recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Умедҷон Қудратуллоевич Саъдуллоев** (4 январи соли 1982, шаҳри Ваҳдат) — номзади илмҳои филология, дотсенти кафедраи таърихи забон ва типологияи факултети филологияи Донишгоҳи миллии Тоҷикистон.

Зиндагинома
-----------

Умедҷон Саъдуллоев 4 январи соли 1982 дар деҳаи Ромити ҷамоати деҳоти Ромити шаҳри Ваҳдат таваллуд шуда, соли 2000-ум мактаби миёна, соли 2005 факултети филологияи Донишгоҳи миллии Тоҷикистонро хатм кардааст.
Пас аз хатми донишгоҳ ба сифати муҳаққиқи коромӯз дар кафедраи таърихи забон ва типология ба фаъолият шурӯъ кардааст. Рисолаи номзадиро дар мавзӯи «Хусусиятҳои луғавӣ ва маъноии «Футувватномаи султонӣ»-и Ҳусайн Воизи Кошифӣ» соли 2010 дифоъ намудааст.
Фаъолияти ҷамъиятию роҳбарӣ: солҳои 2008-2010 Раиси Шӯрои олимони ҷавони факултети филологияи ДМТ; солҳои 2010-2015 Раиси Шӯрои кураторони факултети филологияи ДМТ; аз соли 2015 то ҳол ҷонишини декани факултети филологияи ДМТ оид ба таълим мебошад.

Осор
----

Таҳия ва ба нашр омода намудани матни мукаммали «Футувватномаи султонӣ»-и Ҳусайн Воизи Кошифӣ. (бо ҳаммураттибӣ) – Душанбе, 2010. – 286 с; Вожаҳои муарраби тоҷикӣ дар «Қуръони маҷид». – Душанбе, 2011. – 56 с. (дастури таълимӣ); Муҳовараи тоҷикӣ-англисӣ-русӣ-арабӣ. (бо ҳаммуаллифӣ) -2012. – 183 с. (дастури таълимӣ); Хусусиятҳои луғавӣ ва маъноии «Футувватномаи султонӣ»-и Ҳусайн Воизи Кошифӣ. Душанбе, 2013. – 140 с. (монография).

Пайвандҳо
---------

* Роҳбарияти факултаи филологияи ДМТ(пайванди дастнорас)

Эзоҳ
----

1. ↑  Роҳбарияти факултаи филологияи ДМТ(тоҷ.). *www.philol.tnu.tj*. 24 май 2020 санҷида шуд.(пайванди дастнорас)
2. ↑  Кафедраи таърихи забон ва типология Умедҷон Қудратуллоевич Саъдуллоев(тоҷ.). *www......j*. 24 май 2020 санҷида шуд.
**Ҷадвали Пифагор**, ё ҳамчунин (**Ҷадвали карат**, **Ҷадвали зарб**) - ҷадвалест, ки дар сатр ва сутуни якумаш зарбкунандаҳо ва зарбшавандаҳо ва дар катакҳои мувофиқи сатр ва сутуни якум ҳосили зарб ҷой гирифтааст. Ин ҷадвал барои омӯзиши амали зарб ба мактаббачагон истифода бурда мешавад. 


| × | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 | 9 | 10 |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 1 | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 | 9 | 10 |
| 2 | 2 | 4 | 6 | 8 | 10 | 12 | 14 | 16 | 18 | 20 |
| 3 | 3 | 6 | 9 | 12 | 15 | 18 | 21 | 24 | 27 | 30 |
| 4 | 4 | 8 | 12 | 16 | 20 | 24 | 28 | 32 | 36 | 40 |
| 5 | 5 | 10 | 15 | 20 | 25 | 30 | 35 | 40 | 45 | 50 |
| 6 | 6 | 12 | 18 | 24 | 30 | 36 | 42 | 48 | 54 | 60 |
| 7 | 7 | 14 | 21 | 28 | 35 | 42 | 49 | 56 | 63 | 70 |
| 8 | 8 | 16 | 24 | 32 | 40 | 48 | 56 | 64 | 72 | 80 |
| 9 | 9 | 18 | 27 | 36 | 45 | 54 | 63 | 72 | 81 | 90 |
| 10 | 10 | 20 | 30 | 40 | 50 | 60 | 70 | 80 | 90 | 100 |

Ҷадвали зарб

|  |  |
| --- | --- |
| Алгебра | *Ин мақолаи нопурра аз алгебра мебошад.Шумо метавонед бо пурра кардани ин ба Википедия кумак кунед.* |
**Бонки ҳисоббаробаркуниҳои байналмилалӣ** — муассисаи байналмилалии молиявӣ, ки барои мусоидат намудан ба ҳамкории байналмилалии асъорӣ дар сатҳи бонкҳои марказии давлатҳои дар фаъолияти он ширкаткунанда таъсис ёфтааст.

Бонк соли 1930 аз ҷониби кишварҳои Белгия, Британияи Кабир, Олмон, Фаронса ва Итолиё ҳамчун бонк-ҳамоҳангсози ҳисобу китобҳои байналмилалӣ оид ба пардохтҳои репаратсияҳое, ки Шартномаи сулҳи Версал муқаррар намудааст, таъсис дода шудааст. Айни ҳол қароргоҳи бонк ҳамчун ҷамъияти саҳомии байналмилалӣ дар Базел буда, дар доираи ҳуқуқии Швейсария фаъолият дорад. Дар сармояи он ҳукуматҳои ҳамаи давлатҳои Аврупо (ба истиснои давлатҳое, ки пас аз пошхӯрии Иттиҳоди Шӯравӣ таъсис ёфтаанд) иштирок менамоянд. Намояндагони давлатҳои ИМА, Ҷопон ва Канада дар ҷаласаҳои ҳармоҳаи Раёсати БҲКБ ширкат меварзанд. Фаъолияти бонк ба таъсиси Клуби Базел, ки «ҷойи мулоқот»-и мусоид барои намояндагони сохторҳои гуногун мебошад, боис гардид. Клуби Базел ташаббускори бисёр созишномаҳои муҳимми байналмилалӣ дар соҳаи фаъолияти молиявӣ мебошад.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Бонки ҳисоббаробаркуниҳои байналмилалӣ / Ш. Раҳимзода // Боз — Вичкут. — Д. : СИЭМТ, 2014. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 3). — ISBN 978-99947-33-46-0.


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️  Гузариш ба унсури Викидода  Дар шабакаҳои иҷтимоъӣ | 
* Твиттер
* Инстаграм
* LinkedIn

 |
| Тасвир, видео ва садо | 
* YouTube

 |
| Фарҳангҳо ва донишномаҳо | 
* Большая датская
* Большая каталанская
* Большая норвежская
* Большая российская (старая версия)
* Большая российская (научно-образовательный портал)
* Большая советская (1 изд.)
* Кругосвет
* Britannica (онлайн)
* Universalis
* Швейцарский исторический

 |
| 

| Дар феҳристҳои китобшинохтӣ |
| --- |
| 
* BIBSYS: 90172621
* BNC: a11813878
* BNE: XX107927
* BNF: 118623487
* CiNii: DA01914340
* GND: 1003374-9
* ISNI: 0000 0004 0508 3773, 0000 0001 1188 4882
* J9U: 987007574558005171
* LCCN: n50081797
* LNB: 000141500
* NDL: 00259253
* NKC: kn20030425007
* NLA: 35722758
* NLG: 121714, 213550
* NUKAT: n00071630
* SUDOC: 02636025X
* VIAF: 133372529
* WorldCat VIAF: 133372529

 |

 |
Дар Википедия мақолаҳо дар бораи дигар шахсон бо номи Абдурозиқ мебошанд.
Дар Википедия мақолаҳо дар бораи дигар шахсон бо насаби Холиқов мебошанд.

**Абдурозиқ Холиқов** (тав. 17.12.1949, деҳаи Куҳдараи Роҳатии ноҳияи Ленин) — олим, номзади илмҳои физика ва математика (1983), дотсент (1988).

Зиндагинома
-----------

Солҳои 1966–1972 дар шуъбаи шабонаи факултети механика ва математикаи Донишгоҳи давлатии Тоҷикистон ба номи В.И. Ленин таҳсил кардааст. Солҳои 1972–1973 афсари Артиши Шӯравӣ, 1973–1978 ассистент, 1978–1981 аспирант, 1981–1985 муаллими калони кафедраи методикаи таълими математикаи Донишкадаи давлатии омӯзгории шаҳри Душанбе ба номи Т.Г. Шевченко буд. Солҳои 1985–1996 ҳамчун дотсенти кафедраи методикаи таълими математикаи Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи Садриддин Айнӣ, 1996–1999 дотсенти кафедраи алгебра ва назарияи ададҳои Донишгоҳи миллии Тоҷикистон кор кардааст. Аз соли 1999 дотсенти кафедраи математика ва информатика, раиси Комитети иттифоқҳои касабаи Донишкадаи иқтисодии Тоҷикистон мебошад. Оид ба масъалаҳои стреометрия, тадқиқ ва методикаи ҳалли онҳо кори илмӣ бурдааст. Муаллифи зиёда аз 35 номгӯи мақолаҳои илмию методӣ ва дастурҳои таълимию методӣ мебошад.

Осор
----

* Тағйири талаботи баъзе масъалаҳои геометрӣ ва тарзи ҳалли онҳо // Мактаби советӣ, 1981, №7; Тарзҳои гуногуни ҳалли масъалаҳо доир ба исбот // Мактаби советӣ, 1985,

№5.

* Геометрия (Китоби дарсӣ барои синфҳои 10–11, бо ҳаммуаллифӣ), Д. 2000;

Пайвандҳо
---------

* Энсиклопедияи Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи С. Айнӣ
Раҳмоналӣ Шарифов, д.и.т. профессор
**Раҳмоналӣ Ятимович Шарифов** — олим, бостоншинос ва таърихшиноси тоҷик, доктори илмҳои таърих (2018), профессор. «Аълочии маориф ва илми Тоҷикистон» (2016).

Зиндагинома
-----------

Раҳмоналӣ Шарифов 18 апрели соли 1960 дар деҳаи Саксанохур (ҳоло Куҳандиёр) – и ноҳияи Фархор Вилояти Кӯлоб, ҶШС Тоҷикистон таввалуд шудааст. Хатмкардаи мактаби миёнаи № 17 (ҳоло ба номи Ё.Бегов) ва факултаи таърихи ДДТ ба номи В. И. Ленин (1983). Ассистенти кафедраи таърихи Донишгоҳи омӯзгории шаҳри Кӯлоб (1983 – 1984). Шунавандаи Институти такмили ихтисоси фанҳои ҷамъиятии Донишгоҳи давлатии Тошканд (1985), коромӯзи кафедраи таърихи халқи тоҷик (1985 – 1986), муаллими мактаби № 17 – и шаҳри Душанбе (1987 – 1991), ҳамзамон унвонҷӯи кафедраи таърихнигорӣ ва манбаъшиносии факултети таърихи Донишгоҳи миллии Тоҷикистон, муаллими калони кафедраи Таърихи халқи тоҷики Донишгоҳи аграрии Тоҷикистон (1992 – 1998), дотсент (1998 –2000), мудири кафедраи таърихнигорӣ ва манбаъшиносӣ (2000–02), дотсенти кафедраи таърихи наву навини кишварҳои хориҷӣ (2003–2009), муовини декани факултети таърих оид ба таълим (2004 – 2009), мудири кафедраи таърихи дунёи қадим, асрҳои миёна ва бостоншиносӣ (2009–2016) Донишгоҳи миллии Тоҷикистон, ҳамзамон мушовир–бостоншинос дар Пружаи байналмиллалии ҳафриёти бостоншносии Миси Айнаки вилояти Лугари Ҷумҳурии исломии Афғонистон(2014–2015). Ҳоло декани факултаи таърихи Донишгоҳи миллии Тоҷикистон (аз 2016).

Фаъолияти илмӣ
--------------

Соли 1998 дар мавзӯи «Инъикоси таърихи халқи тоҷик, аҳди муғул дар таърихнигории Шӯравӣ» (солҳои 1218–1361) рисолаи номзадӣ ва соли 2018 дар мавзӯи "Таърихи маорифи асрии Афғонистон (солҳои 1919–1978)" рисолаи докторӣ дифоъ кард. Самтҳои асосии таҳқиқ: омӯзиши таърихи халқи тоҷик дар аҳди муғул; қиёси маорифи суннатӣ ва асрии Афғонистон, археологияи аҳди асри миёнаи барвақта.

Зери роҳбарии ӯ 2 нафар рисолаи номзадӣ дифоъ карданд. 

Иштирокчии форуми байналхалқии археологҳои ҷаҳон дар шаҳри Шанхайи Чин, маърузаҳо дар донишгоҳи Шимолу – ғарбии шаҳри Сяни кишвари Чин (2016, 2018) ва дар форуми байналмилалӣ "Наследие" Донишкадаи гуманитарии Донишгоҳи давлатии Новосибирск. (2018,2019), конфронси байналмилалии институти таърих ва маданияти модии АИ ФР дар шаҳри Санкт–Петербург. Бахшида ба 100 солагии бостоншинос В.М. Массон (2019) ва конфронси байналмилалии шаҳри Оши Ҷумҳурии Қирғизистон (соли 2019). Аъзои Шӯрои муҳаррирони журнали байналхалқии "Общество: философия, история и культура" Русия.

Муаллифи 3 китоби дарсӣ, 12 дастури таълимӣ–методӣ ва зиёда аз 40 мақолаи илмӣ.

Пайвандҳо
---------

* История современного образования в Афганистане (1919 -1978 гг.) Шарифов Рахмонали Ятимович диссертация
* [ Р.Я. ШАРИФОВ.СОСТОЯНИЕ СИСТЕМЫ ОБРАЗОВАНИЯ АФГАНИСТАНА В 1945-1959гг.НОМАИ ДОНИШГОҲ. УЧЁНЫЕ ЗАПИСКИ. 2017

, № 4 (53), 322 с.]

Эзоҳ
----

1. ↑  Роҳбарият Шарифов Раҳмоналӣ Ятимович(тоҷ.). *historical.tnu.tj* (2023). 11 сентябри 2023 санҷида шуд.
2. ↑  Роҳбарият Шарифов Раҳмоналӣ Ятимович(тоҷ.). *historical.tnu.tj* (2023). 11 сентябри 2023 санҷида шуд.
**Манзура Тоҷиддин Мадатзода** (тав. 25.03.1971, шаҳри Кӯлоб) — омӯзгор, номзади илмҳои педагогика, дотсент. Дорандаи нишонҳои Аълочии маорифи Тоҷикистон, Аълочии фарҳанги Тоҷикистон ва медали «Хидмати шоиста» (2020)

Зиндагинома
-----------

Манзура Мадатзода хатмкардаи факултаи математикаи Донишгоҳи давлатии омӯзгории шаҳри Кӯлоб ба номи А. Рӯдакӣ (1992) ва Донишгоҳи аграрии Тоҷикистон (2013). Фаъолиятро ба ҳайси омӯзгори фанни математика дар МТМУ № 48-и ноҳияи Муъминобод оғоз намуда, то соли 1995 дар муассисаи зикршуда кор кардааст. Аз рӯи ҳамин ихтисос давоми солҳои 1995 – 2000 дар МТМУ № 60-и шаҳри Душанбе, солҳои 2000 - 2004 дар литсей - 356 интернати президентӣ барои кӯдакони болаёқати Ҷумҳурии Тоҷикистон кор кардааст. Солҳои 2004 - 2005 ҷонишини директор, директори гимназияи «Сарпараст», 2005 - 2006 директори МТМУ № 94-и шаҳри Душанбе, 2006 – 2011 муовини раиси ноҳияи Синои ш. Душанбе, 2011 - 2015 директори литсей - интернати президентӣ барои кӯдакони болаёқати Ҷумҳурии Тоҷикистон, 2015-2018 мудири шуъбаи магистратураи ДДОТ ба номи С. Айнӣ, 2018-2021 дар вазифаи декани факултети таҳсилоти томактабӣ ва ибтидоӣ дар Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи Садриддин Айнӣ фаъолият дошт. Бо нишонҳои Аълочии маорифи Тоҷикистон, Аълочии фарҳанги Тоҷикистон ва медали Хизмати шоиста (2020) қадр шудааст.

Осор
----

* Шеваҳои фаъолсозии талабагон дар омӯзиши дарс. Д. 2019;
* Муносибати босалоҳият дар таълим ва нақши он дар системаи таҳсилоти миллӣ. Д.2020;
* Одамиро тарбият то одамият мебарад. Д. 2021;
* Зан-модар ва мақоми он дар замони соҳибистиқлолии Тоҷикистон. Д. ЭР-граф, 2021.

Пайвандҳо
---------

Энсиклопедияи Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи С. Айнӣ
**Шарофат Мамадамбарова** (тав. 1.06.1954, шаҳри Хоруғи ВМКБ), забоншинос, номзади илмҳои филология (1990), дотсент (1992).

Зиндагинома
-----------

Соли 1976 шуъбаи англисии факултети забонҳои хориҷии  Донишкадаи давлатии омӯзгории шаҳри Душанбе ба номи Т.Г. Шевченкоро хатм кардааст. Солҳои 1976–1982 муаллими кафедраи типологияи муқоисавии факултети забонҳои хориҷии донишкадаи омӯзгории пойтахт, 1983–1987 аспиранти Донишгоҳи давлатии Тоҷикистон ба номи В.И. Ленин , 1987–1990 муаллим, 1990–1993 муаллими калони кафедраи фонетика ва лексикаи забони англисии факултети забонҳои хориҷии Донишкадаи давлатии омӯзгории ш. Душанбе ба номи Қандил Ҷӯраев, инчунин муовини декани факултет оид ба корҳои тарбиявию сиёсӣ буд. Солҳои 1993–2000 дар  Донишгоҳи давлатии шаҳри Хоруғ ба номи М. Назаршоев дар вазифаҳои мудири кафедраи забонҳои хориҷӣ, декани факултети таърих ва муовини ректор оид ба равобити хориҷӣ, ҳамзамон солҳои 1999-2000 ҳамчун сарвари маркази Барномаи «Инсоншиносӣ» дар  Донишгоҳи давлатии шаҳри Хоруғ ба номи М. Назаршоев кор кардааст. Аз соли 2000 ҳамчун мутахассис ва айни ҳол роҳбари Барномаи «Инсоншиносӣ»-и Оғохон дар Донишгоҳи Осиёи Марказӣ дар шаҳри Душанбе фаъолият мекунад. Дар муддати зиёда аз 30 соли фаъолияти омӯзгориаш дар донишгоҳи омӯзгорӣ, Донишгоҳи давлатии шаҳри Хоруғ ва ҳамчунин сарвари Барномаи «Инсоншиносӣ» садҳо мутахассисони маълумоти олидорро аз рӯи ихтисоси забони англисӣ ва фанҳои байнисоҳавии гуманитарӣ тайёр намудааст. Солҳои 1992 ва 2005 дар донишгоҳҳои Ҷорҷ Таун ва Ҷордҷиаи ИМА ҳамчун муҳаққиқ ба тадқиқоти илмӣ машғул буд. Солҳои 1994–1995 дар таҳияи маҷмӯаи «Ахлок ва Маърифат» барои кӯдакони синни томактабӣ ва синфҳои поёнӣ ширкат намудааст. Дар конференсияҳои мухталифи сатҳи ҷумҳуриявӣ ва байналмилалӣ (Қирғизистон, ИМА, Канада) бо маърӯзаҳо баромад кардааст. Солҳои 1974-1976 вакили Комитети иҷроияи ноҳияи Октябри (имрӯза И. Сомонӣ) шаҳри Душанбе, 1997-1999 вакили Комитети иҷроияи шаҳри Душанбе интихоб шуда буд.

Ҷоизаҳо
-------

Бо ифтихорномаҳои донишгоҳи омӯзгорӣ ва Донишгоҳи давлатии шаҳри Хоруғ сарфароз карда шудааст.

Осор
----

* Первые переводы «Гулистан»-а Саади на английском языке (ХIХ в), Д. 1987;
* Саади на альбионе славы, Д. 1990.

Пайвандҳо
---------

Энсиклопедияи Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи С. Айнӣ
бинои донишгоҳ
**Донишгоҳи Корча "Фан С. Ноли"** як донишгоҳи давлатӣ дар шаҳри Корсаи Албания мебошад. Мувофиқи маълумоти ташкилоти мустақили давлатии *Agjencia e Sigurimit të Cilësisë në Arsimin e Lartë* *(Агентии кафолати сифати таҳсилоти олӣ)*, он беҳтарин донишгоҳи давлатӣ дар Албания дар соли 2017 — дар якҷоягӣ бо Донишгоҳи тиббии Тирана ҳисобида шуд. 

Донишгоҳ аз *Донишкадаи кишоварзии Корча*, ки соли 1971 таъсис ёфтааст, ба вуҷуд омадааст. Соли 1974 он бо филиали маҳаллии омӯзишгоҳи педагогӣ, дар аввал танҳо мактаби шабона муттаҳид карда шуд. Дар соли 1994 номи Фан С.Ноли ба вай часпида шуд. 

Донишгоҳ дорои факултетҳои табиатшиносӣ ва гуманитарӣ, педагогика ва филология, кишоварзӣ ва иқтисод мебошад; мактаби тиббӣ низ вобаста карда шудааст. 

Донишгоҳ узви шабакаи донишгоҳҳои Балкан мебошад .

Пайвандҳо
---------

* Вебсайти расмии Донишгоҳи Корча Бойгонӣ шудааст 24 май 2019  сол. (албанӣ, англисӣ)

Эзоҳ
----

1. ↑  *Akreditimi, si renditen 12 universitetet publike - Bota Sot*.
2. Members(англ.). *Balkan Universities Association* (2019). 8 сентябри 2019 санҷида шуд.
**Субҳонқул Раҳмонқулзода Мавлонӣ** (тав. 7.10.1944, ш. Панҷакент) — олим, номзади илмҳои геология ва минералогия (1976), дотсент (2007).

Зиндагинома
-----------

Солҳои 1960–1966 дар факултети табиатшиносии Донишгоҳи давлатии Тоҷикистон ба номи В.И. Ленин таҳсил кардааст. Солҳои 1966–1967 муаллими донишгоҳи мазкур, 1968–1970 аспиранти Институти геологияи Академияи илмҳои ИҶШС, 1970–1990 ходими калони илмӣ ва котиби илмии Институти илмӣ-тадқиқотии нафту гази умумиҷумҳуриявӣ, 1990–1996 мудири лабораторияи иттиҳодияи нафту гази «Тоҷикнефт» буд. Аз соли 2007 то ба имрӯз дотсенти кафедраи геоэкологияи Донишкадаи давлатии омӯзгории ш. Душанбе ба номи Т. Г. Шевченко мебошад. Муаллифи зиёда аз 50 номгӯи мақолаву тадқиқотҳои илмӣ мебошад, ки дар онҳо масъалаҳои ликологӣ, шароитҳои пайдошавии қабатҳои юраи поён ва миёна дар ҷанубу ғарбии қаторкӯҳҳои Ҳисор, ҷойгиршавии конҳои нафту газ дар Тоҷикистон баррасӣ шудаанд.

Ҷоизаҳо
-------

Нишони «Зарбдори меҳнати комунистӣ» (1980).

Осор
----

* Верхнетриасовая кора выветривания – самостоятельный объект поиска месторождений нефти и газа // Труды ТО ВНИИмгни, 1984, вып. 62;
* Оиди баъзе тартиботҳои пайдоиши минералҳои таҳшинии Юра ва бӯри ҳавзаи Тоҷик // Доклад Академии Наук СССР, 1978, № 5.

Пайвандҳо
---------

* Энсиклопедияи Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи С. Айнӣ
*
**Маликасрор Замонович Замонов**  (тав. 12.02.1954, н.Мастчоҳ) — олими риёзиёт, номзади илмҳои физика математика (1986), дотсент (1995). Узви вобастаи Академияи муҳандисии Ҷумҳурии Тоҷикистон (2004)

Зиндагинома
-----------

Маликасрор Замонов маълумоти ибтидоиро дар мактаби миёнаи № 4-и ноҳияи Мастчоҳ гирифта, баъди хатми мактаби миёна соли 1971 ба факултаи механикаю математикаи Донишгоҳи давлатии Маскав (МГУ) ба номи М. Ломоносов дохилшуда, соли 1976 онро бомуваффақият хатм намудааст. Баъди хатми донишгоҳ ба Пажуҳишгоҳи риёзиёти  Академияи миллии илмҳои Ҷумҳурии Тоҷикистон барои таҳқиқоти илмӣ ба шуъбаи мубодилаҳои дифферентсиалӣ ва таҳлил дар соҳаи назарияи спектралии операторҳо ба кор машғул шуд. Аз соли 1978 то соли 1980 таҳқиқоти илмиро дар Донишгоҳи давлатии Москва давом дода, ба аспирантура дохил шуд. Дар мавзуи «Операторҳои якченакии охирсоҳа ва беохирсоҳаи Дирак» рисолаи илмӣ дифоъ намуд. Дар пажӯҳишгоҳи номбурда аз соли 1976 то соли 2008 дар вазифаҳои лаборанти калон, ходими хурди илмӣ, ходими калонӣ илмӣ, мудири шуъба ва ноиби директор оид ба илм фаъолият намудааст. Дар солҳои 2004 – 2008 мудирии кафедраи фанҳои амалӣ-табиии Донишгоҳи муосири Тоҷикистону Русияро низ ба уҳда дошт. Аз сентябри соли 2008 дар Донишгоҳи славянии Русияву Тоҷикистон ба сифати омӯзгори калон фаъолити илмию омӯзгори оғоз намуд, дар солҳои 2015 – 2017 вазифаи мудири кафедраи "Иттилоот ва системаҳои иттилоотӣ» ин донишгоҳро иҷро мекард. Аз соли 2006 узви вобастаи "Академияи Байналхалқии илмҳои иттилоот, раванд ва технологияҳои иттилоотӣ» мебошад. Ҳоло дар Донишгоҳи славянии Русияву Тоҷикистон ба ҳайси дотсент ва дар факултети ТИК- и Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи Садриддин Айнӣ ба сифати ҳамкор ифои вазифа дорад.

Нигаред низ
-----------

* Российско-Таджикский (Славянский) университет: вчера, сегодня, завтра. 1996—2016. — Душанбе, 2016.

Эзоҳ
----

1. ↑  Факультет управления и информационных технологий/ Состав кафедры Маликасрор Замонович Замонов
Оромгоҳи **Владимир Илйич Ленин** — ёдгории меъморӣ, мақбара дар Майдони Сурхи Москва, (назди девори қасри Кремл). Дар толори мотами он тобут бо ҷасади мумиёшудаи Владимир Ленин нигоҳ дошта шудааст. Ҳангоми тантанаҳо (намоишҳо, ваъзҳо, парадҳо ва ғайраҳо) Мавзолейро ба сифати минбари давлатӣ истифода мебаранд. 26 январи соли 1924 Съезди 2-юми советҳои Иттиҳоди Шӯравӣ дар маҷлиси мотам қарори КИМ-и Иттиҳоди Шӯравиро дар хусуси бунёди Мавзолей тасдиқ кард. То 27-январ Мавзолейи муваққатии чӯбӣ (тибқи лоиҳаи меъмор А.В Щусев), ки шакли мукааби аҳромӣ ва ду илҳоқия дошт, сохта шуд. Илҳоқияҳо вазифаи даромаду баромадҳоро адо мекарданд. Толори мотам дар умқи 3 м (дохили толор мувофиқи тасвирҳои рассом И. И. Нивински, ки таносуби рамзии рангҳои сиёҳу сурхро моҳирона ба кор бурдааст, оро ёфта буд) бунёд гардида, соати 16°° тобуту ҷасади доҳӣ дар он ҷой дода шуданд. Дар давоми якуним моҳи аввал зиёда аз 100 ҳазор нафар одамон ба зиёрати доҳӣ омаданд.

Эзоҳ
----

1. ↑  archINFORM (нем.) — 1994.
2. ↑  Постановление Совета Министров РСФСР № 1327 от 30.08.1960

Сарчашмаҳо
----------

* Обсуждение перезахоронения тела Ленина
**Шариф Ҳамид Самӣ** — ходими давлатии тоҷик. Иҷрокунандаи вазифаи Раиси ноҳияи Исмоили Сомонии шаҳри Душанбе (аз 12 январи соли 2017 то 11 январи 2023)

Зиндагинома
-----------

Шариф Ҳамид Самӣ 22 апрели соли 1957 дар Ҷумҳурии Тоҷикистон таваллуд шудааст, миллаташ тоҷик, маълумоташ олӣ.
Соли 1979 Донишгоҳи техникии Тоҷикистон ба номи академик Муҳаммад Осимиро бо ихтисоси муҳандиси барқ ва соли 2006 Академияи хидмати давлатии Россияро бо ихтисоси идоракунии давлатӣ ва маҳаллӣ хатм намудааст.
Фаъолияти кориашро соли 1979 дар Идораи махсуси «Гидроспетсстрой» дар ноҳияи Данғара ҳамчун Челонгари барқи дараҷаи 1-ум оғоз намуд, то соли 1995 дар вазифаҳои механики азнақббарории ҳамин идора, муҳандис, муҳандиси калон, иҷрокунандаи вазифаи сардор, ҷонишини сардор, сардори Идораи сайёри махсуси механиконидашудаи № 42-и Ширкати «Тоҷик-ирмонтаж», ноҳияи Данғара фаъолият намудааст.
Солҳои 1995—1999 Муовини аввали раиси шаҳри Қӯрғонтеппа буд.
Солҳои 1999—2002 дар вазифаҳои Муовини Раиси Ширкати давлатии саҳҳомию ҳолдингии «Барқи Тоҷик» ва Муовини Вазири энергетикаи Ҷумҳурии Тоҷикистон фаъолият намудааст.
Солҳои 2002—2005 Раиси шаҳри Нораки вилояти Хатлон ва солҳои 2005—2006 Раиси ноҳияи Фирдавсии шаҳри Душанбе буд.
Солҳои 2006—2009 дар вазифаҳои Раиси Ширкати Саҳҳомии Холдингии Кушодаи «Барқи Тоҷик» ва солҳои 2009—2010 Директори Нерӯгоҳи барқии обии Норак ба номи Турсун Ӯлҷабоев кор кардааст.
Аз соли 2010 то соли 2014 ба ҳайси Раиси шаҳри Қӯрғонтеппаи вилояти Хатлон фаъолият намудааст.
Аз 21 феврали соли 2014 то 12 январи соли 2017 Директори Муассисаи давлатии "Мудирияти минтақаи зериобшавандаи Нерӯгоҳи барқи обии «Роғун» буд.
Бо Фармони Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон аз 12 январи соли 2017 иҷрокунандаи вазифаи Раиси ноҳияи Исмоили Сомонии шаҳри Душанбе таъйин гардида то 11 январи соли 2023 дар ин вазифа буд.

Эзоҳ
----

1. ↑  Указы Президента Республики Таджикистан | НИАТ "Ховар" (ru-RU). 11 январи 2023 санҷида шуд.
2. ↑  Тағйироти кадрӣ дар ҳайати роҳбарии мақомоти иҷроияи маҳаллии ҳокимияти давлатӣ дар шаҳри Душанбе
**Ширин Амонзода** (*Амонова Ширин Шодиевна*; тав. 5 феврали 1978, Душанбе, ҶШС Тоҷикистон) — забоншинос, номзади илмҳои филология (2004). Барандаи Ҷоизаи давлатии ба номи Исмоили Сомонӣ (2008).

Зиндагинома
-----------

Ширин Амонзода солҳои 1994—1999 дар факултети забонҳои хориҷии Донишкадаи давлатии омӯзгории Душанбе ба номи Қ. Ҷӯраев таҳсил намуда, онро бо дипломи аъло хатм намудааст.

Фаъолияти корӣ
--------------

Фаъолияти кориашро соли 1999 дар кафедраи методикаи таълими забони хориҷии донишгоҳи омӯзгорӣ шурӯъ намудааст. Солҳои 1999—2001 аспиранти донишгоҳи номбурда буд. Солҳои 2001—2002 дар Созмони Байналмилалии Муҳоҷирати СММ, 2002—2004 дар Кумитаи Шветсиягӣ оид ба Афғонистон, 2004 дар Комиссарияти Олии кор бо паноҳандагони СММ, 2005 дар Намоишгоҳи Байналмилалии ЭКСПО-2005 Ҷопон ва аз соли 2006 инҷониб дар Раёсати робитаҳои иқтисодии хориҷии Вазорати рушди иқтисод ва савдои Ҷумҳурии Тоҷикистон кор мекунад. То ба имрӯз дар кафедраи типологияи муқоисавӣ ва забони англисии факултети забони англисии Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи Садриддин Айнӣ ба ҳайси ҳамкор фаъолият мекунад. Аз 3 ноябри 2020 то 5 январи 2023 дар вазифаи Вазири меҳнат, муҳоҷират ва шуғли аҳолии Ҷумҳурии Тоҷикистон кор кардааст.

Фаъолияти илмӣ
--------------

Муаллифи якчанд мақолаҳои илмӣ ва як монография мебошад, ки дар онҳо масъалаҳои равобити адабиёти тоҷик бо адабиёти ғарб, бахусус адабиёти англисро мавриди тадқиқ ва омӯзиш қарор додааст.

Ҷоизаҳо
-------

Барандаи ҷоизаи давлатии ба номи Исмоили Сомонӣ (2008) мебошад.

Осор
----

* Фирдавсӣ ва «Шоҳнома»-и ӯ дар Англия ва Амрико, Д. 2009.

Эзоҳ
----

1. ↑  Указы Президента Республики Таджикистан | НИАТ "Ховар" (ru-RU). 5 январи 2023 санҷида шуд.

Пайвандҳо
---------

* Энсиклопедияи Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи С. Айнӣ
**Светлана Яъқубовна Балхова** (Мухторова) (21.09.1946, Душанбе) — доктори илми филологӣ (1992), профессор (1996).

Зиндагинома
-----------

Светлана Яъқубовна Балхова шуъбаи англисии факултаи забонҳои хориҷии ДДО ба номи Т.Г. Шевченкоро соли 1969 хатм карда, дар ҳамин ҷо ба фаъолият шурӯъ намуд, минбаъд вазифаҳои муаллим, муаллими калон, дотсенти кафедраҳои типологияи муқоисавӣ ва лексикаи забони англисӣ, фонетика ва лексикаи забони англисиро адо кардааст. Солҳои 1996-2004 ноиби ректори Донишгоҳи славянии Русияву Тоҷикистон оид ба робитаҳои байналмилалӣ, 2005-2011 профессори кафедраи забони англисии Донишкадаи давлатии забонҳои Тоҷикистон ба номи С. Улуғзода буд. Аз соли 2011 профессори кафедраи забоншиносии филиали Университети давлатии Маскав дар Душанбе мебошад.
Ба омӯзиши муқоисавии забонҳои тоҷикию англисӣ шуғл варзида, сари он беш аз ҳафтод таълифот дар нашрияҳои соҳавии ҷумҳурӣ ва хориҷ аз он чоп кардааст. Бо омӯзиши адабиёти Амрико низ таваҷҷуҳ намудааст.

Осор
----

Сравнительно-сопоставительный анализнеопределенного артикля «ан (а)» в английском языке и морфемы «-е» в таджикском языке. – Ленинград, 1980;Таджикские эквиваленты английского артикля. – Д. 1981; Очеркҳо оид ба типологияи забони англисӣ ва тоҷикӣ. – Д. 1984 (ҳаммуаллиф); Краткий конспект лекции по амерканской литературе. – Д. 1987; Конспекти мухтасари адабиёти Америка. Васоити таълим Д. 1987; Очеркҳо оид ба типологияи муқии забонҳои англисӣ ва тоҷикӣ. – Д. 1988 (ҳаммуаллиф); Типология полпредикативности. Лингвистические исследования. – М. 1989; Очерки по сравнительной типологии англиского и таджикского языков. – Д. 1989; Типология сложной предикативности на материале современного литературного таджикского и англиского языков. – Д. 1990; Очеркҳо оид ба типологияи муқосавии забонҳои англисӣ ва тоҷикӣ. – Д. 1990 (ҳаммуаллиф); Типология полипредикативности: Дисс…доктора филол. наук. – Санкт-Петербург, 1991; Типология сложной предикативности. – Д. 1991; Типологическое исследвание простого предложения (на материале английского и таджикского языков). – Д. 1991.

Ҳамчунин нигаред
----------------

* Олимони Донишгоҳи славянии Русияву Тоҷикистон

Эзоҳ
----

1. ↑  Арбобони илми тоҷик (асри ХХ-аввали асри ХХI) / Муаллиф-мураттиб Ёрмуҳаммади Сучонӣ. – Душанбе, 2017. – С. 75
2. ↑  «Российско-Таджикский (славянский) университет» (в одном томе). Энциклопедия./ Главный редактор М.С.Имомов. - Душанбе, 2011. - 386 стр. 26 августи 2017 санҷида шуд. Баргирифта аз сарчашмаи аввал 12 апрели 2017.
**Абуабдуллоҳи Хоразмшоҳ** (форсӣ:  ابوعبدالله خوارزمشاه‎; ? — 996) — фармондори Абевард дар замони Нӯҳ ибни Мансур.

Аз ривояти муаррихони асримиёнагӣ бармеояд, ки Абуабдуллоҳи Хоразмшоҳ якҷоя бо Муҳаммад ибни Маъмуни Фариғунӣ ба Нӯҳ и. Мансур хизмати шоистае кардаанд ва амири сомонӣ чун нишони миннатдорӣ Абуабдуллоҳи Хоразмшоҳро волии Абевард ва Муҳаммад ибни Маъмунро волии Нисо таъйин намуд. Аммо Абӯалии Симҷӯр ба Муҳаммад и. Маъмун фармонравоии Нисоро бахшида, Абевардро вогузор накард. Аз ин рӯ, дар дили Абуабдуллоҳи Хоразмшоҳ нисбат ба Абӯалӣ хусумате пайдо шуд. Пас аз муддате ҳангоми ба яке аз деҳаҳои наздики Хоразм омадани Абӯалӣ Абуабдуллоҳи Хоразмшоҳ ӯро асир гирифт. Муҳаммад и. Маъмун ба яке аз нишемангоҳҳои Абуабдуллоҳи Хоразмшоҳш. Кот ё Кос ҳуҷум карда, лашкарони Абуабдуллоҳи Хоразмшоҳро ба қатл расонид ва Абӯалиро озод намуда, Абуабдуллоҳи Хоразмшоҳро асир гардонид ва ӯро дар маркабе бо либосҳои пора-пора баста, ба Хоразм бурданд. Дар як зиёфати оростаи Муҳаммад и. Маъмун ӯро дар ҳолати тахтабанд оварданд ва пас аз нӯшонидани чанд қадаҳ шароб бо шамшер сарашро аз танаш ҷудо намуданд.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Абуабдуллоҳи Хоразмшоҳ / А. Ҳасанов // Донишномаи Сомониён ҷ. 1. — Х. : Нури маърифат, 2008
**Сурайё Ҳайдаровна Асадова** (Тав. 12.05.1956, ш. Душанбе) — пизишки амрози занона (гинеколог). Пизишки тахассуси олӣ (1995). Собиқадори саноати атомии Федератсияи Русия (2008).

Зиндагинома
-----------

Сурайё Ҳайдаровна Асадова дар Донишгоҳи давлатии тиббии Тоҷикистон ба номи Абӯалӣ Ибни Сино-ро хатм кардааст (1978). Гинеколог, мудири шўъбаи акушерии таваллудхонаи № 1 ш. Душанбе (1979–1985). Пизишк- гинекологи дармонгоҳи назди сафорати СССР дар ш. Кобули Афғонистон (1986–1990). Аз соли 1990 – пизишк-гинекологи беморхонаи № 83-юми Маркази илмӣ-клиникии федералии назди Вазорати саноати атомии Федератсияи Русия. Ҳамзамон ассис. кафедраи акушерӣ ва гинекологии Донишгоҳи давлатии тиббии № 2-юми Москва (1995–2010). Муаллифи чандин мақолаю дастур оид ба муолиҷаи амрози занона, аз он ҷумла «Тактика лечения эндрометриоза», «Рак шейки матки и методы его лечения» ва ғ.

Пайвандҳо
---------

* Асадова Сурайе Хайдаровна(рус.). *prodoctorov.ru*. 5 октябри 2019 санҷида шуд.
* Асадова Сурайе Хайдаровна(рус.). *fnkc-fmba.ru*. 5 октябри 2019 санҷида шуд.

Эзоҳ
----

1. ↑  Аз асл ба насл. — Душанбе, 2019. — 215 с. (тоҷ.). ISBN 978-99947-958-2-6
**Соиб Хосир** (ар. سائب خاثر‎), **Абуҷаъфар Соиб ибни Ясор** (ар. أبو جعفر سائب بن يسار‎; дарг. 683) — хонанда, навозанда ва мусиқидони эронитабори араб, муъарифи вазни сақили аввал, аз шогирдони Нашити Форсӣ. Ӯ нахустин касест, ки дар Мадина овози худро бо барбат ҳамроҳӣ кардааст.

Зиндагинома
-----------

Падараш Бушоъ аз бардагони озодшуда буд. Соиб монанди Нашити Форсӣ аз ғуломони Абдуллоҳ ибни Ҷаъфар буд. Ӯ бо дастури Абдуллоҳ ибни Ҷаъфар овози арабиро аз Нашити Форсӣ, ки тоза ба Мадина омада буд омӯхт. Ибтидо овозро бидуни ҳамроҳии соз мехонд ва зарби онро бо чӯбе, ки рӯйи замин менавохт ҳифз мекард. Баъдҳо уд омӯхт ва аввал касе аст, ки дар Мадина уд сохтаву навохтааст.

Эзоҳ
----

1. ↑  زندگی نامه سائب خاثر(форсӣ). *مردان پارس* (25 июни 2012). 28 июли 2023 санҷида шуд.

Адабиёт
-------

* Faizer, Rizwi (2006). Meri, Josef W. ed. *Medieval Islamic Civilization: An Encyclopedia (Vol. 1, A-K, Index)*. Routledge. ISBN 978-1135455965.
* Wright (1995). "Ṣāʾib K̲h̲āt̲h̲ir". In Bosworth, C. E.. *Encyclopaedia of Islam. Volume VIII: Ned–Sam* (2nd ed.). Leiden: E. J. Brill. ISBN&nbsp;978-90-04-09834-3. .
* Zelli, Bijan (2017). "Zaryab: The Cultural Meeting of East and West". In Grajter, Małgorzata. *The Orient in Music - Music of the Orient*. Cambridge Scholars Publishing. ISBN 978-1527510265.
**Абулаббоси Лукарӣ** (форсӣ: ابوالعباس لوکری‎; дарг. 1109 ё 1110) — ахтаршинос, файласуф ва шоири форс-тоҷик

Зиндагинома
-----------

Дар Лӯкар (яке аз деҳоти Марви ҳамон давра) ба дунё омада, ҳамон ҷо касби камол намудааст. Мувофиқи маълумоти сарчашмаҳои адабӣ ва илмӣ Абулаббоси Лукарӣ шоири баркамоли давраш ба шумор мерафтааст ва девони ашъор доштааст, вале девони ашъораш то ҳол дастрас нагардидааст. Абулаббоси Лукарӣ донишманди маъруфу донандаи илмҳои ҳикмат (фалсафа), мантиқ, табииёт, риёзиёт, илоҳиёт, ахлоқ буд. Ба шарофати Абулаббоси Лукарӣ илми ҳикмат дар Хуросон ривоҷи бештаре ёфт ва ӯ дар ин бобат шогирдони зиёде дошт, ки яке аз онҳо Қаттони Марвазӣ буд.

Осор
----

Абулаббоси Лукарӣ осори илмиашро ба забонҳои форсӣ ва арабӣ эҷод мекард. Дар илми мантиқ ӯ асаре дорад бо номи «Баёну-л-ҳақ би-з-замон-ис-сидқ» («Баёни ҳақиқат бо замонати ростӣ»). Дар қасидаи «Асрору-л-ҳикмат» (иборат аз 5 қисм) доир ба соҳаҳои илм — мантиқ, табииёт, риёзиёт, илоҳиёт, ахлоқ шарҳ навиштааст. Аз Абулаббоси Лукарӣ чун донандаи илми нуҷум низ ёд мешавад. Ӯ ҳам роҳи Умари Хайём дар таҳияи «Зиҷи Маликшоҳӣ» иштирок кардааст.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Абулаббоси Лукарӣ // А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2021, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.
**Бадри Тархон** (форсӣ: بدر ترخان‎) — сипаҳсолор ва шоҳи Хутталон (737–738) аз шохаи шоҳони Бомиён.

Бадри Тархон аз шохаи шоҳони Хатлони Бомиён буд. Соли 738 бо амири Хуросон Асад ибни Абдуллоҳ, ки ба Хатлон бори сеюм лашкар кашида буд, дар набард шуда, хоки Хатлонро аз тасарруф наҷот медиҳад. Соли 738 Асад ибни Абдуллоҳ Бадри Тархонро бо фиребу найранг ба наздаш даъват карда, ба ҳалокат мерасонад ва Хатлонро ғорат менамояд.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* Бадри Тархон // Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.
**Абулаббос Фазл ибни Муҳаммад ибни Музаффар ибни Муҳтоҷ** (форсӣ: ابوالعباس فضل بن محمد بن مظفر بن محتاج‎; ? — қарни Х) — намояндаи Оли Муҳтоҷ, ки пас аз саркашӣ аз итоати Нӯҳ ибни Насри Сомонӣ (943—954) бо ёрии бародараш Абуалии Аҳмад ба иморати Ҳамадону Ҷибол гумошта шуд.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Абулаббос Фазл ибни Муҳаммад ибни Музаффар ибни Муҳтоҷ // Донишномаи Сомониён ҷ. 1. — Х. : Нури маърифат, 2008

ابن حوقل، ابوالقاسم محمد، صوره‌الارض، بیروت، دارمکتبه الحیاه؛
ابوعلی مسکویه، احمدبن محمد، تجارب الامم، به کوشش آمدروز، مصر، ۱۹۱۵م، ۲/۱۰۲–۱۱۳؛
اسدی طوسی، علی بن احمد، لغت فرس، به کوشش عباس اقبال، ۱۳۱۹ش؛
بارتولد، و. ترکستان‌نامه، ترجمه کریم کشاورز، تهران، ۱۳۵۲ش، ۱/۵۲۸؛
بهار، محمدتقی، قصیده لبیبی، آینده، س ۳، شم‍ ۲، مهر ۱۳۲۳ش؛
بیهقی، ابوالفضل محمد، تاریخ، به کوشش قاسم غنی و علی‌اکبر فیاض، تهران، ۱۳۶۲ش؛
ثعالبی، ابومنصور، یتیمه الدهر، بیروت، دارالفکر؛
حدودالعالم، به کوشش ولادیمیر مینورسکی، لندن، ۱۹۳۷م؛
خدیوجم، حسین، کتاب جوامع العلوم، نامه مینوی، به کوشش حبیب یغمایی و ایرج افشار، تهران، ۱۳۵۰ش؛
**Покури I** (юн.-қад. ΠΑΚΟΡΟΣ; 67 то м. — 38 то м.) — подшоҳи Ашконӣ, писари Уруди II. Муддати кӯтоҳе салтанат кардааст. 

Пас аз набарди Ҳаррон алайҳи румиён Ашкониён талош карданд то манотиқи таҳти контроли румиён дар ғарби Осиёро ба тасарруфи худ дароваранд ва Покур ба унвони яке аз фармондеҳони барҷаста амал мекард. Агарчи дар ибтидо Ашкониён муваффақ буданд, аммо тавассути румиён дафъ шуданд. Худи Покур дар набарди кӯҳи Гиндорус шикаст хӯрд ва кушта шуд. Марги ӯ боис як буҳрони ҷонишинӣ шуд, ки дар он падараш, ки ба шиддат аз марги писари мавриди алоқааш ранҷ мебурд, тоҷу тахтро ба писари дигараш Фарҳоди IV ба унвони ворис ҷадидаш вогузар кард.

Эзоҳ
----

1. ↑  Yarshater, Ehsan (1983). *The Cambridge History of Iran* (in Англисӣ). Cambridge University Press. p. 475. ISBN 978-0-521-20092-9.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️  Гузариш ба унсури Викидода  Фарҳангҳо ва донишномаҳо | 
* Britannica (11-th)
* Britannica (онлайн)

 |
| Таборшиносӣ ва некрополистика | 
* WeRelate

 |
**Вунуни I** (асри I то м. — 19, Киликия[d], Имперотурии Рум[d]) — подшоҳи Ашконӣ (6/7–12 мелодӣ), писари Фарҳоди IV.

Вонон писари Фарҳоди (Фраати) IV (ҳукмронӣ 37-2) мебошад, ки ба ҳайси гаравгони ифтихорӣ бо иқдоми яке аз занҳои Фарҳоди IV — Музаи румиасл ба Рум фиристода шуда буд. Баъди он ки подшоҳи Порт Ороди III ба ҷурми золим будан аз тахту тоҷ маҳрум карда шуд, бархе аз пешвоёни кишвар ба қайсари Рум муроҷиат намуда, аз ӯ хостанд, ки Вононро ба ҳайси подшоҳи онҳо ба Порт фиристад. Вонон соли 8 м ба тахти Ашкониёни Порт нишаст, аммо бархе аз сарони кишвар ва омма ҳукмронии ӯро хуш напазируфтанд, чунки Вонон тарбияи румиҳоро гирифта буд. Онҳо ба ашхоси бонуфузи хонадони Ашкониён Артабони III муроҷиат намуда, хоҳиш карданд, ки ҳокимиятро ба даст гирад. Байни ду тараф ҷанг сар зад ва Вонон соли 12 м аз тарафи Артабони III шикаст хӯрд. Вонон ночор ба Арманистон фирор кард ва аз ҷониби пешвоёни ин кишвар ба ҳокимӣ пазируфта шуд. Артабони III аз сарони Арманистон талаб намуд, ки Вононро ба ӯ супоранд. Императори Рум Августиан, ки сар задани ҷанги навро бо Ашкониён намехост, Вононро аз ҳокимии Арманистон маҳрум карда, ба ҳайси гаравгони ифтихорӣ ба Сурия фиристод. Баъдан Вонон ба Киликия бадарға шуда, ҳангоми фирор аз ҷониби муҳофизи худ ба қатл расид. Баъди Вонон Артабони III дар Порт ҳокимиятро ба даст гирифта, солҳои 12-38 м. ҳукмронӣ кардааст.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Вонони I / Қ. Расулиён // Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️  Гузариш ба унсури Викидода  Фарҳангҳо ва донишномаҳо | 
* Большая каталанская
* Брокгауза и Ефрона
* Малый Брокгауза и Ефрона
* Britannica (онлайн)

 |
| Таборшиносӣ ва некрополистика | 
* WeRelate

 |
| Дар феҳристҳои китобшинохтӣ | 
* VcBA: 495/310269
* VIAF: 500159474048127660645
* WorldCat VIAF: 500159474048127660645

 |
**Аршак** (юн.-қад. Ἀρσάκης, паҳлавӣ: 𐭀𐭓𐭔𐭊; *номаълум* — 217 то м. Шоҳаншоҳии Ашконӣ), **Ашки I** — подшоҳи Порт (247—217 пеш аз мелод), поягузор ва номдиҳандаи силсилаи Ашконӣ. Ҳокими селевкии Порт, Ондрогуросро шикаст дод, иёлати Портро фатҳ ва онҷо тоҷгузорӣ кард.

Ӯ яке аз чеҳраҳои диловар, кордон ва ботадбир буда, тавонист ҳамқабилаҳои худ — портҳои ориёиро дар атрофи хеш муттаҳид созад. Ӯ соли 256 то м. парчами муборизаро бар зидди Селевкиҳо барафрошт ва дар соли 250 то м. ба тахти подшоҳӣ нишаст. Аршак бо бохтариҳо борҳо ҷангид ва дар соли 248 то м. дар яке аз чунин набардҳо ба қатл расид. Авлоди Аршак ба ӯ эҳтироми бисёр доштанд ва ба хотири бузургдошту зинда нигоҳ доштани номи бунёдгузори дудмони худ ҳамаи онҳо хешро Ашк номиданд ва ин силсила Ашконӣ ном гирифт.

Эзоҳ
----

1. 1 2

Адабиёт
-------

* Аршак / Қ. Расулиён // А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2021, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️  Гузариш ба унсури Викидода  Фарҳангҳо ва донишномаҳо | 
* Большая каталанская
* Литовская универсальная
* Реальный словарь классических древностей

 |
| Дар феҳристҳои китобшинохтӣ | 
* BNF: 162970586
* LCCN: no99087533
* VIAF: 16865838
* WorldCat VIAF: 16865838

 |
**Lindt** – ширкати суис аст, ки шакалод ва дигар маҳсулоти қаннодӣ истеҳсол мекунад, инчунин як силсилаи дӯконҳо ва қаҳвахонаҳои фурӯши ин маҳсулот вуҷуд доранд. Номи пуррааш — **Lindt & Sprüngli AG**.

Таърих
------

Таърихи ширкат аз соли 1845 сар мешавад, вақте ки Давид Спрунгли-Швартс ва писараш Рудолф Спрунгли-Амманн дар Тсюрих як дӯкони хурди қаннодӣ кушоданд, ки пас аз ду сол барои тавлиди шоколади сахт васеъ карда шуд. Пас аз рафтани Рудолф Спрунгли-Амманн дар соли 1892, ширкат дар байни ду писари ӯ тақсим шуд: писари хурдиаш Дэвид Роберт, ду мағозаи қаннодӣ (бо номи Confiserie Sprüngli) ва писари калониаш Иоганн Рудолф, як корхонаи шоколад гирифт. Дар соли 1899, Рудолф истеҳсолотро васеъ намуд ва ба фабрикаи худ Chocolat Sprüngli AG ном гузошт. Худи ҳамон сол, ӯ корхонаи шоколади Рудолф Линдтро аз Берн ба даст овард ва ширкат ба United Bern ва Zurich Lindt & Sprungli Chocolate Factory Ltd. номгузори карда шуд. Дар соли 1994, ин ширкат як ширкати шоколади австриягии Hofbauer-ро ба даст овард ва бренди Küfferle низ ба Линдт тааллуқ дошт. Дар соли 1997 ширкати шоколади итолиёвии *Caffarel* ва дар соли 1998 ширкати амрикоии *Ghirardelli*-ро низ ба даст овард. Бренди *Ghirardelli* қаблан танҳо дар ИМА маъруф буд. 17 марти соли 2009, Lindt аз сабаби коҳиш ёфтани талабот ба маҳсулот, бинобар бӯҳрон аз 80 мағозаи чакана, ки дар ИМА воқеанд, 50-тояшро баста буд. Дар соли 2008, пас аз даргузашти Рудолф Спрунгли, ин ширкат моли ҳамсараш Александра Спрунгли гардид. Корхонаҳои истеҳсолии ин ширкат дар Суис, Олмон, Фаронса ва Ханта Мансийск ҷойгиранд.

Маҳсулот
--------

Илова бар шоколади воқеӣ, ки яке аз сифатҳои баландтарин дар ҷаҳон ба ҳисоб меравад, корхона инчунин шоколад ва дигар шириниҳо ва инчунин баъзе маҳсулоти дигари қаннодӣ низ истеҳсол мекунад.
**Lindor** - маъруфтарин маҳсулоти ширкат мебошад, ки қандҳои ин тамғаи тиҷорати аз пӯсти сахт ва дарунаш нарм иборатанд. Баъзе маҳсулот (шириниҳо ва тахтачаҳои шоколадини хурд) ба таври мушаххас дар зарфҳо, қуттиҳо бо тарҳу ороишоти хелоҳам зебо ба фурӯш бароварда шудаанд. Маҳсулот ҳам дар силсилаи мағозаҳои ширкатҳо ва қаҳвахонаҳо ва ҳам барои таҳвил ба мағозаҳои дигар фурӯхта мешаванд.

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| Excellence | Pralines | Lindor | Gold Bunny |

Нигаред
-------

* Шакалод
* Toblerone

Пайвандҳо
---------

Эзоҳ
----


1. ↑   — 1908.
2. ↑
**Абдуҷаббор ибни Абдурраҳмон** (ар. عبد الجبار بن عبد الرحمن الأزدي‎; ? — 761 Бағдод) — волӣ ва омили Хуросон (757—759), роҳбари бонуфузи шӯришгарони зидди хилофат.

Зиндагинома
-----------

Роҳбари бонуфузи шӯришчиёни зидди хилофат, дӯсти вафодори Абумуслими Хуросонӣ ва ёрдамчии Муқаннаъ. Пас аз марги Абумуслим (замони шӯриши Устоз Сияс), Абдуҷаббор Муқаннаъро ёрдамчии худ интихоб кард. Аз халифа Мансур ислоҳи сиёсати молиётии ҳукуматро дар Хуросон дархост намуд. Вақте ки натиҷае ҳосил нашуд, худи Абдуҷаббор алайҳи хилофати Аббосиён бо парчами сафед қиём кард, пас аз он амалан мустақил гашт. Дар ин шӯришҳо Абдуҷаббор ва Муқаннаъ ҳамдаст буданд. Дар кӯтоҳтарин замон қиёми Абдуҷаббор густариш ёфт. Халифа Мансур аввалан писараш Маҳдиро бо лашкари бисёре ба Хуросон равона кард ва дертар худаш расида омад. Шӯриш бераҳмона саркӯб шуд. Абдуҷаббор аз Хуросон фирор кард, вале ӯро дастгир намуда, назди халифа Мансур фиристоданд. Абдуҷабборро бо фармони халифа бо гурӯҳе аз тарафдоронаш ба дор кашиданд, хонаводаашро ба Яман бадарға намуданд. Қиёми Абдуҷаббор, бешубҳа, яке аз бахшҳои муҳими силсилаи наҳзатҳои озодихоҳии мардуми Хуросон алайҳи аъроб ва хилофат мебошад. Баъзе аз муаллифон навиштаанд, ки Абдуҷаббор қоидаву қонунҳои сафедҷомагонро эътироф мекардааст.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Абдуҷаббор ибни Абдурраҳмон // А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2021, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.
Нерӯгоҳи барқии обии Норак ба номи Турсун Ӯлҷабоев
Бинои Нерӯгоҳи барқии обии Норак ва обанбор
**Неругоҳи барқи обии Норак ба номи Турсун Ӯлҷабоев** НБО Норак - дар дарёи Вахш сохта шудааст. Сохтмони нерӯгоҳ соли 1961 оғоз гардида, гидроагрегати нахустини он соли 1972, охиринаш соли 1979 ба кор дароварда шудааст. Дар **Нерӯгоҳи барқи обии Норак** 9 гидроагрегати иқтидори лоиҳавиашон 300 ҳазор кВт насб шудаанд. Иқтидори умумии муайяншудаи неругоҳ 3000 ҳазор кВт - ро ташкил медиҳад.

Таърих
------

Сохтмони НБО-и Норак соли 1961 оғоз ёфт, агрегати якуми он 15 ноябри соли 1972, бо иқтидори 300 МВт ва нерӯгоҳ бо иқтидори пурраш (2700 МВт) - соли 1979 ба истифода супорида шуд. Соли 1988 ҳамаи нуҳ агрегати нерӯгоҳ таҷдид гардида, иқтидори ҳар кадом ба 335 МВт ва иқтидори умумии нерӯгоҳ ба 3000 МВт расонида шуд. Бо ин иқтидори бузург НБО-и Норак афсонае буд, ки дар кишвари мо ба ҳақиқат табдил ёфт, номи Тоҷикистонро дар арсаи олам машҳур намуд. Аз дигар тараф маҳз НБО-и Норак исбот сохт, ки захираҳои гидроэнергетикии кишвари мо, ки дар як сол 527 миллиард кВт.сатро ташкил медиҳад ва он аз ибтидои солҳои сиюми асри гузашта таҳқиқ мешаванд, воқеӣ буда, барои рушди иқтисодиву иҷтимоии тамоми минтақа нафъовару манфиатбахшанд.

Дар заминаи нерӯи барқе, ки дар ин нерӯгоҳ ва дигар нерӯгоҳҳои дар дарёи Вахш сохташуда истеҳсол мегардад, аз солҳои 70-ум асри гузашта сар карда, комплекси истеҳсолии Ҷануби Тоҷикистон, аз ҷумла Заводи нуриҳои азотии Вахш, Заводи электрохимиявии Ёвон, Ширкати алюминийи тоҷик ва ғ. созмон ёфт.

Баландии сарбанди НБО Норак — 300 метр *(то соли 2013 аз ҳама баландтарин сарбанд дар ҷаҳон ба шумор мерафт)*.

НБО-и Норак дар маркаи почта, соли 1974

Обанбори Норак
--------------

Обанбори Норак дар дарёи Вахш барои таъмини НБО Норак бо об сохта шудааст. Обанбори Норак чунин параметрҳо (сатҳу ҳаҷм)ро дорост:

* масоҳати обанбор – 98 км²;
* дарозии обанбор дар сурати сатҳи максималӣ – 70 км;
* 
* чуқурии миёна - 107 м;
* 
* фаррохӣ - 5 км;
* 
* ҳаҷми умумии лоиҳавӣ – 10,5 км3;
* 
* ҳаҷми фоиданоки лоиҳавӣ – 4,5 км3;
* 
* баландии призмаи истифодашаванда – 53 м;
* 
* сатҳи максималии об – 910 м;
* 
* сатҳи минималии об - 857 м.

То 1 январи соли 2010 НБО Норак 353,6 млрд. кВт.соат нерӯи барқ истеҳсол кардааст.

Лоиҳаи «Барқарорсозии НБО «Норак»
---------------------------------

20 марти соли 2019 Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон дар шаҳри Норак ба татбиқи лоиҳаи «Барқарорсозии НБО «Норак» оғози расмӣ бахшиданд. Дар натиҷаи татбиқи ин лоиҳа НБО «Норак» таҷдид ва эътимодноктар гардида, иқтидори лоиҳавияш аз 3000 ба 3300 МВт бардошта хоҳад шуд.

Нигаред
-------

* Норак
* Энергетикаи Тоҷикистон

Пайвандҳо
---------

* Министерство энергетики Республики Таджикистан. Нурекская ГЭС Бойгонӣ шудааст 21 октябри 2007  сол.

Эзоҳ
----

1. ↑  Высочайшая в мире. Нурекская ГЭС
2. 1 2 3  Референц-лист - Гидротурбостроение. 26 сентябри 2017 санҷида шуд. Баргирифта аз сарчашмаи аввал 22 май 2013.
3. ↑  Форма 17. Станционный узел (для гидроэлектростанций). Факс из «Барки Точик» ОАХК, 07.12.2009
4. ↑  Дар давраи Истиқлолият иқтидори истеҳсолии соҳа бе назардошти НБО «Роғун» 1520 МВт зиёд шуд(тоҷ.). *www.khovar.tj*. 22 Декабри 2019 санҷида шуд.
Бинои Сирки давлатии Тоҷикистон дар хиёбони Неъмат Қаробоев
Бинои Сирки давлатии Тоҷикистон дар соли 2015
Сирки давлатии Тоҷикистон дар соли 2006
**Сирки давлатии Тоҷикистон** – яке аз муассисаҳои фарҳангию дилхушии тобеи Вазорати фарҳанги Тоҷикистон мебошад. Сирки давлатии Тоҷикистон дар пойтахти Тоҷикистон – шаҳри Душанбе ҷойгир аст. Соли таъсисёбии Сирки давлатии Тоҷикистон – 1929

Бинои Сирки давлатии Тоҷикистон дар маркаи почта, соли 2004

Таърих
------

Маънои калимаи "сирк" давра буда, саҳнаи давраи сирк, ки дар он ҳунармандон баромад мекунанд, ба дарозии 13-метр барои давиши аспон сохта шудааст. 
Аввалин маротиба 2 июни соли 1929 сирки тоҷик таъсис ёфт, ки сарварии онро Вилиамс (аввалин директори сирк) ба зимма дошт. Соли 1933 боз як гӯруҳи мукаммали нави сирки рӯи кор меояд. Сирки давлатии Тоҷикистон соли 1935 ба бинои нав кӯчид, ки дар паҳлӯи майдони варзишии «Спартак» ҷой гирифта, аз чӯбу тахта сохта шуда буд. Соли 1968 фаъолияти сирк аз нав таъсис дода мешавад. Моҳи декабри соли 1977 дар шаҳри Душанбе бинои нави муҳташами ҳозираи Cирки давлатии тоҷик дарҳои худро ба рӯи мухлисонаш боз мекунад. Аз 23 июли соли 1970 то соли 1991 муассисаи Сирки давлатии шаҳри Душанбе ба системаи "Союзгосцирк" дохил карда шуда буд. 
Соли 1992 Сирки шаҳри Душанбе ба ихтиёри Вазорати фарҳанги Ҷумҳурии Тоҷикистон гузашт ва дар базаи он Иттиҳодияи давлатии ҷумҳуриявии «Тоҷиксирк» таъсис дода шуд.

Ҳунарпешагон
------------

Устодони сирки тоҷик, Ҳунарпешаи халқии ҶШС Тоҷикистон Пирназар Юсуфов, Ҳунарпешаи хизматнишондодаи ҶШС Тоҷикистон Тағоймурод Давлатов, Ҷамолиддин Садриддинов, Назриниссо Алиева, Сарват Беҳбудӣ, Абдуҷаббор Турдиев, Роман Ёқубов, Барон Даниэл ва Вансих Владимир (коргардони сирк), ҳунарпешагон - Раъно Ӯрунова, Оғулхон Тӯраева, Хоҷа Раҳматуллоро на танҳо дар ҷумҳурӣ, балки берун аз он ҳамчун ҳунармандони варзида мешинохтанд. Дар давраи таърихи муосири Тоҷикистон устодони сирки тоҷик фаъолитяташонро давом дода истодаанд.

Нигаред
-------

* Сирк
* Cirque du Soleil

Манобеъ
-------

Роҳнамо (маълумотнома). Маълумотномаи омории Вазорати фарҳанги Ҷумҳурии Тоҷикистон. – Душанбе, 2010

Пайвандҳо
---------

Сомонаи Вазорати фарҳанги Ҷумҳурии Тоҷикистон Бойгонӣ шудааст 2 май 2012  сол.
**Деваштич** (суғ. δyw’štyc, ? — 722) — афшини суғдӣ, афшини Панҷекат (708–722). Ӯ охирин шоҳи Суғд буд, ки дар баробари арабҳо истодагӣ кард.

### Таърихи шӯриш

Деваштич баъди ихшиди Суғд шуданаш ба вилоятҳои гуногуни Мовароуннаҳр — Хатлон, Чоч, Уструшана, Фарғона ва Ҳоқони Турк мактубҳои имдодӣ навишта, онҳоро барои муборизаи муттаҳидона ба муқобили арабҳо ба ҷанг даъват намуд. Дар натиҷа дар солҳои 719—720 дар Суғд ду лагери зидди арабӣ: яке бо сардории ихшид Ғурак, ки аз назари арабҳо ҳокимияташ ғайриқонунӣ буд ва дигаре бо сарварии Деваштич ташкил ёфт. Ғурак аслан дар ноҳияҳои марказии Суғди Самарқанд ва Деваштич бошад, дар кӯҳистони Суғд, асосан дар водии Зарафшон ба ҷанги зидди арабҳо омодагѝ медиданд. Соли 720 аҳолии минтақаҳои марказии Суғд бо якҷоягии нерӯи ҷангандаи туркҳо арабҳоро аз Самарқанд ронданд. Дар ин миён ихшиди Суғд — Ғурак аз тарси эътибори рӯзафзуни Деваштич хиёнаткорона ба тарафи арабҳо гузашта, ҳамроҳи онҳо бар зидди раияти худ ҷангид.

### Шикасти шӯришгарон

Соли 722 пайравони Деваштич ба арабҳо мукобилияти сахт карда, ба тарафи калъаи кӯҳи Муғ ақибнишинӣ карданд. Онҳо дар дохили девори қалъа ҷойгир шуда, муборизаро давом доданд, вале арабҳо роҳи даромади қалъаро гирифтанд. Муҳосираи қалъа ва муқовимати суғдиён се — чор моҳ давом кард. Ҳамчунин фасли сармо фаро расид ва онҳо маҷбуран бо арабҳо сулҳ бастанд. Мувофиқи муоҳада суғдиён розӣ шуданд, ки дар сурати ба ҳаёти сад нафар исёнгарон ва аҳли оилаи онҳо аз ҷумла, худи Деваштич кафолати амният додан, ба арабҳо таслим мешаванд. Ин шарт табиист, ки аз ҷониби арабҳо риоя нашуд, ба он далел, ки сарвари мудофиёни суғдӣ Деваштичро арабҳо тирамоҳи соли 723 дар Рабинҷон ваҳшиёна ба қатл расонида, сарашро ба Ироку дасти чапашро ба амири Хуросон Сулаймон ибни Абусурӣ, ки дар Тахористон иқомат дошт, фиристоданд.

Эзоҳ
----

1. ↑  Ҳотамов Н. Б. Довудӣ Д. Муллоҷонов С. Исоматов М. Таърихи халқи тоҷик (Китоби дарсӣ). — Душанбе,2011, — с.85-86.

|  |  |
| --- | --- |
| Таърих | *Ин мақолаи нопурра аз таърих мебошад.Шумо метавонед бо пурра кардани ин ба Википедия кумак кунед.* |