арча сабзи пулакчашакл (1 — 2 мм) мебошанд. Чалғӯзааш мудаввар (диаметраш 2 — 3 см), соли сеюм пухта, соли чорум кушода мешавад; тухмаш майдаи қанотакдор.

Густариш
--------

Сарв дар Шарқ, аз ҷумла дар Тоҷикистон аз замонҳои қадим маъмул аст. Сарв дар Тоҷикистон дар шакли худрӯй масоҳати васеъро ишғол намекунад. Фақат дар ҳавзаи дарёи Кофарниҳон, дар дараи Сардаи Миёна чакалакзори сарви худрӯйро вохӯрдан мумкин аст. Иқлими ҷумҳурӣ барои парвариши чанд намуди сарв мусоид мебошад (масалан, Cupressus sempervirens var. sempervirens, Cupressus s. horisontaLis, Cupressus c. pyramigalis)

Хосияти шифоӣ
-------------

Ба ақидаи табибони халқӣ барги сарвро дар об ҷӯшонида, он обро бинӯшанд, душвории шошиданро ислоҳ мекунад, ба захми рӯдаҳо шифо меоварад. 9 г барги хушки сарвро кӯфта бо шилми талхакбодом (2,5 г) бихӯранд, пешобдонро қувват мебахшидааст. Агар онро дар об ҷӯшонида, он обро дар даҳон гардонанд, барои захми милки дандонҳо дору мебошад. Аррамайдаи чӯби сарвро бо шилми талхакбодом сиришта, гузошта банданд, пешобдонро қувват медиҳад, ҷогаҳмезиро ба ибро меоварад. Барги сарвро сӯхта ба захм бипошанд, онро сиҳат мекунад; пухта ба захм бастани он низ чунин хосият дорад. Барги сарвро соида, бо орди ҷав хамир карда гузошта банданд, варами гарми чашмро таҳлил медиҳад, доначаҳои пӯст ва сӯхтаи оташро сиҳат мекунад. Самари сарвро кӯфта, бо асал ва гулоб сиришта бимоланд, барои дарди нимсара даво мебошад. Кӯфтаи онро бо шароб бинӯшанд, суръати инзолро ба таъхир меандозад, дарунро мебандад, барои сурфа ва душвор пешоб кардан дармон мешавад. Самари сарвро дар об ҷӯшонда, то ноф даромада нишинанд, мақъади баромадаро ба ҷояш мебарад. Миқдори истеъмоли самари сарв дар як рӯз то 2 г аст.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Ковалева Н. Г. Лечение растениями, М. 1972;
* Турова А. Д. Лекарственные растения СССР и их применение, М. 1974;
* Гаммерман А. Ф. Гром И. И. Дикорастущие лекарственные растения СССР, М. 1976;
* Ходжиматов М. Дикорастущие лекарственные растения Таджикистана, Д. 1989;
* Зоҳидов Ҳ. Канзи шифо, Д. 1998;
* Энциклопедия народной медицины, т. 7. Лекарственные растения, М. 2000.
Хирсаки бахмали — яке аз бозичаҳои маъруфтарин
**Бозича**, **асбоббозӣ** (форсӣ: اسباب‌بازی‎) — ашё барои бозии бачаҳо мисли лӯхтак, тӯб, камонак, мошинча, образҳои ҳайвонот ва парандаҳои аз чӯб ва лой сохташуда ва ғайра.

Таснифоти бозичаҳо
------------------

Бозичаҳо дастӣ ва истеҳсолӣ мешаванд. Онҳоро аз чӯб, лой, оҳан, пластмасса ва ғайра месозанд. Аз рӯйи истифода бозичаҳо сенсорӣ, образнок, истеҳсолӣ, техникӣ, ҷамъиятӣ-маишӣ ва ғайра мешаванд. Бозичаҳо ба тарбияи фикрӣ, ҷисмонӣ ва зебоишиносии бачагон, барои донистани ҳақиқати олами атроф ёрӣ мерасонанд. Бозича тафаккур, нутқ ва хотираи бачагонро инкишоф дода, ташаббуси эҷодии онҳоро бедор мекунад. Навъ, хусусият, мазмун ва ороиши бозича ба синну сол, инкишоф ва вазифаҳои мушаххаси тарбиявии он вобаста аст. Бозичаҳо дар шакли образҳои одамон, ҳайвонот, олати меҳнат, ашёи рӯзгор аз давраҳои қадим маълум буданд: лӯхтакҳои аз чӯб ва матоъ сохташуда, шаклҳои ҳайвонот, тӯбҳои чармин ва ғайра. Ҳар бозича вазифаи ба худ хос дорад.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Бозича // Боз — Вичкут. — Д. : СИЭМТ, 2014. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 3). — ISBN 978-99947-33-46-0.


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️  Гузариш ба унсури Викидода  Фарҳангҳо ва донишномаҳо | 
* Большая датская
* Большая каталанская
* Большая норвежская
* Большая российская (старая версия)
* Брокгауза и Ефрона
* Britannica (онлайн)

 |
| 

| Дар феҳристҳои китобшинохтӣ |
| --- |
| 
* BNE: XX527418
* BNF: 11932162s
* GND: 4056248-7
* J9U: 987007543839005171
* LCCN: sh85136372
* LNB: 000060639
* NDL: 00562226
* NKC: ph114712

 |

 |
**Дарвеш Фазлуллоҳи Нойӣ** (с. тав. номаълум, Самарқанд, с. ваф. 1511, Ҳирот), мусиқидон, навозанда, оҳангсоз, зодаи Самарқанд. Давраи аввали омӯзишии ӯ дар Самарқанд гузашта, мусиқӣ ва дигар ҳунарҳои бадеиро дар зодгоҳаш омӯхт. Дар мусиқии назарӣ дониши комил дошта ва рисолае ҳам дар иртибот ба масоили шеъру мусиқӣ нигоштааст. Мусиқии илмиро назди Хоҷа Юсуфи Бурҳониддин (Ҳирот) омӯхта, аз дарсҳои назарии Ҷомию Навоӣ, Хоҷа Абдуллоҳи Марворид баҳравар шудааст. Таснифоти барои сози най сохтааш дар ҳаёти мадании Ҳироту Самарқанд шуҳрати зиёд касб карда, бисёр устодони мусиқӣ ба асарҳои ӯ «Нақши моҳ», «Пешрави най», «Амали хубон», «Савти дилситон» назираҳои мусиқии ҷолиб сохтаанд. Дар шеър бо тахаллуси Нойӣ ғазалҳои мавзун гуфтааст.

Адабиёт
-------

Дарвешалии Чангӣ, Рисолаи мусиқӣ, Р:7005-111, ИШАФ Уз.; Бобур Бобурнома, Тош. 1993; Навоӣ, Маҷолис-ун-нафоис, Тош. 1964; Раҷабов А. Афкори мусиқии тоҷик дар ас. 12-15, Душ. 1989; Машҳун Ҳ. Таърихи мусиқии Эрон, ҷ.1. Теҳрон, 1376; Энсиклопедияи адабиёти ва санъати тоҷик, ҷ.1, Душ. 1988.

Ҳамчунин нигаред
----------------

* Шашмақом

Сарчашма
--------

1. ↑  Донишномаи Шашмақом./Зери таҳрири Олимов К. Абдувалиев А. Азизӣ Ф. Раҷабов А. Ҳакимов Н. – Душанбе, 2009. - с. 58 ISBN 978-99947-49-13-3
**Саратоншиносӣ** (форсӣ: سرطان‌شناسی‎), **онкология** (аз юн. όγκος — вазнинӣ, бор) — бахше аз тиб, ки ба омӯзишу пажӯҳиш ва табобати бемориҳои саратон машғул аст.

Ин соҳаи тибби илми ва таҷрибави мебошад, ки мақсадаш омухтани бемориҳои омоси, инчунин пешгири, муаян намудан, ва табобат мебошад. Онкология ҳамчун ихтисоси тиб, барои омузиши масъала муаяни илми равона карда шудааст, ба монанди фтизиатрия, ревматалогия ва дигар. Онкология, ҳамчун илми алоҳидаи тибб, аз асри XIX ташкил шуда, то ҳозир хело пешравиҳо, чи дар пешгири ва чи дар муаян намудан, ва табобати бемориҳои омоси дида мешавад.

Эзоҳ
----


|  |  |
| --- | --- |
| Пизишкӣ | *Ин мақолаи нопурра аз пизишкӣ мебошад.Шумо метавонед бо пурра кардани ин ба Википедия кумак кунед.* |


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️  Гузариш ба унсури Викидода  Фарҳангҳо ва донишномаҳо | 
* Большая датская
* Большая каталанская
* Большая каталанская
* Большая российская (старая версия)
* Treccani

 |
| 

| Дар феҳристҳои китобшинохтӣ |
| --- |
| 
* BNE: XX525896
* BNF: 11941697s
* GND: 4075658-0
* J9U: 987007545911305171
* LCCN: sh85094724
* NKC: ph123742

 |

 |
**Домени умумии дараҷаи аввал** — домени дараҷаи аввал мебошад, ки барои ташкилотҳои муайян истифода бурда мешавад.

Нахӯстин маротиба моҳи январи соли 1985 пайдо шуда, 6 адад буданд:

* .com — барои сомонаҳои тиҷоратӣ
* .edu — барои сомонаҳои маорифӣ
* .gov — барои сомонаҳои ташкилотҳои давлатии ИМА
* .net — барои сомонаҳое, ки фаъолияташон бо шабакаҳо вобаста аст
* .org — барои ташкилотҳои ғайритиҷоратӣ
* .mil — барои ташкилотҳои ҳарбии ИМА

Ҳоло доменҳои .com, .net ва .org новобаста аз намуди ташкилот ҳамаҷоя истифода мешаванд.

Ба ин ҷо ҳам нигаред
--------------------

Домени миллии дараҷаи аввал

Пайвандҳо
---------

* Маълумоти IANA дар бораи доменҳои умумии дараҷаи аввал
**Бозиҳои ғоибона** — чанд навъ аз мусобиқаҳои шатранҷ, ки ширкатдорони он дар фосилаи муайяне аз ҳам қарор доранд ва онҳо бо истифода аз кумаки ин ё он васоити мухобира бо ҳам бозӣ мекунанд. бозиҳои ғоибона бар чанд навъанд:

* бозии мукотибаӣ
* мусобиқа аз тариқи телеграф
* мусобиқаи телефонӣ
* мусобиқаи радиоӣ

Дар қиёс бо шатранҷи маъмулӣ дар бозиҳои ғоибона назорати қатъии замон (барои андеша ба ҳар ҳаракат на соат, балки рӯзҳо дар назар аст) сарфи назар шудааст; дар ҷараёни бозӣ пешу пас рондани муҳраҳо, истифода аз қомуси адабиёти шатранҷ ва ғ. иҷозат дода мешавад. бозиҳои ғоибона воситаи муҳиммест барои такмили маҳорати бозигар, бавижа дар баррасии мавқеъҳо ва омӯзиши назарияи дебютҳо.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Бозиҳои ғоибона // Боз — Вичкут. — Д. : СИЭМТ, 2014. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 3). — ISBN 978-99947-33-46-0.
**Бозор-Қӯрғон** (қирғ. *Базар-Коргон*) — шаҳрест (то 8 феврали соли 2021 мақоми деҳа буд) дар вилояти Ҷалолободи Қирғизистон, маркази ноҳияи Бозор-Қӯрғон ва шаҳристони Бозор-Қӯрғон.

Ҷуғрофия
--------

Шаҳр дар 673 км аз Бишкек, дар шоҳроҳи стратегии М41 ҷойгир буда, пойтахти кишварро бо шаҳри Ӯш мепайвандад ва дар масофаи 35 км аз маркази вилоят — шаҳри Ҷалолобод ҷойгир аст.

Шаҳр дар заминаи округи деҳавии Бозор-Қӯрғон дар ҳайати деҳаҳои Ҷети-Қошкон (1109 нафар), Беш-Бодом (1720 нафар) ва худи деҳаи Бозор-Қӯрғон (41011 нафар) ташкил ёфт; инчунин деҳаҳои Советское (13178 нафар) ва қисми ҷанубии деҳаи Аук (беш аз 1,2 ҳазор нафар)-и округи деҳавии Кенеш  ба ихтиёри шаҳр дода шуданд.

Иқтисод
-------

Дар шахр 3 корхонаи пахта, равған, нонпазӣ, тамоку, дуредгарӣ, дузандагӣ мавҷуд аст.

Маданият ва маориф
------------------

Омӯзишгоҳи касбӣ-техникӣ, якчанд мактаби миёна, инчунин мактабҳои мусиқӣ ва ва варзишӣ, 3 хонаи маданият, китобхона мавҷуд аст.

Нақлиёт
-------

Шахр бо хатсайри автобусӣ алоқа дорад, автовокзал мавҷуд аст.

Дин
---

Мадраса ва 2 масҷид мавҷуд аст.

Аҳолӣ
-----

То мақоми шаҳр гирифтани деҳаи Бозор-Қӯрғон дар соли 2009 аҳолии он 33359 нафар  ва 1 январи соли 2021 ба 41011 нафар  расид, ки баъди ба деҳа пайвастани якчанд маҳаллаҳои аҳолинишин мақоми шаҳр гирифтааст, шумораи аҳолии шаҳри Бозор-Қӯрғон то 1 январи соли 2022 58136 нафарро ташкил дод.

Сокинон ва сокинони намоён
--------------------------

* Худойбердиев Аҳмадалӣ (1920-1985) – Қаҳрамони Меҳнати Сотсиалистӣ.
* Абилов Асалдин (1922-2008) Қаҳрамони Меҳнати Сотсиалистӣ.
* Омурбек Чиркешович Текебаев 1958 — сиёсатмадори қирғиз.
* Чубак аҷӣ Ҷалилов (1975-2020) – арбоби динӣ

Эзоҳ
----

1. ↑  Подписан Закон «Об образовании города Базар-Коргон Базар-Коргонского района Джалал-Абадской области Кыргызской Республики»
2. ↑  Перепись населения Киргизии 2009. Джалал-Абадская область. С. 322(пайванди дастнорас — *таърих*). 20 май 2021 санҷида шуд. Баргирифта аз сарчашмаи аввал 18 ноябри 2020.
3. ↑  Численность населения областей, районов, городов, посёлков городского типа, айылных аймаков и айылов (сёл) Кыргызской Республики (2021)(рус.) (XLS).  Национальный статистический комитет Кыргызской Республики (2021). Баргирифта аз сарчашмаи аввал 10 ноябри 2021.
4. ↑  Численность населения областей, районов, городов, посёлков городского типа, айылных аймаков и айылов (сёл) Кыргызской Республики (2022)(рус.) (XLS).  Национальный статистический комитет Кыргызской Республики (2022).
**Анбори озод**- низоми гумрукие мебошад, ки мувофиқи он моли хориҷӣ дар биноҳои махсус бидуни ситонидани
боҷи гумрукӣ ва андозҳо ва бе татбиқ намудани тадбирҳои сиёсати иқтисодӣ ба ин мол ҷой дода шуда, мавриди истифода қарор мегиранд. Моли ватанӣ бошад, мутобиқи шартҳое, ки ба низоми гумрукии содирот татбиқ мешаванд, бо тартиби муайянкардаи КГ ҶТ ҷой дода шуда, мавриди истифода қарор мегиранд. Анбори озод дар асоси литсензияи мақомоти гумрукии ҶТ таъсис дода мешавад. Соҳиби анбори озод танҳо шахсони муқимӣ шуда метавонанд. Дар анбори озод мол бе муҳлати махдуд нигоҳ дошта мешавад. Бино ва ҷои дигаре, ки барои таъсиси анбори озод таъйин шудааст, бо мақсади назорати гумрукӣ бояд ба таври лозимӣ сохта шуда, дар ҳолатҳои зарурӣ бо ду василаи маҳкумкунӣ, ки яке аз онҳо бояд дар ихтиёри мақомоти
гумрукии ҶТ бошад, муҷаҳҳаз гардад..

Нигаред низ
-----------

Қонун (дар ҳуқуқ)

Эзоҳ
----

1. ↑  Фарҳанги истилоҳоти ҳуқуқ / Зери таҳрири Маҳмудов М.А. - Душанбе: ЭР-граф, 2009. - с.46-47
**Анвар Тавобов** — шоир, нависанда ва тарҷумон. Аз соли 1998 узви Иттифоқи нависандагони Тоҷикистон аст. Узви иттифоки нависандагони Русия (соли 1995), ва узви Иттифоки нависандагони СССР (соли 1989) мебошад.

Зиндагинома
-----------

Анвар Тавобов соли 1951 дар шаҳри Ленинобод таваллуд шудааст. Баъди хатми мактаби миёнаи ба номи В.И.Ленин дар Омӯзишгоҳи ҳунарҳои техникӣ котиби созмони комсомолон будааст. Дар факултаи забону адабиёти руси Институти давлатии педагогии Ленинобод ба номи С.М.Киров хонда, соҳиби маълумоти олӣ гардидааст. Фаъолияти меҳнатиро соли 1977 дар Кумитаи телевизион ва радиои вилояти Ленинобод ба ҳайси хабарнигор ва муҳаррир сар кардааст. Алҳол дар Маскав зиндагӣ ва кору эҷод мекунад. Аз соли 1998 узви Иттифоқи нависандагони Тоҷикистон мебошад.Забонаш сода ва пурмазмун аст.

Эҷодиёт
-------

Омодасозии барномаҳои адабӣ барои ӯ мактаби суханварӣ гардида, аввалин шеърҳояш дар маҷаллаи «Помир» чоп шудаанд. Асарҳои алоҳидаи нависандагону шоирони тоҷик Лоик Шерали, Аъзам Сидки, Нурмуҳаммад Ниёзӣ, Неъмат Шариф, Равшан Замир ва Юсуфи Насруллоро ба русӣ гардондааст. Романи нави ӯ «Середина мира» соли 2011 дар Русия нашр шуд ва соҳиби Ҷоизаи адабии ба номи Н.С.Лесков гардид.

Сарчашма
--------

1. ↑  Адибони Тоҷикистон (маълумотномаи мухтасари шарҳиҳолӣ)./Таҳия ва танзими Асрори Сомонӣ ва Маҷид Салим. – Душанбе, «Адиб», 2014, – с. 246 ISBN 978-99947-2-379-9
**Анвар Ваҳҳобов** (19 декабри 1936, Хуҷанд— 15 сентябри 2005, Душанбе) — физикдон, шимидон ва филиззшиноси тоҷик, доктори илмҳои техникӣ (1982), профессор (1982), барандаи Мукофоти давлатии ҶШС Тоҷикистон ба номи Абуалӣ ибни Сино дар соҳаи илм ва техника (1987).

Зиндагинома
-----------

Пас аз хатми Институти политехникии ба номи М. И. Калинини шаҳри Ленинград (1960, ҳоло Санкт-Петербург) дар Заводи автомобили ба номи И. А. Лихачёви шаҳри Маскав (ЗИЛ) ба ҳайси муҳандис-технолог кор кардааст. Солҳои 1961-62 ходими хурди илмии Институти умумииттифоқии таҳқиқоти илмии манбаи ҷараёни Маскав, солҳои 1962-65 аспиранти Институти пӯлод ва хӯлаҳои Маскав буд. Солҳои 1965-89 ходими хурди илмӣ, ходими калониилмӣ ва мудири лабораторияи Институти кимиёи ба номи Анвар Ваҳҳобов М. Никитини АИ ҶШС Тоҷикистон, 1990-91 ректори Институти политехникии Тоҷикистон (ҳоло ДТТ ба номи М. Осимӣ), 1992-96 президенти Академияи муҳандисии Тоҷикистон, 1996—2004 мудири кафедраи шуъба (филиал)-и Институти энергетикии Маскав дар ш. Волжск.

Пажӯҳишҳо
---------

Таҳқиқоти Анвар Ваҳҳобов ба омӯзиши хосиятҳои физикию кимиёии филиззҳои ниҳоят холис ва хӯлаҳои дақиқ бахшида шудаанд. Таҳти роҳбарии ӯ бори нахуст дар ИҶШС калсий, стронсий, барий ва алюминий дар намуди холис ба даст оварда шуда, истеҳсоли саноатии алюминийи холис шурӯъ гардид. Анвар Ваҳҳобов диаграммаҳои ҳолати низоми ду ва сеҷузваи стронсий, барий, алюминийро бо дигар аносири Ҷадвали даврии унсурҳои Менделеев тартиб додааст, ки барои ба вуҷуд овардани хӯлаҳои гуногунхосият заминаи илмӣ гузоштанд. Анвар Ваҳҳобов муаллифи зиёда аз 300 асари илмӣ, 76 шаҳодатномаи муаллифӣ ва 4 монография мебошад. Таҳти роҳбарии ӯ 32 нафар рисолаҳои номзадию докторӣ дифоъ намудаанд. 

Ӯ узви шӯроҳои диссертатсионии Руссия ва Тоҷикистон, роҳбари Ҷамъияти хадамоти ҷумҳуриявӣ оид ба муҳофизати филиззот аз зангзанӣ, Шӯрои Президиуми Академияи байналхалқии муҳандисӣ ва Ассотсиатсияи муассисаҳои муҳандисии кишварҳои исломӣ буд.

Ҷоизаҳо
-------

Бо ордени «Нишони фахрӣ» ва медалҳо сарфароз гардидааст.

Осор
----

* Модифицирование силуминов стронцием (ҳаммуаллиф). Минск, 1985;
* Высокочистый алюминий и его сплавы (ҳаммуаллиф). Ч. 1, Д. 1995, Ч. 2, Д. 1995;
* Вахобов А. В. и др. Металлургия кальция и его сплавов. Д. 2000;
* Металлургия стронция и его сплавов (ҳаммуаллиф). Д. 2000;
* Барий и его сплавы (ҳаммуаллиф). Д. 2001.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Ваҳҳобов Анвар / И. Н. Ғаниев // Боз — Вичкут. — Д. : СИЭМТ, 2014. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 3). — ISBN 978-99947-33-46-0.
**Анбаробод** ( форсӣ: عنبرآباد‎ ) — шаҳр ва маркази Шаҳристони Анбаробод, ки дар Устони Кирмони, Эрон воқеъ аст. Дар саршумории соли 2006, аҳолии он 18,590 нафар, дар 3997 оила буд. Он дар ҷанубу ғарби Ҷеруфт, ҷойгир аст. Иқтисоди маҳаллӣ ба кишоварзӣ асос ёфта, дар атрофи Анбаробод майдонҳои васеъ мавҷуданд. 

Дар соли 2003, Анбаробод ҳамчун як воҳиди зерминтақавӣ (шаҳристон) шинохта шуд ва аз Шаҳристони Ҷеруфт, ки ба он тааллуқ дошт, ҷудо шуд.  Қисми зиёди заминҳои атрофи Анбаробод биёбони даштӣ ё регӣ мебошанд, аммо дар мобайни шаҳристон ва хатсайри роҳи 91 майдонҳои васеъи кишоварзӣ мавҷуд аст, ки аҳамияти иқтисодӣ доштани ин минтақаро нишон медиҳанд.

Сарчашмаҳо
----------

* Шумори аҳолии шаҳрҳои Эрон

Эзоҳ
----

1. ↑  Yar-Shater, Ehsan (2008). *Encyclopaedia Iranica*. Routledge & Kegan Paul. p. 646. ISBN 978-1-934283-08-0. Retrieved 4 October 2011.
2. ↑  Seura, Suomen Hyönteistieteellinen (2008). *Entomologica Fennica*. Entomological Society of Finland. Retrieved 4 October 2011.

  



| Шаҳрҳои устони Кирмон |
| --- |
| Анор | Анбаробод | Бам | Бардсер | Бофт | Заранд | Каҳнӯҷ | Кирмон | Кӯҳбинон | Қалъаи Ганҷ | Манӯҷон | Нармошир | Орзуиё | Робар | Ровар | Рафсанҷон | Муҳаммадобод | Рудбар | Серҷон | Фарёб | Фаҳраҷ | Ҷеруфт | Шаҳрибобак |
**Муҳаммад Муъин** (форсӣ: محمّد معین‎ 30 апрели 1918, Рашт — 4 июли 1971, Теҳрон) — муҳаққиқи барҷаста, донишманд, луғатшинос, адабиётшинос ва профессори Донишгоҳи Теҳрон, узви Академияи забони форсии Эрон, узви «Ҷамъияти Осиё»-и фаронсавӣ (фр. Société asiatique; 1958). Муаллифи «Фарҳанги Муъин».

Зиндагинома
-----------

30 апрели соли 1918 дар шаҳри Рашт таваллуд шудааст. Вай мактаби ибтидоиро дар зодгоҳаш хатм карда, таҳсили худро дар Теҳрон идома дод ва дар он ҷо мактаби миёнаи Дорулфунун — аввалин муассисаи олии эрониро, ки Амири Кабир дар соли 1851 таъсис додааст, бо муваффақият хатм кардааст. Соли 1931 Муъин ба факултаи фалсафа ва адабиёти Донишкадаи омӯзгории Теҳрон дохил шуд ва онро соли 1934 бо унвони бакалавр хатм кард. Соли 1938 дар Белжик курси магистрии равоншиносии амалӣ, қиёфашиносӣ ва улуми шинохтиро таҳти роҳбарии Элмер Ноулз ба итмом расонд (англ. Elmer Knowles). Соли 1939 ба бахши докторантураи Донишгоҳи Теҳрон дохил шуда, дар он ҷо соли 1942 бо роҳбарии Иброҳими Довудпур рисолаи номзадии доктори филологияро дар мавзӯи «Таъсири зардуштия ба адабиёти форсӣ» бо муваффақият ҳимоя кард. Муъин аввалин дорандаи дараҷаи илмии доктори илм дар Эрон мебошад.

Аз соли 1942 ӯ ба ҳайси ассистент ва сипас профессори факултаи гуманитарии Донишгоҳи Теҳрон кор карда, дар он ҷо дар мавзӯъҳои нақди адабӣ ва адабиётшиносии муқоисавӣ дарс мехонд. Соли 1946 ӯ бо Алиакбар Деҳхудо дар таҳияи луғати энсиклопедии забони форсӣ «Луғатномаи Деҳхода» ҳамкориро оғоз намуда, аз моҳи феврали соли 1956 то охири умраш Комиссияи таълифи «Фарҳанги Деҳхода»-ро роҳбарӣ кард.

Соли 1951 Муҳаммад Муъин ба гурӯҳи донишмандони ҷавону боистеъдоди эронӣ, аз қабили Аббос Иқболи Оштиёнӣ, Саъид Нафисӣ, Абдулҳусайни Зарринкуб, Парвиз Нотили Хонларӣ ва дигарон аз ҷониби нашриёти ҳолландии «Брилл» ба иштирок дар лоиҳаи тарҷумаи мақолаҳо барои донишномаи бисёрҷилдаи "Энсиклопедияи Ислом "даъват мешаванд.

Солҳои 1952—1954 ӯ узви Шӯрои олии фарҳанг буд, дар омодасозӣ ва баргузории конгресси байналмилалӣ бахшида ба 1000-солагии Абуалӣ ибни Сино ва 700-солагии Насируддини Тусӣ ширкат варзид.

Дар соли 1954 Муин бо даъвати Донишгоҳи Ҳарвард ба Иёлоти Муттаҳида ташриф бурда, дар як қатор донишгоҳҳову муассисаҳои фарҳангии Амрико маърӯза кард. Худи ҳамон сол вай бо медали Академияи дастхатҳо ва санъати тасвирии Фаронса (фр. Académie des Inscriptions et Belles-Lettres барои нашри муштараки рисолаи фалсафии Носири Хусрав «Ҷамеъу-л-ҳикматайн» (pers форсӣ: جامع الحکمتین‎) мукофотонида шуд.

Соли 1963 бо даъвати Донишгоҳи Принстон ба ИМА ташриф овард.

Муҳаммад Муин 4 июли соли 1971 дар Теҳрон даргузашт. Дар шаҳри Остонаи Ашрафияи Гелон дар шимоли Эрон дафн карда шудааст.

Фаъолияти илмӣ
--------------

Бузургтарини таълифоти Муҳаммад Муъин ин фарҳанги форсӣ машҳур ба «Фарҳанги Муъин» мебошад. Луғати мазкур шомили луғоти форсӣ, луғоту таркиботи арабии мутадовил дар форсӣ, луғоти аврупоӣ, ки ба тадриҷ ба форсӣ ворид шудаанд, инчунин эъломи ашхос, эъломи ҷуғрофиёӣ буда, дар шаш ҷилд ва ҳазору нуҳсад саҳифа тадвин шудааст.

Эзоҳ
----

1. 1 2
**Султонов Муҳаммад Имомалиевич** (тав. 22 декабри соли 1992, ноҳияи Ёвон, Тоҷикистон) — футболбози тоҷиктабори рус, нимҳимоятгари дастаи «Нижний Новгород».

Зиндагинома
-----------

Муҳаммад Султонов 22 декабри соли 1992 дар ноҳияи Ёвони вилояти Хатлони Тоҷикистон  таваллуд шуда, писари чоруми оила мебошад. Пас аз як соли таваллуди Муҳаммад оилаи ӯ ба Душанбе мекучанд. Соли 2002 онҳо ба шаҳри Каменкаи вилояти Пенза муҳоҷират карданд ва дар он ҷо Султонов дар мактаби варзишии кӯдакон ва наврасони № 1 зери роҳбаврии мураббӣ Дмитрий Галкин ба тамрин пардохт. Соли 2007, пас санҷиш ба академияи ЦСКА, ки аз 1000 ширкаткунандагон як нафар бояд мегузашт, Муҳаммад ба ин ноил шуд. Қаҳрамони Русия байни ҷавонон (2009). Дар мавсимҳои 2010—2011 / 12 ӯ 48 бозӣ гузаронида, дар чемпионати ҷавонон 9 гол задааст. Моҳи феврали соли 2012 ба дастаи Локомотиви Маскав гузашт. Дар қисми баҳории мавсими 2013/14 ӯ дар клуби ФНЛ "Спартак-Налчик "бозӣ мекард. Ӯ мавсими 2014/15 -ро дар клуби «Тосно» гузаронид, ки бо он тим барандаи медали биринҷии чемпионат шуд ва дар бозиҳои плей-офф барои ба Лигаи бартари Русия расидан аз дастаи Ростов шикаст хӯрд. Ду мавсими оянда дар ҳайати дастаи «Шинник»-и Ярославл бозӣ кард .

Тобистони соли 2017 ӯ ба клуби "Ротор-Волгоград "гузашт. Дар оғози мавсими 2018/19 ӯ маҷрӯҳ шуд — шикастани бандҳои салиби зону, ки барқароршавиаш вақти зиёдро гирифт. Муҳаммад султонов мувофиқи баҳодиҳии мухлисон се маротиба беҳтарин футболбози чемпионати ФНЛ эътироф шуд (апрел, май, ноябри соли 2019). 11 августи соли 2020 ӯ дар Премер Лига аввалин бозии худро дар майдони худ бо дастаи Зенит (0: 2) анҷом дод.

### Ҳаёти шахсӣ

Ҳамасараш Кристина Султонова, ки бо ӯ дар кӯдакӣ дар шаҳри Каменка шинос шуда буд, 3 августи соли 2016 издивоҷ кард

Эзоҳ
----

1. ↑  Transfermarkt.com(бис.) — 2000.
2. ↑  Горшков и Султонов стали игроками молодежного состава «Локомотива» | ФК Локомотив
3. ↑  Волгоградец Мухаммад Султонов рассказал о своей футбольной биографии
4. ↑  ИНТЕРВЬЮ С ЖЁНАМИ ФУТБОЛИСТОВ, 24 марта 2017