recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Э́двин А́рвидович Гранто́вский** (16 феврал 1932, Маскав — 28 июн 1995, Маскав) — эроншинос ва таърихнигори шӯравӣ.

Зиндагинома
-----------

Э́двин Гранто́вский хатмкардаи факултаи таърихи  Донишгоҳи давлатии Маскав (1954). Аз соли 1955 то охири умраш дар Институти шарқшиносии АИ Иттиҳоди Шӯравӣ кор кардааст. Аз соли 1969 мудири кафедраи таърихи Шарқи қадим буд. Эдвин Грантовский бештар ба таърихи ташаккулёбии ориёиҳо, ҳиндуориёиҳо ва сакоиҳову скифҳо таваҷҷуҳ намуда, наздикӣ ва қаробати аҷдоди қабилаҳои гуногуни эронии қадим — порсҳо, мидиҳо, аризонтҳо, сарматҳо ва ғ.-ро дар асоси мадракҳо ва матнҳои қадими эронию ҳиндӣ нишон додааст. Ӯ, ҳамчунин, аз як манбаи умумӣ пайдо шудани забон, қаробати дину фарҳанг, урфу одат, созмони хонаводагӣ, тарзи зиндагӣ ва умумияти аҷдодии эрониён ва ҳиндуориёиҳоро дар давраҳои қадими ташаккулёбиашон исбот намудааст. Эдвин Грантовский беш аз 100 асар навишта, дар китоби «Таърихи аҳди қадими қабилаҳои эронӣ дар Осиёи Пеш» (1970) ақидаеро пешниҳод намудааст, ки тоифаҳои ориёии ҷанубу ғарбии Эрон дар оғози иттиҳоду падидаҳои давлатсозиашон (асрҳои 9-8 то м.) ба ҳайати давлатҳои Ошур, Элом ва Урарту шомил будаанд. Баъдтар дар заминаи ташаккулёбӣ ва муттаҳидшавии қабилаҳои эронизабон ибтидои асри 7 давлати Мод таъсис меёбад, ки ҳудудҳои Экбатан (Ҳамадон), вилояти Форс ва чанде аз вилоятҳои ҳамсояро фаро мегирифт. Дар асари бунёдиаш «Эрон ва эрониён то аҳди Ҳахоманишиён» (1998) Эдвин Грантовский қаробати тоифаҳои эронӣ ва ҳиндуориёӣ, макони аслӣ ва муҳоҷирати ориёиҳо ба самти Эрони Ғарбӣ, таъсисёбӣ ва ташаккули давлати Мод, инчунин зуҳури давлати ҷаҳонии Ҳахоманишиён ва дар қаламрави як империяи абарқудрати ориёитаборон муттаҳид шудани кишварҳои мухталифи шарқи бостонӣ, аз ҷумла давлатҳои собиқаи Мод, Ошур, Урарту, Бобилро асоснок намудааст. Эдвин Грантовский яке аз эроншиносони варзидаи солҳои 70-90 асри 20 буда, оид ба таъриху ташаккули ориёиҳо, ҳиндуориёиҳо, сакоиҳо ва скифҳо таҳқиқоти нодир анҷом додааст..

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* Грантовский Эдвин Арвидович / Б. Абдураҳмонов // Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.
**Бунёд Сайбурҳонҷонович Зиёев**  (01.09.1988, д. Навобод, Ҷамоати деҳоти ба номи А. Рӯдакӣ, н. Восеъ) — омӯзгор, номзади илмҳои иқтисод (2018).

Зиндагинома
-----------

Бунёд Сайбурҳонҷонович Зиёев хатмкардаи факултети молия ва қарзи Донишгоҳи давлатии тиҷорати Тоҷикистон (2010), фаъолиятро аз соли 2010 ба ҳайси ассистенти кафедраи баҳисобгирии бухгалтерӣ, таҳлил ва аудит дар соҳаи маориф дар факултети иқтисодиёт ва идоракунии маорифи Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи С. Айнӣ оѓоз карда, солҳои 2012-2014 ҷонишини декан оид ба корҳои таълимии факултети иқтисодиёт ва идоракунии маориф, 2015- 2019 ҷонишини декан оид ба корҳои илмии факултети мазкур аз соли 2019 то ҳол ба ҳайси декани факултети иқтисодиёт ва идоракунии маорифи Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи С. Айнӣ фаъолият дорад. Дар мавзуи «Совершенствование механизма регулирования землепользования в условиях аридного региона» (на материалах Хатлонской области Республики Таджикистан) рисолаи номзади дифоъ намудааст. Бо Ифтихорнома и донишгоҳ ва нишони Аълочии маориф ва илми Ҷумҳурии Тоҷикистон (2020) қадрдонӣ шудааст.

Пайвандҳо
---------

Энсиклопедияи Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи С. Айнӣ
**Рухшона Қурбоновна Восиева** (тав. 21.05.1972, Душанбе) — адабиётшиноси тоҷик, доктори илмҳои филология (2016), профессор (2017). Аълочии маорифи Тоҷикистон

Зиндагинома
-----------

Рухшона Қурбоновна Восиева хатмкардаи Донишгоҳи миллии Тоҷикистон бо тахсассуси омӯзгори забон ва адабиёти арабӣ ва тоҷикӣ (1994). Фаъолияти омӯзгориро дар Донишгоҳи тиҷорати Конибодом ба ҳайси ассистенти кафедраи забонҳо оғоз карда, ҳамзамон унвонҷӯи кафедраи таърихи адабиёти Донишгоҳи миллии Тоҷикистон буд. Соли 1999 бо сабаби баста шудани Донишгоҳи тиҷорати Конибодом фаъолияти кориро дар литсейи №50-и бачаҳои болаёқати шаҳри Конибодом ҳамчун муаллими забону адабиёти тоҷик ва алифбои ниёгон идома дод. Соли 2002 ҳамчун мутахассис оид ба нашри китобҳои Лоиҳаи бонки ҷаҳонӣ дар соҳаи маориф, 2002 дар Донишкадаи андоз ва ҳуқуқ (ҳоло Донишгоҳи давлатии молия ва иқтисоди Тоҷикистон) ба ҳайси муаллимаи калони кафедраи забонҳо фаъолият намуд. Ҳамчунин, соли 2006 Донишкадаи иқтисодии Тоҷикистонро бо гирифтани таҳсилоти олии дуюм аз ихтисоси ҳуқуқшинос (ғоибона) хатм намуд. Солҳои 2006-2008 ба ҳайси мудири кафедраи адабиёти тоҷики Донишкадаи давлатии забонҳои Тоҷикистон, 2008-2011 дар вазифаи декани факултети забонҳои Шарқ ва солҳои 2011-2013 ба ҳайси муовини ректор оид ба робитаҳои хориҷии Донишкадаи давлатии забонҳои Тоҷикистон ба номи Сотим Улуғзода фаъолият кард. Сипас ба ҳайси профессори кафедраи назария ва таърихи адабиёти Тоҷикистон Донишкадаи давлатии забонҳои Тоҷикистон ба номи С. Улуғзода фаъолят кард (2017-2020). 

Аз соли 2020 декани факултети филологияи тоҷики Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи С. Айнӣ мебошад. Барои хизматҳои арзанда ва бенуқсон дар ҷодаи рушди соҳаи маориф ва илм бо нишони Аълочии маорифи Тоҷикистон қадр шудааст.

Фаъолияти илмӣ
--------------

Соли 2006 рисолаи номзадиро дар мавзуи «Хусусиятҳои шаклию бадеии «Искандарномаи кабир» дифоъ намуд. Соли 2013 докторанти кафедраи назария ва таърихи адабиёти тоҷики ДДЗТ ба номи С. Улуғзода буда, рисолаи докториро дар мавзуи «Роман дар бораи Искандар ва инъикоси он дар романҳои халқии «Искандарнома» дифоъ намуд (2016).
Муаллифи 4 монография, 6 китоби дарсию дастурҳои таълимӣ ва зиёда аз 80 мақолаи илмӣ, илмӣ-оммавӣ ва методӣ мебошад.

Осор
----

* • Девони Насимӣ (дастури таълимӣ). Д. 2005;
* • Романи «Искандарномаи кабир»-и Манучеҳри Ҳаким. Д. 2008.;
* • Ташкилоти ғайриҳукуматӣ. Д. 2008, (ҳаммуаллиф бо Мирзоахмедов Ф.);
* • Роҳнамо барои довталабони Донишкадаи давлатии забонҳои Тоҷикистон (маҷмуаи методӣ). Д. 2008;
* • Иншо (Маҷмуаи иншоҳо). Д. 2008. (ҳаммуаллиф бо Боқиев Ҳ.);
* • Сарчашмаҳои адабиёти ҷавонмардӣ (китоби аввал) (ҳаммуаллиф бо Қ. Восеъ). Д. 2008;
* • Суханварӣ. Д. 2013 (ҳаммуаллиф Қ. Восеъ);
* • Муқаддимаи адабиётшиносӣ (дастури таълимӣ-методӣ). Д. 2015. (ҳаммуаллиф бо Боев Ш.Э.);
* • Ранний народний роман «Искандар-наме». Д. 2016;
* • Искандарнома (ривояти форсии Каллисфени дурӯғин). (таҳия). Д. 2016;
* • Мероси мондагор (Баррасӣ ва шарҳу таҳлили "Куллиёти осор»-и Абдуманнони Насриддин) (ҳаммуаллиф бо Қ. Восеъ). Хуҷанд, 2018.
*

Пайвандҳо
---------

Энсиклопедияи Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи С. Айнӣ
*Мақолаи асосӣ*: *Мусиқии анъанавии тоҷик*
**Нақш**, Нақшхонӣ – суруди тӯёнаи арӯсиву домодист (яке аз намуди сурудҳои халқӣ), ки гуруҳи мардон бо ҳамроҳии сарнақшхон иҷро менамоянд. Нақшхонӣ, асосан, дар баъзе навоҳии вилояти Суғд, аз ҷумла Исфара, Конибодом, Хуҷанд, Истаравшан, Мастчоҳ дида мешавад, ки аз 3 қисми паиҳам ва ба ҳамдигар мухолиф иборат аст: Нақши калон, Нақши миёна ва Нақши хурд. Нақшро бештар дар мавсими баҳору Наврӯз ва Сайри гули лола иҷро мекунанд. Дар байни мардуми кӯҳистони шимоли Тоҷикистон ду намуди Нақш ва нақшхонӣ мавҷуд аст, ки хусусиятҳои хоси фарқкунанда дошта, асосан дар тӯйҳо иҷро карда мешавад:

1. Нақши «Шамъ» оҳанги ба худ хоси тӯёна дошта, аз ҷониби яккахон ва гуруҳи мардон бо мад кашидани овоз иҷро мегардад. Матнаш асосан аз дубайтиву рубоиёти мардумӣ иборат буда, зарбаш се чоряк аст ва аз ин рӯ валсмонанд суруда мешавад.
Масалан:

СарнақшгӯйРафтем раҳи дуродур-е,
ҲамаҲай, ёр-ёр, ёра.
СарнақшгӯйОвардем ниҳоли гул-е,
ҲамаҲай, ёр-ёр, ёра.
СарнақшгӯйИн гула куҷо монем-е?
ҲамаҲай, ёр-ёр, ёра.
СарнақшгӯйДар ҳавлеки Мирзогуле-е,
ҲамаҲай, ёр-ёр, ёра.…
2. Нақши «Мулло», ки оҳангаш нисбатан шӯх буда, зарби шикастаи шашҳаштякӣ дорад, бо як руҳияи баланди тӯёна ва муфарраҳ иҷро мегардад:

> На чаман, на гул, на бӯстон,  
> 
> Кӣ канад гул аз гулистон.  
> 
> Хабарест, ки нав расидаст,  
> 
> Ту магар хабар надорӣ?
> 
> 

Истилоҳи **«Нақш»** дар рисолаҳои мусиқии мусиқишиносони тоҷик Абдулқодири Мароғаӣ (Гӯянда – асри XIV) ва Кавкабии Бухороӣ (асри XVI) оварда шудааст. Инчунин дар Осиёи Марказӣ як шакли қадимаи сурудро «Нақш» меномиданд, ки ба тарона шабоҳат дошта, матнаш танҳо аз рубоӣ иборат буд. Дар ҷашнҳои арӯсӣ ҷӯраҳои домод аз қафои қофилаи арӯсбарон ва гоҳҳо дар рӯйи ҳавлӣ соатҳо нақшхонӣ мекунанд.

Пайвандҳо
---------

* Феҳристи миллии мероси фарҳанги ғайримоддӣ. *www.pitfi.tj*. 19 феврали 2019 санҷида шуд.(пайванди дастнорас)

Эзоҳ
----

1. ↑  Мероси фарҳанги ғайримоддӣ дар Тоҷикистон / Мураттиб: Д. Раҳимов; муҳаррир Ш.Комилзода. – Душанбе: Эр-Граф, 2017. – С. 27. – 280 с.
**Солеҳ Салоҳ** (18 январи 1927, шаҳри Бухоро — 13 декабри 2004) — ховаршинос, нависанда, узви Иттифоқи нависандагони Тоҷикистон (1963).

Зиндагинома
-----------

Солеҳ Салоҳ 18 январи соли 1927 дар шаҳри Бухоро зода шудааст. Соли 1951 факултаи шарқшиносии Донишгоҳи Осиёи Миёнаи Тошканд, соли 1955 аспирантураи Донишгоҳи давлатии Тоҷикистон ба номи В. И. Ленинро хатм кардааст. Чанде дар Пажӯҳишгоҳиилмҳои омӯзгорӣ кор карда, баъдан муаллими фанҳои забону адабиёти тоҷик ва нутқи саҳнавӣ дар Донишгоҳи театрии Маскав будааст. Солҳои 1958—1970 корманди илмии Пажӯҳишгоҳи забон ва адабиёти ба номи Абӯабдуллоҳи Рӯдакӣ, солҳои 1970—1975 мудири шуъбаи назорати илмии Сарредаксияи илмии Энсиклопедияи советии тоҷик, солҳои 1975—1981 муаллими кафедраи маҳорати актёрии Донишгоҳи давлатии санъати Тоҷикистон ба номи Мирзо Турсунзода, баъдан ходими калони илмии Пажӯҳишгоҳи ховаршиносӣ будааст.

Дар масъалаҳои гуногуни адабиёти гузаштаву имрӯзаи тоҷик, тарҷума, драматургия, маданияти нутқ ва ғ. мақолаҳои зиёде таълифнамудааст. Муаллифи китобу рисолаҳои «Тарбияи ватандӯстӣ ҳангоми омӯхтани эҷодиёти Садриддин Айнӣ дар синфи даҳум» (1958), «Умари Хайём» (1960), «Ҳаҷви тоҷик дар матбуоти тоҷикии солҳои 20-30» (1969), «700 ибораи фразеологии забони русӣ», (Маскав, 1982) «Муҳовараи русӣ-тоҷикӣ» (1982) ва ғ. мебошад.

Баъзе аз бобҳои «Очерки таърихи адабиёти советии тоҷик» (1961) ба қалами ӯ тааллуқ доранд. Дар таҳрири «Луғати русӣ-тоҷикӣ» ва ҷилдҳои алоҳидаи Энсиклопедияи советии тоҷик фаъолона ширкат варзидааст.

Ба эҷоди ҳикояҳои хурду ҳаҷвӣ ҳам рағбат дошта, соли 1978 китоби «Мусиқии баҳор», соли 1989 маҷмӯаи «Ёди чашмони ашколуд»-аш аз чоп баромадаанд.

Осори ҷудогонаи А. П. Чехов, И. В. Короленко, А. Платонов, П. Мериме, Ч. Айтматов, И. Раҳим, И. Шаркади, К. Грабелшек, ҳамчунин, чанд филми ҳунариро ба тоҷикӣ гардондааст. Дар таҳия ва нашри мероси гузаштагон, азҷумла, «Туҳафи аҳли Бухоро»-и Мирзо Сироҷи Ҳаким (1985) ва «Захираи хоразмшоҳӣ»-и Исмоили Ҷурҷонӣ (1992) ширкат варзидааст.

Аз соли 1986 узви Созмони ховаршиносони шӯравӣ, аз соли 1963 узви Иттифоқи нависандагони Тоҷикистон аст. 13 декабри соли 2004 падруди олами фонӣ гуфт.

Осор
----

* «Тарбияи ватандӯстӣ ҳангоми омӯхтани эҷодиёти Садриддин Айнӣ дар синфи даҳум» соли 1958
* «Умари Хайём» соли 1960
* «Ҳаҷви тоҷик дар матбуоти тоҷикии солҳои 20-30» соли 1969
* «700 ибораи фразеологии забони русӣ» Маскав, соли 1982
* «Муҳовараи русӣ-тоҷикӣ» соли 1982
* «Мусиқии баҳор» соли 1978
* «Ёди чашмони ашколуд» соли 1989

Сарчашма
--------

* Адибони Тоҷикистон (маълумотномаи мухтасари шарҳиҳолӣ)./Таҳия ва танзими Асрори Сомонӣ ва Маҷид Салим. — Душанбе: «Адиб», 2014. — С. 225 ISBN 978-99947-2-379-9
**Анкилозаврҳо** (лот. Ankylosauria) — як навъ ҷонварони мунқариз.

Дар давраи бӯр зиндагӣ кардаанд. Анкилозаврҳо хазандаҳои калонҷуссаи (дарозиашон 8–9 м) алафхӯр буданд. Танашон паҳн, аз боло бо хор ё сипарчаҳои устухонӣ, ки дар баъзе анкилозаврҳо ба косаи яклухт васл шудаанд, иҳота мешуд. Дар нӯги дум (воситаи ҳимоя аз динозаврҳои даранда) хорҳои тез доштанд. Боқимондаҳои анкилозаврҳо дар ҳамаи материкҳо (ба ғайр аз Австралия ва Антарктида), вале асосан дар таҳнишастҳои бӯри болои Америкаи Шимолӣ, Европа ва Осиё, Қазоқистони Марказӣ, Қизилқум ёфт шудаанд.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — 608 с. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2021, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.
**Глутатион**, (γ-глутаминил-систеннилглитсин) — трипептиде, ки аз боқимондаи се аминокислота — кислотаи глутаминат, систеин ва глитсин ҳосил шудааст. Хусусияти сохтори глутатион ин банди пептидӣ байни систеин ва кислотаи глутаминат мебошад, ки дар он гурӯҳи γ-карбоксилӣ иштирок менамояд. Глутатион дар таркиби ҳама гуна мавҷудоти зинда вуҷуд дорад. Он барои реаксияҳои оксиду барқароршавӣ муҳим мебошад, зеро гурӯҳи сулфгидрили (SH-)-и систеин қобилияти ворид шудан ба реаксияи баргардандаро дорад.

Глутатион фаъолияти баъзе ҳормонҳои табиаташон сафедавиро пурзӯр карда, ба таъсири ферментҳои гуногун тақвият мебахшад, барои оксигенро пайваст намудани ҳемоглобин ва онро аз шуш ба бофтаҳо кашондани хун мусоидат менамояд. Ихтилоли мубодилаи глутатион боиси сар задани камхунии ҳемолизӣ, бемории ҳемолизии навзодон ва ғ. мегардад.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Будников Г. К. Электрохимическое определение глутатиона. М. 2004;
* Некрасова Г. Ф. Некрасова О. А. Оценка основных сред обитания живых организмов. Екатеринбург, 2007.

Сарчашма
--------

* Глутатион // Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.
{{МА-Русия
| статус = деревня
| русское название = Глушни
| lat\_deg = 57
| lat\_min = 20
| lat\_sec = 21
| lon\_deg = 28
| lon\_min = 22
| lon\_sec = 41
| регион = Псковская область
| вид района = Муниципальный район
| район = Островский район (Псковская область)
| район в таблице = Островский район (Псковская область)| Островский район
| вид поселения = Сельское поселение
| поселение = Бережанская волость
| население = 117[1].

Эхо
---

Шаблон:Примечания

1. ↑  
| год переписи = 2000
| цифровой идентификатор = 58229808003
}}

	1. **Глушни** — деҳа дар Бережанской волости Островского ноҳия Псковской вилоят.

Сомонаи шарқӣ сарҳади шаҳр, Ҷазира, дар left (ҷанубӣ) дар соҳили дареи ин як кори бузург.

Шумораи аҳолии деҳаи ба ҳолати соли 2000 моҳе 117 нафар<ref name="АТД-СНП.2000">Шаблон:Книга:АТД Псковской области 2002
**Доминик Франсуа Жан Араго́** (фр. Dominique François Jean Arago; Шаблони холии {{ВД-Дебоча}} ) — физикдон ва ахтаршиноси франсавӣ. Узви АИ Порис (1809), узви фахрии АИ Петербург (1829).

Зиндагинома
-----------

Аз соли 1805 котиби Бюрои арзҳо дар Париж. Солҳои 1809 — 31 профессори Мактаби политехникии Париж, аз соли 1830 котиби доимии АИ ва сарвари расадхонаи Париж, 1831 — 48 узви Палатаи вакилон буд. Баъд аз Инқилоби февр. 1848 дар Ҳукумати муваққатӣ мансаби вазири баҳрро ишғол намуд. Пас аз табаддулоти соли 1851 аз савганд ёд кардан ба Наполеони III сар кашид. Аз рӯи нишондоди ӯ У. Леварйе таҳлили математикии ҳаракати номунтазами сайёраи Уранро анҷом дод, ки боиси кашфи сайёраи Нептун гардид, И. Физо ва Л. Фуко суръати рӯшноиро ҳисоб карданд ва бори аввал сурати Офтобро гирифтанд. Араго дар илм таъсири магнитноккунии ҷараёни электрикӣ ва магнетизми чархзаниро ошкор ва алоқаи фаҷри қутбиро бо тӯлҳои магнитӣ (талотуми магнитӣ) муқаррар кард. Якҷоя бо Ж. Б. Био рефраксияи ҳаво ва дигар газҳоро чен кард ва аввалин андозагирии саҳеҳи зичии газҳоро иҷро намуд. Соли 1811 қутбнокшавии рӯшноӣ ва кристаллҳои кварсӣ, полярископ, фотометр, сианометр ва як қатор асбобҳои дигарро, ки дар асоси ҳодисаҳои оптикӣ сохта шудаанд, ихтироъ намуд. Араго назарияи интерференсияи рӯшноиро барои маънидод кардани тобиши ситораҳо истифода бурд. Дар соҳаи астрономия (ченкунии қутри сайёраҳо, омӯзиши хромосфера ва тоҷи Офтоб), оптика, электромагнетизм, метеорология, географияи физикавӣ ва таърихи илм низ тадқиқоти бисёр дорад; бо полярископи ихтироъкардааш поляризатсияи рӯшноиро тадқиқ кард; бори нахуст аз пӯлод магнити сунъӣ сохт.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Араго / С. Содиқова // А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2021, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.
**Франсишку Гутерриш** (португалӣ: Francisco Guterres; зод. 7 сентябр 1954, Ossu[d], Viqueque Municipality[d]) — сиёсатмадори Тимори Шарқӣ, Президенти мунтахаби Тимори Шарқӣ (20 майи соли 2017) ба кор шурӯъ кард. Президенти парлумони Тимори Шарқӣ (2002—2007). Раиси Фронти Инқилобӣ барои Тимори Шарқии Мустақил (FRETILIN, Фретилин), номзади Фретилин дар интихоботи президентии дар солҳои 2012 ва 2017. Дар ду интихоботи аввал, ӯ ба даври дуввум ворид шуд, аммо аз номзадҳои дигар шикаст хӯрд. Дар интихоботи соли 2017 бо зиёда аз 50 % овозҳо дар даври аввал пирӯз шуд; дар ҷараёни маъракаи интихоботӣ аз дастгирии президенти нахустини кишвар Шанана Гусмау бархурдор шуд .

Зиндагинома
-----------

Франсиско Гутерриш 7 сентябри соли 1954 дар шаҳри Оссу дар оилаи камбизоат таваллуд шудааст. Аз рӯи дин — католик. Иштирокчии ҷанги партизанӣ бар зидди истилои Индонезия .

Дар соли 1998, дар як нишасти ғайринавбатии FRETILIN дар Австралия шаҳри Сидней, ӯ ҳамоҳангсози кулли Шӯрои муқобилияти мусаллаҳона таъин гардид, моҳи июли соли 2001 — Раиси FRETILIN интихоб гардид. Дар моҳи августи соли 2001 вакили Маҷлиси муассисон интхоб шудааст; дар мачлиси якуми он раис интихоб шуд. Дар моҳи майи соли 2002, Тимори Шарқӣ истиқлолият ба даст овард ва Маҷлиси муассисон ба парлумони Тимори Шарқӣ табдил ёфт ; Гутерриш раиси он боқӣ монд.

Дар интихоботи соли 2007, ҳамчун номзади расмии ФРЕТИЛИН пешбарӣ карда шуд. Ҳамзамон, номзадии ӯро ҳама аъзои ФРЕТИЛИН дастгирӣ накарданд — қисми муҳими ҳизб сарвазир Хосе Рамос-Хортаро, ки ба ҳайси номзади мустақил ширкат дошт, дастгирӣ карданд. Дар даври аввали интихобот, ки 9 апрел баргузор шуд, Гутерриш бо 27,89 % овозҳо ҷои аввалро касб кард, аммо дар даври дуввуми моҳи май аз Рамос-Хорта мағлуб гашт ва танҳо 31 % овозҳоро ба даст овард бар зидди 69 % рақиби худ. Пас аз ин, ӯ бояд мағлубиятро эътироф мекард ва Рамуш-Хортаро бо пирӯзӣ табрик мекард .

Эзоҳ
----

1. 1 2  Энциклопедия Брокгауз (нем.) / Hrsg.: Bibliographisches Institut & F. A. Brockhaus, Wissen Media Verlag
2. 1 2  Munzinger Personen (нем.)
3. ↑  Francisco Guterres set to become East Timor’s fourth president, The Australian (22 March 2017). Проверено 22 марти 2017.
4. ↑  Results from the National Electoral Commission Бойгонӣ шудааст 16 феврали 2008  сол..
5. ↑  «Two set to square off for presidency» Бойгонӣ шудааст 15 феврали 2008  сол. AAP (news.com.au), 18 April 2007.
6. ↑  «Guterres congratulates Horta as new president of Timor-Leste», Xinhua (*People’s Daily Online*), 11 May 2007.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️  Гузариш ба унсури Викидода  Фарҳангҳо ва донишномаҳо | 
* Treccani

 |
| Дар феҳристҳои китобшинохтӣ | 
* GND: 1196026521
* PTBNP: 1208013
* VIAF: 81153651753155782041
* WorldCat VIAF: 81153651753155782041

 |
**Луғати калимаҳои компутерӣ** — рӯз то рӯз аз руӣ хоҳиши корбарон пурра хоҳад шуд!

Агар дар ин рӯйхат калимае, ки шумо ҷустуҷӯ доред дарёфт нашуд - тугмачаи **вироишро** дар поёни саҳифа пахш кунед ва калимаро аз рӯи тартиб гузоред.

### Луғати терминҳои компутерӣ (Тоҷикӣ)

* Баннер
* Биос аз BIOS

Базаи дохилнамои ва хориҷнаии системави

* Интернет
* Линукс дар нутқи одӣ вомехӯрад Линух
* ЛоЛ
* Муш-монипулятор
* Скрипт
* Смайл
* Транслит Кӯтоҳшуда.
* Тэг Тр.
* Фидо
* Ядро

### Луғати терминҳои компутерӣ (Англисӣ)

* BIOS
* i18n
* LAN
* Linux
* MAN
* MMC
* Motherboard
* SD
* WAN

#### Кӯтоҳшуда

* Аббр - Аббревиатура
* Жг - жаргон, нутқи одӣ
* Тр - Транслитератсия

### Нигаред:

* Луғати смайлҳо

Шаблон:No iwiki
Биосинтези глюкокортикоидҳо
**Глюкокортикоидҳо** — ҳормонҳои қишри ғадудҳои болои гурдаи одам ва ҳайвоноти муҳрадор.

Мансуби стероидҳо мебошанд. Дар атомҳои карбони 11-ум ва 17-уми глюкокортикоидҳо гурӯҳҳои — OH ва >C = O мавҷуданд. Глюкокортикоидҳо ҷудо шудани ҳормони адренокортикотропии ҳипофизро беҳтар менамояд. Ҳидрокортизон (кортизол) ва кортизон глюкокортикоидҳо -и асосӣ буда, ба мубодилаи карбогидрат, чарб ва сафеда таъсир мерасонанд. Глюкокортикоидҳо ба ҳосил гаштани глюкоза ва синтези гликоген дар ҷигар (глюконеогенез) мусоидат намуда, биосинтези кислотаҳои чарби калонмолекуларо суст мекунанд. Норасогии глюкокортикоидҳо муқобилияти андомгон (организм)-ро ба омилҳои номусоид заиф месозад. Глюкокортикоидҳо ҳангоми таъсири омилҳои номусоид (захм бардоштан, талаф додани хун, бемориҳои сироятӣ, стресс ва ғ.) зуд ҷудо мешаванд. Онҳо қобилияти нуфузпазирии мӯйрагҳоро суст намуда, инкишофи илтиҳоби аллергиро бозмедоранд. Глюкокортикоидҳо ва баъзе ҳамтоёни синтезии онҳо (преднизон, преднизолон, дексаметизон ва ғ.)-ро дар тиб барои муолиҷаи илтиҳоб ва бемориҳои аллергӣ истифода мебаранд, зеро онҳо синтези сафедаро суст намуда, таҷзияи онро метезонанд. Муддати зиёд истифода бурдани глюкокортикоидҳо тавсия дода намешавад, зеро дар организм мувозанати нитроген халалдор шуда, захму ҷароҳатҳо дер шифо меёбанд, рушду сабзиши кӯдакон ба таъхир меафтад. Баъзе глюкокортикоидҳо ва ҳосилаҳои синтезии онҳо хосияти минералокортикоидӣ дошта, боиси дар бофтаҳо ғун шудани натрий ва ҳипокалиемия мегарданд.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* Глюкокортикоидҳо // Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.
**SIMBAD** (англ. **S**et of **I**dentifications, **M**easurements, and **B**ibliography for **A**stronomical **D**ata — *Маълумоти идентификаторӣ, ченакӣ ва библиографии додаҳои кайҳонӣ*) — пойгоҳи додаҳои объектҳои астрономӣ, ки берун аз Системаи офтобӣ мебошанд. Бо Маркази додаҳои астрономии Страсбург, Франсия ҳамкорӣ мекунад.

SIMBAD соли 1972 таъсис дода шуд ва соли 1981 аввалин версияи интерактивии пойгоҳи додаҳо пайдо шуд.

Дар таърихи 1 декабри соли 2019, SIMBAD дар бораи 10,877,663 объектҳои осмонӣ бо 35,541,598 номҳои гуногун, 364,732 истинодҳои библиографӣ ва 20,489,110 иқтибос маълумот дошт.

Астероид 4692 SIMBAD (1983 VM 7 ) ба шарафи пойгоҳи додаҳо номида шудааст.

Пайвандҳо
---------

* СИМБАД (англ.) )
* Интерфейси веб (англ.) )
**Наҷмӣ Сайфиев**  (тав. 12.06.1932, деҳаи Варгонзаи ноҳияи Китоби ҶШС Ӯзбекистон), адабиётшиноси маъруфи тоҷик, доктори илмҳои филологӣ (1981), профессор (1983). «Корманди шоистаи Тоҷикистон» (1998)

Зиндагинома
-----------

Солҳои 1946–1951 дар Омӯзишгоҳи омӯзгории мардонаи шаҳри Самарқанд, 1952–1957 дар факултети таъриху филологияи тоҷики Донишгоҳи давлатии Тоҷикистон ба номи В.И. Ленин таҳсил кардааст. Солҳои 1957–1958 лаборанти Институти забон ва адабиёти ба номи А. Рӯдакии АИ ҶШС Тоҷикистон, 1958–1959 лаборанти калон ва ходими хурди илмии Шуъбаи шарқшиносӣ ва осори хаттии АИ Тоҷикистон, 1959–1962 аспирант, 1962–1964 ходими хурди илмӣ, 1964–1967 ходими калони илмии шуъбаи номбурда буд. Солҳои 1967–1969 ҳамчун муаллим, 1969–1970 муаллими калон, 1970–1983 дотсенти кафедраи адабиёти тоҷики донишкадаи омӯзгории пойтахт кор кардааст. Аз соли 1983 то ба имрӯз профессори кафедраи адабиёти тоҷики Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи С. Айнӣ мебошад. Ҳамзамон, солҳои 1976–1984 вазифаи муовини декани факултети филологияи тоҷик оид ба корҳои илмӣ, 1984–1989 вазифаи мудири кафедраи адабиёти тоҷики Донишкадаи давлатии омӯзгории шаҳри Душанбе ба номи Т. Г. Шевченкоро ба уҳда дошт.

Фаъолияти илмӣ
--------------

Муаллифи зиёда аз 150 номгӯ асарҳо ва мақолаҳои илмӣ, илмию методӣ ва илмию оммавӣ мебошад. Оид ба эҷодиёти Нахлии Бухороӣ ва равияҳои асосии инкишофи достони ишқӣ дар назми асри XIV форсу тоҷик корҳои илмӣ бурдааст. Бо роҳбарии ӯ 16 нафар рисолаҳои номзадӣ ва 3 нафар рисолаҳои докторӣ дифоъ кардаанд. Дар конференсияҳо ва симпозиумҳои мухталифи ҷумҳуриявӣ бо маърӯзаҳо баромад намудааст. Хидмати ӯ дар таҳия ва дастраси хонандагон гардонидаи осори классикони форсу тоҷик низ калон аст. «Асарҳои мунтахаб»-и Нахлии Бухороӣ (1988), «Хусравнома»-и Аттори Нишопурӣ (1990) аз ҷумлаи онҳост. Солҳои дароз узви Шӯрои дифои рисолаҳои докторӣ дар ихтисоси филологияи тоҷики Донишгоҳи миллии Тоҷикистон буд. Барои хидматҳои шоёнаш бо унвони фахрии «Корманди шоистаи Тоҷикистон» (1998), нишони сарисинагии «Аълочии маорифи Тоҷикистон» (1994), нишони «Барои мувафақиятҳо дар кор» ва дигар медалҳову ифтихорномаҳои Вазорати маорифи ҶШС Тоҷикистон мукофотонида шудааст.

Осор
----

Нахлии Бухороӣ, Д. 1969; Ҳофизи Таниш ва «Шарафномаи шоҳӣ»-и ӯ, Д. 1973; Ҷалоли Толиб ва матни илмию интиқодии достони ӯ «Гулу Наврӯз», Д. 1975; Достонсароии форсу тоҷик дар асри XIV, қ. 1, 2, Д. 1983; Адабиёти тоҷик дар асрҳои XI-XII, қ.1, Д. 1995; Адабиёти тоҷик дар асрҳои XI-XII, қ. 2, Д. 1999; Адабиёти тоҷик дар асрҳои XVI, XVII, XVIII ва нимаи аввали асри XIX, Д. 2004; Таърихи адабиёти тоҷик нимаи дуюми асри XIX ва аввали асри XX, Д. 2009.

Пайвандҳо
---------

* Энсиклопедияи Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи С. Айнӣ
*
**Нгуен Суан Фук** (вйетн. *Nguyễn Xuân Phúc*; тав. 20 июли 1954, Куешон, Куангнам, Вйетнам) - сиёсатмадор ва арбоби давлатии вйетнамӣ, Президенти Ҷумҳурии Сотсиалистии Вйетнам аз апрели 2021. Дар иҷлосияи 11-уми Маҷлиси миллии Ҷумҳурии Сотсиалистии Вйетнам даъвати XIV ба вазифа интихоб шудааст. Вай аз 7 апрели 2016 то 5 апрели 2021 сарвазири Вйетнам буд.

Зиндагинома
-----------

Нгуен Суан Фук дар Донишгоҳи халқии иқтисодии Ханой[vi] (1972-1978) соҳибилм шуд. Пас аз хатм, вай дар шуъбаи иқтисодии Вилояти Куанг Нам кор кардааст. Аз соли 1980, ӯ ба Кумитаи халқии музофоти Куангнам интиқол дода шуд ва дар он ҷо аз корманд то раиси кумита расид. Солҳои 1993-1996 вай раёсати банақшагирӣ ва сармоягузории музофоти Куангнамро роҳбарӣ кардааст. Дар ҳамон солҳо, ӯ MBA аз Донишгоҳи Миллии Сингапур гирифтааст.
Аз соли 1997, ӯ ҳамчун узви ҳизб дар кумитаи маҳаллии музофоти Куангнам кор мекунад. Аз соли 2006, ӯ дар мақомоти марказии иҷроияи Вйетнам кор карда, дар вазифаҳои муовини роҳбари аудити давлатӣ, вазир — роҳбари дастгоҳи ҳукумат, аз соли 2011 — муовини сарвазир, аз соли 2016 — ҳамун сарвазир кор кардааст.

Узви Ҳизби коммунисти Вйетнам аз соли 1983, узви Комитети Марказии Ҳизби коммунистии Вйетнам, даъватҳои X, XI ва XII, узви Бюрои сиёсии КМ ҲКВ даъватҳои XI ва ΧΙΙ интихоб шудааст. Вакили даъвати ΧΙ ва XII-и Маҷлиси миллии Вйетнам (2002-2007).

31 январи соли 2021 Нгуен Суан Фук аз ҷониби Кумитаи даъвати 13-уми ҳизб дубора интихоб шуд.

### Президент

5 апрели соли 2021, вай ба ҷои Нгуен Фу Чонг, ки қаблан истеъфояшро эълом карда буд, иваз карда шуд ва дар ҷараёни ҷаласаи Маҷлиси Миллӣ президенти 11-уми Вйетнам интихоб шуд .

Ҳаёти шахсӣ
-----------

Забонҳои русӣ ва англисиро хуб медонад. Оиладор ба Трун Тху Нгуит Ту.

Эзоҳ
----

1. ↑  Tóm tắt tiểu sử Thủ tướng Nguyễn Xuân Phúc
2. ↑  Nguyen Xuan Phuc sworn in as Vietnam’s president
3. ↑  Nguyen Xuan Phuc elected as Vietnam's new president
4. ↑  BST áo dài Lan Hương ra mắt phu nhân nguyên thủ các nước tới Hà Nội
5. ↑  Thủ tướng Nguyễn Xuân Phúc đến Phi-líp-pin dự hội nghị cấp cao ASEAN 30
6. ↑  Nguyễn Xuân Phúc chính thức thay Nguyễn Tấn Dũng làm thủ tướng

Пайвандҳои беруна
-----------------

* National Assembly elects Nguyễn Xuân Phúc as new Prime Minister(англ.).  Viet Nam News (7 April 2016). 16 Декабри 2016 санҷида шуд.
* Национальное собрание Вьетнама утвердило нового премьер-министра.  ТАСС (7 апрели 2016). 16 Декабри 2016 санҷида шуд.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️  Гузариш ба унсури Викидода  Фарҳангҳо ва донишномаҳо | 
* Treccani

 |

Эзоҳ
----



|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️  Гузариш ба унсури Викидода  Фарҳангҳо ва донишномаҳо | 
* Treccani

 |
**Кароматхон Зокирова** (23 январи 1915, Самарқанд— 5 июни 1965, Хуҷанд) — ҳунарпешаи театр, Ҳунарпешаи шоистаи ҶШС Тоҷикистон (1942), Ҳунарпешаи халқии ҶШС Тоҷикистон (1943).

Зиндагинома
-----------

Аз чордаҳсолагӣ дар Театри ҳаваскории шаҳри Самарқанд ба сифати овозхону раққоса ба фаъолият шурӯъ карда, соли 1936 ба Театри мусиқӣ-мазҳакаи ш. Хуҷанд даъват гардид ва қариб се даҳсола дар саҳнаи он ҳунар озмуд. Дар кӯтоҳмуддат ба қатори беҳтарин актрисаҳои театри мазкур ворид шуд. «Рустам ва Суҳроб», «Бой ва хидматгор», «Тоҳир ва Зӯҳро», «Нурхон», «Духтари бебисот», «Санавбар», «Ҷасорат», «Зани 96-ум», «Равшан ва Зулфиқор», «Майсара», «Тӯҳмат», «Шараф» барин зиёда аз шаст спектакл аз баракати маҳорат ва заҳматош ҷилои тоза пайдо кардаанд. Овози форам дошт ва сурудҳои халқию классикӣ, ҳамчунин таронаҳои дигар халқҳоро (узбекӣ, туркманӣ, русӣ, озарӣ, арманӣ, арабӣ ва ғайра) накӯ адо менамуд. Дар консертҳо ба 12-15 забони халқҳои дунё суруд мехонд ва бинандагонро қоил месохт. Ҳамчун раққосаи хушхиром низ миёни ҳаводорони сершумор шуҳрат дошт.

Ҷоизаву медалҳо
---------------

Бо медали «Барои меҳнати шоён» ва Грамотаҳои Фахрии Президиуми Совети Олии Тоҷикистон сарфароз гардидааст.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Арбобони фарҳанги тоҷик. Донишнома / Муаллиф-мураттиб Ёрмуҳаммади Сучонӣ. — Душанбе, 2016. — 863 с.
**Жан Гужо́н** (фр. Jean Goujon; 1510, Руон — 1567, Болоня) — бузургтарин ҳайкалтароши фаронсавии даврони Эҳё, муҷассамасози дарбори Ҳенрӣ II.

Зиндагинома
-----------

Маълумоти ибтидоии ҳунариро дар Фаронса гирифта, эҳтимолан, ҳайкалтарошии антиқиро дар Итолиё омӯхтааст. Пардозкории Жан Гужон бо нафосату латофат аз шигарфии эҳёӣ фарқ мекунад. Бо номи ӯ чанд асарро марбут медонанд, ки маъруфтарини онҳо пас аз ҳамкории муштарак бо меъмор П. Леско ба вуҷуд омадаанд. Яке аз беҳтарин асарҳои Жан Гужон «Фаввораи бегуноҳон» (1547-49) дар Порис; ороиши муҷассамаии намоди ғарбии Лувр ва дохили он мебошад. Дигар корҳои маъруфи Жан Гужон: «Диана», пайкара дар дижи Ан; «Славаи парвозкунанда», нақши муқарнаси калисои хурд дар Экуан; нақшҳои муқарнаси меҳмонхонаи Линери (ҳоло Карнавал) дар Порис; санги мазори Луи де Брезе дар Руана ва ғ. Жан Гужон дар ороиши рисолаи Витрувий, ки соли 1547 дар Фаронса мунташир шуд, ширкат кардааст. Ӯ, ки протестант буд, соли 1560 аз бими таъқиб Порисро тарк кард ва сарнавишти баъдияш маълум нест.

Эзоҳ
----

1. 1 2  *Bibliothèque nationale de France* идентификатор BNF (фр.): платформаи додаҳои боз — 2011.
2. 1 2 3 4
3. 1 2  *Bibliothèque nationale de France* Record #135078966 // BnF catalogue général (фр.) — Paris: BnF.
4. ↑  LIBRIS — 2018.

Адабиёт
-------

* Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — 660 с. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.

* Гужон Ж //Энциклопедический словар Брокгауза и Ефрона. В. 86 тт. (82 т. и 4 доп.). СПб. 1890—1907;
* Европейское искусство. Живопись. Скульптура. График. Энциклопедия. М. 2006.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️  Гузариш ба унсури Викидода  Вебгоҳҳои мавзӯъӣ | 
* Structurae
* RKDartists

 |
| Фарҳангҳо ва донишномаҳо | 
* Большая каталанская
* Большая норвежская
* Большая российская (старая версия)
* Брокгауза и Ефрона
* Итальянская
* Кругосвет
* Малый Брокгауза и Ефрона
* Britannica (онлайн)
* De Agostini
* Treccani
* Universalis

 |
| 

| Дар феҳристҳои китобшинохтӣ |
| --- |
| 
* BNE: XX956481
* BNF: 135078966
* GND: 118718290
* ISNI: 0000 0001 2141 1229
* LCCN: n88628639
* NKC: mub20221155316
* NTA: 067834787
* NUKAT: n2010300758
* LIBRIS: b8nqrjgv5963r8w
* SUDOC: 050255088
* VIAF: 79150647, 14928414
* WorldCat VIAF: 79150647, 14928414
* ULAN: 500004245

 |

 |
**Аморати Наҷд ва Ҳаса** ё **Давлати сеюми Саудӣ** — давлатест, ки дар нимҷазираи Араб дар чоряки аввали асри 20 вуҷуд дошт.

Дар солҳои 1890-ум, Иморати Наҷд пош хӯрд ва қисми зиёди заминҳои он таҳти назорати Иморати Ҷебели Шаммар қарор гирифтанд.

Соли 1902 Абдулазиз, аз насли ҳокимони Арабистони Саудӣ барои кумак дар ташкили ҳамла ба Ҷебел Шаммар ба амири Кувайт муроҷиат кард. Азбаски амир бо Рашидиён, ки дар Ҷебел Шаммар ҳукмронӣ мекарданд, мухолифат дошт, ӯ Абдулазизро аз мардум ва силоҳ таъмин кард. Дар натиҷаи як ҳамлаи ҷасуронаи Абдулазиз бо теъдоди ками одамон тавонист шаҳри аҷдодии Саудия — Риёзро забт кунад ва ӯ худро амири нави давлати Саудӣ эълон кард.

Солҳои минбаъда муборизаи байни саудиҳо ва рашидиёнро нишон доданд , ки дар натиҷа минтақаи Ал-Қосим таҳти назорати Абдулазиз қарор гирифт. Дар соли 1913 аз заъфи нерӯҳои усмонӣ дар минтақа истифода бурда, Ал Ҳаса ва Ал Катифро забт кард.

Дар давоми Ҷанги Якуми Ҷаҳонӣ, бритониёиҳо тавассути агенти худ Уилям Шекспир бо Абдулазиз тамос гирифтанд, ки ба шарофати он Шартномаи Дарин дар соли 1915 ба имзо расид, ки тибқи он Абдул-Азиз қавл додааст, ки ба давлатҳои таҳти ҳимояи Бритониё дар соҳилҳо халиҷи Форс ҳамла накунад, аммо дар иваз ба ӯ протекторати Бритониёро кафолат доданд. Аз сабаби он, ки душманони кӯҳнаи Абдулазиз — рашидиён шарикони содиқи империяи Усмонӣ буданд, Абдулазиз имконият пайдо кард, ки бо пули англисӣ бо онҳо ҷанг кунад.

Аммо, дар замони ҷанг, Бритониё на танҳо бо Абдулазиз музокира кард ва пас аз ҷанг дар сарзаминҳои арабии империяи собиқи усмонӣ, Подшоҳии Ҳиҷоз низ ба вуҷуд омад, ки ҳокими он Ҳусейн ибни Алӣ даъво дошт, ки арабҳоро дар зери парчами худ муттаҳид кунад. Дар соли 1919 ӯ сарбозони худро ба манотиқи наздисарҳадии Наҷд интиқол дод, вале мағлуб шуд. Бритониёи Кабир мӯътадил сохтани шӯҳратпарастии шарики худ Ҳусейнро муфид меҳисобид, аммо ба шикасти ӯ роҳ надод.

Дар соли 1921 Абдулазиз ниҳоят Иморати Ҷебели Шаммарро мағлуб кард ва заминҳои онро зам кард ва худро султони Наҷд эълон кард.

Нигаред низ
-----------

* Иморати Асир
* Султонии Наҷд

Манбаъ
------

* «История Востока» в 6 томах. Т. V «Восток в новейшее время (1914—1945 гг.)» — М.: издательская фирма «Восточная литература» РАН, 2006. ISBN 5-02-018102-1

Эзоҳ
----
**Сол, соли бутун, хотирҷамъӣ** - Маъракаи «Сол» расо баъди як сол, яъне рӯзи вафоти марҳум ин маросим гузаронида мешавад. Ин маърака чандон калон гузаронида намешавад ин ҳам бошад дар ҳалқаи хешу ақрабо барпо мегардад. Ин чорабинӣ маънои хотирҷамъӣ ва адо намудани 
маъракаҳои азодорӣ барои мардум мебошад. Маъракаи «Сол» дар вилояти Суғд, вилояти Хатлон, водии Ҳисор фаъол аст.

Нигаред низ
-----------

* «Душанбегӣ»
* «Себегаҳа»
* «Панҷшанбегӣ»
* «Бист»
* «Чил»
* «Шашмоҳагӣ»
* «Сари сол»

Эзоҳ
----

1. ↑  Феҳристи миллии намунаҳои мероси фарҳангии ғайримоддӣ./ Пажӯшиҳгоҳи илмӣ-тадқиқотии фарҳанг ва иттилооти Вазорати фарҳанги ҶТ - Душанбе: "Ирфон", 2014, - С. 61
2. ↑  Феҳристи миллии фаҳанги ғайримоддӣ /Natioal list of intangible cultural hertage/ Пажӯшиҳгоҳи илмӣ-тадқиқотии фарҳанг ва иттилооти Вазорати фарҳанги ҶТ – Душанбе: «Аржанг» 2016, – С. 84
**Глюкагон** — ҳормони ғадуди зери меъда; дар α-ҳуҷайраҳои ҷазирачаҳои Лангерҳанс ҳосил мешавад. 

Муқаррар шудааст, ки глюкагонро ҳуҷайраҳои махсуси луобпардаи рӯдаи дувоздаҳангушта ва меъда низ ҷудо мекунанд. Глюкагон фаъолияти ферменти фосфорилазаро зиёд намуда, ба таҷзияи гликогени ҷигар тақвият мебахшад ва миқдори қандро дар хун меафзояд (дар натиҷа бемории гипергликемия падид меояд). Глюкагон полипептид буда, аз 29 боқимондаи аминокислота иборат аст. Глюкагонро биохимики амрикоӣ В. Бромер соли 1956 дар шакли кристаллӣ ҳосил кардааст. Ҳангоми бемории диабети қанд миқдори глюкагон дар хун меафзояд. Норасоии глюкагон боиси хурӯҷи ногаҳонии гипогликемия (хосса дар атфол) мешавад. Миқдори баҳинҷори глюкагон дар хун 0,5-6 нг/мл аст. Глюкагон дар хун зуд таҷзия мешавад. Дар таркиби доруи инсулин 5-10 % глюкагон вуҷуд дорад.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* Глюкагон // Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.
**Глюкоза** (юн. γλυκός — ширин), **қанди ангур**, **декстроза**, C6H12O6 — як навъ карбогидрид.

Мансуби моносахаридҳост. Глюкоза дар таркиби андомгони одаму ҳайвонот, мева, реша ва баргу гули рустаниҳо мавҷуд аст. Хусусан шарбати ангур ва меваҳои расида глюкоза-и бисёр доранд. Глюкоза маҳсули асосии мубодилаи моддаҳо буда, ҳуҷайраҳои зиндаро бо неру (энергия) таъмин месозад. Дар таркиби хуни одам тақр. 100, гӯсфанду хук 70, буз 80, саг 110 ва асп 50 мг% глюкоза мавҷуд аст. Рустаниҳо ва баъзе бактерияҳо глюкоза-ро аз унсурҳои ғайриорганикӣ ҳосил мекунанд. Глюкоза дар саноат бо роҳи гидролизи крахмал ба даст оварда мешавад. Миқдори глюкоза-и хунро ҳормонҳои инсулин, глюкагон, адреналин, глюкокортикоидҳо, тироксин ва трийодтиронин, инчунин ҳормони ҳиссаи пеши гипофиз ба низом медарорад. Дар таркиби хун аз меъёр зиёд будани глюкоза-ро гипергликемия ва кам шудани онро гипогликемия меноманд. Ба тавассути пешоб бисёр хориҷ шудани глюкоза гликозурия ном дорад. Дар тиб ва байторӣ бо глюкоза бемориҳои дил, илтиҳоби шуш, касалиҳои ҷигар, камхунӣ ва заҳролудиро муолиҷа мекунанд. Глюкоза ҳангоми бордоркунии сунъӣ барои рақиқ (тунук) сохтани нутфа низ истифода мешавад. Дар тиб глюкоза-ро дар шакли хока ё ҳаб, инчунин чун маҳлули изотонӣ (4,5-5 %) ва гипертонӣ (10-40 %) истифода мебаранд. Маҳлули изотонии глюкоза ба зери пӯст ё ба рӯдаи рост (бо имола) фиристода мешавад. Он барои организм манбаи ғизои зудҳазм низ мебошад. Дар мавриди ба андомгон фиристодани маҳлулҳои гипертонӣ фишори осмосии хун баланд шуда, мубодилаи моддаҳо беҳтар, фаъолияти ҷигар ва мушакҳои дил пурзӯр мегардад, рагҳо васеъ ва ихроҷи пешоб зиёд мешавад.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Новошинский И. И, Новошинская Н. С. Органическая химия. М. 2006;
* Габриелян О. С. Химия. М. 2009.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* Глюкоза // Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️  Гузариш ба унсури Викидода  Вебгоҳҳои мавзӯъӣ | 
* FMA

 |
| Фарҳангҳо ва донишномаҳо | 
* Большая датская
* Большая каталанская
* Большая российская (научно-образовательный портал)
* Большая советская (1 изд.)
* Большая советская (1 изд.)
* Брокгауза и Ефрона
* Малый Брокгауза и Ефрона
* Britannica (онлайн)
* Treccani
* Современной Украины

 |
| Дар феҳристҳои китобшинохтӣ | 
* J9U: 987007531311205171
* LCCN: sh85055360
* LNB: 000099090
* NDL: 00560931
* NKC: ph182401

 |
Автомат Калашников соли 1947
**Автомати Калашников** — силоҳи туфангии оташфишон, воситаи ҳарби наздикмасофа, ки барои маҳв намудани сипоҳи душман ё ҷинояткорони алоҳида дар мавриди зарурӣ истифода бурда мешавад.

Таърихи Калашников
------------------

Унвони ин навъи силоҳи оташфишон аз номи ихтирокунандаи аслиҳаи тирандозӣ, доктори илмҳои техникӣ Калашников М. Т. гирифта шудааст. Ин навъи силоҳашро Калашников М. Т. баъд аз Ҷанги Бузурги Ватанӣ соли 1947 ихтироъ карда, онро «7, 62 мм калибровый автомат Калашникова» (АК) номгузорӣ кард, ки худи ҳамон сол аксари қисмҳои низомии Армияи Советӣ бо он мусаллаҳ гардиданд. Дар асоси ин навъи силоҳ минбаъд танзими силоҳи калибри 7,62 оғоз шуд. Баъдтар Автомати Калашникови 7,62- калибраи такмилёфта (АКМ) ва 7,62-калибра Пулемёти дастии Калашников (РПК)-и дугаззадор, дастгоҳӣ пошнавӣ (ПКС) ва насби танку мошинаҳои зиреҳдор (ПКТ) ихтироъ ва ба артиш вогузор гардиданд. Ҳоло аксаран шакли комилан такмилёфта ва борикмилу қундоққатшавандаи 5, 45-калибраи Автомати Калашников маъмул мебошад, ки АКС номгузорӣ шудааст. Дар ин навъи силоҳи оташфишон нерӯи гази борутӣҳангоми тирпаронӣ на танҳо барои такон додани тир, яъне ҳаракати пешравандаи он, балки барои аз нав ба тирпаронӣ омода шудан истифода мегардад.

Яъне аввал бо фишори гази аз сӯхтани (таркиш) борут баамаломада тир аз мил берун меҷаҳад ва гази боқимонда ба воситаи найчаи махсуси поршендор затворро бо суръат ба қафо ҳаракат дода, кортусро аз тирхона берун меандозад ва бо қувваи пружина кулангдон (затвор) бозпас баргашта аз тирдон тири навбатиро ба тирхона равона менамояд.

Ҳамин тавр тирпаронии мусалсал (автоматӣ) ба амал меояд. Бо ин навъи силоҳ метавонад тирпаронии инфиродӣ (якка) ва мусалсал сурат гирад. Дурии парвози тири Автомати Калашников 1,5 – 2000 м буда, дар 800 – 1000 м ҳадафи зиндаро маҳв месозад. Зарфияти тирдонаш 25 ва 30 тир. Навъи тирҳояш одӣ, тарканда, рахшон, оташзо, зиреҳшикофанда.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — 608 с. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2021, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.
**Солеҳҷон Собирҷонов** (08.02.1947, н. Совет (ҳоло – н.Темурмалик), забоншинос, омӯзгор. Номзади илмҳои филология (1985), дотсент (1990).

Зиндагинома
-----------

Солеҳҷон Собирҷонов дар фак. фил. Университети давлатии Тоҷикистон ба номи В. И. Ленин таҳсил кардааст (1965–70). Ассис. каф. заб. тоҷ. Университети давлатии Тоҷикистон ба номи В. И. Ленин (1970–71). Ассис. муаллими калон (1973–1990), дотс. каф. заб. тоҷ. Донишгоҳи миллии Тоҷикистон (1990–1996), муд. каф. заб. ва адаб. тоҷ. ИХҚТ (ҳоло – ДАТ ба номи Ш. Шоҳтемур, 1996–1998), ноиби рек. оид ба тарбия ва фарҳанги Дон. мазкур (1998–2000), муд. шуъбаи таълимию методӣ (2000–2006), муд. шуъбаи илм ва робитаҳои байналмилалӣ, сардори шуъбаи тарбия (2006–2009), муд. каф. заб.-ҳои ДСХТ (2009–2012). Аз соли 2013– дотс. каф.заб. тоҷ. ва русии Донишкадаи молия ва иқтисоди Тоҷикистон (ДМИТ).

Фаъолияти илмӣ
--------------

Дар мавзӯи «Ҷумлаҳои саволии хоса дар забони адабии ҳозираи тоҷикӣ» рисолаи номз. дифоъ кардааст (1985). Муаллифи беш аз 110 асару мақолаи илмӣ-тадқ. илмӣ-услубӣ ва илмӣ-оммавӣ, аз ҷумла: «Ҷумлаҳои саволии муқобилмаъно», «Ҷумлаҳои таркибан устувори саволӣ», «Ҳусни сухан», «Як навъи ҷумлаи саволии водоркунанда», «Вазифаи воҳидҳои забон дар ҷараёни гуфтор», «Бахшандаи меҳри сухан»», «Ҷумлаҳои саволии эҳсосӣ», «Луғати мухтасари мавзӯии таълимии тоҷикӣ – русӣ» (Бо ҳамкории Қосимова М.Н. Искандарова Д. Ҳасанов А. Д. 2002), кит. «Забони англисӣ дар иқтисодиёт» (бо ҳамкории Яъқубова В.А. Иброҳимова Ш. Д. 2011) ва ғ. Бо чандин Грам. Фахрӣ ва Сипосномаҳои соҳавӣ мукофотонида шудааст.

Эзоҳ
----

1. ↑  Аз асл ба насл. — Душанбе, 2019. — С. 151. — 215 с. (тоҷ.). ISBN 978-99947-958-2-6
Истифодабарии пурраи автоматика барои тайёр кардани хлеб
**Автома́тика** (аз юн. αύτόματος — худкоркунанда) — соҳаи илму техника буда, назария ва қоидаҳои сохтани системаҳои идоракуниро, ки бе иштироки бевоситаи инсон амал мекунанд, дар бар мегирад.

Пайдоиши назарияи автоматика
----------------------------

Ҳамчун илм Автоматика дар асоси назарияи танзими автоматӣ ба вуҷуд омад. Ин назария дар заминаи корҳои Ҷ. К. Максвелл (1868), И. А. Вишнеградский (1872 — 78), А. Стодола (1899) ва дигарон пайдо шудааст. Автоматика ҳамчун фанни мустақил солҳои 40 садаи XX ташаккул ёфт. Инкишофи Автоматика чун соҳаи техника ба тараққиёти авто­матҳо, олоти автоматӣ ва маҷмӯъҳои автоматонида марбут аст. Дар зинаи ташаккулёбии худ Автоматика ба механикаи назариявӣ ва назарияи занҷиру системаҳои электрикӣ такя мекард, ҳалли масъалаҳои танзими фишор дар дегҳои бухор, ҳаракати поршен дар мошинҳои буғӣ, суръати чархзании мошинҳои электрикӣ, идораи кори дастгоҳҳои автоматӣ ва ғайраро дар бар мегирифт. Дар нимаи дуюми садаи XX воситаҳои техникии автоматика бо роҳи татбиқи васеи олоти автоматонии идора ва ташаккули системаҳои боз ҳам мураккабтари автоматӣ инкишоф ёфт. Масалан, автоматика дар саноат аз автоматонии агрегатҳои ҷудогона ба автоматонии маҷмӯии сехи заводҳо гузашт. Барои идора кардани объектҳои аз ҳам дар масофаи дур воқеъгашта (масалан, маҷмаъҳои азими саноатию энергетикӣ, системаи идораи аппаратҳои париши кайҳонӣ ва ғайра) Автоматика аз принсипҳои телемеханика истифода менамояд. Дар зинаи ҳозираи инкишофи автоматика ҷойи назарияи танзими автоматиро назарияи таъмимшудаи идоракунии автоматӣ гирифтааст, ки ҳамаи ҷиҳатҳои назарияи Автоматикаро фаро мегирад ва асоси назарияи умумии идоракуниро ба вуҷуд меоварад.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* Автоматика // А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2021, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.
**Автомат** (юнонӣ automatos– худкор) — 1) олот ё маҷмӯи олоту таҷҳизотест, ки аз рӯи барномаи додашуда иҷрои ягон амал ё равандро бе иштироки бевоситаи инсон анҷом медиҳад (масалан, гирифтан, нигоҳ доштан, тағйир додан ва истифодаи маълумот, энергия ва маҳсулот). Автомат барои афзоиши маҳсулнокӣ ва сабук гардондани меҳнати инсон, идораи равандҳои ҳаракатнок ва ғайра истифода мешавад. Пайдарпайии амали автомат ё дар сохти он пешбинӣ мегардад, ё аз берун бо ёрии сигнал (амр)-и идоракунанда ё барнома ба тавассути ҳомили маълумот (масалан, лентаи магнитӣ ё диск) дода мешавад. Автоматҳои содатарин – афзору олоти худкор ҳанӯз дар давраҳои қадим кор фармуда мешуданд. Аввалин соати фанардор низ аз автоматҳои сода маҳсуб мешавад. Автоматро баъди ба кор андохтан гоҳ-гоҳ назорат кардан лозим меояд. Автоматҳо як даври амалиётро анҷом дода, ба иҷрои даври нав шурӯъ менамоянд. Масалан, дар заводи коркарди шир аз шуста омода сохтани зарфҳо то андохтани шир ва борпечкунии маҳсулоти тайёр, ҳамаи амалиётро автоматҳо иҷро мекунанд. Аз рӯи вазифа автоматҳо ба навъҳои зерин ҷудо мешаванд: Автоматҳои ченкунӣ, назорат, танзимкунӣ ва идоракунӣ. Автомат ва нимавтоматҳо дар саноати мошинсозӣ, саноати бофандагӣ, саноати хӯрокворӣ, кишоварзӣ, корҳои ҳарбӣ ва ғайра васеъ истифода мешаванд. Масалан, он қисми тухмипошак, ки ҳангоми кишти пахта ба ҳар чуқурча панҷдонагӣ чигит мегузорад, аз автоматҳои одӣ мебошад. Дар садаи XX инкишоф ёфтани электроника боиси сохта шудани автоматҳои электронӣ гардид. Сохти автоматҳои ҳозиразмон хеле мураккаб буда, барои осон кардани фаъолияти инсон дар ҳама соҳаҳои хоҷагии халқ, аз ҷумла дар рӯзғор имкон медиҳад. 2) Модели математикии афзори реалӣ ва ё абстрактӣ, ки маълумоти дисперсиониро табдил медиҳад. Нигар низ Назарияи автоматҳо.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — 608 с. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2021, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.
«**Луғати фурс**» (форсӣ: لغت فرس‎) — нахустин луғати тафсирии забони тоҷикӣ-форсист, ки то ба замони мо омада расидааст. Асадии Тӯсӣ онро тақрибан солҳои 1066—1067 ҳангоми дар Озарбойҷон зистанаш дар асоси ашъори шуаро тартиб дода, мисолҳоро асосан аз шоирони Мовароуннаҳру Хуросон меорад. Дар «Луғати фурс» ашъори беш аз сад шоири асрҳои XIX—XI иқтибос шуда, ки намунаҳои дигари эҷодиёти аксарияташон дар дигар ҷой вуҷуд надорад. Аз ин лиҳоз «Луғати фурс» ба арзиши баланди илмӣ соҳиб аст. Дар он аз ашъори Рӯдакӣ, Шаҳиди Балхӣ, Мунчик, Дақиқӣ, Унсурӣ, Фаррухӣ, Фирдавсӣ ва ғайра мисолҳо оварда мешавад. Инчунин порчаҳои зиёд аз «Калила ва Димна» ва «Синдбоднома»-и Рӯдакӣ, «Офариннома»-и Абушакури Балхӣ, «Вомик ва Узро»-и Унсурӣ дарҷ гардидаанд. «Луғати фурс» бештар аз 2000 калимаро фаро мегирад. Дар он калимаҳои душворфаҳму камистеъмол, номи ситораҳои бурҷҳои фалакӣ, ашхосу сарзаминҳо, вожаҳои маҳаллию лаҳҷавӣ, паҳлавӣ, суғдӣ ва як миқдор калимаҳои ҳиндӣ, юнонӣ, арабӣ ва туркӣ эзоҳ дода мешаванд.

Ағлаби калимаҳое, ки дар «Луғати фурс» тафсири кӯтоҳи онҳо дода шудааст, луғатҳое мебошанд, ки бо вуҷуди дар ашъори шоирони классик ба кор рафтан на барои ҳама, хусусан барои мардуми вилояти Озарбойҷон, ки Асадӣ луғати худро барои онҳо таълиф карда буд, фаҳмо буданд. Барои мисол:

* *гужуб* — галлаи ангур бошад ба *гужум* низ гӯянд;
* *фартут* — сахт пир шуда бувад, чунонки Рудакӣ гуфт:

Пири фартут гашта будам сахт,
Боз гаштам ба рузи барноӣ.

Эзоҳ
----

1. ↑  Ниг: «Бурҳони қотеъ», нашри Муҳаммади Муин, чопи I, ҷ. I. — Теҳрон, 1330 ҳиҷрии шамсӣ, муқаддима. — С. 71-77; Назарзода С. Забон ва истилоҳот (Андешаҳо дар атрофи забони тоҷикӣ ва ташаккули истилоҳот). -Душанбе, 2003, — С. 78.
**Бехуди Истаравшанӣ** (форсӣ:  بیخود استروشنی ‎) (с. тав. ва ваф. номаълум) — шоири тоҷик (асри XVI). Дар Истаравшан зиндагӣ ва эҷод кардааст. Аз ашъори дар баёзҳову тазкираҳо боқимондааш бармеояд, ки ӯ ба мавзӯъҳои ишқӣ, тарғиби дӯстӣ ва рафоқат, шикоят аз беадолатиҳои замона
ва ғ. даст задааст. Абёти зерин аз ӯст:

Ба худ ҳар дам ба ёди зулфи анбарфом мепечам,
Насими субҳи иқболам ба фикри дом мепечам.
Намедонам ба хотир гардиши чашми кӣ меояд,
Ки сар то по ба худ чун ҳалқаҳои дом мепечам.

Нигаред
-------

* Бедоди Истаравшанӣ

Сарчашма
--------

* Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — 664 с. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.
|  |
| --- |
| ← **октябр** → |
| Дш | Сш | Чш | Пш | Ҷм | Шн | Яш |
|   |   |   |   |   | 1 | 2 |
| 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 | 9 |
| 10 | 11 | 12 | 13 | 14 | 15 | 16 |
| 17 | 18 | 19 | 20 | 21 | 22 | 23 |
| 24 | 25 | 26 | 27 | 28 | 29 | 30 |
| 31 |   |   |   |   |   |   |
| с. 2022 |

**6 октябр** — 279-умин рӯзи сол (280-умин дар солҳои кабиса) дар тақвими григорӣ.
То поёни сол 86 рӯз боқӣ мемонад.

Ҷашнҳо
------

*Бознигаред: Гурӯҳ:Ҷашнҳои 6 октябр*

### Миллӣ

### Динӣ

Рӯйдодҳо
--------

*Бознигаред: Гурӯҳ:Рӯйдодҳои 6 октябр*

Зодрӯзҳо
--------

*Бознигаред: Гурӯҳ:Зодагони 6 октябр*

Даргузаштҳо
-----------

*Бознигаред: Гурӯҳ:Даргузаштагони 6 октябр*

Тақвими мардумӣ
---------------

**Мизон** (23 Сентябр - 22 Октябр) — яке аз бурҷҳои дувоздаҳгона аст ва баробар бо моҳи Меҳр дар тақвими Эронӣ аст.

МизонМизон

Пайвандҳо
---------

* Бойгонӣ шудааст 6 июни 2012  сол.
* 
* Наука, 6.10
* BBC On this day, 6.10

Эзоҳ
----