recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Бесипарҳо** (лот. Aplacophora) — нармбаданҳои ҷӯякшикам, яке аз синфҳои ҷонварони баҳрӣ.

Солҳои пеш бесипарҳоро гоҳ мансуби синфи сӯзанпӯстон, гоҳе мутааллиқ ба синфи кирмҳо медонистанд. Бесипарҳо бештар ба нармбаданҳои сипардор шабоҳат дошта бошанд ҳам, бо бисёр хусусиятҳои худ аз онҳо фарқ мекунанд. Бинобар ин, дар илми таснифоти ҳайвонот онҳо ба синфи алоҳида ҷудо карда шудаанд.

Баданашон устувонашакли дароз (ба кирм мемонад), дар баъзе гурӯҳҳояшон аз ду ҷониб каме фишурда. Дар шикам ҷӯякчаиборик доранд, ки аз чуқурчаи паси даҳон сар мешавад. Андаруни ҷӯякча чини пӯст — пойҳои шаклан тағйирёфта мавҷуд аст. Бесипарҳо аъзои биноӣ ва шунавоӣ надоранд, бинобар ин, мавҷудоти хеле сустҳаракатанд. Тағзия ва ҳаёти бесипарҳо пурра таҳқиқ нашудааст. Бесипарҳо дар умқҳои гуногуни об сукунат доранд. Баъзеи онҳо фақат дар умқи 3-4 ҳазор м дучор меоянд. Ғизои бесипарҳо детрит ва сараки полипҳои марҷонӣ аст.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Жадин В. И. Моллюски пресных и солоноватых вод СССР. М.-Л. 1952;
* Шапкин В. А. Практикум по зоологии беспозвоночных. М. 2003.

Сарчашма
--------

* Бесипарҳо // Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.

  

Шаблон:Malacology-stub
Бета-коҳиш
**Бета-зарра** (β-зарра) — электрон ва позитроне, ки ҳастаи атом ҳангоми бета-коҳиш меафканад. Сели бета-зарраҳо бета-афканиш номида мешавад. 

Бета-зарраҳо аз тарафи физикдони фаронсавӣ А. А. Беккерел соли 1876 кашф карда шуда буданд. Ҳоло маълум аст, ки бета-зарраи манфӣ заряднок (β−) электрон ва бета-зарраи мусбат заряднок (β+) позитрон мебошад. Фарқи бета-зарраи манфӣ заряднок аз электрони одӣ фақат дар «ҷойи тавлид» — ҳастаи атом (на абри электронии атрофи ҳаста) ва суръати (энергияи) ҳаракат (270 000 км/с) аст. Энергияи бета-зарраҳо бефосила аз сифр то ягон энергияи калонтарин, ки аз изотопи коҳишёбанда вобаста аст, тақсим шудааст ва дар ҳудуди аз 2,5 кэВ (барои Рений-187) то даҳҳо МэВ мехобад. Ниг. низ Бета-коҳиш.

Нигаред низ
-----------

* Алфа-зарра
* Бета-коҳиш
* Гамма-афканиш

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Бета-зарра / М. Сафаров, С. Тағоев. // Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.

Шаблон:Nuclear-phys-stub
**Афзóри филиззбурӣ** — як навъи афзори буранда, асбоби меҳнат, ки барои тағйир додани шаклу андозаи масолеҳи филиззӣ бо мақсади ба даст овардани ҷузъи тайёр ё масолеҳи нимтайёр бо роҳи тарошида кор кардан истифода мекунанд. Афзори филиззбурӣ мошинӣ (дастгоҳ) ё дастӣ мешавад. Афзори филиззбурии мошинӣ аз қисмҳои корӣ (ки онро ҷузъи буранда ва андозадиҳанда ташкил медиҳад) ва мустаҳкамкунанда иборат аст. Қисми буранда бевосита аз масолеҳ қисми нозарурашро мебурад. Он аз як ё якчанд алмос, ҷӯякҳо барои дур кардани аррамайдаи филизз, унсури назорати ҳаҷму андоза ва ҷӯяк барои инти­қоли моеи молиданӣ ва сардкунӣ иборат мебошад. Вобаста ба таъ­йиноти технологӣ афзори филиззбурии мошинӣ ба зергурӯҳҳо тақсим мешавад: теғаҳо, рандаҳо, дандонабарор, рахпечбарор, сӯрохкунанда, суфтагарӣ ва ғайра Дар афзори филиззбурии мошинӣ асосан пӯлод, хӯлаҳои сахт ва маводди филиззию сафолии фавқуссахт истифода мегарданд. Бузургиҳои технологии афзори филиззбурӣ ба умқ ва суръати буриш вобаста аст. Талаботи асосӣ ба афзори филиззбурӣ – маҳсулнокии баланд бо бузургиҳои тозагӣ ва саҳеҳии коркард, тамоюл аз бузургиҳои ҳандасӣ, сахтии қисми буранда, намуди берунӣ ва ғайра аст. Феълан афзори филиззбурии мошинӣ бо барномаҳои комютерӣ (технологияи рақамӣ) идора карда мешаванд.

Ба афзори филиззбурии дастӣ искана, сӯҳон, сӯҳонча, дастарра ва ғайра мансубанд, ки бе истифодаи таҷҳизоти филиззбурӣ истифода мешаванд. Феълан мошинҳои дастие маъмул гаштаанд, ки ҷузъи кории онҳо афзори дастӣ буда, бо ҳаракатоварҳои барқӣ, гидравликӣ ва пневматикӣ ба кор андохта мешаванд.

Эзоҳ
----

1. ↑  Энсиклопедияи Миллии Тоҷик, Ҷилди 2. АСОС-БОЗ – Душанбе: Сарредаксияи илмии Энсиклопедияи Миллии Тоҷик, 2013, - с.110-111 / Б. Одинаев.
Бетатрони МэВ, дар соли 1942.
**Бетатро́н** (*аз* *бета* + ~~элек~~трон) — суръатфизои даврии электронҳо, дастгоҳ барои шитоб додани электронҳо то нерӯҳои баланд.

Таърих
------

Бори аввал бетатронро олими норвегиягӣ Ролф Видероэ соли 1928 сохт, вале он кор накард. Аввалин бетатрони амалкунандаро олими амрикоӣ Доналд Керст соли 1940 дар Донишгоҳи Иллинойс (ИМА) сохт. Маҳз дар бетатрон  аввалин маротиба лаппишҳои квазидаврие, ки зарра иҷро мекунад (лаппишҳои бетатронӣ), пурра омӯхта шуданд.

Тарзи кор
---------

Бетатрон аз рӯйи сохтор аз электромагнити бузурге иборат аст, ки дар байни қутбҳои он камераи вакуумии тороидалӣ ҷойгир аст. Электромагнит дар байни қутбҳо майдони магнитии тағйирёбанда (бо қонуни синус тағйирёбанда ва басомади 50 Ҳс) меофарад, ки шиддатнокии он дар камераи вакуумӣ майдони электрикии гирдбодшакл-ро индуксия мекунад. Ба камераи вакуумӣ бо ёрии тӯпи электронӣ (инжектор) дар авв. ҳар даври афзоиши майдони магнитӣ электронҳо афканда, аз тарафи майдони электрикии гирдбодӣ ба раванди суръатфизоӣ дар мадори даврӣ кашида мешаванд. Вақте ки майдони магнитӣ қимати калонтарин мегирад (дар охири чоряки якуми ҳар давр), раванди суръатфизоии электронҳо қатъ шуда, ба сустшавӣ майл мекунад, чунки майдони гирдбодӣ самташро иваз менамояд. Электронҳо аз рӯйи мадори даврии радиусаш доимӣ дар майдони магнитии афзоянда ҳаракат мекунанд. Нигоҳ доштани электронҳо дар мадори радиусаш доимӣ бо роҳи интихоби муайяни нисбати бузургиҳои майдони магнитӣ дар мадор ва дохили он таъмин карда мешавад. Даври корӣ – чоряки якуми (афзояндаи) даври майдони магнитӣ мебошад. Электронҳое, ки энергияи калонтарин мегиранд, аз мадори мувозинатӣ мебароянд, ё аз камера бароварда мешаванд, ё ба ҳадафи боздории дар дохили камера мавҷудбуда равона карда мешаванд. Боздории электронҳо дар ин ҳадаф дар майдони кулонии ҳастаҳо ва электронҳо боиси пайдоиши афканишоти электромагнитии боздорӣ мегардад, ки энергияи калонтарини он ба энергияи кинетикии электронҳо Ее дар охири сураътфизоӣ (шитобгирӣ) баробар аст. Фотонҳои боздорӣ ба самти ҳаракати электронҳои аввала дар шак-ли махрути борик афканда мешаванд. Спектри энергетикии онҳо бефосила мебошад ва ҳар қадар энергияи фотонҳо кам бошад, ҳамон қадар онҳо дар афканишоти боздорӣ зиёданд. Ҳосил кардани γ-афканишоти электромагнитии баландэнергия ба воситаи боздории электронҳои баландэнергия дар ҳадаф – усули содатарин ва пурмаҳсули ба даст овардани дастаи γ-квантҳои баландэнергия барои таҷрибаҳо дар соҳаи физикаи ҳаста ва зарраҳои бунёдӣ мебошад. Бетатронҳо бисёртар ҳамчун манбаи афканишоти боздорӣ истифода мешаванд. Бо ёрии бетатрон нуқсҳои қисмҳои филиззии ғафсиашон 50–60 см-ро ошкор кардан мумкин аст. Бетатронҳо бо сохтор ва идоракунии сода, инчунин камарзишӣ дар ҳалли масъалаҳои амалӣ дар ҳудуди энергияҳои 20–50 МэВ васеъ истифода мешаванд.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Бетатрон / М. Сафаров, С. Тағоев // Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.
**Бетарафӣ** — ҳаммаънои раванди нейтралитет (олмонӣ: *Neutralität*, аз лот. neuter гирифта шуда, маънои на ин ва на онро дорад) — тарз (принсип)-и фаъолияти хориҷии давлатҳо ва созмонҳои байналмилалӣ.

Бетарафӣ мафҳумест, ки дар мавриди моҷароҳои сиёсии байналхалқӣ корбурд мешавад. Дар шароити инкишофи осоиштаи муносибатҳои байналхалқӣ маънои иштирок накардан дар блокҳо ва иттифоқҳои ҳарбиро ифода менамояд. Принсипи бетарафӣ мақоми махсуси ҳуқуқии давлат, сиёсати давлатҳо ва фаъолияти сарварони сиёсиро, ки аз номи халқ ва давлат амал менамоянд ва бо мақсади таъмини инкишофи мутаносиби муносибатҳои байниҳамдигарии давлатҳо ва таъмини амнияти байналхалқӣ ба амал бароварда мешаванд, таҷассум менамояд. Принсипи бетарафӣ як навъи инъикоси вазифаҳои гуманистии сиёсати бузург ва низоми давлатдории муосир маҳсуб меёбад.

Навъҳои зерини бетарафӣ мавҷуданд:

1. Бетарафии доимӣ, ки дар низоми байналхалқӣ расмият меёбад (Швейсария, Австрия).
2. Бетарафии шартномавӣ, ки тавассути паймон ё шартнома дар байни ду ва зиёда давлатҳо ба амал меояд.
3. Бетарафии анъанавӣ, ки байни давлатҳо, одатан, байни давлатҳои ҳамҷавор ба таври анъанавӣ ҳукмфармо аст. Ҳолати мазкур на танҳо давраи моҷарогароӣ, балки замони инкишофи мутаносиби давлатҳо ва омилҳои дигари сиёсати ҷаҳониро фаро мегирад.
4. Бетарафии мусбат ҳамчун инъикосгари мақоми асосӣ ва сиёсати фаъоли давлатҳое мебошад, ки ҳамроҳнашавӣ ба блокҳо ва иттифоқҳои сиёсию ҳарбиро ихтиёр намудаанд.

Мавқеи бетарафиро ишғол намудан омилҳои муносибатҳои байналхалқӣ ва истифодаи ҳуқуқи худмудофиаро истисно намекунад. Мувофиқи Ойинномаи СММ давлатҳои бетараф дар сурати таҳдид ба амнияти онҳо ҳуқуқи ҳимояи танҳоӣ ва ё дастаҷамъиро пайдо менамоянд.

Принсипи бетарафӣ ва навъҳои асосии он бетағйир намемонанд. Гузариши олами сиёсӣ аз ҳолати «биополярӣ» ба ҳолати «монополярӣ» ва инкишофи гуногунмарказию бисёрмарказӣ, тағйироти кулли инкишофи геополитикии олам, авҷи равандҳои модернизатсионӣ, демократикунонӣ, интегратсионӣ ва умуман, инкишофи умумисайёравӣ на танҳо хусусиятҳо, балки моҳияти принсипи мазкурро тағйир медиҳанд. Таъсири авҷи сепаратизм, миллатгароии канора, экстремизм ва ҷараёнҳои дигари иртиҷоӣ ба принсипи бетарафӣ беш аз пеш эҳсос мегарданд. Чунин ҳолат риояи бечунучарои бетарафиро истисно мекунад.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Бетарафӣ / Г. Зокиров // Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.
| Вулусволии Дарвози Боло |
| --- |
| Вулусволии Дарвози Боло дар нақшаи Бадахшон |
|
|
| Донистаниҳо |
| Кишвар : |  Афғонистон Парчами Афғонистон |
| Вилоят : | Бадахшон |
| Марказ: | Нусай |
| Замони таъсис : | 2005 |
| Раиси ноҳия: |  |
|
| Ҷуғрофиёи табиъӣ |
| Паҳноварӣ : |  |
|
| Шумораи шаҳракҳо : |  |
| Шумораи ҷамоатҳо : |  |
|
| Мардум |
| Аҳолӣ (2011) : | 31 195 кас |
| Забони расмӣ : | Форсӣ |
| Забонҳои гуфторӣ : | Форсӣ |
| Мазҳаб : | ҳанафӣ, ҷаъфарӣ, исмоилӣ |
|
| Нишониҳо |
| Сарвожа : | NU |
| Код ISO : |  |
| Пешшумора : |  |
| Нишонии почта : |  |
| Замон : | UTC+4:30 |
| Вебгоҳ : |  |
| Шумораи мошинҳо : |  |

**Вулусволии Дарвози Боло** (форсӣ: **ولسوالی درواز بالا**‎) — яке аз вулусволӣҳои вилояти Бадахшон аст ва дар шимолу шарқи Афғонистон ҷой дорад. 

Маркази ин вулусволӣ рустои Нусай (форсӣ: **نسی**‎) аст. 

Пули «Дӯстӣ» миёни Парчами Афғонистон Афғонистону Парчами Тоҷикистон Тоҷикистон, ки ду бахши сарзамини таърихии Дарвоз — ноҳияи Дарвоз ва вулусволии Нусайро ба ҳам мепайвандад!

Ҷойгоҳ
------

Вулусволии Дарвози Боло дар шимолу шарқи Афғонистон ҷой дорад. Ин ноҳия аз шимолу ғарб бо рӯди Панҷ маҳдуд шуда ва бо ноҳияҳои вилояти мухтори Кӯҳистони Бадахшон — Дарвоз ва Ванҷ ҳаммарз ва дар ғарбу ҷануб бо вулусволии Шикай, дар шарқу шимол бо вулусволии Дарвози Поин ҳамсоя аст.

Мардум
------

Мардуми Дарвоз ба гӯиши дарвозии забони форсӣ сухан мегӯянд. Дар гӯиши дарвозӣ вижагиҳои забони форсии садаҳои IX - XIV ҳамчунон пойдоранд. Забони мардуми Дарвоз дар садаҳои пешин яке аз забонҳои эронии шарқӣ ва монанд ба забонҳои помирӣ будааст, аммо дар садаҳои IX — XIV дарвозиён форсизабон гаштанд.

Таърих
------

Вулусволии Дарвози Боло дар соли 2005 дар бахше аз вулусволии пешини Дарвоз таъсис шуда аст.

Пайнавиштҳо
-----------


|  |  |
| --- | --- |
| Афғонистон | *Ин мақолаи нопурра аз ҷуғрофияи Афғонистон мебошад.Шумо метавонед бо пурра кардани ин ба Википедия кумак кунед.* |


| ⚙️ Тақсимоти идории вилояти Бадахшон |
| --- |
| Марказ | Файзобод |
| Вулусволиҳо | 
* Аргу
* Арғанҷхоҳ
* Баҳорак
* Вардуҷ
* Вахон
* Дарвози Боло
* Дарвози Поин
* Дароим
* Ёвон
* Зебок
* Ишкошим
* Кишм
* Курону Мунҷон
* Кӯфоб
* Кӯҳистон
* Роғистон
* Тагоб
* Тишкон
* Файзобод
* Хош
* Хоҳон
* Ҷурм
* Шаҳри бузург
* Шикай
* Шуғнон
* Шуҳадо
* Ямгон
* Яфтали Поин

 |
| Шаҳрҳо | 
* Файзобод
* Зебок
* Баҳорак
* Хоҳон
* Ишкошим

 |
|  |
| --- |
| Bismillahir Rahmanir Rahim Бахше аз маҷмӯъаи мақолаҳои ислом |
| Худо дар ислом |
| "Аллоҳ" дар хушнависии арабӣ*Аллоҳ  ҷалла ҷалолуҳу*дар хушнависии арабӣ |
| List
* Аллоҳ
* Names
* Phrases and expressions
* God's throne in Islam
* Theology
* Oneness
* Islamic creed
* Transcendence
* Denial of Divine attributes
* Anthropomorphism
 |
|  • Category |
| * д
* б
* в
 |

**Борӣ**, **ал-Борӣ** (ар. البارئ‎ — созанда, офаринанда ва офаридгор) — яке аз номҳои Худованд.

Вожаи Борӣ дар Қуръон се бор (ду бор дар сураи Бақара, ояти 54 ва як бор дар сураи Ҳашр, ояти 24) ва дар суннати набавӣ дар ҳадиси асмоуллоҳ омадааст. Ихтилофи назари муфассирон дар маънои он аз ирҷои калима ба яке аз ду решаи масдари баро بَرَي (ноқиси йоӣ) ва бараа بَرَءَ (маҳмузу-л-лом) маншаъ гирифтааст, ки аввалӣ дар Қуръон ба маънои офаридан ва аз адам (нестӣ) ба вуҷуд овардан ва дуввумӣ ба маънои сохтан ба кор рафтааст. Баъзе муфассирон дар маънои онҳо чандон фарқ нагузошта, ҳар ду калимаро ба маънои муштараки офаридан донистаанд. Калимаи барийя البَرِيَّة)7 Қуръон: 98:6,7) аз назари баъзе муфассирон асли йоӣ дониста шуда, ба маънои офарида ва махлуқ ва калимаи набраа (نَبْرَأَها) дар ояти 22 сураи Ҳадид маҳмузу-л-лом ба маънои сохтан — ба вуҷуд овардан ва шакли ҳастӣ бахшидан аст, ки дар ин сурат ба маънои фотир аст, на ба маънои холиқ. Калимаҳои ҳамрешае бо Борӣ бароат (بَرَاءَة) ва барӣ (بَريء) ба маънои пок ва барӣ будан низ дар Қуръон (9: 1; 6: 19, 78; 8:48; 9:3; 10:41; 11: 35, 54; 26:216; 59:16) ба кор рафтааст, ки ба маънои Борӣ дахле надоранд. Борӣ ба маънои аввал — офаранда тобиши дигаре аз калимаи холиқ (офаридгор) — номи дигари Худованд буда, дар ояти 24 сураи Ҳашр (Ӯст Худои офаридгор) бавуҷудоранда (ва) суратбахш ва ба маънои дуюм: (Ӯст Худои офаридгор) созанда (ва) суратбахш тафсир мешавад.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Борӣ / А. Боқизода // Боз — Вичкут. — Д. : СИЭМТ, 2014. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 3). — ISBN 978-99947-33-46-0.
**Бета-табобат** — яке аз тарзҳои шуоъшифоӣ.

Бета-табобат ба тавассути электронҳо (бета-зарраҳо), ки ҳангоми бета-коҳиши изотопҳои радиоактив хориҷ мешаванд, сурат мегирад. Бета-табобат чанд хел мешавад: аппликатсиявӣ, дохилибофтавӣ, дохилибаданӣ ва ғ. Ҳангоми бета-табобати аппликатсиявӣ ба қисмҳои осебдидаи бадан аппликаторҳое, ки изотопҳои радиоактиви фосфор (32P) ва таллий (204Tl) доранд, гузошта мешавад. Бета-табобати аппликатсиявиро барои табобати ангиомаи мӯйрагҳо, баъзе бемориҳои музмини чашм, лейкоплакияи луобпардаҳо ва ғ. истифода мебаранд. Бо усулҳои дигари бета-табобат омосҳои бадфарҷомро табобат мекунанд. Дар мавриди бета-табобати дохилибофтаӣ ба бофта маҳлулҳои радиоактиви поллоидии тило (188Au), иттрий (90Y), нуқра (111Ag) ё пайвандакҳои (штифтҳои) дарозиашон 3–4 см-аи дорои изотопи тило (198Au) ё иттрий (90Y) ворид менамоянд. Дар аснои бета-табобати дохилибаданӣ маҳлули коллоидии тило (198Au)-ро баъди ҷарроҳии саратони шуш, тухмдон, меъда ва рӯдаҳо ба ҷавфи шикам ё пардаи шуш мефиристанд. Ҳангоми бемориҳои ғадуди сипаршакл доруҳои йоддор (131J) ва узвҳои хунофар доруҳои фосфор (32P)-ро таъйин менамоянд.

Нигаред низ
-----------

* Алфа-табобат

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Бета-табобат // Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.
**Берӯии Бухороӣ** (форсӣ: بیرویی بخارائ‎, с. тав. ва ваф. номаълум) — шоири тоҷик (асри 16).

Зиндагинома
-----------

Дар Бухоро таҳсил, зиндагӣ ва эҷод кардааст. Тазкиранигор Мутрибӣ («Тазкират-уш-шуаро») иттилоъ медиҳад, ки дар хонаи Берӯии Бухороӣ шаш моҳ зиндагӣ карда, «осори кашфу каромот аз ӯ мушоҳида» намудааст. Дар анвои гуногун шеър асар меофарид. Ба «Юсуф ва Зулайхо», «Тӯҳфат-ул-Аҳрор»-и Абдурраҳмони Ҷомӣ ҷавоб гуфтааст. Ғазали зерин аз ӯст: 

> Лабу дандони ту аз ширу шакар дода нишон,   
> 
> Аз ақиқи Яману лӯълуи тар дода нишон.   
> 
> Хат ба гирди рухи зебои ту, эй рашки парӣ,   
> 
> Биллаҳ аз фитнае, к-аз даври қамар дода нишон.   
> 
> Ба рухи хуби ту, эй тозагули боғи мурод,   
> 
> Дам ба дам ашки ман аз хуни ҷигар дода нишон.   
> 
> Берӯӣ, нест аҷаб ҳар саҳаре нолаи ту,   
> 
> Раҳ ба сарманзили мақсуд агар карда нишон. 
> 
>

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Каримов У. Адабиёти тоҷик дар асри XVI. Д. 1985;
* مطربئ سمرقندی، تذکرة الشعراء، تهران، ۱۹۹۹

Сарчашма
--------

* Берӯии Бухороӣ // Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.
**Бесутун** (форсӣ: بیستون‎, бо номҳои **Бестун**, **Баҳистон**, **Бағистон** (яъне маҳалли Худоён) ҳам ёд мешавад) — маҳалле дар ҳудуди 35 км шаҳри Кирмоншоҳи Эрон, ки бо кӯҳҳои сар ба фалак кашида ва бузургтарин тахтасангҳои катибадор.

Нақшҳо ва катибаҳо бо фармони шоҳаншоҳи муқтадири Ҳахоманишӣ Дорои 1 (522—486) кандакорӣ шудаанд, ки тавассути онҳо Бесутун машҳури олам гардидааст. Ҳаҷҷориҳо роҷеъ ба ошӯбҳои Бардияи дурӯғин ва нуҳ нафари дигар, ки дар аҳди Дориюши 1 ёғӣ шуда, ҳар кадоме аз онҳо худро ҳокими минтақае аз империяи Ҳахоманишиён эълон карда буданд, мебошанд. Дар ин ҳаҷҷориҳо Доро рост истода ба тақдиси Аҳура Маздо дасти рости худро баланд карда ва пои чапашро бар сари Гауматаи муғ, ки бар пушт хобида ва аслиҳа ба даст дорад, гузоштааст. Дар болои сари Доро Фраҳар дар парвоз аст. Пушти сари Доро ду нафар, ки бояд аз мансабдорони олирутбаи дарбор бошанд, истодаанд. Дар рӯ ба рӯи Доро нуҳ нафар, ки дар минтақаҳои мухталифи империя даст ба шӯриш зада буданд, ҳаҷҷорӣ шудаанд. Ва катибае ҳар яке аз онҳоро муаррифӣ мекунад.

Дар ин ҷо катибаи машҳури Дорои I ба се забон — форсии бостон, эламӣ ва аккадӣ ҳаккокӣ шудааст. Матни форсии бостон дар панҷ сутуни кӯҳ кандакорӣ шуда, теъдоди сатрҳо дар ҳар сутуни он чунин аст: 96, 98, 92, 92, 36. Матни эламӣ дар ду гуна (вариант); матни нахуст дар чаҳор сутун, дар маҷмӯъ 323 сатр, матни дувум дар се сутун, ҳар кадом иборат аз 81, 85, 94 сатр. Матни аккадӣ фақат дар як сутун навишта шуда, аз 112 сатр иборат аст. Ин матнҳо дар байни солҳои 1835—1847 аз ҷониби Г. Роулинсон рӯйнавис ва хонда шудаанд.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Саймиддинов Д. Форсии бостон. Д. 2007;
* حسن پرنیا. ایران باستان. تهران، ۱۹۹۱؛ تاریخ ایران. تهران، ۱۹۹۸

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Бесутун / Қ. Расулиён // Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.
**АТТАШЀ** (фаронс. *аttaché* – айнан вобаста) — 1) мартаба – рутбаи шахсии хурд (ё яке аз мартабаҳои хурд)-и дипломатӣ; 2) вазифаи хурди корманди дипломатии дастгоҳи Вазорати корҳои хориҷӣ ё намояндагии дипломатӣ; 3) корманди дипломатӣ, намояндаи ягон идораи ҳарбӣ дар назди муассисаи дахлдори мамлакате, ки дар он фаъолият менамояд (атташеи ҳарбӣ, атташеи ҳарбӣ-баҳрӣ ва ғайра), ё корманди намояндагии дипломатӣ, ки донандаи масоили ахбори ин намояндагист (пресс - атташе) ва ё робитаҳои байни намояндагии кишваре, ки дар он хидмат мекунад ва мамлакаташро (атташеҳои махсуси молиявӣ, оид ба илм, фарҳанг ва ғайра) таъмин менамояд.

Эзоҳ
----

1. ↑  Энсиклопедияи Миллии Тоҷик, Ҷилди 2. АСОС-БОЗ – Душанбе: Сарредаксияи илмии Энсиклопедияи Миллии Тоҷик, 2013, - с.81
**Ҷамоати Чашмасор** (то 2012 — *Уткансой*) — ҷамоатест дар ноҳияи Бобоҷон Ғафурови вилояти Суғди Тоҷикистон.

Сохтори маъмурию ҳудудии ҷамоат
-------------------------------

Чашмасор (Ӯткансой) аз ҷамоатҳои дурдасти ноҳия ба шумор меравад. Маркази он деҳаи Мирзоработ аз маркази ноҳия дар дурии зиёда аз 40 километр ҷойгир шудааст. Шӯрои қишлоқ соли 1958 таъсис ёфтааст, ки он вақт ба ҳудуди ноҳия Мастчоҳ ворид мешуд. Аҳолии ҷамоатро асосан ӯзбекон ташкил медиҳанд. Ҳоло теъдоди онҳо 10121 нафар мебошанд. Моҳи октябри соли 1974 Чашмасор ҳамчун деҳшӯро ба ноҳияи Бобоҷон Ғафуров гузаронида мешавад. Деҳаҳои ҷамоат, ки аз 34-то иборат мебошанд, ки аз маркази ҷамоат дар дурии то 52 километр воқеъ гардиданд. Аз сабаби он ки аҳолии Ҷамоат ӯзбекзабонанд, номи деҳаҳо бо забони ӯзбекӣ номгузорӣ шудаанд: Қатарбулоқ, Ҳулбубулоқ, Айнабулоқ, Дӯнгбулоқ, Қизилбулоқ ва ғайра. Ҳамчунин аз сабаби он ки минтақаҳои аҳолинишини Ҷамоат дар доманакӯҳҳо ҷойгир шудаанд ва аз оби чашмаҳо истифода мебаранд, номи деҳаҳо бо калимаҳои ӯзбекии «булоқ» номгузорӣ карда шудаанд. Калимаи «булоқ» ба забони тоҷикӣ маънои «чашма»-ро дошта, номи деҳаҳо маънои «Чашмаи сурх», «Чашмаи соф» номи деҳаи Ӯткансой ба номи зебои тоҷикии Чашмасор иваз карда шуд. Дар даврони соҳибистиқлолии кишвар, ҷиҳати густариши равандҳои худшиносии миллӣ ва қадимияти марзу бум номи деҳаҳо бо забони давлатӣ номгузорӣ карда шуда, дар асоси дархосту пешниҳодҳои мардуми маҳал номи ҳамаи деҳаҳо иваз карда шуданд. Имрӯз дар ҳудуди ҷамоат 13 мактаб, беморхона дорои 25 кат ба мардуми ҷамоат хидмат мерасонад. Дар қаламрави ҷамоат клуб ва нуқтаҳои савдо мавҷуд мебошанд. Мардуми деҳаҳои ҷамоат асосан ба чорводорӣ, ғаллакорӣ ва қисман ба боғдорӣ шуғл меварзанд.

Шароитҳои табиию иқлимӣ ва захираҳо
-----------------------------------

Мардум
------

|  |  |
| --- | --- |
| **Сол** | 2015 |
| **Аҳолӣ,  ҳазор наф.** | 10,2 |

Деҳоти ҷамоат
-------------

|  |
| --- |
| **Ҷамоати Чашмасор** |
| Деҳа | Аҳолӣ |
| Даштобод |  |
| Дашти Калон |  |
| Деҳқононбод |  |
| Зартеппа |  |
| Кӯҳсор |  |
| Сарчашма |  |
| Мирзоработ |  |
| Барфоб |  |
| Дараи Боло  |  |
| Испандзор  |  |
| Қамарқӯтан |  |
| Каттаоличалӣ |  |
| Қашқа |  |
| Мевағул |  |
| Намуна |  |
| Насимобод |  |
| Некроҳ |  |
| Оқур |  |
| Сардоб |  |
| Сафедорак |  |
| Сечашма |  |
| Сешаб |  |
| Сурхчашма |  |
| Тол |  |
| Хӯҷаобод |  |
| Ҳулбазор |  |
| Чашмаи Зулол  |  |
| Шаббода |  |

Эзоҳ
----

1. ↑  Постановление Маджлиси милли Маджлиси Оли Республики Таджикистан № 305 от 29 марта 2012 года — Викитека(рус.). *ru.wikisource.org*. 27 ноябри 2022 санҷида шуд.
2. ↑  Ҷамоати деҳоти Чашмасор. 30 январи 2016 санҷида шуд. Баргирифта аз сарчашмаи аввал 17 апрели 2017.
3. ↑  Феҳристи номи маҳалҳои Тоҷикистон. — Душанбе: Сарредаксияи илмии Энсиклопедияи Миллии Тоҷик, 2013. — 332 с.

|  |  |
| --- | --- |
| Тоҷикистон | *Ин мақолаи нопурра аз ҷуғрофияи Тоҷикистон мебошад.Шумо метавонед бо пурра кардани ин ба Википедия кумак кунед.* |
«**Гулшани роз**» (форсӣ: گلشن راز‎) — асари манзуми Маҳмуди Шабистарӣ роҷеъ ба мушкилоти гуногуни тасаввуфи назарӣ.

Он ҳаҷман хурд (иборат аз 1000 байт) буда, ҷавобест ба 17 суоли Рукнуддин Амир Ҳусайни Ҳиравӣ аз номи суфиёни Хуросон ба суфиёни Озарбойҷон. Шабистарӣ роҷеъ ба мақоми тафаккур дар таълимоти ирфонӣ менигорад, ки «рафтан аз ботин ба сӯи Ҳақ» ва дидани «кулли мутлақ» дар вуҷуди «ҷузъ» асоси донишу биниши тасаввуфро ташкил дода, тафовути илми кашфию завқиро аз илми истидлолию ақлӣ нишон медиҳад. Зимни ҷавоб ба суоли «Ман чист ва дар худ сафар кардан чӣ маънӣ дорад?» қайд мекунад, ки солик аснои мусофират дар «Ман» аз ҳудуди «Ман»-и таҷрибавӣ берун рафта, аз касрат ба сӯи ваҳдат мешитобад ва ба «Ман»-и баробар ба мақоми инсони комил мерасад. Дар ҳамин зина ӯ орифи ҳақиқӣ ба ҳисоб меравад. Ориф касест, ки бояд қалбаш вуҷудашро бишиносад ва чунин шиносоӣ вақте ба вуқӯъ мепайвандад, ки аз худ ба куллӣ бегона шуда, дар вуҷудаш маърифаткунанда ва маърифатшаванда як гардад.

Шабистарӣ дар «Гулшани роз» ҳамчунин зинаҳои камолоти маънавиро ба ҳамин тариқи суолу ҷавоб баён намуда, зимнан таълимоти суфиёни гузаштаро оид ба масъалаҳои ақлу нафс, ваҳдату касрат, маротиби вуҷуд, сайру сулук ва ғ. такмил дод. Дар се асри баъди таълифи «Гулшани роз» ба он беш аз 30 шарҳи мухтасару муфассал навишта шуд; дар онҳо таъсири таълимоти Ибни Арабӣ ва шогирдонаш ба муаллиф таъкид гардидааст. Камолуддини Ардабилӣ, Музаффаруддини Шерозӣ, Абдурраҳмони Ҷомӣ, Ҳисомуддини Бадеӣ аз ҷумлаи шореҳони «Гулшани роз» мебошанд. Беҳтарин шарҳ "Мафотеҳу-л-эъҷоз фӣ шарҳи «Гулшани роз»-и Муҳаммад ибни Яҳёи Лоҳиҷӣ ба шумор меравад. «Гулшани рози ҷадид» дар пайравӣ ба «Гулшани роз» таълиф шуда, аз ҷиҳати мавзӯъ ва ғоя низ ба он шабоҳат дорад.

Мунтахаботе аз «Гулшани роз»-ро Тулук ба олмонӣ тарҷума (1821) ва дар «Гулчине аз ирфони шарқӣ» чоп кард (1825). Матни форсии «Гулшани роз»-ро якҷо бо тарҷумаи манзуми он ба олмонӣ Ёзеф Фон Ҳомер (1837), матни интиқодии «Гулшани роз»-ро Ҷаводи Нурбахш (1976) мунташир сохт. «Гулшани роз» ба хатти кириллӣ низ ба нашр расидааст (2011).

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Гулшани роз / М. Ҳазратқулов // Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.
**Гулшукуфт** — мавсими гул кардани рустаниҳо; даврае, ки аз кушода шудани ғунчаи аввалин то тамоман аз гул фуромадани рустаниро дар бар мегирад.

Гулшукуфт дар рустаниҳои яксола ҳамон сол, дар рустаниҳои дусола — соли дуввум, дар рустаниҳои бисёрсола ва дарахтон — қариб ҳар сол фаро мерасад. Баъзе дарахтон хеле дер (мас. тӯс баъди 10 сол, булут баъди 50 сол) гул мекунанд. Рустаниҳое низ мавҷуданд, ки гули онҳо дар давоми умрашон ҳамагӣ як бор мешукуфад (рустаниҳои монокарпӣ; мас. ханҷарӣ, ғарав). Рустаниҳоеро, ки ҳар сол гул мекунанд (қариб ҳамаи рустаниҳои бисёрсола), рустаниҳои поликарпӣ ва рустаниҳоеро, ки гули онҳо тамоман кушода намешавад, рустаниҳои клейстогамӣ меноманд. Давомоти гулшукуфт ба ҳарорат, равшанӣ, ҳаво, нуриҳои минералӣ ва ғ. вобаста аст. Истифодаи нуриҳои фосфорӣ ва магнийдор раванди пайдоиши гулро метезонанд. Давраи гулшукуфт дар аксари рустаниҳо ноаён сурат мегирад. Мас. он дар зироати ғалладона ба давраи хӯшабандӣ рост меояд. Рустанӣ дар давраи гулшукуфт гардолуд шуда, баъд аз он гул пажмурда мегардад. Баъзе рустаниҳо аз 20-25 дақ. (кӯзагули амазонӣ) то 70-80 шаборӯз (баъзе саҳлабҳо) гул мекунанд. Гули пахта ва марҷумак субҳ, гули сулӣ аз нисфирӯзӣ то бегоҳ мешукуфад. Дар шароити иқлими Тоҷикистон давраи гулшукуфти дарахтони мева ба тариқи зайл идома меёбад: бодом, зардолу, шафтолу, гелос, олу, олуболу, нок, себ, биҳӣ, чормағз. Шукуфаи баъзе рустаниҳо пӯшида намешавад, вале рустаниҳое низ ҳастанд, ки гули онҳо 10-12 бор кушодаву пӯшида мешавад (мас. гули заъфарон). Гулшукуфт раванди басо мураккаб буда, аз насл ба насл такрор меёбад ва боиси таҷдиди рустанӣ мегардад. Омӯзиши гулшукуфти рустаниҳо барои рӯёндани навъҳои нави зироат ва мева муҳим аст.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Гулшукуфт // Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.
**Гулчин** (форсӣ: گاچسن‎) — маҷмӯъаи беҳтарин ва некутарин ашъори як ё чанд шоирро гӯянд.

Дар гулчин, маъмулан, намунаҳои баргузидаи ашъори адибон гирд оварда мешаванд. Гулчинро муаллиф ё мураттиб метавонад аз рӯи мавзӯъ ё мувофиқи табъу завқаш мураттаб созад. Ба монанди мавзӯъҳои Ватан, сулҳ, дӯстӣ, ваҳдат, модар, васфи баҳор, Наврӯз, тараннуми ишқ ва ғ. Дар гулчини ин ё он адиби алоҳида метавон мавзӯъҳои гуногунро ҷой дод. Аз ин ҷиҳат он ба баёз умумият дорад. Маҷмӯаҳои ашъори Абуабдуллоҳи Рӯдакӣ «Шеърҳо» (2006, мураттиб Р. Ҳодизода), А. Лоҳутӣ «Шӯъла ва шамшер» (1974), М. Турсунзода «Асри ман» (1974), Ф. Ансорӣ «Офтоби баҳор» (2006) гулчини эҷодиёти онҳост, ки мавзӯъҳояшон гуногунанд. «Баёзи ваҳдат» (2007, мураттиб А. Бобоҷон) аз гулчини офаридаҳои дар мавзӯи сулҳу ваҳдат ва дӯстӣ бахшидаи суханварони гузаштаи форс-тоҷик ва эҷодиёти адибони муосири тоҷик фароҳам омадааст. «Занҷири гусаста» (1968, мураттибон М. Қаноат ва У. Раҷаб) гулчини назму насри адибони муосири Осиё ва Африко дар тарҷумаи адибони тоҷик аст. Мунтахаботи ашъори шоирон низ ба гулчин шабоҳат доранд. Осори мансурро низ метавон ба ҳайси гулчин таҳия намуд. Дар адабиёти муосири тоҷик «Осори баргузида»-и С. Айнӣ дар ду ҷилд (солҳои 1977-78) намунаи гулчини мансур аст.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Гулчин / А. М. Хуросонӣ // Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.
**А̀нтиоксида́нтҳо**, **ингибиторҳои оксидшавӣ** — моддаҳои табиӣ ё сунъие, ки раванди оксидшавии моддаҳоро суст ё комилан қатъ мекунанд. 

Оксидшавии карбогидридҳо, спиртҳо, кислотаҳо, чарбҳо ва моддаҳои дигар ба воситаи оксиген раванди мусалсал (занҷирӣ) аст. Он бо иштироки радикалҳои озоди фаъоли пероксидӣ — RO2\*, алкоксилӣ — RO\* ва алкилӣ — R\* сурат мегирад. Радикалҳои озод пайвастҳое мебошанд, ки дар таркибашон як электрон намерасад. Аз ин хотир онҳо электронро аз ягон молекулаи ҳуҷайраи организми зинда кашида мегиранд. Дар натиҷаи аз байн рафтани мувозанати дохилиҳуҷайравӣ реаксияи силсилавӣ оғоз меёбад, ки боиси тавлиди миллиардҳо радикалҳои фаъоли нав мегардад. Радикалҳои фаъол боиси ихтилоли мубодилаи модда ва тавлиди заҳрҳо гашта, организмро ба бемориҳо гирифтор мекунанд. Механизми таъсири аксари антиоксидантҳо (масалан, аминҳои хушбӯй, фенолҳо, нафтолҳо ва ғайра) гусастани силсилаҳои реаксия мебошад. Дар рафти он молекулаҳои антиоксидантҳо бо радикалҳои фаъол ба реаксия даромада радикалҳои фаъолияти химиявиашон суст ҳосил менамоянд. Моддаҳое, ки гидропероксидҳоро таҷзия мекунанд, монанди диалкилсулфидҳо, раванди оксидшавиро метавонанд суст намоянд. Дар натиҷа суръати тавлиди радикалҳои озод паст мешавад. Антиоксидантҳо дар таркиби меваҳои тару тоза ва шарбати онҳо мавҷуданд. Таъми меваҳои дорои антиоксидантҳо турш ё турши ширин ва рангашон кабуд ё кабуди сурхфом мебошад (ангур, анор, қот, ғубайро ва ғайра). Дар байни нӯшокиҳо антиоксидантҳо бештар дар чойи сабз, шароби сурх ва чойи сиёҳ дида мешавад. Барои аз оксидшавӣ нигоҳ доштани маводи ғизоӣ ба таркиби онҳо антиоксидантҳои табиӣ — токоферолҳо (витаминҳои Е) ва сунъӣ — эфирҳои пропилӣ ва додетсилии кислотаи 3, 4, 5-тригидроксибензоат, бутилокситолуол ва ғайра илова менамоянд. Пектин, витамини С, ҷавҳари лиму низ ҳамчун антиоксидантҳо ба таркиби моддаҳои ғизоӣ ҳамроҳ карда мешаванд.

Адабиёт
-------

* Эмануэль Н. М. Лясковская Ю. Н. Торможение процессов окисления жиров, М. 1961;
* Эмануэль Н. М. Денисов Е. Т. Майзус З. К. Цепные реакции окисления углеводородов в жидкой фазе, М. 1965.

Сарчашма
--------

* Антиоксидантҳо / Т. Идрисов // А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2021, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.
«**Гулшани адаб**» (форсӣ: گلشن ادب‎) — тазкираи ашъори суханварони форс-тоҷик иборат аз панҷ ҷилд, ки шуъбаи матншиносии Институти шарқшиносии АИ Ҷумҳурии Тоҷикистон (ҳоло ИЗАШМХ-и АИ Ҷумҳурии Тоҷикистон ба номи Рӯдакӣ) солҳои 1975-80 таҳия кардааст.

Дар тазкира аз осори 114 шоири форсигӯй намунаҳо фароҳам омадаанд. Ҷилди 1-и китоб зиндагиномаи фишурдаву гулчине аз осори 41 нафар шоири бузурги асрҳои 9-13 (аз Рӯдакӣ то Низомии Ганҷавӣ), ҷилди 2 зиндагиномаву баргузидаи ашъори 31 нафар адиби номовари асарҳои 13-14 (аз Аттори Нишопурӣ то Ҳофизи Шерозӣ)-ро дар бар гирифтааст. Дар ҷ. 3-и «Гулшани адаб» фишурдаи рӯзгору мунтахаби ашъори адибони машҳури асрҳои 14-15 гирдоварӣ шудааст (аз Камоли Хуҷандӣ то Мактабии Шерозӣ). Ҷилди 4 намунаҳое аз ашъори адибони асрҳои 16-18 (аз Камолуддини Биноӣ то Кироми Бухороӣ) ва ҷилди 5 мунтахабе аз ашъори адибони асри 19 ва аввали асри 20 (аз Қонеъ то Садриддини Айнӣ)-ро бо фишурдаи шарҳи ҳоли онҳо дар бар мегирад. Дар «Гулшани адаб» ба ҳамон адибоне таваҷҷуҳ ва аз ҳамон осоре гулчин шудааст, ки тамоюли инсонгароиву инсондӯстӣ дошта, ин намунаҳо дар камоли балоғату фасоҳати шеърианд, ба мисли Рӯдакӣ, Фирдавсӣ, Носири Хусрав, Умари Хайём, Анварӣ, Низомӣ, Саъдӣ, Ҷалолуддини Балхӣ, Амир Хусрави Деҳлавӣ, Ҳофиз, Камоли Хуҷандӣ, Абдурраҳмони Ҷомӣ, Бедил, Аҳмади Дониш, ки устоди сухану соҳибмактаб мебошанд ва ё ҳамчун Дақиқӣ, Хоқонӣ, Биноӣ, Ҳилолӣ, Саййидо, Шоҳин ва монади инҳо, ки дар навъҳои гуногуни адабӣ асарҳои барҷаста офаридаанд. Дар «Гулшани адаб» аз адибоне низ намунаҳо оварда шудааст, ки бо заҳматҳои шоёни эҷодӣ дар адабиёти форсӣ ному мақоми баланде доранд, ба монанди Асадии Тӯсӣ, Соиб, Салмони Соваҷӣ, Убайди Зоконӣ, Сайфии Бухороӣ, Абдулқодирхоҷаи Савдо, Нақибхони Туғрал ва дигарон. Дар ин китоб ҳамчунин аз як идда шоираҳои форсигӯй — Робиаи Балхӣ, Меҳрии Ҳиротӣ ва Зебуннисо намунаи ашъор (бо зиндагиномаи мухтасар) оварда шудааст. Дар «Гулшани адаб» аз тамоми анвои шеъри форсӣ, бинобар таърихи пайдоишу мақомашон дар давру замонҳои гуногун, намунаҳо оварда шудааст. «Гулшани адаб» дар заминаи маъхазҳои муътамад ва осори то замони мо маҳфузмондаи адибон ва бештар бар пояи нусхаҳои қаламии шоирон таҳия шудааст. Дигар вижагии «Гулшани адаб» он аст, ки дар он баробари зикри осори суханварон, ҳамчунин мазмуну мундариҷаи достону маснавиҳои калонҳаҷм нақл ва манбаъҳои истифодашуда таъкид шудаанд. Ҳамчунин дар фуроварди ҳар ҷилд луғатномае дар шарҳи калимаву таркибҳои нодиру барои хонанда душворфаҳм оварда шудааст. «Гулшани адаб»-ро донишмандон А. Афсаҳзод (роҳбари гурӯҳ), Б. Сирус, К. Айнӣ, Ҷ. Додалишоев, А. Девонақулов, Л. Сулаймонова, Ш. Нуриддинов, Алии Муҳаммадӣ ва дигарон мураттаб кардаанд. Ҳар ҷилди он зери назорати ҳайати таҳририя (М. Турсунзода, М. Осимӣ, А. Мирзоев, А. Афсаҳзод ва Д. Ашӯров) бо теъдоди 25 ҳазор нусха ба табъ расидааст.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Гулшани адаб / А. Афсаҳзод // Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.
|  |
| --- |
| Унсури Викидода мавҷуд нест |

«**Гулшану-л-мулук**» (ар. گلشن‌الملوک‎) — асари таърихии Муҳаммадяъқуби Бухороӣ, ки дар он воқеаҳои таърихӣ аз замони пайғамбар Муҳаммад (с) то солҳои аввали ҳукмронии амир Насруллоҳ (1826-60) ба қалам омадааст.

Муаллиф ба навиштани асараш солҳои 1824-28 шурӯъ намуда, тақр. дар солҳои 1830-31 онро ба охир расонидааст. Гарчи дар «Гулшану-л-мулук» дар бораи воқеаҳои асрҳои мухталиф маълумот оварда шудааст, вале ба шарҳи давраи ҳукмронии сулолаҳои Аштархониён ва Манғития бештар диққат дода шудааст. Ҳамчунин «Гулшану-л-мулук» дар бораи омӯзиши таърихи Шаҳрисабз, муносибати ҳокимони он бо амирони Бухоро ва таҳқиқи таърихи асрҳои 17-18 Осиёи Миёна (то соли 1830) манбаи муҳим мебошад. Дастхатҳои «Гулшану-л-мулук» дар китобхонаҳои Маскав, Тошканд ва Душанбе маҳфузанд.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Гулшану-л-мулук / А. Мухторов // Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.
|  |
| --- |
| ← **ноябр** → |
| Дш | Сш | Чш | Пш | Ҷм | Шн | Яш |
|   | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 |
| 7 | 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13 |
| 14 | 15 | 16 | 17 | 18 | 19 | 20 |
| 21 | 22 | 23 | 24 | 25 | 26 | 27 |
| 28 | 29 | 30 |   |   |   |   |
| с. 2022 |

**20 ноябр** — 324-умин рӯзи сол (325-умин дар солҳои кабиса) дар тақвими григорӣ.
То поёни сол 41 рӯз боқӣ мемонад.

Ҷашнҳо
------

*Бознигаред: Гурӯҳ:Ҷашнҳои 20 ноябр*

### Миллӣ

### Динӣ

Рӯйдодҳо
--------

*Бознигаред: Гурӯҳ:Рӯйдодҳои 20 ноябр*

Зодрӯзҳо
--------

*Бознигаред: Гурӯҳ:Зодагони 20 ноябр*

* 1943 — Бозор Собир — шоири саршиноси тоҷик
* 1953 — Сайф Раҳимзоди Афардӣ — нависандаи тоҷик.
* 1964 — Қурбоналӣ Бӯриев, китобшиноси тоҷик.
* 1967 — Шералӣ Мирзо, низомии тоҷик, вазири мудофиаи Ҷумҳурии Тоҷикистон, (аз 2013).

Даргузаштҳо
-----------

*Бознигаред: Гурӯҳ:Даргузаштагони 20 ноябр*

Тақвими мардумӣ
---------------

**Ақраб** (23 Октябр - 22 Ноябр) — яке аз бурҷҳои дувоздаҳгона аст ва баробар бо моҳи Обон дар тақвими Эронӣ аст.

АқрабАқраб

Ҳамчунин нигаред
----------------

|  |
| --- |
| **Дарахти гурӯҳҳо** *(боб):*
  20 ноябр |

Пайвандҳо
---------

* Бойгонӣ шудааст 22 ноябри 2018  сол.
* 
* Наука, 20.11
* cyclowiki 20.11
* bbc.on this day 20.11

Эзоҳ
----
«**Гулъизорам**» (форсӣ: گلعذارم‎) — оҳанг ва суруди машҳури лирикӣ дар мусиқии устодонаи тоҷикӣ, ки онро устоди ҳунари классикӣ — Ҳоҷӣ Абдулазиз соли 1886 тасниф кардааст. 

Савти «Гулъизорам» аз мусиқии мардумию касбии классикӣ асос гирифтааст. Дар байни бандҳо ба унвони нақарот пай дар пай мисраи «Эй гулъизорам, вое-е, раҳме ба ҳолам» такрор мешавад, ки ба матни ғазал алоқае надошта, боиси чунин ном гирифтани он гардидааст. «Гулъизорам» дар асоси шуъбаи «Савти Ушшоқ»-и мақоми «Рост»-и «Шашмақом» эҷод гардида, дар усули тарона иҷро мешавад. Мусанниф ҳангоми эҷоди «Гулъизорам» аз «Авҷи турк» моҳирона истифода бурдааст. Даромади «Гулъизорам» аз шуъбаи «Узол» оғоз шуда, тавассути авҷи миёна бо қисме «Дунаср» ва «Авҷи турк» омехта гардида, бо фаровард ба поён мерасад. «Гулъизорам» дар ҳунари мусиқии тоҷик аз шоҳкориҳои беназир шумурда мешавад.

Ҳунарпешаи маъруфи Тоҷикистон Ҷӯрабек Муродов «Гулъизорам»-ро бар пояи як ғазали Шоҳпури Нишопурӣ бо тозакориҳои овозхонӣ манзури дӯстдорони савту наво гардонд.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Энциклопедияи адабиёт ва санъати тоҷик. Ҷ. 1. Д. 1988;
* Таджикская музыка. Д. 2004;
* Донишномаи Шашмақом. Д. 2010.
* Гулъизорам / А. Раҷабов // Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.
**Антио**, **афликс**, **форматион**, C6H2NO4PS2 — як навъ моддаи химиявӣ. Чун инсектисид ва акарасид истифода мебаранд. Дар шакли эмулсияи 25-фоиза истеҳсол мешавад. Онро ба муқобили ширинча, тортанаккана, кайки нок, баргпечаки хӯшаи ток, митта ва дигар зараррасонҳо мепошанд. Барои нест кардани ширинчаи хунин, кайки барги нок, кана ва дигар ҳашароти зараррасони дарахтони мева ба ҳар га 0,3 — 1 кг, канаву ҳашароти зараррасони рустаниҳои ситрусӣ 0,5 — 1,5 кг, тортанакканаю баргпечаки хӯшаи ток 0,3 — 1 кг антиоро истифода мебаранд. Мӯҳлати охирини пошидани антио 20 рӯз пеш аз ҷамъоварии ҳосил аст. Барои одам ва ҳайвон заҳр мебошад.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Антио // А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2021, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.
|  |
| --- |
| ← **феврал** → |
| Дш | Сш | Чш | Пш | Ҷм | Шн | Яш |
|   |   | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 |
| 6 | 7 | 8 | 9 | 10 | 11 | 12 |
| 13 | 14 | 15 | 16 | 17 | 18 | 19 |
| 20 | 21 | 22 | 23 | 24 | 25 | 26 |
| 27 | 28 |   |   |   |   |   |
| с. 2023 |

**21 феврал** — 52-умин рӯзи сол дар тақвими григорӣ.
То поёни сол 313 рӯз (314 рӯз дар солҳои кабиса) боқӣ мемонад.

Ҷашнҳо
------

*Бознигаред: Гурӯҳ:Ҷашнҳои 21 феврал*

* ЮНЕСКО — Рӯзи байналмиллалии забони модарӣ.

### Миллӣ

### Динӣ

Рӯйдодҳо
--------

*Бознигаред: Гурӯҳ:Рӯйдодҳо 21 феврал*

* 1804 — аввалин санҷиши бобарорӣ локомотиви буғӣ.
* 1848 — Карл Маркс ва Фридрих Энгельс «Манифести ҳизби коммунисти»-ро чоп намуданд.

Зодрӯзҳо
--------

*Бознигаред: Гурӯҳ:Зодагони 21 феврал*

Даргузаштҳо
-----------

*Бознигаред: Гурӯҳ:Даргузаштагони 21 феврал*

Тақвими мардумӣ
---------------

**(20 Феврал — 20 Март)** — Ҳут яке аз бурҷҳои дувоздаҳгона аст ва баробар бо моҳи Исфанд дар Гоҳшумори Эронӣ аст.

ҲутҲут

Нигаред низ
-----------

|  |
| --- |
| **Дарахти гурӯҳҳо** *(боб):*
  21 феврал |

Эзоҳ
----

Пайвандҳо
---------

* Бойгонӣ шудааст 23 феврали 2007  сол.
* 
* BBC On this day, 21.02
**Гулчеҳра Бақоева** (15 декабри 1908, Қӯқанд — 17 марти 1975, Душанбе) — ҳунарпешаи тоҷик. Ҳунарпешаи халқии ҶШС Тоҷикистон (1941).

Фаъолият
--------

Фаъолияташ соли 1927 дар театри сайёри Бухоро оғоз ёфта, дар Театри давлатии академии драмавии ба номи А. Лоҳутӣ давом мекунад. Бақоева дар саҳнаи театр садҳо образи занони ҷассури мубориз ва софдилро офаридааст. Ролҳояш : Марина Мнищек («Борис Годунов»-и А. Пушкин,1937), Леди Мильфорд («Мак рва муҳаббат»-и Ф.Шиллер, 1937), Ҷаннатхон («Тӯҳмат»-и С. Саидмуродов ва И. Исмоилов, 1938), Қумрӣ («Калтакдорони сурх»-и С. Улуғзода,1941), Таҳмина («Рустам ва Суҳроб»-и Пирмуҳаммадзода ва В.Волькенштейн,1941), Эмилия, доя «Отелло», «Ромео ва Ҷулйетта»-и У. Шекспир, 1941, 1947), Огудалова («Духтари бебисот»-и А. Островский, 1948), Белина («Бемори қалбакӣ»-и Ж. Мольер,1944), Ховархола ва Мӯҳтола («Дили модар» ва «Шаби бисту ҳаштум» Ҷ. Икромӣ, 1943. 1946), Ганна Лихта («Сӯиқасди маҳкумон»-и Н. Вирта, 1949), кампири мутаассиб Иқлимбону («Саодат»-и С. Саидмуродов ва М. Рабиев, 1948), Ҷаҳонхола («Оршин-мололон»-и У. Ҳоҷибеков, 1948), Дунька («Любовь Яровая»-и К. Тренёв 1955), Модари Ҷамила («Бой ва хидматгор»-и Ҳ.Ҳамза,1957),Модар («Тӯй»-и С.Ғанӣ,1958) ва ғ. Бақоева ролҳои занонро дар радиопьесаҳо ва сенарияҳои телевизионӣ низ иҷро кардааст. Дар дубляжи филмҳо ба забони тоҷикӣ ширкат дошт.

Ҷоизаҳо
-------

Бо 2 ордени Байрақи Сурхи Меҳнат, ордени «Нишони Фахрӣ», ме­далҳо ва Грамотаҳои Фахрии Президиуми Шӯрои Олии ҶШС Тоҷикистон сарфароз гардидааст.

Эзоҳ
----

1. ↑  Энсиклопедияи советии тоҷик. — Душанбе. — Ҷ. 1. — 1978. — Саҳ. 391

Сарчашма
--------

* Бақоева Гулчеҳра // Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.
**Антеклиза** (аз анти ва юн.-қад. κλισις — «моилӣ») — барҷастагиҳои паҳнои қабатҳои қишри замин дар ҳудуди платформа, акси синеклиза.

Антеклиза тарҳи нодуруст дошта, паҳноии он дар кӯндалангӣ ба садҳо км мерасад. Таҳкурсии антеклизаро ҷинсҳои кристаллии токембрий ташкил медиҳанд; онҳо бо қабати ҷинсҳои таҳшин пӯшида шудаанд. Антеклиза муддати дароз инкишоф меёбад, ки чандин давраҳои геологиро дар бар мегирад. Одатан дар тоқи антеклиза табақаи ҷинсҳои таҳшин тунуканд ё аксар мавҷуд нестанд. Дар ин маврид таҳкурсии платформа дар рӯи замин намоён мегардад.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* Антеклиза // А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2021, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.



|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️  Гузариш ба унсури Викидода  Фарҳангҳо ва донишномаҳо | 
* Большая российская (старая версия)

 |
|  |
| --- |
| ← **апрел** → |
| Дш | Сш | Чш | Пш | Ҷм | Шн | Яш |
|   |   |   |   | 1 | 2 | 3 |
| 4 | 5 | 6 | 7 | 8 | 9 | 10 |
| 11 | 12 | 13 | 14 | 15 | 16 | 17 |
| 18 | 19 | 20 | 21 | 22 | 23 | 24 |
| 25 | 26 | 27 | 28 | 29 | 30 |   |
| с. 2022 |

**21 апрел** — 111-умин рӯзи сол (112-умин дар солҳои кабиса) дар тақвими григорӣ.
То поёни сол 254 рӯз боқӣ мемонад.

Ҷашнҳо
------

*Бознигаред: Гурӯҳ:Ҷашнҳои 21 апрел*

### Ҷаҳонӣ

* СММ — Рӯзи ҷаҳонии офаринандагӣ ва навоварӣ

### Миллӣ

### Динӣ

Рӯйдодҳо
--------

*Бознигаред: Гурӯҳ:Рӯйдодҳои 21 апрел*

Зодрӯзҳо
--------

*Бознигаред: Гурӯҳ:Зодагони 21 апрел*

Даргузаштҳо
-----------

*Бознигаред: Гурӯҳ:Даргузаштагони 21 апрел*

* 2015 — Бахтиёр Худойназаров, коргардони филми тоҷик (дар Берлин)

Тақвими мардумӣ
---------------

Савр (21 Апрел — 20 Май) — яке аз бурҷҳои дувоздаҳгона аст ва баробар бо моҳи Урдибиҳишт дар тақвими Эронӣ аст.

СаврСавр

Ҳамчунин нигаред
----------------

|  |
| --- |
| **Дарахти гурӯҳҳо** *(боб):*
  21 апрел |

Эзоҳ
----

1. ↑  International Days and Weeks(рус.).  www.un.org (6 январи 2015). 21 апрели 2021 санҷида шуд.

Пайвандҳо
---------

* Бойгонӣ шудааст 13 апрели 2019  сол.
* 
* Наука, 21.04
* cyclowiki 21.04

Эзоҳ
----
«**Гулшани рози ҷадид**» (форсӣ: گلشن راز جدید‎) — маснавии Муҳаммад Иқбол, бахше аз «Забури Аҷам», ки дар он чандин масъала ва мушкилоти муҳимми фалсафӣ матраҳ шудаанд; дар пайравӣ ба маснавии «Гулшани роз»-и Маҳмуди Шабистарӣ ва дар вазни он — ҳазаҷи мусаддаси маҳзуф навишта шудааст.

Иқбол дар «Гулшани рози ҷадид» ба 9 масъалаи динӣ-фалсафӣ посух медиҳад, ки аз посухҳои Шабистарӣ тафовут доранд. Мас. дар «Гулшани роз» суоли аввалин ва дуввумин оид ба тафаккур мебошад, ки Иқбол ҳар дуи онҳоро дар як ҷо ҷамъ оварда, посух гуфтааст. Ба андешаи Шабистарӣ, барои шинохти ҳақиқат ишроқи рӯҳонӣ кифоя мекунад, вале он ҳеч иртиботе бо ақл надорад, зеро барои ба ишроқ расидан инсон бояд худро аз ҳар навъи иртибот ва вобастагӣ дур нигоҳ дорад. Андешаи Иқбол сари ин масъала куллан фарқ мекунад, зеро ӯ бовар дорад, ки яке бе дигаре вуҷуд дошта наметавонад. Маҳдуд шудан танҳо ба ақл ва ё кашф (ё шуҳуд) боиси нуқсон ва норасоии амал хоҳад шуд, аз ин рӯ, онҳо мукаммалкунандаи якдигаранд.

Иқбол муътақид аст, ки ҳаракати одамӣ бояд аз дарун ба берун сурат гирад. Инсон бояд қабл аз ҳама ба дунёи маънавии қалб таваҷҷуҳ намояд ва танҳо тавассути он ӯ метавонад башорат ёбад ва бар ҷаҳони табиат ғолиб ояд.
Иқбол дар «Гулшани рози ҷадид» қайд кардааст, ки агар Шабистарӣ хунрезиву харобиҳои овардаи чингизиёнро дида бошад, ӯ чингизиёни навро дар симои мустамликадорони Ғарб дидааст, ки халқҳои Шарқро бераҳмона ва ваҳшиёна истисмор мекарданд.

«Гулшани рози ҷадид» барои шинохти ҷаҳонбинии Муҳаммад Иқбол ва тафовути андешаҳои ӯ аз назариётчиёни суфимашраб дар масоили тафаккур, ҳастишиносӣ, маърифат, илму дониш, ҷаҳони моддӣ, кашф ва шуҳуд, худогоҳӣ, висол, мумкин, воҷиб, қурб, буъд, иттиҳоди инсон бо Худо, қадим, муҳдас, Ман, сафар дар худ, ҷузъ ва кул, мусофир, роҳрав, марди тамом, «ана-л-ҳақ», сирри ваҳдат, инсони комил дорои аҳаммияти зиёд мебошад.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Гулшани рози ҷадид / И. Зиёев // Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.
«**Восток**» — силсилаи мушак-барандаҳои сезинагӣ барои ба мадори наздизаминӣ баровардани киштиҳои кайҳонӣ. 

«Восток» таҳти роҳбарии акад. С. П. Королев сохта шудааст. Дарозии «Восток» 38,2 м, қутраш 10,3 м, вазнаш 287 т аст. Дар ҳама зинаҳои «Восток» сўзишвории моеъ – карасин ва оксигени моеъ истифода мешавад. «Восток» дастоварди бузурги мушаксозии шӯравӣ ва ҷаҳонӣ мебошад. Бинобар тавсифоти баланди энергетикӣ доштан ва боэътимод будани сохти он бо ёрии «Восток» ба мадори Замин ҳама аппаратҳои кайҳонии силсилаи «Восток», стансияҳои байнисайёравии «Луна–1» – «Луна–3», баъзе радифҳои маснӯи Замин (силсилаи «Космос», «Метеор» ва «Электрон») бароварда шудаанд. Нахустин киштии кайҳонӣ бо нахустин сарнишин – кайҳоннавард Ю. Гагарин бо мушак-барандаи «Восток» 12 апрели 1961 ва аввалин зан – сарнишин Восток Терешкова бо «В–6.» аз космодроми Байконур ба мадори наздизаминӣ парвоз кардаанд.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* Восток // Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.
**Гулкевич Юрий Валентинович** (1905, Петербург — 1979, Минск) — анатом, дарёи и. тиб (1949), профессор (1950).

Зиндагинома
-----------

Соли 1930 баъди хатми Донишкадаи тиббии ш. Иркутск дар беморхонаҳои ш. Новосибирск кор кардааст. Солҳои 1936-41 аспирант ва ассистенти Донишкадаи тиббии Новосибирск, 1941-45 духтури ҳарбӣ дар ҷабҳаҳои ҶБВ, 1945-50 духтури ҳарбии қисмҳои маҳдуди низомии шӯравӣ дар Берлин буд. Соли 1950 ба Тоҷикистон омада, мудири кафедраи анатомияи патологӣ, аз соли 1951 ҳамзамон ноиби ректор оид ба тарбияи Институти давлатии тиббии Тоҷикистон ба номи Абуалӣ ибни Сино таъйин шуд. Аз соли 1956 дар Институти тиббии ш. Минск кор кардааст. Доир ба тағйироти сохти андомгон (организм), мушакшиносӣ, усулҳои муолиҷаи бемориҳои ғадуд, морфологияи устухон, рагҳои хунгард ва дигар паҳлуҳои анатомияи одам қариб шаст таълифи илмӣ дорад.

Осор
----

* О трудностях в распознавании анаэробной инфекции. Сталинабад, 1951;
* О морфологических изменениях в организме при охлаждении. Сталинабад, 1953;
* К патологической анатомии и патогенезу геморрагического сальварсанного энцефалита. Сталинабад, 1954;
* Перинатальные инфекции. Минск, 1966;
* Патология последа человека и её влияние на плод. Минск, 1968. Ё. Назармамадов

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Гулкевич Юрий Валентинович / Ё. Назармамадов // Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.
**Антивитаминҳо** (аз анти… ва витаминҳо) — пайвастҳое, ки сохти химиявиашон ба витаминҳо монанд аст, вале таъсири биологии зидди витаминӣ доранд. Антивитаминҳо ҳангоми ба организм роҳ ёфтан ба ҷойи витаминҳо дар реаксияҳои мубодилаи моддаҳо иштирок карда, ҷараёни мӯътадили онҳоро суст ё халалдор месозанд. Ин боиси норасоии витамин дар организм мегардад (ҳатто дар сурате, ки витаминҳо ба тавассути ғизо ба организм пурра ворид ё дар организм ба миқдори зарурӣ ҳосил мешаванд). Қариб ҳамаи витаминҳо антивитаминҳо доранд. Масалан, антивитаминҳои витамини В1 (тиамин) пиритиамин буда, он бемории полиневритро ба вуҷуд меорад.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Антивитаминҳо // А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2021, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.
**Антипа́тр II Эте́сий** (юн. Ἀντίπατρος Ετησίας) — шоҳи мақдуниӣ дар соли 279 п. а. м.

Биография
---------

Антипатр писари сыном Филипп, бародари Кассандр буд. Баъд аз марги Птолемей II Керавн Мелеагр Македонский шоҳ шуд. Бо дасти Антипатр ӯ кушта шуд.

Ҳукумронии Антипатр 45 рӯз давом кард, барои ин тахаллуси Этесийро соҳиб шуд (боде, ки чилу панҷ рӯз мебодад). Ӯ ҳуҷуми келтҳоро манъ карда натавонист. Аммо ӯ бо Сосфен шикаст хурд. Баъди ин Антипатр ба Миср гурехт, ки баъд аз боз 20 сол ёддошт мешавад, вақте ки шоҳ Птолемей III-ро дар шоҳшавии мақдуни дастгирӣ мекард.

Адабиёт
-------

* *Julius Kaerst*. Antipatros 14 // Paulys Realencyclopädie der classischen Altertumswissenschaft (RE). Band I,2. Stuttgart, 1894, Sp. 2509
* *Petros E. Garoufalias*. Pyrrhus, King of Epirus. ISBN 0-905743-13-X
* *N.G.L. Hammond and F.W. Walbank*. A History of Macedonia: Volume III, 336—167 BC