recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Боқиев Махсуд Иноятуллоевич** (зод. 20.10. 1954, Хуҷанд) — муаррихи тоҷик, доктори илмҳои таърих (2000), профессор (2002), академики Академияи байналмилалии антропологияи интегративӣ (2002) ва Академияи омӯзгории Федератсияи Русия (2003).

Зиндагинома
-----------

Ёвари муовини аввали раиси Комиҷроияи вилояти Ленинобод (1978-89), дотсенти Донишгоҳи давлатии омӯзгории Ленинобод (ДДОЛ; 1989-92), мудири шуъбаи таърих, бостоншиносӣ ва Маркази илмии АИ Тоҷикистон (1992-97), ноиби директори филиали Донишгоҳи муосири Маскав дар шаҳри Хуҷанд (1998—2001), директори филиали Донишгоҳи нави Руссия дар Тоҷикистон (2001-09), директори донишгоҳи мазкур дар Қирғизистон (аз 2009 то ҳоло). Асосан ба таҳқиқи масоили ҷунбишҳои маорифпарварӣ ва озодандешии мардуми Осиёи Марказӣ ва равшанфикрони Хуҷанд дар охири асри 19 — ибтидои асри 20 машғул буда, бештар аз 50 асару мақола ба табъ расондааст.

Осор
----

* Общественно-политическая мысль и идейная борьба в Туркестане в конце 19-нач 20 в. Д. 1992;
* История и художественный образ. Х. 1997;
* Из истории вольнодумия народов центральной Азии. Х. 2003;
* Фитрат — таджикский просветитель. Х. 2005.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Боқиев Махсуд Иноятуллоевич / М. Ғозиева // Боз — Вичкут. — Д. : СИЭМТ, 2014. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 3). — ISBN 978-99947-33-46-0.
**Баббит** — хӯлаҳои антифриксионии дар асоси қалъагӣ ё сурб тайёршуда. Баъзе навъҳои баббит сурма, мис, никел, маргимуш, кадмий, теллур, калсий, натрий, магний ва ғ. доранд. Баббитро соли 1839 И. Баббит (ИМА) ихтироъ кардааст. Бештар се навъи хӯлаҳо маъмуланд (90 % қалъагӣ ва 10 % мис; 9 % қалъагӣ, 7 % сурма ва 4 % мис; 80 % сурб, 15 % сурма ва 5 % қалъагӣ). Баббити асосаш қалъагиро барои сох­тани хӯлаҳои антифриксионии нисбатан нарм ва коэфффитсенти соишашон хурд ба кор мебаранд. Чунин баббит нисбат ба баббити сурбдор ба зангзанӣ ва фарсудашавӣ устувор буда, гармигузаронии хуб дорад. Баббитҳои сурбӣ ҳарор. кории нисбатан баланд дошта, барои рехтани подшипникҳои муҳаррикҳои дизелӣ ва дастгоҳҳои навардӣ истифода мешаванд. Ҳарорати гудозиши баббит паст (300—440 °С) ва коркарди он осон аст.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — 664 с. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.
**Муруди хирсак**, **хирсакмуруд** (лот. Pyrus regelii) — дарахтест аз оилаи настараниҳо.

Тавсифоти биологӣ
-----------------

Баландиаш 1,5—6 метр (диаметри танааш то 60 сантиметр), пӯстлохаш ашҳабӣ, сиёҳтоб, баргаш 3—9-ҳиссагӣ (дарозиву бараш 7—8 сантиметр), хӯшагулаш в—19-гула, гулаш сафеди 3— 10-гулбарга, мевааш (6 гула) мудаввар, хеле сахт, талху турш.

Апрел гулу август—сентябр мева мекунад.

Паҳншавӣ
--------

Танҳо дар Осиёи Миёна (Помиру Олой ва Тиёншон) месабзад. Дар Ҷумҳурии Тоҷикистон дар қаторкӯҳҳои Қурама, Зарафшон ва кӯҳи Муғул (Мевагул) паҳн шудааст. Одатан дар нишебиҳои санглохи арчазор ва бодомзор (700—2200 метр аз соҳили баҳр) мерӯяд. Да­рахти гармибардор буда, нишебиҳои санглоху региро мустаҳкам карда, хокро аз эрозия нигоҳ медорад. Ба муруди хирсак навъҳои нокро пайванд мекунанд. Мевааш бадсифат ва адамия­ти истеҳсоливу истеъмолӣ надорад.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Дикие плодовые Таджикистава, Ленинград, 1964;
* Флора Таджикской Союза Советских Сотсиалистических Республик. том 4, Ленинград, 1975;
* Запрягаева В. И. лесные ресурсы Памиро-Алая, Ленинград, 1976.

Сарчашма
--------

* Энциклопедияи Советии Тоҷик : [дар 8 ҷ.] / сармуҳаррир  А. С. Сайфуллоев. — Д. : СИЭСТ, 1978—1988.
**Мурургари веб** ё **мурургари интернетӣ** (англ.  browser – варақ задан, дидан, хондан) — ба нармафзорҳои корбурдӣ гуфта мешавад, ки барои дарёфт, намоиш ва мурури иттилоот аз веби ҷаҳонгустар мавриди истифода қарор мегирад. Ё манбаъи иттилоот бо як шиносогари якнавохти манбаъ шинохта мешавад. Ин манбаъ метавонад як сафҳаи веб, тасвир, видео ва ё ҳар қитъаи иттилооти дигаре бошад.

Ҳар ҷанд мурургарҳо барои дастрасӣ ба веби ҷаҳонгустар тарроҳӣ шудаанд, аммо аз онҳо метавон барои дастрасӣ ба иттилооти серверҳои веб дар шабакаҳои хусусӣ ва ё парвандаҳои дар системҳои парванда истифода кард. Мурургарҳо метавонад шуморо ба фазои маҷозӣ мутасил кунанд. Агар шумо бихоҳед аз ҳар гушаи гетӣ ба фазои интернетӣ даст ёбед ба як мурургари веб хуб ва корбурдӣ доред.

Мурургарҳои маъруфтарин
-----------------------

Саҳми истифода аз мурургарҳои веб, дар соли 2015 мелодӣ
██ Google Chrome
██ Firefox
██ Safari
██ UC
██ Iron
██ Internet Explorer
██ Opera
██ Android
██ Phantom
██ No info
Мурургарҳо (Браузерҳо). Дар замони ҳозир мурургарҳои зиёди (англ. Internet) мавҷуданд, ки аз рӯи тавсифот ба якдигар хеле монанд мебошанд. Мисоли онҳо барнома — мурургари (англ. Microsoft Internet Explorer), (англ. Netscape Nаvigator), (англ. Opera), (англ. Mozilla Firefox), (англ. Chrome), (англ. Safari) ва ғайраҳо буда метавонанд.  
Аз байни ин мурургарҳo ду мурургари ба якдигар хеле рақиб — (англ. Internet Explorer) Internet Explorer — и ва ширкати (англ. Microsoft) ва (англ. Netscape Nаvigator) Netscape Nаvigator — и ширкати (англ. Netscape) машҳур мебошанд. Ҳар ду бо хидматҳои гуногуни (англ. Internet), аз ҷумла HTTP, FTP, барномаҳои мутолиаи иттилоот, почтаи электронӣ, протоколҳои нисбатан куҳна ба мисли Telnet ва Gopher мувофиқат менамоянд.

Барномаи мурургари (англ. Internet Explorer). Барномаи мурургари (англ. Microsoft Internet Explorer), ба маҷмуаи бастаи барномаҳои стандартии системаи амалиётии Windows 98 (ва болотар) шомил мебошад ва қариб аз тамоми умури хадамотии шабакаи Интернет пуштибонӣ мекунад.  
Барои он, ки бо воситаи браузер ба сервере, ки IP-суроға дорад, муроҷиат намоед, номи домении пурраи ин серверро ворид кардан лозим аст. Агар ба браузер IP-суроғаи ягон номи домениро муайян кардан лозим бошад, он ба сервери асосии (решавии) номҳо васл мегардад ва баъди оне, ки сервер ба ӯ суроғаро хабар медиҳад, пайвандшавӣ сурат мегирад.

Нигаред низ
-----------

* Mozilla Firefox
* Браузер (дар воситаҳои иттилоот)


|  |  |
| --- | --- |
| Нармафзор | *Ин мақолаи нопурра дар бораи нармафзори компютерӣ мебошад.Шумо метавонед бо пурра кардани ин ба Википедия кумак кунед.* |

Эзоҳ
----

1. ↑  Аз Википедиаи Форсӣ
**Мурғи султонии хонагӣ** — яке аз анвоъи мурғони хонагӣ.

Мурғи султонии хонагӣ аз мурғи султонии муқаррарӣ (Numida meleagris), ки дар Африқоии Ғарбӣ зиндагӣ мекунад, пайдо шудааст. Бори аввал дар Юнони Қадим ва Рим хонагӣ кардаанд. Танаи мурғи султонии хонагӣ дароз, сараш қариб бепар, тоҷаш сурхтоб (бунаш устухонӣ), дар болои нӯли чангакмонандаш пардахалтаи бунафшранги овоз дорад. Болаш мудаввар, думаш кутоҳи ба поён хамида, кафи пояш барҷаста, бе пих, хокистарранг ё гулобӣ. Па­раш ашҳабӣ, кабуд, сафед, чипор мешавад. Пари чӯҷааш одатан қаҳваранг. Мурғи султонӣ хуб давида ё парвоз карда метавоиад. Мурғи султони болиғ ба хунукӣ тобовар аст ва ба шароити маҳал нағз мутобиқ мегардад. Мурғи султониро барои истеҳсоли гӯшт парвариш мекунанд. Дар 6—8 моҳ болиғ ва дар хоҷагиҳо 2—3 сол истифода ме­шавад. Дар гала ба 4—6 мокиён як хурӯс мегузоранд. Хурӯсҳои болиғ то 2 килограмм, мокиён 1,8 килограмм, бройлерҳои 70—75-рӯзааш қариб 1 килограмм вазн доранд. Гӯшти мурғи султонии наврас мулоим, хуштаъму серғизост. Соле 70—120 дона тухм медиҳад; тухмаш нокшакл, қаҳваранг (вазни яктоаш 42— 45 грамм), зардиаш серкаротиноид мебошад. Дер мепояд ва қимати ғизоияшро гум намекунад. Дар давоми 28 шаборӯз чӯҷа мебарорад.

Мурғи султонии болиғро дар мурғхона (зимистон) ё дар ҳавои кушод, дар шипангҳои болопӯшида (тобистон), мокиёнҳои тухмдеҳро дар катакҳо ни- гоҳ медоранд. Чӯҷа-бройлерҳои мурғи султониро дар мурғхона ё катак парва­риш кардан мумкин аст. Ба онҳо дар як шаборӯз 3—4 маротиба хӯрок (асосан комбикорм) медиҳанд; хӯрокии сабз, орди алаф, моддаҳои минералӣ, сафеда ва ғайраро низ истифода мебаранд.

Вояи хӯроки мурғи султонӣ (мокиён) бояд 16—18 % протеин ва 3000 килокаллория/килограмм энергияи мубодилавӣ дошта бошад. Вояи хӯроки бройлерҳо аз 45-рӯзагӣ то охири парвариш 20 % протеин ва 3050 килокаллория/килограмм энергияи мубодилавӣ дорад. Мурғи султонӣ нис­бат ба дигар паррандаҳои хоҷагии қишлоқ ба касалиҳои сироятӣ ва навазионӣ бештар тобовар аст. Барои онҳо аз ҳама бисёртар трихомонез, тоун, гетераксидоз хавфнок аст.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Мурғи султонӣ // Лениннома — Муҳит. — Д. : СИЭСТ, 1983. — (Энциклопедияи Советии Тоҷик : [дар 8 ҷ.] /  сармуҳаррир А. С. Сайфуллоев ; 1978—1988, ҷ. 4).
**Муродулло Шерализода** (*Муродулло Шералиев*; 14 апрел 1945, Кулолӣ, вилояти Суғд — 5 май 1992, Душанбе) — рӯзноманигори тоҷик.

Муродулло Шералиев соли 1945 дар ноҳияи Панҷакенти вилояти Суғд таваллуд шудааст. Хатмкардаи Институти давлатии педагогии шаҳри Душанбе ба номи Т. Г. Шевченко).

Корнома
-------

Дар вазифаҳои ходими адабии редаксияи рӯзномаи «Маориф ва маданият» (1966), ходими хурди илмӣ, ходими калони илмии сектори тарҷумаи Институти таърихи партияи назди КМ ПК Тоҷикистон — филиали Институти марксизм — ленинизми назди КМ КПСС (1966—1970) кор кардааст. Солҳои 1970—1974 ва 1978—1982 дар шаҳрҳои Мазори Шариф ва Кобули Ҷумҳурии Афғонистон ба сифати тарҷумон ва тарҷумони калон фаъолият варзидааст. Солҳои 1974—1978 ва 1982—1987 ходими калони илмӣ, мудири сектори тарҷумаи Институти таърихи партияи назди КМ ПК Тоҷикистон буд. Сипас, ӯро ба КМ ПК Тоҷикистон ба кор даъват намуданд, ки он ҷо ба сифати инструктори шуъбаи муносибатҳои хориҷӣ (1987—1988) ва ёрдамчии Котиби якуми КМ ПК Тоҷикистон (1988—1990) ифои вазифа намуд. 5 октябри соли 1990 бо Қарори Совети Олии ҶШС Тоҷикистон Сармуҳаррири Рӯзномаи «Садои мардум» — органи Совети Олии ҶШС Тоҷикистон таъйин гардид. 5 майи соли 1992, ки бозиҳои сиёсии мансабхоҳони бегонапараст оғоз гардида, вазъи Тоҷикистонро хеле муташанниҷ гардонда буд, аз тири раҳокардаи нохалафе шаҳид гардид.

Эзоҳ
----

1. ↑  Komusi-Sadoi-mardum
**Мурч**, **мурчи сиёҳ**, фулфул, филфил (лот. Píper nígrum) — буттаест, ки пояи борики печанда дорад (дарозиаш то 12 м).

Тавсифоти ботаникӣ
------------------

Тасвири биологӣ аз китоби *«Köhler’s Medizinal-Pflanzen»*, 1887 Баргаш байзашакли думчадор, хӯшагулаш саракмонанд (дарозиаш 5 – 10 см), гулаш майдаи сафед ё зардтоб; аз вазиши бод гардолуд мешавад. Мевааш доначаи яктухма (диаметраш 3 – 5 мм), тунди сабз, баъди пухтан сурх мешавад.

Истифодабарӣ
------------

Мурчро дар нимхомӣ меғундоранд; баъди хушконидан ранги сиёҳ мегирад. Мурч аз тухм ё кӯчат зиёд карда мешавад. Ниҳоли мурч баъди 3 – 4 соли кишт ва баъди 5 – 6 моҳи кӯчат гул мекунад. Мевааш баъди 8 – 10 моҳ мепазад. Аз ҳар бех рустанӣ 0,6 – 1,5 кг ҳосил меғундоранд. Тундии мурч ба миқдори пиперин (5 – 9%), бӯяш ба равғани эфир (0,9 – 2,5%) вобаста аст. Он инчунин 1 – 2% зифт, 6 – 12% равған ва оҳар дорад. Мурчро замонҳои пеш ба Тоҷикистон аз Ҳиндустон меоварданд.

Хосияти шифоӣ
-------------

Мурч дар тиб ҳамчун воситаи иштиҳоовар ва ҳозим истифода мешавад. Он ҷузъи таркибии баъзе доруҳо низ мебошад. Табибон мурчро давои ангина, сурфа, бронхит, сусткамарӣ, баъзе бемориҳои пӯст, санги гурда, радикулит, остеохондроз, дарди буғумҳо, аденома, рехтани мӯй ва ғ. меҳисобанд. Агар як қошуқ мурчро дар як истакон асал омехта, рӯзе 3 – 4 маротиба якчумчагӣ биошоманд, ба ангина ва сулфаи тар даво мебахшидааст. Агар як қошуқ мурчи кӯфта ва як қошуқ шакарро омехта карда, 0,5 қошуқчаи онро ба як истакон шир андохта биёшоманд, боҳро тақвият мебахшидааст. Мурчро бихӯранд, балғамро меканад, меъда, ҷигар ва аъзои ҳозимаро қувват мебахшад, иштиҳо меоварад, оруғи туршро дафъ мекунад. Мурчи куфтаро бо чарбии мурғ ва орди боқилою нахӯд сиришта гузошта банданд, бемории барас (песӣ)-ро даво месозад. Агар ба як истакон равғани зайтун як қошуқ мурчи кӯфта андохта, дар оташи паст 5 – 10 дақиқа ҷӯшонанд ва баъди хунук шудану полондан онро ба узви дардманд моланд, бемории радикулит, остеохондроз, сӯзиши банду буғумҳо, неврити асаби рӯй ва фалаҷро нафъ мекардааст. Истеъмоли мурч одамони гарммизоҷро дарди сар медиҳад. Дар мавриди камхунӣ, бемориҳои аллергӣ, реши меъда ва рӯдаи дувоздаҳангушта истифодаи мурч зиён дорад.

Эзоҳ
----
**Хасинто Бенавенте-и-Мартинес** (испанӣ: Jacinto Benavente Martínez; 12 август 1866[…], Мадрид — 14 июл 1954[…], Молого, Андалусия) — драматурги испониёӣ.

Таълифот
--------

Зиёда аз 150 пйеса дар жанрҳои гуногун: маишӣ, психологӣ, ахлоқӣ-фалсафӣ, рамзӣ ва ғайра офаридааст. Дар баъзе асар­ҳояш («Шахсони маъруф», 1896; «Ғизои ҳайвоноти ваҳшӣ», 1898) нисбат ба ашрофияи ҷамъияти буржуазӣ назари манфӣ, мазамматкунанда дорад, вале дар баробари ин Бенавенте-и-Мартинес нисбат ба халқ маъюсо­на сухан мегӯяд, қобилияту фаъо­лияти онро инкор менамояд. Дар пйесаҳои беҳтаринаш — мазҳакаҳои «Манфиатҷӯйҳо» (1907) ва идомаи он «Шаҳри хушҳолу фориғбол» (1916), ки ба танқиди тамаъкории табақаи буржуазия нигаронда шудаанд, бо тарғиби такомули ахлоқӣ иктифо намудааст. Пйесаҳои дар мавзӯъҳои ахлоқӣ-фалсафӣ нигоштаи ӯ «Кадбону» (1908), «Бадбахт» (1913) ҳамин гуна хусусиятро дороянд. Солҳои 40-50 садаи XX бештар мазҳакаҳои дилхушкунанда эҷод намудааст. Дар соҳаи адабиёт сазовори Мукофоти Нобел гаштааст (1922).

Эзоҳ
----

1. 1 2 3 4  Encyclopædia Britannica (ингл.)
2. 1 2  Discogs (ингл.) — 2000.
3. 1 2  Энциклопедия Брокгауз (нем.) / Hrsg.: Bibliographisches Institut & F. A. Brockhaus, Wissen Media Verlag
4. 1 2 3  *Bibliothèque nationale de France* идентификатор BNF (фр.): платформаи додаҳои боз — 2011.
5. 1 2  Internet Broadway Database (ингл.) — 2000.

Сарчашма
--------

* Бенавенте-и-Мартинес Хасинто // Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.

**Lua error in Модул:External\_links at line 153: attempt to call field 'getWikidataRefHtml' (a nil value).**
**Қарвейи Дарҷазин**  ё **Gorve-ye-Darjazin** ( форсӣ: قروه درجزین‎) — шаҳраки хурд дар ғарби Эрон, дар Шаҳристони Қарвейи Дарҷазини устони Ҳамадон, воқеъ аст, ки бар асоси Саршумории маркази омори Эрон дар соли 1385 (2006 мелодӣ), аҳолии он 9,335 нафар будааст.

**Қарвейи Дарҷазин** дар натиҷаи муттаҳидшавии шаҳрҳои **Қарве**  (инчунин **Қурве** ё **Горве**) ва **Дарҷазин**  ( **Дарвазин**  , **Дарҷазин**) таъсис ёфтааст.

Ҷуғрофия
--------

Шаҳр дар қисми шимолу шарқии Ҳамадон, дар кӯҳҳо, дар баландии 1773 метр аз сатҳи баҳр ҷойгир аст. **Қарвейи Дарҷазин** тақрибан дар самти 75 км шимолу шарқи пойтахти устон Ҳамадон, ва 197 км ҷанубу ғарби пойтахти кишвар Теҳрон, ҷойгир аст.

Аҳолӣ
-----

То соли 2006, шумораи аҳолӣ 9,335 нафар буд ; Дар таркиби миллӣ озарбойҷонҳо ва форсҳо бартарӣ доранд, дар мазҳаб мусалмонҳои шиъа бартарӣ доранд.

Эзоҳ
----

1. 1 2  World Gazetteer (англ.)
2. ↑  Натоиҷи саршумории Эрон дар соли 1385 (2006) (Excel).  Даргоҳи миллии омори Эрон. 2 октябри 2020 санҷида шуд. Баргирифта аз сарчашмаи аввал 1 январи 2013.
3. 1 2  Физико-географические данные (Корве) (англ.)
4. ↑  GeoNames (Корве) (англ.)
5. ↑  Физико-географические данные (Дарджазин) (англ.)
6. 1 2  GeoNames (Дарджазин) (англ.)

  



| Шаҳрҳои устони Ҳамадон |
| --- |
| Асадобод |  Баҳор | Кабудроҳанг | Малойир | Наҳованд | Разан | Туйсиркон | Ҳамадон |
**Прелюдия**, прелюд (аз лот. praeludo — дебоча, огози кор, машқи пешакӣ), пьесаи созии мусиқӣ, ки бештар бо усули якканавозӣ иҷро мешавад. Аслан дебочаи асари муси-қиеро, ки бо уд, клавесин ва арғу-нун ичро мешуд, П. меномиданд. Аввалин П.-ҳо.бадеҳатан ба тарзи озод иҷро карда мешуданд, ки ба этюд монандй доштанд. Аз садаи 18 П. ҳамчун пьесаи мустақил барои соз-ҳои тории клавишдор эҷод карда мешуд, дар ҳамин давра бастакори не-мис И. С. Бах як шакли устувор ва муҷази П.— фугаро офарид. У як силсила П. ва фугаҳо эҷод кард, ки хамаи мояи охангии мажорӣ ва ми-нориро дар бар мегиранд. Чупин силсила хо баъдтар хам пайдо шуданд («24 прелюдия ва фуга»-и Д. Шостакович барои фортепиано). Силсила-хое низ ба вучуд омаданд, ки фақат аз П. таркйб ёфтаанд (дар эҷодиёти Ф. Шопен, А. Н. Скрябин, К. Дебюсси, Д. В. Кабалевский ва диг.).

* Энциклопедияи Советии Тоҷик : [дар 8 ҷ.] / сармуҳаррир  А. С. Сайфуллоев. — Д. : СИЭСТ, 1978—1988.
**Антропозоонозҳо**, **зооантропонозҳо** (юн.-қад. ζῷον — «ҳайвонот, мавҷудоти зинда»; ἄνθρωπος — «одам»; νόσος — «касалӣ») — як гурӯҳ касалиҳои сироятӣ ва паразитии одаму ҳайвон. 

Баъзе олимон антропозоонозҳоро зоонозҳо низ меноманд. Ба антропозоонозҳо брутселлёз, сили ҳайвонот, сӯхтанӣ, кузоз, ҳорӣ, туляремия, манқагӣ, орнитоз, шукуфа, лептоспирозҳо, актиномикоз, қӯтур, трипанозомоз, эхинококкоз, лейшманиоз, трихинеллёз, опис-торхоз, тениидоз, тениаринхоз ва ғайра мансубанд. антропозоонозҳо ба воситаи ҳайвони касал ё солим паҳн мегарданд. Бинобар ин, ба аксар чорводорон ва кормандони корхонаҳое гирифтор мешаванд, ки аз маҳсулоти чорво ашёи хом тайёр мекунанд. Одам ҳангоми нигоҳубин ё куштани чорвои касал, хӯрдани шири хом, гӯшти нағз нопухта, газидани ҳайвони касал ва ғайра метавонад ба антропозоонозҳо гирифтор шавад. Аксар антропозоонозҳо (туляремия, лептос-пироз, тоун, лейшманиоз ва ғайра) манбаи табиӣ дошта, онҳоро ҷонварони ваҳшӣ (заргӯш, юрмон, кӯрмуш, калламуш, муш ва ғайра) ва ҳашароти хунмаку (хомӯшакҳо, кӯрпашша, кайк) канаҳо паҳн мекунанд. Канаҳо на фақат интиқолдиҳандаи ангезандаҳо, балки ҳомили онҳо низ мебошанд.

Барои аз антропозоонозҳо эҳтиёт намудани одамон ин касалиҳоро дар байни ҳайвонот барҳам бояд дод (ваксинатсия намудани ҳайвонот, ба организми ҳайвон гузарондани мояҳои гипериммунӣ, ҷудо нигоҳ доштан ва муолиҷа кардани ҳайвони касал, дошта гирифтани сагҳои дайду ва ғайра). Ҳангоми нигоҳубини ҳайвони касал, тарошидани пашм, реза кардани гӯшт ва ғайра ба қоидаҳои гигиенаи шахсӣ ва умумӣ риоя бояд кард (пӯшидани либосҳои махсус, истифодаи доруҳои гандзудо, пастеризатсия кардани шир ва ғайра).

Нигаред низ
-----------

* Зоонозҳо
* Антропонозҳо
* Сапронозҳо

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Антропозоонозҳо // А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2021, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.
**Гривна** — воҳиди пулии вазн ва ҳисобу китоб дар Руси Қадим. Номи Г. аз гарданбанди тилоию нуқрагин муштақ шуда, баъдан меъёри миқдори муайяни филиззоти гаронбаҳоро ифода мекард, ки аз он воҳиди пулии вазн — Г.-и нуқрагин пайдо шуд. Г.-и нуқрагин муодили миқдори муайяни сиккаҳои якхела буд, ки онҳо аз рӯи теъдодашон дар муомилот истифода шуда, воҳиди ҳисобу китоб Г.-и кун ном дошт. Дар асри 12 Г.-и нуқрагин (тақр. 204 г) аз рӯи арзиш ба чор Г.-и кун (як Г.-и кун тақр. 51 г). баробар буд. Г. ҳамчун воҳиди вазн аз 48 золотник (4,26 г) ва як золотник аз 25 почек (0,17 г) иборат буд. Аз асри 11 то тохтутози муғул дар сарзамини Рус Г.-и киевӣ, баъдан Г.-ҳои Новгород, Чернигов ва Г.-и тоторӣ дар муомилот буданд. Аз асри 13 дар баробари Г. истилоҳи рубл низ истифода мешуд, ки баъдан дар муомилот онро иваз кард.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Гривна // Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.
**Ҷилл Арлин Сент Ҷон** (англ. Jill Arlyn St. John), тав - **Оппенхайм** ( англ. Oppenheim; тав. 19 июли соли 1940, Лос-Анҷелес, Калифорния, ИМА) - ҳунарпешаи амрикоӣ ва сароянда. Бо нақши ҳамчун Тиффани Кейс дар филми бондиана Бриллиантҳо ҳамеша (1971) машҳур аст.

Зиндагинома
-----------

Ҷилл Арлен Сент Ҷон (номи ҳақиқиаш *Оппенхайм*) 19 июли соли 1940 дар Лос-Анҷелес (Калифорния, ИМА) дар оилаи ресторатор Эдвард Оппенхайм ва Бетти Оппенхайм таваллуд шудааст (аввал бо насаби Голдберг; 1913-1988).

Дар соли 1951, Ҷилл насабашро аз Оппенхайм ба Сент-Ҷон иваз кард ва дере нагузашта амалиётро барои кашидани нӯги бинӣ бо исрори модараш барои касб кард.

Ҷилл мактаби касбии Пауэрс ва Мактаби касбии Холивудро хатм кард ва дар як вақт ӯ бо Натали Вуд балетро омӯхт.

Ҳаёти шахсӣ
-----------

Дар солҳои 1957-1958 Ҷилл бо Нил Дубин хонадор шуд.

Дар солҳои 1960-1963, Ҷилл бо Лэнсом Ревентлоу хонадор шуд (1936-1972).

Солҳои 1967-1969 Ҷилл бо мусиқинавоз Ҷеком Ҷонсом хонадор шуд (тав. 1938).

Аз 26 майи соли 1990, Ҷилл бори чаҳорум аст, ки бо ҳунарманд Роберт Вагнер (соли таваллудаш 1930), ки 8 сол пеш аз тӯйашон мулоқот кардааст, издивоҷ кард.

Пайвандҳои берунӣ
-----------------

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️  Гузариш ба унсури Викидода  Тасвир, видео ва садо | 
* TCDb

 |
| Вебгоҳҳои мавзӯъӣ | 
* AllMovie
* AlloCiné
* Česko-Slovenská filmová databáze
* Danish Film Database
* Discogs
* Filmportal
* Бонки Иттилоотии Интернетии Филмҳо
* Кинопоиск
* MusicBrainz
* The Peerage

 |
| Фарҳангҳо ва донишномаҳо | 
* Notable Names Database

 |
| Таборшиносӣ ва некрополистика | 
* WikiTree
* WeRelate

 |
| 

| Дар феҳристҳои китобшинохтӣ |
| --- |
| 
* BNE: XX1278015
* BNF: 14229380z
* GND: 136393616
* GTAA: 157392
* ISNI: 0000 0000 7823 8503
* J9U: 987007317731705171
* LCCN: n86116413
* NKC: pna2008456641
* NLP: A16532168
* NUKAT: n2011144060
* SUDOC: 148341888
* VIAF: 80745182
* WorldCat VIAF: 80745182

 |

 |

Эзоҳ
----

1. ↑  filmportal.de — 2005.
2. ↑  Discogs (ингл.) — 2000.
3. ↑  *Lundy D. R.* The Peerage (ингл.)
**Байтулҷавзо** (ар. بیت الجوزا‎) — ситораи тағйирёбандаи фавқулазими сурх дар бурҷи Ҷаббор (α – Ҷаббор ё α – Сайёд), ки ҷилояш аз 0,2 то 1,2 бузургии ситоравӣ тағйир ёфта, 0,7m-ро ташкил медиҳад. Массааш 17 массаи Офтоб (М.), радиусаш 800 радиуси Офтоб (R.), синнаш 6 млн сол, ҳарор. 3600 К, равшаниаш 40000–100000 равшании Офтоб (L.), масофа аз Замин то Байтулҷавзо тақр. 650 с. р. (200 пк) аст. Бо номҳои арабии «Ад-дурри» («дурахшон»), «Ал-манкиб» («китф»), «Ал-яду-л-юмна» («дасти рост») ва «Шэн Су Си» (хитойӣ), «Ардра», «Накшатра» (ҳиндӣ), «Баху» (санскрит), «Башн» (форсии қадим) ва ғ. ёд мешавад. Нисбат ба пайдоши номи Байтулҷавзо ихтилоф ҳаст. Дар ситорашиносии асримиёнагӣ баъзан, иштибоҳан, номи бурҷи Ҷабборро бо Ҷавзо махлут мекарданд. Мувофиқи ривояти маъмул, Байтулҷавзо шакли вайроншудаи «яду-л-Ҷавзо» («дасти Ҷавзо») ё «ибту-л-Ҷавзо» («бағали Ҷавзо»)-ст. Дар Аврупои асримиёнагӣ тарҷумонҳо ҳарфи «йо»-ро (ду нуқта дорад) аз «бо» (як нуқта дорад) фарқ накарда, номи ситораро Байтулҷавзо (Bedalgeuze) навиштаанд, ки номи нодуруст аз ҳамон ҷой паҳн мешавад. Дар атласи бурҷҳо ситора дар тарафи дасти рости бурҷи Ҷаббор ҷойгир шудааст, ки дурустии номи «яду-л-Ҷавзо»-ро тасдиқ мекунад.

Байтулҷавзо яке аз аввалин ситораҳоест, ки қутри кунҷии аз Замин наоёнаш бо интерферометр андозагирӣ шудааст. Аз рӯйи андозакуниҳои А. Майкелсон ва Ф. Пиз (13 дек. 1920), қутри кунҷии Байтулҷавзо 0,047"-ро ташкил медиҳад. Дертар маълум гардид, ки қутри намоёни Байтулҷавзо тағйирёбанда буда, онро дақиқ муайян кардан ғайриимкон аст, чунки шиддати тобиш ва ранги он ҳангоми аз марказаш дур шудан мунтазам кам мешавад. Байтулҷавзо якумин ситораест, ки дар қурси он доғҳоро муайян кардаанд. Соли 1980 бостоншиносони хитойӣ зиҷҳои ба садаи I то м. мутааллиқро пайдо намуданд, ки дар онҳо ранги Байтулҷавзо сафед ё зард нишон дода шудааст. Батлимуси Қалузӣ дар соли 150 менависад, ки ранги ситора сурх аст. Олимон ба хулосае омадаанд, ки ивазшавии ранги ситора натиҷаи сарфи ҳидрогени ҳаста аст ё Байтулҷавзо пардаи чангу газии худро партофтааст.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* Байтулҷавзо / М. Холов // Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.
**Байъона** — маблағи пулие, ки як тараф, мувофиқи маблағи дар шартнома пешбинигардида, ки бояд пардохта шавад, барои исботи бастани шартнома ва таъмини иҷрои он, ба ҳисоби тарафи дигар мегузаронад. 

Ҳоло чунин навъи таъмини иҷрои уҳдадорӣ васеъ истифода мешавад. Агар пештар танҳо дар байни шаҳрвандон татбиқ карда шавад, ҳоло на танҳо дар муносибати байни шаҳрвандон, балки дар муносибатҳое, ки шахсони ҳуқуқӣ ширкат менамоянд, татбиқ карда мешавад ва дар муносибатҳои соҳибкорӣ васеъ истифода мегардад. Байъона асосан маблағи пулӣ бошад ҳам, маҳдудияте нест, ки дар шакли дигар арзишҳои молумулкӣ ҳам амалӣ гардонида шавад. Додани байъона ва миқдори маблағи он дар созишномаи байни тарафҳо муқаррар карда мешавад. Тасвиби созишнома доир ба байъона, сарфи назар аз маблағи он, танҳо дар шакли хаттӣ сурат мегирад. Супурдани байъона собит мекунад, ки байни тарафҳо созишнома вуҷуд дорад. Супурдану гирифтани байъона маънои қисман иҷро намудани муқаррароти уҳдадориро дорад. Супурдану гирифтани байъона бевосита исботи шартномаи мавҷуда аст.

Ҳамчунин нигаред
----------------

* Пешпардохт

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* Байъона // Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.
**Капранов Владимир Александрович** (2 декабри 1927, шаҳри Прикумск, кишвари Ставропол) — луғатшинос, доктори илмҳои филологӣ (1974), яке аз муаллифони фаъоли СИЭСТ.

Зиндагинома
-----------

Хатмкардаи факултаи шарқшиносии Университети давлатии Ленинград (1953). Ходими илмӣ (1953–62), мудири шуъбаи лексикография (1962–86), сарходими илмии ИЗА ба номи Рӯдакии АИ ҶШС Тоҷикистон (1987–90). Муаллифи беш аз 50 китобу мақолаи илмӣ оид ба таърихи лексикология, забони осори классикони адабиёти форс-тоҷик – Рӯдакӣ, Умари Хайём, Ҳофизи Шерозӣ, ҳамчунин яке аз муаллифони китоби дарсии «Забони адабии ҳозираи тоҷик» (барои мактабҳои олӣ) ва яке аз мураттибону муҳаррирони «Фарҳанги забони тоҷикӣ» мебошад. Зиёда аз 100 мақолаи марбут ба забон дар 8 ҷилди «Энциклопедияи Советии Тоҷик» ба қалами ӯ тааллуқ дорад.

Осор
----

* «Луғати фурс» Асадии Туси и его место в истории таджикской лексикографии. Д. 1964;
* Фарсиязычная (таджикско-персидская) лексикография в Индии XVI–XIX вв. Д. 1973;
* Лексическая контаминация в таджикском языке. Д. 1979.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] / сармуҳаррир  А. Қурбонов. — Д. : СИЭМТ, 2011—2020.
**Каримҷон Бобоҷонович Ҳусейнов** (тав.02.05.1949, шаҳри Конибодом – ваф.14.06.2015, Душанбе) — доктори илмҳои химия (2004), профессор (2004).

Зиндагинома
-----------

Каримҷон Ҳусейнов cоли 1972 факултаи химияи Донишгоҳи давлатии Тоҷикистон ба номи В.И. Ленинро ба итмом расонда, дар аспирантураи Университети давлатии Воронеж хондааст. Солҳои 1976-1982 ходими илмӣ ва ходими калони илмии Институти илмӣ-таҳқиқотии эпидемиология ва гигиена, 1982-1987 муаллими кафедраи биофизикаи Донишгоҳи давлатии тиббии Тоҷикистон ба номи Абӯалӣ Ибни Сино, 1987-1997 декани факултаи тиҷорати Донишгоҳи давлатии тиҷорати Тоҷикистон, 1997-2001 ноиби ректор оид ба таълими ҳамин боргоҳи илм буд. Аз соли 2001 дар Коллеҷи Донишкадаи молия ва иқтисоди Тоҷикистон хидмат ба ҷой оварда, дар Донишгоҳи техникии Тоҷикистон ба номи Муҳаммад Осимӣ‎ дарс додааст.
Бобати нақши мутафаккирони асримиёнагии Шарқ дар рушди илмҳои табиатшиносӣ таҳқиқот анҷом дода, қариб дусад таълифот ба табъ расондааст. Дар бисёр симпозиуму конфаронси байналмилалӣ илми тоҷикро муаррифӣ кардааст.

Осор
----

* Химия мономеров. Учебное пособие. – Х. 1998.(соавтор);
* Истоки химических знаний в средневековом Востоке. – Д. 2003.(соавтор).

Ҷоизаҳо
-------

* ордени «Шараф»

Эзоҳ
----

1. ↑  Арбобони илми тоҷик (асри ХХ-аввали асри ХХI) / Муаллиф-мураттиб Ёрмуҳаммади Сучонӣ. – Душанбе, 2017. – 728 с.
**Карл Фридрих Гелднер** (олмонӣ: *Karl Friedrich Geldner*; 17 декабри 1852, Залфилди Туринген — 5 феврали 1929, Марбург) — забоншинос, шарқшиноси олмонӣ, коршиноси забоншиносии муқоисавии ҳиндуаврупоӣ ва диншиносӣ.

Зиндагинома
-----------

Дар Донишгоҳи Лейпсиг забонҳои санскрит ва авестоиро омӯхт. Дар Донишгоҳи Тубинген соли 1875 соҳиби дараҷаи доктор ва профессор гардид. Аз Тубинген ба Копенҳаген сафар карда, ба омӯзиши дастхатҳои Авесто машғул шуд. Асари нахустини Карл Фридрих Гелднер «Оид ба вазни шеърии Авестои нав» («Über die metric des Jüngeren Avesta») мебошад, ки соли 1877 дар Тубинген ба табъ расид. Баъдан мақолаҳову рисолаҳои дигараш оид ба Авесто «Баррасиҳо дар бораи Авесто» «Studien zum Avesta», Лондон — Штрассбург, 1882 ва яштҳо (тарҷумаи се яшт ва тафсири онҳо. Аз ҷумлаи корҳои Карл Фридрих Гелднер дар бораи Авесто мақолаи ӯ дар бораи ин асар дар «Асосҳои филологияи эронӣ» («Grundriss der Iranischen Philologie II Band». Штрассбург, 1896—1904, сафҳаҳои 1-53) ва таҳияи матни интиқодии Авесто (Avesta die heiligen Bücher der Parsen… III Bande. Штуттгарт, 1886—1895) мебошад. Бояд гуфт, ки ин корҳои Карл Фридрих Гелднер имрӯз ҳам (оғози садаи 21) аҳаммияти худро гум накардаанд ва мавриди истифодаи пажӯҳишгарон қарор доранд.

Карл Фридрих Гелднер яке аз нахустин пажӯҳишгарон аст, ки пиромуни пораҳои манзум дар Авесто ва ба вазни ҳиҷоии 8, 10, 12- ҳиҷоӣ суруда шудани онҳо андешаҳо иброз доштааст.

Самти дигари пажӯҳиши Карл Фридрих Гелднер ҳиндшиносӣ, омӯзиши осори санскрит, махсусан Ригведа мебошад. Дар оғоз вай баргузидаҳоро аз ин асар дар тарҷума ба олмонӣ ва тафсир ба табъ расонд. Тарҷума ба олмонӣ ва шарҳи комили «Ригведа», ки Карл Фридрих Гелднер анҷом дод, соли 1951 чоп шуд.

Эзоҳ
----

1. 1 2   — 2016.
2. 1 2  Энциклопедия Брокгауз (нем.) / Hrsg.: Bibliographisches Institut & F. A. Brockhaus, Wissen Media Verlag
3. 1 2 3 4   (ингл.)

Адабиёт
-------

* Shlerath, Bemfried. Geldner Karl Friedrich. Encycjopaedia Jranica. 10.4, Costa Mesa Mazda, 2001;
* نصرالله نیکبین. فرهنگ جامع خاورشناسان و مسافران به مشرق زمین. جلد دوم، تهران،، 1380 ش.ر

Сарчашма
--------

* Гелднер Карл Фридрих / М. Диловаров // Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️  Гузариш ба унсури Викидода  Фарҳангҳо ва донишномаҳо | 
* Большая датская
* Большая норвежская
* Большая советская (1 изд.)
* Иронико

 |
| 

| Дар феҳристҳои китобшинохтӣ |
| --- |
| 
* BIBSYS: 90523138
* BNF: 12814050j
* CiNii: DA02446521
* CONOR: 61424739
* GND: 116522550
* ISNI: 0000 0001 0912 5617
* J9U: 987007300511905171
* LCCN: n87113334
* NKC: mub2014823262
* NLG: 137730
* NLP: A27927611
* NTA: 069314659
* NUKAT: n99054111
* PTBNP: 177092
* SUDOC: 075157586
* VcBA: 495/124984
* VIAF: 69057605
* WorldCat VIAF: 69057605

 |

 |
**Гармиғунҷоиш** — миқдори гармие, ки ҷисм ҳангоми ба 1 дараҷа боло рафтани ҳарорат фурӯ мебарад; дақиқтараш гармиғунҷоиш бузургиест (С), ки ба нисбати миқдори гармии ба ҷисм (система) додашаванда (ҳангоми беҳад кам тағйир ёфтани вазъи он) dQ ва тағйирёбии ҳарорати ҳамин ҷисм dT баробар мебошад: С = dQ/dT.

Воҳиди гармиғунҷоиш дар Системаи байналмилалии воҳидҳо (СИ) Ҷ/К аст. Гармиғунҷоиши як воҳиди массаи модда гармиғунҷоиши хос ва гармиғунҷоиш-и як моли он гармиғунҷоиш-и молярӣ ном дорад. гармиғунҷоиш-и хосро аз рӯи гармии фурӯбурдаи ҷисм ва афзоиши ҳарорати он ҳисоб мекунанд: С = dQ/mdT (m – массаи модда). Дар Системаи байналмилалии воҳидҳо гармиғунҷоиши хосро бо Ҷ/кг К) ва гармиғунҷоиши моляриро бо Ҷ/мол К чен мекунанд. Миқдори гармие, ки ҷисм ҳангоми тағйир ёфтани ҳолати он фурӯ мебарад, ҳам ба ҳолатҳои ибтидоӣ ва ниҳоии он (аз ҷумла, ба ҳарорати ин ҳолатҳо) ва ҳам ба усуле вобаста аст, ки ба тавассути он раванди гузариши байни онҳо амалӣ гардида буд. Аз ин рӯ, гармиғунҷоиш-и ҷисм ба тарзи гармкунии он низ вобаста аст. Вобаста ба он ки дар раванди гармкунӣ ҳаҷм ё фишори ҷисм доимӣ нигоҳ дошта мешавад, мутаносибан гармиғунҷоиш-и ҷисм дар фишори доимӣ (Ср) ва дар ҳаҷми доимӣ (Сv) мавҷуд аст. Ҳангоми дар фишори доимӣ гарм кардани ҷисм як қисми гармӣ барои иҷрои кор (васеъшавии ҷисм), вале дар вақти доимӣ будани ҳаҷм тамоми гармӣ фақат барои афзоиши энергияи дохилӣ сарф мешавад; аз ин сабаб Ср ҳама вақт аз Сv зиёд аст. Барои газҳо (чунон тунукшудае, ки онҳоро гази идеалӣ ҳам ҳисобидан мумкин аст) фарқи гармиғунҷоишҳои молярӣ Ср – Сv = R (R = 8,314 Ҷ/ мол, К (собитаи универсиалии газ) аст. Дар ҷисмҳои моеъ ва сахт фарқи байни Ср ва Сv нисбатан кам аст. гармиғунҷоиш-и моляриро дар омори классикӣ аз рӯи энергияи дохилӣ U = ikNА Т/2 (i – адади дараҷаҳои озодӣ, k – собитаи Болсман, NА – адади Авогадро ва Т – ҳарорати мутлақ) ҳисоб мекунанд, яъне: Cv = U/T = ik NA/2; мас. гармиғунҷоиши гази идеалии якатома (i=3) Cv = 12,5 Ҷ/мол. К, дуатома (i=5) Cv = 20,8 Ҷ/мол. К ва ғ. мебошад.

Ҳаракати ҳароратии атомҳо дар ҷисмҳои сахт аз лаппиши атомҳои панҷараи кристаллӣ иборат аст. Ҳар як атом се дараҷаи озодии лаппиш дорад ва аз ин рӯ, гармиғунҷоиш-и молярии ҷисми сахт бояд ба 3n R баробар бошад (n – адади атомҳо дар молекула). гармиғунҷоиш-и ҷисмҳои сахт дар ҳароратҳои баланд то ба 25,41 Ҷ/мол. К мерасад (нигар Қонуни Дюлонг ва Пти). гармиғунҷоиш-и ҷисмҳои сахт ҳангоми паст шудани ҳарорат кам мешавад, ки инро назарияи квантӣ шарҳ медиҳад. Назарияи квантии гармиғунҷоиш-ро А. Эйнштейн (1907) ва П. Дебай (1912) инкишоф доданд, ки он ба квантонии ҳаракати лапишноки атомҳо дар кристалл асос ёфтааст. Барои ҳар як модда ҳарорати Дебай Q мавҷуд аст, ки аз рӯи он ҳарорати баланд ва пастро муайян мекунанд.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Кикоин. И.К. Кикоин. А.К. Молекулярная физика, М.1963.

Сарчашма
--------

* Гармиғунҷоиш // Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.
**Гармидиҳии буғӣ** — шакли гармидиҳии мутамарказ, ки дар он буғ ҳамчун ноқили гармӣ истифода мегардад.

Буғ ба шабакаи гармидиҳӣ аз шабакаи таъмини гармӣ ё аз деги буғӣ, ки дар дохили бинои гармшаванда ё дар беруни он ҷойгир шудааст, интиқол меёбад. Вобаста ба фишори ибтидоии буғ гармидиҳии буғӣ вакуумию буғии фишораш нисбатан паст (аз 100 кН/м2 ё 1 кгқ/см2), фишораш паст (аз 100 то 170 кН/м2) ва фишораш баланд (аз 170 то 600 кН/м2) мешаванд. Дар шабакаи гармидиҳии буғӣ радиаторҳои гармидеҳ, конвекторҳо, қубурҳои рӯядор (қирадор) ва ҳамвор ҳамчун асбобҳои гармидиҳанда хидмат мерасонанд. Дар гармидиҳии буғӣ хусусияти бо буғ интиқол додани гармӣ истифода мегардад; конденсат (об)-и дар ин маврид ҳосилшуда тавассути интиқолдиҳанда ба деги буғӣ ё ба шабакаи мутамаркази таъмини гармӣ бармегардад. Вобаста ба ҷойгиршавии буғбарҳо нисбат ба таҷҳизоти гармидиҳанда ва тарзи пайвандшавии онҳо гармидиҳии буғӣ-и дуқубурдор ва якқубурдор мавҷуд аст. Камбудии асосии гармидиҳии буғӣ аз он иборат аст, ки асбобҳои гармидиҳанда хеле гарм шуда, танзими ҳарорати бино номумкин мегардад ва ҳангоми бо буғ пур шудан таҷҳизоти гармидиҳанда садо мебарорад. Ин тарзи гармидиҳӣ барои гарм кардани биноҳои иқоматӣ, муассисаҳои томактабиву таълимӣ, биноҳои маъмурӣ ва ғ. аз солҳои 30–40 садаи XX истифода намешавад. гармидиҳии буғӣ-ро дар биноҳои саноатӣ, ки равандҳои технологиашон ба истифодаи буғ вобаста буда, ба буғи истифодашуда эҳтиёҷ доранд, истифода бурдан мумкин аст.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* Гармидиҳии буғӣ // Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.
**Гармо**, **гармӣ**, **миқдори гармо** — миқдори энергияе, ки система (ҷисм) ҳангоми гармотабодул (дар вақти тағйирнопазир будани бузургиҳо ё параметрҳои берунии система – ҳаҷм ва ғайра) медиҳад ё фурӯ мебарад.

Ба мисли кор миқдори гармо низ меъёри тағйирёбии энергияи дохилии система (U) мебошад. Ҳангоми мубодилаи гармӣ дар натиҷаи таъсири мутақобилаи мустақими (бархӯрди) молекулаҳои система бо молекулаҳои ҷисмҳои атроф энергияи дохилии ҷисм тағйир меёбад. Бар хилофи U – функсияи якқимматаи бузургиҳои ҳолат, миқдори гармо, ки яке аз ҷузъҳои тағйирёбии комили U дар раванди физикӣ мебошад, дар шакли фарқи байни қиматҳои функсияҳои бузургиҳои ҳолат ифода карда намешавад. Пас, миқдори камтарини гармо (ки ба тағйирёбии содатарини ҳолати ҷисм мувофиқ аст) дар мавриди умумӣ дифференсиали функсияи бузургиҳои ҳолат буда наметавонад. Миқдори гармои ба ҷисм интиқолшаванда Q ба монанди кор А ба он вобаста аст, ки ба кадом усул система аз ҳолати ибтидоӣ ба ҳолати ниҳоӣ мегузарад. Дар равандҳои баргарданда, мувофиқи ибтидои дуюми термодинамика, миқдори камтарини гармо δQ = TdS аст, ки ин ҷо T – ҳарорати мутлақи система, dS – тағйирёбии энтропияи он мебошанд. Ҳамин тариқ, интиқоли гармо ба система ва интиқоли миқдори муайяни энтропия ба система бо ҳам муодил мебошанд. Ихроҷи гармо аз система бо камшавии энтропия баробарвазн аст. Дар мавриди умумии равандҳои барнагарданда δQ < TdS мебошад.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* Гармо // Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.
**Гармидиҳии динамикӣ** — шабакаи гармидиҳӣ, ки аз кӯра, ҷузъҳои (унсурҳои) гармкунанда ва дастгоҳи сардкунанда (яхдон) иборат аст.

Гармидиҳии динамикӣ имкон медиҳад, ки ба ҳаво бештар гармӣ интиқол ёбад, зеро ба он гармии муҳити атроф низ мегузарад. Ҳангоми гармидиҳии динамикӣ як қисми гармӣ, ки дар кӯра ҳосил мешавад, ба бинои гармшаванда интиқол ёфта, қисми боқимондаи он ба коре, ки мошини гармоӣ (муҳаррик) иҷро мекунад, сарф мегардад. Дар муҳаррик кӯра чун гармкунанда ва бинои гармшаванда чун яхдон амал мекунанд. Коре, ки муҳаррик иҷро мекунад, барои амал намудани мошини сардкунанда (насоси гармоӣ), ки дар байни муҳити атроф ва бино ҷойгир аст, истифода мегардад. Дар ин ҳолат мошини сардкунанда гармиро аз муҳити атроф гирифта, ба бино медиҳад. Бо ин роҳ бино ҳам аз кӯра ва ҳам аз муҳити сарди атроф гармӣ мегирад. Дар ин вақт миқдори умумии гармӣ аз миқдори гармие, ки ҳангоми гармидиҳии муқаррарӣ ба бино интиқол меёбад, зиёд аст. Шабакаи гармидиҳии динамикӣ дар асоси кори мошини абсорбсионии сардкунанда, ки сохти шабакаро хеле сода мегардонад, амал мекунад.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* Гармидиҳии динамикӣ / С. Тағоев // Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.
**Гармидиҳӣ** — бо роҳи сунъӣ гарм кардани дохили бино ва дар сатҳи муътадил (18-22°С) нигоҳ доштани ҳарорат, ки бояд ба талаботи беҳдошти аҳолӣ ва равандҳои технологӣ ҷавобгӯ бошад.

  

Шабакаи гармидиҳӣ бояд он миқдори гармиро диҳад, ки тавассути деворҳо талаф шудани онро ҷуброн карда тавонад. Генератори гармӣ, асбобҳои гармкунанда ва унсурҳои интиқоли гармӣ ҷузъҳои асосии сохтори шабакаи гармидиҳӣ мебошанд. Шабакаи гармидиҳӣ мувофиқи манбаи гармӣ газӣ, геотермалӣ, мазутӣ, ангиштӣ, офтобӣ, электрӣ ва ғ. вобаста ба навъи ноқили гармӣ обӣ (маҳлулӣ), ҳавоӣ, буғӣ, маҷмӯӣ, мувофиқи шакли асбобҳои истифодабаранда шуоӣ, конвективию шуоӣ, конвективӣ ва вобаста ба гардиши ноқили гармӣ (унсури гармигузаронанда) табиӣ ва сунъӣ (техникӣ, бо истифодаи насосҳо) мешавад. Шабакаи маҳаллӣ ва марказии гармидиҳӣ мавҷуд аст. Дар шабакаи маҳаллӣ ҳамаи ҷузъҳои сохтории гармидиҳӣ-ро дар як таҷҳизот муттаҳид сохта, бевосита дар бинои гармшаванда ҷойгир мекунанд. Дар ин шабака бухор, газ, қувваи электр истифода мешавад. Ҳангоми гармидиҳӣ-и марказӣ на фақат як хона ё бино, балки тамоми шаҳрро аз як генератори умумӣ гарм кардан имкон дорад. Барои биноҳои иқоматӣ бештар гармидиҳӣ-и обӣ ва барои биноҳои саноатӣ гармидиҳӣ-и буғӣ истифода мегардад.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* Гармидиҳӣ / Ҳ. Саъдуллоев // Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.
**Гармиивазшавӣ дар баҳр** — мубодилаи гармии байни сатҳи баҳру атмосфера (Гармиивазшавӣи беруна) ва байни сатҳу қабатҳои поёнии баҳр, инчунин байни минтақаҳои алоҳидаи баҳрҳо ва уқёнусҳо (Гармиивазшавии дохилӣ).

Гармиивазшавии радиатсионӣ, турбулентию конвективӣ, равандҳои бухоршавӣ ва конденсатсияи буғҳои об дар ҳавои атмосфераи баҳр ба гармиивазшавии беруна саҳми худро мегузоранд. Гармиивазшавии дохилӣ дар баҳр дар натиҷаи омехташавии турбулентӣ ва конвективӣ ва ҷараёнҳои арзию тӯлӣ ба вуҷуд меояд. Дар мавсими тирамоҳу зимистон сардшавии сатҳи баҳр, асосан, аз поин ба боло, дар давраи гармшавии баҳору тобистон аз боло ба поин равона мешавад. Ба гармшавии уфуқии байни минтақаҳои гуногуни баҳр ҷараёнҳои уфуқӣ таъсири асосӣ мерасонанд.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* Гармиивазшавӣ / М. Азимова // Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.
**Берлиоз Гектор** (1803-1869) — композитори барҷастаи фаронсавӣ, дирижёр, нависандаи соҳаи мусиқӣ. Узви Институти Фаронса (1856).

Эҷодиёт
-------

Берлиоз Гектор Консерваторияи Парижро аз синфи композитсия Ж.Ф. Лесюэр хатм намудааст. Асари нахустини ӯ – Симфонияи фантастикӣ («Лавҳае аз ҳаёти артист») – Берлиозро ба қатори композиторони барҷастаи Фаронса ба ҷои якум монд, ҳамчунин дар оянда чун офарандаи жанри нав – мусиқии симфонии барномавӣ эътироф шуд. Сужети асарҳояшро Берлиоз асосан аз адабиёти асарҳои нависандагони бузург: Байрон (увертюраи «Корсар», симфонияи «Гаролд дар Италия»), Шекспир (увертюра «Корол Лир», операи комедиявӣ «Беатриче ва Бенедикт», симфонияи драматикии «Ромео ва Юлия»), Ҳёте (қиссаи драмавии «Таънаомезии Фауст») ва ғ. Берлиоз такмили таъсирноки «Марселеза»-ро барои хори калон ва оркестр иҷро кард. Ба хотираи қурбониҳои инқилоби Фаронсаи с. 1848 Берлиоз Симфонияи мотамӣ-музуфариятиро бахшид ва ғ. Композитор-навовар ба шаклҳои мусиқӣ навоварӣ даровард, худро ҳамчун нобиғаи оркестровка нишон дод. Берлиоз дирижёри мумтоз ва нависандаи мусиқӣ буд. Ӯ дар Фаронса ва дигар мамлакатҳо консетрҳои зиёд дода, ба Россия низ сафарҳои ҳунарӣ доир намудааст (1847 ва 1867-68). Берлиоз рисолаи бузург барои инструментовка ва мақолаҳои зиёде дар хусуси мусиқӣ ва мусиқичиён навиштааст.

Эзоҳ
----

1. 1 2   — 1808.
2. ↑  Обидпур Ҷ. Луғатномаи тафсирии мусиқӣ / зери назари Б.Қобилова. – Душанбе: Аржанг, 2019. – С.64-65. – 480 с. ISBN 978-999-47-43-90-2(тоҷ.)

**Lua error in Модул:External\_links at line 153: attempt to call field 'getWikidataRefHtml' (a nil value).**
**Александр Акакиевич Гваҳария** (30 июли 1929, Тифлис – 22 марти 2010, ҳамон ҷо) — эроншинос ва картвелологи гурҷӣ. Д. и. филология (1970), профессор (1973).

Зиндагинома
-----------

Хатмкардаи факултаи шарқшиносии Донишгоҳи Тифлис (1952). Дар Донишгоҳи Тифлис, пажӯҳишгоҳҳои таърихи адабиёти гурҷӣ ва шарқшиносии АИ Гурҷистон кор мекард. Самтҳои асосии фаъолияти илмиву эҷодии Александр Акакиевич Гваҳария равобити адабии Гурҷистону Эрон, Тоҷикистон (адабиёти гузашта ва муосир), осори адабиёти форс-тоҷик ва нусхаҳо (тарҷумаҳо)-и гурҷии онҳо, омӯзиш ва ба чоп омода намудани матни баъзе асарҳои адабиёти форс-тоҷик, таҳқиқи достонҳои омиёнаи адабиёти форс-тоҷик ва ғ. буд. Мақолаҳову рисолаҳо ва пажӯҳишҳои нахустини Александр Акакиевич Гваҳария оид ба Рӯдакӣ («Поэтикаи Рӯдакӣ», 1958; «Рӯдакӣ дар мукотиботи Ю. Н. Марр ва К. И. Чайкин», ба забони русӣ, дар китоби «Рудаки и его эпоха», Сталинабад, 1958), рисолаи «Фирдавсӣ» (1963), «Манбаъҳои форсии нусхаи гурҷии «Юсуф ва Зулайхо» (1958) ва ғ. мебошанд. Александр Акакиевич Гваҳария ба тарҷумаи гурҷии «Вис ва Ромин»-и Фахруддини Гургонӣ – «Висрамиани» таваҷҷуҳи хосса дошт. Вай ин ду асарро омӯхт, ба ҳам муқоиса кард ва соли 1970 ҳамроҳи шарқшинос Магали Тодуа дар Теҳрон матнҳои интиқодии «Вис ва Ромин»-и Фахруддини Гургонӣ ва «Висрамиани»-ро бо муқаддимаву тавзеҳот ба табъ расонд. Солҳои 1999–2001 Александр Акакиевич Гваҳария дар бораи матнҳои форсӣ ва гурҷии ин асар дар нашрияи АИ Гурҷистон мақолаҳо навишт. Достонҳои адабиёти омиёнаи форс-тоҷик «Бахтёрнома», «Қаҳрамоннома» ва нусхаҳои гурҷии онҳоро муқоиса ва таҳқиқ кардааст (китоби «Аз таърихи насри мардумии форсӣ», 1973; ба забони гурҷӣ). Ба қалами Александр Акакиевич Гваҳария китоби «Сарчашмаи робитаҳои адабии гурҷиву форсӣ» (ҷ. 1–1995, ҷ. 2–2001) ва ғ. тааллуқ доранд.

Александр Акакиевич Гваҳария дар омӯзиши «Палангинапӯш»-и Ш. Руставели саҳм гузоштааст. Ҳамроҳи завҷаи шарқшинос Ю. Марр – Софя Марр матни мукотибаи Ю. Марр ва К. И. Чайкинро дар ду ҷилд ба табъ расонд (1966, 1976).

Александр Акакиевич Гваҳария бо доираҳои илмии Тоҷикистон, донишмандони соҳаи адабиёти тоҷик робита дошт. Дар Донишгоҳи Тифлис ӯ дар қатори дигар фанҳо аз фолклори тоҷик дарс медод. «Афсонаҳои тоҷикӣ»-ро ба гурҷӣ тарҷума кардааст (нашр – 1972). Дар ҷашни 100-солагии С. Айнӣ иштирок карда, оид ба равобити адабии гурҷиву тоҷикӣ суханронӣ намуд.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Милибанд С. Д. Востоковеды России. М. 2008.

Сарчашма
--------

* Гваҳария Александр Акакиевич // Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.
**Абуҷаъфари Хозин Муҳаммад ибни Ҳусайни Соғонии Хуросонӣ** (форсӣ: ابوجعفر خازن خراسانی‎; 930—971) — файласуф, риёзидон ва мунаҷҷими форс-тоҷик.

Зиндагинома
-----------

Абуҷаъфари Хозин дар Соғон — қарияе аз ҳаволии Марв ба дунё омадааст. Соли 959 дар расадхонае, ки Абулфазли Ҳиравӣ дар Рай бино карда буд, фаъолият дошт.

Осор
----

Аз Абуҷаъфари Хозин осори зерин боқӣ мондааст: «Рисолатун фӣ иншо-ил-мусалласот-ил-қоимат-из-завоё-ил-мантиқ-ил-азлоъ», «Ислоҳу китоб-ил-махрубот», «Ал-бурҳон ало аш-шакл-ис-собеъи мин китоби Бани Мусо», «Тафсиру садр-ил-мақолат-ил-ошира мин китоби Уқлидус», «Фӣ истихроҷи хаттайни байна хаттайни мутаволиятайна мутаносибатайни мин-тариқ-ил-ҳандасат-ис-собитати» Абурайҳони Берунӣ дар «Осор-ул-боқия» ва Насируддини Тусӣ дар «Шакл-ул-қитъа» аз асарҳои нуҷумии Абуҷаъфари Хозин сухан рондаанд. Хайём дар «Ал-ҷабр ва-ал-муқобала» қайд мекунад, ки Абуҷаъфари Хозин бори аввал муодилаҳои кубии навъи x3+a  cx2-ро бо ёрии буришҳои махрутӣ ҳал намудааст. Инчунин «Китоб зиҷ-ис-сафоиҳ» («Китоби зиҷи сатҳҳо»), «Китоб-ул-масоил-ил-ададийя» («Китоби масъалаҳои ҳисоб») ном осори Абуҷаъфари Хозин дар таърихи илм маълуманд.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* Абуҷаъфари Хозин // А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2021, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.
**Абуҳошими Куфӣ** (? – 763, Басра) — яке аз шайхони тасаввуф (асри 8).

Зиндагинома
-----------

Аслан аз Куфа дар Сурия зиндагӣ кардааст. Бино ба маълумоти «Нафаҳот-ул-унс»-и Ҷомӣ Абуҳошими Куфӣ аввалин касест, ки ӯро «суфӣ» хонданд ва бори аввал дар Рамлуи Сурия барои аҳли тариқат хонақоҳ барпо кардааст. Мувофиқи маълумоти сарчашмаҳо Абуҳошими Куфӣ дар зӯҳд мақоми махсус дошта, ангуштнамои суфиёни замонаш будааст. Баъзеҳо ӯро бунёдгузори мактаби тасаввуф пиндоштаанд. Муаррихи тасаввуф Суфиёни Саврӣ зимни баёни афкори ирфонӣ таъкид намудааст, ки мазмуну моҳияти тасаввуфро аз афкори Абуҳошими Куфӣ фаҳмидааст. Мутаассифона, дар сарчашмаҳо ғайр аз маълумоти пароканда аз осори ӯ чизи дигаре боқӣ намондааст ва афкори ирфонии ӯ ҳанӯз мавриди таҳқиқ қарор нагирифтааст.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------
**Муллоҷонов Владимир Саидович** (тав. 23. 12. 1949, ш. Душанбе – ваф. 12. 11. 2004, ш. Душанбе), педагог, номзади илмҳои педагогӣ (1990), дотсент (1993).

Зиндагинома
-----------

Соли 1975 факултети таърихи Донишгоҳи давлатии Тоҷикистон ба номи В. И. Ленинро хатм кардааст. Солҳои 1975–1976 муаллими мактаби миёнаи № 65 ш. Душанбе, 1976–1977 директор ва муаллими мактаби миёнаи № 29 ш. Душанбе, 1977–1979 директори Қасри пионерони Тоҷикистон, 1979–1982 аспиранти кафедраи педагогикаи Донишкадаи давлатии омӯзгории ш. Душанбе ба номи Т. Г. Шевченко, 1982–1996 муаллими калон ва дотсенти кафедраи комсомоливу пионерӣ ва педагогикаи умумии Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи Садриддин Айнӣ буд. Солҳои 1996–2004 ҳамчун директори мактаби миёнаи № 14 ш. Душанбе кор кардааст. Дар давоми фаъолияти 14 солаи омӯзгориаш дар донишгоҳи омӯзгорӣ дар тарбияи ҳазорҳо нафар мутахассисон саҳми арзандаи худро гузоштааст. Муаллифи мақолаҳои зиёди илмию оммавӣ буд, ки дар нашрияҳои мухталифи ҷумҳурӣ чоп шудаанд. Бо нишони сарисинагии «Аълочии маорифи Тоҷикистон» қадр карда шудааст.

Пайвандҳо
---------

* Энсиклопедияи Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи С. Айнӣ
*

Эзоҳ
----

Пайвандҳо
---------

* Энсиклопедияи Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи С. Айнӣ
*

Манобеъ
-------