recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Уновони «Қаҳрамони Ӯзбекистон»** (ӯзбакӣ: Ўзбекистон қаҳрамони, Oʻzbekiston qahramoni) — ҷоизаи олии давлатии Ӯзбекистон.

Ин дараҷаи олии фарқият аст ва ба шаҳрвандони Ҷумҳурии Ӯзбекистон барои хидматҳо дар назди давлат ва мардуме, ки бо иҷрои як кори қаҳрамонӣ алоқаманданд, дода мешавад.  Дар ҳолатҳои истисноӣ, унвони «Қаҳрамони Ӯзбекистон» метавонад ба шахсоне дода шавад, ки шаҳрвандони Ҷумҳурии Ӯзбекистон нестанд.

Унвони «Қаҳрамони Ӯзбекистон» аз ҷониби Президенти Ҷумҳурии Ӯзбекистон дода мешавад. Фармон дар бораи додани унвон дар матбуот ва дигар васоити ахбори омма нашр карда мешавад.  Ба шахсе, ки бо унвони «Қаҳрамони Ӯзбекистон» сарфароз шудааст, медали «Олтин Юлдуз» ва ҳуҷҷати дахлдори сарфарозшавӣ бо унвон тақдим карда мешавад.

Қонун дар бораи таъсиси унвони ва таъсиси медали «Олтин Юлдуз» бо Қарори Қувваҳои Мусаллаҳи Ҷумҳурии Ӯзбекистон аз 05.05.1994 (№ 1039-XII) мавриди амал қарор гирифтааст, мутобиқи Қонуни Ҷумҳурии Ӯзбекистон аз 30.08.1996 (№ 278-I) ва Қонуни Ҷумҳурии Ӯзбекистон аз 03.12.2004 (№ 714-II) тағир дода шудааст.

Медал
-----

Медали «Олтин Юлдуз» аз 750 хӯлаи тило сохта шудааст ва дорои шакли ситораи ҳаштошёна буда, дар тарафи пешаш нурҳои дуҷонибаи ҳамвор дорад.  Масофаи байни ақсои муқобили ситора 32 миллиметр аст. Дар маркази медал, дар дохили доира бо диаметри 8 миллиметр, ҳилол ва ситораи панҷгӯша, ки ба рамзҳои Нишони давлатии Ҷумҳурии Ӯзбекистон мувофиқанд, ҷойгир карда шудааст. Моҳи ҳилоли Аҳмар ба даврае рост меояд, ки диаметри 6 миллиметр ва диаметри доираи ситораи панҷгӯша 3 миллиметр аст.

Дар тарафи муқобил, дар маркази медал Нишони давлатии Ҷумҳурии Ӯзбекистон ҷойгир аст. Дар зери эмблема, дар чӯбчаи поён, рақами медал бо навъи конкафрезии 1 миллиметр навишта шудааст.

Медал бо гӯшвор ва ҳалқаи нуқра бо блоки нуқра, ки андозаи 16 х 25 миллиметр аст, пайваст карда шудааст, ки дар шакли росткунҷа бо чуқуриҳои паҳлӯӣ сохта шудааст. Колодка ва қисмҳои ҳалқаи пайвасткунанда тило мебошанд, ки ғафсии онҳо 0,25 микрон аст. Қисми ботинии колодка бо тасмаи зардӯзӣ бо рахҳои рангаи Парчами давлатии ҷумҳурӣ пӯшонида шудааст.  Андозаи тасма 11 х 20 миллиметр аст.

Колодка дар тарафи муқобил маҳкам карда шудааст. Вазни медал 12,5 грамм аст.

Нигаред
-------

* Феҳристи Қаҳрамонони Ӯзбекистон(рус.)тҷк.

Эзоҳ
----

1. ↑  *uza.uz.* Ўзбекистон Миллий ахборот агентлиги - расмий хабарлар, тезкор янгиликлар, таҳлилий-танқидий материаллар, қонун ҳужжатлари, фото ва видеорепортажлар(ӯзб.). *Uza.uz* (1626263911). 14 июли 2021 санҷида шуд.

Пайвандҳои беруна
-----------------


| ⚙️ Ҷоизаҳои олии давлатии кишварҳои собиқ Иттиҳоди Шӯравӣ |
| --- |
| 
* Арманистон
* Беларус
* Гурҷистон
* Қазоқистон
* Қирғизистон
* Латвия
* Литва
* Молдова
* Озарбойҷон: (Қаҳрамони Ҷанги Ватанӣ, Қаҳрамони миллии Озарбойҷон)
* Русия
* Тоҷикистон
* Туркманистон
* Украина
* Ӯзбекистон
* Эстония

* Эътирофнаёфта ва қисман эътирофшудаҳо: Абхозистон
* ҶХД
* ҶХЛ
* Қарабоғи Кӯҳӣ
* Приднестровие
* ҶЧИ
* Осетияи Ҷанубӣ

 |
**Владислав Михайлович Торосов** (3 марти 1937, Абакан — 6 июни 2018, ҳамон ҷо) — ходими шӯравӣ, ҳизбӣ, давлатӣ ва ҷамъиятии Русия, олим, нависанда. Аз соли 1977 то соли 1986 раиси кумитаи иҷроияи шаҳри Абакан, котиби якуми комитети шаҳрии Абакан КПСС буд. Муовини якуми раиси Кумитаи иҷроияи вилояти Хакасия (1986-1991). Раиси Кумитаи иҷроияи Шӯрои вакилони халқи ҶАШС Ҳакасия (1991-1992). Муовини якуми Раиси Шӯрои Вазирони Ҷумҳурии Хакасия (1992-1997). Профессор, номзади илмҳои иқтисодӣ, узви ҳақиқии Академияҳои муҳандисии Русия ва байналмилалӣ (1994). Раиси Шӯрои пирони қабилаҳои халқи ҳакас (2003-2017)  .

Эзоҳ
----

1. 1 2  Верховный Совет Республики Хакасия.  Верховный Совет Республики Хакасия. 15 июни 2018 санҷида шуд. Баргирифта аз сарчашмаи аввал 13 июни 2018.
2. ↑  *Амелин С.* Владислав Торосов: Мы — за преемственность поколений(пайванди дастнорас) // «Хакасия», 23.02.2011.
**А́ксел Ива́нович Берг** (29 октябр (10 ноябр) 1893 (1893-11-10), Оренбург — 9 июли 1979, Маскав) — радиотехники шӯравӣ, муҳандис-адми­рал, академики АИ ИҶШС (1946), Қаҳрамони Меҳнати Сотси­алистӣ (1963).

Зиндагинома
-----------

Академияи Ҳарбии Баҳрии Ленинградро хатм кардааст (1925). Солҳои 1924–43 муаллими мактаб­ҳои олии Ленинград (аз соли 1930 профессор). Солҳои 1932–43 сардори Институти тадқиқоти илмии алоқаи қувваҳои ФҲБ-и Артиши Сурх, аз июли 1943 то окт. 1944 ҷонишини комиссари халқии саноати электрикӣ, 1943–47 ҷонишини раиси Шӯро оид ба радиолокатсия. Аз 1951 директори Институти радиотехника ва электроникаи АИ ИҶШС. Солҳои 1953–57 ҷонишини Вазири мудофиа. Аксел Берг яке аз олимони барҷастаи соҳаи кибернетика, муаллифи корҳои илмии сершумор оид ба радиотехника буд. Оид ба генераторҳои лампавии электронӣ, радиоқабулкунак, радиопеленгатсия, радиолокатсия ва ғ. таҳқиқот бурдааст. Бо ташаббус ва роҳбарии Б. чандин институтҳои тадқиқоти илмӣ ва з-дҳо сохта шуданд. Солҳои 1950–60 Аксел Берг раиси Шӯрои умуми­иттифоқии АИ ИҶШС оид ба радиофизика ва радиотехника буд. Аз соли 1959 Раиси Шӯро оид ба муаммои «Ки­бернетика»-и назди Раёсати АИ ИҶШС буда, ҳамоҳанг­созии таҳқиқотро дар соҳаи киберенитка сар­варӣ мекард. Барои рушди бионика, кибернетикаи техни­кӣ, «шуури сунъӣ» дар ИҶШС саҳми калон гузоштааст.

Ҷоизаҳо
-------

Бо 4 ордени Ленин, 6 ордени дигар ва медалҳо сарфароз гардидааст.

Эзоҳ
----

1. ↑  Берг Аксель Иванович // Большая советская энциклопедия (рус.): [в 30 т.] / под ред. А. М. Прохоров — 3-е изд. — М.: Советская энциклопедия, 1969.

Адабиёт
-------

* Берг, Аксел Иванович // Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️  Гузариш ба унсури Викидода  Вебгоҳҳои мавзӯъӣ | 
* Герои страны

 |
| Фарҳангҳо ва донишномаҳо | 
* Большая российская (старая версия)
* Большая российская (научно-образовательный портал)
* Национальная биография Финляндия

 |
| 

| Дар феҳристҳои китобшинохтӣ |
| --- |
| 
* BNF: 16697694d
* GND: 104758112
* ISNI: 0000 0001 0998 5916
* J9U: 987007302025405171
* LCCN: n86073921
* NKC: xx0048357
* NLA: 35723044
* NTA: 113639805
* NUKAT: n97086100
* LIBRIS: hftx58v102vqqfz
* SUDOC: 113892616
* VIAF: 93213332
* WorldCat VIAF: 93213332

 |

 |
**Chevrolet Spark** — як худрави хурди шаҳрӣ, ки аз соли 2005 аз ҷониби General Motors бароварда шудааст. То соли 2015 он дар баъзе бозорҳо ҳамчун **Daewoo Matiz** маъруф буд.

Дар айни замон, ҳар се насли мошин дар тавлидот боқӣ мемонанд, аммо дар бозорҳои гуногун.

Таърих
------

Тавлиди Daewoo Matiz дар соли 1998 оғоз шуд, аммо баъдтар дар баъзе бозорҳо ин мошин ба Chevrolet Matiz номгузорӣ шуд. Аз соли 2005 номи Chevrolet Spark дар ИДМ ва Chevrolet Matiz дар Аврупо (то соли 2010) корбурд мешавад. Номи Daewoo Matiz барои ИДМ (мудели M150) ва Кореяи Ҷанубӣ (то соли 2011) нигоҳ дошта шудааст.

Насли аввал (M200/M250)
-----------------------

### Нигористон

* Намо аз қафоНамо аз қафо
* Chevrolet Spark Lite (М250)Chevrolet Spark Lite (M250)
* Daewoo Matiz M250Daewoo Matiz M250
* Pontiac G2 MatizPontiac G2 Matiz

Насли дувум (M300)
------------------

* Намо аз қафоНамо аз қафо
* Daewoo Matiz CreativeDaewoo Matiz Creative
* Holden Barina Spark CDXҲолден Барина Spark CDX
* Ravon R2 на Московском автосалоне 2016Ravon R2 дар мошинбозори Маскав 2016
* Дохил (Holden Barina Spark)Дохил (Holden Barina Spark)
* Панели абзорҳои худрав рӯйи сутуни фармон собит шудаастПанели абзорҳои худрав рӯйи сутуни фармон собит шудааст

Эзоҳ
----



|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️  Гузариш ба унсури Викидода  Дар феҳристҳои китобшинохтӣ | 
* NKC: ph281363

 |
**Куштори Моҳшаҳр** (форсӣ: کشتار ماهشهر‎) ё **Куштори Низор,** куштори дастаҷамъии эътирозгарон дар бандари Моҳшаҳр, Эрон аст, ки дар ҷараёни эътирозҳои моҳи ноябри соли 2019, ки аз 25 то 29 ноябри соли 2018 сурат гирифта буд. Ин куштори дастаҷамъӣ пас аз табодули оташ миёни ду гурӯҳи эътирозгарон ва нирӯҳои Сипоҳи посдорони Инқилоби исломӣ дар ду қисмати шаҳр бо силоҳҳои сангини низомӣ сурат гирифт. Ин ҳодисаро рӯзномаи *New York Times* 3 декабри соли 2019 тасдиқ кард.

Эзоҳ
----

1. ↑  در ماهشهر چه گذشت؟ (fa-IR). *www.radiozamaneh.com*. 1 Декабри 2022 санҷида шуд.
2. ↑  شاهدان عینی در ماهشهر؛ با دوشکا و تیربار به روی مردم آتش گشودند(форсӣ). *iranwire.com*. 1 Декабри 2022 санҷида шуд.
3. ↑  مقامات جمهوری اسلامی قتل‌عام در نیزارهای ماهشهر را تایید کردند(форсӣ). *صدای آمریکا*. 1 Декабри 2022 санҷида шуд.
4. ↑  *Farnaz Fassihi, Rick Gladstone*. With Brutal Crackdown, Iran Is Convulsed by Worst Unrest in 40 Years (en-US), *The New York Times* (1 Декабри 2019). Проверено 1 Декабри 2022.
**Воизи Ҳиравӣ** (форсӣ: واعظ هروی‎), **Мавлоно Муин ибни Мавлоно Муҳаммади Фараҳӣ** — воиз ва шоири форс-тоҷик (асри 15).

Зиндагинома
-----------

Ин шахс дар «Маҷолису-н-нафоис»-и Алишери Навоӣ чун воизи хуби кишвари Хуросон муаррифӣ гардидааст. Ваъзҳои ӯ мақбули хоссу авом будаанд. Барои озодона иброз доштани андешаҳояш ва дучор гардидан ба таъқиб худро девона вонамуд мекард. Шеър ҳам мегуфтааст. Ин байт аз ӯст:

> Магар фасли баҳор омад, ки олам сабзу хуррам шуд,  
> 
> Магар васли нигор омад, ки дил бо васл ҳамдам шуд.
> 
>

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* نوایی علیشیر. مجالس النفایس. تهران، 1362 هـ. ش

Сарчашма
--------

* Воизи Ҳиравӣ // Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.
**Саҳли мумтанеъ** (ар. السهل الممتنع‎ — осони номумкин) — дар адабиётшиносӣ шеъреро гуянд, ки гуфтани он саҳлу осон намояд, аммо мисли он натавон гуфт ё гуфтан душвор бошад.

Саҳли мумтанеъ баҳои олитарин аст ба сифати асари бадеӣ. Ҳамон шеъре ба ин баҳо сазовор шуда метавонад, ки тамоми унсурҳои таркибии он — интихоби мавзӯъ ва ҳалли он, жанр ва равишу сабки бадеӣ, образҳо, санъатҳои бадеӣ, вазну қофия ва ғайра бо ҳамдигар дар таносуби нозуку устуворе воқеъ гардида бошанд. Асарҳое, ки лоиқи саҳли мумтанеъ номидан мебошанд, ба туфайли арзиши баланди зебоишнихтиашон «умри ҷовидона» пайдо мекунанд. Хонанда тавассути чунин асар моҳияти ҳолату воқеотро хубтар дарк менамояд ва аз таровату назокати сухани шоир лаззат мебарад.

Осори бадеии устодони сухан — классикони адабиётро саҳли мумтанеъ метавон номид. Устод Айнӣ осори Рӯдакиро «бисёр сода ва табиъӣ», «бисёр лаззатбахш ва ҳаяҷоновар» шумурда, таъқид мекунад, ки «агар мо шеърҳои Рӯдакиро „саҳли мумтанеъ" гӯем, мувофиқ меояд». Аксар ашъори Саъдӣ ва Ҷомӣ низ намунаи саҳли мумтанеъ мебошанд. Садриддин Айнӣ ғазали «Ёр аз дили ман хабар надорад»-и Лоҳутиро «саҳли мумтанеъ» номидааст.

Эзоҳ
----

1. ↑  Атоулло Маҳмуди Ҳусайнӣ, «Бадоеъ-ус-саноеъ»

* Энциклопедияи Советии Тоҷик : [дар 8 ҷ.] / сармуҳаррир  А. С. Сайфуллоев. — Д. : СИЭСТ, 1978—1988.
**Галлҳо,** (лот. Gallus – «хурӯс») — қабилаҳои келтӣ, сокини Галлия (аз садаи VI то м).

Ба ақидаи муаррихон макони баромадашон минтақаи байни д-ҳои Рейн ва Дунай буд. Галлҳо дар ҷамоаҳои авлодӣ (пагҳо) мезистанд. Дар охири садаи V галлҳо ба самти Ғарб (Фаронса, Испания, Британия) кӯч баста, дар охири садаи V ва ибтидои садаи IV то м. дар Итолиёи Шимолӣ сокин шуданд ва тақр. соли 390 то м. (ба қавли Полибий ва Диодот соли 387) Румро забт карданд. Галлҳо дар Итолиё қисман бо аҳолии муқимӣ омезиш ёфта, гурӯҳи дигарашон ба Галлия рафтанд. Дар асрҳои 3–2 то м. ҳудуди Швейсарияи имрӯза ва вилоятҳои шимолу шарқии Галлияро ишғол карданд. Галлҳо дар самти шарқ баъди забти Юнон, Балкан, соҳилҳои Дунай ва Осиёи Хурд давлати мустақили Галатияро таъсис доданд. Бо афзудани нобаробариҳои иҷтимоӣ (то садаи II то м.) дар байни галлҳо табақаи имтиёздори заминдорон, ҳарбиён ва коҳинон (друидҳо) ташаккул ёфтанд. Сарварони ҳукумат ва пешвоёни галлҳо аз ҷониби аъёну ашроф интихоб мешуданд. Дар садаи I то м. дар Галлия зиёда аз 350 ҷамоаи авлодии иборат аз 60 қабила вуҷуд дошт. Галлҳо монанди тангаҳои юнонӣ ва румӣ сиккаҳояшонро ба муомилот бароварда, тиҷоратро бо ҳамсоягонашон ривоҷ доданд. Галлҳо аз ибтидои садаи II то м. ба ҳамлаҳои кишварҳои ҳамсоя дучор шуданд. Баъдан румиҳо аз муборизаҳои дохилии қабилаҳои келтӣ истифода бурда, галлҳоро дар алоҳидагӣ ба империяи Рум тобеъ карданд Солҳои 59–51 то м. новобаста ба муқобилати шадиди галлҳо (ошӯби Версингеториг) ҳудуди Галлия аз ҷониби Юлий Сезар забт ва ба империяи Рум тобеъ карда шуд. Галлҳо баъдан дар замони тобеияташон ба империяи Рум арзишҳои фарҳангии румиҳоро қабул карданд.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Ж. Л. Брюно. Галлы. М. 2011.

Сарчашма
--------

* Галлҳо // Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.
**Галовакс** — омехтаи нафталинҳои хлорнок. Моддаи сахти зардранг, ҷигарӣ ё сабзтоб. Ҳарорати ҷӯшишаш 80-130°С. Дар бензол хуб ва дар об бад ҳал мешавад.

Корбурди санъатӣ
----------------

Галоваксро дар саноат ҳамчун ивазкунандаи мум, барои барқногузарон кардани ноқилҳо, истеҳсоли мебел, конденсатор, трансфарматор, асбобҳои бофандагӣ ва ғайра ба кор мебаранд.

Заҳролудӣ
---------

Галовакс андомгон (организм)-и одамро заҳролуд месозад. Заҳри галовакс асосан ба ҷигар, ғадудҳои равған ва фолликулаҳои мӯй таъсир мерасонад. Заҳролудӣ дар натиҷаи нафас кашидани буғ ё чанги галовакс ба вуқӯъ мепайвандад. Нишонаҳои заҳролудӣ варам, бусуроти пӯст, зардпарвин, анорексия ва дилбеҳузурӣ мебошанд. Дар рӯйи пӯст доначаҳои зиёди хокистарранг пайдо шуда, тадриҷан хадша мебанданд. Бо мақсади пешгирии заҳролудӣ аз галовакс ҳавои ҷойи корро тоза нигоҳ доштан лозим аст. Коргоҳро бо маҳлули собуни омехта бо скипидар (10 %) тоза мекунанд. Либоси кориро мунтазам иваз карда, онро аз коргоҳ намебароранд. То оғози кор ба қисмҳои кушодаи бадан молидани марҳамҳои муҳофизӣ тавсия дода мешавад. Кормандон бояд ҳар 6 моҳ як бор аз назорати духтур гузаранд.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* Галовакс // Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.
**Гамбусаки туронӣ** (лот. Epicometis turanica) — як навъи ғамбусак; мансуби гулхӯракҳост.

Ба ғайр аз биёбони регзор ва минтақаҳои баландкӯҳ дар тамоми ҳудуди Осиёи Марказӣ паҳн шудааст. Дар Тоҷикистон дар баландиҳои 400–2000 м аз с. б. вомехӯрад. Дар водии Ҳисор он аввали моҳи март пайдо мешавад. Дар мавзеи Кондараи ноҳияи Варзоб парвози ғамбусакҳо ба охири март – аввали апрел рост меояд. Гамбусаки туронӣ баланд парвоз карда наметавонад, аз ин рӯ бештар ба гули дарахтони реза, инчунин гули садбарг, хуч, ток, ҷуворӣ, нахӯд, юнучқа, себ, нок, биҳӣ, бодом, зардолу, олу, дӯлона ва ғ. зарар мерасонад; гарддон ва гардбаргаи гулро маҳв сохта, гулбаргҳоро бо пойҳои худ нобуд мекунад. Гулҳои осебдида ғӯра намебанданд. Гамбусаки туронӣ махсусан дар рӯзҳои гарм фаъол мешавад. Гамбусакҳо пагоҳии рӯз, инчунин дар ҳавои абр ва боронӣ дар гул беҳаракат менишинанд ё дар зери хасу хошок пинҳон мешаванд. Гамбусакҳои болиғ баъди зимистонро гузаронидан дар хок тухм мегузоранд. Кирминаҳо (дарозиашон 14–38 мм) дар замин зиндагӣ карда, пӯсидахок ва решаи гиёҳҳоро мехӯранд. Онҳо тирамоҳ ба зоча табдил ёфта, октябр ғамбусаки болиғ мешаванд ва то баҳори оянда дар хок мемонанд.

Тадбирҳои мубориза
------------------

* шудгори амиқи тирамоҳӣ ва баҳорӣ;
* чида нест кардани кирмаку зочаҳо;
* истифодаи консентрати лизин (Kl) ва ҳашаракушҳо.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Вредные животные Средней Азии. М.–Л. 1949;
* Антова Ю. К. Вредители зерновых культур в Таджикистане и меры борьбы с ними. Д. 1951;
* Баева В. Г. Насекомые-вредители семечковых плодовых культур в Гиссарской долине. Д. 1959;
* Кулинич П. Н. Жуки вредящие плодовым и орехоплодным культурам южного склона Гиссарского хребта. Д. 1965.

Сарчашма
--------

* Гамбусаки туронӣ / К. Қаҳҳоров, С. Муҳиддинов // Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.
**Сепаратор** — таҷҳизот, барои ҷудо кардани системаҳои гетерогенӣ дохил мешавад. Моҳияти физикавии раванди сепаратсиякунонии шир, чун дигар системаҳои гетерогенӣ, ба таҳшиншавии ҳолати дисперсионӣ дар майдони ҳакарати қувваҳои марказгурез ва ҷозиба ифода меёбад.
Сепараторҳои ширӣ аз рӯи таъинот ба сарширҷудокунанда, ба меъёр оваранда, сепараторҳо барои гирифтани саршири равғаннокиаш баланд, ширтозакунаки универсиалӣ бо устувонаи ивазкунӣ тақсим мешавад. Аз рӯи усули қабули шир ва барориши маҳсулот сепаратсиякунии кушода, нимкушода ва маҳкам фақрқ карда мешавад.

Сарчашма
--------

* Компоненты систем охлаждения / Составитель О. В. Великих. — Белгород: Принт-мастер, 2012. — 48 с.(рус.)
**Дилбар Ғаффоровна Валаматзода** (13.02.1952, шаҳри Душанбе – 1994 шаҳри Душанбе), пианинонавоз ва арғунуннавози шинохтаи тоҷик, Ҳунарпешаҳои хизматнишондодаи ҶШС Тоҷикистон(1987).

Зиндагинома
-----------

Дилбар Ғаффоровна Валаматзода дар шаҳри Душанбе дар оилаи ҳунарманди шинохтаи тоҷик Ғаффор Валаматзода ба дунё омадааст. Хатмкардаи мактаби миёнаи махсуси мусиқи ҷумҳуриявии ба номи З. Шаҳидӣ (1971) ва Консерваторияи давлатии шаҳри Боку ба номи Узеир Ҳоҷибеков (1976). Муаллими кафедраи фортепианои махсуси Донишкадаи давлатии санъати Тоҷикистон ба номи М. Турсунзода (1976-80), муаллими калони кафедраи мазкур (1980-81). Аз соли 1981 мудири кафедраи ансамбли камеравӣ ва маҳорати консеритмейстерӣ ДДСТ ба номи М. Турсунзода буд.

Эҷодиёт
-------

Валаматзода махсусан дар навохтани арғунун маҳорати хуб дошт. Дар консертҳои бахшида ба рӯзҳои маданият ва санъати Тоҷикистон дар Маскав (1967), Фестивали 10-уми умумиҷаҳонии ҷавонон ва студентон дар Берлин (1973), Симпозиуми умумиҷаҳонии мусиқии мамлакатҳои Осиё ва ЮНЕСКО дар Алмаато (1973), консерт дар ду бахш дар ш.-ҳои Норак, Қурғонтеппа, Турсунзода, Кӯлоб ва дигарон ноҳияи-ҳои ҷумҳурӣ (1976-77), консерти бахшида ба 100–солагии С. Айнӣ дар ансамбли скрипканавозони Театри калони ИҶШС дар Маскав (1978), консерти арғунун дар толори Донишкадаи давлатии санъати Тоҷикистон ба номи М. Турсунзода (1980) ва ғ. иштирок намудааст. С. 1991 Валаматзода бо ҳамсараш, овозхони маъруф, Ҳунарпешаи халқии Тоҷикистон Адҳам Холиқов ба Италия ба шаҳри Милан ба кор таклиф шуданд. Валаматзода аз ихтисоси фортепиано, А. Холиқов аз вокал ба бачагон касб меомӯхтанд ва ҳарду якҷоя консерт медоданд.

Эзоҳ
----

1. ↑  Обидпур Ҷ. Луғатномаи тафсирии мусиқӣ / зери назари Б.Қобилова. – Душанбе: Аржанг, 2019. – С. 77-78. – 480 с. ISBN 978-999-47-43-90-2(тоҷ.)
**Саҳанд** ( форсӣ: سهند‎) — шаҳр дар Бахши марказии шаҳристони Ускӯ, устони Озарбойҷони шарқӣ, Эрон. Тибқи барӯйхатгирии аҳолӣ дар соли 2011, шумораи аҳолии он 24,704, дар 7,342 оила буд.

Саханд як шаҳри моҳвораест, ки дар Шаҳристони Ускӯ воқеъ аст. Шаҳр барои аз ҳад зиёд афзоиш ёфтани шумораи аҳолиаш барои ҷойи пойтахти бахши Табриз тавсия шудааст. Шаҳраки асосии дохили шаҳр Донишгоҳи Технологии Саханд мебошад, ки дар қисмати ҷанубу шарқии шаҳр ҷойгир аст.

Этимология
----------

Номи шаҳр аз номи кӯҳи Саханд, ки қуллаи баландтаринест, ва дар устони Устони Озарбойҷони шарқӣ воқеъ аст, мебошад ва ин шаҳр дар поёни он сохта шудааст.

Таърих
------

Саханд расман ба ҳайси як шаҳр соли 2008 пас аз интихоби шӯрои шаҳрӣ таъсис шудааст.

Таълимгоҳ
---------

Донишгоҳи Технологияи Саханд яке аз мактабҳои маъруфи муҳандисии ҷамъиятии Эрон мебошад, ки дар ҷануби шарқи шаҳр ҷойгир аст.

Сарчашмаҳо
----------

* Шумори аҳолии шаҳрҳои Эрон

Эзоҳ
----

  



| Шаҳрҳои устони Озарбойҷони шарқӣ |
| --- |
| Озаршаҳр | Аҳар | Аҷабшер | Бӯстонобод | Буноб | Варзақон | Калебар | Мароға | Маранд | Маликон | Миёна | Сароб | Саҳанд | Ускӯ | Табрез | Ҷулфо | Ҳарес | Ҳаштрӯд | Шабистар |
Chemical element with atomic number 43Шаблон:SHORTDESC:Chemical element with atomic number 43**Script error: The function "infobox" does not exist.**

Технетсий – элементи гуруҳи ҳафтум (мувофиқи таснифоти куҳна – зергуруҳи иловагии гуруҳи ҳафт), даври панҷуми системаи даврии элементҳои кимиёвӣ, рақами атомиаш – 43 мебошад. Бо рамзи Tc ифода карда мешавад (лат. Technetium). Моддаи соддаи технетсий – металли радиоактивии нуқрагини хокистариранг мебошад. Аз ҳама элементи сабуки бе изотопҳои устувор аст. Нахустин аз элементҳои химиявии синтезкардашуда мебошад.

Технетсий аз калимаи юнонии «tеchnicos» гирифта шуда, маънояш «сунъӣ» мебошад.

Мавҷуд будани элементи рақами тартибиаш 43 ҳанўз аз ҷониби Д.И. Менделеев пешгўӣ шуда, ба он номи аналоги манган «экаманган» дода шуда буд. Танҳо соли 1937 ин элемент ҳангоми бомбаборонкунии ядрои молибден бо дейтронҳо кашф гардид. Ҳоло зиёда аз 20 изотопҳои радиофаъоли технетсий маълум аст. Онро дар тайфҳои (спектрҳо) Офтоб, инчунин ситораҳои ҷавон пайдо кардаанд.
Дар бораи фаъолияти биологии технетсий бинобар ноустувор будани изотопҳои он маълумот ниҳоят каманд. Ба шарофати қобилияти комплекҳосилкунӣ доштан технетсий метавонад дар шушҳо, гурдаҳо, ҷигар, сипурз ва мағзи сар ҷамъ шавад.
**Дилбар Қосимова** (29 ноябри 1936 — 7 декабри 2006) — ҳунарпешаи синамо тоҷик, Узви Иттифоқи киноматографистони Тоҷикистон ва СССР (1959). Ҳунарпешаи хизматнишондодаи ҶШС Тоҷикистон (1960).

Эҷодиёт
-------

Маъруфтарин нақшҳои ӯ — Зебо дар филми «Вақти зангирии писар», ҳамсари Хӯҷа Насриддин дар «Насриддин аз Хуҷанд ё Шоҳзодаи зебо», Нӯшофарин дар «Коваи оҳангар» ва Нигина дар «Қисмати шоир» мебошанд. Аввалин нақшашро дар филми тоҷикӣ Дилбар Қосимова соли 1958 дар филми «Вазифаи баланд» (нақши Зулфия) иҷро кардааст.
Нақши Нигина маҳбубаи Абӯабдуллоҳи Рӯдакӣ, дар филми «Қисмати шоир» ба Дилбар Қосимова шуҳрати оламгир овард. Барои иҷрои ин қаҳрамони филм ӯ дорандаи дипломи Фестивали байналмилали мамолики Осиё ва Африқо дар ш. Қоҳира (1960) шудааст. Аз соли 1962 то 1964 ба ҳайси ҳунарпешаи Театри давлатии академии драмавии ба номи А. Лоҳутӣ фаъолият намудааст.
Солҳои минбаъда касби режиссёри дубляжро азхуд намуда дар киностудия кор кардааст ва дар тарҷумаи филмҳо саҳм гузоштааст. Дилбар Қосимова ҳамеша як зиндагии хоксорона доштааст. Ҳамсари коргардон Равшан Тӯрабеков ва модари ду духтар (Нигина ва Заррина) то охири умраш дар як манзили сехонагӣ дар Душанбе аз ҳисоби нафақааш зиндагӣ мекард. Ҳеч яке аз фарзандонаш роҳи ӯро интихоб накард. Дар соли 2006 дар манзили худ дар ҳалқаи азизон даргузашт.

Эзоҳ
----

1. ↑  Сомонаи «Тоҷикфилм»
2. 1 2  Дилбар Қосимова — чеҳраи мондагори синамои тоҷик
3. ↑  Дилбар Касымова, актёры «Таджикфильма»
4. ↑  «Нигина»-и Рӯдакӣ даргузашт. 29 Декабри 2006 санҷида шуд. Баргирифта аз сарчашмаи аввал 29 сентябри 2007.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️  Гузариш ба унсури Викидода  Вебгоҳҳои мавзӯъӣ | 
* Бонки Иттилоотии Интернетии Филмҳо

 |
**Абдусамадбеки Ҳофиз** - ҳофиз, навозанда (танбӯр), хушнавис (настаълиқ) ва наққош (ҳалкору ороишгар).

Зиндагинома
-----------

Ибтидои ҳунарҳои бадеӣ (ҳаттотӣ, наққошӣ ва мусиқиро) аз падараш, ки шахси донишандӯхтаи Бухоро будааст, меомӯзад. Абдусамадбеки Ҳофиз ба шогирдии Қорӣ Каромати Дилкаш, Ҳомидхоҷаи Савтӣ дастёб шуда, сабк ва равияи иҷроии мусиқии мардумиро аз Усто Тӯлаю Усто Эргаши Fиждувонӣ меомӯзад. Абдусамадбеки Ҳофиз аз марвисароёни Бухорою Марв усулҳои хоси иҷроиро омӯхта, дар иҷрои шохаҳои мураккаби овозии «Шашмақом» («савт», «наср», «талқин») маҳорати баланди иҷроӣ доштааст. Шохаҳои «савт», «намуд», «талқин», «тарона»-ро бо таҷдиди иҷроӣ анҷом медодааст. Дар иҷрои «савт»-ҳо ҳампоя надошта, аҳли мусиқӣ ӯро «Абдусамади Савтӣ» ном мебурданд. Абдусамадбеки Ҳофиз дар иҷрои «Муҷулчаи Дугоҳ», «Дугоҳ», «Баёт», «Савти Сарвиноз», «Уфари Ороми ҷон», «Ироқи Бухоро», «Насруллоӣ», «Сақили Султон» ва ғ. истеъдоди нотакрори иҷроӣ ба харҷ додааст. Устодони мусиқӣ Домулло Ҳалим, Устод Шодӣ (Азиз) ва дигарон равиши иҷроии «савт», «намуд», «наср»-ро аз Абдусамадбеки Ҳофиз омӯхтаанд. Рубоиро некӯ мегуфтааст.

Адабиёт
-------

* Энциклопедияи адабиёт ва санъати тоҷик, ҷ.1. - Душанбе,1988

Ҳамчунин нигаред
----------------

* Шашмақом
*

Сарчашма
--------

1. ↑  Донишномаи Шашмақом./Зери таҳрири Олимов К. Абдувалиев А. Азизӣ Ф. Раҷабов А. Ҳакимов Н. - Душанбе, 2009. - с. 15-16 ISBN 978-99947-49-13-3
**Тетсу Катаяма** ( ҷопонӣ: 片山 哲;  28 июл 1887 (1887-07-28), Танабе —  30 майи 1978, Фудзисава ) — ходими сиёсӣ ва давлатии Ҷопон, сарвазири Ҷопон аз 24 май  соли 1947 то 10 марти  соли 1948. Вай дар таърихи Ҷопон аввалин сотсиалист ва насронӣ буд, ки вазифаи сарвазирро ишғол кард.

Зиндагинома
-----------

Дар префектураи Вакаяма таваллуд шудааст, Донишгоҳи Токиоро хатм кардааст. Яке аз асосгузорони Ҳизби сотсиалистии Ҷопон. Дар интихоботи порлумонӣ (соли 194) ҳизби сотсиалистӣ 47 курсӣ дар палатаи машваратчиён ва 143 курсиро дар палатаи намояндагон ба даст овард. Тетсу Катаяма ба ҳукумати эътилофӣ роҳбарӣ кард, ки ҳамагӣ ҳашт моҳ давом кард. Дар соли 1960 дар ташкил ёфтани Ҳизбии демократии сотсиалистӣ иштирок мекунад, баъди се сол аз фаъолияти сиёсӣ меравад.

Эзоҳ
----

1. 1 2  Энциклопедия Брокгауз (нем.) / Hrsg.: Bibliographisches Institut & F. A. Brockhaus, Wissen Media Verlag
2. 1 2  Proleksis enciklopedija, Opća i nacionalna enciklopedija (хорв.) — 2009.
3. 1 2  *Brozović D. Ladan T.* Hrvatska enciklopedija (хорв.) — LZMK, 1999. — 9272 с. — ISBN 978-953-6036-31-8

Пайвандҳо
---------

* Катаяма Тетсу Бойгонӣ шудааст 7 березня 2014.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️  Гузариш ба унсури Викидода  Фарҳангҳо ва донишномаҳо | 
* Большая датская
* Хорватская
* Britannica (онлайн)

 |
| Таборшиносӣ ва некрополистика | 
* WikiTree

 |
| 

| Дар феҳристҳои китобшинохтӣ |
| --- |
| 
* CiNii: DA01090009
* GND: 1025804929
* ISNI: 0000 0001 1463 2250
* LCCN: n81010374
* NDL: 00027546
* NLA: 35315269
* NTA: 296399558
* VIAF: 108747458
* WorldCat VIAF: 108747458

 |

 |
**Абдуфаттоҳ Азизов** (01.05.1949, д. Шайхбурхони ноҳияи Ғафуров ) — иқтисоддон, доктори илмҳои иқтисодӣ (1996), профессор (1997). Аълочии маорифи халқи ҶТ (2000).Профессори фахрии Пажуҳишгоҳи иқтисодии Вазорати кишоварзии Чехия, профессори фахрии Донишкадаи забонҳои хориҷии музофоти Нинсяни ЧХЧ.

Зиндагинома
-----------

Абдуфаттоҳ Азизов факултаи физикаю математикаи ДДОЛ ба номи С.М.Кировро хатм кардааст (1971). Муҳаққиқ-коромузи Пажуҳишгоҳи иқтисодиёти АИ ҶШС Тоҷикистон (1971-1973), аспиранти Пажуҳишгоҳи марказии иқтисодиёту математикаи АИ ИҶШС (1974-1977), сармуаллим, дотсенти кафедраи иқтисоди сиёсии ДДОЛ (1978-1980), директори корхонаи илмӣ-истеҳсолии ба номи профессор Ф.Х.Азизови Вазорати кишоварзии ҶТ (аз с.1980), хамзамон дотсент, профессори кафедраи назарияи иқтисодии факултаи кибернетикаи Донишгоҳи давлатии Хуҷанд ба номи академик Бобоҷон Ғафуров (аз с.1997). Тадқиқоташ ба масъалаҳои идораи истеҳсолоти саноати, арзёбии самарабахшии иқтисоди низоми автоматонидаи идора, консепсияи тахия ва такмили идораи истеҳсолоти кишоварзи, ки ба автоматонии кабули қарорҳои идоракуни асос ёфтааст, бахшида шудаанд. Муаллифи беш аз 100 асари илмӣ, аз ҷумла 8 монография мебошад, ки дар Русия, Чехия, Словакия, ЧХЧ ба табъ расидаанд. Иштироккунандаи конфронсҳои байналхалқи дар Прага (1987, 1989), Рига (1988) аст.

Осор
----

* Проблемы комплексной автоматизации управления агропромышленным производством региона. - Прага, 1990;
* Словарь-справочник терминов рыночной экономики. - М. 1992;
* Системный анализ и автоматизация управления в условиях рыночной экономики. - Д.: Шарки озод, 1994;
* Словарь-справочник терминов рыночной экономики (с эквивалентами на английском языке). - Прага, 1994;
* Методология принятия управленческих решений в условиях рыночной экономики. - Худжанд: Ношир, 2000;
* Фискальная политика в структуре общественных экономических отношений. - Худжанд, 2003; Словарь-справочник бюджетно-налоговых терминов (с английскими эквивалентами). - М. 2004;

Сарчашма
--------

1. ↑

Пайвандҳои беруна
-----------------

* Донишгоҳи давлатии Хуҷанд ба номи академик Бобоҷон Ғафуров
**Абдусаттор Абдуҷаббор** — арбоби давлатӣ, иқтисоддон, доктори илмҳои иқтисодӣ (2001), профессор (2008), академики Академияи илмҳои байналмилалии мактабҳои олӣ (2011), Корманди шоистаи Ҷумҳурии Тоҷи­кистон (1998).

Зиндагинома
-----------

Абдусаттор Абдуҷаббор (Ҷабборов) 24 декабри 1948 дар Панҷакент ба дунё омадааст, Хатмкардаи Донишгоҳи хоҷагии қишлоқи Тоҷикистон (1976) ва Мактаби олии Ҳизбии коммунистӣ дар шаҳри Тошкент (1986). Сармуҳандиси идораи кишоварзӣ (1974 – 1975), мудири шуъбаи саноату нақлиёти Комитети Ҳизби коммунистӣ (1977 – 1981), раиси Комитети назорати халқӣ, муовин ва раиси Комитети иҷроияи Совети депутатҳои халқи шаҳри Панҷакент (1986 – 1990), даъвати 12 (1990 – 1995), раиси Комиссия оид ба масъалаҳои кори шӯроҳои вакилони халқ ва худидораи маҳаллии Шӯрои Олии ҶТ (1990 – 1992), аввалин Мушовири давлатии Президенти ҶТ (1992), Вазири Вазорати таъминоти иҷтимоии ҶТ (1992 – 1994), Вазири Вазорати ҳифзи иҷтимоии аҳолии ҶТ (1994 – 2005). Аз соли 2005 раиси Фонди ғайридавлатии нафақаи «Оянда». Абдусаттор Абдуҷаббор бо фаъолияти педагогӣ ва илмӣ низ машғул аст: профессори кафедраи «Молия ва қарз»-и Донишгоҳи давлатии тиҷорати Тоҷикистон (аз соли 2005), ҷонишини раиси Шӯрои диссертатсионии комиссияи аттестатсионии Вазорати маориф ва илми Федератсияи Россия дар назди Институти иқтисодиёт ва демографияи АИ ҶТ ва узви Шӯрои диссертатсионии комиссияи аттестатсионии Вазорати маориф ва илми Федератсияи Россия дар назди Донишгоҳи давлатии тиҷорати Тоҷикистон (аз соли 2005).

Фаъолияти илмӣ
--------------

Ӯ яке аз мутахассисони варзидаи соҳаи ҳифзи иҷтимоӣ ва аз ҷорикунандагони илми ҳифзи иҷтимоии аҳолӣ дар ҷумҳурӣ мебошад.
Муаллифи 18 рисола ва 115 мақолаи илмию оммавӣ оид ба масъалаҳои мухталифи соҳаи ҳифзи иҷтимоӣ. Иштирокдори симпозиуму семинарҳои байналхалқӣ дар Бостон, Брюссел, Вена, Манила, Полша, Ҳиндустон, Туркия, Эрон, Чехия, Словакия, Булғория ва як қатор давлатҳои узви ИДМ. Депутати Шӯрои Олии ҶТ (даъвати 12), вакили Маҷлиси намояндагони Шӯрои Олии ҶТ (даъвати 2).

Ҷоизаҳо
-------

Бо нишонҳои «Аълочии ҳифзи иҷтимоии аҳолии Ҷумҳурии Тоҷикистон», «Аълочии маорифи халқи Ҷумҳурии Тоҷикистон», медали ҷашнии 10-солагии Иҷлосияи 16-уми Шӯрои Олии ҶТ, Ҷоизаи байналхалқии ба номи Анри Дюнан (Женева, 1998) сарфароз гардидааст. Узви ИЖ Тоҷикистон аз соли 1996.

Осор
----

* Ташаккул ва инкишофи ҳифзи иҷтимоӣ дар Тоҷикистон, Д. 1996;
* Асосҳои иқтисодӣ, иҷтимоии ҳифзи нафақахӯрон ва роҳҳои инкишофи шаклҳои хидматрасонӣ ба онҳо, Д. 1996; Ташаккул ва инкишофи ҳифзи иҷтимоӣ дар Тоҷикистон, Д. 1999;
* То ба хулқат ҷаҳон ороӣ, Д. 1999;
* Предпосылки и экономические основы социальной защиты населения в условиях становления рыночных отношений, Д. 1999;
* Социальная защита населения, Д. 2003;
* Ҳифзи иҷтимоии аҳолӣ, Д.2009;
* Микрофинансирование, Д. 2010;
* Асосҳои маблағгузории хурд, Д. 2010.

Эзоҳ
----

1. ↑  Энсиклопедияи Миллии Тоҷик, Ҷилди 1. А-АСОС – Душанбе: Сарредаксияи илмии Энсиклопедияи Миллии Тоҷик, 2012- с. ?

Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] / сармуҳаррир  А. Қурбонов. — Д. : СИЭМТ, 2011—2020.
**Абдуққудусзода Абдусамеъ** - шоир ва рӯзноманигор. Узви Иттифоци журналистони Тоҷикистон(1990), Иттифоқи нависандагони Тоҷикистон(1997).

Абдуққудусзода Абдусамеъ 3 апрели 1956 дар деҳаи Ворух-и ноҳияи Исфара) дар оилаи деҳқон ба дунё омадааст, хатмкунандаи Университети давлатии Тоҷикистон(1978). 
Корманди шуъбаи фарҳанг, радиои маҳаллӣ (1978-1987), рӯзномаи «Ҷавонони Тоҷикистон» (1987-1988) ва аз соли 1988 мудири шуъбаи иттилооти радиои «Насими Исфара».

Эҷодиёт
-------

Маҷмӯаҳои ашъораш «Хоки сабз» (бо сарсухани Г.Сафиева, 1987), «Сапедаҳои рeзангез» (бо сарсухани В.Самад ва С.Аъзамзод, 1997), «Сангпайванд» (2001), «Ману устод» (2002) ба табъ расидаанд.

Намунаи ашъори шоир:

**АШКИ ТОҶИК**

Қисмати тоҷикро аз арши аъло бозпурс,

Кулфати тоҷикро аз ҷабри дунё бозпурс.

Ҷӯяи обе, ки бинӣ дар заминаш, ашки ӯст,

Ҳасрати тоҷикро аз оби дарё бозпурс.

Устухонаш орд шуд дар осиёби рӯзгор,

Заҳмати тоҷикро аз санги хоро бозпурс.

Бо лаби ноне қаноат кардаву ҷон медиҳад,

Тоқати тоҷикро аз кӯҳи барҷо бозпурс.

Пора-пора мекунад худро ба дасти хештан,

Ваҳдати тоҷикро з-имрӯзу фардо бозпурс.

Ҷаннати имони ӯ бӯи ҷаҳаннам мекунад,

Ҷаннати тоҷикро аз Моми Ҳавво бозпурс...
**Абдуқаюм Азизов** (1902, деҳаи Қӯрғончаи ноҳияи Конибодом — 1962, деҳаи Работи ҳамин ноҳия) — боғбон, Қаҳрамони Меҳнати Сотсиалистӣ (1953).

Фаъолияти муҳнатӣ
-----------------

Фаъолияти кориашро аз батракӣ (1916) оғоз карда, минбаъд коргари стансияи роҳи оҳани Мелникови Конибодом (1922—1930), коргар (1931 — 35), сардори звенои хоҷагии боғу токпарварии «Шаҳринав» (1936 — 40), иштирокчии Ҷанги Бузурги Ватанӣ (1941—1943), сардори звено (1944—1952), сардори бригадаи токпарварии колхози «Шаҳринав»-и ноҳияи Ҳисор (1953—1959) ва колхози «Работ»-и ноҳияи Конибодом (1959—1962) буд. Бригадаи Азизов дар боғдорӣ муваффақ шудааст.

Ҷоизаҳо
-------

Бо ду ордени Ленин, орденҳои Байрақи Сурхи Меҳнат, «Нишони фахрӣ», медалҳо ва Грамотаи Фахрии Президиуми Советии Олии ҶШС Тоҷикистон сарфароз гардидааст.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Азизов Абдуқаюм // А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2021, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.

* Музалевский М. В. Герои Социалистического Труда. Биобиблиографический словарь. — М.: РИЦ «Кавалер», 2008. — Т. 2. — 200 с.

Пайвандҳо
---------

* Азизов Абдакаюм.  Сайти «Герои Страны».
**Мирзо Муҳаммад Қосими Машҳадӣ** — тахаллусаш **Қосим** ва маъруф ба **Қосими Девона** (? - 1083), шоири форсизабон дар сабки ҳиндӣ аст, ки шогирди Соиби Табрезӣ буд. Дар бораи ҳаёти ӯ маълумоти зиёде мавҷуд нест ва аз ӯ танҳо дар «Тазкира»-и Насрободӣ ба таври мухтасар ёд шудааст.   

Тамоми осори Мулоқосим дар китобе таҳти унвони «Девони Қосими Девона» аз доктор Меҳрдоди Нусратӣ тасҳеҳ, муқаддиманависӣ, шарҳ ва нақд шудааст. Дар ин тасҳеҳ, Девон панҷ бахш дорад: 1. Хонаи сухан (ғазал) 2. Силсилаи шӯъла (ғазалвараҳо) 3. Бали нигоҳ (рубоӣ) 4. шогирди хомӯшӣ (дубайтиҳо) 5. Новаки Ах (муфрадот).

Намунаи шеър
------------

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| « | Боз муштоқи туро бӯса ба пайғом афтод, 

Гуфтугӯҳои забоне ба лаби бом афтод. 
Мурғи дил буд муқими сари куият умре, 
Кард парвоз ҳамон рӯз, ки дар дом афтод. 
Сӯии ман кард назар, ман ҳама тан чашм шудам, 
Ҳамчу дебо, ки бару равғани бодом афтод. | » |


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| « | Баски бо суръат зи ман умри табоҳам бугзарад,

Гард бархезад зи ҳар ҷо солу моҳам бугзарад.
Аз адам меоем инак бо ҳазорон орзу, 
Эй фалак паҳлу туҳи кун то сипоҳам бугзарад. | » |

Эзоҳ
----

1. ↑  صیادان معنی - استاد محمد قهرمان
2. ↑  تذکره نصرآبادی - به قلم محمد طاهر نصرآبادی
3. ↑  آتشکده - لطفعلی بیگ آذر - جلد سوم
4. ↑  تذکره المعاصرین - حزین لاهیجی
5. ↑  صیادان معنی - محمد قهرمان - ص 331 تا ص 342
**Сайид Алӣ ибни Ҳорун Қосимуланвор** маъруф ба **Қосими Анвор** (форсӣ: قاسم انوار‎‎, 1356, Табрез — 1434) — яке аз шоирони маъруфи форс-тоҷик.

Зиндагинома
-----------

Қосими Анвор соли 1355 (757 ҳиҷрӣ) дар Сароб ном мавзеи Табрез ба дунё омада ва пас дар Ҳирот зиндагӣ ихтиер мекунад.

Хукмрони Ҳирот Шохрух (солҳои 1409—1447 мелоди) Косимро ба сабаби баъзе ихтилофҳои мазҳаби аз мамлакат берун мекунад. Шоир ба Самарканд омада, муддате дар ин шаҳр умр ба сар мебарад ва дар охир аз Самарканд ба Чом кучида, то охири умр дар он сарзамин зиндагӣ мекунад ва соли 1433 (837 ҳиҷрӣ) дар мавзеи Харҷарди вилояти Чом аз дуне чашм мепушад.

Аз осори шоир як девони мураттаб, ки иборат аз газал, тарчеъбанд, мукаттаот, рубоиет ва маснавихост, то замони мо расидааст. Маснавии машҳуртарини шоир, ки аз 507 байт иборат аст Анисулошикин ном дошта, арзиши баланди адаби дорад.

Аз ғазалиет
-----------

Гиребон медарам хар дам, ки домон, дармакаш аз мо,  

Ки мо муштоки дидорему ринду ошику шайдо.  

Ба чашми масти майгунат, бигу, эй турки ягмои,  

Ки охир чист максудат зи чандин горати дилхо  

Аз он хуршеди рухсорат саводи зулф як су кун,  

Ки муштокон ба рӯз оянд аз торикии шабхо.  

Чунон дар ишқ якруем, ки гар тегам равад бар сар,  

Ба рӯзи имтихон бошам чу шамъ истода побарчо.  

Зи сар то по ҳама ҷонам, ки гарки ишқи ҷононам,  

Хама ишқ аст арконам, зи сар то по, зи сар то по.  

Зи зулфат дил парешон аст гуфтам, гуфт: «Ошикро  

Шароби лаъл мебояд илочи иллати савдо».

Аз рубоиёт
----------

Ман бандаи руйи туам, эй бодапарст,  

В-аз наргиси махмури ту ҷонам шуда маст,  

Чун партави дидори ту зохир гардад,  

Моро ба сари куйи ту як ҳай-ҳай аст.

Эзоҳ
----



|  |  |
| --- | --- |
|  | *Мақолаи мазкур дар бораи шоир нопурра аст. Шумо ба Википедиа бо пурракардани он ёрӣ расонед*. |
**Абдухалил Холиқзода** (*Абдухалил Холиқов*; зод. 20 декабри 1966, рустои Панҷрӯд, ноҳияи Панҷакент, вилояти Ленинобод, ҶШС Тоҷикистон) — нависанда

 ва соҳибкори тоҷик. Раиси ҳайати мудирони Бемористони Ибни Сино.

Зиндагинома
-----------

20 декабри соли 1966 дар рустои Панҷрӯди шаҳри Панҷекати вилояти Ленинобод ба дунё омадааст. Пас аз хатми мактаби миёнаи рустои зодгоҳаш дар соли 1983 ба факултети забонҳои шарқи Донишгоҳи давлатии Тоҷикистон ба номи В. И. Ленин дохил шуд. Пас аз хатми соли аввали донишгоҳ ба сафи артиши шӯравӣ даъват шуд ва пас аз итмоми хидмати дусолаи сарбозӣ таҳсил дар донишгоҳро идома дод. Дар давоми таҳсил давраи коромӯзии яксоларо дар Ҳинд анҷом дод. Хатми донишгоҳ дар соли 1992 бо фурӯпошии Иттиҳоди Шӯравӣ мусодиф омад ва Абдухалил Холиқзода то ҳадде маҷбур шуд ба тиҷорат (фурӯши пахта) машғул шавад.

Дар соли 2008 ҳамроҳ бо сармоягузори эронӣ Бемористони байналмилалии Ибни Синоро таъсис дод, ки ҳоло беҳтарин бемористон дар Тоҷикистон маҳсуб мешавад. Абдухалил Холиқзода ҳоло раиси ҳайати мудирони Бемористони байналмилалии Ибни Сино аст.

Нависандагӣ
-----------

«Моҷарои рафта», бозтоби порае аз таърихи муосири шифоҳии Тоҷикистон
Абдухалил Холиқзода пайваста дар мавзуъҳои мухталифи иқтисодӣ ва иҷтимоӣ, ахлоқӣ мақолаҳои таҳлилӣ менависад, ки дар матбуоти кишвар ба забонҳои тоҷикӣ ва русӣ чоп шудаанд. Ҳамчунин муаллифи китоби «Моҷарои рафта» (соли 2018) аст, ки дар ин китоб зиндагии хешро дар пайванд бо таҳаввулоти сиёсӣ ва иқтисодию иҷтимоии кишвар ба риштаи таҳрир даровардааст. «Моҷарои рафта» соли 2019 дар Эрон низ ба чоп расид.

Хонавода
--------

Оиладор. Соҳиби 7 фарзанд — 4 писар ва 3 духтар аст.

Осор
----

* Абдухалил Холиқзода. Моҷарои рафта. — Д.: «Мастер-принт», 2018. — 260 с. — ISBN 978-99975-09-12-3
* Холиқзода Абдухалил. Ҳаводиси рӯзгори ман. — Д.: «ЭР-граф», 2023. — 288 с. — ISBN 978-99985-1-048-7

Эзоҳ
----

1. ↑  Абдухалил Холиқзода - Ҳайати мудирон(тоҷ.). *bis.tj*.  Бемористони Ибни Сино. 7 май 2021 санҷида шуд.
2. ↑  Абдухалил Холиқзода: "Як хатои хурд кишварро ба фоҷиаи бузург мекашонад" ВИДЕО(тоҷ.). *Радиои Озодӣ*. 7 май 2021 санҷида шуд.
3. ↑  کتاب «ماجرای رفته» در وبگاه پژوهشگاه(форсӣ). *پژوهشگاه فرهنگ فارسی تاجیکی*.
4. ↑  خالق‌زاده, عبدالخلیل (1397). *ماجرای رفته* (in форсӣ). آرون. p. 242. ISBN 978-964-231-649-6.
5. ↑  ماجرای رفته. *فرهنگستان زبان و ادب فارسی*.
6. ↑  Моҷарои рафта(тоҷ.). *ravshanfikr.tj*. 7 май 2021 санҷида шуд.
7. ↑  *Муллораҷаб Юсуфӣ, Амир Исоев*. "Ҳар кӣ мансабу зӯри бозу дошт, бузург дониста мешуд"(тоҷ.), *Радиои Озодӣ* (15 марти 2023). Проверено 16 марти 2023.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️  Гузариш ба унсури Викидода  Дар шабакаҳои иҷтимоъӣ | 
* Фейсбук

 |
**Яқуб Исломович Исломов** — дипломат, фиристодаи фавқуллода ва мухтори Иттиҳоди Шӯравӣ, номзади илмҳои сиёсатшиносӣ, профессор. Аълочии маорифи Тоҷикистон.

Раёсати Донишгоҳи давлатии ҳуқуқ, бизнес ва сиёсати Тоҷикистон таҷрибаи бои дипломат, профессор Исломов Яқуб Исломовичро ба инобат гирифта, ин марди накӯномро соли 2001 ба кори педагогӣ ҷалб намудаанд. Профессор Исломов мутахассиси илми сиёсатшиносӣ ва муносибатҳои байналхалқӣ – дипломатия буданд. Аз соли 2002 декани Факултети сиёсатшиносӣ ва муносибатҳои байналхалқии Донишгоҳи давлатии ҳуқуқ, бизнес ва сиёсати Тоҷикистон таъйин гардид. Яқуб Исломов бо унвонҳои Аълочии маорифи халқи ҶШС Тоҷикистон (1960), шаҳрванди фахрии ш. Линколни ИМА (1995), ҳамчунин бо ифтихорномаи Президиуми Шӯрои Олии Тоҷикистон сарфароз гардонида шуданд.

Эзоҳ
----

1. ↑  Факултети сиёсатшиносӣ ва муносибатҳои байналхалқи. 8 январи 2016 санҷида шуд. Баргирифта аз сарчашмаи аввал 22 январи 2016.
**Воизи Балхӣ** (форсӣ: واعظ بلخی‎), **Абубакр ибни Умар ибни Муҳаммад ибни Довуд** (тав. тақр. 1120) — воиз, фақеҳ, таърихнигори тоҷик.

Зиндагинома
-----------

Аз Абубакр Муҳаммад ибни Аҳмад Иброҳим Зоҳиди Балхӣ ҳадис шунида, дар маросими ваъзи ӯ иштирок дошт. Асари асосии Воизи Балхӣ «Фазоили Балх» мебошад, ки онро бар асоси равияи таърихнигории маҳаллӣ таълиф намуда (1214), дар бораи аҳвол ва осори шайхон, фақеҳону муҳаддисони мактаби фиқҳии ҳанафии Балх (зиёда аз 70 нафар) маълумот додааст. Воизи Балхӣ баъд аз зикри аҳволи ҳар донишманд як ё ду ҳадиси ривояткардаи онҳоро аз қавли шогирдонашон овардааст. Воизи Балхӣ нооромиҳои сиёсӣ, муборизаҳои дохилии ҳокимони маҳаллӣ, муҳоҷирати аҳли илму адаби Мовароуннаҳрро дар замони Хоразмшоҳиён ба Балх зикр карда, заминаҳои ташаккули ҳавзаи илмӣ ё дорулиҷтиҳоди мактаби фиқҳии ҳанафиро дар Балх нишон додааст. Воизи Балхӣ баъзе паҳлуҳои зиндагии донишмандони мовароуннаҳрӣ, ба мисли Варроқи Тирмизӣ, Наср ибни Муҳамади Самарқандӣ, Ҳасан ибни Алии Вахширо дар асараш равшан намудааст. «Фазоили Балхӣ» баъди даҳ соли таълиф дар натиҷаи тохтутози муғулҳо аз байн рафта, танҳо тавассути тарҷумаи форсии Абдуллоҳ Муҳаммад ибни Муҳаммад ибни Ҳусайн Ҳусайнии Балхӣ (соли 1287) то имрӯз расидааст.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* عارف نوشاهی. نسخۀ نویافته فضايل بلخ// معارف، شمارۀ 2، 1381ش.؛
* فضايل بلخ. صفی الدین بلخی. تصحیح و تحشیه عبدالحی حبیبی، تهران. 1388ش.ر

Сарчашма
--------

* Воизи Балхӣ / С. Ҳусайнов // Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.
**Абдухолиқӣ** — навъе аз зардолуҳои маҳаллӣ. Дарахташ зудсабз (7 – 11 м қад мекашад), сершоху барг (қутри пояаш 130 см), навдаҳояш ғафси сурхчасри баргаш дилшакли нӯгтез, дандонадор, сабзи баланд. Аввали апрел гул карда, мевааш охири июл мепазад. Мевааш калон-калон (вазнаш андаряк 40 – 45 г), байзашакл, зарди кушод (тобиши сурхча дорад), пӯсташ нафису пашмакдор, гӯшташ хамираки сершира ва хуштамъ; донакаш калон, паҳн, пурра, мағзаш ширин. Дарахташ дарозумр буда, 90 – 110 сол месабзад. Аз як бехи 95-солааш 68 кг мева ғундоштан мумкин аст. Ҳосилашро тар мехӯранд, мехушконанд ва аштак мекунанд. Дар вақти тайёр кардани аштак донаки зардолуро аз тарафи думчааш бароварда, ба ҷояш мағзи бирён ҷой мекунанд ва ба ресмон ҳамел карда мехушконанд (45 – 47% ғӯлинг ва 27 – 28 % аштак ҳосил мешавад). Абдухолиқӣ дар заминҳои санглоху нишебиҳо хуб месабзад. Асосан дар деҳаи Оббурдани ноҳияи Кӯҳистони Мастчоҳ мерӯяд. Дарахтони ҷудогонаашро дар деҳаҳои Реомутк ва Пастиғав низ дучор омадан мумкин. Дарахташ ба сармо ва камобӣ тобовар аст. Бештар аз ҳашарот ва касалиҳои занбӯруғӣ зарар мебинад.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Плодовые Среднего Таджикистана, Л. 1935;
* Костина К. Ф. Абрикос, М. 1936.

Сарчашма
--------

* А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — 608 с. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2021, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.
**Қосимшо Искандаров**  (тав. 27.08.1953, д. Кеврони н. Қалъаи Хумб (ҳоло н. Дарвоз)-и ВМКБ) — муаррихи тоҷик, доктори илмҳои таърих (2004), профессор (2020). Аълочии маорифи Ҷумҳурии Тоҷикистон, Аълочии матбуоти Ҷумҳурии Тоҷикистон.

Зиндагинома
-----------

Қосимшо Искандаров хатмкардаи факултети таърихи Донишгоҳи миллии Тоҷикистон (1979), муаллими Филиали Донишкадаи омӯзгории шаҳри Душанбе  дар шаҳри Қурғонтеппа (1979-1981), тарҷумон дар Афғонистон (1981-1985). Солҳои 1985- 1988 дар аспирантураи Институти шарқшиносии Академияи илмҳои Тоҷикистон ба таҳсил ва тадқиқоти илмӣ идома дода, соли 1989 рисолаи номзадиро дифоъ намудааст. Солҳои 1989-1993 корманди илмии Институти шарқшиносии Академияи илмҳои Тоҷикистон, 1993-2000 ходими калони илмӣ, ходими пешбари илмӣ, мудири сектори Осиёи Марказӣ ва Ҷанубии Институти иқтисодиёти ҷаҳонӣ ва муносибатҳои байналхалқии Академияи илмҳои ҶТ, 2000-2008 мудири шуъбаи таърих ва таҳқиқи низоъҳои минтақавии Институти шарқшиносӣ ва мероси хаттии АМИТ, 2008-2014 директори Маркази тадқиқоти идоракунии давлатӣ ва хизмати давлатии Донишкадаи идоракунии давлатии назди Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон, аз соли 2014 котиби илмии АМИТ. Аз соли 2017 инҷониб ба сифати ҳамкор дар вазифаи профессори кафедраи таърихи умумии Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи С. Айнӣ  фаъолият дорад. Дар конфронс ва симпозиумҳои илмӣ дар шаҳрҳои Москва, Киев, Остона, Алмаато, Боку, Бишкек, Деҳлӣ, Кобул, Мазори Шариф, Ҳирот, Теҳрон, Машҳад, Дубай, Берлин, Урумчӣ, Сочӣ ва ғайра бо маърузаҳои илмӣ суханронӣ намудааст. Саҳми Қ. Искандаров дар тайёр кардани кадрҳои илмӣ назаррас аст. Ӯ узви 2 Шурои диссертатсионии КОА назди Вазорати маориф ва илми Федератсияи Россия Дар Донишгоҳи миллии Тоҷикистон, раиси Шурои экспертии таърих ва бостоншиносии КОА назди Президенти Тоҷикистон буда, ҳамчунон аз соли 2006 то 2010 узви Шурои диссертатсионии Институти шарқшиносии Вазорати маориф ва илми Ҷумҳурии Қазоқистон низ будааст. Бо роҳбарии Қ. Искандаров 20 нафар унвонҷӯёни дараҷаҳои илмӣ аз Тоҷикистон, Афғонистон, Эрон ва Норвегия рисолаҳои диссертатсионӣ дифоъ намуда, сазовори дараҷа илмӣ гардидаанд. Барои саҳми шоиста дар рушди илму маорифи Тоҷикистон бо нишони «Аълочии маорифи Тоҷикистон», «Аълочии матбуоти Ҷумҳурии Тоҷикистон», ифтихорномаҳои Раёсати хизмати давлатии назди Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон, сарфароз гардидааст.

Осор
----

* Афганистан сегодня. Справочник. Д. 1988. 234 с.;
* Молодежное движение в Афганистане (1945–1990 гг.). Д. 1992;
* Исследователь истории Хорасана. Д. 2001;
* Афганистан, талибан и организация террористических центров. Д. 2003;
* Политические партии и движения Афганистана во второй половине XX века (Монография). Д. 2004;
* Луч города солнца (научнопопулярная книга о прошлом и настоящем Балхе). Д. 2009;
* Афганистан в начале XXI в. (Монография) Д. 2010;
* Диалог государства и религии в Таджикистане (Монография). Д. 2010.

Пайвандҳо
---------

Энсиклопедияи Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи С. Айнӣ
**Қосим Усмонзода Осимӣ** (тав. 15.09.1921, ш. Хуҷанд – ваф. 24.03.2007, ш. Душанбе), риёзидон, номзади илмҳои педагогӣ (1966), профессор (1993), иштирокчии Ҷанги Бузурги Ватанӣ.

Зиндагинома
-----------

Соли 1941 факултети физика-математикаи Донишкадаи давлатии омӯзгории Ленинобод ба номи С.М.Кировро хатм кардааст. Солҳои 1941–1942 дар мактабҳои миёнаи ш. Хуҷанд ва ноҳияи Исфара аз фанни физика ва математика дарс гуфтааст. Солҳои 1942–1945 дар сафҳои Артиши Шӯравӣ хидмат карда, дар Ҷанги Бузурги Ватанӣ иштирок дошт. Солҳои 1945–1946 курсанти омӯзишгоҳи ҳарбию сиёсии Иваново-Вознисенский, 1946–1951 муаллим ва директори мактаби миёнаи №1 ноҳияи Нов буд. Солҳои 1951–2005 ҳамчун муаллим, муаллими калон, дотсент ва профессори Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи Қ. Ҷӯраев кор кардааст. Ҳамзамон солҳои 1957– 1959 вазифаи декани факултети физика-математика, 1974–1977 декани факултети математика, 1963–1968 ва 1977–1982 мудири кафедраи методикаи таълими математикаи донишкадаи омӯзгориро ба уҳда дошт. Солҳои 1968–1971 муовини ректори Донишкадаи давлатии омӯзгории ш. Душанбе ба номи Т. Г. Шевченко, 1971–1972 директори Институти тадқиқотии илмҳои педагогии Тоҷикистон буд. Муаллифи 10 асари илмӣ, мақолаву фишурдаҳои зиёди илмӣ ва илмию методӣ мебошад. Аз ҷумла, асарҳои ӯ «Масъалаҳои математикӣ доири истеҳсолоти хоҷагии қишлоқи Тоҷикистон», «Баъзе проблемаҳои методикаи таълими математика дар мактабҳои тоҷикӣ», «Масъалаҳои арифметикӣ ва тарзҳои ҳал кардани онҳо», «Методикаи тартиб додани масъала дар протсеси таълими математика», «Назария ва амалияи ҳисоббарорӣ» арзиши зиёди илмиву таълимӣ доранд. Ӯ дар конференсияҳои илмии ҷумҳуриявӣ ва минтақавӣ бо маърӯзаҳо баромад кардааст.

Ҷоизаҳо
-------

Ҳамчун иштирокчии Ҷанги Бузурги Ватанӣ бо орденҳои «Ситораи сурх», «Ҷанги Бузурги Ватанӣ», медалҳои «Барои шуҷоат», «Ҳимояи Қафқоз», «Озодкунии Белград», «Барои Ғалаба дар Ҷанги Бузурги Ватанӣ» ва барои хидматҳои шоёнаш дар соҳаи илму маориф бо унвонҳои фахрии «Муаллими хизматнишондодаи мактаби ҶШС Тоҷикистон», «Корманди шоистаи Тоҷикистон» (1999), нишони сарисинагии «Аълочии маорифи халқи Тоҷикистон», инчунин ифтихорномаҳои Вазорати маорифи Ҷумҳурии Тоҷикистон сарфароз карда шудааст.

Пайвандҳо
---------

* Энсиклопедияи Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи С. Айнӣ
*
**Кисаи ҳаво** — василае дар бархе аз худравҳо барои наҷоти ҷони сарнишинон дар замони тасодуф аст. Дар он замони тасодуф ба суръати табдил ба як болиш шудаву ҷон ва аз осиби бархурди сарнишин бо василаҳои дигар мекоҳад.

Як барраси нишон медаҳад ки агар камарбанди эманӣ баста бошад, кисаи ҳаво ҳудуди 8 % аз имкони марг мекоҳад.

Эзоҳ
----



|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️  Гузариш ба унсури Викидода  Фарҳангҳо ва донишномаҳо | 
* Большая датская
* Большая каталанская
* Большая норвежская
* Большая российская (научно-образовательный портал)
* Britannica (онлайн)

 |
| Дар феҳристҳои китобшинохтӣ | 
* NDL: 01179609
* NKC: ph386377

 |