recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Галёркин Бори́с Григо́ревич** (ҳангоми таваллуд *Берка Гиршевич Галёркин*; 20 феврал (4 март) 1871, Полотск — 12 июли 1945, Ленинград) — муҳандис ва олими рус дар соҳаи назарияи чандирӣ, академики АИ ИҶШС (1935), узви воқеии Академияи меъмории ИҶШС, муҳандис-генерал-лейтенант.

Зиндагинома
-----------

Хатмкардаи Институти технологии Петербург (1899). Соли 1906 барои иштирок дар ҳаракати инқилобӣ ба муҳлати 1,5 сол ҳабс гардид. Фаъолияти омӯзгориаш аз соли 1909 оғоз ёфт. Корҳои илмии Борис Галёркин дар соҳаи масъалаҳои механикаи бинокорӣ ва назарияи чандирӣ барои таҳқиқи кори иншоот, таҷҳизот ва мошинаҳо татбиқ намудани усулҳои таҳлили математикӣ кумак расониданд. Борис Галёркин усулҳои пурсамари интегралгирии дақиқ ва тақрибии муодилаҳои назарияи чандириро пешниҳод кардааст. Ӯ яке аз бунёдгузорони назарияи қатшавии сафҳа (пластинка) мебошад (1931-33). Вобастагии байни шаклҳои сафҳа ва тақсимоти қувваҳои ба он таъсиркунандаро таҳқиқ кард. Асарҳояш дар соҳаи механикаи сохтмон ва назарияи чандирият барои татбиқи усулҳои таҳлили математикӣ дар таҳқиқи иншоот, таҷҳизот ва механизмҳо мусоидат намуд. Аз тарафи Борис Галёркин усулҳои таъсирноки дақиқ ва таркибии интегралгирии муодилаҳои назарияи чандирӣ таҳия шудаанд. Назарияи математикии рӯйкашҳои устувонавиро барои ҳисоби қубурҳо таҳти бевоситаи бор инкишоф дод. Якчанд кори муҳандисӣ ва лоиҳакаширо иҷро намуд. Мушовири лоиҳаҳои бузурги НБО (Волхов, Днепро ГЭС ва ғайра) буд.

Ҷоизаҳо
-------

Дорандаи мукофоти сталинӣ (1942). Бо ду ордени Ленин ва медалҳо сарфароз гардидааст. Ба шарафи ӯ ҷоизаи ба номи Б. Борис Галёркин Галёркин таъсис дода шудааст.

Эзоҳ
----

1. 1 2 3
2. ↑  Архив по истории математики Мактьютор
3. ↑  Structurae (ингл.) — Ratingen: 1998.
4. 1 2 3  Галёркин Борис Григорьевич // Большая советская энциклопедия (рус.): [в 30 т.] / под ред. А. М. Прохоров — 3-е изд. — М.: Советская энциклопедия, 1969.
5. ↑  *И. Б.‎* Галеркин, Борис Григорьевич (рус.) // *Еврейская энциклопедия* — СПб.: 1910. — Т. 6. — С. 75.
6. 1 2  Математическая генеалогия (ингл.) — 1997.
7. ↑  Решения Гражданского кассационного департамента Правительствующего Сената

Адабиёт
-------

* Филин А. П. Очерк об ученых-механиках. М. 2007.

Сарчашма
--------

* Галёркин Борис Григоревич // Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️  Гузариш ба унсури Викидода  Вебгоҳҳои мавзӯъӣ | 
* Mathematics Genealogy Project
* Structurae
* zbMATH Open
* All-Russian Mathematical Portal
* MacTutor History of Mathematics archive

 |
| Фарҳангҳо ва донишномаҳо | 
* Большая российская (старая версия)
* Большая российская (научно-образовательный портал)
* Еврейская Брокгауза и Ефрона
* Хорватская

 |
| Таборшиносӣ ва некрополистика | 
* Find a Grave

 |
| 

| Дар феҳристҳои китобшинохтӣ |
| --- |
| 
* CONOR: 116860771
* ISNI: 0000 0001 0954 9700
* LCCN: n98001339
* NUKAT: n2003098467
* SUDOC: 133006492
* VIAF: 11614897
* WorldCat VIAF: 11614897

 |

 |
**Бори шабакаи электроэнергетикӣ** — иқтидори электрикие, ки аз ҳосили ҷамъи иқтидори сарфкардаи ҳамаи қабулгарҳо (истеъмолкунандаҳо)-и энергияи электрикии ба шабакаҳои тақсимотии силсила (система) пайвастшуда ва иқтидори барои ҷуброни талафоти энергияи дар ҳамаи қисмҳои шабакаи электрикӣ (трансформаторҳо, табдилдеҳҳо, хатҳои интиқоли қувваи барқ ва ғ.) сарфшаванда иборат аст.

Дар шабака вобаста ба вақт тағйир ёфтани иқтидори истеъмолкунанда ё қувваи ҷараёнро графики бор меноманд. Он ҷузъӣ (барои истеъмолкунандаҳои алоҳида) ва гурӯҳӣ (барои гурӯҳи истеъмолкунандаҳо) мешавад. Бори шабакаи электроэнергетикие, ки аз рӯйи иқтидори истеъмолкунанда муайян карда мешавад, бузургиҳои тасодуфӣ буда, бо баъзе эҳтимолиятҳо ба қиматҳои гуногун соҳиб мегарданд. Истеъмолкунандаҳои энергия, одатан, на ҳамеша дар як вақт ва на ҳамеша бо иқтидори пурра кор мекунанд, аз ин сабаб бори шабакаи электроэнергетикӣ ҳамеша аз ҳосили ҷамъи иқтидорҳои ҷузъии истеъмолкунандаҳо кам мебошад. Нисбати иқтидори истифодашудаи зиёдтарин бар иқтидори иловашударо зариби ҳамзамонӣ, нисбати бори бештарини гурӯҳи додашудаи истеъмолкунандаҳо ва иқтидори муқарраршудаи онҳоро зариби талабот меноманд. Бори шабакаи электроэнергетикиро бо миқдори миёнаи бор (нисбат ба миқдори энергияи дар ягон фосилаи вақт ҳосил ё истифодашуда бар давомоти ин фосилаи вақт) ва миёнаи квадратии бори шабакаи электроэнергетикӣ (дар шабонарӯз, моҳ, семоҳа, сол) муайян мекунанд.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Бори шабакаи электроэнергетикӣ // Боз — Вичкут. — Д. : СИЭМТ, 2014. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 3). — ISBN 978-99947-33-46-0.
Синглҳои винилӣ
**Сингл** (англ. Single *аз Single Play record*) — грампластинка (шилмӣ, баъдан винилӣ), ки дар ҳар як тарафаш танҳо як эҷодиёти мусиқӣ (оҳанг) ҷой мегирифт.

Истилоҳи «сингл» дар мусиқӣ дар солҳои 1950-ум, барои фарқиятро байни пластинкаҳои (қартаҳои) пурдавом (LP) ва як-/дусуруддор нишон додан, пайдо шуд. Баъдан ҳамчунон дар компакт-дискҳо ва DVD баромаданро сар карданд. Давомнокии оҳанги сингл то 15 дақиқаро ташкил медиҳад, ки дар баробари он боз метавонад миқдори ремиксҳои бемаҳдудро дошта дошта бошад.

Намудҳои синглҳо
----------------

* Винилӣ
* Компакт-дискҳо
* Видеосинглҳо ва ғ.
**Латофат Кенҷаева** (тахаллуси шоирӣ Сабрин) — шоир, рӯзноманигор ва нависандаи тоҷик, узви Иттифоқи нависандагони Тоҷикистон аст.

Зиндагинома
-----------

Латофат Кенҷаева 8 Июн соли 1950 дар ноҳияи Ғончии вилояти Суғд таваллуд шудааст. Баъди хатми мактаби миёнаи № 1 ноҳия соли 1967 ба Донишгоҳи давлатии Тоҷикистон (ДДТ) дохил мешавад (ҳоло Донишгоҳи миллии Тоҷикистон). Ӯ шуъбаи журналистикаи Донишгоҳи давлатии Тоҷикистонро бо дипломи аъло тамом карда (1972) дар Кумитаи радио ва телевизиони Тоҷикистон, шуъбаи адабӣ-драмавӣ кор кардааст. Филиали дар Тошканд будаи Институти радио ва телевизиони умумииттифоқиро (с.1972) хатм намудааст. Аз соли 1981 ба ҳайси сардабир дар маҷаллаи ҷавонону наврасон "Истиқбол" (собиқ "Машъал") кор мекунад. Соли 1996 назди маҷалла Ташкилоти кӯдакони соҳибистеъдоди ҷумҳуриро бо номи "Истиқбол" таъсис дод, ки он соли 2008 номи ТҶБ (Ташкилоти ҷамъиятии байналмилалӣ)-ро гирифт ва раиси он мебошад.

Эҷодиёт
-------

Ҳанӯз аз давраҳои мактабӣ машқи шеър мекарду шеърҳои бачагона менавишт. Намунаҳои шеъру ҳикояҳои Латофат Кенҷаева зиёд дар матбуоти давр, дар китоби "Тазкираи адабиёти бачагон" ва чандин маҷмӯаи дастҷамъӣ ба табъ расидаанд. Китоби Латофат Кенҷаева "Сандуқчаи марворид" ороста аз тезгӯяку чистон ва бозиҷою кистонҳо дар шакли шеър, барои бачагон эҷод шуда, соли 1997 ба табъ расидю Ин китоб бо тавсияи Вазорати маорифи Ҷумҳурии Тоҷикистон соли 1998 чун дастури омӯзишӣ барои мактаби миёна тасдиқ шудааст. Мактаббачагони тоҷик аз ин китоб зиёд истифода мекунанд, ки гувоҳи он се нашр чоп шуданаш мебошад. 
Дигар аз асарҳои назмию насрии Латофат Кенҷаева дар маҷмӯаҳои

1. "Лолаарӯсак" (1980),
2. "Таронаҳо" (1982),
3. "Марҷони ранга" (1986),
4. "Шарораи хотираҳо" (1990),
5. "Сандуқчаи марворид" (1997),
6. "Рози шабнам" (2000),
7. "Мусича ва Дурдона" (2003),
8. "Оҳи гусаста" (2003),
9. "Нома ба бародар" (2005),
10. "Гурбаи Сомон ва ҷӯҷаи Ораш" (2005),
11. "Наҷотбахши дунё кист?" (2005),
12. "Қофиябозӣ 1-2" (2006),
13. "Шеърҳо" (2009),
14. "Хилвати гесӯ" (2009),
15. "Фариштае ба нури орзу" (2009),
16. "Афсонаи Тилонур" (2010),
17. "Гаҳвораҷунбон" (2010),
18. "Саргузашти чуҷаи доно" (2012),
19. "Қофиябозӣ - 10" (2013),
20. "Мӯрчаяки баднафс" (2013),
21. "Зиёфат" (2013),
22. "Афсонаи 10" (2013),
23. "Бозии рустшавакон" (2013),
24. "Шукрон, куҷоӣ?" (2014),
25. "Очабузи Шоҳона" (2014),
26. "Садбарги ҳае" (2014) ва дигар фароҳам омадаанд, ки ҳам барои кӯдакону навҷавонон ва ҳам барои насли калонсол офарида шудаанд.

Сарчашма
--------

1. ↑  Латофат Кенҷаева ,Фараж. 31 май 2014 санҷида шуд. Баргирифта аз сарчашмаи аввал 28 апрели 2014.
2. ↑  , Шамими меҳр, Душанбе: Озар,2010
3. ↑  ТҶБ Истиқбол. 31 май 2014 санҷида шуд. Баргирифта аз сарчашмаи аввал 27 марти 2016.
**Муздалифа** (ар. مزدلفة‎) — номи водӣ ва даштест, ки дар миёни саҳрои Арафот ва водии Мино наздикии Макка дар Арабистони Саудӣ воқеъ гаштааст.

Муздалифа яке аз мавқифҳои муҳим ва асосии барномаи ҳаҷ мебошад. Ҳоҷиён шомгоҳон аз Арафот ба он ҷо меоянд ва шаби идро то субҳ дар он ҷо ба сар мебаранд. Онҳо намозҳои шом ва хуфтанро дар вақти намози хуфтан ба сурати ҷамъи таъхир бо яке азон ва як иқома ба ҷой меоваранд. Шабро дар Муздалифа гузаронидан барои ҳоҷиён суннат аст, вале аз дамидани субҳ то пеш аз баромадани офтоби рӯзи ид вуқуф дар он ҷо воҷиб мебошад.

Адабиёт
-------

* al-Muzdalifa / Buhl, F. // Encyclopaedia of Islam. 2 ed. — Leiden : E. J. Brill, 1960—2005.

Эзоҳ
----



| ⚙️ Ҳаҷ ва умра |
| --- |
| Аркон | Эҳром • Тавоф • Саъй • Вуқуф дар Арафот • Сангзанӣ ба шайтон |  |
| Топонимҳо | Макка • Мадина • Ҷидда • Сафо ва Марва • Арафот (кӯҳ, водӣ) • Муздалифа • Мино • Миқот |
| Шахсиятҳо | Иброҳим • Исмоил • Ҳоҷар • Муҳаммад • Амиру-л-ҳаҷ • Ҳоҷӣ |
| Масҷидҳо | Масҷидулҳаром (замзам) • Каъба (кисва • ҳаҷаруласвад) • Масҷиди Набавӣ |
| Рӯзҳо | Иди Қурбон • Рӯзи Арафа • Айёми Ташриқ |
| Ниг. | Ҷамарот • Пешомадҳо • Аркони ислом • Талбия • Вазорати Ҳаҷи Арабистони Саудӣ
 |
**Махдум Абдураззоқ** (соли таваллуд ва вафот номаълум) — хушнавис ва хаттоти тоҷик (охири садаи XIX – аввали садаи XX).

Зиндагинома
-----------

Зодгоҳаш Шош. Дар навиштани анвои хати арабӣ маҳорати баланд дошта, осори классикони адабиёти форс-тоҷикро китобат кардааст. Аз намунаи осори китобаташ то имрӯз маҷмӯаҳои ашъори «Девони Юсуф» (китобаташ 1908, таҳти рақами 902), «Девони Фирӯз» (китобаташ 1908, таҳти рақами 3442) ва «Гулистон»-и Саъдии Шерозӣ (китобаташ 1904, таҳти рақами 7768) боқӣ мондаанд, ки дар Ганҷинаи дастнависҳои шарқии Институти шарқшиносии АИ Ҷумҳурии Ӯзбекистон маҳфузанд.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

Сарчашма
--------

* А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — 608 с. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2021, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.
**Абдураҳимбий** (1700, Хуҷанд – 1733, ҳамон ҷо), Абдураҳимхон — фарзанди Шоҳрухбийи Атолиқ, хони Хӯқанд. Солҳои ҳукуматаш 1721 – 33, аз сулолаи ӯзбакзабони мингҳо.

Зиндагинома
-----------

Соли 1725 аз вазъи нобасомонии хонигарии Бухоро истифода бурда, бо сипоҳи 20 ҳазорнафараи худ Хуҷанд (1725), ӯротеппа (1726) ва сипас Самарқандро (1732) тасарруф намуд. Абдураҳимбий духтари ҳокими Шаҳрисабз Олимбекро, ки Ойчучук-ойим ном дошт, ба никоҳи худ даровард. Абдураҳимбий бо кумак ва тарафдории ашрофи Шарҳрисабз ба муддати шаш моҳ дар Самарқанд иқомат ихтиёр кард ва сипас бо сипоҳаш ба Фарғона баргашт ва дар Хӯқанд қарор гирифт. ӯро бархе аз муаррихин ба унвони поягузори шаҳри Хӯқанд донистаанд. Абдураҳимбий дар ободии шаҳри Хӯқанд иқдомотеро низ анҷом додааст. Чунончи, дар аҳди ӯ қалъае бино шудааст, ки ҳам акнун дар миёни мардум ба номи «Қӯрғони куҳна» маъруф аст. Абдураҳимбий соли 1733 дар натиҷаи сӯиқасд дар Хуҷанд ба қатл расид. Баъд аз қатли ӯ тахти хонии Хӯқанд насиби бародараш Абдулкаримбийи Минг шуд.

Эзоҳ
----

1. ↑  Bosworth C. E. The new Islamic dynasties. A chronological and genealogical manual. N.Y. 1996. Р. 295

Адабиёт
-------

* Бобобеков Ҳ. Н. Қӯқон тарихи, Тошкент, 1966;
* История Ленинабада, Д. 1986.

Сарчашма
--------

* А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — 608 с. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2021, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.
**Соли 1920 (ҳазору нуҳсаду бистум)** дар гоҳшумории мелодӣ — соли кабиса, оғоз дар рӯзи панҷшанбе. Ин 1920 соли даврони ҳозир, 920 соли ҳазораи 2, 20 соли садаи XX, 10 соли 2 садаи XX, 1 соли даҳаи 1920-ум.

Рӯйдодҳо
--------

Шоҳи Испания Дастаи Реал Мадридро фотеха дод.

Зодрӯзҳо
--------

*Бознигаред: Гурӯҳ:Зодагони соли 1920*

* 26 Феврал — Тони Рандел
* 20 Январ — Де Форест Келли
* 18 Май — Поп Ҷон Паул-II

Даргузаштҳо
-----------

*Бознигаред: Гурӯҳ:Даргузаштагони соли 1920*

* 2 Январ — Пол Адам
* 7 Январ — Александр Колчак
* 14 Декабр — Ҷорҷ Гип

Нигаред низ
-----------

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Соли 1920 дар Викианбор |

  Соли 1920

Эзоҳ
----
**Абуҳотим Музаффари Исфазорӣ** (форсӣ: ابوحاتم مظفر اسفزاری‎) — риёзидон ва ахтаршиноси эронӣ.

Зиндагинома
-----------

Таваллуди вай эҳтимолан 437 қамарӣ будааст. Кунияи ӯ Абуҳотим ва номи падараш Исмоил ва аз аҳолӣи Исфизор аст. Ӯ муосири Умари Хайём будааст. Вай дар ислоҳи тақвими эронӣ бо Хайём ҳамкорӣ дошту рисолаи «Ихтисори „Усул"-и Уқлидус»-и вай ба дасти мо расида аст. Ӯ ба ҳамроҳии Хайёму Хозинӣ дар расадхонаи машҳури салҷуқӣ дар Исфаҳон фаъолият мекард. Музаффари Исфизорӣ китобе ба номи осори ъалавӣ ба форсӣ ва дар бораи ҳавошиносӣ нигоштааст. Ӯ навиштаҳое дар мавзӯъоти риёзиёт, ситорашиносӣ, физику меканик ва эҳтимолан ихтироъоте доштааст, аммо ба ҷузи рисолаи «Ихтисори „Усул"-и Уқлидус» бақия ба дасти мо нарасидаанд. Ӯ дар соли 1112 ё 1113 милодӣ дар Балх бо Низомии Арӯзӣ дидоре кардааст.

Эзоҳ
----

1. ↑  *Abattouy.* Isfizari. *islamsci.mcgill.ca*. 6 марти 2017 санҷида шуд.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️  Гузариш ба унсури Викидода  Вебгоҳҳои мавзӯъӣ | 
* zbMATH Open

 |
| Дар феҳристҳои китобшинохтӣ | 
* GND: 140053336
* J9U: 987008209589505171
* LCCN: no2014076545
* VIAF: 308770418
* WorldCat VIAF: 308770418

 |
**Муизза** (ар. مُعِزّة‎) — гурбае, ки ба паёмбар Муҳаммад (с) мансуб аст.

Ҳадисҳо тасдиқ мекунанд, ки гурба ҳайвони пок (на наҷос) аст ва аз ин рӯ ламс кардан таҳоратро вайрон намекунад.

Тибқи ривоятҳо, вақте ки гурба дар остини ҷомае, ки дар паҳлӯяшон печонида шуда буд, хоб кард, Муҳаммад (с) барои халалдор накардани хоби ӯ порчаеро аз остин буридан ихтиёр кард. Ҳангоми мавъизаҳои Муҳаммад (с) Муизза аксар вақт бар зонуи ӯ мехобид.

Сарчашмаҳо
----------

Пайвандҳо
---------

* Гурбахо дар фарханги исломи Бойгонӣ шудааст 14 октябри 2013  сол.
* Сэм Столл "100 гурбае, ки тамаддунро тағир доданд"
Ин вожа дигар маъноҳо низ дорад, Лойиш-ро бубинед.

**Лойиш** ( ӯзбакӣ: *Loyish/Лойиш* ) — шаҳрак дар ноҳияи Оқдарёи Вилояти Самарқанди Ҷумҳурии Ӯзбекистон (аз соли 1984). Маркази маъмурии ноҳия аст. Маркази вилоят ва наздиктарин истгоҳи роҳи оҳан аз Самарқанд 36 км дуртар аст. Аҳолӣ 11,5 ҳазор нафар (2002). Аз Оқдарё об мегирад. Номи шаҳр бо ҷойгиршавии он алоқаманд аст. Тахмин меравад, ки Лойиш номи худро аз қамишзорҳо ва ботлоқзорҳои байни шохаҳои дарёи Зарафшон - Оқдарё ва Қарадарё гирифтааст. Дар шаҳрак бинои ҳукумати ноҳия, заводҳои хишт, консерв, ташкилотҳои сохтмонӣ, шуъбаи алоқа, муассисаҳои фарҳангӣ, савдо ва хизмати маишӣ, 2 мактаб-интернати таҳсилоти умумӣ, мактаби мусиқӣ, мактаб-интернатҳои махсус, коллеҷи педагогӣ, хонаи фарҳанг, китобхонаи марказӣ,варзишгоҳ, ва боғи фарҳанг ва истироҳат (дар боғ ёдгории шахсони дар ҷанг ҳалокшудагон гузошта шудааст), беморхона ва дигар муассисаҳои тиббй мавҷуданд. Роҳи мошингарди Катта Зарафшон аз мавзеи Лойиш мегузарад.

Эзоҳ
----


|  |  |
| --- | --- |
| Ӯзбакистон | *Ин мақолаи нопурра аз ҷуғрофияи Ӯзбакистон мебошад.Шумо метавонед бо пурра кардани ин ба Википедия кумак кунед.* |


| ⚙️  Ӯзбекистон Вилояти Самарқанд |
| --- |
| Маркази маъмурӣ | Самарқанд |  |
| Шаҳрҳои тобеи вилоят | 
* Самарқанд
* Каттақӯрғон

 |
| Ноҳияҳои вилоят | 
* Ноҳияи Булунғур \* Ноҳияи Ҷомбой \* Ноҳияи Иштихон \* Ноҳияи Каттақӯрғон \* Ноҳияи Қӯшработ \* Ноҳияи Норпай \* Ноҳияи Нуробод
* Ноҳияи Оққурғон \*Ноҳияи Пахтачи \* Ноҳияи Пастдарғом \* Ноҳияи Пойариқ \* Ноҳияи Самарқанд \* Ноҳияи Тайлоқ \* Ноҳияи Ургут

 |
**Абдумаҷид Сафоев** (*Сафоев Абдумаҷид Каримович*; 8 майи 1985, ноҳияи Хуросон, ҶШС Тоҷикистон) — иқтисодшинос, номзади илмҳои иқтисодӣ (2015), дотсент.

Зиндагинома
-----------

Абдумаҷид Каримович Сафоев 8 майи соли 1985 дар ҷ/д. ба номи С.Айнии ноҳияи Хуросони вилояти Хатлон, дар оилаи деҳқон ба дунё омадааст. Миллаташ тоҷик. Соли 1992 ба мактаби миёнаи таҳсилоти ҳамагонии №10-и ноҳияи Хуросон қадам ниҳода, мактаби миёнаи номбурдаро соли 2003 хатм намудааст. Соли 2003 баъди хатм намудани мактаби миёна дар заводи пахтатозакунии ҶСШК «Файзалӣ» н. Хуросон фаъолият намуда, дар баробари ин дар маркази таълимотии «Ожонсии Инкишофи Осиёи Марказӣ»-и шаҳри Қурғонтеппа бо номи «CADA» курсҳои кӯтоҳмуддат аз забони англисӣ ва барномасозӣ – компютер гузашта, соҳиби сертификат гардидааст.

Соли 2004 ҳуҷҷатҳои худро ба Донишкадаи соҳибкорӣ ва хидмати Тоҷикистон, ба факултети соҳибкорӣ ва менеҷмент, ихтисоси «Иқтисодчии байналхалқӣ донандаи забони англисӣ» супорида, ихтисоси мазкурро соли 2009 бо дипломи аълочӣ ва тахассуси «Иқтисодчии байналхалқӣ» хатм намудааст. Сар карда аз соли 2010 ба шуъбаи аспирантура ва магистратураи донишкадаи соҳибкорӣ ва хидматӣ Тоҷикистон дохил гардидааст.

Фаъолияти илмӣ
--------------

Фаъолияти кории Сафоев Абдумаҷид дар Донишкадаи соҳибкорӣ ва хидмат ба ҳайси ассистенти кафедраи «Иқтисодиёти ҷаҳон ва бизнеси байналмилалӣ» аз соли 2009 оғоз гардидааст. Аз соли 2009 то соли 2017 дар вазифаҳои Раиси созмони ҷавонони донишкада, ассистент, омӯзгори калон, дотсенти кафедраи иқтисодиёти ҷаҳон ва бизнеси байналмилалӣ, муовини декан оид ба қисми таълимӣ ва декани факултети соҳибкорӣ ва иқтисодиёти ҷаҳон фаъолият намудааст.

Дар соли 2015 рисолаи номзадии худро дар мавзӯъи «Мукамалнамоии механизми идоракунии лоиҳаҳои инвеститсионӣ (дар мисоли вилояти Хатлони Ҷумҳурии Тоҷикистон)» дар Донишгоҳи миллии Тоҷикистон аз рӯи равияи иқтисодиёти минтақавӣ ҳимоя намудааст.

Осор
----

Сафоев Абдумаҷид муаллифи бештар аз 50 асару мақолаҳои илмӣ, аз ҷумла 3 монография ва ду китоби дарсӣ мебошад. 

### Китобҳо (Монографияҳо)

* Механизм управления региональными инвестиционными проектами. – Душанбе:«Соҳибкор», 2016. – 128 с.
* Инновационно-инвестиционная стратегия развития Республики Таджикистан в условиях глобализации / Рахимов О.Н. Сафоев А.К. – Душанбе:«ИРФОН», 2017. – 122 с.
* Основные тенденции развития современной мировой экономики / Исмоилов А.А. Сафоев А.К. Худоёров Ш.Х. – Душанбе: «Соҳибкор», 2017. – 140 с.

### Китобҳои дарсӣ

* Иқтисодиёти ҷаҳон (Китоби дарсӣ барои мактабҳои олӣ) Мушовараи Вазорати маориф ва илми Ҷумҳурии Тоҷикистон/Қодирзода Д.Б. Сафоев А.К. Душанбе: «Соҳибкор», 2016 – 362 с.
* Муносибатҳои иқтисодии байналмилалӣ (Китоби дарсӣ)/ Қодирзода Д.Б. Сафоев А.К.Душанбе: «Саманд-2012», 2018 – 275 с.

Эзоҳ
----

1. ↑  Развитие механизма управления региональными инвестиционными проектами (на материалах Хатлонской области Республики Таджикистан).  27 марти 2018 санҷида шуд.

Пайвандҳо
---------

* [Донишкадаи соҳибкорӣ ва хидмат  Бойгонӣ шудааст 1 апрели 2018  сол.]
**Музаффар Махсумов** — ахтаршинос, доктори илмҳои физикаву математика (1988). Узви вобастаи Академияи илмҳои ҶТ (1997). Фарзанди Нусратулло Махсум.

Зиндагинома
-----------

Музаффар Нусратуллоевич Махсумов Донишгоҳи давлатии Москва ба номи М. В. Ломоносов (1961) ва аспирантураи Донишгоҳи давлатии Тоҷикистон ба номи В. И. Ленинро соли 1965 хатм кардааст, ихтисос — «астрофизика».
Директор (1978—1992), мудири шуъбаи сохтор ва динамикаи системаи ситораҳо (1992—2005), роҳбари гурӯҳи «Сохтор ва динамикаи системаи ситораҳо»-и (2005—2011) Институти астрофизикаи Академияи илмҳои ҶТ. Фаъолияташ пурра дар Пажӯҳишгоҳи астрофизикаи АИ Тоҷикистон гузаштааст аз 2005 то поёни умр роҳбарии гурӯҳи омӯзиши сайёраҳои пажӯҳишгоҳи номрафтаро ба зимма дошт.

Фаъолияти илмӣ
--------------

Самтҳои асосии фаъолияти илмӣ: динамикаи системаи ситораҳо, физикаи галактикаҳо (масъалаҳои устуворӣ ва эволютсияи галактикаҳо).
Таҳқиқоташ ба ҳаракати системаи ситораҳо дахл дошт, усулҳои назарияи кинетикии плазма ва асимтотикии лаппишҳои ғайрихаттиро дар ҳаракат ва эволютсияи системаи зарраҳо татбиқ намуда, кинетикаи ноустувории гравитасиониро дар системаи ситораҳо бар асоси таснифоти морфологии галактикаҳо омӯхтааст. Ба кашфи ноустувориҳои гравитасионӣ дар системаи ситоравии чархзананда даст ёфта, назарияи умумигардонидаи ошубҳои спиралшакли зичии ситораҳоро такмил бахшид, ноустувории қурсиҳои ситоравиро дар доираи ҳудудиашон ошкор кардааст. Теъдоди таълифоти илмиаш аз ҳафтод мегузарад.

Осор
----

* Коллективные явления в звёздных системах. — Д. 1966;
* Дифференциальные эффекты в пекулярных движениях звезд и динамика дифференциального вращающихся галактик. — Д. 1974;
* О кинетике возбуждения дрейфовых волн плотности при допплерэффекте. — Д. 1975;
* Динамика спиральных волн плотности в звёздных дисках: Дисс… доктора физ-мат. наук. — Ленинград, 1987.

Сарчашма
--------

1. ↑  Академияи илмҳои Ҷумҳурии Тоҷикистон.Ҳайати шахсӣ. — Душанбе: Дониш, 2011. — 216 с.
2. ↑  Арбобони илми тоҷик (асри ХХ-аввали асри ХХI) / Муаллиф-мураттиб Ёрмуҳаммади Сучонӣ. — Душанбе, 2017. — С. 324.
**Абдурашид Абдунабиевич Мирзоалиев** (тав. 6.10.1973, ноҳияи Панҷакенти вилояти Суғд), иқтисоддон, н.и.и. дотсент

Зиндагинома
-----------

Мирзоалиев А.А. 6 октябри соли 1973 дар ноҳияи Панҷакенти вилояти Суғд таваллуд шудааст.
Соли 1995 Донишкадаи давлатию кооперативии тиҷорати Тоҷикистонро бо ихтисоси иқтисодиёт ва идоркунӣ дар савдо ва хȳроки омма хатм намудааст. Баъди хатми донишкадаи мазкур ҳамчун ассистенти кафедраи менеҷмент ва ҳуқуқи Донишгоҳи давлатию кооперативии тиҷорати Тоҷикистон кор кардааст. 
Аз соли 1998 ба ҳайси ассистент, муаллими калони кафедраи иқтисодиёт ва ташкили соҳибкории Донишгоҳи давлатии тиҷорати Тоҷикистон кор ва фаъолият кардааст. 
Соли 2004 ба вазифаи муовини декани факултети иқтисодиёт ва менеҷмент оид ба тарбия таъйин шудааст. 
Соли 2005 Мирзоалиев А.А. рисолаи номзадии худро дифо намуда, сҳиби дараҷаи илмии номзади илмҳои иқтисод гардид. Аз соли 2006 ҳамчун мудири кафедраи менеҷменти Донишгоҳи давлатии тиҷорати Тоҷикистон кор кардааст. Соли 2009 ба Мирзоалиев А.А. аттестати дотсенти супурда шуд. Аз соли 2013 то ҳол вазифаи декани факултети иқтисодиёт ва менеҷменти Донишгоҳи давлатии тиҷорати Тоҷикистонро иҷро менамояд.

Пайвандҳо
---------

* Мирзоалиев Абдурашид Абдунабиевич Бойгонӣ шудааст 25 июни 2018  сол.
*
**Бобомурод Турдимуродов** (зод. 1909, ноҳияи Ҷарқӯрғон, вилояти Сурхондарё, ҶШС Узбакистон) — пахтакор, Қаҳрамони Меҳнати Сотсиалистӣ (1985), Устоди пахтаи Ресспубликаи Совети Сотсиалистии Тоҷикистон (1957). Узви КПСС аз соли 1945.

Корнома
-------

Колхозчӣ, раиси колхози «Коммунизм»-и раёни Қабодиён (1941—71) буд. Аз соли 1971 нафақагири шахсӣ. Дар съездҳои 18—18 Партияи Коммунистии Тоҷикистон аъзои Комитети Марказии Партияи Коммунистии Тоҷикистон интихоб шудааст. Депутати Совети Олии Республикаи Совети Сотсиалистии Тоҷикистон (даъватҳои 6—7).

Ҷоизаҳо
-------

Бо 3 ордени Ленин, ордени Инқилоби Октябр, ордени «Нишони Фахрӣ», медалхо ва Грамотаҳои Фахрии Президиуми Совети Олии Республикаи Совети Сотсиалистии Тоҷикистон қадрдонӣ шудааст.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Турдимуродов Бобомурод // Сақофӣ — Ховалинг. — Д. : СИЭСТ, 1987. — (Энциклопедияи Советии Тоҷик : [дар 8 ҷ.] /  сармуҳаррир М. Д. Диноршоев ; 1978—1988, ҷ. 7).
**Нардбозӣ**

Яке аз навъҳои варзиши фикрии миллӣ, ки таърихи тўлонӣ дорад. Нард дар болои тахтаи махсуси дутабақа бо муҳраҳо бозида мешавад. Дар канори ҳар як табақи тахта 6-тогӣ хоначаҳо барои гардиши муҳраҳо сохта шудааст. Дар нардбозӣ ду бозингар аз ду тараф бозӣ мекунад, ки ҳар кадом 15-тогӣ муҳра доранд. Барои хол гирифтан ва ё миқдори қадами муҳраҳо ду муҳраи мукааби холдор истифода мешавад. Муҳрачаҳои мукаабро рўйи тахта партофта, мувофиқи холи гирифтаашон як муҳраро аз хонаи якум гирифта, ба хоначаҳои баъдӣ ҳисоб карда мегузаронанд. Ҳамин тариқ, кадом бозигаре, ки пештар муҳраҳояшро аз майдони ҳариф гузаронад, ғолиб дониста мешавад. Дар саросари кишвар фаъол аст.

Адабиёт
-------

1. Турсунов Н. Бозиҳои миллии тоҷикӣ. Д. 1983. 

2. Донишномаи фарҳанги мардуми тоҷик. Д. Ҷ.1, 2015. 

3. Турсунов Н. Нард // ЭСТ. Ҷ.5. Д. 1984. С.93.

Нигаред
-------

* Бозиҳои миллӣ ва мардумии тоҷикон
* Сақобозӣ

Манобеъ
-------

1. ↑  Феҳристи миллии фаҳанги ғайримоддӣ /Natioal list of intangible cultural hertage/ Пажӯшиҳгоҳи илмӣ-тадқиқотии фарҳанг ва иттилооти Вазорати фарҳанги ҶТ – Душанбе: «Аржанг» 2016, – С. 188


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Ин мақолаи нопурра аз таърих мебошад.Шумо метавонед бо пурра кардани ин ба Википедия кумак кунед.* |
**Бобонарак** (лот. Ephedra ciliata), **бандак** — рустаниест печактана.

Тавсифоти гиёҳшиносӣ
--------------------

Танааш хокистарранг (қутраш то 10 см, баъзан зиёдтар), навдаҳояш банд-банди ресмоншакл, луч, сабзи кушод, дарозиашон то 6 м; ба буттаю дарахтони дигар (писта, бодом) мепечанд. Баргаш сегӯшаи хормонанд (дарозиаш то 4 см). Мевааш як ё дутухма. Тухмаш (дарозиаш то 0,8 см) паҳни барҷаста, байзашакл, ҷигарранги ҷилодор. Дар табиат аз тухм зиёд мешавад. Дар 3-солагӣ гул мекунад. Давраи гулшукуфташ 45 рӯз. Одатан дар бешазори гармсери қаторкӯҳи Зарафшон ва мавзеъҳои Тоҷикистони Ҷанубӣ (дар баландии 400–1800 м аз с. б.) мерӯяд. Буттаи онро барои сабзкории шаҳру деҳот тавсия додаанд.

Гиёҳшиносӣ
----------

Бобонарак рустании доруист. Шохчаи сабзи онро ҳангоми дарди пой, тарбод ва касалиҳои пӯст тарбандӣ мекунанд. Бобонарак 0,2–0,4% алкалоид (эфедрин ва псевдоэфедрин), моддаҳои даббоғӣ ва ғ. дорад.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* Бобонарак // Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.
**Бобохон Бобораҷабов** (тав. 9. 09. 1939, ноҳияи Ховалинги вилояти Хатлон), биологи тоҷик, номзади илмҳои биология (1979), дотсент (1989).

Зиндагинома
-----------

Солҳои 1957–1962 дар факултети биологияи Донишгоҳи давлатии Тоҷикистон ба номи В.И.Ленин таҳсил намудааст. Солҳои 1962–1965 лаборант ва ассистенти кафедраи ботаникаи донишгоҳи номбурда, 1972–1975 аспиранти Институти ботаникаи АИ ҶТ, 1976–1978 лаборант ва баъдтар ходими хурди илмии институти мазкур буд. Солҳои 1983–1986 дар Институти ботаникаи АИ ҶТ ҳамчун ходими калони илмӣ кор кардааст. Аз соли 1987 инҷониб дар кафедраи ботаникаи факултети биологияи Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи С. Айнӣ ба сифати муаллим, муаллими калон ва дотсент фаъолият дорад. Солҳои 2005–2008 вазифаи мудири кафедраи ботаникаи факултети биологияи донишгоҳро ба уҳда дошт. Муаллифи зиёда аз 20 мақолаҳои илмӣ ва илмию методӣ, 2 барномаи таълимӣ мебошад. Оид ба ушнашаклҳои Ҷумҳурии Тоҷикистон корҳои илмиву тадқиқотӣ бурдааст.

Пайвандҳо
---------

* Энсиклопедияи Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи С. Айнӣ
*
**Бобоғиёс Абдулғанизода** машҳур ба **Отағиёс** (1859, Бухоро — 1927, ҳамон ҷо) — танбӯрӣ, оҳангсоз, сароянда ва мусиқидони тоҷик, намояндаи мактаби эҷодии Бухоро («Шашмақом»).

Зиндагинома
-----------

Мусиқӣ ва шеърро ибтидо аз падараш, ки аз фарҳангиёни машҳури Бухоро буд, омӯхта, сипас таҳсилро дар мадрасаи Бадалбеки Бухоро идома додааст. Аз наздикон ва фаъолони маҳфилҳои адабию мусиқии Аҳмади Дониш (1826—1897) буд. Дар танбӯрнавозӣ ва иҷрои бахшҳои «Савт», «Наср», «Мушкилот» («Шашма­қом») маҳорати баланд дошт. Бобоғиёс дар дарбори амирони манғитӣ Музаффар (Шаҳрисабз, 1860-85), Абдулаҳад (Кармина, 1885—1910), Олимхон (Бухоро 1910-20) мутриб ва муддате сарвари ромишгарони дарбор буд. Баъди Инқилоби Бухоро (1920) дар Мактаби мусиқии Бухоро (1920-26) ва Донишкадаи хореографӣ ва мусиқии ш. Самарқанд (1927) дарс дода, ба навозандаву сароянда ва оҳангсозон Ш. Соҳибов, Ф. Шаҳобов, М. Бурҳонов, М. Ашрафӣ, Ю. Раҷабӣ ва дигар асосҳои амалии мақомҳоро омӯхтааст. Устодони машҳури мусиқӣ Ҳоҷӣ Абдулазиз (1852—1936), Домулло Ҳалим (1876—1940), Устод Шодӣ (Азиз, 1878—1942) ва дигар аз таҷрибаи ғании иҷроии ӯ баҳравар шудаанд. Б Бобоғиёс дар сабти адвории «Шашмақом» (бахши созӣ), ки соли 1923 ба воситаи мусиқишинос-мар­дум­шиноси рус В. А. Успенский сурат гирифт, фаъолона ширкат кардааст. Мусиқишинос Н. Н. Миронов аз Б Бобоғиёс намунаҳои баргузидаи мақомҳо ва мусиқии шифоҳиро сабт намудааст.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Миронов Н. Н. Музыка таджиков. Сталинабод, 1932;
* Таджикская музыка. Д. 2004;
* Донишномаи Шашмақом. Д. 2009.

Сарчашма
--------

* Бобоғиёс Абдулғанизода // Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.
**Глитсери́н** (аз юн. γλυκερός — ширин) — содатарин спирти сеатома бо формулаи {\displaystyle {\ce {C3H5(OH)3}}}. 

Моеъи беранги ғализ, таъми ширин дорад; ҳарорати гудозишаш 17,9°С, ҳарорати ҷӯшишаш 290°С, зичиаш 126 кг/м3 (25°С). Ҳангоми 100°С хунук кардан мисли шиша мешавад. Дар об, атсетон, спиртҳои метилу этил ҳал гашта, дар бензин, бензол, чарбу, сулфиди карбон (CS2) ҳал намешавад. Глитсерин намак, ишқор, қанд, сулфур, арсен, йод, фосфор, кислотаи борат, сулема (HgCl2) ва дигар моддаҳои органикию ғайриорганикиро ҳал мекунад. Глитсерин хосияти гигроскопӣ дошта, чун спирти сеатома моно-, ди- ва триэфирҳои содаю мураккаб, ҳосилаҳои филиззӣ (глитсератҳо), зери таъсири гидрогенгалогенидҳо  галогенидҳои фосфор гологенгидринҳо ҳосил мекунад. Моно-, ди- ва тринитроэфирҳои глитсерин низ маълуманд. Хусусан тринитроглитсерин (нитроглитсерин) аҳаммияти бештар дорад. Аз он моддаи тарканда тайёр карда мешавад. Нитроглитсеринро бо роҳи дар ҳарорати 10–20°С ба омехтаи кислотаҳои консентронидаи сулфат ва нитрати дуддор ҳамроҳ намудани глитсерин ҳосил мекунанд. Эфирҳои α- ва β- фосфати глитсерин дар таркиби летситин ва дигар фосфатидҳо мавҷуданд. Маҳсули аввалини оксидшавии глитсерин – алдегиди глитсерин (CH2OH–CHOH–CHO) ва диоксиатсетон (CH2OH–CO–CH2OH) низ муҳим мебошанд. Омехтаи онҳо дар натиҷаи ба сифати катализатор истифода бурдани пероксиди гидроген ва намакҳои оҳан (II), сиёҳии платина, оксигени ҳаво, бром, сода ва ғ. ҳосил мешаванд. Глитсеринро бо чанд роҳ ба даст меоранд. Хосса усули аз пропилен (гази коркарди нафт) ҳосил кардани он маъмул аст:

  

Глитсерин дар андомгон (организм)-и инсон ва ҳайвон ҳангоми таҷзияи анаэробии глюкоза, таҷзияи чарбу ва глитсерофосфолипидҳо пайдо мешавад. Маҳлули обии глитсеринро ба сифати антифриз истифода мебаранд. Дар хун зери таъсири глитсерин эритротситҳо ҳемолиз (таҷзия) шуда, ҳемоглобин ба метҳемоглобин табдил меёбад. Глитсерин дар таркиби хӯрокворӣ, дорувор ва атриёт мавҷуд аст, дар полиграфия, чармгарӣ, истеҳсоли матоъ, коғаз ва ғ. истифода мешавад. Дар тиб онро барои нарм кардани пӯсти бадан, таҳияи доруҳои исҳоловар, марҳаму линиментҳо (марҳамҳои моеъ) ба кор мебаранд. Ҳосилаҳои глитсерин аз нигоҳи биологӣ муҳимманд.

Эзоҳ
----

1. 1 2 3 4 5
2. ↑  CRC Handbook of Chemistry and Physics 88TH Edition 2007-2008. / зери таҳрири David R. Lide, Jr. — Boca Raton: CRC Press, 2007. — С. 3—268.
3. ↑  *Bradley J. Williams A. J. Andrew S.I.D. Lang* Jean-Claude Bradley Open Melting Point Dataset // *Figshare* — 2014. — doi:10.6084/M9.FIGSHARE.1031637.V2

Сарчашма
--------

* Глитсерин / М. Самиев // Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.
**Саршумории умумии нуфус ва маскани Эрон** (форсӣ: سرشماری عمومی نفوس و مسکن ایران‎) бузургтарин саршуморӣ аст, ки дар ин кишвар анҷом мегирад. ин саршуморӣ ҳар даҳ сол як бор бо ҳадафи таъйини мушаххасоти ҷамъиятии кишвари Эрон тавассути маркази омори Эрон анҷом мегирифт аммо аз соли 1385 (2006) ба баъд ҳар панҷ сол анҷом мегирад.

натоиҷи кулли саршумории Эрон
-----------------------------

| Радеф | Сол | ҷамъияти кулли Эрон | Рушди ҷамъият |
| --- | --- | --- | --- |
| 1 | 1335 | 18،954،704 | - |
| 2 | 1345 | 25،788،722 | 13٫3 |
| 3 | 1355 | 33،708،744 | 2٫71 |
| 4 | 1365 | 49،445،010 | 3٫91 |
| 2-4 | 1370 | 55،837،163 | 2٫46 |
| 5 | 1375 | 60،055،488 | 1٫47 |
| 6 | 1385 | 70،472،846 | 1٫61 |
| 7 | 1390 | 75،149،669 | 1٫29 |

Ҷусторҳои вобаста
-----------------

* Омор
**Сато** асбоби мусиқии торист, ки бо камонча менавозанд. Сато дар байни тоҷикон, ӯзбекҳо, эрониён, афғонҳо ва бисьёр халқҳои мамлакатҳои Шарқ маъмул аст. Сато ба танбӯр монанд буда, косааш нисбатан калонтар ва сарпӯш (рӯйпӯш)-аш каме васеътар мебошад.

Косаи сато нисбатан калонтар буда, ба танбӯр монанд аст ва сарпӯш (рӯйпӯш)-аш каме васеътар мебошад. Он аз чӯби тут сохта шуда, дарозии умумиаш 130-140 см мебошад. Баъзе мутрибон танбӯрро ҳам монанди сато бо камонча менавозанд ё баракс. Саторо мисли танбӯр бо мизроби филизӣ менавозанд. Одатан ба рӯи сарпӯши сато харак (камоншакл)гузошта ба болои он 3-4 тор мекашанд ва тори миёнаро нисбатан ба торҳои паҳлӯ бо фосилаи кварта ё квинта ҷӯр мекунанд. Инчунин аз тарафи дастааш дар паҳлӯи гӯшакҳо барои акси садо (садои ёридиҳанда) боз 10-11 тори иловагӣ мекашанд. Онҳоро аз таги симҳои асосӣ кашида, ҳам симҳои асосӣ, ҳам иловагиро ба як торгир пайваст мекунанд. Даста пардаҳои диатоники доранд, ки дар вақти онҳоро сахт пахш кардан садо аз пардаи асосӣ қариб ним тон(парда) баландтар садо медиҳад. Бо сато асосан оҳангҳои лирикии ҳазин (оҳагҳои класикии «шашмақом») навохта мешаванд. Саторо баъзан дар ҳайати ансамбли созҳои халқӣ низ истифода мекунанд. Садояш бо овозҳои виоланчел наздик аст,сози сато аз нав таъмир (реконструксия) гардид, ки пардаҳои зеҳиаш ба металлӣ дар даста насб шуда иваз карда шуданд. Сато се тори биринҷӣ дошта нотааш дар калиди скрипка сабт ва бо кварта ҷӯр мешавад: тори якум ми-и октаваи хурд, тори дуюм ми-и октаваи хурд ва тори сеюм ля-и октаваи хурд. Он аз навишташ як октава паст садо медиҳад. Диапазони (фосилаи мобайни садои аз ҳама паст ва аз ҳама боло) сато аз нотаи ми-и октаваи хурд (дар навиштан) то до-и октаваи сеюмро дар бар мегирад.дар Тоҷикистон, ходими хизматнишондодаи санъати ҶШС Тоҷикистон Фазлиддин Шаҳобов дар дар навохтани сато ва танбӯр маҳорати беназир дошт. Сато ва танбӯрнавози шинохта –ҳунарманди халқии Тоҷикистон Абдувалӣ Абдурашидов низ ҳамчунон аст.

Сарчашма
--------

* Энциклопедияи адабиёт ва санъати тоҷик. Ҷ.3 - Душанбе,2004,
* Вьзго Т.С. Музыкальные инструменты средней Азии // Исторические очерки.-М,«Музыка», 1980.
* Энциклопедияи Советии Тоҷик : [дар 8 ҷ.] / сармуҳаррир  А. С. Сайфуллоев. — Д. : СИЭСТ, 1978—1988.
**Абулфараҷ Муҳаммад ибни Аҳмади Ғассонии Димишқӣ** маъруф ба **Ваъвои Димашқӣ** (ар. الوعوا الدمشقى‎; 927—980) — шоири араб.

Дар Димишқ ба дунё омада, ҳамон ҷо таҳсил кард ва ба камол расид. Ваъвои Димашқӣ аз тоифаи миёнаҳоли аҳолии Димишқ буд. Дар ибтидои зиндагиаш дар бозори меваҷоти Димишқ ҷорчигӣ мекард. Баъдан дар Ҳалаб ба доираи адабии ҳокими сулолаи Ҳамдониҳо амир Сайфуддавла ворид гардид. Истеъдоди шоирии ӯ дар развиёт (васфи шароби ангур) ва навриёт (васфи гулҳову боғот) зуҳур кардааст. Мадҳия ва ашъори ғиноӣ (лирик)-аш бо услуби тасвирии тоисломии назми араб суруда шудаанд. Қасидаҳои Ваъвои Димашқӣ дар мадҳи ҳокимони Сурия ва мансабдорони давлати Ҳамдониён гуфта шудаанд. Дар қасидасароӣ ӯ асосан ба шоирони машҳури араб Абутаммом ва Мутанаббӣ пайравӣ мекард. Дар татаббуи ашъори шоирони дигари араб — Умар ибни Абирабиа, Абунувос, Буҳтурӣ, Муътаз низ шеър эҷод кардааст. Муҳаққиқон услуби шеъри Ваъвои Димашқӣ-ро матин, дорои мазмуни баланд ва ташбеҳу истиораҳояшро нозуку дилчасп гуфтаанд. Аз Ваъвои Димашқӣ девони ашъор боқӣ мондааст, ки дар он қитъаҳо, қасоид, ғазалҳои дар мавзӯъҳои ишқу ошиқӣ, майгусорӣ, тараннуми зебоиҳои табиат бахшидаи ӯ ва муғозалаву мутоибот (дар маҷмӯъ беш аз 1,5 ҳазор байт) фароҳам омадаанд. Дар нусхаи арабии китоби «Ҳазору як шаб» аз шеърҳои Ваъвои Димашқӣ иқтибос оварда шудааст.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Ваъвои Димашқӣ / Т. Мардонӣ // Боз — Вичкут. — Д. : СИЭМТ, 2014. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 3). — ISBN 978-99947-33-46-0.
**Сатрапия** — с а т р а п й, музофоти ҳарбию маъмурии давлатҳои Ҳахоманишиён, Селевкиён, Порт ва Сосониёнро гӯянд, ки онро сатрапҳо идора мекарданд. Ба сатрапия сипаҳсолорон низ таъйин мешуданд. Дорои I дар катибаҳои Бесутун (кӯҳе дар назди Кирмоншоҳ) ва Нақши Рустам феҳристи пурраи сатрапияро зикр карда аст. Дар қаламрави Осиёи Миёна ва Қазоқистони ҳозира ҳам сатрапияҳои алоҳида вучуд доштаанд. Ҳар як сатрапия ба миқдори муайян андоз медод. Аксарияти сатрапияҳо қонун, урфу одат, забони худро доштанд.

* Энциклопедияи Советии Тоҷик : [дар 8 ҷ.] / сармуҳаррир  А. С. Сайфуллоев. — Д. : СИЭСТ, 1978—1988.
**Роберт Бёрнс** (англ. Robert Burns; 25 январ 1759[…], Alloway[d], Шотландия — 21 июл 1796[…], Dumfries[d]) — шоири шотландӣ. Иштиёқманди осори адибони давраи атиқа, Вилям Шекспир ва диг. буд.

Зиндагинома
-----------

Аз 15-солагӣ шеър менавишт. Достонҳои ҳаҷвии «Ду чӯпон» (1784), «Дуои авлиётарош Вилли» (1785), шеърҳои «Муши даштӣ», «Гули минои кӯҳӣ» Бёрнсро ҳамчун шоири озодандеш шуҳратманд намуданд. Мавзӯъ ва шакли асарҳои Бёрнс ба фолклор монандӣ доранд, аз ин рӯ ҳамчун сурудҳои мардумӣ пазируфта шудаанд. Бёрнс Инқилоби кабири Фаронсаро бо хушнудӣ пешвоз гирифт (шеъри «Нахли озодӣ» ва ғайра). Дар сурудҳои «Макферсон пеш аз қатл» (1788), шеъри маҷозии «Ҷон — донаи гандум» (1782), балладаи «Қашшоқии бошарафона» (1794) андешаҳои пешқадами маорифпарварӣ баён карда шудаанд. Бёрнс ба Эдинбург (1786) рафт, чунки дар он ҷо шуҳрат дошт, вале қарордодҳои асоратбор бо ноширон ӯро қонеъ накунонд ва ӯ дубора ба меҳнати кишоварзӣ баргашт. Аз с. 1791 дар бандари шаҳри Дамфрис (1791) нозири аксизӣ шуд ва то лаҳзаҳои охири ҳаёт он ҷо буд. Баъди даъват ҷиҳати таҳияи сурудҳои шотландӣ барои китоби «Осорхонаи мусиқии Шотландия» (1787—1803), ба ҷамъоварии маводди фолклор машғул гашт. Асари «Мунтахаботи оҳангҳои шотландӣ»-ро (1792) нашр кард. Дар ашъораш Бёрнс инсонро ҳамчун махлуқи беназир васф кардааст. Ба ашъори Бёрнс озодандешӣ, драматизми дохилӣ, салосати баёну содагии ифода хос аст. Шеърҳои Бёрнс ба бисёр забонҳои олам тарҷума шудаанд.

Осор
----

* Избранное, М. 2001;
* Баллады. Поэмы. Стихотворения. М. 2003.

Эзоҳ
----

1. 1 2  *различные авторы* Энциклопедический словарь (рус.) / под ред. И. Е. Андреевский, К. К. Арсеньев, Ф. Ф. Петрушевский — СПб.: Брокгауз — Ефрон, 1907.
2. 1 2  *group of authors* Encyclopædia Britannica (ингл.): a dictionary of arts, sciences, literature and general information / H. Chisholm — 11 — New York, Cambridge, England: University Press, 1911.
3. 1 2 3 4 5 6  *Bibliothèque nationale de France* идентификатор BNF (фр.): платформаи додаҳои боз — 2011.
4. 1 2   (ингл.) — 2017.
5. 1 2  Encyclopædia Britannica (ингл.)
6. 1 2  Internet Broadway Database (ингл.) — 2000.
7. 1 2  Бёрнс Роберт // Большая советская энциклопедия (рус.): [в 30 т.] / под ред. А. М. Прохоров — 3-е изд. — М.: Советская энциклопедия, 1969.

Адабиёт
-------

* Елистратова А. А. Р. Бёрнс. Критико-биографический очерк. М. 1957
* Райт-Ковалёва Р. Я. Р. Бёрнс. 3 изд, М. 1965.

Сарчашма
--------

* Бёрнс Роберт // Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.

**Lua error in Модул:External\_links at line 153: attempt to call field 'getWikidataRefHtml' (a nil value).**
Ангур (*Vitis*). Тасвири гиёҳшинохтӣ аз китоби «*Köhler’s Medizinal-Pflanzen*», 1887
**Сата** (форсӣ: سَتَه‎) — меваест, ки миёнбари он дорои маводди ғизоии бисёр вале дарунбари он нозук аст ва ҳастаҳо дар дохил он парокандаанд.

Сата содатарин меваҳои гӯшти ношукуфо башумор меравад ва тамоми қисматҳои миёнбари он гӯштӣ гашта ва дар дохили он донаҳо қарор гирифтаанд. Дар ин меваҳо лояи дохилии онҳо сахт ва устухонӣ мегардад ва қисмати хориҷии донаро месозад. Хурмо, ангур, гуҷафарангӣ ва мураккабот ҷузви ин меваҳо башумор мераванд.

Ҳар меваи сата аз як тухмдон ба вуҷуд меояд ва девораи ин тухмдон пас аз расидан, гӯштӣ аст.

Вожашиносӣ
----------

Сата (сатта) дар «Бурҳони қотеъ» ва «Фарҳанги Ҷаҳонгирӣ» ба маънии ангур омадааст, вале дар «Луғатномаи Деҳхудо» ба фарқ аз ин ду фарҳанг сата умумитар аз ангур аст.

Эзоҳ
----

1. ↑  *Вожаҳои мусавваби Фарҳангистони забону адаби форсӣ.* Сата чист? Маънии сата(тоҷ.). *vazhaju.tj*.  Вожаҷӯ. 26 январи 2023 санҷида шуд.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️  Гузариш ба унсури Викидода  Фарҳангҳо ва донишномаҳо | 
* Большая датская
* Большая каталанская
* Britannica (онлайн)
* De Agostini
* Treccani

 |
| Дар феҳристҳои китобшинохтӣ | 
* LNB: 000052336

 |
Ин вожа дигар маъноҳо низ дорад, Ваколат (мазмунҳо)-ро бубинед.
**Ваколат** (ар. وكالة‎ — нигаҳбонӣ; вогузории иҷрои коре аз ҷониби касе) — дар ҳуқуқ қисми таркибии салоҳият; ҳуқуқ ва уҳдадориҳои маҳдуде, ки барои анҷом додани коре ба таври расмӣ ба касе дода мешаванд.

Ҳар як мақомоти давлатӣ ва шахси мансабдор дар доираи салоҳияте, ки қонун барои ӯ додааст ва санадҳои меъёрии ҳуқуқӣ Ваколатҳои сершумор дошта метавонад. Ваколатҳо вобаста ба самтҳои фаъолияти мақомоти ҳокимияти давлатӣ пайдо мегарданд. Самаранок амалӣ гардондани Ваколатҳо барои то охир татбиқ гаштани салоҳияти мақомоти давлатӣ мусоидат мекунад. Ваколатҳои Президент, Парламент ва Ҳукумат дар Конститутсия муқаррар карда мешаванд. Мас. Ваколатҳои Маҷлиси Олӣ дар моддаҳои 55-57, Ваколатҳои Президент дар моддаи 69 ва моддаҳои дигари Конститутсия (Сарқонун)- и Ҷумҳурии Тоҷикистон муқаррар карда шудаанд. Мувофиқи Конститутсия салоҳияти Маҷлиси Олӣ ба се гурӯҳи Ваколатҳои: Ваколатҳои Маҷлиси миллӣ ва Маҷлиси намояндагон ҳангоми баргузории ҷаласаҳои якҷоя, Ваколатҳои хосси Маҷлиси миллӣ ва Ваколатҳои хосси Маҷлиси намояндагон ҷудо карда шудааст. Ҳарчанд дар моддаҳои мазкури Конститутсия салоҳият зикр шудааст, аммо дар асл сухан дар бораи Ваколатҳои сохторҳои Маҷлиси Олӣ меравад, зеро ҳамаи Ваколатҳои дар онҳо номбаршуда дар маҷмӯъ салоҳияти Маҷлиси Олиро ташкил менамоянд.

Ваколатҳои мақомоти ҳокимияти давлатиро қонунҳо ба Ваколати вогузоршаванда, муштарак ва истисноӣ ҷудо мекунанд.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Ваколат // Боз — Вичкут. — Д. : СИЭМТ, 2014. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 3). — ISBN 978-99947-33-46-0.


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️  Гузариш ба унсури Викидода  Фарҳангҳо ва донишномаҳо | 
* Большая российская (научно-образовательный портал)

 |
**Салоҳияти Раиси Маҷлиси намояндагон** - Раиси Маҷлиси намояндагони Маҷлиси Олии ҶТ ҳамчун шахси олимансаби давлатӣ мувофиқи Конститутсия ва қонунҳои ҷумҳурӣ чунин салоҳият дорад:

1) ба таҳияи масъалаҳое, ки дар иҷлосияҳо баррасӣ мешаванд, роҳбарӣ менамояд;

2) дар иҷлосияи Маҷлиси намояндагон ва ҷаласаҳои Шӯрои он раисӣ мекунад;

3) номзадии муовинони Раиси Маҷлиси намояндагон, раисони кумитаҳо ва комиссияҳои Маҷлиси намояндагон ва номзадии роҳбари Дастгоҳи Маҷлиси намояндагонро ба Маҷлиси намояндагон пешниҳод менамояд;

4) қонун дар бораи буҷети давлатиро, ки Маҷлиси намояндагон қабул кардааст, барои имзо ва нашр ба Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон мефиристад;

5) қонунҳои қабулкардаи Маҷлиси намояндагонро барои ҷонибдорӣ ба Маҷлиси миллӣ мефиристад;

6) ба қарорҳои Маҷлиси намояндагон ва Шӯрои он имзо мегузорад;

7) Маҷлиси намояндагонро дар дохил ва хориҷи кишвар намояндагӣ мекунад;

8) ба созишномаҳои байнипарлумонии Маҷлиси намояндагон имзо мегузорад;

9) ба Дастгоҳи Маҷлиси намояндагон роҳбарӣ менамояд;

10) ваколатҳои дигареро, ки дар Конститутсия, қонунҳо ва Дастури Маҷлиси намояндагон муқаррар карда шудааст, амалӣ менамояд. Раиси Маҷлиси намояндагон дар доираи салоҳияти худ амр медиҳад.

Нигаред низ
-----------

Салоҳияти Раиси Маҷлиси миллӣ

Эзоҳ
----

1. ↑  Фарҳанги истилоҳоти ҳуқуқ / Зери таҳрири Маҳмудов М.А. - Душанбе: ЭР-граф, 2009. - с. 406 - 407
|  |
| --- |
| ← **декабр** → |
| Дш | Сш | Чш | Пш | Ҷм | Шн | Яш |
|   |   |   | 1 | 2 | 3 | 4 |
| 5 | 6 | 7 | 8 | 9 | 10 | 11 |
| 12 | 13 | 14 | 15 | 16 | 17 | 18 |
| 19 | 20 | 21 | 22 | 23 | 24 | 25 |
| 26 | 27 | 28 | 29 | 30 | 31 |   |
| с. 2022 |

**9 декабр** — 343-умин рӯзи сол (344-умин дар солҳои кабиса) дар тақвими григорӣ.
То поёни сол 22 рӯз боқӣ мемонад.

Ҷашнҳо
------

*Бознигаред: Гурӯҳ:Ҷашнҳои 9 декабр*

### Миллӣ

### Динӣ

Рӯйдодҳо
--------

*Бознигаред: Гурӯҳ:Рӯйдодҳои 9 декабр*

* Рӯзи ҷаҳонии мубориза бо фасод

Зодрӯзҳо
--------

*Бознигаред: Гурӯҳ:Зодагони 9 декабр*

* 1952 — Анатолий Вассерман, нависандаи рус

Даргузаштҳо
-----------

*Бознигаред: Гурӯҳ:Даргузаштагони 9 декабр*

Тақвими мардумӣ
---------------

Қавс (23 Ноябр — 21 Декабр) яке аз бурҷҳои дувоздаҳгона аст ва баробар бо моҳи Озар дар тақвими Эронӣ аст.

ҚавсҚавс

Эзоҳ
----

Пайвандҳо
---------

* Бойгонӣ шудааст 7 июни 2012  сол.
* 
* BBC On this day, 09.12
Дар Википедия мақолаҳо дар бораи дигар шахсон бо номи Саттор мебошанд.
Дар Википедия мақолаҳо дар бораи дигар шахсон бо насаби Абдуллоев мебошанд.

**Саттор Абдуллоев** (1924, деҳаи Яхшиобод, ноҳияи Регар – 1972, ҳамон ҷо) — пахтакор, Қаҳрамони Меҳнати Сотсиалистӣ (1948).

Зиндагинома
-----------

Ҳисобчии бригада (1940 – 42), сардори звено ва бригада (1943 – 52), ҳисобчӣ ва колхозчии колхози «Ленинизм»-и ноҳияи Ҳисор (1953 – 68). Звенои Абдуллоев ҳосили фаровони пахта гирифтааст. Бо орденҳои Ленин, Байрақи Сурхи Меҳнат ва медалҳо сарфароз гардидааст.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — 608 с. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2021, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.
**Ваколатҳои намояндагони судӣ** - намояндагони судӣ дорои вақолатҳои васеъ дар мурофиаи гражданӣ мебошанд. Онҳо дар қатори шахсони иштирокчии парванда ҳуқуқҳои мурофиавии умумӣ доранд. Мисол,
ҳуқуқ ба шинос шудан бо маводи парванда, аз онҳо иктибосҳо навишта гирифтан, нусхабардорй намудан,
изҳори рад кардан, далелҳо пешниҳод намудан, дар тадқиқи далелҳо иштирок кардан, ба шахсони дигари иштирокчии парванда, шоҳидон ва экспертҳо савол додан, дархост овардан, ба суд баёнотҳои даҳонӣ ва хаттm додан, аз рӯи тамоми масъалаҳое, ки дар рафти мурофиаи суд ба
миён меоянд, далелҳо ва фикру мулоҳизаҳои худро пешниҳод намудан.
Дар асоси ваколатномаи махсус намояндагони судӣ метавонанд ҳуқуқҳои мурофиавие пайдо намоянд, ки асосан ба ихтиёрдорй намудани даъво шомиланд.

Ба ин ҳуқуқҳои мурофиавӣ дохил мешаванд: 

* ҳуқуқ ба пурра ё қисман даст кашидан аз даъво,
* тағйир додани предмети даъво,
* эътирофи даъво,
* бастани созиши оштишавй,
* ба шахси дигар супурдани ваколатҳо,
* пешниҳоди варақаи иҷрокунй барои ситонидан,
* гирифтани молу мулк ё пули қарор кардашуда,
* ба баррасии суди ҳакамӣ пешниҳод намудани кор,
* инчунин овардани шикоят нисбат ба санади судй.

Нигаред низ
-----------

* Вазифаи конститутсионӣ

Эзоҳ
----

1. ↑  Фарҳанги истилоҳоти ҳуқуқ / Зери таҳрири Маҳмудов М.А. - Душанбе: ЭР-граф, 2009. - с. 117
**Саломномахонӣ** — як навъ маросими занонаи суннатии тоҷикон дар ҷашни арӯсии тоҷикон мебошад. Ин анъанаи пазироии арӯс дар хонаи домод буда, бо хондани суруди анъанавии «Саломнома» иҷро карда мешавад. 

Саломномахонӣ дар шаҳру ноҳияҳои Хуҷанд, Истаравшан, Конибодом, Панҷакент, Шаҳринаву Ҳисор ва шаҳри Душанбе маъмул мебошад. «Саломнома» суруди суннатии халқӣ буда, дар мундариҷаи он тартибу равиши салом гуфтан ба Худованд, пайғамбарону саҳобаҳо, сипас таърифу тавсифи арӯсу домод ва орзую нияти хешовандон ифода ёфтааст. Саломномаро дар мавриди қабули арӯс дар хонаи домод то зери чодар даровардан ва гоҳҳо дар маросими рӯзи рӯйбинон низ мехонанд. Дар зери чодар чанде аз одатҳои ниёгон ба монанди ба домоду арӯс оина нишон додан, шарбат чашонидан, шамъи фурӯзонро ба гирди сари онҳо давр занондан, ҳазориспанд дуд намудан ва ғайра иҷро мешаванд. Тарзи саломномахонӣ хеле бошукӯҳ анҷом мепазирад: ду зан аз наздикони арӯс-хоҳар ё бародарзан дар паҳлӯи саломномахон шамъ дар даст рост меистанд. Чун арӯсро аз асп ё мошин фароварданд, ӯро дар гирди гулхани фурӯзон се маротиба давр занонда, сурудхо-
нон дохили ҳавлӣ мегарданд. Гурӯҳи занон аз паси саломномахон бо ғулғулаву шодӣ, баъд аз ҳар як мисраи суруд «салом мегӯем», гӯён равон мешаванд. Ҳамин тариқ, занон арӯсро то зери чодар мебаранд.

Нигаред
-------

* Гулбазм
* Равғанрезон

Пайвандҳо
---------

* Феҳристи миллии мероси фарҳанги ғайримоддӣ. *www.pitfi.tj*. 19 феврали 2019 санҷида шуд.(пайванди дастнорас)

Эзоҳ
----

1. ↑  Мероси фарҳанги ғайримоддӣ дар Тоҷикистон / Мураттиб: Д. Раҳимов; муҳаррир Ш.Комилзода. – Душанбе: Эр-Граф, 2017. – С. 102. – 280 с.