recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Зане бо либоси миллии доғистонӣ
1.**Аварҳо** халке, ки асосан дар қисми кӯҳсори Доғистон, қисман дар хамвории районҳои Буйнок, Хасавюрт ва ғайра маскун аст. Дар шимоли Озорбойҷон. (Ноҳияҳои Белокан ва Закатал) низ хастанд. Шумораашон 396 ҳазор (1970), аз ҷумла дар Доғистон 239 ҳазор.
Википедиа

2. **Аварҳо** 1) қабилаҳои муттаҳиди туркзабон ва дигар қабоили Осиёи Марказӣ, Сибири Ғарбӣ, Приурал­йе, Поволжйе. Дар маъхазҳои таърихии миёнаҳои асри 5 аз онҳо ёд шудааст. Солҳои 550 – 62 то Кавкази Шимолӣ расида чандин қабилаҳоро ба худ тобеъ кардаанд. Соли 567 бо сарварии хон Баян қабилаҳои германии гепидҳоро нобуд карда, заминҳояшонро тасхир намуданд ва дар ҷояш Хоқонии Аварҳоро таъсис доданд. Ибтидои садаи X аз тарафи венгерҳо комилан мағлуб гардида, тадриҷан бо аҳолии маҳаллии Подунавия ва Причерноморйеи Ғарбӣ омезиш ёфтанд; 2) **аварҳо** (худашон маарулал мегӯянд), халқият дар Федератсияи Русия, халқи таҳҷойии Доғистон. Дар кӯҳсор ва баъзе наво­ҳии ҳамвори марказӣ ва шимоли ҷумҳурӣ зиндагӣ доранд. Ҳамчунин дар Чеченистон, Қалмоқистон, вилоятҳои Астрахану Ростов ва ноҳияҳои Белоканск ва Закаталияи Ҷумҳурии Озарбойҷон низ ҳаёт ба сар мебаранд. Шумораи ками онҳо дар Гурҷистон низ сукунат доранд. Забонашон аварист. Забони русӣ низ маъмул аст. То ибтидои садаи XX бо хати арабӣ менавиштанд; аз соли 1927 аз алифбои лотинӣ ва аз соли 1938 аз алифбои кириллӣ истифода мебаранд. Шумораи умумии аҳолӣ дар ибтидои садаи XXI тақрибан 601 ҳазор; дар Россия 544 ҳазор, аз ин дар Доғистон 496,1 ҳазор нафар зиндагӣ доранд. Эътиқодмандони Аварҳо аҳли мазҳаби шофеии тасаннунанд; пайравони силсилаи нақшбандия, қодирия ва шозалияи тасаввуф низ ҳастанд. Шуғли асосии Аварҳо чорводорӣ, сабзавоткорӣ, боғдорӣ ва қолинбофист.
(Б. Раҳматов)

Сарчашма
--------

* А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — 608 с. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2021, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.
**Низоми чораҳои пешгирии ҷинояткорӣ** - иборат аз таснифи чораҳои пешгирии ҷинояткорӣ аст. Таснифи чораҳо аз рӯйи асосҳои зерин ҷой дорад:

- аз рӯйи сатҳи фаъолияти пешгирӣ (чораҳои умумииҷтимоӣ ва махсус);
- аз рӯйи ҳаҷм ва самти чораҳои пешгирӣ (пешгирии умумӣ, махсус ва фардӣ (индивидуалӣ);
- аз рӯйи ҳудуд (умумидавлатӣ; дар ҳудуди ҷумҳурӣ ё автономия татбиқшаванда ва маҳаллӣ (дар ҳудуди ноҳия, ҷузъҳои маъмурии аҳолинишин, объекти мушаххас, корхона, ташкилот, муассиса ва ғайра).
- аз рӯйи мазмуни чораҳои пешгирӣ;
- аз рӯйи механизми таъсиррасонӣ ба ҷинояткорӣ (характери иҷтимоӣ-иқтисодӣ дошта; ташкилӣ-роҳбарӣ; идеологӣ; техникӣ; ҳуқуқӣ);
- аз рӯйи субъекти ин фаъолиятро ба иҷро расонанда.
Ба чораҳои техникӣ роҳу тарзҳои гуногуне, ки барои нодуруст нишон додани миқдор ва сифати маҳсулот дар вақти истеҳсол, фурӯш ва тақсими маҳсулот, мубодилаи бонкӣ, дуздии молу мулк, пайдошавии ҳолатҳои таъҷилӣ, сӯхтор ва ғайра монеа мешаванд, мансуб мебошанд.

Нигаред низ
-----------

Ҳуқуқу озодиҳои конститутсионии инсон ва шаҳрванд

Эзоҳ
----

1. ↑  Фарҳанги истилоҳоти ҳуқуқ / Зери таҳрири Маҳмудов М.А. - Душанбе: ЭР-граф, 2009. - с. 345
**Сифати аслӣ** аломат, хусусият ва чигунагии ашёву ҳодисаҳоро бевосита ифода менамояд: одами **озод**, фикри **олӣ**, ҳавои **гарм**, меваи **ширин**. Сифатҳои аслӣ ранг (**сурх, сафед**), сатҳу масоҳа (дур, наздик), хусусияти ашёҳоро, ки бо узвҳои ҳис дарк мешаванд (ширин,гарм), аломати ҷисмонии шахс ва ҳайвонот (**зӯр, пир, кар, гунг**) ва ғайраро ифода мекунанд.Сифатҳои аслӣ дараҷаи муқоисавӣ (**-тар**) ва дараҷаи олӣ (**-тарин**) қабул мекунанд: **зебо, зеботар, зеботарин**; такрор шуда, дараҷаи олии аломати ашёро ифода мекунанд (барфи **калон-калон**, миҷҷаҳои **дароз-дароз**); ба тарзи антоним ва синоним воқеъ мешаванд (**талх-ширин, паст-баланд**); аз онҳо бо пасванди -ӣ исми маънӣ (сурхӣ, далерӣ) ва бо пасванди -она зарф сохта мешавад (оромона, танбалона).

Нигаред низ
-----------

* Сифат

Адабиёт
-------

* Грамматикаи забони адабии ҳозираи тоҷик. Қисми 1: Фонетика ва морфология.- Душанбе: Дониш, 1985.-с.132
Ин вожа дигар маъноҳо низ дорад, Аввал (мазмунҳо)-ро бубинед.
**Аввал** (арабӣ: اول – нахуст, якум )

**Аввал** (арабӣ: اول) — дар фалсафаи ирфонӣ истилоҳест, ки мартабаи лотаайюни (ғайри мушаххас) ҳақро ифода намуда, ба зоти маҳзи офаридгор ишора мекунад. Дар ин мартаба вуҷуди ҳақ аз ҳар гуна изофат муназзаҳ ва аз ҳар қайду шарт озод аст. Ин мартабаи ҳақро мартабаи аҳадият меноманд. Баъди аввал мартабаҳои таайюни (мушаххас ва муайян) аввал, таайюни сонӣ, арвоҳ, олами мисол ва олами аҷсом меоянд.

Эзоҳ
----

1. ↑  Фарҳанги тафсирии забони тоҷикӣ (иборат аз 2 ҷилд) Ҷ. 1 А – Н (нашри дувум)./Зери таҳрири С. Назарзода, А. Сангинов, С. Каримов, М. Ҳ. Султон. – Душанбе 2010, - c. 33 ISBN 978-99947-69-39-1

Пайвандҳо
---------

* Фарҳанги мукаммали забони тоҷикӣ Бойгонӣ шудааст 5 май 2016  сол.

Сарчашма
--------

* Аввал // А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2021, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.
**Августингароӣ** — як равияи схоластикаи асрҳои миёна мебошад, ки бо нуфузи ғояҳои Августин алоқаманд аст. Таваҷҷуҳи августингароӣ ба Афлотуну навафлотуния бештар аст; Августингароӣ то садаи XII равияи ягонаи ҳукмрон буд: ба он танҳо пантеизми Иоан Скотт Эриуген, номинализми Ростселину Абеляр ва таълимоти ифротии бидъатомез муқобил буданд. Дар садаи XIII ақидаҳои арастуӣ, пеш аз ҳама томизм доираи фаъолияти августингароиро маҳдуд мекунад.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — 608 с. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2021, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.
**Авансена** (франс. Avant-seene), қисми пеши саҳна, ки қабл аз пардаи антрактӣ воқеъ аст. Фарохии бари Авансена баробари пештоқи арки саҳна буда, умқи он аз чорчӯба (рамка) то хати сурхи саҳна (то пардаи антрактӣ) мерасад. Авансена таҳти саҳнаро васеъ мегардонад, ки ин барои саҳнаи хурд омили муҳим аст. Дар намоишҳои драмавӣ, опера, балет ва ғ. қисмати пеши парда ё худ Авансена то иваз шудани декоратсия ва таҷҳизоти дигари пасипардавӣ чун ҷойи бозии артистон истифода мешавад. Дар асарҳои драмавӣ қисмати пеши парда баъзан вазифаи саҳнаро иҷро мекунад. Режиссёр, одатан, барои ба тамошобинон наздиктар овардани саҳна ва васеътар намудани андозаи он аз Авансена истифода мебарад. Дар Авансена аз ду тарафи пештоқ барои ороиши саҳна ва тақвияти ғояи асар декоратсияҳо гузошта мешаванд.

Сарчашма
--------

* А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — 608 с. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2021, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.

Нигаред
-------

* Театр
Авгур
**Авгурҳо** (лот. augures) — дар Руми Бостон яке аз куҳантарин ҳайати коҳинон, ки бо роҳи фолбиниву сеҳру ҷоду ва пешгӯиҳо хости худоёнро шарҳ медоданд. Ин гуна маросимҳо, одатан, пеш аз ягон воқеаи муҳими давлатӣ доир мегардиданд.

Таърих
------

Мувофиқи ривоятҳои Руми Бостон ҳайати мазкурро Ромул – асосгузори Руми Бостон ва шоҳи аввалини он (753 – 716) таъсис додааст. Соли 300 то милод шумораи Авгурҳо 9 нафар, аз он 5 нафар плебейҳо (табақаи озоди аҳолӣ дар Руми Бостон) буданд. Дар аҳди Юлий Сезар шумораи аъзои Авгурҳо ба 16 нафар расид. Дар ҳамон замон Авгурҳо ба қонунгузории давлат таъсири калон дошт. Бо мурури замон фаъолияти Авгурҳо ба худ шакли сатҳӣ гирифт.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — 608 с. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2021, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.
**Авво** (ар. العواء‎ — уллоскашанда, аккосзананда; лот. Boötes аз юн. Βοώτης) — бурҷ дар Нимкураи шимолии осмон, номи манзили сездаҳум аз бисту ҳафт манозили Моҳ.

Номи шакли панҷум аз бисту як ашколи шимолӣ, ба сурати марди истода, ба дасти рост асо ва ба дасти чап дос гирифта, ки Ҳорис-ус-само низ меноманд. Дар Бобулистони Қадим Авворо «чӯпони вафодори ҳаво», Юнони Қадим «посбони хирс» (Арктурус, Арктофилакс) ё «Барзгар» меномиданд. Авворо тамоми тобистон мушоҳида кардан мумкин аст.

Масоҳати Авво дар осмон 906,8 градуси квадратӣ буда, 149 ситораи мушоҳи­дашавандаро дар бар мегирад. Ситораи муниртарини Авво Симоки Ромеҳ (Арктур) аст, ки дар осмон 30° ҷанубии «думи» *Дубби Акбар*  воқеъ гардидааст.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* Авво // А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2021, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.
**Соли 1928 (ҳазору нуҳсаду бисту ҳаштум)** дар гоҳшумории мелодӣ — соли кабиса, оғоз дар рӯзи якшанбе. Ин 1928 соли даврони ҳозир, 928 соли ҳазораи 2, 28 соли садаи XX, 8 соли даҳаи 3 садаи XX, 9 соли даҳаи 1920-ум.

Рӯйдодҳо
--------

### Январ

 7 ян: Tidal wave fills Қалъаи Лондон's moat.
* 6 Январ-7 — Дарёи Темза дар Лондон аз сохил мебарояд — 14 ғарқ шудаанд

### Феврал

Акс:1928w.jpg Фев. 11: Олимпиадаи Зимистона
* Феврал — Донишгоҳи Куруме (Ҷопон) ташкил шуд

Зодрӯзҳо
--------

*Бознигаред: Гурӯҳ:Зодагони соли 1928*

Даргузаштҳо
-----------

*Бознигаред: Гурӯҳ:Даргузаштагони соли 1928*

Нигаред низ
-----------

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Соли 1928 дар Викианбор |

  Соли 1928

Эзоҳ
----
**Соли 1927 (ҳазору нуҳсаду бисту ҳафтум)** дар гоҳшумории мелодӣ — насоли кабиса, оғоз дар рӯзи шанбе. Ин 1927 соли даврони ҳозир, 927 соли ҳазораи 2, 27 соли садаи XX, 7 соли даҳаи 3 садаи XX, 8 соли даҳаи 1920-ум.

Рӯйдодҳо
--------

Зодрӯзҳо
--------

*Бознигаред: Гурӯҳ:Зодагони соли 1927*

* 22 Март - таваллуд шуд Абдумалик Баҳорӣ, шоир, драматург, ва насрнависи советии тоҷик.
* 13 Август — таваллуд шуд Фидель Кастро, лидери Куба, инқилобчи ва сиёсатмадор

Даргузаштҳо
-----------

*Бознигаред: Гурӯҳ:Даргузаштагони соли 1927*

Нигаред низ
-----------

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Соли 1927 дар Викианбор |

  Соли 1927

Эзоҳ
----
**Соли 1957 (ҳазору нуҳсаду панҷоҳу ҳафтум)** дар гоҳшумории мелодӣ — насоли кабиса, оғоз дар рӯзи сешанбе. Ин 1957 соли даврони ҳозир, 957 соли ҳазораи 2, 57 соли садаи XX, 7 соли даҳаи 6 садаи XX, 8 соли даҳаи 1950-ум.

Рӯйдодҳо
--------

Зодрӯзҳо
--------

*Бознигаред: Гурӯҳ:Зодагони соли 1957*
1957 — Тӯҳфа Фозилова, овохони театри опера (сопрано),актёри театр ва кинои тоҷик. 
Лутфи Зоҳидова, артисти балет,раққоса. 
Ғуломҳайдар Ғуломалиев,балетмейстер соҳиби унвони Ҳунарпешаи халқии СССР шудаанд.

Даргузаштҳо
-----------

*Бознигаред: Гурӯҳ:Даргузаштагони соли 1957*

Нигаред низ
-----------

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Соли 1957 дар Викианбор |

  Соли 1957

Эзоҳ
----
**Айбдоркунии хусусӣ** — шакли махсуси таъқиби ҷиноятӣ, ки бо ташаббуси ҷабрдида оғоз карда мешавад. Вежагии айбдоркунии хусусӣ он аст, ки ҷабрдида дар як вақт ҳамчун айбдоркунанда низ зуҳур мекунад. Қонуни мурофиавӣ имконият фароҳам меоварад, ки парвандаи ҷиноятии бо хоҳиши ҷабрдида оғозгардида бо сабаби оштӣ шудани тарафайн қатъ карда шавад. Агар парвандаи бо шикояти ҷабрдида оғозгардида аҳамияти ҷамъиятӣ дошта бошад, прокурор метавонад дар мурофиаи судӣ ба сифати айбдоркунандаи давлатӣ ширкат намояд. Дар чунин маврид парвандаи ҷиноятӣ дар асоси қоидаҳои умумӣ баррасӣ карда мешавад.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — 608 с. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2021, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.
**Мирзо Ризо Бобокалон** (соли тав. ва ваф. номаълум) — хаттоти тоҷик (а. 19).

Зиндагинома
-----------

Дар гузари Масҷиди Сафеди Истаравшан таваллуд шуда, дар мадрасаи Кӯкгунбази ҳамон ҷо таҳсили илм намудааст. Хаттотиро аз Мирзошарифи Дабир омӯхтааст. Хатҳои сулс, насх ва настаълиқро зебо менавишт. Дар Истаравшан ва Хӯқанд як қатор асарҳоро китобат кардааст. Бобокалон маснавии «Таърихи султонӣ»-ро, ки Абдулвосеъ Манзур ба хони Хӯқанд – Худоёрхон бахшидааст, соли 1870 бо хатти настаълиқ китобат намудааст. Ин китоб аз 143 варақ иборат буда, таҳти рақами 9293 дар Ганҷинаи дастнависҳои шарқии Институти шарқшиносии ба номи А. Берунии АИ Ҷумҳурии Ӯзбекистон маҳфуз аст.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* Бобокалон Мирзо Ризо / С. Султонов // Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.
**Абдуҷалили Амон** (*Холиқзода Абдуҷалили Амон*; 28 феврали 1990, деҳаи Виткони ноҳияи Кӯҳистони Мастчоҳ) — рӯзноманигор, номзади илмҳои филология. Узви иттифоқи журналистони Тоҷикистон (2009).

Зиндагинома
-----------

Абдуҷалили Амон Холиқзода 28 феврали соли 1990 дар деҳаи Виткони ноҳияи Кӯҳистони Мастчоҳ ба дунё омадааст. Соли 2007 ба факултети рӯзноманигории Донишгоҳи миллии Тоҷикистон дохил гардида, онро дар соли 2013 бо дипломи аъло хатм намудааст.

Фаъолияти корӣ
--------------

Муддате дар Сарредаксияи илмии Энсиклопедияи Миллии Тоҷик фаъолият намуда, дар нашри китоби «Таърихи Табарӣ» саҳм дошта, ҷилди шашуми онро ба хатти сирилик баргардон намудааст. Ҳамчунин муаллифи китоби «Суханварони Мастчоҳ» буда, зиёда аз 150 адибро муаррифӣ кардааст.

Ҳоло директории «Маркази бунгоҳи тарҷума ва таҳияи адабиёти ҷаҳон»-ро ба зимма дошта, китобҳои «Чунин гуфт Зартушт»-и Ф. Нитше, «Буфи кӯр»-и С. Хидоят, «Ба кӯдаке, ки ҳаргиз зода нашуд»-и О. Фаллачи, «Ин низ бигзарад»-и Ошо ва «Камбағалон»-и Толстойро ба нашр расонида, дастраси хонандагон гардонидааст.

Фаъолияти илмӣ
--------------

Абдуҷалили Амон соли 2013 ҳуҷҷатхояшро ба риштаи адабиётшиносии Институти забон ва адабиёти ба номи Рӯдакии АИ ҶТ супорида, дар мавзӯъи «Тамоюлҳои тозаи ҳунарӣ дар насри муосири тоҷик (дар мисоли эҷодиёти Муҳаммадзамони Солеҳ)» ба таҳқиқ пардохт ва 12 декабри 2017 пас аз ҳимояи рисолаи илмӣ номзади улуми филологӣ шуд.

Дар ин замина дар баробари мақолаҳои илмӣ-таҳқиқотӣ маҷмуаи мақолаҳо перомуни фаъолият ва ҳунари нависандагии Муҳаммадзамони Солеҳро бо номи «Тулуъе баъд аз ғуруб» ва осори нашрнашудаи ӯро бо номи «Малкушон» мунташир намудааст.

Аз соли 2009 узви иттифоқи журналистони Тоҷикистон мебошад.

Эзоҳ
----

1. ↑  *Абдуджалили Амон Холикзода.* Новые художественные тенденции современной таджикской прозы (на примере творчества Мухаммадзамона Солеха).  (2017).
|  |
| --- |
| ← **август** → |
| Дш | Сш | Чш | Пш | Ҷм | Шн | Яш |
| 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 |
| 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 |
| 15 | 16 | 17 | 18 | 19 | 20 | 21 |
| 22 | 23 | 24 | 25 | 26 | 27 | 28 |
| 29 | 30 | 31 |   |   |   |   |
| с. 2022 |

Ин мақола ба моҳи тақвимии ***август*** бахшида шудааст. Агар Шумо дар бораи Имперотури Рум Октавиан Август донистан мехоҳед, нигаред. Август, Гай Юлий Сезар Октавиан. 

**А́вгуст** — моҳи ҳаштум дар Календари Григориани. Шашум моҳи соли Руми Бостон, ки то ислоҳоти Сезор аз март оғоз ёфтааст, аввал *Sextilis* ном дошт. Номи кунуниашро аз номи имперотури якуми Рум Октавиан Август гирифт, номи шахсеро ки сенои Рум ҳамчун моҳ гузошт, хусусан дар ин моҳи зиндагии имперотур (дар ин моҳ Клеопатра даргузашт). «Август» (augustus) дар забони лотинӣ «илоҳӣ, муаззам» маъно дорад. 

Аввал Sextilis 30 рӯз дошт, аммо Октавиан Август вайро ба 31 рӯз гардонид, барои он ки ин моҳи бахшида ба Ҷулиус Сезор кӯтоҳтар набошад, рӯзи иловагиро аз моҳи феврал гирифта буданд.

Дар давоми 10 рӯзи аввали моҳи август Хуршед дар бурҷи Асад аст ва дар се қисми охир дар бурҷи Сунбула қарор дорад.

Манобеъ
-------

Август

Идҳо
----

  


| ⚙️ Моҳҳои мелодӣ |
| --- |
| 
* Январ
* Феврал
* Март
* Апрел
* Май
* Июн
* Июл
* Август
* Сентябр
* Октябр
* Ноябр
* Декабр

 |
**Голитсин Борис Борисович** (18 феврал [2 март] 1862, Санкт-Петербург — 4 [17] май 1916, Petergof[d], губернияи Санкт-Петербург[d]) - физикдон ва заминфизикдони рус, обуҳавошинос, асосгузори илми зилзилашиносӣ дар Русия, академики АИ Петербург (1908).

Зиндагинома
-----------

Хатмкардаи Омӯзишгоҳи баҳрӣ (1880) ва Академияи баҳрии Петербург (1886), Донишгоҳи Страсбург (1890). Омӯзгори Донишгоҳи давлатии Маскав ба номи М. В. Ломоносов (1891–93), Академияи баҳрӣ (1894–1914), Институти тиббии занонаи Петербург (1897–1908) ва Курсҳои олии занонаи бестужевӣ (1909–16). Корҳои илмии Борис Голитсин, асосан, ба соҳаҳои обуҳавошиносӣ (метеорология) ва зилзилашиносӣ бахшида шудаанд.
Ба туфайли заҳматҳои Борис Голитсин илми зилзилашиносӣ ба қатори фанҳои дақиқ дохил гаштааст. Борис Голитсин назария ва сохти зилзиланигорҳо (сейсмографҳо)-и электродинамикиро таҳия намудааст, ки дар марказҳои зилзиласанҷии Русия ва берун аз он васеъ истифода мешуданд. Борис Голитсин дар соҳаҳои оптика, физикаи молекулавӣ ва тайфшиносӣ (спектроскопия) таҳқиқот бурда, ба таҳқиқи мунтазами зилзила ва қаъри Замин асос гузошт. Дар АИ Петербург дафтари физикиро таъсис дода, дар тӯли 20 сол мудири он буд. Борис Голитсин президенти Ассотсиатсияи байналмилалии зилзилашиносон (аз соли 1911), узви Ҷамъияти шоҳии Лондон (1916) буд. Ба кӯҳҳои зеряхии Антарктида ва конҳои баҳрии гази табиии Қрим номи Борис Голитсин дода шудааст.

Эзоҳ
----

1. 1 2 3 4  Голицын Борис Борисович // Большая советская энциклопедия (рус.): [в 30 т.] / под ред. А. М. Прохоров — 3-е изд. — М.: Советская энциклопедия, 1969.

Сарчашма
--------

* Голитсин Борис Борисович // Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️  Гузариш ба унсури Викидода  Вебгоҳҳои мавзӯъӣ | 
* zbMATH Open
* All-Russian Mathematical Portal

 |
| Фарҳангҳо ва донишномаҳо | 
* Большая китайская
* Большая норвежская
* Большая советская (1 изд.)
* Брокгауза и Ефрона
* Литовская универсальная
* Хорватская
* Britannica (онлайн)

 |
| Таборшиносӣ ва некрополистика | 
* Find a Grave

 |
| 

| Дар феҳристҳои китобшинохтӣ |
| --- |
| 
* BNE: XX950542
* CiNii: DA08345742
* GND: 122595424
* ISNI: 0000 0000 8195 9221
* J9U: 987007463093205171
* LCCN: n85801187
* NKC: jx20060506022
* NUKAT: n2013003869
* SUDOC: 161756522
* VIAF: 8851333
* WorldCat VIAF: 8851333
* РНБ: 7760545, 7760547

 |

 |
**Бобоҷалол Носирзода** (форсӣ: باباجلال ناصرزاده‎; машҳур ба **Отаҷалол**, 1845, Бухоро — 1928, Самарқанд) — сароянда, навозанда (танбӯрӣ), донанда ва оҳангсози машҳури тоҷик дар «Шашмақом», яке аз намояндагони бузурги мактаби эҷодию иҷроии Бухоро.

Зиндагинома
-----------

Назарияи шеъру мусиқиро нахуст аз модараш, ки як зани донишманду соҳибфазл будааст, омӯхта, сипас таҳсилро дар мадрасаи Бадалбеки Бухоро идома дод ва аз падар асосҳои шеъру мусиқиро фаро гирифт; дар ҳамкорӣ бо мусиқишиноси машҳур Қорӣ Каромати Дилкаши Танбӯрӣ (1851—1906) дониши назарию амалии хешро такмил дод. Муддате дар дарбори амирони манғитӣ — Амир Музаффар (Шаҳрисабз, 1860—1885, Абдулаҳад (Кармина, ҳоз. Навоӣ, 1885—1910), Олимхон (Бухоро, 1910—1920) ҳамчун мутриб, сарвари ромишгарони дарбор хидмат намуд. Бобоҷалол Носирзода аз пайравони аллома Аҳмади Дониш буд, дар маҳфилҳои адабии ин донишманд ширкат варзида, бисёре аз асрори нозуки назму наворо аз ӯ омӯхт. Дар ҳифз ва иҷрои «наср», «мушкилот», намунаҳои мусиқии ҳирфаии мардумӣ донишу сомеаи беназир дошт. Ӯ дар таҳияи чандин баёзу рисолаи «Шашмақом» дар аҳди Амир Музаффар, Абдулаҳад ва Олимхон саҳм гузоштааст. «Шашмақом»-ро ба таври комил аз ёд медонист. Ҷомеашинос ва мусиқишиноси рус В. А. Успенский (1879—1949) бахшҳои созии мақомҳо, аз ҷумла «мушкилот»-ро аз Бобоҷалол Носирзода ва ёру ҳамкори ӯ Бобоғиёс Абдулғанизода (1859—1927) сабт намуда, соли 1924 бо номи «Шесть музыкальных поэм» зери сарпарастии Ҷумҳурии Халқии Бухоро ба чоп расонид.

Фаъолият
--------

Бобоҷалол Носирзода солҳои 1920—1927 дар Мактаби мусиқии Бухоро ва солҳои 1927—1928 дар Донишкадаи хореография ва мусиқии шаҳри Самарқанд дарс гуфтааст. Мутрибону сарояндагони номдоре ҳамчун Ш. Соҳибов, Ф. Шаҳобов, М, Ашрафӣ, Мутаваккил Бурҳонов ва диг. шогирдони ӯ мебошанд. Як зумра устодони мусиқӣ — Ҳоҷӣ Абдулазиз (1852—1936), Домулло Ҳалим (1876—1940), Устод Шодии Азиз (Азизов Шодӣ; 1878—1942), Бобоқул Файзуллоев (1897—1964) ва диг. ҳунари сознавозӣ ва сарояндагии хешро дар назди ӯ сайқал додаанд. Мусиқишиносони рус Н. Н. Миронов ва В. А. Успенский осори баргузидаи мусиқии мақомӣ ва шифоҳиро бо садои ӯ сабт намудаанд.

Бобоҷалол Носирзода дар тазмин ва бардошт аз «Шашмақом», махсусан дар зарбу усулҳои мақоми «Сегоҳ» чандин асари созию овозӣ, аз ҷумла "Сегоҳи Ҷалолӣ "-ро бар ғазали Аҳмади Дониш тасниф кардааст.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Донишномаи Шашмақом./Зери таҳрири Олимов К. Абдувалиев А. Азизӣ Ф. Раҷабов А. Ҳакимов Н. — Душанбе, 2009. — с. 42 ISBN 978-99947-49-13-3
* Шесть музыкальных поэм. М. 1924; Успенский В. А. Научное наследие, воспоминания… Ташкент, 1980;
* Шашмақом. М. 1950; Энсиклопедияи адабиёт ва санъати тоҷик. Ҷ. 2. Д. 1989;
* Таджикская музыка. Д. 2004.
**Андрология** (юн.-қад. ἀνδρῐκός — «*мардона*» + юн.-қад. λόγος — *«омӯзиш»*) — як соҳаи илми тиб, ки фаъолияти ҷинсии мардҳоро аз нигоҳи физиологӣ ва патологӣ меомӯзад.

Бино ба муқаррароти Созмони байналмилалии тандурустӣ вазифаи андрология тадқиқи солимии насловарии мардҳо мебошад.

Самтҳо
------

Андрология дар чор самт инкишоф меёбад: якум – омӯзиши ноҷӯриҳои ҷинсӣ, ки ба бемориҳои узвҳои таносул вобастаанд; дуюм – тадқиқи ноҷӯриҳои ҷинсие, ки ба бемориҳои узвҳои дигар алоқаманд мебошанд; сеюм – омӯзиши нуқси инкишофи ҷинсӣ, ки дар мавриди он фарқият байни нишонаҳои мард ва зан барҳам мехӯрад; чаҳорум – тадқиқи масъалаҳои танзими оила ва безурётии мардҳо. Андрология ба масъалаҳои бенаслӣ, гипогонадизм (нуқси тарашшӯҳи ғадудҳои усораи дохилӣ), безурётии мард, костагии нууз (эрексия), таназзули физиологии фаъолияти ҷинсии мард ва ғайра эътибори ҷиддӣ медиҳад. Андрология ҳамчун тахассуси алоҳидаи тиббӣ фақат дар чанд давлат (Франсия, Италия) вуҷуд дорад, вале дар ин мамлакатҳо низ онро як бахши эндокринология меҳисобанд. Ихтисоси «андролог» бошад, дар Миср ва Индонезия мавҷуд аст. Андрология тамоми бемориҳои аъзои таносули мардро дар ҳама синну сол дар бар мегирад (амрози илтиҳобӣ, осебҳои гуногуни узвҳои ҷинсӣ, омосҳо, сусткамарӣ ва ғайра). Дар инкишофи андрология дастовардҳои биологияи умумӣ, биологияи молекулавӣ, эмбриология, физиологияи эътидолӣ ва эътилолӣ, эндокринология ва ғайра хеле муҳим мебошанд. Истифодаи усулҳои биология ва генетикаи молекулавӣ дар тадқиқи бенаслии мардҳо ва гипогонадизм, тазриқи дохилиҳуҷайравии нутфа, корбасти доруҳои босамар ҳангоми сусткамарӣ ва ғайра дар пешрафти андрология саҳми назаррас гузоштанд. Андрология дар баъзе мавридҳо ба амалиёти ҷарроҳӣ низ рӯ меоварад.

Омӯзиш дар Тоҷикистон
---------------------

Дар Тоҷикистон аввалин шуъбаи андрологӣ (барои 20 кат) соли 1995 дар заминаи клиникии кафедраи урологияи ДДТТ ба номи Абуалӣ ибни Сино бо ташаббуси профссор Т. Р. Қодирӣ ташкил шуда буд. Соли 2008 чунин шуъба дар Беморхонаи клиникии вилоятии Суғд (барои 30 кат) низ таъсис ёфт. Шуъбаи андрологӣ дар Маркази ҷумҳуриявии клиникии «Урология» низ фаъолият дорад.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* Андрология / Т. Қодирӣ // А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2021, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.


  

Шаблон:Andrology-stub
**Бобоҷалол** (форсӣ: باباجلال‎), **Бобоҷалоли Мутриб** (?, Ҳирот — 1527, ҳамон ҷо) — сароянда, навозанда ва зарофатгӯю ширинкори тоҷик (нимаи дуюми а. 15).

Зиндагинома
-----------

Бобоҷалоли Мутриб аз хурдсолӣ ба сурудхонию сознавозӣ рағбат пайдо карда, назарияву амалияи илми мусиқиро аз Устод Шодӣ ва Ғулом Шодӣ омӯхтааст ва сабки онҳоро пайравӣ кардааст. Бобоҷалоли Мутриб ҳофизаи хубу қавӣ дошта, соҳиби табъи баланд будааст ва бо латифаҳову мутоиботи рангин ҳокимону амалдорони он даврро ҳаҷв кардааст. Инчунин ӯ ашхоси бефазилату худсито, шоиртарошу ҳунарфурӯшро мазаммат намуда, ба ин васила бисёр нуқсонҳои ҷамъиятию ашхоси ҷудогонаро ифшо сохтааст. Дар иҷрои қисм, шохаҳои созию овозии мақомҳо («Нақш», «Савт», «Пешрав», «Рехта», «Қавл») маҳорати хосса доштааст. Бобоҷалоли Мутриб дар санъати найрангбозию лухтакбозӣ низ назир надоштааст. Мусиқӣ ва сурудҳои саҳначаҳои ҳаҷвияш дар Ҳироту Бухоро ва Самарқанд маъмул будаанд.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Дарвешалии Чангӣ. Рисолаи мусиқӣ. Р: 468-1. ШИ АИ Ӯзбекистон;
* Энциклопедияи адабиёт ва санъати тоҷик. Ҷ. 1. Д. 1988;
* Раҷабов А. Мусиқии тоҷикон ва анъанаҳои таърихи он дар асрҳои 16-17. Д. 2007;
* Донишномаи Шашмақом. Д. 2009.

Сарчашма
--------

* Бобоҷалол / А. Раҷабов // Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.
**Анзур**, **пиёзи анзур**, **ансал**, **ансур**, **пиёзи кӯҳӣ** (Allium giganteum, A. stipitatum, A. suworowii) — номи умумии чанд навъ пиёзи худрӯй.

Дар кӯҳҳои Тоҷикистони Шимолӣ, Марказӣ ва Ҷанубӣ мерӯяд. Як гулпоя ва 4 – 6 барги сабзи кабудтоб (дарозиаш 30 – 50 см, бараш 5 – 20 мм) дорад. Гулпояаш дукшакл, то 80 см қад мекашад. Хӯшагулаш (дар интиҳои гулпоя ҷойгир аст) курашакл буда, аз поён бо пардаи тунук пӯшида шудааст. Гулаш назаррабо, бунафш, гулобиранг. Апрел – май гул карда, май – июн мева мебандад; ғӯзааш 6-тухма. Анзур баҳорон аз пиёзак месабзад. Пиёзакаш (2 – 3 см) қабат-қабат (5 – 6 см) пӯст ҳосил мекунад. Онро дар зимистон ҳам сармо намезанад. Анзур, одатан, дар нишебиҳои кӯҳ, зардхок ва заминҳои регу сангрезадор мерӯяд. Анзури тару тоза (A. suworowii)-ро чорво мехӯрад. Барг ва пиёзаки анзур сервитамин ва иштиҳоовар буда, таъми сирро дорад. Пиёзаки анзурро баъди 5 – 7 соли сабзиш меғундоранд. Тоҷикон анзурро аз қадимулайём тару тоза ё дар хӯрок истифода мекунанд. Анзур рустании доруист. Пиёзи онро дар хамир ё латтаи тар печонда, дар қӯри оташ бипазанду бо шаш миқдори он намак ва каме равған даромехта, 8 г аз он ба дили наҳор бихӯранд, исҳол меорад, ба бемориҳои лисарғус (летаргия), саръ, молихулиё, дарди нимсара, чарх задани сар, сиёҳ задани чашм, паридани аъзо, нотавон гаштани узвҳо, фолиҷ (шал шудани нимаи бадан), каҷ шудани рӯ, нисён (фаромӯшхотирӣ) шифо мебахшад; чашмро қавӣ ва тез мекунад; ба даруни гавҳарак фуромадани зардобро, ки чашмро нобино мегардонад, манъ месозад; дарди гӯш, зиқи нафас, сурфаи куҳна, дамкӯтаҳӣ ва дағалии узвҳои даруни синаро ба эътидол меоварад; меъда ва ҳалқумро қувват мебахшад; хун қай карданро манъ ва хӯрокро ҳазм мекунад; барои зардпарвин, истисқо, сахтии сипурз, дарди рӯдаҳо, дарди буғумҳо ва ирқуннасо (радикулит) даво мебошад; санги хичакро майда карда мерезонад, захмҳои ботиниро шифо мебахшад, дарди асабҳоро таскин медиҳад, ба ҷойҳои танга-танга мӯйрехтаи сар ва риш мӯй мерӯёнад. Бехи очорондаи анзур хеле хуштаъм аст. Истеҳсоли саноатии анзур («Пиёзи анзур») дар Тоҷикистон соли 1965 сар шуд.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* Анзур / С. Юнусов // А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2021, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.
**Бобоҷон Ҳофизи Турбатӣ** (форсӣ: باباجان حافظ تربتی‎; ? — 1537) — хаттот (устоди хатти настаълиқ), шоир, навозандаи форс-тоҷик.

Зиндагинома
-----------

Падараш Ҳофиз Абдулалии Турбатӣ ва бародараш Ҳофиз Қосим аҳли ҳунар — сарояндаву навозанда ва шоир буданд. Дар шаҳри Зова (Турбати Ҳайдария)-и Хуросон мезистанд. Ҳофиз Абдулалии Турбатӣ ба хидмати Мирзо Ҳусайни Бойқаро ба Ҳирот рафт; сипас ба хидмати султон Яъқуби Оққуюнлу даъват шуд. Пас аз ваф. Яъқуб Ҳофиз Абдулалӣ бо аҳли оилааш ба хидмати шоҳ Исмоили аввали Сафавӣ расид. Бобоҷон Ҳофизи Турбатӣ бо писари шоҳи мазкур Абдулфатҳ Баҳроммирзо дӯстию рафоқат дошт ва ба ифтихори ӯ дар баъзе ашъораш «Баҳромӣ» тахаллус кардааст. Номи Бобоҷон Ҳофизи Турбатӣ дар тазкираи «Туҳфаи Сомӣ»-и Соммирзои Сафавӣ вомехӯрад. Дар тазкираҳои хушнависон номи Бобоҷон Ҳофизи Турбатӣ дар радифи хушнависони бузург — Миралии Ҳиравӣ, Сайидаҳмади Машҳадӣ, Шоҳмаҳмуди Нишопурӣ ва дигар ёд шудааст. Мувофиқи маълумоти тазкираҳо Бобоҷон Ҳофизи Турбатӣ дар ғазалсароӣ, сохтани муаммо, сурудани анвои дигари шеър маҳорат доштааст. Инчунин ӯро дар навохтани уд чирадаст донистаанд. Ҳунари дигари ӯ кандакорӣ будааст. Намунаҳо аз навиштаҳои Бобоҷон Ҳофизи Турбатӣ дар китобе бо номи «Мураққаи Баҳроммирзо» (ба табъ нарасидааст, нусхаи аксиаш дар Китобхонаи марказии Теҳрон мавҷуд аст) боқӣ мондаанд.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* مهدی بيانی. احوال و اثار خوشنويسان. تهران، ۱۳۴۵ — ۱۳۵۸ هـ. ش؛
* حبیب اصفهانی. خط و خطاطان. قسطنطنیه، ۱۳۰۵ هـ. ق؛
* قاضی احمد قمی. گلستان هنر تهران، ۱۳۶۶ هـ. ش؛
* دائرة المعارف بزرگ اسلامی. ج ۱۰. تهران، ۱۳۸۰ هـ. ش

Сарчашма
--------

* Бобоҷон Ҳофизи Турбатӣ // Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.
**Бобопирак** (лот. Clematis orientalis) — рустаниест печактана.

Тавсифоти гиёҳшинохтӣ
---------------------

Дарозии танааш 4—12 метр. Пояаш борики сербанд, хокистарранги кушод, одатан хамида. Баргаш сабзи кушод, пармонанди думчадароз. Баргҳои якумаш яклухт, баргҳои минбаъдааш дандонадор мешаванд. Гулаш зардтоб, хӯшагулаш ҷорӯбак, дар бағали баргҳо ҷой гирифтааст. Мевааш сертухм. Нимаи дуюми моҳи март барг мебарорад, август—октябр шукуфта тухм мебандад. Дар табиат аз тухм афзоиш меёбад. Навдаҳои борику дарози бобопирак ба рӯи сангҳо паҳн мешаванд, ба шохи дарахтон часпида, то нӯги онҳо мепечанд.

Густариш
--------

Бобопирак дар Тоҷикистон қариб дар ҳама ҷо (қаторкӯҳҳои Қурама, водии дарёи Сир, қаторкӯҳҳои Туркистону Зарафшон, нишеби қаторкӯҳҳои Ҳисор, Пётри I, Қаротегину Дарвоз, Рангон, Ғозималик, водии дарёи Ванҷ, қаторкӯҳҳои Рӯшону Шохдара ва ғайра) паҳн гардидааст. Одатан дар баландиҳои 400—2500 м аз сатҳи баҳр (баъзан то 4000), дар тӯғайзор, бешазори дарахтони паҳнбарг, арчазор, якҷоя бо дарахтони бед, сафедор, тӯс, ангат ва ғайра мерӯяд.

Корбурдҳо
---------

Барои сабзкории шаҳру ноҳияҳо истифода мешавад.

Заҳрнокӣ
--------

Бобопирак рустании заҳрнок аст; баргҳои тару тозаи он пӯстро месӯзонанд. Мавсими беҳтарини кишти бобопирак баҳор ё тирамоҳ мебошад. Ниҳоли 2, 3 ё 4-солаашро ба ҷои доимӣ кӯчат мекунанд.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Запрягаева В. И. Лесные ресурсы Памиро-Алая. Л. 1976.

Сарчашма
--------

* Бобопирак // Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.
**Нардсунбул**, **сунбули румӣ** ё валериан (лот. Valeriána officinális) — гиёҳест бисёрсола бисёрсолаест аз оилаи нардсунбулҳо.

Тавсифоти гиёҳшиносӣ
--------------------

Барги яклухту сетоӣ 6 парра-парра чока, гули майдаи қифшакли сафед ё гулобӣ дорад.

Густариш
--------

Зиёда аз 200 намудаш асосан дар кӯҳҳои Анди Амрикои Ҷанубӣ ва Аврусиё паҳн шудааст. Қариб 30 намудаш дар кишварҳои пасошӯравӣ ба ғайр аз ноҳияҳои Шимоли Дур ва биёбонҳо мерӯяд.

Дар Тоҷикистон 4 намуди нардсунбул (V. chionophila, V. fedtschenkoi, V. ficariifolia, V. dubia) дар сояю байни харсангҳо, нишебӣ ва даруни дараҳо, буттазор ва ғайра мерӯяд. Аз онҳо V. ficariifolia ва V. dubia гиёҳҳои шифобахш мебошанд.

Хосияти шифоӣ
-------------

Дар таркиби реша ва решапояи нардсунбул равғани эфир, кислотаҳои валерин, сирко, формиат, алкалоидҳои валерин ва хатинин, моддаҳои даббоғӣ, қанд ва ғайра. мавҷуданд. Қиём, нақеъи спиртӣ ва эфирии нардсунбулро чун моддаи таскинбахш (ҳангоми неврози системаи дилу раг, ихтилоли меъдаву рӯда, бедорхобӣ, ғалаёни хун, шақиқа, ғашаён, халаи гурдаю ҷигар ва ғайра) истифода мебаранд. Ба таъсироти номатлаби нардсунбул хоболудӣ, камҳавсалагӣ, суст шудани қобилияти корӣ, ба вуҷуд омадани қабзият, аксуламалҳои аллергӣ ва ғайра мансубанд.

Нардсунбул дар шаклҳои гуногун истифода мешавад, масалан, решапораҳои андозаашон гуногун ё хока, ки дар халтачаҳо гирифта шудаанд (барои тайёр кардани нақеъ кор мефармоянд); нақеъи нардсунбул, ки маҳлули сурхтоб буда, бӯи махсус дорад; қиёми нардсунбул, ки дар шакли қурс (20 мг) истеҳсол карда мешавад; гранулаҳо ва чакра.

Эзоҳ
----

1. ↑  Об условности указания класса двудольных в качестве вышестоящего таксона для описываемой в данной статье группы растений см. раздел «Системы APG» статьи «Двудольные».

Сарчашма
--------

* Энциклопедияи Советии Тоҷик : [дар 8 ҷ.] / сармуҳаррир  А. С. Сайфуллоев. — Д. : СИЭСТ, 1978—1988.
**Камзӯлдӯзӣ**

Як навъ ҳунари қадимаи мардумии хоси занҳо мебошад. Камзулро аз матоҳои махмал, сатин, лас ва вилюр медўзанд. Камзӯлҳо яке аз ҷузъиёти сарулибоси занона мебошад ва вобаста ба мавсим навъҳо дорад: камзули тирамоҳӣ, ки аз астару абра ва камзули тобистона – бе астар дўхта мешаванд. Тарзи духтани камзул ба куртаи занона монанд буда, пеши он кушод ва остинаш дароз аст. Камзўли беостинро камзўлча мегўянд. Камзули мисли ҷома пахтадорро гуппича меноманд. Дар вилояти Суғд, водии Ҳисор фаъол аст.

Адабиёт
-------

1. Традиционная одежда и украшени Худжанда (XIX-XX вв.). Худжанд, 2004.

Нигаред низ
-----------

* Либоси занон (тоҷикӣ)

Эзоҳ
----

1. ↑  Феҳристи миллии фаҳанги ғайримоддӣ /Natioal list of intangible cultural hertage/ Пажӯшиҳгоҳи илмӣ-тадқиқотии фарҳанг ва иттилооти Вазорати фарҳанги ҶТ – Душанбе: «Аржанг» 2016, – С. 121

|  |  |
| --- | --- |
| Таърих | *Ин мақолаи нопурра аз таърих мебошад.Шумо метавонед бо пурра кардани ин ба Википедия кумак кунед.* |
**Бабочкин Борис Андреевич** (18.01.1904, Саратов — 20.07.1975, Маскав) — ҳунарпешаи театру кино ва коргардони шӯравӣ. Артисти халқии ИҶШС (1963), Қаҳрамони Меҳнати Сотсиалистӣ (1974).

Зиндагинома
-----------

Хатмкардаи студияи театрии «Ҳунарпешагони ҷавон»-и Маскав (1921, шогирди И. Н. Певсоф). Фаъолияти эҷодиаш аз соли 1921 дар Театри Иваново-Вознесенск оғоз шуд. Сипас дар театрҳои Могилёв, Ленинград (ҳозира Санкт-Петербург), Маскав, Воронеж, Самара кор кард. Нақшҳои беҳтаринаш: Чатский («Дод аз дасти ақл»-и А. С. Грибоедов), Сохтаном («Борис Годунов»-и А. С. Пушкин), Огнёв («Ҷабҳа»-и А. Е. Корнейчук) ва ғ. Аз соли 1927 дар кино ҳунарнамоӣ кардааст («Исён», 1929; «Взводи якум», 1939). Нақши Чапаев аз кинофилми «Чапаев» (1934) ӯро машҳур гардонд. «Дача­нишинон»-и М. Горкий (1939, Театри Калони драмавии Ленинград) ва «Иванов»-и А. П. Чехов (1960, Театри Хурди Маскав) аз фаъолияти барҷастаи коргардонии ӯ мебошанд. Аз соли 1944 муаллим ва аз соли 1966 профессори Институти умумииттифоқии давлатии кинематография, саркоргардони Театри ба номи Пушкини шаҳри Маскав, аз соли. 1954 ҳунарпеша ва коргардони Театри Хурд буд. Дорандаи Мукофоти давлатии СССР (1941, 1951). Бо 3 ордени Ленин, ордени Байрақи Сурхи Меҳнат ва медалҳо сарфароз гардидааст.

Эзоҳ
----

1. ↑  Бабочкин Борис Андреевич // Большая советская энциклопедия (рус.): [в 30 т.] / под ред. А. М. Прохоров — 3-е изд. — М.: Советская энциклопедия, 1969.

Сарчашма
--------

* Боз — Вичкут. — Д. : СИЭМТ, 2014. — 676 с. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 3). — ISBN 978-99947-33-46-0.
**Андреев Борис Фёдорович** (9 феврали 1915 — 25 апрели 1982) — ҳунарпешаи театр ва синамо, Артисти халқии СССР (1962).

Зиндагинома
-----------

Хатмкардаи Омӯзишгоҳи театрии Саратов (Русия, 1937). Дар кино зиёда аз 50 рол бозидааст. Ролҳои аввалинаш дар кино: Назар Дума ("Ронандагони трактор, 1939), Харитон Балун ("Ҳаёти бузург, 1940). Ғайр аз ин чандин ролҳои хотирмон ба мисли Довбня («Богдан Хмелниский», 1940), Саша Свинсов («Ду ҷанговар», 1943), Яков Бурмак («Гуфтор дар васфи сарзамини Сибир», 1948, Мукофоти давлатии СССР), Иля Журбин («Хонаводаи бузург», 1954) ва ғайра офаридааст. Ролҳое, ки дар оғози фаъолияташ офаридааст, одатан, симои ҷавонони руси ҳамзамонашро таҷассум менамуданд. Онҳо дар худ умумияте доштанд: дар зоҳир ҷавонони содалавҳу дағалнамо ва дурушт, вале дар ботин Андреев онҳоро инсонҳои дилкушоду сахӣ ва пурмеҳр тасвир мекард. Ҳуввияту сифатҳои беҳтарини мардуми рус дар он ролҳо таҷассум меёфтанд. Соли 1942 дар офаридани роли Иван дар филми «Фарзанди Тоҷикистон» аз рӯи сенарияи М. Раҳимӣ иштирок кардааст. Ин яке аз аввалин асарҳое буд, ки кинематографистони тоҷик ва рус дар заминаи истеҳсолии кинематографистони тоҷик рӯи навор овардаанд. Дар филми «Фарзанди Тоҷикистон» бидуни ҳадафи ташвиқотиаш дар муқоисаи ду шахс, намояндаи ду қавм — ҷанговарон Ҳофизи тоҷику Ивани рус кӯшиши ба вуҷуд овардани характерҳои миллӣ мушоҳида мешавад. Маҳз ҳамин филм минбаъд таҷрибае шуд барои Андреев дар офаридани образи Саша Свинсов дар филми «Ду ҷанговар».

Ҷоизау орденҳо
--------------

Андреев барандаи Мукофоти давлатии СССР (1948—1950) мебошад. Бо орденҳои Ленин, «Ситораи Сурх» ва медалҳо сарфароз гардидааст.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* Андреев Борис Фёдорович / С. Раҳимов // А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2021, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️  Гузариш ба унсури Викидода  Вебгоҳҳои мавзӯъӣ | 
* AllMovie
* Česko-Slovenská filmová databáze
* Danish Film Database
* Danish Film Database
* Бонки Иттилоотии Интернетии Филмҳо

 |
| Фарҳангҳо ва донишномаҳо | 
* Большая российская (старая версия)
* Большая российская (научно-образовательный портал)
* Литовская универсальная

 |
| Таборшиносӣ ва некрополистика | 
* Find a Grave

 |
| 

| Дар феҳристҳои китобшинохтӣ |
| --- |
| 
* BNF: 13930265w
* GND: 135898846
* ISNI: 0000 0000 5513 9529
* J9U: 987007336606005171
* LCCN: nr2002000765
* NTA: 307221016
* VIAF: 32186234
* WorldCat VIAF: 32186234

 |

 |
**Титаник** (англ. Titanic) - филми таърихӣ ва ҳунарии машҳури амрикоӣ соли 1997 сохта шудааст.

Таърихи ин филм ва киштии (лайнери) «Титаник» дар ҳама ҷаҳон машҳур шудааст. Коргардони филм Ҷеймс Кэмерон, продюсер Ҷон Ландау мебошанд. Ин филми 7-уми коргардон Ҷеймс Кэмерон аст. Дар ин кинофилм нақшҳои асосиро ҳунарпешаҳои амрикоӣ Леонардо ДиКаприо ва Кейт Уинслет бозиданд. Ин ду қаҳрамонони филм дар киштии мусофиркаши (лайнери) Титаник вомехӯранд. Ин ҳодиса соли 1912 дар уқёнуси Атлантик вохӯрда буд. Буҷаи филм ба $200 000 000 баробар буд, ки ин рекорди онвақта ба ҳисоб мерафт.

Филм аввалин бор 17 декабри соли 1997 дар ИМА ба тамошобинон намоиш дода шуда буд.

Соли 1998 кинофилми Титаник дар 14 номинатсияи ҷоизаи Оскар иштирок карда, бар 11-тои он ғолиб омад ва ин филм беҳтарин филм дар жанри мелодрамма ба ҳисоб меравад.

Таърихи таҳияи «Титаник»
------------------------

Аввалин бор Ҷеймс Кэмерон дар бораи таҳияи филм соли 1987 фикру ақидаҳо мекард, вақте ки дар шабакаи телевизионии «National Geographic Channel» филми документалиро бо номи «Титаник» тамошо кард. Лекин Ҷеймс Кэмерон танҳо он вақт ақидаи сохтани филмро гирифт, ки дӯсташ Люис Эбернети ҳангоми зодрузӣ коргардон меҳнати худро дар бораи «Титаник» гуфт. Кемерон сенарияи филмномаро соли 1994 навишт ва соли 1995 ба ширкати «20th Century Fox» нишон дод. Баъд ширкат барои таҳияи филми «Титаник» $3000000 маблағ ҷудо кард.

Эзоҳ
----

1. ↑  ČSFD (чеш.) — 2001.
2. 1 2 3 4 5
3. ↑  ČSFD (чеш.) — 2001.
4. 1 2
5. ↑  Box Office Mojo (ингл.) — 1999.
6. ↑  Kinopolis (нем.) — 1905.
7. ↑  Internet Movie Database (ингл.) — 1990.
8. ↑
**Ноҳияи Оқсу** (қаз.: *Ақсу ауданы*) — воҳиди маъмурӣ дар шимолу шарқи вилояти Алмаатои Қазоқистон. Маркази маъмурӣ деҳаи Ҷансугуров аст.

География
---------

Ноҳия дар қисми шимолу шарқии вилояти Алмаато ҷойгир аст. Қисми шимолии ноҳияро кули Балхаш мешӯяд; дар шарқ вилоят бо ноҳияи Сарканд ҳамсарҳад аст; дар ҷануби шарқ ва ҷануб — бо Чин ; дар ҷанубу ғарб — бо ноҳияи Эскелдин; дар ғарб — бо ноҳияи Қаротул ҳамсарҳад аст.

Аз ҳудуди ноҳия 2 дарёи калон ва 5 хурд мегузарад. Калонтарини онҳо – дарёи Оқсу – 305 км дарозӣ буда, аз нишебиҳои Алатауи Ҷунгарӣ сарчашма мегирад. Шохҳои он дарёҳои Биен, Бургон, Сарикан, Қаросу, Қопал, Қизилағаш .

Шароити иқлими минтақа хеле сахт буда, бо зиёдшавии континенталӣ ва хушкӣ хос аст. Ҳарорати миёнаи моҳи январ -10-15°С, июл 20-23°С. Боришоти миёнаи солона дар ҳамвориҳо 150—250 мм, дар ноҳияҳои кӯҳӣ 400—600 мм. Он дар минтақаи нимбиёбон воқеъ аст. Хокҳои асосӣ сероземанд ; дар доманаи кӯҳҳо ва водиҳои байникӯҳҳо — каштанӣ. Дар ҳамворӣ қитъаҳои зиёди шурзаминҳо ва солонетзаҳо мавҷуданд .

Таърих
------

Ноҳия соли 1928 ҳамчун ноҳияи **Биен-Оқсу** дар ҳайати округи Алмаатои ҶШС Қазоқистон ташкил шудааст. 17 декабри соли 1930 бо гузашти ҳамзамон (ба сабаби барҳам додани ноҳияҳо) ба тобеи ҷумҳуриявӣ ба ноҳияи Оқсу номида шуд. Аз 10 марти соли 1932 — дар ҳайати вилояти навташкили Алмаато. Маркази маъмурии ноҳия дар аввал деҳаи Оқсу ҷойгир буд. Баъдтар маркази маъмурӣ ба Ҷансугуров кӯчонида шуд. 16 феврали соли 1960 як қисми ҳудуди вилояти барҳам додашудаи Бурлутеппа ба он дохил шуд .

Солҳои 1944-1959 ва солҳои 1967-1997 дар ҳайати вилояти Талди-Қӯрғон. Моҳи майи соли 1997 ҳудуди ноҳияи барҳам додашудаи Қапал ба ноҳияи Оқсу гузаронида шуд.

Аҳолӣ
-----

Таркиби миллӣ (дар аввали соли 2019) :

* қазоқҳо — 37 983 нафар. (95,74%)
* русҳо — 1212 нафар. (3,05%)
* тоторҳо — 169 нафар. (0,43%)
* чеченҳо - 64 нафар. (0,16%)
* уйғурҳо — 51 нафар. (0,13%)
* немисҳо — 42 нафар. (0,11%)
* дигарон — 161 нафар. (0,41%)
* Дар маҷмӯъ - 39 675 нафар. (100.00%)

Эзоҳ
----

1. ↑  Административно-территориальное деление СССР. — М.:1941. — С.278. 25 ноябри 2021 санҷида шуд. Баргирифта аз сарчашмаи аввал 4 марти 2016.
2. ↑  Ведомости Верховного Совета СССР. № 10 (994), 1960 г.

Пайвандҳо
---------

* Манбаи расмии Раёсати фарҳанги вилояти Алмаато Бойгонӣ шудааст 28 январи 2020  сол.
**Владимирсов Борис Яковлевич** (русӣ: Бори́с Я́ковлевич Влади́мирцов (8 (20) июл 1884 (1884-07-20), Калуга — 17 августи 1931, Сиверский) — шарқшинос, муғулшинос, академики АИ ИҶШС (1929), муҳаққиқи соҳаи адабиёту забоншиносӣ, этнография ва таърихи халқҳои муғул.

Зиндагинома
-----------

Хатмкардаи факултаи забонҳои шарқи (бахши забонҳои хитойӣ ва манҷурӣ) Университети Санкт-Петербург (1909). Дар музофоти Муғулистони Ғарбӣ ба гирдоварии мавод оид ба забон, гӯишҳо, достонҳо ва осори хаттии таърихию динии ойратҳо машғул шудааст. Аз соли 1915 дар Университети Санкт-Петербург (аз соли 1924 Ленинград) дарс дода, аз соли 1921 профессор ҳамин донишгоҳ буд ва ҳамзамон х. и. (1915-31) Музейи Осиёи Институти шарқшиносии АИ ИҶШС буд. Борис Владимирсов яке аз асосгузорони омӯзишу пажӯҳиши забонҳо ва тамаддуни муғулҳо буда, дар илм истилоҳи «феодализми кӯчиён»-ро ворид кардааст. Борис Владимирсов дар бораи паҳншавии тамаддуни буддоӣ, шахсияти Чингизхон ва ҳуҷуми муғулҳо ба Осиёи Миёна таҳқиқот анҷом додааст.

Осор
----

* Буддизм в Тибете и Монголии. Петербург, 1919;
* Общественный строй монголов. Монгольский кочевой феодализм. Л. 1934;
* Чингисхан. СПб. 2000; Работы по истории и этнографии монгольских народов. М. 2002.

Эзоҳ
----

1. 1 2  Владимирцов Борис Яковлевич // Большая советская энциклопедия (рус.): [в 30 т.] / под ред. А. М. Прохоров — 3-е изд. — М.: Советская энциклопедия, 1969.

Сарчашма
--------

* Владимирсов Борис Яковлевич // Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.
**Бобои Қонунӣ** (форсӣ: بابای قانونی‎, с. тав. ва ваф. номаълум) — ҳофиз, оҳангсоз ва навозандаи тоҷик (охири садаи 16 – ибт. садаи 17).

Зиндагинома
-----------

Зодгоҳаш Истаравшан. Санъати мусиқиро ибтидо дар зодгоҳаш аз амакаш, сипас дар Самарқанд аз устоди бузурги созу овоз Хоҷа Ҷаъфари Қонунии Самарқандӣ омӯхтааст. Фаъолияти ҳунарии Бобои Қонунӣ асосан дар Самарқанд вусъат ёфта, таҳти сарварии Хоҷа Ҷаъфари Қонунӣ санъати навозандагӣ ва диг. асосҳои назариявии мусиқиро аз бар намуд ва сабки хоссаи навозандагӣ пайдо кард. Ӯ хусусан дар навохтани қонун маҳорати баланд дошта, ба гурӯҳи калони навозандагону сарояндагон сарварӣ менамуд. Бобои Қонунӣ муддате дар дарбори Валимуҳаммади Аштархонӣ хидмат кардааст.

Асари калони «Савту-л-амал»-ро дар асоси зарби Нимсақил тасниф намуда, ба ӯ бахшидааст. Бобои Қонунӣ ҳамчун оҳангсоз дар Самарқанд ва берун аз он шуҳрати тамом пайдо кард. Ӯ барои сози қонун дар заминаи ашъори Ҳофиз, Саъдӣ, Ҷомӣ ва шоирони замонаш дар шаклу навъҳои мусиқии «Амал», «Савт», «Нақш», «Қавл», «Тарона», «Кор», «Саҷъ», «Рехта», «Куллиёт» асарҳо офаридааст. Мусиқидонони Бухорову Самарқанд ба тазминҳои мусиқии Бобои Қонунӣ дар ҳавои мақомҳои «Ироқ», «Бузург», «Ушшоқ» ва «Рост», ки дар назди аҳли созу овоз бо номҳои «Савти қонунӣ», «Амали қонунӣ», «Куллиёти Хоҷа Бобо», «Пешрави қонунӣ» машҳур буданд, назираҳои мусиқӣ сохтаанд. Бобои Қонунӣ табъи хуби шоирӣ ҳам доштааст ва ғазалро некӯ мегуфтааст. Дар Самарқанд вафот кардааст.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Дарвешалии Чангӣ. Рисолаи мусиқӣ. Р:468 – 1. ИШАИ Ӯзб.;
* Донишномаи Шашмақом. Д. 2009;
* .مشحون. تاریخ موسیقئ ایران. تهران، ۱۳۷۶.

Сарчашма
--------

* Бобои Қонунӣ / А. Раҷабов // Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.
**Бобои Шерозӣ** (форсӣ: بابای شيرازی‎), *Мирмуҳаммад Мирзо Бобои Шерозӣ*; ? - 1862/63) — хушнависи эронӣ. 

Дар 24-солагӣ вафот кардааст. Хатти настаълиқ ва шикастаро зебо менавиштааст. Дар Китобхонаи салтанатии Эрон Қуръоне ба хатти Алиаскари Арсанҷонӣ маҳфуз аст, ки ҳошияҳои он бо хатти зебои настаълиқ ва шикастаи Бобои Шерозӣ китобат шудааст.

Адабиёт
-------

* فرصت شيرازی، آثار عجم، چاپ بمبيی، ۱۳۱۳ هـ. ق؛
* مهدی بيانی، احوال و اثار خوشنويسان، تهران، ۱۳۴۵

Сарчашма
--------

* Бобои Шерозӣ / Н. Шарипов // Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.
«**Бобоҳусайнӣ**» — гӯшаи мусиқӣ дар таркиби «Дувоздаҳмақом» ва гӯшаи аввали мақоми «Исфаҳон» ва шуъбаи «Найрез». 

«Бобоҳусайнӣ» зарбу фосилаҳои нарму форам дошта, дар асрҳои 16–17 маъмул будааст, вале дар манбаъҳои мусиқии асрҳои баъдӣ хотирнишон намешавад, дар мусиқии имрӯзаи тоҷик ҳам вуҷуд надорад.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Раджабов А. Борбад: эпоха, традиция и новаторства. Д. 2010;
* Раҷабов А. Эҷод ва иҷрои мусиқӣ дар садаҳои 1V–V11. Д. 2011.

Сарчашма
--------

* Бобоҳусайнӣ / А. Раҷабов // Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.
Ҳолати тиббӣШаблон:SHORTDESC:Ҳолати тиббӣ

**Пучак** (лот. furunculus), **фурункул** — илтиҳоби фасодноки фолликулаи мӯй ва бофтаҳои пайвандии атрофи он.

Сабабҳои пайдоиш
----------------

Сабаби асосии пайдоиши пучак ифлос будани пӯст ва харошидагию кафидагии он, серарақӣ, афзоиши тарашшӯҳи ғадудҳои равған, гиповитаминоз, диабети қандӣ ва ғайра мебошад.

Аломатҳо
--------

Пучак дар ҳар қисми пӯст, ки мӯй рустааст, метавонад пайдо шавад. Бештар дар пӯсти гардан, паси сар, рӯй, пушти панҷа, камар мебарояд. Аввал ҷои он каме варам карда сурх мешавад. Сипас варам калонтар гашта, атрофи он илтиҳоб пайдо мекунад. Баъди 3 – 4 рӯз дар маркази инфилтрат некроз падид меояд, бофтаҳо нарм гашта, ба худ ранги сабз мегиранд, дар пучак хартум ташаккул меёбад. Пас аз 2 – 3 рӯз якҷоя бо фасод ва хун хартум канда мешавад, дар ҷои он захми амиқи хуншор боқӣ мемонад. Баъди гузаштани 2 – 3 рӯзи дигар захм сиҳат мешавад. Давраи инкишофи пучак аз 8 – 10 рӯз иборат аст. Дар сурати ягон-ягон баромадани Пучак, одатан, дар организм тағйироти ҷиддӣ рух намедиҳад. Вале баъзан ҳарорати бадан баланд ва одам сусту беҳолат мегардад. Пучак хусусан ҳолати одамони гирифтори диабети қандиро вазнин менамояд.

Пучаки рӯй (лаби боло, бинӣ) сахт азиятовар аст. Бинобар дар рӯй мавҷуд будани шабакаи инкишофёфтаи венавӣ ва лимфавӣ илтиҳоб зуд паҳн мегардад. Тромбофлебити хуруҷёбандаи венаҳо ҳангоми пучаки рӯй мумкин аст ба синусҳои венавии мағзпардаи сахт гузашта, боиси тромбози онҳо шавад. Дар натиҷаи ин сарсоми фасодӣ ба вуҷуд меояд, рӯй зуд варам карда, ҳолати умумии бемор вазнин ва ҳарорати бадан баланд (40 – 41°) мешавад.

Табобат
-------

Пӯсти атрофи пучакро бо спирт (70%) ё маҳлули кабуди метиленӣ (1 – 3%) тоза мекунанд, зелёнка мемоланд. Мӯйи атрофи пучаки сар ва гарданро метарошанд. Пучакро ба ҳеч ваҷҳ зер кардан ё молиш додан лозим нест. Баъди сар оварда кафидани пучак ва хориҷ шудани хартуми он захмро бо маҳлулҳои зиддиуфунатӣ (пероксиди гидроген, фуратсиллини 1:5000) тоза мекунанд, маҳлули гипертонии хлориди натрий молида бо докаи тоза мебанданд. Баъди аз риму фасод тоза шудан захмро марҳамбанди мекунанд (ванилин, эмулсияи 5%-аи синтомитсин, марҳами диоксидин, левосин ва ғайра). Пучак фақат дар сурати пайдо шудани оризаҳои римнок (думбал, флегмона ва ғайра) ҷарроҳӣ карда мешавад.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* ПУЧАК // Энсиклопедияи мухтассари тиб.  old.tajmedun.tj. 10 октябри 2017 санҷида шуд.