**Киив** (укр. Київ, русӣ: Киев) — пойтахти Ҷумҳурии Укроин аст, ки дар минтақаи Аврупои Шарқӣ воқеъ аст.

Киив дар назди соҳили рӯди Днепр, дар қисми шимолии маркази кишвар воқеъ аст. Воҳиди алоҳидаи маъмурӣ-ҳудудии Укроин: маркази сиёсӣ, фарҳангӣ, иҷтимоӣ-иқтисодӣ, нақлиётӣ, илмӣ ва мазҳабии кишвар аст. Киив — маркази маъмурии вилояти Киив ва ноҳияи Кииво-Святошини вилояти Киив низ аст, гарчанде ҳамчун шаҳри мақомдории махсус ба ҳайати онҳо дохил намешавад. Киив — аз рӯи миқдори аҳолӣ аз байни шаҳрҳои Аврупо ҷойи 7-умро пас аз Истамбул, Маскав, Лондон, Санкт-Петербург, Берлин ва Мадрид ишғол мекунад.
Масоҳат — 847,66 км² Аҳолӣ — 3 000 000 нафар сокинон (2018)

Таърих
------

### Ном

Афсона дорад:

> *Як рӯз онҳо ба қаиқ савор шуда шино карданд. Онҳо як рӯз, рӯзи дуюм ва ҳатто сеюмро шино карданд ва дар рӯзи сеюм ба он ҷое рафтанд, ки ҳоло шаҳри пурҷалоли Кий дар он ҷо истодааст ва аз қаиқ фаромада, қарор гирифтанд. Ва як рӯз, бародари калониаш, ки Кӣ ном дорад, пичир -пичири аҷиберо шунид. Гӯш карда, фаҳмид, ки пичир -пичир аз дарё ба гӯш мерасад. «Кий, Кий…» дарё ба ӯ занг зад ва вақте ки ӯ инро пай бурд, вай ба ӯ рӯ овард: «Кий, шумо шаҳр, шаҳри калон, шаҳри васеъ, шаҳри боҳашамат ва бошукӯҳ бунёд мекунед.» «Чаро?» Пурсид Кий. "Зеро ки одамон аз худоён наметарсанд, ба онҳо хидмат карданро бас кардаанд. Пас шумо шаҳре месозед, ва дар ин шаҳр калисо месозед, сипас дигаре, баъд даҳ, бист ва ғайра ба ҳазор ва пас ба кӯдакон бигӯед, ки онҳо низ калисоҳо сохта шудаанд ва шаҳр ба Ерусалими дигар мубаддал хоҳад шуд ". Ва Кӣ ба дарё итоат кард ва шаҳре сохт ва мардум ба шаҳр кӯчиданд ва тасмим гирифтанд, ки шаҳрро ба ифтихори Ки — бунёдгузори шаҳр номгузорӣ кунанд. Ба ифтихори бародарони ду ду кӯҳи хурдтар, ки онҳо барои худ дар он кӯҳҳо хона сохтанд ва ба ифтихори хоҳари худ Либид ба дарё ном гузоштанд, зеро дарё мисли хоҳари онҳо нозук ва нарм аст…*
> 
> 

Ин афсона дар достони солҳои гузашта, Несторони солнома тавсиф шудааст.

### Асрҳои миёна

Дар оғози асрҳои ҳаштум ва нуҳ, Киив пойтахти замини Рус шуд, иттиҳодияи байни қабилаҳои қабилаҳои славянии ҷанубӣ ва аз соли 882 пас аз ғалабаи викингҳо, «модари шаҳрҳои Рус», "пойтахти давлати Русия. Дар айни замон, тақсимоти асримиёнагии шаҳр ба Дитинетҳои Принс дар Старокывска ва Савдо ва ҳунарҳои Посад дар Подил ташкил карда шуданд. Дар аввал аъёну ашроф ва рӯҳониён ва дар дуввумӣ мардуми оддӣ зиндагӣ мекарданд. Шаҳр яке аз марказҳои тиҷорати байналмилалӣ бо Византия, Скандинавия, Аврупои Ғарбӣ ва ҷаҳони ислом буд. Аз нимаи аввали асри 10 дар Подил аввалин калисои масеҳӣ амал мекард.

Дар давраи ҳукмронии герсог Володимир (980—1015) ҳудуди Дитинетҳои Киив васеъ ва мустаҳкам карда шуда, ба 10 гектар расид. Дар таърихнигорӣ онро «шаҳри Владимир» меноманд. Кӯдакро чоҳи се дарвоза иҳота карда буд, ки асосии он София буд. Пас аз таъмид гирифтани Русия дар соли 988, Киев ба маркази метрополитени Патриархати Константинопол табдил ёфт. Калисои асосии шаҳр калисои даҳяк буд, ки дар наздикии Қасри Шоҳзода ва бозори «Бэйби Торжок» сохта шудааст. Писари Владимир Ярослав (1019—1054) Дытинетро боз ҳам васеътар карда, шаҳри ба истилоҳ Ярославро бо паноҳгоҳҳои муҳофизатӣ сохта ва иҳота кардааст. Вай қалъаҳои нав сохт, ки дарозии онҳо зиёда аз 3,5 км буд, ки майдони 72 гектарро иҳота мекард. Киев ба калонтарин қалъаи Русия табдил ёфт. Дарвозаи тилоӣ дарвозаи нави нав шуд ва калисои асосӣ калисои Санкт -София, курсии метрополитанҳои Киив буд. Наслҳои Ярослав Изяслав (1054—1068, 1069—1073) ва Святополк (1093—1113) қалъаи нав-ба ном шаҳри Святополкро сохтанд. Маркази он калисои Гумбази тилоии Киив-Михайловский буд, ки номи худро ба дайр бо ҳамон ном гузошт. Ҳамин тариқ, Кииви он замон се қалъа (боғ) дошт, ки масоҳати 80 гектарро ташкил медод.

Калонтарин ноҳияи Киив Днепр Подил буд. Дар асрҳои 12 ва 13 он масоҳати тақрибан 200 гектарро ишғол мекард, ки онро девори мудофиа иҳота карда буд. Дар маркази Подил бозори асосии шаҳр — «Тиҷорат» буд, ки дар атрофи он калисои Пирогошча, Борисоглебск ва калисоҳои Сент -Майкл меистоданд. Дар ғарби шаҳр канори Копирив гузошта шуда буд, ки дар он ҷо дар замони ҳукмронии Святослав Ярославич (1073—1076) дайраи Санкт -Шимъӯн таъсис ёфтааст. Берун аз шаҳр дайрҳо — Кирилловский, Кловский, Печерский (аз соли 1598 — Киив -Печерск Лавра) ва Видубычи Сент -Майкл буданд. Деҳаҳои наздишаҳрии Предславине ва Берестове, судҳои князӣ ва боярӣ, рисолаҳои Дороғожичи ва Ухорск дар атрофи шаҳр тӯл мекашиданд.

Дар миёнаи асри 12, Киив тақрибан 50,000 аҳолӣ, тақрибан 400 калисо ва 8 бозор дошт. Масоҳати шаҳр то 400 гектарро ташкил медод.

Соли 1169 Киивро шоҳзода Андрей «Боголюбский» -и Владимир-Суздал ба даст гирифт. Дар соли 1240 шаҳрро истилогарони муғул таҳти роҳбарии набераи Чингизхон Бат Бат ишғол карданд ва рушди шаҳр халалдор шуд.

Сарфи назар аз харобӣ ва харобкорӣ ҳангоми ҳуҷуми Муғулистон дар соли 1240, Киев нақши намоёнро дар ҳаёти сиёсии Аврупои Шарқӣ идома дод. Гарчанде ки шумораи сокинони он якбора кам шуда бошад ҳам, дар ҳама ноҳияҳои асосии таърихии он (Верхне Мисто, Подил, Замкова Хора, Печерск, Берестове, Клов, Выдубычи ва ғайра) сокин буданд. Асоси асосии шаҳр (Гора ва Подил) дар ҳудуди анъанавӣ ҷойгир буд: Голден ва Ляд Гейтс дар кӯҳ ва дарёи Почайна дар Ҳем. Дар нимаи дуюми асри 14, Castle Hill фарзанди шаҳр шуд.

Дар соли 1321, пас аз шикасти герцоги бузурги Литва Гедиминас дар набард дар дарёи Ирпин, шоҳзода Станислав ба Рязан гурехт ва ҷои ӯро Миндаух Холшанский, аввалин шоҳзодаи Киев аз оилаи Холшанский ишғол кард.

Тақрибан соли 1362, Киев ба як қисми Герцогии Бузурги Литва дохил шуд. Владимир Олгердович шоҳзодаи он шуд. Воридшавӣ ба таври осоишта сурат гирифт, тибқи шартномаҳое, ки ҳама чизро «кӯҳна» гузоштанд. Владимир сиёсати мустақилонаеро пеш гирифта, тангаи худашро сикка зад, ки ин боиси он гардид, ки дар соли 1394 ӯро шоҳзода Скиргаил Олгердович иваз кард ва пас аз марги охирин — ба таъсиси губернатор. Дар охири асри 14 ва ибтидои асри 15, Киев як маркази сиёсӣ буд, ки дар он герцогҳои Бузурги Литва, Витаутас, Подшоҳи Полша ва Шоҳзодаи Олии Литва Владислав II Ягиелло, Герцоги Бузурги Василий Дмитриевич, Метрополитони Кипрӣ, Фотиус, Грегорий (Цамблак)), Хан Тохтам. Шаҳр ба пойгоҳи асосии артиши Витаутас табдил ёфт.

Аз охири асри 14 номи донишҷӯёни Киев дар рӯйхатҳои Сорбоннаи Париж ва дигар донишгоҳҳо пайдо шуд ва соли 1436 аввалин табиби «миллати рутении Киев» — Иван Тынкевич зикр шуд.

Соли 1440 князии Киев барқарор шуд, ки ба он шоҳзода Олелко Володимирович сарварӣ мекард. Солҳои 1455-70 Семён Олелкович дар Киев ҳукмронӣ мекард. Ҳарду шоҳзода аз ҳокимият баҳравар буданд, бо князҳои бузурги Маскав ва Твер, подшоҳи Молдавия Стивен III Бузург робитаҳои династикӣ доштанд. Ҳукмронии онҳо як давраи рушд барои Киев буд (дар асоси анъанаҳои фарҳанги моддӣ ва маънавии Русияи қадим): калисои Успенс ва дигар калисоҳо таъмир карда шуданд, релефҳои санги Оранта, инчунин нашрияҳои нави Патерик аз Киев-Печерск ва дигар асарҳои хаттӣ. Киев ҳамчун маркази муҳими тиҷорати дохилӣ ва байналмилалӣ боқӣ монд ва ҳуқуқи таркиб дошт. Молҳои зиёде аз Шарқ, Аврупо, Маскав ва ғайра тавассути шаҳр тавассути транзит мегузаштанд.

Киев маркази потенсиалӣ барои муттаҳид кардани заминҳое буд, ки ба Герсогии Бузурги Литва дохил мешуданд, аз ин рӯ пас аз марги шоҳзода Киев Семён Олелкович, мақомоти Литва князликро ба воеводство табдил доданд. Дар 1497, Герсоги Бузурги Литва ва Русия Александр Ягеллонян ба Киев ҳуқуқи Магдебургро дод. Дар охири асри 15, шаҳр як қалъа, манзилгоҳи воеводҳои Киев ва толори шаҳрдорӣ, макони мулоқоти магистратҳои Киев дошт. Дар соли 1569, бо дархости ашрофони Киев ва бо қарори Иттифоқи Люблино байни Герсогии Бузурги Литва ва Шоҳигарии Лаҳистон, ки давлати федералии Иттиҳоди Полша-Литваро ташкил дод, Киев ва воеводство ба ҳайати Тоҷи Лаҳистон.

### Вақти барвақти нав

Охири асри XV ибтидои таназзули Киев буд, бинобар бӯҳрони умумии Герсогии Бузурги Литва — натавонист онро ҳифз кардани заминҳояш аз ҳамлаҳои тоторҳои Қрим, ки бузургтаринашон анҷом дода шуда буд [[[Харобкорӣ] аз Киев аз ҷониби тоторҳо (1482) | 1482]] дар. Пас аз Иттиҳоди Люблино, сарфи назар аз фишорҳои феодалони поляк ва калисои католикӣ, дар ин вақт дар шаҳр авҷи иқтисодӣ ба амал омад. Аз соли 1625 Киев маркази казак Полки Киев буд, ки 1649 дар натиҷаи Хмелницкий ба ҳайати давлат Артиши Запорожян дохил шуд. Сарфи назар аз андозаи хурди Киев, он бузургтарин маркази православии Иттиҳод ва давлати казакҳо буд. Дар ин шаҳр манзили православӣ метрополитанҳои Киев ва православ коллегияи Киев ҷойгир буд, ки соли 1659 мақоми Академия.

Давраи навбатӣ дар таърихи Киев бо ишғоли он аз ҷониби нерӯҳои Маскав пас аз Иттиҳоди Переяслав 1654, ки байни Артиши Запорожян ва Маскав ба анҷом расид, оғоз ёфт. Киев ба ҳукумати Маскав ҳамчун «такягоҳи сиёсати мустамликавӣ дар ҷануб» ниёз дошт. Киев ба қароргоҳи воеводҳои Маскав табдил ёфт. Дар 1667, дар натиҷаи имзои Андрусив Сулҳ, ки давлати казоқро байни Иттиҳоди Полша-Литва ва Шоҳигарии Маскав тақсим кард, шаҳр ба қисми охирин дохил шуд. Ба таври расмӣ, Киев дар зери артиши Запорожия боқӣ монд, аммо дар асл шаҳрро маъмурияти Маскав идора мекард. Барои «Сулҳи абадӣ» -и соли 1686 Киев билохира ба давлати Маскав гузашт.

Қатъи робитаҳо бо минтақаҳои ғарбии Украина дар асри XVIII оварда расонд. ба рукуд дар иктисодиёт ва савдо. Аз соли 1782, Киев пойтахти губернаторӣ шуд, ки қаламрави он қисми зиёди Ҳетманатро фаро гирифта буд. Пас аз Қисмати дуюми Лаҳистон (1793) ва ба Маскав пайвастани киштиҳои ғарбии украинӣ, вилояти Киев соли 1797 ташкил карда шуд. Ярмаркаи ҳарсолаи (моҳи январ) шартномавӣ аз Дубно ба Киев кӯчонида шуд. Ин рӯйдодҳо робитаҳои Киевро бо вилоятҳои ғарбӣ дубора барқарор карданд ва ба воридшавии полякҳо, асосан ҷанобон мусоидат карданд, ки пеш аз шӯриши полякҳои солҳои 1830—1831 дар ҳаёти Киев мавқеи муҳимро ишғол карданд. Дар ин вақт, ҳукумати Маскав барои табдил додани Киев бо русизатсия ва кӯчонидани аҳолии поляк ва яҳудӣ ба «як шаҳри сирф русӣ» чораҳо меандешид.

Аз сабаби табиати сарҳадии Киев, онро пайваста гарнизони Маскав ишғол мекард. Дар ибтидои асри [XVIII] [] сохтмони Қалъаи Печерск ба охир расид. Киев бо сабаби ба Козелец гузаштани канцлери полк мақоми маркази полки Киевро аз даст дод. Дар соли 1708 шаҳр маркази маъмурии вилояти Киев Империяи Русия шуд. Аз тирамоҳи соли 1770 то тобистони соли 1771 Киев аз эпидемияи вабо азият мекашид. 2819 нафар, асосан дар Podoli фавтиданд. Пас аз барҳам додани мухторияти Артиши Запорожян дар соли 1782, ниҳоят Киев таҳти назорати Русия қарор гирифт. Ёдгориҳои давраи казакҳо дар шаҳр танҳо калисоҳои Мазепа боқӣ монданд

### Вақти нав

Дар замони ҳукмронии империяи Русия дар асрҳои ҳаждаҳум ва ибтидои бист, Киев шаҳри бузурги музофотӣ буд, ки дар байни шаҳрҳои императорӣ пас аз Санкт -Петербург, Москва, Варшава ва Одесса панҷум буд.

Дар солҳои 20 -уми асри XIX. Киив тақрибан 40 000 аҳолӣ дошт, ки 18 000 нафари онҳо низомиён буданд.

Пас аз исёни декабристҳо, соли 1827 дар Киев генерал-губернатор таъсис ёфт, ки музофотҳои Киев, Подил ва Волынро муттаҳид мекард, ки вазифаи онҳо пеш гирифтани сиёсати руссозии подшоҳии подшоҳӣ ва мубориза бо ҳаракати инқилобӣ буд.

Соли 1840 қонуни Литва бекор карда шуд.

Ҳаёти фарҳангӣ ва таълимии украинҳои шаҳр пас аз гардиши Валуев аз соли 1863 ва фармони Эмс аз соли 1876 мураккабтар шуд.

Бар хилофи асрҳои пешин, киивиҳо бори аввал имконият пайдо карданд, ки шаҳри худро дар шароити осоишта рушд диҳанд. Мақомоти маҳаллии Русия на танҳо ба рушди Подил ва Старокиивска Хора, балки ба рушди инфрасохтори минтақаҳои атроф — Бесарабка, Хресчатик, Печерск ва ғайра таваҷҷуҳ зоҳир карданд. Володимирская кӯчаи асосии шаҳр буд ва маркази ҳаёти тиҷоратӣ ярмаркаҳои шартномавӣ дар майдони Контрактова буд.

Дар асри 19 дар Киив аввалин донишгоҳ ва опера пайдо шуд, телефон ва телеграф гузаронида шуд ва ҳаракати трамвайи Киив оғоз ёфт. Сарфи назар аз сиёсатҳои либералии иҷтимоию иқтисодӣ, ҳукумати империалистӣ аҳолии маҳаллии поляк, украин ва яҳудиро русикунонии шадид анҷом дод.

Дар рӯзҳои инқилоби Украина ва муборизаҳои озодихоҳӣ Киив маркази мубориза барои давлатдории Украина буд. 3 марти соли 1917, пас аз суқути режими подшоҳӣ, дар ин шаҳр Радаи марказии Украина таъсис ёфт. 20 ноябри соли 1917 он Ҷумҳурии Халқии Украинаро Универсали сеюм ва Киивро пойтахти он эълон кард. 8 феврали соли 1918 шаҳрро болшевикон ишғол карданд, аммо пас аз бастани Шартномаи сулҳи Брест онро нерӯҳои қудратҳои марказӣ озод карданд. Аз 29 апрел то 14 декабри соли 1918 Киив пойтахти давлати Украина буд, ки онро Ҳетман Павло Скоропадский идора мекард. Пас аз сарнагун шудани гетманат то 14 феврали соли 1919, директорияи Ҷумҳурии Халқии Украина дар Киив ҷойгир буд. Дар моҳи феврали соли 1919 шаҳр аз ҷониби болшевикон, дар моҳи август аз ҷониби нерӯҳои Антон Деникин ва дар моҳи декабр аз ҷониби болшевикон дубора ишғол карда шуд. 7 майи 1920, Киив аз ҷониби қувваҳои муттаҳидаи артиши UPR ва артиши Лаҳистон ҳангоми ҷанги Шӯравӣ ва Полша дубора забт карда шуд. Бо вуҷуди ин, дар натиҷаи ҳамлаи болшевикӣ ӯ ниҳоят ба ҳокимияти шӯравӣ баргашт.

### Давраи Шӯравӣ

#### Давраи байниҷангӣ

Дарҳол пас аз ба охир расидани Ҷанги Якуми Ҷаҳонӣ, Иттиҳоди Шӯравӣ хандақи Украинаро забт кард. Дар давраи байниҷангӣ дар Иттиҳоди Шӯравӣ пойтахти Ҷумҳурии Шӯравии Сотсиалистии Украина буд Дар Харков, на дар Киив, худи Киив дуввумин шаҳри муҳимтарини Украина ба ҳисоб мерафт. Ин давра ба Киив на он қадар навовариҳо овард,Аммо онҳо, масалан, дар ҳаёти шаҳрвандон инқилобӣ шуданд Маҳз дар ҳамин давра аввалин истгоҳи телефон дар Киив ва аввалин маршрутҳои муташаккили автобус ва трамвай пайдо шуданд инчунин, иншооти нави инфрасохтор ба монанди пулҳо, биноҳои гуногуни маъмурӣ ва кӯчаҳои нав пайдо шудан гирифтанд.

Ва аллакай дар Соли 1934 пойтахт ба Киив кӯчонида шуд.

#### Ҷанги Дуюми Ҷаҳонӣ

Аммо ин шаҳрро наҷот надод, зеро пас аз панҷ сол ҷанги ҷаҳонӣ байни Олмон ва Лаҳистон сар зад, ки боиси ҷанги Иттиҳоди Шӯравӣ шуд. Киив аввалин шаҳр дар Украина шуд, ки дар он яҳудиён хеле бераҳм буданд, аммо онҳо ин мавзеъро бо номи «Бабин Яр» тирборон карданд. Ин наврасон низ аз ҷониби лӯлиҳо ​​ва сокинони эътирозгар зарба задаанд. Одати тамоми ҷанг қариб ба Киив баробар карда шуд Аз ин рӯ, замин пас аз анҷоми ҷанг Киивро, ки комилан хароб шуда буд, бояд бо аввалин кӯчае, ки азнавсозии миқёси калон ба Крешатик табдил ёфт, барқарор кунад. Дар он ҷо онҳо тасмим гирифтанд, ки бо услуби империяи сталинӣ биноҳои боҳашамати баланд ва истиқоматӣ бунёд кунанд, ки бо намуди зоҳирии онҳо таассурот мебахшанд. Чанд нафар дар Киив тасмим гирифтанд, ки метро созанд. Марде онро соли 1950 сохта, дар 10 сол дар соли 1960 ба анҷом расонд. 6 ноябр дарҳои онро ба рӯи меҳмонон боз кард. Пас аз ҷанг, дар Киив одамони фаъол фаъолона ҷамъ мешаванд, аз ин рӯ дар солҳои 70 -ум зарурати як минтақаи нави калон вуҷуд дошт. Онҳо ба ӯ ёд доданд, ки дар солҳои 70 -ум низ сохтмон кунад, аммо дар солҳои 80 -ум хатм кардааст. Ин минтақа Сегона номида мешавад ва дар он 400 000 нафар зиндагӣ мекунанд, ки қариб нисфи Душанбе аст. Инчунин дар замони Шӯравӣ дар шаҳри Киив бисёр навовариҳои гуногун ва навовариҳои инфрасохторӣ ба истифода дода шуданд.

### Замони мо

Соли 1991, вақте маълум шуд, ки Иттиҳоди Шӯравӣ пароканда мешавад, он ба маркази ҳодисаҳо табдил ёфт. Ва аллакай 24 августи соли 1991 дар биное, ки як вақтҳо Шӯрои Олӣ буд Ҷумҳурии Шӯравии Сотсиалистии Украина истиқлоли Украинаро эълон кард. Рӯзи 1 декабр як раъйпурсӣ баргузор шуд, ки дар он аксарияти украинҳо гуфтанд, ки мехоҳанд дар Украинаи мустақил зиндагӣ кунанд ва Президентҳо Леонид Кравчук. Киив пойтахти Украина шуд. Дар давоми Истиқлоли Украина, ҳама рӯйдодҳое, ки ба рафти рӯйдодҳои Украина таъсир расонданд, ба мисли ҷаҳаннами инқилоб, дар Киив рух доданд. Аввалин намуди он Инқилобе буд, ки «Инқилоби гранитӣ» ном дошт. Мардум бар зидди Леонид Кучма, ки сиёсати ӯро пеш мебурд, вай ҳам дар тарафи Русия буд ва ҳам дар тарафи Аврупо эътироз кард. Леонид рақибони ӯ Кучма хориҷ карда шуд. Инқилоби норанҷӣ инқилобе буд, ки дар он мардум бар зидди интихоботи тақаллубӣ эътироз карданд, ки зоҳиран бар зидди шахсоне, ки Виктор Юшенкоро интихоб кардаанд, тасдиқ карда шудаанд. Аммо бузургтарин инқилобе, ки дар Киив рух дод, «Инқилоби шараф» буд. Виктор Янукович, раиси ҷумҳури Украина тасмим гирифт, ки аксари украинҳо мехостанд бо Иттиҳоди Аврупо шарик Шумо дар самти наздикшавӣ бо Федератсияи Русия ҳастед, ки донишҷӯёнеро, ки шаби 22 ноябр ба тазоҳурот баромада буданд, нороҳат кард. Шумо ба сабаби он ки нисфи кишвар ба Киив барои эътироз омада буданд, ҷазои сахт гирифтед Ба дараҷае, ки президент қудрати мардумро фаҳмид, дар натиҷаи ин инқилоб 100 нафар кушта шуданд, зеро онҳо бераҳмона тир хӯрданд. Бо вуҷуди ин, аз замони Истиқлолият Киив ҳамон тавре ки дар Иттиҳоди Шӯравӣ рушд карда буд, масалан, тақрибан 15 истгоҳи нави метро кушода шуд, ноҳияҳои нав сохта мешаванд, ҳоло ёдгориҳои меъморӣ, ки зери хатар ҳастанд, ҳифз карда мешаванд. Киив ба як шаҳри оддии Аврупо табдил меёбад.

* 
* 
*

Ҳамлаи Русия дар соли 2022
--------------------------

Бинои истиқоматӣ дар кӯчаи Лобановский, 6-А баъди тирпарронӣ
Таҷовузи ҳарбӣ Федератсияи Русия ҳамчун як қисми Ҳамлаи Русия ба Укроин (2022), ки аз 24 феврал то 2 апрели соли 2022 дар канор ва дар шаҳр давом кард. Он бо тирборони азими ракетӣ, ҳавоӣ ва артиллерия ҳамроҳ шуд.

Ҳамлаи Русия ба вилояти Киив 1 моҳу 1 хафта ва 1 рӯз давом кард, ки дар ин давра боиси ба амал омадани ҷиноятҳои ҷангӣ ва ҷиноятҳои зидди башарият дар қаламраҷҳои ишғолшуда гардид. Ин боиси интиқоди шадиди Русия бо Иёлоти Муттаҳида, кишварҳои Иттиҳоди Аврупо ва дигар кишварҳои пешрафта шудааст. Дар посух ба «куштори Буча» Дания, Эстония, Фаронса, Олмон, Итолиё, Латвия, Литва, Руминия, Испания ва Шветсия тасмим гирифтанд, ки чанд дипломати русро аз кишварҳои худ фиристанд. Пас аз он як пурқудрати бастаи таҳримҳои иқтисодӣ (2022) сурат гирифт.

Пас аз интишори густурдаи фоҷиа аз ҷониби расонаҳои байналмилалӣ, Конгресси ИМА Иҷораи замин барои дифоъ аз демократия дар Украина дар соли 2022-ро қабул кард.

Мушакпаронӣ ба Укроин 10 октябри соли 2022 дар шаҳри Киев ва як қатор шаҳрҳои Укроин, ба инфрасохтор хисорот расонд ва боиси марги одамон гардид.

Эзоҳ
----

1. ↑  Верховна Рада України. Адміністративно-територіальний устрій
2. ↑  Top 100 Most Populous Cities In Europe 2010(англ.)(пайванди дастнорас — *таърих*).  Blatant Independent Media! (2010). 4 Декабри 2012 санҷида шуд. Баргирифта аз сарчашмаи аввал 18 Декабри 2012.
3. ↑  Государственная служба Украины по вопросам геодезии, картографии и кадастра(укр.). Баргирифта аз сарчашмаи аввал 18 сентябри 2015.
4. ↑  Численность населения на 1 января 2018 года и средняя численность в 2017 году
5. ↑
6. ↑  Большая Советская Энциклопедия. Ҷилди сию ду: Резинӣ — Классон // Ч. ed. О. Ҷ.Шмидт. Муовин ч. ed. Г. И. Крумин, Ф. Н. Петров.- М.: Институти давлатии Энсиклопедияи Советӣ, 1936. — Стб. 259.
7. ↑  Большая Советская Энциклопедия. Ҷилди сию ду: Резинӣ — Классон // Ч. ed. О. Ҷ.Шмидт. Муовин ч. ed. Г. И. Крумин, Ф. Н. Петров.- М.: Институти давлатии Энсиклопедияи Советӣ, 1936. — Стб. 260.
8. ↑  Шаблон:Web Cite

Пайвандҳо
---------

 
Анбори Википедиа дар бораи ин мавзӯъ гурӯҳ дорад:
***Киив***

* Официальный сайт киевской городской власти(укр.). 16 июли 2012 санҷида шуд. Баргирифта аз сарчашмаи аввал 3 августи 2012.
* Устав территориальной общины города Киева(укр.). Баргирифта аз сарчашмаи аввал 14 марти 2013. на сайте Киевского городского совета
* Энциклопедический справочник «Киев» К.: Украинская советская энциклопедия, 1981 онлайн
* Коллекция исторических карт Киева Бойгонӣ шудааст 3 апрели 2013  сол.
* Фотографии Киева Бойгонӣ шудааст 22 май 2019  сол.
* Оккупированный Киев глазами знаменитого немецкого фотографа Герберта Листа
* Фотографии Киева начала XX века Бойгонӣ шудааст 21 июли 2019  сол.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️  Гузариш ба унсури Викидода  Дар шабакаҳои иҷтимоъӣ | 
* Твиттер
* Фейсбук
* Инстаграм
* Telegram

 |
| Тасвир, видео ва садо | 
* YouTube

 |
| Вебгоҳҳои мавзӯъӣ | 
* Open Directory Project

 |
| Фарҳангҳо ва донишномаҳо | 
* Большая датская
* Большая каталанская
* Большая китайская
* Большая норвежская
* Большая российская (старая версия)
* Брокгауза и Ефрона
* Военная Сытина
* Еврейская Брокгауза и Ефрона
* Итальянская
* Краткая еврейская
* Ларусса
* Малый Брокгауза и Ефрона
* Православная
* Britannica (11-th)
* Britannica (онлайн)
* De Agostini
* Treccani
* Universalis
* The YIVO Encyclopedia
* Истории Украины
* Современной Украины

 |
| 

| Дар феҳристҳои китобшинохтӣ |
| --- |
| 
* GND: 4030522-3
* J9U: 987007404884405171
* LCCN: n81022031
* LNB: 000052832
* NKC: ge129724
* SUDOC: 02730292X
* VIAF: 150028026
* WorldCat VIAF: 150028026

 |

 |

| ⚙️ Пойтахтҳои Аврупо |
| --- |
| 
Пойтахтҳои давлатҳои узви СММ: 
Амстердам •
Андорра-ла-Веля •
Анқара •
Афина •
Боку •
Белград •
Берлин •
Берн •
Братислава •
Брюссел •
Будапешт •
Бухарест •
Вадутс •
Валлетта •
Варшава •
Ватикан •
Вена •
Вилнюс •
Дублин •
Ереван •
Загреб •
Киив •
Кишинёв •
Копенҳаген •
Лиссабон •
Лондон •
Любляна •
Люксембург •
Мадрид •
Минск •
Монако •
Маскав •
Осло •
Порис •
Подгоритса •
Прага •
Рейкявик •
Рига •
Рим •
Сан-Марино •
Сараево •
Скопе •
София •
Стокҳолм •
Таллин •
Тифлис •
Тирана •
Ҳелсинкӣ

Пойтахтҳои қаламвравҳои дигар: 
Гибралтар •
Дуглас •
Лонгйир •
Кохи Малта •
Мариехамн •
Сент-Питер-Порт •
Сент-Хелиер •
Торсхавн 

Пойтахтҳои эътирофнашуда ва аз ҷониби давлатҳо қисман эътирофшуда: Донетск • Луганск • Приштина • Тираспол
1. ↑  Дар феҳрист ҳамчунин шаҳр-давлати Ватикан шомил аст.

 |