recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Сафири фавқулода ва мухтор** - намояндаи доимӣ дар назди ташкилоти байналмилалӣ - кормандони хидмати дипломатӣ, ки дар намояндагиҳои дипломатӣ ва муассисаҳои консулии Ҷумҳурии Тоҷикистон дар хориҷа, намояндагиҳои Ҷумҳурии Тоҷикистон дар назди ташкилотҳои байналмилалӣ кор мекунанд .

Нигаред низ
-----------

* Дипломат

Эзоҳ
----

1. ↑  Қонуни ҶТ Дар бораи хидмати дипломатӣТоҷикистон. Б.3. Мод. 10. Кормандони хидмати дипломатӣ ва вазифаҳои дипломатӣ. 11 июли 2015 санҷида шуд. Баргирифта аз сарчашмаи аввал 7 ноябри 2016.

* Ахбори Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон соли 2007, №6, мод.428;

соли 2008, №6, мод. 448
**Сафедор-сиёҳхор, сафеддорбозӣ, ахтаракон**

Иштироккунандагон ба ду даста ҷудо шуда, дар масофаи 10-15 м рӯ ба рӯи ҳам қарор мегиранд ва аъзои ҳар гурӯҳ дасти ҳамдигарро дошта, заниҷираеро ба вуҷуд меоранд. Бозигарони гурӯҳи якум бо як овоз мегӯянд: **"Сафедор, сиёҳхор, аз мо ба шумо кӣ даркор?".** Бачаҳои дастаи дувум як нафарро аз дастаи онҳо интихоб менамоянд. Шахси интихобшуда кӯшиш мекунад, ки давида, дастҳои ба ҳам пайванди бозигарони ҳарифро бурида гузарад. Агар гузашта тавонад, яке аз бозигарони дасташ сардодаро гирифта, ба гурӯҳи худ меорад. Агар аз занҷира гузашта натавонад, он гоҳ худи таслим шуда, дар гурӯҳи ҳариф мемонад. Дар саросари кишвар фаъол аст.

Адабиёт
-------

1. Донишномаи фарҳанги мардуми тоҷик. Ҷ.2. Д. 2016. 2. Нурджанов Н.Игры // Таджики Каратегина и Дарваза. Вып.3, Д. 1976; 3. Турсунов Н. Бозиҳои серҳаракати тоҷикӣ. Д. 1961.

Нигаред
-------

* Бозиҳои миллӣ ва мардумии тоҷикон
* Санҷидбозӣ

Манобеъ
-------

1. ↑  Феҳристи миллии фаҳанги ғайримоддӣ /Natioal list of intangible cultural hertage/ Пажӯшиҳгоҳи илмӣ-тадқиқотии фарҳанг ва иттилооти Вазорати фарҳанги ҶТ – Душанбе: «Аржанг» 2016, – С. 194


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Ин мақолаи нопурра аз таърих мебошад.Шумо метавонед бо пурра кардани ин ба Википедия кумак кунед.* |
Яке аз ду пули Хода Офарин
Сарбанди Хода Офарин дар марҳилаи ниҳоии сохтмон
**Хомарлу** (форсӣ: **خمارلو**‎) — шаҳр ва маркази Шаҳристони Худоофарин, дар устони Озарбойҷони шарқӣ, воқеъ дар Эрон аст. Дар барӯйхатгирии 2006 аҳолии он 1,222 нафар дар 334 оила будааст.

Таърих
------

Аввалин истинод доир ба Хомарлу дар адабиёти интишорёфта, тавсифи зерини Роберт Миннан аст, ки деҳаи Хомарлу, дар ҷарие, дар байни кӯҳҳои яклухту хушк ҷойгир аст. Манзили сокинони деҳа аз канори кӯҳе сар шуда буд, ки се тарафи ҳар як кулбаро ташкил медод, чорум девори лойи буд, ки дар он сурохии чор фут чоркунҷа боқӣ монда буд ва чанд тахтаҳои бадбахт, ки бо ҳам бастанд ва ҳама чизро болопӯшҳо пӯшонидаанд ва қабати тунуки алафи ҳамворе доштаанд. Сокинон хусусияти ғоратгаррона доштанд, аммо бо нишон додани он, ки тамоми кишвар бо онҳо ҷанг мекунад, худро сафед мекарданд. Агар мо бо шоҳзода намебудем, ҷуръат намекардем, ки ба меҳмоннавозии онҳо эътимод дошта бошем. Онҳо одамони камбағалтарине буданд, ки мо онҳоро ҳанӯз надида будем. Ҳарду ҷинс бо латта пӯшида шуда буданд ва кӯдакони то ҳафтсола бараҳна буданд. Онҳо якчанд гӯсфанду буз ва захираи хуби ангур доштанд, ки онро тамоми зимистон нигоҳ медоштанд... ".

Нашри онлайнии **Луғати Деҳхудо** бо истинод ба парвандаҳои артиши Эрон, дар бораи аҳолии 396 нафар, дар охири солҳои 40-ум хабар медиҳад. Деҳа бо доштани шуъбаи Пулиси шоҳигарӣ, ки вазифаи сарбозони даъватшавандаро ба уҳда дошт, машҳур буд. Пас аз Инқилоби Сафед (аввали солҳои 60-ум) қабилаи Муҳаммадхонлу, ки 60 хонаводаро дарбар мегирифт, Хомарлуро ҳамчун манзили зимистонаи худ истифода мебурданд.

Танҳо пас аз инқилоб, муассисаҳои инқилобӣ, аз қабили дафтари намози ҷумъа, дар деҳа муқаррар карда буданд. Соли 1988 бахши нотариалии ноҳия аз Аббособод ба Хомарлу кӯчид ва аҳамияти деҳаро афзоиш дод. Соли 1999 бо қарори ҳукумати марказӣ Хомарлу шаҳрак эълон карда шуд. Сохтмони сарбанди Хода Офарин дар наздикии деҳа як нуқтаи гардиш дар рушди деҳа ва ба шаҳр табдил ёфтани он буд.

Муҳимтарин нишони наздикии шаҳр як ҷуфт пули таърихӣ аст, ки бо номи пулҳои Хода Офарин маъруф аст. Як пуле хароб аст, аммо дигараш бо дарозии 160 м то ҳол аз ҷониби пиёдагардон қобили истифода аст.

Сарчашмаҳо
----------

* Шумораи аҳолии шаҳрҳои Эрон

Эзоҳ
----

1. ↑  Robert Mignan, A Winter Journey Through Russia, the Caucasian Alps, and Georgia: Thence... Vol. 1, 1839, London, p. 130
2. ↑  فرهنگ جغرافیایی ایران، آبادیها، زیر نظر حسینعلی رزم آرا، تهران: سازمان جغرافیایی کشور، 1329، ج 4
3. ↑  Archived copy. 21 ноябри 2013 санҷида шуд. Баргирифта аз сарчашмаи аввал 2 Декабри 2013.
4. ↑  P. Oberling, "The Tribes of Qarāca Dāġ," Oriens 17, 1964, p. 69
5. ↑  нусхаи бойгонӣ. 26 октябри 2020 санҷида шуд. Баргирифта аз сарчашмаи аввал 2 ноябри 2020.

  



| Шаҳрҳои устони Озарбойҷони шарқӣ |
| --- |
| Озаршаҳр | Аҳар | Аҷабшер | Бӯстонобод | Буноб | Варзақон | Калебар | Мароға | Маранд | Маликон | Миёна | Сароб | Саҳанд | Ускӯ | Табрез | Ҷулфо | Ҳарес | Ҳаштрӯд | Шабистар |
**Аберратсияи системаҳои оптикӣ** — хатоӣ ё нуқсонҳои тасвир дар системаҳои оптикӣ. Дар натиҷаи аберратсияи системаҳои оптикӣ тасвирҳои оптикӣ дар баъзе мавридҳо возеҳу равшан набуда, ба асли воқеиашон монанд нестанд ё канорҳояшон ранга мебароянд. Навъҳои маъмулаш инҳоанд: аберратсияи куравӣ (сферавӣ) – ноқисии тасвирҳои оптикӣ, ки дар натиҷаи он шуоъҳои рӯшноии аз наздикии меҳвари оптикӣ ва дуртар аз он гузаранда дар як нуқта ҷамъ намеоянд. Ин нуқсонро бо истифодаи комбинатсияҳои махсус интихобшудаи линзаҳо пурра бартараф кардан мумкин аст; кома – нуқсони тасвири оптикиест (тасвири нуқта намуди доғи ғайрисимметрии дарозрӯяро мегирад), ки дар натиҷаи каҷхатта гузаштани шуоъҳои рӯшноӣ аз системаи оптикӣ ба амал меояд; астигматизм – ҳодисаи оптикиест, ки мавҷи рӯшноии куравӣ дар вақти гузаштан аз системаи оптикӣ шаклан тағйир ёфта, ба дастаи нури мураккаб табдил меёбад. Дар натиҷа шуоъҳо ҳамдигарро на дар як нуқта, балки дар ду порчаи хати рост, ки дар ягон масофа нисбат ба ҳамдигар амудӣ ҷойгиранд, мебуранд; дисторсия – гуногунии калонкунии хаттӣ дар ҳудуди майдони тасвир, ки боиси вайроншавии монандии геометрии байни объект ва тасвири он мегардад. Дар системаҳои оптикӣ дар як вақт якчанд намуди аберратсия рух медиҳад, ки бартараф намудани онҳо душвор аст. Навъҳои зикршудаи аберратсияи системаҳои оптикӣ аберратсияҳои геометрӣ мебошанд. Ғайр аз ин аберратсияи хроматикӣ (ранга) мавҷуд аст, ки пайдоиши он ба вобастагии нишондиҳандаи шикаст ба дарозии мавҷи рӯшноӣ вобаста мебошад.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — 608 с. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2021, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.
**Юлқулибек Анисӣ** (?- 1607, Бурҳонпури Ҳиндустон) — шоири форсизабони Ҳиндустон.

Зиндагинома
-----------

Аз қабилаи шомлуи туркман. Дар Ҳирот таҳсил кардааст. Чанд муддат дар дарбори ҳокими ин шаҳр китобдор буд. Шеърҳои нахустинашро бо тахалл. «Ҷоҳӣ» навиштааст. Девони ашъорашро худаш тартиб дода буд. Солҳои 70 садаи XVI Абдуллоҳхони Ӯзбек Хуросонро забт карда, Анисиро асир гирифт ва ба Мовароуннаҳр овард. Дар ҳамин гирудор девони Анисӣ Юлқулибек нест шуд. Анисӣ Юлқулибек роҳи Ҳиндустонро пеш гирифт. Мероси адабии боқимондаи Анисӣ Юлқулибек, асосан, ҳамон аст, ки дар Ҳиндустон эҷод кардааст. Ба қалами ӯ қасоиду ғазалиёт, рубоиҳо, тарҷеъбанду таркиббандҳо ва ғайра тааллуқ доранд. Анисӣ Юлқулибек дар ин навъ ашъор беҳтарин анъанаҳои назми пешинаи форс-тоҷикро идома додааст. Силсилаи ғазалҳо дорад дар татаббӯи Ҳофизи Шерозӣ. Мавзӯи ғазалҳояш панду андарз, шикоят аз беадолатиҳои замона, ҳасби ҳол — шикоят аз рӯзгори номусоид ва ғайра мебошанд. Ба ғайр аз ашъори ғиноӣ аз Анисӣ Юлқулибек то замони мо маснавие бо номи «Маҳмуд ва Аёз» (нотамом) расидааст, ки як нусхааш дар Ганҷинаи дастнависҳои шарқии Институти забон, адабиёт, шарқшиносӣ ва мероси хаттии ба номи Абуабдуллоҳи Рӯдакӣ Академияии Илмҳо Ҷумҳурии Тоҷикистон маҳфуз аст. Абёти зерин аз ӯст:

> Дӯш фарёди Анисӣ синаҳо маҷрӯҳ кард,  
> 
> Нештаре гӯё, ки дар ҳар нола пинҳон кардаанд.  
> 
>   \*\*\*  
> 
> Пайи ислоҳи толеъ умр дар кори ҳунар кардам,  
> 
> Ба устодӣ наёрастам, ҳарир аз бӯриё кардам.  
> 
>   \*\*\*  
> 
> Гар пас аз марг ҳам осуда нагардам, чӣ аҷаб,  
> 
> Меҳнати рӯз ба шаб хоби парешон орад. 
> 
>

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Абдулбоқии Наҳовандӣ, Маосири Раҳимӣ, ҷ. 3, Калкатта, 1935;
* Ҳусайнқулихони Азимободӣ, Нештари ишқ, ҷ 1. Д. 1981.

Сарчашма
--------

* Анисӣ, Юлқулибек / А. Алимардонов // А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2021, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.
**Порсиён** ( форсӣ: پارسیان‎ **Parsian** ) - шаҳр дар қисми ҷанубии Эрон, дар Устони Ҳурмузгон. Маркази маъмурии Шаҳристони Порсиён. Воқеъ дар соҳили халиҷи Форс. Қаблан ин шаҳрро Гавбенди меномиданд. 

Тибқи маълумотҳои 2012, саршумории аҳолӣ - 12,088 нафар; маълумоти омории соли 2016 аҳолӣ - 18,045 нафар; тибқи барӯйхатгирии аҳолии соли 2006, он 10,549 нафарро ташкил медод  .

Эзоҳ
----

1. ↑
2. ↑  World Gazetteer. Баргирифта аз сарчашмаи аввал 9 феврали 2013.

Сарчашма
--------

* iranica Parsian(пайванди дастнорас)

| ⚙️ Порсиён |
| --- |
| Парчами Эрон | 
* Абӯмӯсо
* Бандар-Аббос
* Бандари Линга
* Бастак
* Киш
* Қишм
* Меноб
* Рӯдон
* Ҳоҷиобод
* Ҷаск

 |
«**Бодом**» — навъи нақш дар санъати наққошӣ ва кандакории тоҷик.

«Бодом» яке аз нақшҳои қадимӣ ва маъмул аст. Наққошону кандакорони гузашта, одатан, сару бол, танаю минқори парандаҳо, шохсори дарахтон, баргҳои гуногун, инчунин чашм (бодомчашм) ва диг. ашёро дар шакли «Бодом» тасвир мекарданд. Дар деворнигораҳои маҳфузмондаи ёдгориҳои меъмории шаҳри бостонии Панҷакент, Варахша, Афросиёб, Шаҳристон, Тахти Сангин ва ғайра нақшҳои хаёлии шакли бодомдошта, ки ба нақшҳои тӯпии чустии муосир монанданд, ба назар мерасанд. Дар минётурнигорӣ ва санъати тасвирии Шарқи мусулмонӣ нигоштани расми дарахти бодомшакл, ки зоҳиран ба занҷабил монандӣ дошт, маъмул буд. «Бодом» дар омезиш бо нақшҳои ҳандасии табиат (рустанӣ) ва хаёлӣ такмил ёфта, унвонҳои «Ислимии Бодом», «Бодоми сечашма», «Бодоми четан», «Гиреҳи Бодом» ё «Гиреҳи гули Бодом» ва ғайраро гирифтааст.

Нақшҳои ҳошиявии рустанӣ, ки аксаран аз акси шохчаву баргҳои нозуку зариф иборатанд, «Ислимии Бодом» ном гирифтаанд. Дар нақшҳои ҳандасӣ «Бодом» ба чаҳоркунҷаи аҳромшакл шабоҳат пайдо карда, «Гиреҳи Бодом» ё «Гиреҳи гули Бодом» ном гирифтааст. Агар дохили «Бодом» бо се даврача оро дода шавад, чунин нақшро «Бодоми сечашма» мегӯянд ва агар «Бодом» бо нақши панҷарашакл зинат ёбад, «Бодоми четан» меноманд. Бисёр нақшҳои мутаносиб, ки нусхаи асли ҳамдигаранд, бо номи «Қӯшбодом» ёд мешаванд. Алалхусус нақшҳои ҳандасии «Бодом» дар нигоришоти меъмории асрҳои 16–17 (Масҷиди Хоҷа Зайнуддин, а. 16, Бухоро ва ғайра) фаровон истифода шудааст. Нақши «Бодом» дар тамоми навъҳои санъати наққошӣ ва кандакории тоҷик маъмул аст.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* Бодом / М. Рӯзиев // Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.
**Бодӣ** (форсӣ: بادی‎, с. тав. ва ваф. номаълум) — шоири тоҷик (а. 16).

Зиндагинома
-----------

Дар «Тазкират-уш-шуаро»-и Мутрибии Самарқандӣ, «Музаккиру-л-аҳбоб»-и Хоҷа Ҳасани Нисории Бухороӣ ва диг. манобеи адабӣ оид ба ин шоир маълумот дарҷ гардидааст. Дар зодгоҳаш Кашмир таҳсилро оғоз намуд ва барои такмили дониш, махсусан улуми адаб (арӯз, қофия, бадеъ ва ғайра) ба Бухоро омад. Дӯсту ҳамнишини тазкиранигор Нисорӣ шуд. Дар маҳфилҳои адабие, ки дар хонаи ӯ баргузор мегардиданд, пайваста ширкат меварзид. Аз девон доштанаш иттилоъ дода нашудааст, вале намунаҳои ашъораш, махсусан рубоиёташ, дар маъхазҳои адабӣ сабт гардидаанд.

Намунаи ашъор
-------------

Абёти зерин аз ӯст:

> Умре ҳаваси висоли ҷонон кардем,   
> 
> Дил аз пайи ину он парешон кардем.  
> 
> Дидем, муроди ӯст маҳҷурии мо,  
> 
> Тарки ҳама карда, рӯ ба ҳиҷрон кардем.  
> 
>   \*\*\*  
> 
> Моем ба дарди ошиқӣ сохтагон,  
> 
> Дар роҳи талаб хонабарандохтагон.  
> 
> Дар шамъи ҷамоли ёр парвонасифат  
> 
> Оташ ба худии худ дарандохтагон.
> 
>

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* Бодӣ / У. Назиров // Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.
**Велск** (русӣ: Вельск) — шаҳрест дар Русия, маркази маъмурии вилояти Архангелск. 

Дар 545 км ҷанубтари Архангелск, дар соҳили дарёи Вел (шохоби Двинаи Шимолӣ) ҷойгир аст. Аҳолиаш 26,8 ҳазор нафар (2012). Роҳи оҳан дар хатсайри Коноша — Котлас ва аэропорт дорад. Роҳи автомобилгарди Маскав — Вологда — Архангелск аз Велск мегузарад.

Таърих
------

Бори нахуст маъхазҳои хаттӣ соли 1137 аз мавҷудияти Велск иттилоъ додаанд. Дар асри 17 хароб шудааст. Аз охирҳои асри 19 ва нимаи аввали асри 20 маҳалли бадарғаи маҳбусони сиёсӣ будааст. Аз соли 1929 маркази саноати чӯбкории вилояти Архангелск. 

Комбинатҳои гӯшту шир ва осорхонаи кишваршиносӣ дорад.

Эзоҳ
----

1. ↑  ОКТМО. 185/2016. Северо-Западный ФО

Адабиёт
-------

* Велск // Боз — Вичкут. — Д. : СИЭМТ, 2014. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 3). — ISBN 978-99947-33-46-0.



|  |  |
| --- | --- |
| Русия | *Ин мақолаи нопурра аз ҷуғрофияи Русия мебошад.Шумо метавонед бо пурра кардани ин ба Википедия кумак кунед.* |
**Бодомдонак** — навъе аз зардолуҳои миёнапазаки маҳаллӣ; селексияи халқист.

Тавсифоти гиёҳшинохтӣ
---------------------

Дарахташ ба зардолуи бодомӣ монанд буда, бештар хамидашох мешавад. Мевааш – калони гирда (вазнаш – 35–40 г), дар мобайн чоки сатҳӣ дорад. Пӯсташ – ғафси серпашмак, рангаш – сабзи зардча, тарафи офтобрасаш – сурхтоб. Гӯшташ – ғафс, зарди норанҷӣ, хамирак, сахт, камоби сершира, хуштаъм ва нордон. Думчамевааш – кӯтоҳи сахт. Донакаш – калон (вазнаш – 1,9 г), гирда, нӯгаш – борик, бештар ба сангбодом монанд аст; мағзаш калони сафедча, ширин. Баъди пурра пухтан дар таркиби мевааш 14,6–15,5% қанд, 1,3–1,5 г/л ҷавҳар мавҷуд аст. Давраи нашваш – 180–140 рӯз. Нимаи аввали март гул карда, нимаи июн мевааш мепазад. Барои хуб гардолуд шудани гули бодомдонак аз навъҳои зардолуи субҳонӣ ва кӯрисодиқӣ истифода мебаранд.

Ҳосилашро тар мехӯранд, мехушконанд, аз он зардолуобу мураббо тайёр мекунанд. Барои кашондан мувофиқ аст; меваи тару тозаашро 6–7 рӯз нигоҳ доштан мумкин. Ҳангоми хушконидан 39–42% ғӯлинг, 26–27% аштақ ва 24–25% баргак ҳосил мешавад. Дар заминҳои санглоху пуштакӯҳҳо ҳосили фаровон медиҳад. Дар заминҳои обӣ аз ҳар дарахти 18–20-солааш 120–150 кг ҳосил меғундоранд. Дарахтони бодомдонак, асосан, дар боғҳои куҳанбунёди ноҳияи Хуҷанд, Конибодом, Панҷакент, водии Ҳисор, вил-ҳои Самарқанду Фарғонаи Ӯзбекистон парвариш меёбанд. Ба касалиҳои доғзании баргу мева ва шилмшорӣ устувор аст.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Яковлев П. И. Сорта плодовых культур в Таджикской ССР. //Плодоводство Таджикистана. Сталинабад, 1948;
* Помология Узбекистана. Ташкент, 1983.

Сарчашма
--------

* Бодомдонак / Ф. Урунов // Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.
**Бозаргон** (форсӣ: بازرگان‎) ё **тоҷир** — фарде, ки шуғли худро муомилоти тиҷорӣ қарор медиҳад ва ба далели онки муомилоти тиҷоратӣ, хариду фурӯш ба қасди интифоъ аст, бинобарин куллияи ашхосе, ки мубодарат ба хариду фурӯш ё иҷораи амволи манқул менамоянд, тоҷир шинохта мешаванд.

Бозаргон мухаффафи бозоргон, савдогар, тоҷир. Истилоҳи бозоргон аз калимаи бозор ва пасванди гон, ки маънои лаёқат, лоиқи бозор буданро дорад, таркиб ёфтааст. Дар шакли бозургон ғалат аст.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Бозаргон // Боз — Вичкут. — Д. : СИЭМТ, 2014. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 3). — ISBN 978-99947-33-46-0.


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️  Гузариш ба унсури Викидода  Фарҳангҳо ва донишномаҳо | 
* Библейская
* Большая датская
* Большая российская (старая версия)
* Брокгауза и Ефрона
* Еврейская Брокгауза и Ефрона
* В. Даля
* Швейцарский исторический

 |
| Дар феҳристҳои китобшинохтӣ | 
* GND: 4128272-3
* J9U: 987007565662805171
* LCCN: sh85083783
* NDL: 00572268
* NKC: ph123564, ph905723

 |
**Бас** (аз итол. вasso – ғафс, паст) — 1) овози пасту ғафси мардона. Навъҳои Бас: Баси баритонӣ, Баси кантанте (Баси баланд) ва Баси профундо (октава).

Баландии овози Бас аз «фа»-и октаваи калон то «фа»-и октаваи якум (F то F1) мерасад; Баси баланд ду навъ мешавад: лирикӣ (нарм) ва драмавӣ (боқувват). Меъёри овозии Баси лирикӣ аз «сол»-и октаваи калон то «фа»-и октаваи якум (C то F1) ва Баси драмавӣ аз «фа»-и октаваи калон то «ми»-и октаваи якум (F то F1) мерасад. Меъёри овозии Баси муқаррарӣ аз «ми»-и октаваи калон то «ре», «ми»-и октаваи якум (E то d1, e1)-ро фаро мегирад. Дар хор баритонҳо ва Баси лирикӣ ба партияи Баси якум дохил буда, Баси муқаррарӣ ва ғафси паст (Бас октава) ба партияи овозҳои Баси дуюм мансубанд;

2) сози мусиқии буъдаш паст, монанди тубабас, контрабас ва ғайра;

3) садои аз ҳама поёнии (пасти) аккорд; садои паст ва поёнӣ дар мусиқии бисёровоза.

Ҳамчунин Бас сози мисине дар оркестрҳои нафасӣ бо регистри овози паст номида мешавад. Маънои сеюми калимаи «бас» –ин садои баси аккордҳо ё овози аз ҳама паст дар мусиқии бисёровоза.

Нигаред
-------

* Овоз
* Овози сурудхонӣ

Адабиёт
-------

* Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — 664 с. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.

Эзоҳ
----

1. ↑  Обидпур Ҷ. Луғатномаи тафсирии мусиқӣ / зери назари Б.Қобилова. – Душанбе: Аржанг, 2019. – С. 57 -58. – 480 с. ISBN 978-999-47-43-90-2 (тоҷ.)
**Ҳероюс**, **Герай** (асри I — 30) — аз нахустин намояндагони сулолаи Кушониён, ки барои муттаҳидсозии қабилаҳои кушонӣ ва бунёди давлаташон дар Бохтар саҳм гузошт.

Ба андешаи таърихнигорони маъруф Б. Ғафуров, Е. А. Давидович, Б. Я. Ставиский, Г. А. Пугаченкова ба маснади ҳукуматдорӣ нишастани Ҳероюс тахминан ба асри 1 то м. ва ибтидои асри 1 м рост меояд. Дар фасли 118-и солномаи «Хоу-ханшу» («Таърихи хонадони сағири Хан») омадааст, ки юеҷиҳо мамлакатро ба панҷ ябғу тақсим карданд ва баъди сад сол ябғуи Гуйшуан — (Кушони)-ҳо Киосзюкю (Куҷула Кадфиз) чор мулкро тасхир намуд ва худро подшоҳи Гуйшуан (Кушон) хонд. Ҳероюс эҳтимол аз рӯи насаб падар ё бобои Куҷула Кадфиз буда, нахустин тангаҳои аҳди Кушониёнро зарб задааст. Дар ин тангаҳо тасвири аз миён болои Ҳероюс бо пешонабанди подшоҳӣ (диадема), мӯи сари дарозу мавҷдор андаруни доира сабт шудааст. Дар пушти сари Ҳероюс илоҳаи зафар — Ника дар парвоз аст. Дар атрофи танга бо забон ва хатти юнонӣ ибораи чор калимадор — якум «ҳоким» («тиран»), дуввум «Герай», севвум «кушон» ва чорум «санаб» омадааст, ки ба ақидаи Е. А. Давидович бояд чунин хонда шавад: «Ҳоким Герай кушони санаб». Ин тангаҳо аз рӯи услуби сикказанӣ ба тангаҳои Евкратид — подшоҳи Юнону Бохтар шабоҳат доранд. Чор тангаи нуқрагини Ҳероюс-ро бостоншинос Б. А. Литвинский аз димнаҳои Теппаи Шоҳ, як тангаро аз димнаи Кайқубодшоҳи Тоҷикистон ва як тангаро аз харобаҳои Тирмиз пайдо кардааст. Дар маҷмӯъ 36 сиккаи нуқрагину мисини Ҳероюс аз ҳудудҳои ҷануби Тоҷикистони, водии Сурхондарёи Ӯзбекистон, шимоли Афғонистон, Покистон ёфт шудаанд. Ба қавли сиккашинос А. Н. Зограф, тангаҳои Ҳероюс дар Бохтари Шимолӣ зарб зада шудаанд. Г. А. Пугаченкова ҳангоми ҳафриёти Холчаён ороишоти арақаи баландиаш 2 м-ро дарёфт намуд, ки дар он шоҳу намояндагони сулолаи Кушониён муҷассам шуда, симои яке аз онҳо ба тасвири тангаи Ҳероюс шабоҳат дорад. Дар асоси ин бозёфтҳо Г. А. Пугаченкова ҳудуди миёнаоби Сурхондарёро қаламрави Ҳероюс мешуморад, ки димнаи Холчаён қароргоҳи шоҳ будааст.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Герай / Б. Абдураҳмонов // Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.

* Пугаченкова Ҳероюс А. Скульптура Халчаяна. М. 1971;
* Ставиский Б. Я. Кушанская Бактрия. Проблемы истории и культуры. М. 1977;
* Ғафуров Б. Тоҷикон. Таърихи қадимтарин, қадим ва асри миёна. Китоби 1. Д. 1996;
* Эмомалӣ Раҳмон. Тоҷикон дар оинаи таърих. Аз Ориён то Сомониён. Китоби 2. Д. 2009.
БАСКҲÓ (худ эускалдунак гӯянд) - халқият, асосан дар Испания 2,36 млн нафар (2008) ва дар Фаронса – 230 ҳазор нафар зиндагӣ мекунанд. Боқимонда 1,5 млн нафари дигар дар давлатҳои гуногуни дунё ҳаёт ба сар мебаранд ва аксарият бошандагони Амрикои Лотинӣ мебошанд. Б.аскҳое, ки дар Испанияву Фаронса умр ба сар мебаранд, сеякашон ба забони баскӣ такаллум мекунанд. Зиёда аз 200 ҳазор нафар диндорон католикҳоянд. Баскҳо авлоди қабилаи иберии васконҳо мебошанд. Аз соли 1960 омӯзиши таърих, фарҳанг, фолклори рақсу мусиқӣ ва забони баскӣ оғоз шудааст. Соҳаи асосии хоҷагӣ – чорво¬дорӣ, ғаллакорӣ, боғдорӣ, токдорӣ ва моҳигирӣ.

Адабиёт
-------

* Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — 664 с. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.
**Ҳерман Гюнтер Грассман** (олмонӣ: *Hermann Günther Grassmann*; 15 апрел 1809[…], Штеттин[d] — 26 сентябр 1877[…], Штеттин[d], Подшоҳии Пруссия[d]) — риёзидон, физикдон ва филологи олмонӣ.

Зиндагинома
-----------

Дар асараш «Таълимот дар бораи бузургиҳои тӯлонӣ» (1844) аввалин бор таълимоти муназзамро дар бораи фазои уқлидусии бисёрченак, ки барои инкишофи ҳисобҳои векторӣ ва тензорӣ мусоидат намуданд, тартиб дод, вале бинобар хусусияти абстрактӣ (хаёлӣ) доштани таълимот ва истифодаи васеи истилоҳоти нав асар дастнорас буд. Дар китоби дарсии арифметика (1861) Ҳерман Грассман кӯшиши таълифи арифметикаи ададҳои томро намуд ва айни замон нақши муайянкунандаҳои индуктивиро ошкор сохт. Дар соҳаи физика Ҳерман Грассман дар бораи акустика ва таъсири мутақобилаи магнитии ҷараёнҳои магнитӣ асарҳо эҷод кардааст. Ақидаҳои умумии Ҳерман Грассман дар бораи фазоҳои векторҳои абстрактӣ боиси кашфи муқаррароти муҳим — имкони баррасии эҳсосоти рангӣ ҳамчун векторҳои сечена гардид, ки он ба таълимоти муосир дар бораи рангҳо замина гузошт. Ҳерман Грассман қонун дар бораи сохти рангҳоро муқаррар кардааст (1853). Ӯ ғайр аз илмҳои дақиқ инчунин дар забоншиносӣ ва омӯзиши забонҳои шарқӣ (чинӣ ва ҳиндии қадима) низ таҳқиқот анҷом дода, луғатномаи комили сурудҳои Ригведа (ёдгории адабиёти қадимаи Ҳинд)-ро тартиб ва асари мазкурро ба забони олмонӣ тарҷума кардааст (1875).

Эзоҳ
----

1. 1 2 3 4  *Bibliothèque nationale de France* идентификатор BNF (фр.): платформаи додаҳои боз — 2011.
2. 1 2 3 4  Архив по истории математики Мактьютор
3. 1 2 3 4  Энциклопедия Брокгауз (нем.) / Hrsg.: Bibliographisches Institut & F. A. Brockhaus, Wissen Media Verlag

Сарчашма
--------

* Грассман Герман Гюнтер // Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️  Гузариш ба унсури Викидода  Вебгоҳҳои мавзӯъӣ | 
* Mathematics Genealogy Project
* zbMATH Open
* MacTutor History of Mathematics archive

 |
| Фарҳангҳо ва донишномаҳо | 
* Большая каталанская
* Большая китайская
* Большая норвежская
* Большая российская (старая версия)
* Брокгауза и Ефрона
* Хорватская
* Allgemeine Deutsche Biographie
* Britannica (онлайн)
* Universalis

 |
| Таборшиносӣ ва некрополистика | 
* WikiTree

 |
| 

| Дар феҳристҳои китобшинохтӣ |
| --- |
| 
* BNF: 124429091
* CONOR: 245893475
* GND: 118541617
* ISNI: 0000 0001 0904 1587
* J9U: 987007261916005171
* LCCN: n87816184
* NKC: jn20000720089
* NLA: 36039716
* NLG: 146125
* NTA: 071637753
* NUKAT: n2005014793
* PTBNP: 1179991
* LIBRIS: dbqsvm4x4c1xsfm
* SUDOC: 033573999
* VIAF: 56703815
* WorldCat VIAF: 56703815

 |

 |
" **Кӯдаки волидони ношунаво** "( англ. CODA&nbsp) — як филми ҳунарии амрикоии коргардон Сиан Ҳедер аст, ки нахустнамоиши он дар ҷашнвораи филмҳои Sundance дар соли 2021 баргузор шуд. Дар он нақши асосиро Эмилия Ҷонс бозидааст. Филм ифтитоҳи асосии ҷашнвора гардид ва соҳиби як қатор мукофотҳо гардид.

Сужаи филм
----------

Қаҳрамони филм - духтаре бо номи Руби Росси мебошад ки дар як шаҳраки хурди Массачусетс зиндагӣ мекунад. Падару модар ва бародараш - ношунаво. Руби мехоҳад сароянда шавад, аммо наметавонад оилаи худро тарк кунад, ки дар он ҷо ӯ нақши тарҷумони забони имову ишораро иҷро мекунад.

Филми мутобиқсозгардидаи филми Фаронсаву Белгия дар соли 2014 "Оилаи Белиер" мебошад. Номи аслии он — як ихтисораи устувор, ки маънои *Кӯдаки волидони ношунаворо* дорад.

Дар нақшҳо
----------

* Эмилия Ҷонс — Руби Росс
* Евгенио Дербес
* Фердия Уолш-Пило
* Трой Коцур
* Марли Матлин
* Даниел Дуран
* Ҷон Фиор
* Лонни Фермер
* Кевин Чапман
* Эми Форсит

Истеҳсолот
----------

Сиан Ҳедер тақрибан як сол бо омӯзиши забони имову ишора ва зиндагии ношунавоён сарф кард, то воқеаҳои филм то ҳадди имкон воқеӣ бошанд. Бисёр персонажҳои ношунаворо актёрҳои ношунаво мебозанд  .

Премйера ва қабул
-----------------

Намоиши аввал дар ҷашнвораи Sundance дар аввали соли 2021 баргузор шуд. Филм ифтитоҳи асосии фестивал гардид ва ҳама ҷоизаҳои асосиро гирифт — мукофотҳо барои коргардонӣ, беҳтарин ансамбли актёрӣ, беҳтарин филм ва мукофоти ҳамдардии тамошобинон. Ширкати Apple TV+ фавран ҳуқуқи намоиши тасвирро ба маблағи 25 миллион доллар харидааст (ин барои як кинотеатри мустақил маблағи калон аст)  .

Такризчиён сифати баланди сенария, кори аълои як қатор ҳунарпеҳоро қайд мекунанд - Эмилия Ҷонс, Евгенио Дербеса. Филм дар соли 2022 ҷоизаи Оскар гирифт.. Филм ба ҷоизаи "Глобуси тиллоӣ" пешбарӣ шудааст.

Эзоҳ
----

1. ↑
2. 1 2 3  «CODA: ребёнок глухих родителей» — главный фильм фестиваля «Сандэнс» 2021 года
3. ↑
**Сафедчубак**

Барои бозӣ ду чӯбчаи сафеди 30-40 см ва ғафсиаш 2-3 см лозим аст. Дар майдон хат кашида, дастаҳо дар масофаи муайян аз паси хат қатор мешаванд ва довар дар миёна меистад. Бо фармони довар чӯбҳо ба дурӣ партоб мешаванд ва бозигарони дигар баробари ба замин афтидани чӯб ба сӯйи он медаванд, то ки чӯбро гирифта, зудтар оварда, ба довар супоранд Бачаҳои як гӯрӯҳ кӯшиш мекунанд, ки чӯби дастаи ҳарифро кашида гиранд ва боз дуртар партоянд. Дар Рашт, Кӯлоб
нимфаъол аст.

Адабиёт
-------

1. Турсунов Н. Бозиҳои серҳаракати тоҷикӣ. Д. 1961.

2. Донишномаи фарҳанги мардуми тоҷик. Ҷ.2. Д. 2016.

Нигаред низ
-----------

* Бозиҳои миллӣ ва мардумии тоҷикон
* Сурсуракон

Эзоҳ
----

1. ↑  Феҳристи миллии фаҳанги ғайримоддӣ /Natioal list of intangible cultural hertage/ Пажӯшиҳгоҳи илмӣ-тадқиқотии фарҳанг ва иттилооти Вазорати фарҳанги ҶТ – Душанбе: «Аржанг» 2016, – С. 194

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Ин мақолаи нопурра аз таърих мебошад.Шумо метавонед бо пурра кардани ин ба Википедия кумак кунед.* |
**Боз** — номи умумии чанд намуд парандаҳои соҳиб­чан­гол (шоҳин, рав, чарғ, шун­қор, боша ва ғайра).

Дарозии танашон 21–50 см; болҳои дарозу тез, думи кӯтоҳ, пар­ҳои дурушти зич доранд. Дар дарахт, ҷарӣ, камари харсанг тухм (2–6-то) мегузоранд; баъ­­зан лонаи дигар паран­даҳоро иш­ғол мекунанд. Ғи­зои Б. шир­хӯр­ҳои майда, хазан­даҳо, ҳа­шарот ме­бо­шад. Паран­да­ҳо ва ҳаша­ротро дар парвоз шикор мекунанд.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Абду­саля­мов И. А. Фауна Таджикской ССР. Т. 19, ч. 1, Птицы. Д. 1971.

Сарчашма
--------

* Боз // Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.
«**Байтерек**» — иттиҳодияи ҷамъиятии қазоқҳои муқими Тоҷикистон.

Соли 2006 таъсис ёфтааст. Дар шаҳрҳои Хуҷанд, Қӯрғонтеппа, Норак, Хоруғ, Ваҳдат, Турсунзода, маркази ноҳияи Ҳисор, Рӯдакӣ, Шаҳритус, Ҷилликӯл, Ҷалолиддини Румӣ созмонҳои ибтидоӣ дорад. Соли 2007 дар назди «Байтерек» Маркази фарҳангии миллӣ таъсис ёфт. Мақсади «Байтерек» эҳё ва нигаҳдошти хусусиятҳои хосси этникӣ, фарҳанг, маросиму анъанот ва забони модарӣ, дастгирии ҳуқуқӣ ва маънавии аъзои ҷамъият (обшина); таъмини гуногунфарҳангӣ, таҳаммулпазирӣ ва ҳамоҳангсозии муносибатҳои миллӣ дар Тоҷикистон мебошад.

«Байтерек» бо Ассамблеяи халқҳои Қaзоқистон, ҷамъиятҳои тоҷикони шаҳрҳои Чимкенту Зарафшони Қазоқистони Ҷанубӣ ҳамкорӣ дорад. Дар назди «Байтерек» курсҳои омӯзиши забонҳои қазоқӣ ва тоҷикӣ амал мекунанд. Ба хоҳишмандон ҳунарҳои анъанавӣ ва таббохии миллии қазоқӣ омӯзонида мешаванд. Фаъолияти «Байтерек»-ро Сафорати Қазоқистон дар Тоҷикистон дастгирӣ мекунад. «Байтерек» дар маросимҳои сиёсию фарҳангии ҷумҳурӣ ширкат менамояд. Раиси Раёсати «Байтерек» Саминова З. узви Шӯрои ҷамъиятии назди Президенти ҶТ мебошад.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* Байтерек / З. Саминова // Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.
**Бодомӣ** — як навъ зардолу. Дар Институти таҳқиқоти илмии боғу токдорӣ ва шаробкашии ба номи Р. Р. Шредер (ш. Самарқанд) рӯёнда шудааст.

Дарахташ сармобардор, тезсабзи садамонанд, навдаҳои яксолааш борик ва дароз. Баргаш калон, паҳни нӯгтез, рӯяш суфтаи андак тӯрдор, сабзи баланд. Мевааш миёнаҳаҷм (вазнаш 28-33 г), дарозрӯяи бодомшакл (дар мобайнаш чок дорад), сабзи зардтоб, пӯсташ ғафс ва сахти бепашмак (ба навъи лучаки зард монанд аст), ҳангоми шамол бисёр мерезад. Гӯшташ ғафс, хамирак, серобу ширин ва хуштаъм; бӯи атргули сафеди навшукуфтаро дорад. Донакаш калон, лӯндаи дарозрӯя, бодоммонанд. Мағзаш сабзчаи зард, ширин. Даври нашваш 135—140 рӯз. Охири март гул карда, мевааш аввали июл пасопеш мепазад. Бинобар ин онро дар ду навбат ҷамъоварӣ мекунанд. Меваашро асосан дар тариаш мехӯранд, зардолуоб, ғӯлингу баргак тайёр мекунанд, мураббо мепазанд. Барои нигоҳ доштан ва кашондан нобоб аст. Дарахташ ба камобӣ тобовар буда, дар заминҳои лалмӣ ҳосили фаровон медиҳад. Меваҳои дар сари дарахт хушкидааш зарди тилоранг мешаванд. Дарахтони алоҳидаи бодомӣ дар боғҳои кӯҳнабунёди ноҳияи Исфара, Конибодом, Хуҷанд, Панҷакент ва водии Ҳисор дучор меоянд. Ба касалии доғзании баргу мева устувор аст; аз ҳашароти зараррасон — пармачии зардолу зарар мебинад.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Костина К. Ф. Абрикос. М. 1936;
* Пулатов А. Таджикский абрикос. Д. 1976;
* Помология Узбекистана. Ташкент, 1983.

Сарчашма
--------

* Бодомӣ / Ф. Урунов // Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.
Ин вожа дигар маъноҳо низ дорад, Суруд (мазмунҳо)-ро бубинед.
**Байт** (форсӣ: بیت‎) — навъи алоҳидаи шеър ва яке аз анвои жанри ғиноӣ (лирикӣ) дар эҷодиёти шифоҳии мардум. 

Байтро, аксаран, духтарону писарони ошиқу дилдода ё шахсоне, ки ғаму ғуссае доранд, шахсони ба ғарибӣ афтода, дур аз Ватан эҷод кардаанд. Ин гуна байтҳо сӯзу дарди ошиқона ё ҳиссиёти ғарибию бекасиро дар бар мегиранд, ки хеле пуртаъсиранд: 

> Чанд сол боз мусофири дарбадарам,  
> 
> Об аз ду рухам резаду хун аз ҷигарам.  
> 
> Ёрам, ёрам, ман дар ғамат беморам,  
> 
> Ҷун дар кафи даст маътали дидорам.
> 
> 

Дар байтҳо тавассути васфи ҳусни маҳбуба эҳсоси шодию ғами гӯянда баён мегардад. Аксари байтҳои ишқӣ оҳанги навмедӣ ва ҷудоӣ аз ёру диёр, эътироз ба никоҳи маҷбурӣ ва ғ. доранд. Байтҳои мардумӣ, аксаран, ба ин ё он лаҳҷа гуфта мешаванд ва зебоияшон низ дар ҳамин аст, ки ҳолати гӯяндаро бо лаҳни худаш таҷассум месозанд. Азбаски чунин байтҳо офаридаи табъи шахсони синну солашон гуногун ва баъзан, таҳсилнакардаву ноогоҳ аз қавонини шеъру шоирианд, дар вазну қофияашон баъзе ноҳамворию норасоӣ ба назар мерасад. Аммо истифода аз санъатҳои бадеӣ, монанди ташбеҳу истиораву киноя ва ғ. онҳоро чунон зебову дилнишин кардааст, ки шунавандаро мафтун месозад. Байтҳои халқӣ дар ду вазни шеър – ҳиҷоӣ ва арӯз, ё дар ду вазни ба ҳам омезишёфта гуфта шудаанд. Дар эҷодиёти шифоҳии халқи тоҷик байтҳое вомехӯранд, ки ба абёти адабиёти хаттии форс-тоҷик ҳамоҳангӣ доранд. Мас. шоири форс-тоҷик Абуҳафси Суғдӣ гуфтааст:

> Оҳуи кӯҳӣ дар дашт чӣ гуна давадо,  
> 
> Ӯ надорад ёр, бе ёр чӣ гуна бувадо?
> 
> 

Мардум гуфтаанд:

> Масчо-ба мурам, ки чашмасорҳо дорадо,  
> 
> Обҳои хунуку лолазорҳо дорадо!  
> 
>                              \*\* \*  
> 
> Кафтар шавамо, боғу чаманро бинамо,  
> 
> Оҳу шавамо, кӯҳи баландро бинамо!
> 
> 

Калимаи байт дар забони гуфтугӯии тоҷикӣ инчунин маънои «суруд», «байт хондан» – «суруд хондан», «сароидан»-ро дорад.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Амонов Р. *Лирикаи халқии тоҷик*. Д. 1968;
* *Байтҳои халқии тоҷик* / Мураттиб Н. Азимов. Д. 1982;
* *Баёзӣ фолклори тоҷик*. Ҷ. 1. Д. 1985.

Сарчашма
--------

* Байт / Н. Азимов // Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.
**Санади тафсири ҳуқуқ** - санади ҳуқуқист, ки аз ҷониби мақоми ваколатдори давлат бо мақсади шарҳ додани маънии санадҳо ё меъёрҳои ҳуқуқ қабул мешавад. Он натиҷаи тафсири расмӣ буда, чун ҳуҷҷати расмӣ қабул мешавад ва барои шахсони манфиатдор ҳатмист. Санадҳои 
тафсирии мақомоти олии судии Ҷумҳурии Тоҷикистон дар шакли расмӣ қабул гардида, нуқтаҳои ҳуқуқиро муқаррар мекунанд, ки тартиби дурусти ҳалли кори мушаххаси ҳуқуқӣ, татбиқи меъёрҳои ҳуқуқро нисбати ҳолати мушаххаси ҳаётӣ тавсия мекунанд. Ин санадҳо тартиби намунавии татбиқи меъёри ҳуқуқро ба ҳолати мушаххас, роҳи ҳалли парвандаи ҳуқуқиро нишон дода, амсоли татбиқи ҳуқуқро ба вуҷуд меоранд. Санадҳои тафсирӣ мазмуни меъёрӣ низ пайдо карда метавонанд. Чунончи, мувофиқи қ. 3 м. 61 Конститутсияи ҶТ: «Тафсири Конститутсияро Маҷлиси Олӣ дар шакли қонуни конститутсионӣ қабул менамояд».

Нигаред низ
-----------

Санади татбиқи ҳуқуқ

Эзоҳ
----

1. ↑  Фарҳанги истилоҳоти ҳуқуқ / Зери таҳрири Маҳмудов М.А. - Душанбе: ЭР-граф, 2009. - с. 410
**Александр Сергеевич Соколов** (таваллуд 8 августи 1949, Ленинград) — мусиқишинос ва омӯзгори шӯравӣ ва рус, доктори илмҳои санъат (1992), Ходими шоистаи санъати Федератсияи Русия (1999). Вазири фарҳанг ва коммуникатсияи оммавии Федератсияи Русия (2004-2008), профессор ва ректори Консерваторияи давлатии Маскав ба номи Чайковский, мудири кафедраи назарияи мусиқӣ, раиси Шӯрои илмӣ.

Президенти Иттифоқи байналхалқии ходимони мусиқӣ. Раиси ҷамъияти мусиқии Москва (ММО) ва Ҷамъияти назарияи мусиқии Федератсияи Россия (ОТМ). Узви Иттифоқи композиторони Русия. Аъзои Совет ва аъзои Бюрои Хазинаи гуманитарии Русия. Раиси Шурои ректорони консерваторияҳои ФР ва Шӯрои ректорони консерваторияҳои давлатҳои аъзои ИДМ; узви Иттифоқи ректорони Русия, Шӯрои ректорони Маскав ва вилояти Маскав. Узви Шӯрои патриархалии фарҳанг . Узви Шӯрои коршиносон, Шӯрои илм ва Шӯрои таълими мусиқии Вазорати фарҳанги Федератсияи Русия. Узви Президиуми Бахши миллии Русияи ISME (аз соли 2009) .

Эзоҳ
----

1. ↑  Состав Патриаршего совета по культуре
2. ↑  Музыкальное образование в России Бойгонӣ шудааст 6 июни 2010  сол.
**Байти мусарраъ** (форсӣ: بیت مصرّع‎) — байтест, ки ҳар ду мисраи он ҳамқофияанд. 

Аксари шоирони қасидасарои форсизабон дар як қасида ду-се-чаҳор ва зиёда аз он байти мусарраъ овардаанд, ки инро таҷдиди матлаъ низ гӯянд. Ин чиз, асосан, дар қасидаҳои тӯлонӣ ба назар мерасад. Дар чунин қасидаҳо байти мусарраъ баъди тағаззул меояд. Мас. Хоқонии Шервонӣ қасидаи зерини худро бо байти мусарраъ оғоз намудааст:

> Чун оҳи ошиқ омад субҳ оташи муанбар,   
> 
> Симоб оташак зад дар бодбони аҳҷар.
> 
> 

Пас аз чанд байт, дар ҳамин қасида, боз се байти мусарраъ оварда шудаанд: 

> Дар обгун қафас бин товуси оташинбар,  
> 
> К-аз бар кушодани ӯ офоқ гашт зевар!  
> 
> Саҳни Ирам надидӣ, дар боғи шоҳ бингар,  
> 
> Ҳусни ҳарам надидӣ, бар қасри шоҳ бигзар!  
> 
> Эй андалеби ҷонҳо, товуси бастазевар,  
> 
> Бикшой ғунчаи лаб, бисрой ғунчаи тар!
> 
> 

Агар шоир дар шеъри худ байти мусарраъи нав меовард, метавонист қофияи байти мусарраъи пешинаро такрор кунад. Шоирони гузашта баъзан ғазал ё қасидае мегуфтанд, ки тамоми мисраъҳояшон ҳамқофия буданд. Чунин шеърро ғазал ё қасидаи тамомматлаъ ё мусарраъ мегӯянд.

Байти мусарраъ баъзан дар рубоӣ низ ба назар мерасад, яъне шоир рубоие мегӯяд, ки тамоми мисраъҳои он ҳамқофияанд. Рубоии зерини Рӯдакӣ намунаи беҳини чунин ашъор аст:

> Бе рӯйи ту хуршеди ҷаҳонсӯз мабод,   
> 
> Ҳам бе ту чароғи оламафрӯз мабод!  
> 
> Бо васли ту кас чу ман бадомӯз мабод,   
> 
> Рӯзе, ки туро набинам, он рӯз мабод! 
> 
> 

Байти мусарраъ омили хушоҳанг шудани шеър мегардад.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Шамси Қайси Розӣ. Ал-Мӯъҷам. Д. 1991.

Сарчашма
--------

* Байти восила / У. Тоиров // Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.
**Байромия**, **байрамия** (тур. Bayramilik) аз *байрам – ид*) — тариқае аз дарвешони турк, ки Ҳоҷӣ Байрами Валӣ (даргузашт 1430) дар Анқара таъсис намуда буд.

Таълимот
--------

Таълимоташ ба нақшбандия бисёр наздик аст, зеро пайравони он зикри хуфяро пазируфтаанд ва аз ин рӯ, баъзе муҳаққиқон байромияро шохае аз нақшбандия медонанд. Ин тариқат пас аз марги Ҳоҷӣ Байрам зуд пароканда шуд. Бархе аз пайравонаш ба халифаи ӯ Оқ Шамсуддин Муҳаммад (1390–1459) пайвастанд ва бо номи Шамсия машҳур шуданд. Дар таълимоти онҳо зикри ҷаҳрӣ бештар маъмул буд.

Гурӯҳи дигари Байромиён, ки зикр, вирд ва либосҳои анъанавии худро тарк карда буданд, маломия номида шуданд. Онҳо ба шайхони байромия эҳтироми зиёд доштанд ва ҳатто яке аз шайхони онро қутби замон эълон намуда буданд. Шохаи сеюме, ки аз байромия ба вуҷуд омад, ҷилватия ном дошт ва муассисаш Азиз Маҳмуди Худоӣ (даргузашт 1628) мебошад. Ба тавассути Иброҳим ибни Темурхон ибни Ҳамза (даргузашт 1617) дар Миср интишор ёфт.

Дар таълимоти байромия тарзи сайри соликони тариқат аз дигар силсилаҳои тасаввуф фарқ мекард. Солик аввал бо таълимоти ваҳдати вуҷуд шинос мешуд ва минбаъд мақомот ва аҳволи маърифатии тасаввуфиро анҷом медод. Байромиён муътақид буданд, ки тамоми олам аз Худо ба тавассути илму сифатҳои он содир шудаанд, сифатҳо зуҳури моҳияти илмии Худованданд. Ҳамин «аъёни илмия»-и Худованд аз тавҳиди зотии таълимоти онҳо башорат медиҳад. Нишони зоҳирии пайравони байромия нишони шашбарг аз карбосе буд, ки огоҳии онҳоро аз шаш ҷиҳати дунё (рост, чап, пеш, қафо, боло ва поин) башорат медиҳад. То пароканда шудани тариқату шохаҳои байромия дар Туркия (соли 1925) пайравони он дар Истанбулу Анқара, Измир ва диг. шаҳрҳои марказӣ фаъолияти худро идома медоданд.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* مادلونگ. و. فرقه های اسلامی. تهران، ۱۳۷۷

Сарчашма
--------

* Байромия / М. Ҳазратқулов // Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.


| ⚙️ Тариқатҳо |
| --- |
| 
Азимия[en] • Айссауа • Ба алавия[en] • Бадавия • Байрамия • Бектошия • Бурҳония • Ғолибия • Дарвешия • Даркавия • Ҷаҳрия[en] • Джелветия[en] • Джеррахия[en] • Дисукия • Зоҳидия • Идрисия[en] • Қаландария • Касназани[en] • Қодирия • Кубравия • Мадария[en] • Маломатия • Мавлавия • Муридизм • Нақшбандия • Носирия • Ниматуллахи • Нисбат-е-Расули[en] • Нур Ашки Джерахи[en] • Нурбакшия[en] • Раҳмония • Рифаия • Ришия[en] • Рошани • Саадия • Сарвария[en] • Сафавия • Санусия • Сулаймонҷия[en] • Сунбулия[en] • Суҳравардия • Тиджания • Увайсия • Хаджи-мюридия • Халватия • Халидия[en] • Ҳамалая[en] • Хатмия • Хоҷагон • Ҳаллоҷия • Ҳуруфия • Чиштия • Шазилия • Шаттария[en] • Ясавия
 |
**Байрамалӣ** (туркманӣ: Baýramaly) — шаҳр (аз 1931), маркази ноҳияи Байрамалии вилояти Марви Туркманистон, дар водии Мурғоб ҷойгир аст. То Ашқобод 375 км, то Марв 27 км. Аҳолиаш 88,5 ҳазор нафар (2009).

Иқтисод
-------

Байрамалӣ комбинати равған, корхонаи пахтатозакунӣ, фабрикаи шоҳибофӣ, корхонаҳои истеҳсоли масолеҳи бинокорӣ, қолибофӣ, техникуми зооветеринарӣ, 3 мактаби миёна, шифохонаи бемориҳои гурда дорад. Дар наздикии Байрамалӣ пойгоҳи таҷрибавии кишоварзӣ амал мекунад. Харобаҳо ва ёдгориҳои меъмории Марви Қадим боқӣ мондаанд. Ба шаҳр номи ҳокими Марв Байрамхон, ки солҳои 1783—1786 ҳукмронӣ карда буд, дода шудааст.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* Байрамалӣ // Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.

Шаблон:Turkmenistan-geo-stub
**Юнус Бобоев** (тав. 1920, ноҳияи Панҷакент – ваф. 1994, ш. Душанбе), муаллими фанни таърихи сиёсӣ, иштирокчии Ҷанги Бузури Ватанӣ.

Зиндагинома
-----------

Солҳои 1939–1940 муаллим ва директори мактаби ибтидоии ноҳияи Панҷакент, 1941–1946 афсари Артиши Шӯравӣ, 1947–1948 инструктори шуъбаи ташвиқотии ҳизби коммунистии вилояти Сталинобод, 1948–1950 шунавандаи мактаби ҳизби коммунистии назди КМ ҲК Тоҷикистон, 1950–1956 муаллими таърихи ҲКИШ-и мактаби ҳизби қоммунистии назди КМ ҲК Тоҷикистон буд. Соли 1954 факултети таърихи Донишкадаи давлатии омӯзгории ш. Душанбе ба номи Т.Г. Шевченкоро хатм кардааст. Солҳои 1956–1960 ҳамчун муовини директори мактаби ҳизби коммунистии назди КМ ҲК Тоҷикистон, 1961– 1962 муовини раиси ҷамъияти «Дониши»-и ҶШС Тоҷикистон, 1962–1964 котиби озоди ташкилоти ибтидоии ҳизби коммунистии Донишкадаи давлатии омӯзгории ш. Душанбе ба номи Т.Г.Шевченко, 1964–1967 муаллими калони кафедраи таърихи ҲКИШ, 1967–1979 котиби озоди ташкилоти ибтидоии ҳизби қоммунистии донишкадаи омӯзгории пойтахт, 1979–1994 муаллими калони кафедраи таърихи сиёсии Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи Садриддин Айнӣ кор кардааст. Бо орденҳои «Ҷанги Бузурги Ватанӣ», «Александр Невский», унвони «Муаллими хизматнишондодаи мактаби ҶШС Тоҷикистон» ва ифтихорномаҳои фахрии Президиуми Шӯрои Олии ҶШС Тоҷикистон сарфароз гардонида шудааст.

Пайвандҳо
---------

* Энсиклопедияи Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи С. Айнӣ
*
**Неъмат Оташ** (5 феврали 1953, ноҳияи Хуҷанд) — рӯзноманигор, шоир, нависанда, тарҷумон, узви Иттифоқи журналистони Тоҷикистон (1983), узви Иттифоқи нависандагони Тоҷикистон(1993)

Зиндагинома
-----------

Дадобоев Неъматҷон 5 феврали соли 1953 дар деҳаи Рӯмони ноҳияи Хуҷанд (ҳозира ноҳияи Fафуров) таваллуд шудааст. Соли 1970, баъди хатми мактаби таҳсилоти умумии № 12 ноҳия, ба шуъбаи форсии факултаи забонҳои Шарқи Донишгоҳи давлатии Тоҷикистон дохил гардида, соли 1977, баъди хатми донишгоҳ, фаъолияти меҳнатиро ба ҳайси ходими адабии рӯзномаи «Бо роҳи Ленинӣ»-и ноҳияи Хуҷанд оғоз кардааст. Сипас котиби масъули ҳамин рӯзнома будааст. Солҳои 1980—1982 дар Артиши миллии Афғонистон ба ҳайси тарҷумони ҳарбӣ хидмат кардааст. Баъди адои хидмати ҳарбӣ фаъолияташро чун котиби масъул дар рӯзномаи «Бо роҳи Ленинӣ» идома додааст. Солҳои 1984—1991 мухбири махсуси ҳафтавори «Адабиёт ва санъат» дар вилояти Ленинобод будааст. Моҳи майи соли 1991 муовини раиси Иттиҳодияи эҷодии адибони вилоят таъйин шуда, соли 1992 раиси бахши Хуҷандии Бунёди байналмилалии забони форсии тоҷикӣ таъйин гардидааст. Солҳои 1993—1994 мудири шуъбаи ахбори Комиҷроияи
шаҳри Хуҷанд, 1995—2008 хабарнигор ва муовини сармуҳаррири нашрияи ҳукумати шаҳри Хуҷанд — «Тирози ҷаҳон» будааст. Аз соли 2008 сармуҳаррири маҷаллаи адабӣ ва илмию оммавии «Паёми Суғд» мебошад. Аълочии матбуоти Ҷумҳурии Тоҷикистон, узви Иттифоқи журналистони Тоҷикистон (1983) ва Иттифоқи нависандагони Тоҷикистон (1993) аст.

Эҷодиёт
-------

Шеърҳояш дар рӯзномаву маҷаллаҳои ҷумҳурӣ ва маҷмӯаҳои дастаҷамъӣ ба табъ расидаанд. Нахустин маҷмӯаи ашъораш «Шукуфа» соли 1989 чоп шудааст. Маҷмӯаҳои дигари ашъораш «Садои сабзи шукуфтан» (1999), «Мунтахаби ашъор» (2001) ва «Ба ишқ бовар кун!» (2003) дар Хуҷанд интишор ёфтаанд. «Мусофири шаҳри борон» панҷумин маҷмӯаи ашъори ӯст. Ҳамчунин, дар ҳаммуаллифӣ бо Ҳилолиён Аскар ва Нурмуҳаммад Ниёзӣ (1990) китоби «Файзи баҳорон»-ро таълиф намудааст. Қиссаҳои ҳуҷҷатиаш «Фидокори Мирзочӯл» (2010) ва «Қиссаи мардони диловар» (2012) аз корномаву ҷасорати диловарони саҳроҳои меҳнат ҳикоя мекунанд. Намоишномаи «Корвони нур»-аш дар Театри давлатии мазҳакавӣ-мусиқии ба номи Камоли Хуҷандӣ саҳнагузорӣ шудааст. Намоишномаҳои мусиқии А. Сагарели «Хонума», Л. Устинов «Fукчаи доно» ва М. Кралл «Садбарги сеҳрнок»-ро дар тарҷумаи ӯ Театри давлатии мазҳакавӣ-мусиқии ба номи Камоли Хуҷандӣ саҳнавӣ гардондааст. Соли 2006 барои китоби «Ба ишқ бовар кун!», сазовори Ҷоизаи ба номи Камоли Хуҷандӣ гардидааст.

Ҷоизаҳо
-------

* Аълочии матбуоти Ҷумҳурии Тоҷикистон.
* Ифтихорномаи Президиуми Шӯрои Олии Иттиҳоди Шӯравӣ (1988);
* Ифтихорномаи Вазорати дифоъи Иттиҳоди Шӯравӣ (1982);
* Ордени «Шараф» (1999);
* Медали «Барои хидматҳои ҷангӣ» (1982);
* Медали «Барои шуҷоат» (1982);
* Медали «Ба ҷанговари интернатсионалист аз халқи миннатдори афғон» (1989);
* Ҷоизаи ба номи Камоли Хуҷандӣ гардидааст (2006);
* Нишони «Шаҳриёр»-и Ҷумҳурии Исломии Эрон (2011);
* Медалҳои ҷашнӣ.

Сарчашма
--------

1. ↑  Адибони Тоҷикистон (маълумотномаи мухтасари шарҳиҳолӣ)./Таҳия ва танзими Асрори Сомонӣ ва Маҷид Салим. — Душанбе, «Адиб», 2014, — с.177 — 178 ISBN 978-99947-2-379-9
**Неъмат Бозоров** (*Бозоров Неъмат Исмоилович*; зод. 1.4.1954, Деҳнав, вилояти Сурхондарё, ҶШС Узбакистон) — ҷарроҳ-саратоншинос, доктори илмҳои тиб (1998), профессор (2001).

Зиндагинома
-----------

Хатмкардаи факултаи муолиҷавии Институти давлатии тиббии Тоҷикистон ба номи Абуалӣ ибни Сино (1977). Ҷарроҳ-онкологи Диспансери клиникии онкологии ҷумҳуриявӣ (1977-81), ординатори клиникии кафедраи бемориҳои гӯшу гулӯ ва бинии Институти маркази такмили ихтисоси духтурони ш. Маскав (1981-83), ассистенти кафедраи ҷарроҳии стоматологии Институти давлатии тиббии Тоҷикистон (1983-87), аспиранти кафедраи ҷарроҳии стоматологии Институти тиббии ш. Киев (1987-90), ассистенти кафедраи ҷарроҳии стоматологӣ (1990-93), дотсент (1994-98), профессор (1999—2008) ва мудири кафедраи онкологияи ДДТТ ба номи Абуалӣ ибни Сино (аз 2008). Муаллифи зиёда аз 259 асари илмию методӣ, аз ҷумла 117 мақола, 62 тезис, 66 навоварӣ ва 1 кашфиёт.

Осор
----

* Ранняя диагностика рака шейки матки. Д. 2008;
* Современные подходы к лечению рака пищевода. Д. 2008.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Бозоров Неъмат Исмоилович // Боз — Вичкут. — Д. : СИЭМТ, 2014. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 3). — ISBN 978-99947-33-46-0.
**Байкас** (форсӣ: بیکث‎) — шаҳри асримиёнагӣ, яке аз шаҳрҳои асосии Чоч, ки дар ҷойи Тошканди кунунӣ воқеъ будааст. 

Дар маъхазҳои ҷуғрофии асримиёнагӣ ба гунаи «Бингат» (Истахрӣ), «Бинкас» (Минорский), «Байкат» ва «Найкас» (Ҷайҳонӣ) ҳам сабт гардидааст. Бино бар ахбори муаллифи «Ҳудуду-л-олам», Байкас мавзее ба шумор мерафтааст, ки «мустақарри султон андар вай» будааст. Байкас дорои чанд девор будааст: дар атрофи шаҳри дохилӣ ва куҳандиз девори якум кашида будаанд. Рабази дохилӣ низ борае доштааст, ки пас аз он рабази дувум оғоз шудаву дар ҳудуди он боғу киштзорҳо вуҷуд доштаанд. Атрофи рабази мазкурро бораи дигаре фаро гирифта будааст. Кулли бораҳоро, мисли бораи Бухоро, девори аз ҳама бузург иҳота мекардааст, ки тамоми минтақаро ҳифозат ва ба шакли нимдоирае соҳили рӯди Парак ё Таракро аз ҷониби Ховар ва Сайҳунро аз самти Бохтар, бо саросари Чоч иттисол медодааст. Ин девор дар наз-диктарин нуқтаи худ то шаҳр аз дарвозаи рабази хориҷӣ як фарсах фосила доштааст. Дар самти шарқ аз кӯҳе ба номи Соблиғ, дар соҳили рӯди Парак, шурӯъ шуда, ҳамворзамини паҳновари Калосро дар бар мегирифтааст. Бораи мазкурро волии Хуросон Абуабдуллоҳ ибни Ҳумайд ба хотири ҳифозати Чоч аз тохтутози ақвоми турки шимол бунёд намудааст. Дар масофаи як фарсахи паси ин девор аз канори рӯди Парак то канори Сайҳун ба самти Шарқ кандаки амиқе тӯл мекашидааст.

Дар шаҳри дохилӣ куҳандизе воқеъ гардида, дар он дорулимора ва зиндон мавҷуд будааст, ду дар доштааст: яке ба ҷониби шаҳр, дигаре ба самти рабаз боз мешудааст. Берун аз куҳандиз масҷиди ҷомеъе фаъолият дошт. Шаҳристони Байкас се дарвоза, ба қавли Ҷайҳонӣ, «Дари Абулаббос», «Дари Кеш», «Дари Нав» ва ба гуфтаи Истахрӣ, «Дари Абулаббос», «Дари Кеш» ва «Дари Ҳадид» ном доштанд. Рабази аввал дорои 10 дарвоза буд: «Дари работи Муҳаммадӣ» (ё Ҳамдин), «Дари нави Андарунӣ», «Дари Амир» ё «Дарвозаи Андарун», «Дари Фаррухон», «Дари Сурка» (ё Суркада), «Дари Карёнах» (ё Карнох), «Дари Кӯйи Саҳл» (ё Кӯчаи Саҳл), «Дари Рошид» (ё «Рошиди Чоқ)», «Дари Кӯйи Хоқон» (ё «Кӯчаи Хоқон»), «Дари Кӯшки Деҳқон» (Истахрӣ).

Рабази берунӣ иборат аз 7 дарвоза буд: «Дари Мадеҳкат» (ё Фағкас), «Дари Ҳомкат» (ё Хоскас), «Дари Сакарков» (ё Сакандиҷоқ), «Дари Нав», «Дари Токарди Бахлсоф» (ё Бокардиҷоқ), «Дари Сакрак», «Дари Лаърамод» (ё «Сағрбоз») (Ҷайҳонӣ, Истахрӣ). Дар Байкас, бар иловаи наҳрҳо, чоҳу чашмаҳое ҳам ҷорӣ буданд, ки хусусияти шифобахшӣ доштанд (Амин Аҳмад). Дар Байкас зарробхонае бунёд ёфта буд, ки дар аҳди фармонравоии Яҳёи Асад (ҳукмр. 818–855) фаъолият дошта, тангаҳои дар он сикказадашуда дар аксари кишварҳо дар муомилот буданд

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Мухторов А. Сомониён: Замон ва макон. Д. 1999;
* Неъматов Н. Давлати Сомониён. Д. 1989.

Сарчашма
--------

* Байкас // Энсиклопедияи Миллии Тоҷик. — Д. : СИЭМТ, 2011—2020. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021).