recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Савганди кормандони прокуратура** - шахсоне, ки бори аввал ба вазифаи прокурор ва муфаттиши прокуратура таъйин мешаванд, бо мазмуни зайл «Савганди корманди прокуратура»-ро ёд мекунанд: «Дар роҳи ҳизмати содиқонаи қонун қадам ниҳода, тантанавор савганд ёд мекунам, ки Конститутсияи Ҷумҳурии Тоҷикистон, қонунҳо ва уҳдадориҳои байналмилалии Ҷумҳурии Тоҷикистонро софдилона риоя менамоям, ба ягон хел каҷравӣ аз он роҳ намедиҳам, барои самаранок бурдани назорати прокурорӣ ва тафтишоти пешакӣ ҷидду ҷаҳд менамоям, манфиатҳои шахс, ҷамъият ва давлатро фаъолона ҳимоя мекунам, нисбати таклифҳо, аризаҳо ва шикояти шаҳрвандон бо ҳушёрӣ ва диққат муносибат мекунам, ҳангоми ҳал кардани тақдири одамон адолатро риоя менамоям, сирри давлатӣ ва сирри дигарро, ки қонун ҳифз менамояд, қатъӣ нигоҳ медорам, дар садоқатмандӣ, тозагии ахлоқ, хоксорӣ намунаи ибрат мешавам ва беҳтарин анъанаҳои прокуратураро муқаддас дошта, онро боз ҳам ривоҷ медиҳам. Эътироф мекунам, ки агар ин савгандро шиканам, минбаъд барои дар мақомоти прокуратура будан муносиб нестам» (қ.4 м.47 Қонуни конститутсионӣ «Дар бораи мақомоти прокуратураи ҶТ».

Нигаред низ
-----------

Савгандёдкунӣ

Эзоҳ
----

1. ↑  Фарҳанги истилоҳоти ҳуқуқ / Зери таҳрири Маҳмудов М.А. - Душанбе: ЭР-граф, 2009. - с. 401 - 402
**Фарҳанги донишномаии бузург** (русӣ: *Большой энциклопедический словарь*) — фарҳанги донишномаии ҷомеъ аст, ки нашри якум дар ду ҷилд ва баъд як ҷилди нашриёти Энсиклопедияи калони Русия (рус. *«Большая российская энциклопедия»*) тули солҳо нашр кардааст:

* 1991 (нашри якум);
* 1997 (нашри дуюм, коркард ва иловашуда);
* 2002 (нашри дуюм, коркард ва иловашуда бо расмҳо; ISBN 5-85270-160-2, ISBN 5-7711-0004-8).

  

Луғат қариб 80000 мақола ва 20000 зиндагиномаро дар бар мегирад.
Андозааш 84×108/16, ҳаҷмаш 152,88 саҳифаҳои чопи (1456 саҳифа дар нашрҳои солҳои 1997 ва 2002). Сармуҳаррираш — академик А. М. Прохоров.

Луғат ҳамчун маълумотномаи универсали ҳама ҷанбаҳои донишҳои муосирро дар бар мегирад ва дар баробари ин диққати махсус оиди мушкилоти ягонагии Русия дода шудааст.
Ин луғат идомаи **Луғати энциклопедии Шӯравӣ** (рус. *«Советский энциклопедический словарь»*) баъд аз пош хӯрдани ИҶШС ва ташкилёбии нашриёти ***«Большая российская энциклопедия»*** мебошад.
Нашри электронии Энсиклопедияи калони Кирил ва Мефодия (рус. *«Большая энциклопедия Кирилла и Мефодия»*) дар асоси Луғати калони энсиклопеди (рус. *«Большой энциклопедический словарь»*) навишта шудааст.

Эзоҳ
----

Пайвандҳо
---------

Луғатикалони энсиклопеди

* 
*
**Сабур Сабуров** (*Сабуров Сабур Каримович*; 1 январи 1965, ноҳияи Мастчоҳ, ҶШС Тоҷикистон — 20 майи 2020, Душанбе ) — пизишк ва донишманди тоҷик, нозади илмҳои тиб (2004).

Зиндагинома
-----------

Сабуров Сабур Каримович 1 январи 1965, ноҳияи Мастчоҳ таваллуд шудааст. Мактаби миёнаро сарбаландона ба охир расонд ва бо даъвати Модар-Ватан ба хидмати аскари рафт. Хизматро дар Шахри Москва ба анчом расонида , ба Ватан баргашт. Соли 1991 сохиби дипломи мактаби Оли шуда , ба фаъолият пардохт.
Стоматолог, номзади илмҳои тиб (2004). Хатмкардаи факултаи стоматологии Донишгоҳи давлатии тиббии Тоҷикистон (1991). Духтури Дармонгоҳи стоматологии №3 – и ш. Душанбе ва дармонгоҳи ВКД ҶТ (1991-1994), ассистент (1994-2008) мудири кафедраи стоматологияи ортопедӣ (аз с.2008) ва ҳамзамон директори Маркази таълимию клиникии «Стоматология» - и ДДТТ (аз августи соли 2009). Оид ба беҳдошти ҷавфи даҳон ҳангоми бемории пародонт дар байни аҳолии калонсол тадқиқот бурда буд. Дар мавзӯи «Аҳамияти ташхисӣ ва пешгӯии бечҳдошти ҷавфи даҳон дар пешгирии бемории пародонт» рисолаи номзадӣ дифоъ намудааст. Муаллифи 30 мақола, 40 тезис ва 4 корҳои таълимию методӣ. Узви раёсати Ассотсиатсияи стоматологҳои ҶТ, узви Шӯрои таҳририяи маҷаллаи «Стоматология Таджикистана» (аз с.2006). Дар ташкил ва гузаронидани Съездҳои I ва II - и стоматологҳои Ҷумҳурии Тоҷикистон фаъолона ширкат варзидааст.

Эзоҳ
----

1. ↑  СӮГВОРӢ(тоҷ.).  khatmedun.tj. 29 май 2020 санҷида шуд. Баргирифта аз сарчашмаи аввал 3 июни 2020.
**Дэррил Ф. Занук** (англ. Darryl F. Zanuck; 5 сентябри 1902 — 22 декабри 1979) — продюсери синамо, сенариянавис, коргардон ва ҳунарпешаи ИМА, ки дар ташаккули киноиндустрияи ИМА яке аз нақшҳои муҳимтаринро бозидааст.

Зиндагинома
-----------

### Даврони кӯдакӣ

Дэррил Фрэнсис Занук дар шаҳри Небраска, дар оилаи меҳмонхонадор таваллуд шудааст. Дар шашсолагӣ Занук бо модараш ба Лос-Анҷелес мекӯчад. Дар ҳамон ҷой баъд аз ду сол дар синни ҳаштсолагӣ якумин бор дар рӯи кино дар нақши эпизодӣ паидо шуд, аммо падараш аз ин розӣ нашуд, ӯ маҷбур шуд боз ба Небраска баргардад.

Дар соли 1918, ба сарварони аскарон сину солашро фиреб карда, ба армияи ИМА дохил шуд. Хизматро дар сафи Гвардияи миллии шаҳри Небраска гузашта, дар Ҷанги якуми ҷаҳонӣ, дар Фаронса иштирок кардааст. Баъд аз тамомшавии ҷанг ба ватанаш баргашта, аввал чун сенариянавис кор мекард. Сенарияи якуми худро ба Уилям Рассел фурӯхт, сенарияи дуюмашро ба — Ирвинг Талберг.

Баъд аз ҳамкорӣ бо Мак Саннет Занук ба студияи Warner Bros. ба кор даромад, ки дар онҷо ӯ беш аз 40 сенария аз соли 1924 то соли 1929 навиштааст. Дар соли 1929 ӯ яке аз роҳбарони студия шуд, ва дар соли 1931 аллакай кинонашриётро идора мекард.

### 20th Century Fox

Дар соли 1933 Дэррил Занук ҳамроҳ бо Ҷозеф Шенк компанияи пешинаи United Artistro-ро идора мекарданд, ва боз бо ҳамроҳи Уилям Гетз киностудияи «20th Century Fox»-ро таъсис доданд. Баъд аз ду сол, бо «Fox Film Corporation» муттаҳид карда корпоратсияи 20th Century Fox-ро таъсис намуданд. Президенти корпоратсия Ҷозеф Шенк шуд.

### Марг

Дэррил Ф. Занук аз бемории рак дар Палм-Спрингс, Калифорния, дар соли 1979, дар синни 75-солагӣ вафот карда, дар мазори Велтвуд гӯронида шуд.

Нигаред низ
-----------

* Ҷозеф Шенк
* Уолт Дисней

Сарчашма
--------

* Аз Википедиаи русӣ(пайванди дастнорас)



1. 1 2  *Bibliothèque nationale de France* идентификатор BNF (фр.): платформаи додаҳои боз — 2011.
2. 1 2  Encyclopædia Britannica (ингл.)
3. 1 2  filmportal.de — 2005.
**Голвонудармонӣ**, **галванотерапия** — яке аз усулҳои барқдармонӣ. Бо мақсади муолиҷа истифода бурдани ҷараёни доимии пайдарпай (голвон)-и камшиддат (30–80 В) ва суст (то 50 мА).

Таърих
------

Бори аввал ибтидои садаи XIX аз тарафи духтури итолиёӣ Луиҷӣ Голвонӣ пешниҳод ва татбиқ шудааст (номаш аз ҳамин ҷост). Ҳангоми голвонудармонӣ зери таъсири ҷараёни доимӣ бофтаҳои организм тағйироти физикию кимиёиро аз сар мегузаронанд. Бофтаҳои андомгон (организм)-и одам аз коллоидҳо ва маҳлулҳои намак иборат мебошанд. Коллоидҳо сафеда, гликоген ва дигар моддаҳои калонмолекулаанд. Онҳо ба таркиби обияти андомгон, мушакҳо ва бофтаҳои ғадуд дохил шуда, молекулаашон ба ионҳои дорои заряди электрӣ таҷзия мегардад. Ҳаракати ҷараёни барқ дар андомгони инсон мустақим набуда, ба мавҷудияти ноқили хуб ва миқдори бофтаҳои равғанӣ, ки ҷараёни барқро бад мегузаронанд, вобастагӣ дорад. Ҷараёни галванӣ даррок (ретсептор)-ҳои пӯстро ангехта, таъсири мавзеӣ (дар зери электродҳо сурх шудани пӯст, тағйир ёфтани ҳассосияти он ва ғайра) ва умумӣ мерасонад, фаъолияти силсилаи асабро ангехта, гардиши хуну лимфаро беҳтар месозад, раванди оксиду барқароршавиро тақвият бахшида, кори ғадудҳои дарунрезро метезонад. Пеш аз голвонудармонӣ ба пӯст лавҳачаҳои филиззии докапечро мегузоранд. Бемор аз истифодаи голвонудармонӣ нороҳат намешавад. Ҳангоми дар сар ба кор бурдани голвонудармонӣ даҳон таъми оҳан карда, чархзании сар мушоҳида мешавад. Зери таъсири барқ гардиши хун тез гашта, рагҳо васеъ мешаванд, фаъолияти силсилаи асаб ба низом медарояд. Голвонудармониро ба одамони гирифтори неврит, плексит, невралгия, дарди нимсар, радикулит, ихтилоли хунгардиши мағзи сар, осеби майна ва ҳароммағз, бемориҳои илтиҳобӣ, гастрит, дискинезияи талхароҳаю рӯдаҳо, реши меъда ва рӯдаи дувоздаҳангушта, ғалаёни хун, камхунии дил, дарди дандону даҳон, амрози чашм ва ғ. таъйин менамоянд. Дар сурати мавҷудияти омос, бемориҳои шадиди илтиҳобию фасодӣ, амрози хун, нақси дилу рагҳо, захмҳои калон, сӯхтагӣ ва кахексия, инчунин дар давраи ҳомилагӣ истифодаи голвонудармонӣ ҷоиз нест. Голвонудармонӣ дар пардозгарӣ барои беҳтар кардани ранги пӯсти чеҳра, нест кардани чинҳои рӯй, ботароват сохтани пӯсти пажмурда, инчунин барои рафъи асари ҷароҳатҳои гуногун истифода мешавад. Голвонудармониро 10–20 бор (ҳар рӯз ё рӯздармиён) таъйин мекунанд. Бо мақсади голвонудармонӣ аз асбобҳои махсус (АГ–75, АГН–32, АГП–33, ГР–ГМ) истифода мебаранд.

голвонудармониро барои муолиҷаи кӯдакон низ кор мефармоянд. Онро фақат баъди 4–6 ҳафтаи таваллуд метавон истифода бурд. Қабл аз ҳама духтур бояд ҳолати пӯсти тифлро аз назар гузаронад. Барои муолиҷаи кӯдакон шиддати ҷараёни барқ нисбатан паст карда мешавад.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Малая медицинская энциклопедия. М. 1991;
* Улащик В. С. Лукомский И. В. Общая физиотерапия. М. 2003.

Сарчашма
--------

* Галванотерапия // Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.
Окрошка
**Окрошкаи гуштӣ** Бодиринги тару тоза ва гушти обпаз (сосиска)-ро нахудй реза мекунанд; пиёзи кабуди резаро бо намак каме совида, сафедии тухми обпазро майда пора мекунанд, зардиашро бо сметана намак ва шакар (агар лозим ояд, камтар хардали тайёр андохта) ме-сованд; ба сметанаи махлут сафедй ва пиёзи кабуд илова карда, дар квас ҳал мекунанд ва бодирингу гушт андохта, хуб меомезанд. Вақти ба косах,о кашидан чаъфарй ё шибити реза ва ба ҳар як коса порае ях меандозанд.
Ба 1 л квас 250 г масолеҳ,и гуштй, 75 г пиёзи кабуд, 2 дона бодиринги тару тоза, 2 дона тухм, 3 кршуц сметана, мувофици табъ намак, шакар ва хардал лозим аст.
Окрошкаи сабзавоти. Картошка, лаблабу, сабзии пӯсткандаи обпазро нахудӣ реза карда, бодиринги талу тозаро илова мекунанд; пиёзи кабудй резаро бо намак ме-сованд; сафедаи тухми сахтро реза карда, зардиашро бо сметана, намак. шакар, хардал совида, дар квас хал мекунанд. Ба косахо ба тарзи дар боло зикршуда мекашанд.
Ба 1 л квас 3—4 дона картошка, 1 донагй сабзӣ ва лаблабу, 2—3 до¬на бодиринги тару тоза, 50 г пиёзи кабуд, 3 дона тухм, '/2 истакон сметана, мувофикд табъ намак, шакар ва хардал лозим аст.
Ба ҷои квас ҷурғот ё чаккаи обкардаро низ истифода бурдан мумкин аст.
**Савгандёдкунӣ** - шакли кафолати ҳуқуқии шахси мансабдор, ки бо мақсади ба амал баровардани ҳуқуқу уҳдадориҳои худ дар соҳаҳои мухталиф истифода бурда мешавад. Мафҳуми савгандёдкунӣ васеъ буда, он дар якчанд соҳаҳо (тиб, мақомоти давлатӣ ва ғайра) бо тартиби муқаррар намудаи қонун амалӣ мегардад. Масалан, Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон дар асоси Конститутсияи (Сарқонуни) Ҷумҳурии Тоҷикистон (м. 55,67), пеш аз шурӯи вазифа дар иҷлосияи якҷояи Маҷлиси миллии Ҷумҳурии Тоҷикистон ва Маҷлиси намояндагон савганд ёд мекунад, ки матни савганди ӯ бо чунин тарз дар Конститутсия муқаррар шудааст: «Ман ҳамчун Президент савганд ёд мекунам, ки Конститутсия ва қонунҳои ҷумҳуриро ҳимоя менамоям, таъмини ҳуқуқ, озодиҳо ва шарафи шаҳрвандонро кафолат медиҳам, сарзамин, истиқлоли сиёсиву иқтисодӣ ва фарҳангии Тоҷикистонро ҳифз мекунам, ба халқ содиқона хидмат менамоям». Инчунин, Раис, муовини Раис ва судҳои Суди конститутсионии Ҷумҳурии Тоҷикистон баъди интихоб шудан дар иҷлосияи Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон бо тарзи зерин савганд ёд мекунанд: «Ман ба сифати Раис, муовини Раис, судяи Суди конститутсионии Ҷумҳурии Тоҷикистон савганд ёд мекунам, ки Конститутсияи Ҷумҳурии Тоҷикистонро сидқан риоя ва ҳифз менамоям, вазифаҳои ба зиммаам ҳамчун Раис, муовини Раис, судяи Суди конститутсионии Ҷумҳурии Тоҷикистон гузошташударо софдилона иҷро карда, фақат ва фақат ба Конститутсияи Ҷумҳурии Тоҷикистон итоат мекунам» (моддаи 7 Қонуни конститутсионии Ҷумҳурии Тоҷикистон «Дар бораи Суди конститутсионии Ҷумҳурии Тоҷикистон».

Эзоҳ
----

1. ↑  Фарҳанги истилоҳоти ҳуқуқ / Зери таҳрири Маҳмудов М.А. - Душанбе: ЭР-граф, 2009. - с. 401
**Го́гланд** (швед. Hogland, **Сур-Сари)** ҷазира дар халиҷи Фини баҳри Балтика.

Дар масофаи 180 км дуртар аз қисми ғарбии шаҳри Санкт-Петербург, 120 км аз қисми ҷанубу ғарбии ш. Виборг, 22 км дуртар аз соҳили Эстония ва 40 км дуртар аз ш. Коткаи Финландия ҷойгир аст. Масоҳаташ тақр. 21 км2 ва баландиаш то 176 м. Аз ҷиҳати маъмурӣ ҳамчун деҳаи Сур-Сари ба ҳайати ноҳияи Кингисепи вилояти Ленинград шомил аст. Гогланд аз шимол ба ҷануб ба масофаи тақр. 11 км тӯл кашидаааст. Аз ҷинсҳои кристаллӣ ва хоросангҳо таркиб ёфтааст. Дар Гогланд дарахтони сӯзанбарг мерӯянд. Соҳили ҷазира ду халиҷи хурд дорад, ки ҳамчун истгоҳи киштиҳо аҳаммияти хос доранд. Халиҷи якум (Сууркюлян-Лахти) дар қисми шимолу шарқии ҷазира ва халиҷи дуввум (Лимонникова) дар қисми ғарбии ҷазира ҷойгир шуда, умқаш ба 16-17 м мерасад. Дар қисмати наздибаҳрии Гогланд намунаҳои фарҳанги асри санг бозёфт шудаанд. Гогланд соли 1743 тибқи муоҳидаи сулҳи Абоск ба ҳайати Русия шомил гардид. Соли 1788 дар қисми ғарбии ҷазира байни Стеншер ва Колбодегрунд муборизаи шадиди гогландӣ байни флотҳои баҳрии рус ва шведҳо ба амал омад. Соли 1826 аз тарафи Василий Струвен дар ҷазира маркази астрономию геодезӣ таъсис дода шуд. Дар Гогланд 6 феврали 1900 таҳти роҳбарии А. С. Попов аввалин алоқаи радиоӣ ба вуҷуд омад. Гогланд соли 1920 тибқи созишномаи сулҳи Тарту ба ҳайати Финландия ва соли 1940 дар асоси шартномаи сулҳи Маскав ба ҳайати Иттиҳоди Шӯравӣ дохил шуд. То соли 1940 қисми зиёди аҳолии Гогландро финҳо ташкил медоданд.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* Гогланд // Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.
«**Фарҳанги форсии Муъин**» (форсӣ: فرهنگ فارسی معین‎) — луғати тафсирӣ мебошад, ки солҳои 1963—1973 дар 6 ҷилд ба табъ расидааст. Се ҷилди аввали он калимаҳо, таркибҳои феълӣ ва ибораҳои рехтаро дар бар мегирад. Дар охири ҷилди 3 таркиботи хориҷӣ, фаронсавӣ, англисӣ ва ғ. илова шудааст. Дар радифи сарвожа ва баъзе ибораҳо овонавишти лотинии онҳо оварда шуда, номи лотинии истилоҳоти тиб, наботот, ҳайвонот ва ғ. дар поварақ ишора гардидааст.

Эзоҳ
----

1. ↑  Муҳаммади Муин, Фарҳанги форсӣ, дар шаш ҷилд. — Теҳрон, 1963—1973; Энсиклопедияи советии тоҷик, Душанбе, 1983, ҷилди 7. — С. 538. Ҳасани Анварӣ, Фарҳанги бузурги сухан, дар 8 ҷилд. — Теҳрон, 1995—2003
**Говкафтар**, **кафтари кӯҳӣ**, **кафтари ҷангалӣ** (лот. Columba palumbus) — бузургтарин навъи кафтарҳои ёбоӣ.

Дар қисмати шимолу шарқии Африқо, Аврупо, Сибири Ғарбӣ, Осиёи Марказӣ дучор меояд. Дарозии танаш 40-45 см, вазнаш 400—900 г. Рангаш кабуди хокистарӣ; гардану болҳояш холҳои сафед доранд. Чашмонаш зард, нӯлаш сурхи зардтоб, қафаси сина ва панҷааш гулобӣ. Думаш рост ё гирда, аз поин хатти сафеди амудӣ (тарвоза) дорад, ки ҳангоми парвоз аён мегардад. Дар Тоҷикистон парандаи мавсимӣ буда, дар ҷангалзору боғҳо вомехӯрад. Моҳҳои март — апрел парида омада, охири сентябр парида меравад. Зимистонро дар Аврупои Ҷанубӣ, Паси Қафқоз ва Осиёи Марказӣ, баъзан дар ҷануби Фаластин ва Ҳиндустон мегузаронад. Говкафтар дар шоху навдаи дарахтон лона мегузорад, баъзан дар лонаи тарккардаи санҷоб, зоғ, акка ва боз ҷо мегирад. Соле то ду маротиба (моҳи май) 1-2 дона тухм мегузорад. Баъди 18 шаборӯз аз тухм чӯҷаҳо мебароянд. Ҳафтаи аввал чӯҷаҳо аз равғани ҷиғилдони модарашон ғизо мегиранд. Баъди 20 рӯз чӯҷаҳо парвозӣ шуда, мустақилона ғизо меёбанд. Говкафтар бештар тухми рустаниҳои гуногун, мева ва ғайраро мехӯрад. Гӯшташ лазиз аст. Онро баъзан шикор мекунанд.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Абдусалямов И. А. Фауна Таджикской ССР. Птицы. Т. 19. Ч. 1-3. Л. 1977;
* Э. И. Гаврилов. Фауна и распространение птиц Казахстана. Алмааты, 1999;
* Рябцев В. К. Птицы Урала, Приуралья и Западной Сибири. Екатеринбург, 2000.

Сарчашма
--------

* Говкафтар / А. Саидов // Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.
**Ин ва ян** (чинии сунатӣ: 陰陽, сода: 阴阳, пинйин: *yīn yáng*; ҷопонӣ: 陰陽 *ин-ё:*) — мафҳуме аст дар нигариш ва фалсафаи чиниёни бостон ба низоми ҷаҳон ва санавият. Ин ва Ян г шакли соддашудан аз мафҳуми ягонаги мутазоддҳо (антонимҳо) аст.

Аз дидгоҳи чиниёни бостон ва тоубоварон, дар ҳамаи падидаҳо ва ашёъ ғайри исто дар ҷаҳони ҳастӣ, ду асли мутазодд (анатоним) вале мукаммал вуҷуд дорад.

Ин ва Ян нишондиҳандаи қутбҳои мухолиф ва тазоддҳои ҷаҳон ҳастанд. Албатта ин бадон маъно нест, ки Ян хуб аст ва Ин бад аст (дар ҳақиқат ин таҳрифи нодуруст аст). Балки Ин ва Ян монанди шабу рӯз ё замистон ва тобистон бахше аз чархаи ҳастӣ ҳастанд. Вақте таодул ва эҳсоси хубе ба вуҷуд меояд, ки таодул байни Ин ва Ян барқарор бошад. Нуқтаҳои мутазодде, ки дохилп шаклп Ин ва Ян дида мешавад ба ин мафҳум аст, ки Ин вақте ба ҳаддиаксари худаш бирасад, ва мехоҳад тамом шавад дар дарунаш Янро дорад ва вақте ҳам, ки Ян мехоҳад ба ҳаддиаксари худ бирасад дар дарунаш Инро дорад. Яъне вақте яке тамом мешавад, дигаре дар дарунаш рушд мекунад ва ин чарха идома пайдо мекунад.

Ин ва Ян ба тартиби номи аслҳо ё неруҳои мукаммали модина ва наринаи ҷаҳон дар фалсафаи Тоуизм аст, ки ҳамаи вуҷӯҳи зиндагиро дар бар мегирад. Ин дар луғат ба маънои самти соя гирифтаи теппа аст ва Ян самти офтобрӯ аст. Ин маъмулани мутародифи замин шумурда мешавад, ки торик ва сард аст ва ҳар чизи бадӣ ба он нисбат дода мешавад ва Ян мутародиф осмон аст ва равшан ва гарму хуб шумурда мешава.

Ҳеч чизи комилан Ин ё комилан Ян нест. Масалан оби сард дар муқобили об гарм Ин аст вале дар муқобили ях Ян мебошад.
Ин ва Ян комилан ба ҳам вобастаанд ва ҳечкадом бидуни дигаре наметавонанд вуҷуд дошта бошанд. Нур бидуни торики маънї надорад.
Адади 11228 низ намоде барои тавсиф Ин Янг аст.

Ин ва Ян метавонанд худашон тақсим шаванд ба Ин ва Ян: масалан гарм дар баробар сард Ян аст вале гарм худ тақсим мешавад ба доғ (Ян) ва нарм (Ин), сард низ худ тақсим мешавад ба хунук (Ян) ва бисёр сард (Ин)
**Ян** **Ин**
рост чап
собит мутаҳаррик
сахтӣ нармӣ
гармо сармо
рӯшноӣ торикӣ
осмон замин
оташ об
кӯҳ дара
тез кунд
боло поин
Пешу ақиб
мардонагӣ занонгӣ
муваффақият шикаст
хуршед моҳ
шарр хайр

Эзоҳ
----

1. ↑  Дан Броун, Рози Деванчӣ, тарҷумаи Ҳусайн Шаҳробӣ, Самия ганҷӣ.
**Фаршед Фарҳодович Зеҳнӣ** (Тав. 15.01.1958, д. Боғимайдони шаҳри Самарқанд) — инженер - меъмор. Номз. илмҳои техникӣ (1988), дотсент (1994). Узви вобастаи Акад. меъморӣ ва сохтмони ҲТ (1995), узви Ҷамъияти Байналмилалии Геотехникон (ISSMGE). «Бинокори фахрии Россия» (2006).

Зиндагинома
-----------

Фаршед Фарҳодович Зеҳнӣ 15 январи соли 1958 дар деҳаи Боғимайони шаҳри Самарқанд ба ҷаҳон омадааст. Набераи адабиётшинос Тӯрақул Зеҳнӣ аст. Зеҳнӣ дар факултаи сохтмони Донишгоҳи техникии Тоҷикистон ба номи академик М.С.Осимӣ таҳсил кардааст (1975–1980). Омӯзгори каф. механикаи хокҳо, асосу таҳкурсӣ ва геодезияи инж. (1980–83), асп. ИТИ таҳкурсӣ иншооти зеризаминӣ (НИИОСП)-и назди Госстройи СССР (Москва, 1983–1988). Дар мавзӯи «Стабилизация слабых оснований с плоскими вертикальными дренами» рисолаи номз. дифоъ кардааст. Ход. илмӣ, муаллими калон, дотс. Донишгоҳи техникии Тоҷикистон ба номи академик М.С.Осимӣ (1988–1991). С. 1991 бо тавсияи Госстройи СССР дир. филиали Осиёимиёнагии НИИОПС таъйин шудааст. С. 1992 (пас аз пошхӯрии СССР), ки он ба ИТИ-и таҳкурсии иншооти зеризаминии Осиёи Миёна (САНИИОСП)-и Госстройи ҶТ табдил ёфт, ба ҳайси дир. фаъолият кардааст (1992–97). Дар ин муддат ба ҳайси деп. сов. меҳнаткашони шаҳри Душанбе (1989–94) дар ҳалли масъалаҳои сохтмони иморати адиргоҳу доманакӯҳҳои м. Ховарони шаҳри Душанбе, шаҳрсозӣ, номгузории анъанавии Тоҷикистони саҳми бориз гузоштааст. Дар сохтмони Шоҳроҳи Байкал–Амур (1977), иншооти нафту гази Сибир (1978) саҳм гирифтааст. С. 1988 –1993 раиси Шӯрои олимони ҳавони шаҳри Душанберо ба уҳда дошт. Алҳол – сарвари Лабор. тадқ. илмии «Асоси таҳкурсӣ дар замини ковокхоки намкашида»-и Москва.

Эҷодиёт
-------

Муаллифи зиёда аз 80 таълифоти илмӣ ва 2 патенти ихтироъ. Дорандаи сертификати Эксперти байналмилалӣ аз рӯи барномаи SABIT-и Ин.-ути миллии стандартҳои ИМА (1996). Дар бозсозии меҳмонсаройҳои «Москва» ва «Риц Карлтон», тоннели мошингарди м. Лефортово, чорраҳаи бисёртабақаи майдони Гагарини Москва, биноҳои дохили Кремли Москва, маҷмааи биноҳои доираи Зебомайдон – 5, театрҳои ба номи Станиславский ва Немирович-Данченко, ба номи Вахтангов, Академияи ҳавонон, стадиони тозабунёди Ростови лаби Дон ва ғ. саҳм гузоштааст. Иштирокчии фаъоли анҷуманҳои байналмилалии Ню-Дели (1993), Лондон (2001), Истанбул (2001), Канны (2002), Осака (2005), Мадрид (2007), Искандария (2009), Афина (2011). Аз с. 2003 – намояндаи беподоши Комитаи меъморӣ ва сохтмони назди Ҳукумати ҶТ дар Русия.

Эзоҳ
----

1. ↑  Аз асл ба насл. — Душанбе, 2019. — 215 с. (тоҷ.). ISBN 978-99947-958-2-6
**Говпечак** (лот. Calystegia sepium) — рустании бисёрсола.

Тавсифоти гиёҳшинохтӣ
---------------------

Говпечак. Тасвири гиёҳшинохтӣ аз китоби К. А. М. Линдман «*Bilder ur Nordens Flora*», 1917—1926
Пояи бемӯяки печанда (дарозиаш то 3 м), баргҳои байзашакл ё секунҷа дорад. Гулаш сафед, баъзан сурх ё гулобӣ. Аз моҳи май то сентябр шукуфта, тухм мебандад. Говпечак дар Украина, Белоруссия, Қрим, қисми аврупоии Русия, Сибири Шарқӣ, Осиёи Марказӣ вомехӯрад. Дар соҳили дарёҳо, кӯлу ҷӯйбор, канал, ботлоқзор, байни дарахтони боғу токзор ва киштзорҳо месабзад. Дар Тоҷикистон гиёҳи худрӯй аст. Чун рустании ороишӣ парвариш карда мешавад.

Хосиятҳои давоӣ
---------------

Говпечак рустании давоӣ мебошад. Онро дар давраи гулшукуфт ҷамъ оварда, реза (то 20 см) ва даста карда мехушконанд. Дар таркиби решаи говпечак глюкозиди конваолвулин ва 8-8,5 % моддаи даббоғӣ мавҷуд аст. Табибони мардумӣ ҷӯшоб ва нақеи решапояи говпечакро чун воситаи исҳоловар тавсия медиҳанд. Мардуми Осиёи Марказӣ хокаи алафи говпечакро барои дармони ҷои сӯхта ба кор мебаранд. Говпечак давои пешоброн, оромибахш ва хунбанд аст. Бо ин мақсад 15 г хокаи решаи онро дар 300 мл об 7-8 дақиқа ҷӯшонида, 2 соат дам медиҳанд ва сипас рӯзе 3 бор 1/4-1/3 истаконӣ меошоманд. Барои нарм кардани дарун 20 г хокаи решаи говпечакро дар 200 мл об ҷӯшонида, 2 соат дам медиҳанд ва рӯзе 1-2 бор 100-мл-ӣ дар дили наҳор менӯшанд. Говпечак барои шустани захми пӯст ва тарбандӣ истифода мешавад.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Комаров Б. М. Определитель растений Северного Таджикистана. Д. 1967;
* Смольяникова Л. А. Флора Европейской части СССР. Л. 1981;
* Губанов И. А. Иллюстрированный определитель растений Средней России. М. 2004.

Сарчашма
--------

* А. Мадаминов // Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.
**Говмоҳӣ** (форсӣ: گاوماهی‎), **гову моҳӣ** — дар асотири қавмҳои сомӣ ва эронӣ дар бораи офариниши олам говест, ки пой бар пушти моҳӣ дорад ва заминро бар пушт ё яке аз шохҳои худ гирифтааст. Тибқи қиссаҳои асотирӣ, говмоҳӣ дар тамоми дарёҳо ҳузур дошта, бо бонгу фарёди худ мавҷудоти зараррасонро дучори сақти ҷанин мекардааст. Говмоҳӣ ҳангоми таҳвили сол заминро аз шохе бар шохи дигар гузошта, бо ин навиди шурӯи соли навро медодааст. Заминларзаҳо ҳам аз ларзиши бадани ҳамин гов ба вуҷуд меомадаанд.

Дар «Қасасу-л-анбиё» омадааст: «Он гоҳ аз Фирдавси аъло говеро фиристод бо ҳафтод ҳазор шох, пой бар пушти моҳӣ ниҳод ва шохҳо бар замин сахт карда. Гов хост, то ба худ биҷунбад. Худои таъоло пашшаро биёфарид ва биёмад дар бинии гов ва ӯро газид. Гов биларзид ва аз он дард қарор гирифт. Акнун он пашша дар бинии гов аст, то рӯзи қиёмат, ки ҳеч гоҳ аз бими он натавонад ҷунбид. Ва агар биҷунбад, он гоҳ олам зеру боло баргардад». Дар «Тафсири Яъқуби Чархӣ» зимни шарҳи сураи «Қалам» оварда шудааст: «Ва ин пораи зумуррад бар пушти говест ва пойҳои гов бар сангест».
говмоҳӣ дар адабиёти классикии форс-тоҷик ҳамчун образи шеърӣ истифода шудааст:

> Зи захми сумаш говмоҳӣ сутӯҳ,  
> 
> Ба ҷастан чу барқу ба ҳайкал чу кӯҳ.
> 
> 
> Фирдавсӣ
> 
> 

> Уқоби хешро дар пӯя пар дод,  
> 
> Зи наълаш говмоҳиро хабар дод.
> 
> 
> Низомӣ
> 
> 

> Хуни қурбон рафта дар зери замин то пушти гов,  
> 
> Гов болои замин аз баҳри қурбон омада.
> 
> 
> Хоқонӣ
> 
>

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Қасасу-л-анбиё. Д. 1991; Тафсири Яъқуби Чархӣ. Д. 2006;
* ذبیح الله صفا. حماسه سرائی در ایران. تهران. ١٣٧٤ هـ. ش.؛
* دهخدا علی اکبر. لغتنامه. جلد ١٢. تهران، ١٩٩٩

Сарчашма
--------

* Говмоҳӣ / А. Саидов // Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.
**Фаррух Шодиевич Солиев** (7.11.1944, ш. Самарқанд) — пизишк, омӯзгор, олим. Номзади илмҳои тиб (1980). Дорандаи Ҷоизаи олимони ҷавони АИ Тоҷикистон (1980),

Зиндагинома
-----------

Фаррух Солиев факултаи муолиҷавии Донишгоҳи давлатии тиббии Тоҷикистон ба номи Абӯалӣ Ибни Синоро хатм кардааст. (1969). Лабор. каф. патанатомияи ИТТ (1967-69), коромӯз, тадқ. ход. хурди илмии шуъбаи морф. Ин.-ути тадқ. илмии гастроэнтрология (1969-77). Асп. Ин.-ути тадқ. илмии ғизои Акад. илмҳои тиббии СССР (1977-80), ход. калони илмӣ, и. в. муд. шуъбаи морф. Ин.-ути гастроэнтрологияи Ваз. нигаҳдории тандурустии Тоҷикистон (1980-1982). Дар СССР бори аввал исбот кард, ки ҷигари шахси бемор – гиахини машрубот – унсури зардранги бо заррабини электронӣ дидашавандаро дорост. Муал. калон (1982-1984), дотсенти каф. анатомия ва физиологияи мӯътадил ва варзиши Ин.-ути тарбияи ҷисмонии Тоҷикистон (1984-1995). Муаллифи беш аз 30 асару мақолаи илмӣ доир ба соҳаи тиб. Дар аӣни замон пизишки варзишгарони Қасри варзиши «Тоҷикистон», нозири саломатии ҳайати мунтахаби варзишгарони ҶТ ва ҳамзамон омӯзгори каф. анатомия ва физиологияи Техникуми тиббии Душанбе (1995-2001). Бо Грам. Фахрии давл. ва соҳавӣ мукофотонида шудааст.

Эзоҳ
----

1. ↑  Аз асл ба насл. — Душанбе, 2019. — 215 с. (тоҷ.). ISBN 978-99947-958-2-6
**Говқандак** — навъи зардолуи маҳаллии ғӯлингбоб.

Дарахташ зудсабз, баргаш (ҳаҷмаш 85-52 мм) дукшакл, дандонадори нӯгтез, гулаш сафеди сурхча. Миёнаҳои март гул карда, мевааш моҳҳои июн — июл мепазад. Самараш лунда ё саҳл паҳнак (вазнаш 35-40 г), зарди баланд, норанҷӣ (тобиши сурхи гулобӣ дорад); пӯсташ сахти тӯрдор; мағзаш хамираки сероб, хушбӯй. Донакаш миёнаҳаҷм, мағзаш ширин. Баъди пурра пухта расидан 25,4 % моддаҳои хушк, 17,1 % қанд ва 0,8-1,1 г/л туршӣ дорад. Ниҳолаш пас аз 3-4 соли шинонидан самар меорад. Аз дарахти 40-50-солааш зиёда аз 170 сентнер ҳосил меғундоранд. Ҳосилашро тар мехӯранд, ғӯлинг мехушконанд, консерва, зардолуоб, мураббо тайёр мекунанд. Ниҳоли Г. дар заминҳои санглох, нишебиҳо, шӯрхоку заҳзамин хуб месабзад. Г. дар боғҳои куҳанбунёди деҳаҳои Ёва, Унҷӣ ва Қатмаи ноҳияи Бобоҷон Ғафуров, Понғоз, Шайдон ва Ошобаи ноҳияи Ашт, инчунин Мастчоҳ, Айнӣ ва Конибодом дучор меояд. Сокинони ин мавзеъҳо дар иди Наврӯз аз Г. ғӯлингоб тайёр карда, зимистон онро ба шавла андохта истеъмол менамоянд. Дарахташ аз пармачӣ осеб мебинад.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Розанов Б. С. Данилов В. Л. Скороход С. Т. Плодоводство Таджикистана. Д. 1970.
* Костина К. Ф. Абрикос. ВАСХНИЛ, 1986.

Сарчашма
--------

* Говқандак / Ф. Ӯрунов // Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.
**Ҳиспониюло** (исп. *La Española*, фр. Hispaniola, ҳоитиёӣ: Ispayola) ё **Ҳоитӣ** (фр. Haïti, ҳоитиёӣ: Ayiti, таино «кишвари кӯҳӣ») — дуввумин ҷазираи калон аз гурӯҳи ҷазираҳои Антили Калон дар Вест-Индия. Масоҳаташ 76,5 ҳазор км². Дар байни ҷазираҳои Куба ва Пуэро-Рико ҷойгир аст, аз онҳо бо гулӯгоҳҳои Наветренний ва Мона ҷудо шудааст.

Ҳиспониюло аз ҷинсҳои оташфишонӣ ва таҳшинӣ ташаккул ёфтааст. Сатҳаш асосан кӯҳсор аст, нуқтаи аз ҳама баландаш кӯҳи Дуарте (3175 м). Ҳаити маҳалли серзилзила мебошад. Иқлимаш тропикии хушк. Нишебиҳои ҷанубии ҷазира бо бешаҳои ҳамешасабзи тропикӣ пӯшида шудаанд. Дар Ҳиспониюло ва ноҳияҳои дохилӣ бешаҳои баргрез ва буттазорҳо, дар пастиҳо боғу майдони кишт (плантатсияҳо)-и зироати тропикӣ (қаҳва, какао, найшакар, пахта, тамоку, шолӣ) мавҷуданд. 

Сарватҳои зеризаминиаш: кони боксит, мис, тило, нуқра. Дар Ҳиспониюло ҷумҳуриҳои Ҳоитӣ ва Доминикан ҷойгиранд. Ин ҷазираро соли 1452 Х. Колумб кашф карда, Эспанола номида буд.

Эзоҳ
----

1. ↑

Сарчашма
--------

* Гаити // Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️  Гузариш ба унсури Викидода  Фарҳангҳо ва донишномаҳо | 
* Большая датская
* Большая каталанская
* Большая китайская
* Большая норвежская
* Большая российская (старая версия)
* Большая советская (1 изд.)
* Брокгауза и Ефрона
* Военная Сытина
* Ларусса
* Малый Брокгауза и Ефрона
* Britannica (онлайн)
* Treccani
* Universalis

 |
| Дар феҳристҳои китобшинохтӣ | 
* GND: 4094983-7
* NKC: ge633597
* SUDOC: 027233472
* VIAF: 316429345
* WorldCat VIAF: 316429345

 |
«**Гол**» — нашрияи Маркази таҳқиқоти журналистии Тоҷикистон, замимаи ҳафтаномаи «Фараж», ки аз 25 ноябри 2009 якҷоя бо он ба забони тоҷикӣ нашр мешавад. "Гол "дар саҳифаҳояш роҷеъ ба вазъи имрӯзаи футболи тоҷик, бурду бохти варзишгарони тоҷик ҳангоми ширкаташон дар мусобиқаҳои дохили кишвар ва берун аз он, дар бораи маҳорати варзишгарони дигар соҳаҳои варзиш, вазъи соҳаи варзиш дар дигар мамолики дунё ва ғ. мавод ба табъ мерасонад. Адади нашраш 4 ҳазор нусха (2014).

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* Гол // Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.
**Голден граймз** — навъи себ. Дар ИМА рӯёнда шудааст. Онро дар Узбакистон, вилоятҳои Қизилӯрда ва Чемкенти Қазоқистон мепарваранд. Дар Тоҷикистон аз соли 1965 парвариш карда мешавад. Дарахташ зудсабз, 6-7 м қад мекашад. Мевааш калон (вазнаш 115 г), дарозрӯя; ҳангоми пурра пухта расидан зарди тилогун мешавад. Таркиби мевааш аз 11,0 % қанд, 2 мг% витамини С, 0,38 % ҷавҳар иборат аст. Навъҳои беҳтарини гардолудкунандааш: Ренети Симиренко, Шафтолусеби тобистона, Пахтасеб, Белфёр. Дарахташ солбар мебошад. Аз ҳар га то 372,2 сентнер ҳосил медиҳад. Баҳои чошнигириаш — 4,6 балл.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Гулов С. Мевапарварӣ. Д. 2009.

Сарчашма
--------

* Голден граймз / С. Гулов // Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.
**Фаррух Исроилович Маҳмадов**  (28.05.1974, н. Ҳамадонӣ), доктори илми тиб (2010).

Зиндагинома
-----------

Фаррух Исроилович Маҳмадов хатмкардаи факултаи муолиҷаи Донишгоҳи давлатии тиббии Тоҷикистон ба номи Абӯалӣ Ибни Сино (1997). Духтур-интерни Институти такмили ихтисоси кормандони тибби Тоҷикистон (1997-1998), мудири кабинети корҳои ташкилию методӣ, ҳамзамон ҷарроҳ (1998-2003), мудири шуъбаи 2-юм (2003-2006), ҷонишини сардухтур оид ба табобати Беморхонаи клиникии шаҳрии ёрии таъҷилӣ (2006-2009) буд. Аз 2009 вазифаи дотсенти кафедраи бемориҳои ҷарроҳиталаби № 1 Донишгоҳи давлатии тиббии Тоҷикистон ба номи Абӯалӣ Ибни Синоро иҷро намудааст.

Фаъолияти илмӣ
--------------

Муаллифи зиёда аз сад асару мақолаи илмӣ, 14 навоварист, оид ба масъалаҳои ташхиси бармаҳали эхинококкоз, такмили усули коркарди ҷавфи эхинококкии ҷигар ва роҳҳои беҳтар намудани натиҷаҳои ҷарроҳии эхинококкози оризаноки ҷигар пажӯҳишҳои назаррас анҷом додааст. Дар бисёр конфронсу семинарҳои байналмилалӣ иштирок ва маърӯза кардааст.

Осор
----

* Пути улучшения результатов хирургического лечения осложненного эхинококкоза печени: Дисс...доктора мед. наук. – Д. 2010.

Эзоҳ
----

1. ↑  Арбобони илми тоҷик (асри ХХ-аввали асри ХХI) / Муаллиф-мураттиб Ёрмуҳаммади Сучонӣ. – Душанбе, 2017. – С. 328.
Ин вожа дигар маъноҳо низ дорад, Фарҳанг (мазмунҳо)-ро бубинед.
Луғтаи бисёрҷилдаи Лотинӣ дар Китобхонаи Донишгоҳи Граз.
**Фарҳанги вожагон**, **фарҳанги луғат**, **вожанома**, **луғатнома**, **фарҳанг** ё **фарҳангнома** — китобе аст, ки дар он маънии вожаҳои як забон маъни бо тавзеҳоти марбута ба решаашон, талаффузашон, ё иттилооти дигари марбут ба онҳо ба тартиби ҳуруфи алифбоӣ ҳамон забон гирдоварӣ мешаванд.

Фарҳанги вожагон бо донишнома тафовут дорад. Дар як вожаномаи маъмулӣ, фақат ба маънии вожаҳо иктифо мешавад ва иттилооти дигари (назири таърихча) дода намешавад. Ба илова, дар вожаномаҳо фақат ба вожаҳои умумии як забон ишора мешавад, ва асоми хос (монанди исми маконҳо ва ашхос) камтар навишта мешавад. Бо ин ҳол, марзи дақиқӣ байни вожанома ва донишнома наметавон таъйин кард, ва бархе китоб ба навъи дар ҳар ду табақа ҷо мегиранд, монанди Луғатномаи Деҳхудо.

Луғатҳо якчанд хел мешаванд:

1. Луғатҳои тафсирӣ
2. Луғати дузабона

Бештар луғати дузабонаро барои омӯзиши забонҳо истифода мебаранд.

Эзоҳ
----

**Lua error in Модул:External\_links at line 153: attempt to call field 'getWikidataRefHtml' (a nil value).**
*Мақолаи асосӣ*: *Муҳаммад*
**ҲИҶРАТИ МУҲАММАД (С) ПАЙҒАМБАР** 
Дар аввал ашрофи қабилаҳои араб ба иқдоми Муҳаммад (с) пайғамбар оид ба эътиқод овардан ба Оллоҳ ба назари нобоварона ва ҳатто душманона нигариста, аз дину худоҳои сершумори авлодию қабилавии худ даст намекашиданд. Чи тавре ки гуфта шуд, қурайшиҳо ҳатто Муҳаммад (с) пайғамбар ва пайравони ӯро куштанӣ ҳам буданд. Барои ҳамин ӯ соли 622 маҷбур шуд, ки аз Макка ба шаҳри дигари арабии Ясриб сафар, яъне ҳиҷрат кунад, ки ин сафар дар таърихи дини ислом ҳамчун "ҳиҷрат"-и Муҳаммад (с) пайғамбар аз Макка ба Мадина машҳур аст.

Баъди ба Ясриб ҳиҷрат кардани Муҳаммад (с) дар он ҷо обрӯю эътибори ӯ ва дини ислом боз ҳам баландтар шуд. Шаҳри Ясриб номи "Мадина ан-Набӣ", яъне "шаҳри Пайғамбар"-ро гирифт. Соли ҳиҷрати Муҳаммад (с) бошад, оғози зуҳури дини ислом ва солшумории нав - солшумории мусулмонии хиҷрӣ (шамсӣ ва қамарӣ) муқаррар гардид. (Соли 2005 мувофиқи солшумории ҳиҷрии шамсӣ соли 1383-1384 ва мувофиқи солшумории ҳиҷрии қамарӣ соли 1422-1423 мебошад).
Дар Мадина ба Муҳаммад (с) пайғамбар муяссар шуд, ки мардуми зиёдро ба дини ислом ҷалб намоял.

Баъди чанде ӯ бо ҳамроҳии ёронаш ба Макка лашкар кашида, онро ҳам ба худ тобеъ кард. Ашрофони қурайшиҳои Макка илоҷи дигар наёфта, ба Муҳаммад (с) пайғамбар таслим шуда, дар баробари ин иброз доштанд, ки Муҳаммад (с) се талаби онҳоро иҷро кунад: 

1. Шаҳри Макка маркази дини ислом бошад.
2. Хонаи Каъба ва Санги Сиёҳ муқаддасоти ислом эълон карда шаванд.
3. Зиёрати Макка, ё худ адои маросими ҳаҷ барои ҳар як мусулмон ҳатмӣ гардад.

Пайғамбари ислом ин пешниҳодҳои қурайшиҳоро қабул кард. Баъди ин қурайшиҳо ва қабилаҳои дигари Макка дини исломро қабул карданд. Дини исломро қабул кардани мардуми Макка ғалабаи муҳимтарини Муҳаммад ва ёрони ӯ - Муҳоҷирҳо, Ансорҳо ва умми мусулмонон буд. Аз ин воқеа сар карда дини ислом мунтазам ба тамоми нимҷазираи Арабистон паҳн шудан мегирад.


|  |  |
| --- | --- |
| 

 | ***Портали Ҳиҷрати Муҳаммад*** |

Пайвандҳои беруна
-----------------

1. ↑  Пайдо шудани дини Ислом


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Ин мақолаи ба Ислом алоқаманд нопурра аст. Шумо метавонед бо пурра кардани он ба Википедиа кӯмак кунед.* |
**Фаррух Носирҷонович Маъсумӣ** — олими соҳаи радиотехника, омӯзгор. Номзади илми техникӣ, дотсент

Зиндагинома
-----------

Фаррух Носирҷонович Маъсумӣ факултети радиотехникии Ин.-ути энергетикии Москва (ФР)-ро хатм кардааст (1971): асисс. каф. асосҳои назариявии электротехникаи ИПТ (ҳоло – Донишгоҳи техникии Тоҷикистон ба номи Муҳаммад Осимӣ) ба номи М. Осимӣ, асп. каф. воситаҳои пахши радиои назди Ин.-ути энергетикии Москва (1972-75), муал. муал. калон, дотс. каф. асосҳои назариявии радиотехника ва электроника (1975-2010). Аз с. 2010 – ҷон. дир. Департаменти Рушди ширкати «Вавилон–М». Муаллифи беш аз 40 асари илмӣ. Бо ибтикори ӯ бори аввал дар Донишгоҳи техникии Тоҷикистон ба номи Муҳаммад Осимӣ ихтисоси «Радиотехник» таъсис ёфтааст. Ӯ фарзанди адабиётшинос Носирҷон Маъсумӣ аст.

Сарчашма
--------

* Аслҳо ва наслҳо. – Душанбе, 2013, - С. 133 ISBN 978-99947-958-2-6

Эзоҳ
----
**Фаррух Абдувосиев** (07.11.1947, Душанбе), олими зоотехник, номзади илми кишоварзӣ (1979), дотсент (2007).

Зиндагинома
-----------

Фаррух Абдувосиев дастпарвари мак. миёнаи №53 Душанбе ба номи Ҳабиб Юсуфӣ (1971). Донишгоҳи аграрии Тоҷикистон ба номи Ш. Шоҳтемурро хатм кардааст (1975). Ассис. кафедраи "Тех. байтории хусусӣ" ДАТ ба номи Ш. Шоҳтемур (1975-1979), корм. калони илмии Ин.-ути тадқ. илмии заминдорӣ (1979-1983), сармутах. илмии Ин.-ути тадқ. илмии иқт. ва ташкили хоҷ. қишл. (1983-91), корм. пешбари илмии Маркази тадқ. стратегии назди През. ҶТ (1991-2001), Ин.-ути тадқ. илмии Ваз. иқт. ва савдои ҶТ (2001-2007). Аз с. 2007 – дотсенти кафедраи зотпарварӣ ва генетикаи чорвои ДАТ ба номи Ш. Шоҳтемур. Соли 1996 дар семинари «Сиёсати аграрӣ ва фаровонии маҳсулоти назди Бонки ҷаҳонӣ ва соли 2000 дар семинари «Комёбиҳои истеҳсолии илмию техникии соҳаи истеҳсолоти аграрӣ»-и назди Бонки ҷаҳонӣ такмили ихтисос кардааст. Муаллифи беш аз 100 мақолаи илмӣ дар бобати рушд ва ислоҳоти кишоварзӣ, амнияти озуқавӣ, истифодаи самарабахши истеҳсолоти кишоварзӣ ва маҷмааи агросаноатӣ.

Эзоҳ
----

1. ↑  Арбобони илми тоҷик (асри ХХ-аввали асри ХХI) / Муаллиф-мураттиб Ёрмуҳаммади Сучонӣ. – Душанбе, 2017. – с.14
**Округи консулӣ** - қаламрави давлати мавқеъгирифта, ки дар он дар асоси созишномаи байни ҳукуматҳои давлатҳои аҳдбаста шахсони мансабдори консулӣ функсияҳои худро иҷро мекунанд. Округи консулӣ инчунин метавонад дар асоси истифода бурдани шароити мусоид муайян гардад. Функсияҳои консулӣ, чун қоида, дар доираи округи консулӣ, бо истиснои ҳолатҳое, ки ба он розигии давлати мавқеъгирифта мавҷуд аст, иҷро карда мешаванд. Муассисаи консулӣ бояд ки дар округи консулии худ ҷойгир бошад.

Нигаред низ
-----------

Ҳуқуқу озодиҳои конститутсионии инсон ва шаҳрванд

Эзоҳ
----

1. ↑  Фарҳанги истилоҳоти ҳуқуқ / Зери таҳрири Маҳмудов М.А. - Душанбе: ЭР-граф, 2009. - с. 369
**Округи Хуҷанд** — яке аз даҳ округҳои ҶШС Ӯзбекистон — ҷумҳурии иттифоқӣ дар ҳайати СССР, дар солҳои 1926-1929 мебошад. Минбаъд, аз соли 1929 то барҳмхӯриаш дар соли 1930 округ дар ҳайати ҶШС Тоҷикистон буд (баъдан ба вилотяти Хуҷанд табдил ёфт). Маркази маъмурӣ ва калонтарин шаҳр дар округ – Хуҷанд.

Округ ба панҷ ноҳия тақсим карда шуд: Ашт (марказаҳ Ашт), Исфара (марказаш Исфара), Конибодом (марказаш Конибодом), Нов (марказаш номаълум) ва Хуҷанд (марказаш Хуҷанд).

Дар соли 1925, пас аз як муддати кӯтоҳи ташкили РСС Ӯзбекистон, тақсимоти минтақавӣ дар ҷумҳурӣ ҷорӣ карда шуд. Вилоятҳо ба уездҳо тақсим карда шуданд ва онҳо, дар навбати худ, ба волостҳо. Аммо камтар аз як сол пас, дар соли 1926, тақсимоти минтақавӣ барҳам дода шуд ва тақсимоти ҷумҳурӣ ба округҳо ҷорӣ карда шуд ва инҳо, дар навбати худ, ба ноҳияҳо тақсим карда шуданд. Округи Хуҷанд ба ҳайати РСС Ӯзбекистон дохил буд. Соли 1929 РАСС-и Тоҷикистон ба ҶШС-и мустақили Тоҷикистон табдил дода шуд ва аз ҳайати РСС Ӯзбекистон баромад. Қарор дода шуд, ки округи Хуҷанд ба ихтиёри ҶШС Тоҷикистон дода шавад. Дар аввали соли 1930 округи Ӯротеппа ба округи Хуҷанд ҳамроҳ карда шуд. Соли 1939 округҳо барҳам дода шуданд ва ҶШС Тоҷикистон ба вилоятҳо тақсим шудан гирифт ва вилояти Ленинобод вориси округи Хуҷанд гашт.

Округи (баъдан вилоят) Хуҷанд дар ҳайати Тоҷикистон дар с. 1929
Вақте ки он як қисми ҶШС Ӯзбекистон буд, округи Хуҷанд аз шимол ва ғарб бо округи Тошканд, аз ҷанубу ғарб бо ҶШС Тоҷикистон дар ҳайати РСС Ӯзбекистон, дар ҷануб бо ҶШС Қирғизистон дар ҳайати РСФСР, аз шарқ бо ноҳияи Фарғона ҳаммарз буд. Пас аз ба округи мустақили Тоҷикистон гузаштани округ, округ аз шимол, шарқ ва ғарб бо ҶШС Ӯзбекистон, аз ҷанубу шарқ бо ҶМШС Қирғизистон ва аз ҷануб бо округи Ӯротеппа ҶШС Тоҷикистон ҳаммарз буд.

Округи Хуҷанд (с. 1929)
Мувофиқи маълумоти барӯйхатгирии умумииттифоқии соли 1926, аҳолии округи Хуҷанд 206 628 нафарро ташкил медод. Аз ин 119 213 нафар тоҷикон ва 79 940 нафар ӯзбекҳо буданд. Инчунин дар Округ аз ақаллиятҳои миллӣ русҳо (3182 нафар) ва қирғизҳо (1946 нафар) бартарӣ доштанд. Дар округ намояндагони беш аз 30 миллат бо миқдори гуногун зиндагӣ мекарданд.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Административное деление Союза ССР. М. 1929.
* История Узбекской ССР // . — Ташкент, 1958. — Т. 2.
**Ҷерен Морай** (тур. Ceren Moray, тав. 5 июни 1985; Диёрбакр, Туркия) — ҳунарпешаи телевизион ва синамои турк.

Зиндагинома
-----------

Морай соли 1985 дар Диёрбакр ҳамчун фарзанди ягонаи оилааш таваллуд шудааст. Падари ӯ аз Диёрбакр ва модараш аз Кастамону мебошанд. Оилаи падариаш асли курд дорад ва волидонаш ходимони давлатӣ буданд. Пас аз чанд соли таваллуди Морай, оилааш ба Истанбул кӯчиданд ва дар синни хурдӣ дар он ҷо соҳиби маълумоти театрӣ шуд. Пас аз таҳсил дар Мактаби миёнаи санъати тасвирии Пера, ӯ ба Донишгоҳи Халич дохил шуд ва соли 2005 донишгоҳро хатм кард.

Фаъолият
--------

Соли 2004, ҳунарпеша бори аввал дар экран дар силсилафилми хурди "Dayı" пайдо шуд, ки онро Тайфун Гюнер навишта ва коргардонӣ кардааст. Соли 2007 вай ба ҳайати эҷодии силсилафилми "Kavak Yelleri" ҳамроҳ шуд. Соли 2012 Ҷерен Морай дар силсилафилми мазҳакавии "İşler Güçler" -и коргардон Селчуқ Айдамир нақши Заҳроро бозидааст.

Соли 2014, вай дар драмаи «O Hayat Benim» нақши асосии Афсунро иҷро кард. Дар замонҳои гуногун Ҷерен Морай имкони ҳамкорӣ бо Демет Эвгар, Синон Албайрақ, Илкор Калелӣ, Нурсел Кёсе ва дигар ҳунарпешаҳои машҳури туркро дошт.

Аз соли 2018 силсилафилми криминалии занонаи "Avlu"-и Netflix дар шабакаи Star TV ба намоиш гузошта шуд, ки Ҷерен бо Демет Эвгар нақшҳои асосиро бозидаанд. Мавзӯи силсилафилм дар атрофи занони зиндонӣ мебошад.

Соли 2020 Ҷеренро барои иҷрои нақши Зайнаб дар силсилафилми телевизионии "Öğretmen" дақват намуданд. Силсилафилм дар шабакаи *FOX* пахш шудааст, ки аз 9 қисм иборат мебошад. Шарики ӯро Илкор Калелӣ бозидааст.

Ҳаёти шахсӣ
-----------

26 сентябри соли 2017 Ҷерен Морай бо шаҳрванди Фаронса - Никко Брун издивоҷ намудааст.

Филмнома
--------

| Синамо |
| --- |
| Сол | Номгӯй | Нақш | Шарҳҳо |
| 2014 | *Bi Küçük Eylül Meselesi* | Беррак | Нақши ёрирасон |
| 2015 | *Yok Artık!* | Абру | Нақши ёрирасон |
| 2016 | *Olaylar Olaylar* | Мерве | Нақши ёрирасон |
| 2016 | *El Değmemiş Aşk* | Фкрял | Нақши асосӣ |
| 2018 | *Arada* | Эзгӣ | Нақши ёрирасон |
| Телевизион |
| Сол | Номгӯй | Нақш | Шарҳҳо |
| 2003 | *Serseri Aşıklar* | - | Нақши ёрирасон |
| 2004 | *Dayı* | Симга | Нақши ёрирасон |
| 2005 | *Nefes Nefese* | Эзгӣ | Нақши асосӣ |
| 2007-2008 | *Doktorlar* | Санам | Нақши ёрирасон |
| 2007-2010 | *Kavak Yelleri* | Су | Нақши ёрирасон |
| 2012 | *İşler Güçler* | Заҳро Ченгиз | Нақши ёрирасон |
| 2014-2017 | *O Hayat Benim* | Афсун Дамирҷӣ Отахон | Нақши асосӣ |
| 2018-2019 | *Avlu* | Азра Кая | Нақши асосӣ |
| 2020 | *Öğretmen* | Зайнаб | Нақши асосӣ |

Нигаред низ
-----------

Феҳристи ҳунарпешазанҳои Туркия

Эзоҳ
----

1. ↑  Ceren Moray: Diyarbakırlı olduğumu saklardım, Ensonhaber (May 2015).
2. ↑  Ceren Moray: Diyarbakırlıyım diyemezdim!.  Radikal (2 May 2015). 2 апрели 2016 санҷида шуд. Баргирифта аз сарчашмаи аввал 4 май 2015.
3. ↑  Ceren Moray eşiyle nasıl tanıştığını anlattı, Habertürk (April 2018).
4. ↑  Ceren Moray, Fransız eşi Nico Burn ile Bodrum'da, Habertürk (July 2018).

Пайвандҳо
---------

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️  Гузариш ба унсури Викидода  Вебгоҳҳои мавзӯъӣ | 
* Česko-Slovenská filmová databáze
* Бонки Иттилоотии Интернетии Филмҳо
* Кинопоиск

 |
**Сорбон** — нависанда, Нависандаи Халқии Тоҷикистон, дорандаи Ҷоизаи давлатии Тоҷикистон ба номи А.Рӯдакӣ

Зиндагинома
-----------

Облоқул пури Ҳамроқул (Сорбон) 27 январи соли 1940 дар деҳаи Амондараи ноҳияи Панҷакенти вилояти Суғд (пешина Ленинобод)дар оилаи колхозчӣ ба дунё омадааст.
Ӯ соли 1958 Омӯзишгоҳи омӯзгории Панҷакент, соли 1963 факултаи филологии Университети давлатии Тоҷикистон ба номи В И Ленинро (ҳозира Донишгоҳи миллии Тоҷикистон) хатм карда, дар кафедраи забони тоҷикӣ ба кор мондааст. Баъдан муҳаррири барномаҳои адабии радиои Тоҷикистон, муҳаррири калони нашриёти «Ирфон», мухбири калони рӯзномаи «Маданияти Тоҷикистон» будааст. Чанд сол дар нашриёти «Маориф» ва Иттифоқи нависандагони ҷумҳурӣ фаъолият доштааст.

Эҷодиёт
-------

Аз соли 1965 ба навиштани ҳикоя шурӯъ намуда, нахустин гулчини ҳикоёташ «Гап дар дил» соли 1969 интишор ёфтааст. Муаллифи қиссаву романҳои маъруфи «Занги аввал», «Санги сипар», «Ҷӯгӣ», «Сабо», «Қумрӣ», «Пиндор», «Марди танҳо», «Чархи эҳтиётӣ», «Санам», «Спитамон», «Шинел», «Дашти Морон», «Кабӯтари сафед», «Буд, набуд», «Зарафшон», «Актёр», «Достони писари Худо», «Туғрал», «Росу», «Кадевар», «Барзгар» ва чандин маҷмӯаи гуногунмуҳтаво мебошад.

То имрӯз 12 ҷилди Куллиёти осораш ба дасти чоп расидааст.

Сорбон нависандаи нозукбаён буда, дар симои қаҳрамонони асарҳояш тавонистааст азамату ҳашамати мардум ва бурду бохти зиндагиро соддаю оммафаҳмона ба қалам оварад ва яке аз маҳбубтарин нависандагони кишварамон шинохта шавад. Дар тарҷумаи адабиёти русӣ саҳм гузоштааст..

Эзоҳ
----

1. ↑  Сорбон(тоҷ.). *navisandagan.tj*. 30 октябри 2019 санҷида шуд.

| ⚙️ Барандагони ҷоизаи давлатии А. Рӯдакӣ 2002-2014 |
| --- |
| 
* Сафармуҳаммад Айюбӣ (2002)
* Сайф Раҳимзод (2002)
* Сорбон (2002)
* Гулрухсор (2004)
* Саттор Турсун (2006)
* Низом Қосим (2006)
* Фарзона (2008)
* Муҳаммад Ғоиб (2008)
* Саид Нафисӣ (2008)
* Барот Абдураҳмон (2008)
* Соҳиб Табаров (2010)
* Доро Наҷот (2010)
* Болдирев А.Н. (2010)
* Аҳмадҷони Раҳматзод (2012)
* Алиасғари Шеърдӯст (2012)
* Маҳмадраҳим Карим (2012)
* Ҷӯра Ҳошимӣ (2012)
* Атахон Сайфуллоев (2014)
* Мирзо Файзалӣ (2014)
* Синелников М.И. (2014)

 |  |
Нақшаи кори голвонуметр
**Голвонуметр** (аз номи хонаводагии Луиҷи Голвонӣ ва вожаи юн.-қад. μετρέω — «чен мекунам»), **галвано́метр** — асбоби дақиқ (баландҳассос) барои чен кардани қувва, шиддат ва миқдори хеле хурди ҷараёни электрӣ. 

Голвонуметрро, маъмулан, чун нишондиҳанда (сифр-индикатор) барои муайян кардани мавҷудияти ҷараён ё шиддат дар занҷири электрӣ истифода мебаранд. Вобаста ба навъи ҷараёни электрӣ голвонуметрҳои ҷараёни доимӣ ва голвонуметрҳои ҷараёни тағйирёбанда мавҷуданд. Бештар голвонуметрҳои ҷараёни доимии системаи магнитию электрӣ маъмуланд, ки ба таъсири майдони магнитии магнити доимӣ ба ноқили ҷараёндор асос ёфтаанд. Асбобро тавре месозанд, ки ба ҷойи ақрабак оинача насб шудааст. Нури рӯшноӣ аз оинача инъикос ёфта, ба сӯйи ҷадвал (шкала) равона мешавад. 

Голвонуметрҳо қувваи ҷараёни то 5•10-11 А ва шиддати то 5•10-8 В-ро чен карда метавонанд. Барои чен кардани қувва ё шиддати ҷараёни тағйирёбанда (то 5 кҲс) голвонуметрҳои ларзишии ҷараёни тағйирёбандаро ба кор мебаранд.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* Галванометр // Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️  Гузариш ба унсури Викидода  Фарҳангҳо ва донишномаҳо | 
* Большая датская
* Большая каталанская
* Большая норвежская
* Брокгауза и Ефрона
* Britannica (онлайн)

 |
| Дар феҳристҳои китобшинохтӣ | 
* BNF: 12306061m
* GND: 4155912-5
* J9U: 987007558073605171
* LCCN: sh85052886

 |
**Голден Делишес** (англ. Golden Delicious) — як навъ себи тирамоҳӣ. Соли 1890 дар иёлати Вирҷинияи Шарқӣ (ИМА) аз ниҳоли хасак рӯёндаанд. Навъи хуби санъатист. 

Дар Тоҷикистон аз соли 1974 парвариш карда мешавад. Дарахташ миёнақади парешоншох, пӯстлохаш нафис, хокистарранги зард. Муғҷаҳои самаровараш калон. Баргаш сабзча, дарозрӯя, канорҳояш дандонадор. Гулаш гулобӣ, дар шароити иқлими Тоҷикистон 13–25 апрел мешукуфад (давраи гулшукуфташ 11–14 рӯз). Барои гардолуд шудани он навъҳои Боровинкаи тошкентӣ, Пармени зимистона, Ренет Симиренко ва Ҷонатан мувофиқ аст. Мевааш калон (вазнаш 140–150 г, дарозиаш 60 мм, бараш 70 мм), зарди тилогун; охири сентябр мепазад (3–4 моҳ нигоҳ доштан мумкин). Гӯшти мевааш зарди сафедча, сероб, хуштаъму хушбӯй; дар таркибаш 19,2% моддаи хушк, 10,8% қанд, 3,5 мг% витамини С, 0,79% моддаҳои пектинӣ мавҷуд аст. Аз ҳар га 200–300 сентнер ҳосил меғундоранд. Ба сармо тобовар аст. Баъзан аз кирми себ ва касалии гардаи сафед зарар мебинад.

Эзоҳ
----

1. ↑
2. 1 2
3. 1 2   — С. 2.
4. ↑   — С. 15.

Адабиёт
-------

* Каталог районированных сортов плодовых, ягодных культур и винограда. М. 1985;
* Гулов С. Мевапарварӣ. Д. 2007.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* Голден Делишес / Р. Юнусов // Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.