recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Ҳоликорнос** (юн. Ἁλικαρνασσός, лот. Halicarnassus) — номи як шаҳри бостонӣ дар Кария дар соҳили баҳри Миёназамин, дар Осиёи Хурд, ки дар он харобаҳои яке аз ҳафт муъҷизаи олам — Оромгоҳи Мавсол воқеъ аст. Зодгоҳи таърихнигори машҳури юнонӣ Ҳеродот.

Ин шаҳр аз ҷониби сокинони юнонӣ тақрибан дар садаи VIII то мелод бунён ниҳода шуд ва миёнаҳои садаи IV то мелод дар муддати кӯтоҳ пойтахти Кария гардид. Соли 1523 ба империяи туркҳои Усмонӣ ҳамроҳ шуда, дар харобаҳои он шаҳри Бодрум бунёд гардид.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* Галикарнас // Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.
Токсии лондонии «Austin FX4»
ГАЗ-24 «таксӣ»
**Таксӣ** (аз фр. Taximètre — «шуморгари арзиш», сипас номи худи мошин) — худрави кирояе, ки дар дохили шаҳр кор мекунад ва мусофиронро аз маҳалле ба маҳалли дигар мебарад. Таксӣ маъмулан як худрави дорои иҷозатнома барои ҳамлунақли мардум аст, ки бо ранги фарқкунанда ё як нишон бар болои он мушаххас мешавад.

Дар такси киропулӣ аз рӯи нишондоди таксометр дода мешавад.

Таърих
------

Таксӣ бори аввал дар Лондон соли 1903 ва дар Петербург соли 1907 пайдо шуд.

Ба сифати такси хударвҳои сабукрав, боркаш ва махсус истифода мешаванд. Таксиҳоеро, ки фақат ба тарафҳои муайян аз рӯи фосилаҳои муқарраршуда мусофир мекашонанду киропулиашон якборист, таксиҳои маршрутӣ меноманд.

Таксӣ дар Тоҷикистон
--------------------

Дар Тоҷикистон солҳои охир хадамоти таксӣ дар ҳоли рушд буда, сол то сол дар пойтахти Тоҷикистон ширкатҳое ки ба ин хадамот сарукор доранд меафзояд. Аввали соли 2019 Ҳукумати шаҳри Душанбе намуди ягонаи таксиҳоро тасдиқ кард, ки бар асоси ин тарҳ, қисмати болоии таксӣ зард ва қисмати поёниаш сафед аст. Дар паҳлӯи он нуқтаҳои сиёҳ ва, инчунин, ҷойи навиштани телефонҳои хадамоти таксӣ ва таблиғот вуҷуд дорад.

Таксӣ дар Душанбе яке аз нақлиёти пуркорбуд ба шумор меравад. Дар гузашта дар пойтахти Тоҷикистон таксиҳои маъруф ба "3 сомонӣ" фаъол буд, ки сокинонро аз як гӯша ба гӯшаи дигари шаҳр, яъне дар хатсайрҳои муайян, ба ивази се сомонӣ мерасонд.

Эзоҳ
----

1. ↑  Таксӣ чист? Маънои вожаи таксӣ(тоҷ.). *vazhaju.com*.  Вожаҷӯ. 19 апрели 2019 санҷида шуд.
2. ↑  ҚАРОРИ РАИСИ ШАҲРИ ДУШАНБЕ №853 АЗ 28.12.2018. *dushanbe.tj*.  Сомонаи расмии Мақомоти иҷроияи маҳаллии ҳокимияти давлатӣ дар шаҳри Душанбе. 19 апрели 2019 санҷида шуд. Баргирифта аз сарчашмаи аввал 19 апрели 2019.
3. ↑  Намуди ягонаи таксӣ дар пойтахт. Ҳукумат ба ронандагон 6 моҳ муҳлат дод(тоҷ.). *Радиои Озодӣ*. 19 апрели 2019 санҷида шуд.

Сарчашма
--------

* Энциклопедияи Советии Тоҷик : [дар 8 ҷ.] / сармуҳаррир  А. С. Сайфуллоев. — Д. : СИЭСТ, 1978—1988.
**«Кыргыз Туусу»** (номи аввала — «Эркин Тоо») — аввалин рӯзномае, ки бо забони қирғизӣ нашр мешавад.

Бо тиражи 20 ҳазор нусха дар як ҳафта 2 маротиба мебарояд. Дар соли 1975 тиражи он 120 ҳаз. нухсаро ташкил дод.

Таърих
------

Аввалин шумораи рӯзнома бо номи «Эркин Тоо» (Кӯҳҳои озод) 7 ноябри соли 1924 дар Тошканд нашр шуд. Аз тобистони соли 1925 дар Пишпек нашр шудан гирифт. 20 августи соли 1927 ба «Кызыл Кыргызстан» (Қирғизистони Сурх), ва соли1956 — ба «Советтик Кыргызстан» (Қирғизистони Шӯравӣ) тағйири ном кард. Номи кунуниаш — аз соли 1991.

Дар соли 1958 бо Ордени Байрақи Сурхи Меҳнат қадрдонӣ карда шуд.

Ҳамчунин нигаред
----------------

* Уш садоси
* Жалолобод тонги

Эзоҳ
----

1. ↑  Journalist news. 13 январи 2022 санҷида шуд. Баргирифта аз сарчашмаи аввал 24 июни 2008.
2. ↑  Шаблон:Из БСЭ
3. ↑  День информации и печати Кыргызстана — 7 ноября
**Маросим** - маҷмӯи амалҳои рамзие мебошад, ки муносибати шахсон ва гурӯҳҳои иҷтимоиро ба падидаҳои муҳими ҳаёти фарҳангии ҷомеа муқаррар менамояд..

Маросимҳо дар Тоҷикистон
------------------------

Дафну азодорӣ ва маросимҳои марбут ба он унсурҳои фарҳанги ғайримоддӣ ба ҳисоб мераванд, ки аз қадимулайём рӯзгори мардум, тасаввуроту ҷаҳонбинӣ ва асотиру ақоиди мардумро инъикос кардаанд. Зеро дар ин маросимҳо низ як навъ анъанот ва суннатҳое ҷой доранд, ки инъикоскунандаи унсурҳои миллӣ буда, аксарияти онњо дар дигар халқу миллатҳо дида намешаванд. Мардуми тоҷик ҳанӯз аз гузаштаи дур ҳастии инсонро аз таваллуд то ба марг вобаста ба муҳити иҳотакарда – табиат, кайҳон, обу оташ, боду хок ва дигар унсурҳои табиӣ алоқаманд меҳисобанд.

Маросимҳои дафну азодории мардумони дигар манотиқи ҷумҳурӣ аз рӯзи вафот сар карда, то як сол идома меёбанд. Агар аз рӯйи тартиб номбар намоем: ҷаноза, дафн, «себегаҳа», «ҳафт», «душанбегӣ», «панҷшанбегӣ», «шашмоҳагӣ» «бист», «чил», «сари сол», «сол» ё солшикан маросимҳои азодории мардуми суннимазҳаби Тоҷикистон мебошанд, қисман дар шакли хонаводагӣ гузаронида мешаванд. Баъд аз қабули Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон «Дар бораи танзими анъана ва ҷашну маросимҳо дар Ҷумҳурии Тоҷикистон» (2007) дар навоҳии Тоҷикистон баъзе маросимҳои азодорӣ низ танзим шуда, дар доираи низоми махсус дар хонаҳо баргузор мегарданд.

Сарчашма
--------

* Ахбори Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон соли 2007, №6, мод.428; соли 2008, №6, мод. 448

Эзоҳ
----

1. ↑  Қонуни ҶТ Дар бораи танзими анъана ва ҷашну маросимҳо дар Ҷумҳурии Тоҷикистон. Б.1. Мод. 2. Мафҳумҳои асосӣ. 19 сентябри 2017 санҷида шуд. Баргирифта аз сарчашмаи аввал 17 октябри 2017.

|  |  |
| --- | --- |
| Таърих | *Ин мақолаи нопурра аз таърих мебошад.Шумо метавонед бо пурра кардани ин ба Википедия кумак кунед.* |
**Маррибӣ Шамсуддин Маҳмуд** (соли тав номаълум — вафот 1407), шоири форс-тоҷик. Дар Ноин та-валлуд шуда, ба Магриб сафар кардааст, аммо бештари хайёти худро дар Табрез гузаронда, ба Табрезӣ маъруф шудааст. Дар тасаввуф аз шогирдани Шай« Исмоили Сииоии Симнонй будааст. Маррибӣ ғазалро ба сабжи ма-хсуои шоирони Эрон месурудааст. Шоир дар тарчеъбянд мукаддам буда, шоирони бисьёр ба ӯ таклид кардаанд. Девони Маррибӣ тако. ду ҳазор байтро дар бар гирифтааст.

  


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Мақолаи мазкур дар бораи шоир нопурра аст. Шумо ба Википедиа бо пурракардани он ёрӣ расонед*. |
**Садафакҳо** (лот. Unio) — як ҷинси нармбаданҳои дутабақаи оби ширинро гӯянд, ки ба оилаи садафиҳо мансубанд,

Гӯшмоҳияшон аз ду табақаи дарозрӯя ё байзошакл (дарозиаш то 13,7 см), ки дар пеш дандонаҳои кӯтоҳ (2-тогӣ), дар ақиб дандоиаҳои дароз (1-то дар тарафи рост ва 2-ю дар тарафи чап) доранд, иборат аст. Дар қаъри обанборҳо бо ёрии пойҳои фонашакл ҳаракат мекунагд. Садафакҳо ҳайвони ҷудоҷинсаанд. Садафакҳои модина тухмҳои бордоршударо (миқдорашон то 400 ҳазор) дар ғалсомаашон гирифта мегарданд. Аз тухм кирмина — глохидия инкишоф меёбад.

Кирминаи садафакҳо дар ғалсама, шиноварҳо ва пӯсти моҳиҳо паразитӣ мекунад. Дар айни замон зиёда аз 60 намуду зернамудҳои Садафак дар Европа, Африка ва Осиё паҳн шудаанд. Дар СССР (аз рӯи маълумотҳои гуногун) аз 2 то 7 (дар Тоҷикистон 6) намуди садафакҳо маълуманд. Се намуди онҳо намояндаҳои ҷинси Sinanoaonta буда, аз Осиёи Ҷанубу Шарқӣ оварда шудаанд. Намудҳои боқимонда муқимӣ буда, ба ҷинси Anodonta мансубанд. Як намуди онҳо — бедандонаки бохтарӣ (A. bactriena) ба қатори ҳайвонҳои нодир ва барҳамхӯрандаи Тоҷикистон дохил мешавад. Гӯшти бедандопакҳоро хӯрдан мумкин аст. Гӯшмоҳии онҳоро чун иловаи оҳаки ба хӯроки паррандаҳои хонагӣ ҳамроҳ мекунанд. Аз гушмоҳиҳои калон-калон ва ғафси садафак тугма месозанд.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* Энциклопедияи Советии Тоҷик : [дар 8 ҷ.] / сармуҳаррир  А. С. Сайфуллоев. — Д. : СИЭСТ, 1978—1988.
|  |
| --- |
| ← **декабр** → |
| Дш | Сш | Чш | Пш | Ҷм | Шн | Яш |
|   |   |   | 1 | 2 | 3 | 4 |
| 5 | 6 | 7 | 8 | 9 | 10 | 11 |
| 12 | 13 | 14 | 15 | 16 | 17 | 18 |
| 19 | 20 | 21 | 22 | 23 | 24 | 25 |
| 26 | 27 | 28 | 29 | 30 | 31 |   |
| с. 2022 |

**13 декабр** — 347-умин рӯзи сол (348-умин дар солҳои кабиса) дар тақвими григорӣ.
То поёни сол 18 рӯз боқӣ мемонад.

Ҷашнҳо
------

*Бознигаред: Гурӯҳ:Ҷашнҳои 13 декабр*

### Миллӣ

### Динӣ

Рӯйдодҳо
--------

*Бознигаред: Гурӯҳ:Рӯйдодҳои 13 декабр*

Зодрӯзҳо
--------

*Бознигаред: Гурӯҳ:Зодагони 13 декабр*

Даргузаштҳо
-----------

*Бознигаред: Гурӯҳ:Даргузаштагони 13 декабр*

Тақвими мардумӣ
---------------

Қавс (23 Ноябр - 21 Декабр) яке аз бурҷҳои дувоздаҳгона аст ва баробар бо моҳи Озар дар тақвими Эронӣ аст.

ҚавсҚавс

Пайвандҳо
---------

* Бойгонӣ шудааст 15 августи 2012  сол.
* 
* Наука, 13.12
* BBC On this day, 13.12

Эзоҳ
----
|  |
| --- |
| ← **ноябр** → |
| Дш | Сш | Чш | Пш | Ҷм | Шн | Яш |
|   | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 |
| 7 | 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13 |
| 14 | 15 | 16 | 17 | 18 | 19 | 20 |
| 21 | 22 | 23 | 24 | 25 | 26 | 27 |
| 28 | 29 | 30 |   |   |   |   |
| с. 2022 |

**13 ноябр** — 317-умин рӯзи сол (318-умин дар солҳои кабиса) дар тақвими григорӣ.
То поёни сол 48 рӯз боқӣ мемонад.

Ҷашнҳо
------

*Бознигаред: Гурӯҳ:Ҷашнҳои 13 ноябр*

### Миллӣ

### Динӣ

Рӯйдодҳо
--------

*Бознигаред: Гурӯҳ:Рӯйдодҳои 13 ноябр*

Зодрӯзҳо
--------

*Бознигаред: Гурӯҳ:Зодагони 13 ноябр*

Даргузаштҳо
-----------

*Бознигаред: Гурӯҳ:Даргузаштагони 13 ноябр*

Тақвими мардумӣ
---------------

**Ақраб** (23 Октябр - 22 Ноябр) — яке аз бурҷҳои дувоздаҳгона аст ва баробар бо моҳи Обон дар тақвими Эронӣ аст.

АқрабАқраб

Ҳамчунин нигаред
----------------

|  |
| --- |
| **Дарахти гурӯҳҳо** *(боб):*
  13 ноябр |

Пайвандҳо
---------

* Бойгонӣ шудааст 16 ноябри 2018  сол.
* 
* Наука, 13.11
* cyclowiki 13.11

Эзоҳ
----
**Марҷ Велма Буллард Барфилд** (англ. Margie Velma Bullard Barfield; \*29 октябри 1932 ; † 2 ноябри 1984) — сиосилақотили амрикоӣ буд. Вай аввалин зане буд, ки дар Иёлоти Муттаҳида пас аз барқарор шудани ҳукми қатл дар соли 1976 дар Каролинаи Шимолӣ бо сӯзандоруи марговар эъдом шуд.

Дар деҳоти Каролинаи Ҷанубӣ таваллуд шуда, дар Каролинаи Шимолӣ ба воя расидааст. Падару модараш бисёр ҷанг мекарданд, ва ӯ модарашро барои посух надодан ба дашномҳои падараш бад медид. 

Велма Барфилд ду шавҳар, шарики ҳаёт ва чаҳор корфарморо бо арсен заҳролуд кард. Аввалин куштор, ки ба ӯ нисбат дода шуд, шавҳари аввалаш буд. Ҳангоми сӯхтани хона ӯ бар асари заҳролудшавӣ аз дуд ба ҳалокат расидааст. Дар ҷараёни мурофиа вай изҳор дошт, ки ҳамаи қурбониёнро барои маблағгузории истеъмоли маводи мухаддир куштааст. Ӯ ҳаммуаллифи китоби "Зан дар қатори марг" аст ва дархости ба таъхир андохтани иҷрои ҳукмро рад кардааст.

2 ноябри 1984 ҳукми қатл бо тариқи ворид кардани маводи марговар тариқи сӯзандору, вақте ки ӯ 52 сола шуд, яъне 7 сол пас аз қатлҳо, иҷро шуд. Ӯ аввалин зане дар ИМА гашт, ки пас аз соли 1961 бо ҳукми додситон ба қатл расонида шуд.

Пайвандҳои берунӣ
-----------------

* 

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️  Гузариш ба унсури Викидода  Таборшиносӣ ва некрополистика | 
* Find a Grave

 |
| 

| Дар феҳристҳои китобшинохтӣ |
| --- |
| 
* GND: 118924591
* ISNI: 0000 0000 6317 5167
* J9U: 987007414561105171
* LCCN: n85011090
* VIAF: 20479170
* WorldCat VIAF: 20479170

 |

 |
**Никола́й Никола́евич Во́ронов** (23 апрел (5 майи) 1899, Санкт-Петербург, Русияи подшоҳӣ — 28 феврали 1968, Маскав, ИҶШС) — сарлашкари шӯравӣ, Сармаршали артиллерия (1944), Қаҳрамони Иттиҳоди Шӯравӣ (1965).

Зиндагинома
-----------

Хатмкардаи курсҳои фармондеҳии артиллерия (1918) ва Академияи ҳарбии ба номи М. Фрунзе (1930). Иштироккунандаи Ҷанги шаҳрвандии Русия. Аз соли 1918 то 1934 фармондеҳи ҷузъу томҳои артиллерӣ ва ситодӣ, 1934-36 директори Омӯзишгоҳи 1-уми артиллерии Ленинград, 1936-37 мушовири низомӣ дар Испания, 1937-41 фармондеҳи артиллерияи Артиши Сурх, сардори Раёсати мудофиа аз ҳуҷуми ҳавоӣ, 1941-43 ҷонишини комиссари халқии мудофиаи ИҶШС, дар давраи ҶБВ (1941-45) фармондеҳи артиллерия ва намояндаи Ситоди Сарфармондеҳи Олӣ буд. Ба торумор кардани гурӯҳи бамуҳосираафтодаи фашистони немис дар назди Сталинград сарварӣ намуд.

Нахустин касест, ки рутбаи маршали артиллерияро (1943) гирифтааст. Аз соли 1946 фармондеҳи артиллерияи Қувваҳои Мусаллаҳи ИҶШС. Солҳои 1950-53 президенти Академияи илмҳои артиллерӣ, 1953-58 сардори Академияи ҳарбии фармондеҳии артиллерӣ, аз соли 1958 дар корҳои масъули Вазорати мудофиаи ИҶШС. Муаллифи ёддоштҳои «Дар хидмати ҳарбӣ» (1962). Депутати Совети Олии ИҶШС (даъвати 2).

Ҷоизаҳо
-------

Бо 6 ордени Ленин, ордени Револютсияи Октябр, 4 ордени Байрақи Сурх, 3 ордени дараҷаи 1 Суворов, ордени Ситораи Сурх, медалҳо, 5 ордени хориҷӣ, туфанги фахрӣ сарфароз гардидааст.

Эзоҳ
----

1. 1 2  Воронов Николай Николаевич // Большая советская энциклопедия (рус.): [в 30 т.] / под ред. А. М. Прохоров — 3-е изд. — М.: Советская энциклопедия, 1969.
2. ↑
3. ↑  Указ Президиума Верховного Совета СССР «О присвоении маршалу артиллерии Воронову Н. Н. военного звания главного маршала артиллерии» от 21 февраля 1944 года // Ведомости Верховного Совета Союза Советских Социалистических Республик : газета. — 1944. — 29 февраля (№ 12 (272)). — С. 1

Адабиёт
-------

* Казаков К. Главний маршал артиллерии Н. Н. Воронов // Военно-исторический журнал, 1979, № 5;
* Новая российская энциклопедия. Т. IV (1). М. 2007.

Сарчашма
--------

* Воронов Николай Николаевич // Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️  Гузариш ба унсури Викидода  Вебгоҳҳои мавзӯъӣ | 
* Герои страны

 |
| Фарҳангҳо ва донишномаҳо | 
* Большая российская (старая версия)
* Britannica (онлайн)

 |
| Таборшиносӣ ва некрополистика | 
* Find a Grave

 |
| 

| Дар феҳристҳои китобшинохтӣ |
| --- |
| 
* GND: 120723891
* ISNI: 0000 0000 1520 8120
* NLP: A30099560
* NTA: 242959709
* NUKAT: n2004088744
* VIAF: 539740
* WorldCat VIAF: 539740

 |

 |
**Никола́й Фёдорович Гамале́я** (5 (17) феврал 1859 (1859-02-17), Одесса — 29 марти 1949, Маскав) — микробиолог, академики фахрии АИ ИҶШС (1949; узви вобаста 1939), академики АИТ ИҶШС (1945).

Зиндагинома
-----------

Донишгоҳи Новороссияи Одесса (1880) ва Академияи ҳарбии тиббии Петербург (1883)-ро хатм кардааст. Соли 1886 дар Порис дар лабораторияи Л. Пастер кор карда, оид ба моякӯбии зидди бемории ҳорӣ таҳқиқот анҷом дод. Ҳамроҳи И. И. Мечников дар Одесса бунгоҳи бактериологӣ ташкил намуд; вирус будани ангезандаи тоуни чорворо муқаррар кард. Николай Гамалея оид ба бемориҳои ҳорӣ, сил, вабо ва ғ. таҳқиқоти ҷолиб анҷом додааст. Ӯ. кошифи бактериолизинҳо (моддаҳои харобсозандаи бактерияҳо, 1898) ва «Вибриони Мечников» – ангезандаи касалии вабомонанди парандаҳо мебошад. Соли 1908 бори нахуст исбот кард, ки бемории ҳасбаро шабуш интиқол медиҳад. Николай Гамалея оид ба пешгирии домана, вабо, нағзак, тифи раҷъӣ пажӯҳишҳои назаррас ба анҷом расонд.

Ҷоизаҳо
-------

Дорандаи Мукофоти давлатии ИҶШС (1943). Бо 2 ордени Ленин, ордени Байрақи Сурхи Меҳнат ва медалҳо сарфароз гардидааст.

Эзоҳ
----

1. 1 2  Каталог Немецкой национальной библиотеки (нем.)

Сарчашма
--------

* Гамалея Николай Фёдорович // Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️  Гузариш ба унсури Викидода  Фарҳангҳо ва донишномаҳо | 
* Большая российская (старая версия)
* Большая советская (1 изд.)
* Брокгауза и Ефрона
* Хорватская
* Современной Украины

 |
| Таборшиносӣ ва некрополистика | 
* Find a Grave

 |
| 

| Дар феҳристҳои китобшинохтӣ |
| --- |
| 
* BNE: XX1729998
* GND: 117672513
* ISNI: 0000 0000 5534 395X
* NKC: nlk20000085818
* NTA: 128555440
* NUKAT: n2013061977
* SUDOC: 133187829
* VIAF: 311358142, 285092492
* WorldCat VIAF: 311358142, 285092492

 |

 |
**Николай Петрович Горбунов** (9 [21] июн 1892, Красное Село[d] — 7 сентябр 1938, Маскав) — ходими давлатии шӯравӣ, яке аз ташкилкунандагони илми химияи шӯравӣ, академики АИ ИҶШС (1935).

Зиндагинома
-----------

Хатмкардаи шуъбаи химияи Институти технологии Петербург (1917). Баъди инқилоби Октябр (1917) мудири Бюрои Ахбороти Кумитаи иҷроияи марказии Умумируссия, котиби Шӯрои Комиссарони Халқӣ ва котиби В. И. Ленин. Мудири шуъбаи илму техникаи Шӯрои умумируссиягии хоҷагии халқ (1918-19), сардори Идораи корҳои Шӯрои Комиссарони Халқии РСФСР (аз декабри 1920), сардори Шӯрои Комиссарони Халқии ИҶШС ва Шӯрои Мудофиа ва меҳнат (аз соли 1922) ректори Омӯзишгоҳи олии техникии Маскав ба номи Н. Э. Бауман (1923-29), раиси Комиссияи илмии Кумитаи химиконии хоҷагии халқи ИҶШС (1928—1932), ҷонишини директори Институти химияи ба номи Л. Я. Карпов (1931—1933), узви Кумитаи давлатии банақшагирии ИҶШС (1931—1934), роҳбари экспедитсияи комплексии тадҳқиқоти Тоҷикистон ‒ Помир (1932—1935) буд. Ин Экспедитсия оид ба флораю фауна, хок, захираҳои энергетикӣ, базаи хӯроку сӯзишворӣ, сарватҳои табии Тоҷикистон таҳқиқот бурд. Аз соли 1935 то охири умраш котиби АИ ИҶШС буд. Николай Горбунов асосгузор (1932) ва сармуҳаррири маҷаллаи «Успехи химии» буд. Бо пешниҳоди Николай Горбунов дар маҷрои миёнаи пиряхи Федченко Пойгоҳи гидрометеорологӣ сохта шуд (1933) ва имрӯз номи ӯро дорад. Николай Горбунов баъди ҳабс (19 февари 1938) бо қарори Коллегияи ҳарбии Суди Олии ИҶШС ҳамчун ҷосус ба қатл маҳкум гардид. Пас аз марг сафед карда шуд (13 марти 1954). 28 майи 2002 ба поси хотири 110 — солагии Николай Горбунов дар Президиуми АИ Русия сессияи илмӣ баргузор шуд. Бо ордени Байрақи Сурх сарфароз гардидааст.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Горбунов А. Н. Непременный секретарь Академии. 110 лет со дня рождения академика Н. П. Горбунова// Вестник РАН, 2002, N6.

Сарчашма
--------

* Горбунов Николай Петрович // Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️  Гузариш ба унсури Викидода  Фарҳангҳо ва донишномаҳо | 
* Большая советская (1 изд.)

 |
| 

| Дар феҳристҳои китобшинохтӣ |
| --- |
| 
* GND: 128747544
* ISNI: 0000 0001 0970 2736
* J9U: 987007576107605171
* LCCN: n86027182
* NTA: 270489983
* NUKAT: n2006147008
* VIAF: 50287981
* WorldCat VIAF: 50287981

 |

 |
**Хатои Lua: bad argument #2 to 'formatDate': invalid timestamp 'ноябр 2018'.**



БАССÁНО (Bassano da Ponte), оилаи рассомони итолиёии асрҳои 15–17. Дар Венетсия ва Венсто фаъолият кардаанд. Франческо Бассанои Калонӣ (тақрибан 1475–1539) рассоми музофотӣ, сардори устохонаи оилавӣ буд, ки онро писараш Якопо Бассано (тақрибан 1510–13.2.1592) ба мерос гирифт ва яке аз рассомони асосии Венетсияи садаи 16 буд. Соли 1510 дар Венетсия таҳсил карда, зери таъсири рассоми итолиёӣ Титсиан қарор дошт, пайрави манеризм гардид. Дар давраҳои баъдӣ аз манеризм дур шуда, ба жанри пасторалӣ ва шарҳи мавзӯъҳои асотирӣ («Шикори Актеон») рӯй овард; тасвирҳо (портрет) мекашид («Автопортрет бо аҳли оила»), манзараҳои шабонаро тасвир мекард. Манзараҳои якҷинса офаридааст, ки лаҳзаҳои ҷудогонаи Библияро дар муҳити жанрӣ таҷассум менамоянд («Ибодати соҳирон», 1568). Таъсири Бассано ба асарҳои аввалини Эл Греко ва рассомони садаи 17 Ҳолландия хеле равшан мушоҳида мешавад. Чор нафар писари Якопо шогирдонаш буданд ва якҷо кор мекарданд. Франческо Б.-и Хурдӣ (7.1.1549–3.7.1592) ва Леандро Бассано (10.6. 1557–15.4.1622) бо услуби манеризм расм мекашиданд ва дар Венетсия муваффақият пайдо карда буданд. Ҷамбаписта Бассано (4.3.1553–9.3.1613) ва Ҷероламо Бассано (1566–8.11.1621) асосан асарҳои падарашонро, ки бозоргир буданд, нусхабардорӣ мекарданд.

Адабиёт
-------

Смирнова И. А. Якопо Бассано и Позднее Возрождение в Венеции. М. 1976; Новая российская энциклопедия. Т. 2. М. 2005.

Манбаъ
------

* Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — 664 с. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.
**Хатои Lua: bad argument #2 to 'formatDate': invalid timestamp 'ноябр 2018'.**



**БАСИРÁТ** (аз ар. بصیرة – дидан), маърифати ирфоние, ки биниши фаротар аз ақлро қоил буда, объекти бинишро ҳақиқати азалӣ медонад. Маърифати ақлӣ дарки дурусти ашёро бо далелу истидлол тақозо мекунад ва аз ин рӯ, он маърифати илмӣ (улуми табиӣ, риёзӣ, сарфу наҳв ва ғайра) арзёбӣ мешавад, ки тобеи илми мантиқ аст. Вале дар маърифати тасаввуфӣ ё худ Басират танҳо бо ишораву киноя ва суханҳои шабеҳи онҳо, ба мисли фаҳмондани ранг барои шахси нобино, истифода мешаванд. Дониши ақлӣ дар замону макон, дар ҳудуди таҷриду интизои суратҳои зеҳнӣ бо истифода аз ҳисҳои зоҳирию ботинӣ сурат мегирад ва дар он «идрок» матраҳ аст. Дар Басират ҷараёни маърифат фарозамонист ва ҳадафи он «вусул» ба ҳақиқат аст. Аз нукоти боло чунин натиҷа гирифтан мумкин аст, ки ду восита ва ду чашм барои маърифати инсон вуҷуд доранд бо ин тафовут, ки чашми Басират аз чашми ақл нуронитар аст, нисбати чашми ақл ба Басират монанди нисбати партави Офтоб ба зоти худи Хуршед аст.

Басират берун аз ақл ба таҷрибаҳои ирфонӣ машғул мешавад ва бо илми мантиқ аслан иртиботе надорад, зеро мантиқ танҳо дар соҳаи фикр инсонро аз хатову иштибоҳ ва инҳирофҳо пешгирӣ мекунад ва барои дарёфти маърифати ирфонӣ ё худ мовароуттабиӣ бесамар аст. Вале бояд қайд кард, ки оё мантиқу ирфон, донишу биниш ва ақлу кашф бо ҳам иртиботе доранд ё не? Посухи ин савол мусбат аст. Аввалан, баъзе орифони варзида чунин ақида доранд, ки инсон бо улуми назарӣ ва камолоти ботинии хеш метавонад ҳақиқати азалиро бевосита дарк кунад. Аз ин ҷиҳат, мас. Шаҳобуддини Суҳравардӣ толибони улуми табиӣ ва илоҳиро ба ҳашт табақа ҷудо намуда, барои ҳар табақа тарзи маърифати хоссеро ихтисос додааст. Табақае, ки худи Суҳравардӣ ба он дохил мешавад, ҳам аз маърифати баҳсӣ ва ҳам аз маърифати кашфию завқӣ ё худ Басират бархурдоранд. Саид Ҷалолуддини Оштиёнӣ вобаста ба ҳамин масъала таъкид мекунад, ки дар маслаки таҳқиқ ва сайри маориф барои касоне, ки бо муаллими башарӣ инояти илоҳӣ эҳтиёҷ доранд, қувваи назарӣ ва илму истидлол метавонад ҳамчун асоси кашфу шуҳуд истифода шавад, яъне олим ба аҳкоми шаръ ва ориф ба мавозини ҳикмати назарӣ шуда, ба илмуляқин ноил гардад ва аз он тавассути аъмоли ақли амалӣ ва тасфияи қалб то ба ҳаққуляқин бирасад. Сониян, агар маърифати ирфонии ҳосила аз Басират ва кашфу шуҳуди ботинӣ фаротар аз амалу андеша бошад, ақл онро метавонад ба тавре ба қаламрави худ ворид кунад, яъне дар дарки куллиёт Басиратро ба худ итлоқ диҳад. Ба қавли Ибни Туркӣ, баъзе аз ҳақиқатҳои пинҳону биззот, ки бевосита барои ақл қобили «вусул» нестанд, ақл онҳоро бо ёрии қувваи дигаре, ки аз худи ақл шарифтар аст, дармеёбад ва баъд аз вусул ба воситаи ин қувва дар дасти ақлу андеша қа¬рор медиҳад.

Нигигар. низ Ваҳдати вуҷуд, Ваҳдати шуҳуд, Кашф.

Адабиёт
-------

نصر سید حسین. معرفت امر قدسی. تهران، ۱۳۸۰ هـ. ش؛ همو. دین و نظام طبیعت. تهران، ۱۳۸۴ هـ. ش؛ بثربی سید یحیی. فلسفۀ عرفان. قم، ۱۳۷۷ هـ. ش
М. Ҳазратқулов.

Адабиёт
-------

* Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — 664 с. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.
Ин вожа дигар маъноҳо низ дорад, Ҷамоат (мазмунҳо)-ро бубинед.
**Ҷамоат** ё **коммуна** (олмонӣ: *Gemeinde*) дар системаи сиёсии Олмон сатҳи пасттарин дар сохтори идоракунии давлатӣ, дорандаи сифатҳои худидоракунии коммуналӣ ва демократия мебошад. Ҷамоа метавонад шаҳр, шаҳраки деҳот ё маҷмӯи якчанд нуқтаҳои аҳолинишин бошад.

Умумӣ
-----

Дар сохтори амудии ҳукумати Ҷумҳурии Федеративии Олмон, ҷомеаҳо сатҳи пасттаринро ташкил медиҳанд. Ҳамаи онҳо як қисми сатҳи олии минбаъдаи ҳокимияти давлатӣ, яъне ноҳия, замин ва федератсия мебошанд. Дар солҳои 1965-1975 дар Ҷумҳурии Федеративии Олмон ислоҳоти худидоракунии маҳаллӣ гузаронида шуд, ки бо роҳи муттаҳидшавӣ шумораи ҷамоаҳоро якчанд маротиба кам кард. Дар Олмон 12141 ҷамоатҳо мавҷуд аст.

Конститутсияҳои тамоми заминҳо шарти ҳатмии мавҷудияти ҷамоат, яъне мавҷудияти алоҳидаи мақомоти намояндагӣ ва иҷроияи ҳокимиятро пешбинӣ мекунанд. Мақомоти худидоракунии ҷамъиятӣ тавассути интихоботи мустақим, баробар ва умумихалқӣ ташкил карда мешаванд. Дар ҷамоатҳои хурд нақши мақомоти намояндагиро маҷлиси тамоми сокинон иҷро карда метавонад .

Ҳамчунин нигаред
----------------

* Ҷамоатҳои Австрия

Эзоҳ
----

1. ↑  Федеративная Республика Германия. Германская система местного управления: Я. Ю. Старцев. Государственное и муниципальное управление в зарубежных странах(пайванди дастнорас — *таърих*). 2 ноябри 2009 санҷида шуд. Баргирифта аз сарчашмаи аввал 14 январи 2018.

Пайвандҳо
---------

* Ҷамъиятҳои Олмон, январи 2008 (Excel: Ҷадвали SA61)(пайванди дастнорас)
**Вери́зм** (итол. *il verismo*, аз вожаи vero — ҳақиқӣ, ҳақиқатовар) — ҷараёни реалистӣ дар адабиёт ва ҳунари Итолиёи чоряки охирини асри 19.

Таърих
------

Пайдоиш ва инкишофи веризм бо вазифаи нави адабиёт ва санъат дар Итолиёи муттаҳидшуда (пас аз давраи Рисорҷименто), ки ба роҳи тараққиёти буржуазӣ даромада буд, вобаста аст. Веризм дар таъсири реализми танқидии англис, фаронсавӣ ва рус, ҳамчунин натурализми Э. Золя шакл гирифтааст. Он дар фарҳанги итолиёӣ миёнаҳои асри 19 пайдо шуда (операи «Травиата»-и Ҷ. Верди, 1853), дар солҳои 1860 шакл гирифт ва дар солҳои 1880 мавқеи ҳукмронро ишғол кард. Соли 1880 Ҷ. Верга ва Л. Капуана манифести веризмро навиштанд, Ҷ. Верга новеллаи «Ифтихори деҳот» — машҳуртарин асари веризмро чоп кард. Муҳимтарин хусусиятҳои ғоявии эҷодиёти намояндагони веризм инъикоси ошкоро ва сахтгиронаи нақсу иллатҳои ҷамъият, ҳатто шаклҳои дағалу маъюби он, ҳақгӯёна ва бо ҳисси ҳамдардӣ нишон додани ҳаёти деҳқонону табақаҳои бечораи шаҳр, ҷустуҷӯи баробарию адолати иҷтимоӣ ва дар айни вақт бовар ба қисмат ва ҳаққонияти ифодаи роҳи беҳбудро дида натавонистани веристҳо мебошад. Ғоя, мазмун ва услуби веризм бештар дар наср (Ҷ. Верга, Л. Капуана, Г. Деледда), театр (мазҳакаҳои Ҷ. Роветта, Ҷ. Ҷакоза), мусиқӣ (П. Маскани, Р. Леонкавалло, Ҷ. Пуччини), ҳайкалтарошӣ (веризм Вела, веризм Ҷемито), рассомӣ (Ҷ. Пелисса да Волпедо, Ф. Палисса, А. Манчини, Ф. П. Микетти) ифода ёфтааст. Дар мусиқӣ веризм бештар дар опера муваффақият пайдо кард, вале оҳангҳои иҷтимоии ба адабиёт хосси веризм дар онҳо камтар ба назар мерасиданд. Оҳангсозон қаҳрамонҳои худро аз аҳолии деҳот, шаҳрвандони камбағал, намояндагони богема (зиёиёни камбизоат) интихоб намуда, диққати асосиро ба драмаҳои маишӣ (моҷароҳои зиндагӣ), асосан ба муноқишаҳои ишқӣ равона месохтанд. Нахустин операҳои веристӣ «Ифтихори деҳот»-и П. Маскани (1890) ва «Масхарабозон»-и Р. Леонкавалло (1892) буданд. Баъд операи веристӣ дар эҷодиёти Ҷ. Пуччини — «Манон Леско» (1893), «Богема» (1896), «Ғам» (1900), «Чио-чио-сан» (1904), «Хонум Баттерфляй» (1904), «Духтаре аз ғарб» (1910), «Плаш» (1918) муваффақияти бештар пайдо кард. Веризм дар давоми се даҳсола (1890—1920) дар опера ҳукмрон буд. Ба ғайр аз Маскани, Леонкавалло ва Пуччини ба ин ҷараён У. Ҷордано, Ф. Чилеа, Э. Волфа-Ферари ва дигарон ворид буданд. Ҷараёнҳои ба веризм монанд дар Олмон (операи «Водӣ»-и Э. д̓, Алберто), Фаронса (операҳои А. Брюно, «Луиза»-и Г. Шарпанте, асарҳои охирини Ж. Массне) вуҷуд доштанд. Беҳтарин анъанаҳои веризм дар асарҳои адибони муосири пешқадами Итолиё (Ф. Йовине, К. Леви, веризм Партолини ва дигарон) инкишоф ёфтаанд.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Веризм // Боз — Вичкут. — Д. : СИЭМТ, 2014. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 3). — ISBN 978-99947-33-46-0.


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️  Гузариш ба унсури Викидода  Фарҳангҳо ва донишномаҳо | 
* Большая датская
* Большая каталанская
* Большая каталанская
* Большая российская (старая версия)
* Большая советская (1 изд.)
* Кругосвет
* Britannica (онлайн)
* Universalis

 |
| Дар феҳристҳои китобшинохтӣ | 
* BNF: 11966999x
* J9U: 987007536546005171
* LCCN: sh85142818
* NKC: ph1172833

 |
**Холмурод Абдувадудович Бобиев** (тав. 29.11.1963, ноҳияи Ваҳдат), кимиёшиноси тоҷик, номзади илмҳои химия (1999).

Зиндагинома
-----------

Солҳои 1981–1986 дар факултети химияи Донишгоҳи давлатии Тоҷикистон ба номи В. И. Ленин таҳсил намудааст. Солҳои 1986–1994 корманди илмии Институти химияи ба номи В. Никитини АИ Ҷумҳурии Тоҷикистон ва муаллими фанни химияи мактаби миёнаи № 5 ноҳияи Ваҳдат, 1994–2001 тадқиқотчии корхонаи хурди «Занд», 2001–2007 ходими пешбари илмии Институти илмҳои табиии назди Донишгоҳи миллии Тоҷикистон буд. Аз соли 2007 то ба имрӯз иҷрокунандаи вазифаи дотсенти кафедраи методикаи таълими химияи Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи Садриддин Айнӣ мебошад. Муаллифи 30 мақолаи илмӣ ва соҳиби як ихтироот (патент № 227tj) – доруи иммуноангезандаи ферунол мебошад. Оид ба синтези баъзе хусусиятҳои биологии пептидҳои иммунофаъоли каммолекула тадқиқоти илмӣ анҷом додааст.

Осор
----

Изучение различных методов удаления карбобензоксигруппы при синтезе нового аналога бурсина // Доклад АН Республики Таджикистан, Т. 39, Д. 1996; Синтез и иммуногенные свойства комплекса низкомолекулярного иммуноактивного пептида с железом // Доклад АН Республики Таджикистан, Т. 11, Д. 1997; Способ получения иммуностимулирующего препарата Ферунол // Патентный вестник, №10, Д. 1998; Модификация метода активированных эфиров для синтеза дипептида валил-триптофан
//Доклад АН Республики Таджикистан, Т. 12, Д. 1998; Метод изучения взаимодействия триптофана с ионом железа // Маводҳои конференсияи илмӣ-амалии «Проблемаҳои таълими тафриқа», Д. 2009.

Пайвандҳо
---------

* Энсиклопедияи Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи С. Айнӣ
*
**Ҷалол Раҷабович Алиев** (тав. 15.03.1939, ноҳияи Кофарниҳон (имрӯза Ваҳдат) — 30.07.2005, ноҳияи Ваҳдат), кимиёшиноси тоҷик, номзади илми химия (1972), дотсент.

Зиндагинома
-----------

Солҳои 1956–1957 муаллими мактаби миёнаи ба номи Белинскии шаҳри Норак буд. Солҳои 1957–1962 дар шуъбаи биология-химияи факултети табиатшиносӣ ва географияи Донишкадаи давлатии омӯзгории Душанбе ба номи Т. Г. Шевченко таҳсил кардааст. Солҳои 1962–1964 ҳамчун ассистенти кафедраи зоологияи Донишкадаи давлатии омӯзгории Душанбе ба номи Т. Г. Шевченко кор кардааст. Солҳои 1964–1965 дар сафҳои Артиши Шӯравӣ хидмат намудааст. Солҳои 1965–1967 ассистенти кафедраи химияи Донишкадаи хоҷагии қишлоқи Тоҷикистон, 1967–1970 аспиранти Институти химияи умумӣ ва ғайриорганикии АИ ИҶШС, 1970–1973 ходими хурди илмии озмоишгоҳи моддаҳои фториддори холиси Институти химияи АИ Тоҷикистон буд. Солҳои 1973–2005 дар Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи Қ. Ҷӯраев ҳамчун муаллими калон, дотсент, мудири кафедраи химияи органикӣ ва биологӣ, ҷонишини декан ва и. в. декани факултети химия кор кардааст. Аз соли 2002 то даргузашташ и. в. мудири кафедраи технология ва экологияи химиявии факултети химияи Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи Садриддин Айнӣ номбурда буд. Муаллифи 5 китоб ва зиёда аз 40 мақолаҳои илмӣ, илмию методӣ мебошад. Мавзӯи тадқиқотҳои ӯро рафтори 3d элементҳо дар маҳлули фториди ҳидроген ва фториди ҳидрогени моеъ, коррозияи 3d филизот ва хӯлаҳои он дар маҳлули кислотаи фториди ҳидроген ва фториди ҳидрогени моеъ, ҳамчунин ҳимояи онҳо аз коррозия дар муҳити мазкур ташкил медиҳад. Барои хидматҳояш бо ду ифтихорномаи Шӯрои Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон сарфароз гардонида шудааст.

Осор
----

* Химияи умумӣ ва ғайриорганикӣ. Қисми 1 (бо ҳаммуаллифӣ), Д. 1992;
* Химияи умумӣ ва ғайриорганикӣ. Қисми 2 (бо ҳаммуаллифӣ), Д. 1992;
* Химияи умумӣ ва ғайриорганикӣ. Қисми 3 (бо ҳаммуаллифӣ), Д. 1996;
* Пайдоиш ва миқдори об дар сайёраи Замин (бо ҳаммуаллифӣ), Д. 2003;
* Роҳнамои муаллим (бо ҳаммуаллифӣ), Д. 1992;
* Таъмини химиявии бехатарии экологӣ (бо ҳаммуаллифӣ), Д. 2004;
* Система H2O – CuF – HF при 0оС, Д. 1970;
* Исследование системы металл – НҒ – Н2О, Д. 1970.

Пайвандҳо
---------

* Энсиклопедияи Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи С. Айнӣ
*
**Камолов Ҷалол Асадович** — узви Кумитаи Маҷлиси намояндагони Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон оид ба тартиботи ҳуқуқӣ, мудофиа ва амният, аз 17 марти соли 2005 то марти 2010. 23 ноябри соли 1959 дар шаҳри Панҷакент таваллуд шудааст.

Зиндагинома
-----------

23 ноябри соли 1959 дар шаҳри Панҷакент таваллуд шудааст. Баъд аз хатми факултаи забон ва адабиёти руси Донишгоҳи давлитии педагогии шаҳри Душанбе фаъолияти кориашро аз мактаби миёнаи №8, ноҳияи Панҷакент оғоз намуда, сипас аз соли 1986 то соли 1995 дар вазифаи котиби масъули комиссияи кор бо ноболиғони комиҷроия, мудири шуъбаи умумӣ, идоракунандаи мудирияти корҳо, котиби комитети иҷроияи Шӯрои депутатҳои халқи шаҳри Панҷакент кор кардааст.

Соли 1995 ба вазифаи роҳбари дастгоҳи Раиси шаҳр таъйин шуда, то соли 2005 дар вазифаҳои мудири шуъбаи шаҳрии фонди ҳифзи иҷтимоии аҳолӣ, мудири шуъбаи маорифи Ҳукумати шаҳри Панҷакент адои вазифа намудааст.

Соли 2005 Вакили Маҷлиси намояндагони Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон аз ҳавзи интихоботии Панҷакент №21 интихоб шудааст.

Соли 2011 ба вазифаи мушовири калони Комиссияи экологии Маҷлиси намояндагони Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон таъйин шуда, аз моҳи июли соли 2012 дар вазифаи мудири шуъбаи умумии Дастгоҳи Маҷлиси намояндагони Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон фаъолият намуда истодааст.

Оиладор, сохиби се фарзанд аст.

Пайвандҳо
---------

* МАЪЛУМОТНОМА ДАР БОРАИ ВАКИЛОНИ МАҶЛИСИ НАМОЯНДАГОН

Эзоҳ
----
**Теодор Думитру Столожан** (рум. Theodor Dumitru Stolojan, [teˈodor stoloˈʒan]; тав. 24 октябр 1943 (1943-10-24), Тирговиште, Руминия) — сиёсатмадор ва иқтисодчии Руминия, Сарвазири Руминия аз 16 октябри 1991 то 18 ноябри 1992.

Зиндагинома
-----------

Соли 1966 Академияи илмҳои иқтисодии Бухарестро хатм кардааст, соли 1980 риштаи иқтисодро гирифтааст. Аз соли 1972 — кор дар Вазорати молия. Якҷоя бо Николае Вэкэрою ӯ инчунин дар кумитаи банақшагирӣ кор мекард. Дар нахустин ҳукумат пас аз сарнагунии Чаушеску (кобинаи Петре Роман, 1990-91) ӯ вазири молия буд. Роҳбари Агентии миллии хусусигардонӣ. Дар моҳи октябри соли 1991, пас аз истеъфои Роман бинобар эътирози конканҳо, вай сарвазири кишвар шуд. Дар ҳукумати ӯ Адриан Нэстасе вазири корҳои хориҷӣ ва Трян Бэсеску вазири нақлиёт буданд.

Солҳои 1993-98 дар Бонки Ҷаҳонӣ кор кардааст. Дар соли 2000 ӯ ба сиёсати бузург баргашт, дар ҳамон замон ӯ ҳамчун узви Ҳизби миллии либералии Руминия дар интихоботи президентӣ ширкат варзид, аммо бо касби 1,321,420 (11,78%) ҷои сеюмро гирифт. Солҳои 2002—04 ӯ ҲМЛР, дар солҳои 2006—07 Ҳизби Либерал-Демократиро (соли 2008 он бо Ҳизби Демократӣ якҷоя шуда Ҳизби Либерал Демократиро ташкил дод) раҳбарӣ мекард. Айни замон — Раиси фраксияи ҲДЛ дар Парлумони Аврупо. Муовини раиси Кумитаи сиёсати иқтисодӣ, узви Кумитаи бӯҳрони молиявӣ, иқтисодӣ ва иҷтимоӣ ва ҳайати Иттиҳоди Аврупо ва Туркия. Инчунин дар кори кумитаи буҷет, ҳайатҳои ИА-Молдова ва Евронест иштирок мекунад.

Аз соли 2002 — профессори Донишгоҳи Трансилвания дар Брасов.

Пайвандҳо
---------

* Профил дар вебсайти Парлумони Аврупо(англ.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️  Гузариш ба унсури Викидода  Дар шабакаҳои иҷтимоъӣ | 
* Твиттер
* Фейсбук

 |
| Вебгоҳҳои мавзӯъӣ | 
* Европарламент

 |
| Дар феҳристҳои китобшинохтӣ | 
* GND: 1214717667
* GTAA: 158278
* SUDOC: 255283733
* VIAF: 5726159639264143290008
* WorldCat VIAF: 5726159639264143290008

 |




1. ↑  Munzinger Personen (нем.)
**Венгерка** — номи умумии чанд навъ сиёҳолу, ки ба шароити иқлими Тоҷикистон мутобиқ карда шудаанд.

Венгеркаи ажаниро дар шаҳри Ажани Фаронса рӯёнидаанд. Дарахташ то 5 м қад мекашад, навдаҳояш сурхи дорчинӣ, муғҷабаргаш калон ё миёнаҳаҷми махрутшакл, нӯгтез. Баргаш байзашакл; думчааш борик, сурхтоб. Гулаш калон, хушбӯй. Мевааш миёнаҳаҷм (22-32 г), тухмшакл, бунафши сурхтоб, холҳои майдаи заргун дорад. Мағзаш сабзи зардтоб, серобу ширин; дар таркибаш 14,6 % қанд ва 0,82 ҷавҳар мавҷуд аст. Донакаш хурд, борики дароз. Дарахташ дар заминҳои ҳосилхез ва намаш муътадил хуб нашъунамо меёбад. Онро аз бехҷаст, баъзан аз донак зиёд мекунанд. Барои гардолуд шудани венгеркаи ажанӣ олуҳои Ренклоди Сабз, Алтан ва Виктория аҳаммияти калон доранд. Ҳар бех дарахташ 60-70 кг ҳосил медиҳад. Аз мевааш, ки охири август пухта мерасад, шарбат, очор, мураббо, мармелад месозанд. Венгеркаи итолиёӣ дар Тоҷикистон аз соли 1965 парвариш мешавад. Дарахташ миёнақад, шохсораш зич. Соли 4-ум самар меорад. Аз ҳар га 80 сентнер ҳосил медиҳад. Мевааш хурд (20 г), моҳи август пухта мерасад; барои ба ҷойҳои дур кашондан ва хушконидан мувофиқ аст. Донакаш дарозрӯя, аз гӯшт нағз ҷудо мешавад. Дарахташ аз ҳашарот сахт осеб меёбад. Гулаш худгардолуд аст; дар сурати бо навъҳои Анна Шпет, Венгеркаи хонагӣ якҷо шинондан ҳосили фаровон медиҳад. Венгеркаи бунафш ба шароити иқлими навоҳии шимолии Тоҷикистон мутобиқ карда шудааст. Дарахташ калон (дарахти панҷсолааш 4-5 м қад мекашад), парешоншох (паҳноии шоху баргаш 3-4 м), танааш ғафс, пӯстлохаш дорчинии кушод. Шохаҳои 2-3-солааш суфтаи хокистарранг буда, холҳои бунафш доранд. Баргаш калони байзашакл, сабзи сиёҳтоб. Гулаш калони сафед. Мевааш (45 г) тухмшакл, кабуди баланд, бо мумпарда пӯшида шудааст. Мағзаш норанҷии кушод, серобу сергӯшт, ширин, хушбӯю хуштаъм. Донакаш (1,5 г) тухмшакл, рангаш дорчинии кушод, аз гӯшташ нағз ҷудо мешавад. Дар ҳамвориҳо, дарёбод, доманакӯҳ ва мавзеъҳои кӯҳӣ нағз месабзад. Ба сармо ва гармо тобовар аст. Онро асосан ба ниҳоли олуча пайванд мекунанд. Бо сиёҳолу, навъҳои олуи «Исполини», «Бертон», «Сам» ва ғайра якҷо шинонда мешавад. Тар мехӯранд, мехушконанд, олуоб, очор, мураббо, шарбат, руб, мармелад, машрубот ва ғайра тайёр мекунанд.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Венгерка / С. Гулов, Ф. Ӯрунов // Боз — Вичкут. — Д. : СИЭМТ, 2014. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 3). — ISBN 978-99947-33-46-0.
Бахши трек, гардиш.
**Велодром** (аз велосипед ва юн dromos — давидан, ҷойи мусобиқа), **велотрек** — иншооти пӯшида ё кушодаест барои машқ ва мусобиқаҳои дучархасаворӣ. Велодром аз треки трибунадор ва биноҳои ёрирасон иборат аст. дарозии велотрек тақр. 0,5 км. Дар Тоҷикистон треки беҳтарин (дар Осиёи Марказӣ) соли 1972 дар шаҳри Хуҷанд сохта шудааст. Варзишгари Тоҷикистон Николай Макаров чемпиони ҷаҳон дар бораи велосипедронӣ дар трек мебошад.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Велодром / А. Бобоҷонов // Боз — Вичкут. — Д. : СИЭМТ, 2014. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 3). — ISBN 978-99947-33-46-0.
**Фабиан Эрнесто Аларкон Ривера** (исп. *Fabián Ernesto Alarcón Rivera*; тав. 14 апрел 1947 (1947-04-14) , Кито)  — арбоби давлатӣ ва сиёсии Эквадор, иҷрокунандаи вазифаи Президенти Эквадор дар солҳои 1997-1998.

Тарҷумаи ҳол
------------

Дар Кито дар оилаи корманди дипломатӣ ба дунё омада, Донишгоҳи католикии папаи Эквадорро хатм кардааст. Аз соли 1970 - мушовири мири Кито, президенти ояндаи Сиксто Дуран-Баллен; дар кори комиссияи оид ба тартиб додани конститутсияи нав, ки дар раъйпурсии умумихалқӣ соли 1978 қабул шуда буд, иштирок намуд. Префекти музофоти Пичинча дар солхои 1984—1988, солхои 1991—1992 ва 1995—1997 — президенти Конгресси миллии Эквадор. .

Президент
---------

Дар натиҷаи бӯҳрони сиёсие, ки дар натиҷаи импичмент ба президент Букарам ба вуҷуд омадааст, 6 феврали соли 1997, Аларкон аз ҷониби Конгресси Миллӣ ба ҷои ноиби президент Розалия Артеага, сарқонуни мавҷударо сарфи назар карда, президент таъин карда шуд; Пас аз се рӯз ӯ ин вазифаро супорид, аммо 11 феврал бо дастгирии артиш боз ин вазифаро гирифт. Дар интихоботи президентии соли 1998 ӯ номзадии худро пешбарӣ накард.

Соли 1999 бо иттиҳоми фасод боздошт шуд, вале ба зудӣ раҳо шуд. 

Вай дар як сол аз ҳукумати Эквадор ба маблағи 38.800 доллар нафақаи якумра мегирад.

Эзоҳ
----

1. ↑  Munzinger Personen (нем.)
2. ↑  16 aspiran diputación por Pichincha(пайванди дастнорас — *таърих*). 20 ноябри 2014 санҷида шуд. Баргирифта аз сарчашмаи аввал 29 ноябри 2014.
3. 1 2  Fabián Alarcón Rivera. 28 марти 2022 санҷида шуд. Баргирифта аз сарчашмаи аввал 29 ноябри 2014.
Chemical element with atomic number 85Шаблон:SHORTDESC:Chemical element with atomic number 85**Script error: The function "infobox" does not exist.**



АстатАстат
**Астат** (лот. Astatin) **At**, унсури кимиёвии гурӯҳи VII ҷадвали даврии Менделеев; мансуби галогенҳо. Рақами тартибиаш 85, массаи атомиаш 209,9871. Астат унсури радиоактив буда, дар табиат аз таҷзияи радиоактивии уран ҳосил мешавад. Мавҷудияти астатро соли 1870 олими рус Д. И. Менделеев пешгӯӣ карда, онро «экаиод» номида буд. Астати холисро соли 1940 олимони Донишгоҳи Калифорния (ИМА) Д. Корсон, К. Мак-Кензи ва Э. Сегре ҳангоми бо α-зар­раҳо бомбаборон кардани висмут ҳосил намуданд. Астат унсури ноустувор мебошад. Аз ин сабаб ба астат номи юнонии astatos – «ноустувор» дода шудааст. Зиёда аз 24 изотопи астат маълум аст. Дарозумртарин изотопи астат – **210****At** (давраи нимкоҳишаш 500 дақиқа) мебошад. Астат унсури ниҳоят камёфт аст. Моддаи филиззии сиёҳи кабудтоб, ҷилои филиззӣ дорад; ҳарорати гудозишаш **300°С**; ҳарорати ҷӯшишаш **360°С**. Соли 1953 кимиёдонҳои амрикоӣ Э. Ҳайд ва А. Гиорсо изотопи **219****At**-ро аз таркиби франсий ҷудо карданд. Хосияти кимиёвии астат ба йод ва полоний монанд мебошад. Монанди йод дараҷаҳои оксидшавии аз – 1 то + 7 дорад. Ҳангоми гарм кардан якбора ба буғ табдил меёбад. Дар об ҳал намешавад, дар аксар ҳалкунандаҳои органикӣ ҳал мешавад. Хосиятҳои филиззии астат назар ба хосиятҳои ғайрифилиззӣ бештаранд (он марбути сохти электронии атом мебошад). Астат ба осонӣ оксид мешавад. Намаки дучандаи йодиди астату сезий **CeAsI2**, астиди нуқра **AtAg** ва астиди ноустувори ҳидроген **AtH** ҳосил карда шудаанд. Пажӯҳишҳо нишон доданд, ки астат монанди йод дар ғадуди сипаршакл ҷой дорад. Истифодаи изотопи **211****At** барои муолиҷаи бемории ҷоғар назар ба изотопи радиоактиви йод **131****I** муфидтар аст.

Адабиёт
-------

* Популярная библиотека химических элементов. Т. 2. - М. 1983;
* Шретер В. (ва дигарон). Химия. - М. 1989;
* Идрисов Т. Химияи аносир (элементҳо). - Душанбе, 2004.

Инҷоро ҳам бингаред
-------------------

* Ҷадвали даврии элементҳои химиявӣ

 
Викианбор маводҳои вобаста ба мавзӯи 
***Астат*** дорад

Адабиёт
-------

* Астат / Т. Идрисов // Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.
**Ассимилятсия**, **якҷошавӣ** — дар маъданшиносӣ (петрография), раванди таъсири мутақобили магма ва ҷинсҳои атроф. Дар натиҷаи ассимилятсия магма ҷинсҳои атрофро қисман ё пурра ҳал карда, таркиби худро тағйир медиҳад. Пайдоиши габбро ва диоритҳо дар қисми канории интрузияҳои гранит, ки дар табақаи оҳаксангҳо ҷойгиранд, мисоли раванди ассимилятсия мебошанд.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Миловский А. В. Минералогия и петрография. Москва, 1982;
* Логвиненко Н. В. Петрография осадочных пород. Москва, 1967.

Сарчашма
--------

* Ассимилятсия // Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.
**Астма** — хурӯҷи нафастангӣ. Ба сабаби танг шудани равзани бронхҳо (ниг. Зиқи нафас) ё чун зуҳуроти иллати дил (ниг. Зиқи дил), баъзан аз чанд иллат ба вуҷуд меояд. Астма ҳолатест, ки ба он ёрии ниҳоят таъҷилии тиббӣ зарур мебошад. Ҳангоми хурӯҷи ҳама навъҳои астма беморро озод (бо пойҳои овезон) шинондан ва ҳавои тоза додан сабукӣ меоварад. Доруҳои зидди астмаро танҳо бо маслиҳати духтур истеъмол бояд кард.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Астма // Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.


|  |  |
| --- | --- |
|  | Феҳристи маъноҳои калима ё ибора бо пайвандҳо ба мақолаҳои дахлдор.Агар шумо ба инҷо аз матни мақолаи дигари Википедия равона шудед, лутфан, баргардед ва пайвандро дақиқ созед, то вай пайванди лозимаро нишон диҳад. |
**Астармола** (лот. Scrophularia heucheriiflora) — гиёҳест худрӯй.

Тавсифоти гиёҳшинохтӣ
---------------------

Пояаш рост (то 80 см қад мекашад), пашмакдор. Баргаш дарозрӯя (6-13 см), думчадор. Хӯшагулаш туғшакл (дарозиаш 10-60 см). Гулаш майда, сабз. Ғӯзааш дарозрӯя (7-9 мм), нӯгтез, сертухм. Тухмаш ҷигарранги баланд. Моҳҳои март-май гул карда, май-июн тухм мебандад. Астармола маъмулан дар минтақаи ҷангалзори дарахтони паҳнбарг, арчазор, нишебиҳои хокии куҳ, замини партов (к. Мевағул, қаторкуҳҳои Зарафшон, Ҳисору Дарвоз, мавзеъҳои Тоҷикистони Ҷанубӣ; 1600—2000 м баландтар аз сатҳи баҳр) мерӯяд.

Хосиятҳои шифоӣ
---------------

Астармола гиёҳи доруист. Табибони халқӣ онро чун давои талхарон ва барои табобати сил, тарбод ва омос тавсия медиҳанд. Ҷӯшоби астармоларо подзаҳр мешуморанд. Астармола рустании заҳрнок аст. Аз он моли майда, махсусан гӯсфанд бештар зиён мебинад. Ҳайвони бемор камиштиҳо, нафасгириаш тез,аъзои ҳозима ва гурдааш озурда мешавад, баъзан пешобаш хунолуда мегардад. Аломатҳои заҳролудӣ, маъмулан, баъди 3-5 шаборӯз барҳам мехӯранд. Баъзе навъҳои астармола (S. pamiroalaica, S. tadshicorum) низ дорои чунин хусусиятҳоянд. Дар таркиби баргу пояи астармола алкалоидҳо (0,01-0,18 %), гликозидҳо (0,5-2 %), сапонинҳо (10-22,5 %), флавоноидҳо (4,4-5,5 %), кумаринҳо (умбеллиферон, скополетин ва ғайра), иридоидҳо ва ғайра мавҷуданд.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Астармола // Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.
**АССИСТЀНТ** (лот. **Assistentis** – ҳузурдошта, ёвар), 1) ёвар дар фаъолияти омӯзгорӣ, таҳсилотӣ, коргардонӣ, эҷодӣ ва ғайра. Ассисент дар мактабҳои олӣ таҳти роҳбарии профессор ё дотсент машғулиятҳои лабораторӣ, амалӣ ва семинарӣ анҷом медиҳад, дар гирифтани имтиҳон ёрӣ мерасонад ва дар корҳои илмию таҳқиқотии кафедра ширкат менамояд; дар мактаби миёна – ёвари имтиҳонгиранда; дар беморхона – ёвари духтуре, ки ҷараёни бемориро назорат ме­кунад; дар кино, театр, телевизион, радио – ёвари коргардон, оператор ва ғайра 2) Дар мактабҳои олӣ ассисент вазифаи штатӣ, унвони якуми илмӣ буда, ба шахсе дода мешавад, ки маълумоти олӣ ва лаёқати кори илмию омӯзгорӣ дорад. 3) Ду посбони фахрӣ, ки дар назди парчамбардор меистанд.

Адабиёт
-------

* Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — 664 с. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.

* Луғати мухтасари истилоҳоти педагогика. Душанбе, 1988.
**Инқилоби рақамӣ** (англ. Digital Revolution) — гузариши густурда аз технологияҳои аналогӣ ба рақамӣ, ки дар солҳои 1980 оғоз шуда, дар даҳсолаҳои аввали асри 21 идома дорад; дигаргуниҳои куллӣ, ки бо паҳншавии васеи технологияҳои иттилоотию коммуникатсионӣ, ки дар нимаи дуюми асри 20 оғоз ёфта, ба заминаҳои инқилоби иттилоотӣ табдил ёфтанд, ки дар навбати худ равандҳои ҷаҳонишавӣ ва иқтисодиёти баъдисаноатиро муайян карданд. Қувваҳои асосии пешбаранда ин истифодаи васеъи технологияҳои ҳисоббарорӣ, пеш аз ҳама компютерҳои шахсӣ, воридшавии ҳамаҷонибаи Интернет ва истифодаи васеи дастгоҳҳои алоқаи шахсии сайёр мебошанд.

Аз ҷиҳати миқёси дигаргунсозӣ баъзан бо инқилоби аграрии давраи неолит ва инқилоби саноатии асрҳои 18—19 муқоиса карда мешавад; дар заминаи ақидаҳо оид ба инқилоби дуюми саноатии нимаи дуюми асри 19 – ибтидои асри 20 онро баъзан **Инқилоби сеюми саноатӣ** меноманд  .

Эзоҳ
----

1. ↑  
*Алексей Комиссаров.* Четвёртая промышленная революция. *Ведомости, № 3938* (14 октябри 2015). 4 ноябри 2015 санҷида шуд.

Адабиёт
-------

* *Рифкин дж.* Третья промышленная революция: Как горизонтальные взаимодействия меняют энергетику, экономику и мир в целом = The Third Industrial Revolution: How Lateral Power Is Transforming Energy, the Economy, and the World. — М.: Альпина нон-фикшн, 2014. — 410 с. — 3,500 экз. — ISBN 978-5-91671-332-9.

Пайвандҳо
---------

* Инқилоби рақамӣ (ҷадвал), Стивен Э. Шоенхер, 2004(англ.) )
* Инқилоби рақамӣ / Технопедия(англ.) )

Ҳамчунин нигаред
----------------

* Инқилоби компютерӣ
**Хатои Lua: bad argument #2 to 'formatDate': invalid timestamp 'ноябр 2018'.**



БАСИРӢ (форсӣ:بصیری) Нуриддин (с. таваллуд. ва вафот номаълум), шоири тоҷик (асри 16). Бобои модарии тазкиранигор Мутрибии Самарқандӣ. Басирӣ бо вуҷуди нобино будан дар доираи адабии давраш дар Самарқанд обрӯю эътибор ва нуфузи зиёд дошт. Мувофиқи маълумоти Мутрибӣ (асари «Хотирот»), Б. аксаран шеърҳояшро дар хобаш мегуфтааст. Аз фарзандонаш хоҳиш мекардааст, ки шеърҳояшро бинависанд. Намунаҳои ашъораш дар тазкираҳову баёзҳо сабт гардидаанд. Абёти зерин аз ӯянд:

Чун бози сафед дар шикорем ҳама,

Бо нафсу ҳавои хеш ёрем ҳама.

Фардо, ки зи пеш пардаҳо бардоранд,

Маълум шавад, ки дар чӣ корем ҳама.

```
      - - -
```

Эй дил , ту даме ба айб субҳон нашудӣ

В-аз кардагуноҳи худ пушаймон нашудӣ.

Суфӣ шудию муҳтасибу донишманд,

Ин ҷумла шудӣ, вале мусулмон нашудӣ.

Адабиёт
-------

مطربئ سمرقندی. خاطرات مطربی. کراچی، ۱۹۷۷

Адабиёт
-------

* Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — 664 с. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.