recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Гамма-тайфсанҷӣ**, **ғамма-спектроскопия** — яке аз фаслҳои тайфсанҷии ҳастаӣ, ки тайфи ғамма-нурҳо (γ-афканишот)-ро меомӯзад.

Гамма-тайфсанҷӣ сохтори ҳастаи атом, аз ҷумла тавсифоти барои назарияи ҳаста муҳим (мавқеи савияҳои энергии ҳолатҳои ҳастаҳои ангехта, энергияи бандиши нуклонҳо, зичии миёнаи ҳолатҳои ангехта ва ғайра)-ро тавассути таҳқиқи хосиятҳои гуногун (энергия, интенсивият, қутбнокӣ ва ғайра)-и ғамма-квантҳои афкандаи ҳамин ҳаста таҳқиқ мекунад. Ғайр аз ин, Г.-т. ғамма-нурҳои дар раванди коҳиши радиоактивият ва дар ҷараёни реаксияҳои ҳастаӣ бавуҷудомадаро низ меомӯзад. Тайфи ғамма-нурҳо, яъне тақсимоти ғамма-нурҳо аз рӯйи энергияашон бо ёрии ғамма-тайфсанҷҳо ба қайд гирифта мешаванд. Донистани таркиби энергияи ғамма-афканишот барои ҳалли бисёр масъалаҳои техникаи ҳастаӣ, мас. барои муайян кардани гармодиҳӣ дар экранҳои реакторҳо, барои муайян кардани меъёри нурҳои радиоактивӣ ва ғ. инчунин дар соҳаи ҷустуҷӯйи геологӣ ва ғамма-табобат зарур аст. Вақтҳои охир Г.-т. дар астрономия низ васеъ истифода шуда, боиси ташаккули соҳаи нави он – «Гамма-астрономия» гаштааст.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* Гамма-тайфсанҷӣ / Я. Ш. Самарқандӣ // Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.
**Гандмурғ**, **ҳуотзин** (лот. Opisthocomus hoazin), **гоатсин** — як навъ парандаи тропикӣ. Мансуби қатори фохташаклҳост.

Дарозии танаш то 60 см. Пару болаш зайтунранги ало; шикамаш зардтоб. Дар сар ва пушти гардан кокул дорад; парҳои гарданаш дароз. Гандмурғ дар Амрикои Ҷанубӣ (аз Колумбия то Боливия) сукунат дорад. Ҷои зисташ буттазори назди соҳили дарёҳост. Парвозӣ нест, қисми зиёди вақташро болои дарахтон мегузаронад (гоҳ-гоҳ ба замин мефурояд). Моҳҳои декабр-июл лона сохта, 2- 4 тухм мегузорад. Ғизояш баргу меваи рустаниҳост. Ғизоро мисли ҷонварони жованда бо роҳи ферментатсия ҳазм мекунад. Бинобар ин, парандаи бадбӯй аст. Гӯшти гандмурғро истеъмол намекунанд.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* Гоатсин // Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.
**Роҳи автомобилгарди Душанбе - Хуҷанд – Чанак** — ба воситаи роҳхати Душанбе – Айнӣ – Шаҳристон – Истаравшан – Хуҷанд – Бӯстон – Чанак (сарҳади Ӯзбекистон) мегузарад**.** 

Таъмиру азнавсозии роҳи автомобилгарди **Душанбе – Хуҷанд – Чанак** (сарҳади Ӯзбекистон), ки 411 км дарозӣ дорад ва нақби (тоннели) Шаҳристон дар солҳои 2005-2008 ба анҷом расидааст. Роҳи автомобилгард пойтахти мамлакат Душанберо тамоми сол бо ноҳияҳои Тоҷикистони Шимолӣ мепайвандад
Роҳи автомобилгарди Душанбе – Хуҷанд – Чанак бо харҷи қариб 1 миллиарду 430 миллион сомонӣ навсозӣ шуд. Барои бунёду таҷҳизи Нақби автомобилгарди Шаҳристон бошад, ки дарозиаш 5253 метр мебошад бо 5289 метр нақби ҳаводиҳандааш қариб 430 миллион сомонӣ равона гардидааст. Солҳои тӯлонӣ ҳангоми гузаштан аз ин ағба, хусусан дар фасли зимистон бар асари бориши пай дар пай, фаромадани тарма ва садамаҳои зиёди нақлиётӣ талафёбии молу маҳсулот ва ҳатто ҳодисаҳои ба ҳалокат расидани ронандагону мусофирон ба мушоҳида мерасид.

То ин вақт мусофирон роҳи миёни шимолу ҷануби кишвар ё худ миёни шаҳрҳои Душанбеву Хуҷандро дар 10-15 соат тай мекарданд, ҳоло бошад ин кор дар 3-4 соат анҷом меёбад..

Нигаред низ
-----------

* Нақби Шаҳристон
* Нақби Истиқлол

Эзоҳ
----

1. ↑  нусхаи бойгонӣ. 25 ноябри 2012 санҷида шуд. Баргирифта аз сарчашмаи аввал 3 апрели 2015.
**Гамма-тайфсанҷ**, **ғамма-спектрометр** — тайфсанҷ, асбоб барои чен кардани тайфи ғамма-нур (ғамма-афканишот).

Дар аксар ғамма-тайфсанҷ энергия ва интенсивияти γ ‒квантҳоро тавассути чен кардани энергияи электронҳое, ки дар таъсири мутақобилаи нурҳои электромагнитӣ бо атомҳо ҳастанд (раванди иониши атом) ё аз рӯи энергияи зарраҳои зарядноки дар равандҳои реаксияҳои фотоҳастаӣ тавлидшуда муайян мекунанд. Усули босамари муайян кардани энергияи γ-квантҳо тавассути электронҳои ақибрафта (ба ном «тайфсанҷи комптонӣ») буда, тарзи дигари муайян кардани энергия ва интенсивияти γ-квантҳо усули кристалл-дифраксионӣ мебошад, ки бо он аз рӯи бузургии кунҷи моилшавии бреггӣ бевосита дарозии мавҷи γ- нурро чен мекунанд. Усули истифодаи тамоюли функсияи гузарониши сели γ-квантҳо (истифодаи қонуни фурӯбурди γ-квантҳо, нигар Гамма-нур) низ истифода мегардад.

Тавсифоти асосии ғамма-тайфсанҷ самарот ва қобилияти тафриқаи он мебошанд. Бузургии самарот бо эҳтимоли пайдоиши зарраҳои зарядноки сонавӣ ва эҳтимоли ба қайд гирифтани онҳо муайян карда мешавад. Қобилияти тафриқаи ғамма-тайфсанҷ бо имкони ҷудо-ҷудо сабт намудани ду ғамма-кванти энергияашон ба ҳам наздик муайян гардида, бо таносуби ҳисоб карда мешавад (ки ин ҷо Е — энергияи зарраи зарядноки дуюмӣ, ∆Ε- паҳноии хатти тайфӣ дар ними баландии он — дар миқёси энергия мебошад). Вобаста ба раванди муоинашаванда ғамма-тайфсанҷ-ҳо синтсиллятсионӣ, ғамма-тайфсанҷ-ҳои магнитӣ, ғамма-тайфсанҷ-ҳои кристалл-дифраксионӣ ва нимноқилӣ мешаванд.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* Гамма-тайфсанҷ / Я. Ш. Самарқандӣ // Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.
**Аҳмад Обид ибн Даҳр** (арб ар. أحمد عبيد بن دغر‎ 2 декабри соли 1952, Шибам, Шоҳигарии Мутаваккили Яман) — сиёсатмадор ва арбоби давлатии яманӣ, сарвазири Яман аз 4 апрели соли 2016 то 18 октябри 2018 дар ғурбат аст.

Зиндагинома
-----------

Дар солҳои 1990-ум ӯ вакили Маҷлиси намояндагони кишвар интихоб шуда, узви Ҳизби сотсиалистии Яман буд .

Пас аз ҷанги шаҳрвандӣ дар Яман соли 1994 Яманро тарк кард. Вай соли 2006 ба ватанаш баргашт ва ба ҳизби ҳоким — Конгресси умумии мардумии Яман пайваст.

Вазири коммуникатсия ва технологияи Яман таъин шуд (2011—2014).

Дар давоми ҷанги шаҳрвандии Яман, ӯ аз президенти ояндаи Абд Раббо Мансур Ҳодӣ пуштибонӣ кард, ки ӯро дар соли 2014 ва боз дар моҳи августи соли 2015 (2014 ва 2015—2016) муовини сарвазир таъин кард.

Моҳи апрели соли 2016 ӯ курсии сарвазири Яманро гирифт ва ба ташкили «ҳукумати бӯҳронӣ» шурӯъ кард.

Дар моҳи июни соли 2016 ҳукумати ӯ ба Одоно, пойтахти муваққатӣ кӯчид, зеро шӯришиён ҳукмронии Санъоро идома доданд.

Дар тобистон нерӯҳои ҳукуматӣ бо пуштибонии эътилофи таҳти раҳбарии Арабистони Саудӣ шӯришиёни шиъа ва муттаҳидони онҳоро аз Одоно ва чаҳор вилояти ҷанубии дигар берун карданд.

Дар моҳи сентябри соли 2016, ҳашт нафар аз сию ду вазир ба Одоно баргаштанд, дар ҳоле ки боқимондаи ҳукумат дертар ба Мариб кӯчиданд.

Раисиҷумҳури Яман Абд Раббо Мансур Ҳодӣ сарвазир Аҳмад ибн Даҳро барканор кард ва гуфт, ки нахуствазири феълӣ барои «саҳлиёти ҳукуматаш дар масоили иқтисодӣ» тафтиш хоҳад шуд.

Эзоҳ
----

Пайвандҳо
---------

* Premier Ahmad bin Daghr został zdymisjonowany(лаҳс.) )
* Ҳукумати Яман ба Адан бармегардад(англ.) )

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️  Гузариш ба унсури Викидода  Дар шабакаҳои иҷтимоъӣ | 
* Твиттер
* Фейсбук
* Инстаграм

 |
**Анбар Мулло Муҳаммадшарифи Бухороӣ** (? – 1914, Бухоро), шоири тоҷик.

Зиндагинома
-----------

Дар шаҳри Бухоро ба камол расидааст. Аз чанде дониИМАндони давраш илм омӯхта, чун олиму фозили давр шуҳрат ёфтааст. Дар дарбор хидмат намекард, вале баъзан қасидаҳову мадҳияҳо менавишт. Дар васфи амир Абдулаҳад (ҳукмр. 1885 – 1910) қасидае гуфта, ба инъомҳо сазовор ва ба мансаби давлатӣ соҳиб шудааст (китобдори мадрасаи Говкушон таъйин гардид). Илмҳои давраш – фароиз, ҳисоб, арӯзу қофия, санъатҳои бадеиро хуб медонист; муаммо, луғз менавишт, дар кушоданашон низ маҳорат дошт.

Намунаҳои ашъораш дар тазкираҳову баёзҳои садаи 19, дар «Намунаи адабиёти тоҷик»-и С. Айнӣ оварда шудаанд.

Байтҳои зерин аз ӯст:

Чун сарви қадат ишватарозӣ кӣ тавонад?
Дар панҷаи шоҳини ту бозӣ кӣ тавонад?
Як умр ба рухсори арақноки ту густох,
Ҷуз зулфи қаҷат дастдарозӣ кӣ тавонад?
Пеши ту хиҷолат кашад аз сарв мусаввир,
Тақлиди ҳақиқат ба маҷозӣ кӣ тавонад?
Пеши нигаҳи шӯхи ҷафопешаат имрӯз,
Бо наргиси хунрези ту бозӣ кӣ тавонад?
Гесӯи ту аз Хизр дусад марҳала бигзашт,
Дарёфтан ин умри дарозе кӣ тавонад?
Ҷуз Анбари дилсӯхта дар миҷмари фурқат,
Ҷон бохтану сабргудозӣ кӣ тавонад?

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Айнӣ С. Намунаи адабиёти тоҷик, Д. 2010.

Сарчашма
--------

* Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — 664 с. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.
Муллоҳо дар қабули Насруддиншоҳ
**Мулло** (ар. مُلَّا‎ — *пурдон, бисёрдон*) — ходими дини ислом, махдум, олими мадраса, олими дин ва шариат.

Истилоҳ
-------

Мулло баргирифта аз мавлои тозӣ ба маънои устод, муаллим, одами фозил, дарсхонда ва босавод; назди мардуми авом касе ки саводи хондану навиштан дошта ва назди мардуми босавод касе ки таҳсилоти амиқи илмӣ дошта бошад; ба ақида баъзеҳо касе, ки саводи хондан дорад, вале навишта наметавонад, дар муқобили мирзо, ки саводи хондан ва навиштан ҳардуро дорад. Лақаби уламои дин – касе ки илмҳои фиқҳ, усули фиқҳ, тафсир ва дигар илмҳои диниро донад. Дар Ирон рӯҳониёни яҳудӣ ва зардуштиро низ гоҳе мулло гӯянд, ба монанди Мулло Пинос, Мулло Фирӯз ва ғайра ва гоҳ толибилмон ба унвони шӯхӣ дар аввали номи китобҳо калимаи муллоро дароваранд, ба монанди Мулло Нисоб, Мулло Исогуҷӣ, Мулло Ҷомӣ ва ғайра.

Шахсияти мулло дар фолклор
--------------------------

Шахсияти мулло ба сабаби ҷойгоҳи динӣ ва сафои маънавие, ки дошта, ба рӯҳи фарҳанги оммиёна даромехта ва дар чакомаҳои фолклорӣ ва корбурдҳои танзӣ ба таври зарифе аз он ёд шудааст, чуноне дар бораи шахсе, ки ҳамроҳ бо илм ахлоқи ҳамида, одоби неки муошират ва расми одамиятро касб накунад, гӯянд:

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| « | Мулло шудан осону одам шудан душвор | » |

 ва ё:

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| « | Муллову фақеҳу суфию донишманд, Ин ҷумла шудӣ, валек одам нашудӣ!аз *Амсолу ҳикам* | » |

Гуфтаи мардум: *Нимчатабиб балои ҷон, нимчамулло балои имон* масалест дар шаъни одами камсавод ва нимакора ва мулло шудан ба маънои илм гирифтан ва босавод шудан аз корбурдҳои мураккаби он аст.

Аз аҳди қадим ҳокимонро расм бар ин буда, ки барои таҳкими пояҳои ҳукми хеш табақае аз муллоёнро ба дарбор бикашанд ва ба ин васила ба ҳукми худ виҷҳаи шаръӣ бахшанд. Ин тоифаи муллоёнро дар фарҳанги омма муллоёни дарборӣ, муллобошӣ ва ғайра гӯянд

Ҳамчунин нигаред
----------------

* Охунд

Эзоҳ
----

1. ↑  Фарҳанги забони тоҷикӣ (иборат аз 2 ҷилд) Ҷ. 1 А – О. / Дар зери таҳрири М.Ш.Шукуров, В.А.Капранов, Р.Ҳошим, Н.А. Маъсумӣ. – Москва 1969, - c.727

Адабиёт
-------

* Энциклопедический словарь Ф. Брокгавз – И. Ефрон. – Москва, 2003;
* Ислам: энциклопедический словарь. – Москва, 1991.
* لغت نامۀ دهخدا. – تهران، روایت چهارم؛ دانش نامۀ دانش گستر، ج. 15. تهران، 2010.

  



|  |  |
| --- | --- |
| Аллоҳ | *Ин мақолаи ба Ислом алоқаманд нопурра аст. Шумо метавонед бо пурра кардани он ба Википедиа кӯмак кунед.* |



| ⚙️ **Рӯҳоният дар ислом** |
| --- |
| Илоҳиётшиносон | 
Имом | Мавлавӣ | Мулло | Муфассир | Муҳаддис | Олим | Халиф | Хатиб | Ҳофиз | Шайх | Шайх-ул-ислом |
| Фақеҳон | 
Қозӣ | Муҷаддид | Муҷтаҳид | Муфтӣ | Фақеҳ |
| Унвонҳои шиъа | 
Дувоздаҳ имом| Марҷаъу-л-тақлид (феҳрист) | Оятуллоҳ (феҳрист) | Оятуллоҳу-л-азимӣ | Ҳуҷҷату-л-ислом |
| Мартабаҳои тасаввуф | 
Абдол | Аброр | Авлиё | Автод | Аҳёр | Дарвеш | Қутб | Муршид | Мурид | Нуҷабо | Нуқабо | Ориф | Пир | Устоз | Фақир | Эшон
 |
| Дигарон | 
Амирулмуъминин • Домулло • Мавлоно • Муаззин • Муробит • Муҷоҳид • Ноиб • Ноқиб • Охунд • Халифаи рошид • Ҳоҷӣ • Шаҳид
 |
**Deșteaptă-te, române! («Бедор шав, румин!»)** — суруди миллии Руминия аз соли 1989 ва суруди миллии Молдавия солҳои 1991—1994 мебошад.

Шеъри суруди миллии Руминияро Андрей Мурешан (1816—1863) шоир, рӯзноманигор, тарҷумон ва суханвари ҳақиқии давраи Револютсияи соли 1848 навиштааст. Оҳанги суруди миллиро Антон Панн (1796—1854) - шоир, сароянда ва муаллифи китобҳои мусиқӣ эҷод намудааст.

Суруди миллии Руминия аз якчанд банд иборат аст, чортои аз онҳо ҳангоми ҷашнҳои ботантана (бо ҳарфҳои сиёҳи баланд ҷудо карда шудаанд) сароида мешаванд.

**Deșteaptă-te, române!**
-------------------------

**Deșteaptă-te, române, din somnul cel de moarte,**
**În care te-adânciră barbarii de tirani**
**Acum ori niciodată croiește-ți altă soarte,**
**La care să se-nchine și cruzii tăi dușmani.**
**Acum ori niciodată să dăm dovezi în lume**
**Că-n aste mâni mai curge un sânge de roman,**
**Și că-n a noastre piepturi păstrăm cu fală-un nume**
**Triumfător în lupte, un nume de Traian.**
Înalță-ți lata frunte și caută-n giur de tine,
Cum stau ca brazi în munte voinici sute de mii;
Un glas el mai așteaptă și sar ca lupi în stâne,
Bătrâni, bărbați, juni, tineri, din munți și din câmpii.
**Priviți, mărețe umbre, Mihai, Ștefan, Corvine,**
**Româna națiune, ai voștri strănepoți,**
**Cu brațele armate, cu focul vostru-n vine,**
**«Viața-n libertate ori moarte» strigă toți.**
Pre voi vă nimiciră a pizmei răutate
Și oarba neunire la Milcov și Carpați
Dar noi, pătrunși la suflet de sfânta libertate,
Jurăm că vom da mâna, să fim pururea frați.
O mamă văduvită de la Mihai cel Mare
Pretinde de la fii-și azi mână d-ajutori,
Și blastămă cu lacrămi în ochi pe orișicare,
În astfel de pericul s-ar face vânzători.
De fulgere să piară, de trăsnet și pucioasă,
Oricare s-ar retrage din gloriosul loc,
Când patria sau mama, cu inima duioasă,
Va cere ca să trecem prin sabie și foc.
N-ajunge iataganul barbarei semilune,
A cărui plăgi fatale și azi le mai simțim;
Acum se vâră cnuta în vetrele străbune,
Dar martor ne de Domnul că vii nu oprimim.
N-ajunge despotismul cu-ntreaga lui orbie,
Al cărui jug de seculi ca vitele-l purtăm;
Acum se-ncearcă cruzii, cu oarba lor trufie,
Să ne răpească limba, dar morți numai o dăm.
Români din patru unghiuri, acum ori niciodată
Uniți-vă în cuget, uniți-vă-n simțiri.
Strigați în lumea largă că Dunărea-i furată
Prin intrigă și silă, viclene uneltiri.
**Preoți, cu crucea-n frunte căci oastea e creștină,**
**Deviza-i libertate și scopul ei preasfânt.**
**Murim mai bine-n luptă, cu glorie deplină,**
**Decât să fim sclavi iarăși în vechiul nost’pământ.**

Тарҷумаи тоҷикӣ
---------------

Пайвандҳо
---------

* Суруди миллӣ (бе сароиш)
* Loudspeaker.png «Deşteaptă-te, române!» Бойгонӣ шудааст 23 октябри 2006  сол. mp3
Дар Википедия мақолаҳо дар бораи дигар шахсон бо номи Аҳмад мебошанд.
Дар Википедия мақолаҳо дар бораи дигар шахсон бо насаби Алихон мебошанд.

**Аҳмáд Алихóн** (форсӣ: احمد علی خان‎; соли таваллуд ва вафот номаълум) — хаттот, хушнавис ва шоири форсизабони Ҳиндустон (асри XVIII).

Ба қавли муаллифи «Риёз-уш-шуаро» Аҳмад Алихон хоҳарзодаи волии Ҳиндустон Саодатхон Баҳодур Зулфиқори Ҷанг ва ба қавли муаллифи «Сафинаи ҳиндӣ» хоҳарзодаи Содотхон Зулфиқор аст, ки вайро ба фарзандӣ қабул карда буд. Хатти настаълиқ ва шикастаро покизаву хуб ва дуруст менавишт. Шахси бофазлу дониш буд. Табъи шоирӣ дошт ва бо тахаллусаш «Иззат» шеър мегуфт. Ҳангоми таълифи «Риёз-уш-шуаро» (1756/57) ҷавон буд ва Вола Ҳомидхоҷа ибни Раҳматуллоҳ бо вуҷуди ҷавонӣ ӯро ситоиш кардааст.

Нигаред
-------

* Бехабари Балгиромӣ
* Афзал

Адабиёт
-------

* مهدی بيانی. احوال و اثار خوشنويسان. تهران، ۱۳۴۵

Сарчашма
--------

* Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — 664 с. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.
**Аҳмад Авад ибни Авф** ( ар. أحمد عوض بن عوف‎‎  1954 ) — ходими давлатй, сиёсй ва ҳарбии Судон. Муовини аввали президенти Судон аз 23 феврали соли 2019. Ӯ ҳамчунин вазифаи вазири дифои Судонро (аз августи соли 2015) бар ӯҳда дорад.

Зиндагинома
-----------

Авад ибни Авф қабл аз барканор шуданаш дар моҳи июни соли 2010 дар чаҳорчӯби як тағйироти ҷиддии низомӣ ба ҳайси сардори иктишофи низомӣ ва инчунин раиси ситоди муштараки артиш кор мекард. Пас аз адои хидмат дар артиш сафири Судон дар Умон буд.

Авад ибни Авф дар феҳрасти афроде буд, ки дар моҳи майи соли 2007 аз ҷониби Иёлоти Муттаҳида барои нақш ба унвони иртибот байни ҳукумати Судон ва Ҷанҷовид дар ҷанги Дарфур таҳрим шуда буд .

23 феврали соли 2019 Авад ибни Авф муовини аввали президенти Судон таъин шуд ва ба ҷои Бакри Ҳасан Солеҳ дар ин мақом пас аз пароканда шудани ҳукумати президент Умар Башир дар пайи эътирозҳои оммавӣ таъйин шуд.

Эзоҳ
----

1. ↑

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️  Гузариш ба унсури Викидода  Дар феҳристҳои китобшинохтӣ | 
* GND: 1193422833
* VIAF: 1156760312840850872
* WorldCat VIAF: 1156760312840850872

 |

| ⚙️ Парчами СудонПрезидентҳои Судон |
| --- |
| 
* Иброҳим Аббуд 1958—1964
* Хотим Халифа 1964
* Абдулҳалим Муҳаммад 1964—1965
* Исмоил Азҳарӣ 1965—1969
* Ҷаъфар Нимейрӣ 1969—1985
* Абдурраҳмон Сивор Даҳаб 1985—1986
* Аҳмад Алӣ Мирғонӣ 1986—1989
* Умар ал-Башир 1989—2019
* Аҳмад Авад ибни Авф 11-12 апрели 2019
* Абдулфаттоҳ ал-Бурҳон аз 12 апрели 2019

 | Парчами Судон |
**Аҳмад Гулчини Маъонӣ** (форсӣ: احمد گلچین معانی‎; 8 январ 1917, Теҳрон — 5 май 2000, Машҳад) — шоир ва адабиётшиноси Эрон.

Зиндагинома
-----------

Аҳмад Гулчини Маъонӣ узви Анҷумани адабии «Ҳаким Низомӣ» ва яке аз муассисони Анҷумани адабии Эрон буд. Аз тарафи Анҷумани Фарҳангистони Эрон се давра ба вазифаи дабири аввал ва раёсати дабирхона интихоб шудааст. Ашъори сиёсию иҷтимоӣ ва танқидии ӯ дар маҷаллаву рӯзномаҳои Эрон бо имзоҳои мустаори «Симурғ», «Сиҷофи дафтар», «Шоирбошӣ», «Сориқи девон» ва ғ. чоп шудаанд. Барои ҷилди аввали «Таърихи тазкираҳои форсӣ» мукофоти «Беҳтарин китоби сол»-ро гирифтааст. Таълифоти муҳимтарини Аҳмад Гулчини Маъонӣ: «Девони ашъор», «Гулзори маонӣ» (маҷмӯаи осори адабӣ, илмӣ ва хаттотони машҳури Эрон), «Шаҳрошӯб дар шеъри форсӣ», «Таърихи тазкираҳои форсӣ» (2 ҷилд), «Тазкираи паймона», «Гулшани ҳунар» ва ғ. Ӯ инчунин матнҳои интиқодии «Тазкираи майхона»-и Мулло Абдуннабии Фахруззамонии Қазвинӣ, «Таърихи Муллозода», «Латоифу-т-тавоиф»-и Фахриддин Алии Сафӣ ва ғ.-ро ба чоп ҳозир кардааст. Аҳмад Гулчини Маъонӣ ҳамчун шоир ҳам дар тамоми навъҳои шеър тавоно буд:

> Ҳар хуфта муддаист, ки бедор гаштаам,  
> 
> Ҳар маст қоил аст, ки ҳушёр гаштаам.  
> 
> Бисёр гуфтаам, ки дило, дар миёни халқ  
> 
> Аҳли вафо маҷӯй, ки бисёр гаштаам.  
> 
> Чандон ба даҳр дар раҳи кӯтоҳи зиндагӣ,  
> 
> Дидам баланду паст, ки ҳамвор гаштаам.  
> 
> Ман, к-аз ғурур панҷа ба хуршед мезадам,  
> 
> Афтодатар зи сояи девор гаштаам…  
> 
> Гулчин, фузунтарам ба хирад аз замони хеш,  
> 
> З-он рӯ ба чашми аҳли замон хор гаштаам.
> 
>

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Гулчини Маъонӣ // Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.
«**Роҳату-с-судур ва ояту-с-сурур**» (форсӣ: راحة الصدور و آیة السرور‎) — асари таърихии Наҷмуддин Муҳаммади Ровандӣ, ки соли 1221 таълиф шудааст. «Роҳату-с-судур ва ояту-с-сурур» ба шарҳи воқеъаҳо ва таърихи салтанати хонадони салҷуқӣ (аз ибтидои барқароршавии сулолаи Салҷуқиён то инқирози он) бахшида шудааст.

Муаллиф зимни баёни воқеъаҳои таърихӣ аз «Шоҳнома»-и Абулқосим Фирдавсӣ мисолҳо оварда, дар охири асар вазъи сиёсии баъзе шаҳрҳои Мовароуннаҳру Хуросонро баъди истилои Хоразмшоҳиён баён намудааст. «Роҳату-с-судур ва ояту-с-сурур» дар Лондон (1921), Исфаҳон (1964) чоп ва ба забони туркӣ (1960), руси (1939) тарҷума шудааст.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Роҳат-ус-судур ва оят-ус-сурур // Плешко — Сақил. — Д. : СИЭСТ, 1986. — (Энциклопедияи Советии Тоҷик : [дар 8 ҷ.] /  сармуҳаррир М. Д. Диноршоев ; 1978—1988, ҷ. 6).
Дар Википедия мақолаҳо дар бораи дигар шахсон бо номи Аҳмад мебошанд.

**Аҳмáд** (форсӣ: أحمد‎; *Аҳмадхоҷа*; ? — 1904) — шоири тоҷик.

Зиндагинома
-----------

Дар Бухоро зиндагӣ ва эҷод кардааст. Пас аз хатми таҳсил мударрисӣ мекард. Дар анвои гуногуни адабӣ бо забони равону сода шеър мегуфтааст.

Намунаи ашъор
-------------

Абёти зерин аз ӯст
Қарор аз дил рабуда шеваи он шӯхи бебокам,
Аҷаб ошуфта дорад ин дили зори тапишнокам.
Лаболаб ҷони шавқаш мерасад бар ҷон ба ҳар соат,
Ба заҳри фурқаташ афгораму ҷӯёи тарёкам.
Яқин дорам, ки раҳмат нест хубонро ба маҳҷурон,
Вале аз беқарорӣ дар талаб бас чусту чолокам.
Агар аз лутф бинвозӣ, ба ин бечора пардозӣ,
Чу Аҳмад шафқате созӣ, расонӣ сар ба афлокам.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Тазкират-уш-шуарои Муҳтарам. Д. 1975.

Сарчашма
--------

* Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — 664 с. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.
Дар Википедия мақолаҳо дар бораи дигар шахсон бо номи Аҳмад мебошанд.

**Аҳмад Закӣ Абушодӣ** (ар. أحمد زكي أبو شادي, Aḥmad Zakī Abū Shādī‎; 9 феврал 1892, Қоҳира — 12 апрел 1955, Вашингтон) — нависанда, адиб ва тарҷумони мисрӣ.

Зиндагинома
-----------

Донишгоҳи Лондонро бо ихтисоси духтур-бактериолог хатм кардааст (1912 — 1922). Дар Қоҳира соли 1936 маҳфили адабӣ ва маҷаллае бо номи «Аполло» таъсис кард. Аз соли 1939 дар Искандария ба нашри маҷалла. «Адаб» машғул буд. Соли 1946 ба Америка ҳиҷрат кард. Дар Нию-Йорк муҳаррири рӯзномаҳо ва маҷаллаҳои арабӣ буд. Дар Институти Осиёии Ню-Йорк адабиёти арабро дарс медод.

Осор
----

Ба қалами Абушодӣ қасидаҳо, қиссаҳо ва драмаҳои манзум мутааллиқанд. Осори манзумаш дар маҷмӯаҳои «Шабнами саҳар» (1910), «Шӯълаҳо ва сояҳо» (1931) фароҳам омадаанд. Инчунин қиссаи таърихии «Ибни Зайдун дар ҳабс», «Вафоти Имраулқайс» (ҳар ду 1925) аз осори ӯст. Ғазалиёти Ҳофизи Шерозӣ, рубоиёти Умари Хайём, фоҷиаҳои Шекспир ва асарҳои шоирони дигари Шарқу Ғарбро ба арабӣ тарҷума кардааст.

Эзоҳ
----

1. ↑  Dictionary of African Biography (ингл.) / E. K. Akyeampong, Henry Louis Gates, Jr. — NYC: OUP, 2012. — ISBN 978-0-19-538207-5
2. ↑  AlKindi (онлайн-каталог Доминиканского института востоковедения)
3. ↑  Национальная библиотека Португалии — 1796.
4. 1 2  *Bibliothèque nationale de France* идентификатор BNF (фр.): платформаи додаҳои боз — 2011.

Сарчашма
--------

* Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — 664 с. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.
Ошӯбҳо дар Молдова
**Бетартибиҳои шаҳрвандии соли 1989 дар Молдова** 7 ноябри соли 1989 дар Кишинёв, РСС Молдавия оғоз ёфта, рӯзи 10 ноябр, вақте ки эътирозгарон бинои идораи Вазорати корҳои дохилиро (сардораш Владимир Воронин) сӯзонданд, идома ёфт. Фестивалҳои 7 ноябри соли 1989 бахшида ба Инқилоби Октябр ва 10 ноябр бахшида ба милисаи шӯравӣ ба оппозисиюн имконияти хуб фароҳам оварданд, то ҳукуматдоронро дар шароити хеле намоён ба шӯр оранд ва рӯйдодҳои барои режими шӯравӣ дорои аҳамияти аввалиндараҷаро вайрон кунанд. [Дар ҷараёни чорабинии аввал, эътирозгарон паради низомиро бо иштироки сарбозони гарнизони Кишинёв дар майдони Ғалаба (ҳоло Майдони Бузурги Миллӣ) қатъ карданд ва низомиёнро маҷбур карданд, ки колоннаи сайёри барои он рӯз пешбинишударо бекор кунанд .

Фаъолони Фронти халқии Молдавия аксар вақт аз доираи таҳримоти расмии роҳбарияти ҳаракат берун баромада, амалҳое ташкил карданд, ки роҳбарияти ҷумҳуриро шармсор карданд, ки дар ниҳоят боиси бетартибиҳо дар маркази Кишинёв гардид. Ин бетартибиҳо тақдири мавқеи гумшудаи котиби якуми Ҳизби коммунисти Молдоваро(англ.)тҷк. нишон доданд. Дар ҷаласаи Бюрои Сиёсии КМ ҲКМ рӯзи 9 ноябр котиби якуми ҳизб Семён Гроссу аз полис даъват кард, ки масъулони рӯйдодҳои 7 ноябрро ба ҷавобгарӣ кашанд ва ҳабс кунанд. Гузашта аз ин, ӯ пешниҳод кард, ки боздоштшудагонро берун аз Молдова бадарға кунанд. 10 ноябр эътирозгарон бинои Вазорати корҳои дохилиро сӯзонданд. 10 ноябр вазири корҳои дохилӣ Владимир Воронин дар бинои Кумитаи Марказии КПСС пинҳон шуд ва ҳимояи Вазорати корҳои дохилӣ ба генерал Жуков вогузор карда шуд.

Пас аз як сол, вақте ки Семён Гроссу ва ташкилоти ӯ ҳам аз ҷониби миллатгароёни наҳзати рост ва ҳам аз ҷониби "ултраинқилобӣ"-и интернатсионалистони чап ҳамла шуданд, Маскав котиби якуми худро ба Петр Лусинский дар пленуми ғайринавбатии Кумитаи оид ба 16 ноябри соли 1989, иваз кард.

Эзоҳ
----

1. ↑  Парады в Молдове: опыты их срыва. 8 феврали 2021 санҷида шуд. Баргирифта аз сарчашмаи аввал 10 феврали 2021.
2. ↑  Radio Romania International
3. ↑  Soviet Revolution Day celebrations disrupted(англ.). Проверено 27 май 2019.
4. ↑  Igor Cașu, Radio Free Europe, Chișinău 7 noiembrie 1989: "Jos dictatura comunistă!"
5. ↑  Generalul Costaş sparge tăcerea. 20 марти 2017 санҷида шуд. Баргирифта аз сарчашмаи аввал 15 июли 2012.
6. ↑  Publika TV, File din istorie: 1989 - anul anti-7noiembrie la Chișinău Бойгонӣ шудааст 24 сентябри 2015  сол.

Пайвандҳо
---------

* 7 aprilie 2009 ne amintește de 10 noiembrie 1989
* Literatura şi Arta, 16 noiembrie 1989: izbînda gorbaciovismului în Republica Socialistă Sovietică Moldovenească
* 7 noiembrie 1989
**Мулломансур Аҳмадов** (1898, Хуҷанд— 1986, ҳамон ҷо) — ширкаткунандаи муборизаҳо барои мустаҳкам намудани Ҳокимияти Шӯроӣ дар шимоли Тоҷикистон.

Зиндагинома
-----------

Дар мактаби куҳна ва мадрасаи Ҳоҷӣ Мирсалим хондааст. Муаллими мактаби маҳви бесаводӣ дар Хуҷанд (1924-26) — ширкаткунандаи ислоҳоти замин дар шимол Тоҷикистон (1926-28) — котиби Иттифоқи кормандони маорифи округи Хуҷанд (1928-30) — корманди масъули маориф ва савдои Хуҷанд (1930-43) — ширкаткунандаи ҶБВ (1943-45) — корманди масъули соҳаи савдо ва шуъбаи корҳои дохилии Хуҷанд (1945-60). Аз соли 1960 нафақагир буд. Бо ордени Ҷанги Ватанӣ (дараҷаи I) ва ҳашт медал сарфароз гардидааст.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — 664 с. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.
**Воқиф** (форсӣ: واقف‎), **Мулло Паноҳ** (1717, деҳаи Қайроқи Салоҳлӣ, ҳозира ноҳияи Казохи Озарбойҷон — 1797, Шуша, Озарбойҷон) — шоир ва ходими давлатӣ, яке аз асосгузорони адабиёти вуқӯъгаройии Озарбойҷон.

Зиндагинома
-----------

Таълими ибтидоиро дар зодгоҳаш гирифта, ба ҷуз адабиёти классикии форсию озарӣ аз илмҳои расмии замон, мусиқӣ, нуҷум ва ғ. ба хубӣ огоҳӣ дошт. Воқиф забонҳои форсӣ ва арабиро медонист. Ба қавли акад. АИ Озарбойҷон Азиз Мираҳмадов: «Воқиф бо мероси ҷаҳонии олами адаби Шарқ — Фирдавсӣ, Хайём, Низомӣ, Хоқонӣ, Насимӣ, Ҳофиз, Ҷомӣ ва Фузулӣ сабзидаву ба камол расидааст». Баъдан ӯ мактабдор шуда, дар байни мардум эътибори бузург пайдо кард. Ҳокими Қарабоғ ӯро ба дарбор даъват намуда, вазири корҳои хориҷӣ таъйин намуд. Воқиф дар охири умр қурбони дасисаҳои дарборӣ гардида, ба қатл расонда шуд. Душманони Воқиф хонаи ӯро ғорат карда, нусхаҳои дастнависи осорашро оташ заданд. Аз сабаби он ки шеърҳои Воқиф байни омма машҳур буданд, аз байн нарафтанд. Бори нахуст маҷмӯаи ашъораш аз зеҳни мардум гирдоварӣ шуда, соли 1856 дар Тифлис ба забони озарӣ ва соли 1945 нашри мукаммали он дар Боку ба табъ расонда шуд. Воқиф дар анвои адабии ғазал, дубайтӣ, мухаммас, мустазод ва ғ. шеър гуфтааст. Ғазалҳояшро ба вазни арӯз ва дубайтиҳояшро ба вазни ҳиҷоӣ эҷод кардааст. Воқиф дар шеърҳои ишқиаш аз ишқи заминӣ (воқеӣ) ва маҳбубаи заминӣ сухан рондааст. Шеърҳояш бештар ба ашъори ошиқонаи Ҳофиз ва Фузулӣ ҳамоҳангӣ доранд.

Ашъори ошиқонааш воқеӣ ва ҳаётдӯстона буда, ба таронаҳои ишқии мардумони Қафқоз рӯҳпайвандӣ доранд. Дар шеърҳояш тасвири воқеъбинона ҳис мешавад. Соли 1968 халқи Озарбойҷон ва дигар мардумони Қафқоз 250-солагии Воқиф-ро ҷашн гирифтанд.

Осор
----

* Вагиф М. П. Эсэрлэри. Бакы, 1968.

Эзоҳ
----

1. 1 2 3  *Bibliothèque nationale de France* идентификатор BNF (фр.): платформаи додаҳои боз — 2011.
2. 1 2  Faceted Application of Subject Terminology
3. 1 2  NUKAT — 2002.

Адабиёт
-------

* Самад Воқиф Аз қаъри Хазар то авҷи Зуҳал. Д. 1991;
* Мираҳмадов А. «Вагиф кулур.ағлайыр» (Воқиф механдад ва мегиряд.) // Рӯзномаи «Адабиййат ва инҷесенет» (19. 02. 1977).

Сарчашма
--------

* Воқиф / В. Самад // Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️  Гузариш ба унсури Викидода  Фарҳангҳо ва донишномаҳо | 
* Большая российская (старая версия)
* TDV İslam Ansiklopedisi

 |
| 

| Дар феҳристҳои китобшинохтӣ |
| --- |
| 
* BNF: 14569654k
* GND: 118966960
* ISNI: 0000 0000 4440 055X
* LCCN: no89000099
* NUKAT: n2019210919
* SUDOC: 085595233
* VIAF: 59328206
* WorldCat VIAF: 59328206

 |

 |
**Script error: The function "infobox" does not exist.**

**«Паёмномаи фарҳанг»** – нашрияи Муассисаи давлатии Пажӯҳишгоҳи илмӣ тадқиқотии фарҳанг ва иттилоот – и Вазорати фарҳанги Ҷумҳурии Тоҷикистон мебошад. Дар асоси иҷозатномаи Вазорати фарҳанги Вазорати фарҳанги Ҷумҳурии Тоҷикистон аз 17 майи соли 2012 фаъолият мекунад.

* Муассис: Муассисаи давлатии "Пажӯҳишгоҳи илмӣ тадқиқотии фарҳанг ва иттилоот"
* Соли таъсис: 2000/2012.
* Сармуҳаррир – Шариф Комилзода, номзади илмҳои таърих.
* Муҳаррири масъул – Мурод Муродӣ, доктори илмҳои филология.
* Шумора – 4 маротиба дар як сол.

Мақолаҳои маҷалла аз рӯи тадқиқоти комплексии пажуҳишгоҳ "Фарҳанг, санъат, туризм, маориф, идоракунӣ ва иқтисоди соҳаи фарҳанг, ҳунарҳои мардумӣ, фарҳанги ғайримоддӣ ва фароғат" нашр карда мешаванд.

Эзоҳ
----

1. ↑  Паёмномаи фарҳанг
2. ↑  Саҳифаи асосӣ/Муассисаи давлатии "Пажӯҳишгоҳи илмӣ тадқиқотии фарҳанг ва иттилоот". 12 марти 2015 санҷида шуд. Баргирифта аз сарчашмаи аввал 21 апрели 2016.
Як намунаи афзори суфтагарӣ
**Афзори суфтагарӣ** — асбобест, ки барои коркарди механикии филиз, чӯб, шиша, ҷинсҳои куҳӣ, пластмасса истифода мешавад. Онро аз маводди суфтагарӣ месозанд. Истеҳсоли саноатии Афзори суфтагарӣ аз нимаи дуюми садаи XIX шурӯъ гардид. Афзори суфтагарӣ ба ду навъи асосӣ – дурушт (доираҳои суфтагарӣ, милаи суфтагарӣ ва ғайра) ва нарм ё чандир (чилбур ва маснуоти аз он тайёркардашуда, тасмаҳо, қурсҳо ва ғайра) тақсим мешавад. Барои тайёр кардани Афзори суфтагарӣ аз сунбода (корунд)-и барқӣ, карбиди силитсий (сабз ва сиёҳ), алмоси табиӣ ва сунъӣ истифода мебаранд. Афзори суфтагариро аз маводи сафолӣ, бакелитӣ, вулканӣ ва баъзан силикатӣ, глифталӣ ва магнезиалӣ, ки ба онҳо зарраҳои суфтагарӣ мечаспонанд, истеҳсол мекунанд. Қариб 12000 намуди Афзори суфтагарӣ мавҷуд аст. Доираҳои суфтагариро аз сунбодаи барқӣ ва карбиди силитсий бо қутри 3–1100 мм, ғафсии 0,5–200 мм ва қутри насбкунии 1–305 мм; аз зарраҳои алмос (бо афзори бакелитӣ, филиззӣ ва сафолӣ) бо қутри 6–300 мм, ғафсии ҳалқаи кории 1,5–5 мм ва бари 3–20 мм месозанд. Нишондиҳандаи муҳимми Афзори суфтагарӣ тарокуми алмос (миқдори зарраҳои алмос дар 1 мм3) мебошад (ҳангоми 100% будани тарокум дар 1 мм3 сатҳи афзор 0,878 мг донаҳои алмос мавҷуданд). Тарокуми алмос дар доираи алмосӣ аз 25 то 200 % мешавад.

Адабиёт
-------

* Эльбор в машиностроении. Л. 1978;
* Кремень З. И. Юрьев В. Г. Бабошкин А. Д. Технология шлифования в машиностроении. М. 2007;
* Эфрос М. Г. Миронюк В. С. Современные абразивные инструменты. Л. 1987;
* Коробко В. Н. Кузнецов А. И. Сычев М. М. Абразивные инструменты и шлифование. СПб. 2001.

Адабиёт
-------

* Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — 664 с. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.
**Афзалии Самарқандӣ** (форсӣ: أفضلئ سمرقندی‎; соли таваллуд ва вафот номаълум) — шоири тоҷик (асри XVI).

Зиндагинома
-----------

Мувофиқи маълумоти «Тазкирату-ш-шуаро»-и Мутрибӣ Афзалии Самарқандӣ аз шоирони Самарқанд, муосири Мушфиқӣ будааст. Аксари рисолаҳои оид ба шеър ва арӯзу қофияро хуб медонист. Дар бадоҳатан гуфтани шеър маҳорат дошт ва дар маҳфилу мушоираҳо дастболо буд. Охири умраш бо хорию зорӣ гузаштааст. Шоири соҳибдевон будааст. Аз осораш ғазалҳо ва абёти пароканда боқист.

Намунае аз абёт
---------------

Каъбаи васл, дило, ҷуз сари он кӯям нест,
Қиблае хуштар аз он тоқи ду абрӯям нест.
Хубии лоларухон гарчи зи ҳад берун аст,
Хубрӯе, ки ба хубии ту меҷӯям, нест.
Афзалӣ, бар сари он кӯй зи по афтодам,
Чора ҷуз хок шудан бар сари он кӯям нест.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — 664 с. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.
**Афисидҳо** (аз лотинӣ aphis – ширинча ва caedo – мекушам, маҳв мекунам) — моддаҳои кимиёие, ки барои нобуд кардани ширинчаҳо ба кор бурда мешаванд. Сайфое, пиримор, рогор, антио, метилмеркаптофос, метафос ва карбофос аз ҷумлаи афсидҳои маъмуланд. Афсидҳо дар ҳалкунандаҳои органикӣ нағз ва дар об бад ҳал мешаванд. Дар мубориза бо дигар ҳашароти маканда, инчунин бар зидди баъзе зараррасонҳои хоянда низ истифода бурдан мумкин. Ҳангоми истифодаи афсидҳо либоси махсус пӯшидан лозим аст.

Адабиёт
-------

* Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — 664 с. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.
**Уқёнуси Ҳинд** — сеюмин уқёнуси кураи Замин аз ҷиҳати бузургӣ баъди уқёнусҳои Ором ва Атлантик аст.

Қисми зиёдаш дар Нимкураи ҷануб воқеъ гардида, онро аз шимол қитъаи Осиё, аз ғарб Африка, аз шарқ Австралия ва аз ҷануб Антарктида иҳота кардаанд. Масоҳаташ якҷоя бо баҳрҳо 74,9 млн км², ҳаҷми об 291,9 млн км3, чуқуриаш ба ҳисоби миёна 3897 м. Баҳрҳо ва халиҷҳои калонаш: баҳри Сурх, баҳри Араб, халиҷи Форс, баҳри Андаман, халиҷи Банголӣ, Халиҷи Калони Австралия. Қаторкӯҳи зериобии Ҳинди Марказӣ уқёнусро ба қисмҳои начандон чуқури ғарбӣ (ҷазираҳояш: Мадагаскар, Сейшел, Амирант, Маскарен ва ғайра) ва нисбатан чуқури шарқӣ (ҷойи аз ҳама чуқураш новаи Зонд—7209 м дар ҷанубтари ҷазираи Ява) тақсим мекунад.

Дар қаъри уқёнус қаторкӯҳҳо, теппаҳои тӯлонӣ ва хамиҳо (Австралияи Ғарбӣ, Африкаю Антарктида ва ғайра) мавҷуданд. Тукобаҳои наздисоҳилӣ — шелфҳо нефту газ (халиҷи Форс)" ва минтақаҳои рифтӣ (кафидаҳои калони қаъри уқёнус) маъданҳои хром, оҳан, манган, мис ва ғайра доранд. Иқлими қисми шимолии Уқёнуси ҳинд муссонист, дар арзҳои тропикӣ ва субтропикии қисми ҷанубӣ бодҳои сахти пассатӣ мевазанд; дар арзҳои мӯътадил тӯфонҳои пурзӯр ба амал меоянд. Ҳарорати оби сатҳ асосан беш аз 20°С ва дар канори ҷануби уқёнус аз О°С пасттар аст. Яхҳо асосан дар арзҳои антарктикӣ ба вуҷуд омада, баҳорон бод ва ҷараёни об яхпораҳоро то 65—68° а. ҷ. пароканда мекунанд. Шӯрии об аз 32 то 36,5 % (дар баҳр Сурх то 41 %р) аст. Дар обҳои наздисоҳили моҳӣ ва дар ҷануби уқёнус кит шикор мекунанд. Калонтарин бандарҳо: Адан, Бамбай, Калкатта, Карочӣ, Читт; гонг, Коломбо, Рангун, Бандари Мошаҳр, Басра, Фао, Доруссалом, Фримантл, Дурбан.

Эзоҳ
----


  



|  |  |
| --- | --- |
| Ҷаҳон | *Ин мақолаи нопурра аз ҷуғрофияи Ҷаҳон мебошад.Шумо метавонед бо пурра кардани ин ба Википедия кумак кунед.* |

  


| **Уқёнусҳо** |
| --- |
| Атлантик | Ҳинд | Яхбастаи шимолӣ | Ором | Ҷанубӣ |

Ман курбонов

```
Диловар
```
**Уқёнусшиносӣ**, **уқёнуснигорӣ** — маҷмӯи илмҳоеро гӯянд, ки таъсири ҳамдигари уқёнус ва муҳити атрофро, бо назардошти гардиши тағирёбандаи он, мубодилаи кимиёвии уқёнус бо материкҳо, ҳаво ва қаър, организмҳои зинда ва таъсири муҳитии он, таркиби геологии қаъри уқёнус, равандҳои гуногуни маҳалие, ки аз ҳисоби мубодилаи энергия ва мавод байни қисмҳои гуногуни уқёнус амали мегарданд, меомӯзад. Уқёнусшиносӣ, аз рӯи мазмун, гурӯҳи илмҳоест, ки равандҳои физикавӣ, кимиёвӣ ва биологие, ки дар он, дар сатҳои гуногун мегузаранд, меомӯзад.

Мақсад
------

Мақсади асосии амалии уқёнусшиносӣ таъмини бехатарӣ ва баланд бардоштани самаранокии ҳаракатҳои рӯйиоби ва зериобии киштиҳо, истифодаи захираҳои биологӣ, минералӣ ва энергетикии обу қаъри уқёнус, инчунин такмили усулҳои пешгӯийи обу ҳаво мебошад. Уқёнусшиносӣ асосан бо масъалаҳои физика, химия, биология ва геологияи уқёнус машғул аст. Физикаи уқёнус қонуниятҳои таъсири мутақобилаи уқёнусу атмосфераро меомӯзад.

Ба он гидротермодинамика, акустика, оптикаи уқёнус, тадқиқи радиоактивият ва майдони электромагннтии уқёнус дохил мешаванд. Химияи уқёнус қонунняти мубодила ва тағйирёбии моддаҳои химиявии уқёнус, инчунин баланси химиявии онро муайян менамояд. Биологияи уқёнус бо омӯзиши мавҷудоти зиндаи уқёнус — планктон, нектон, бентос ва микроорганизмҳо, инчунин маҳсулнокии солонаи муҳимтарин намуди организмҳо, идора кардани маҳсулнокии биологии уқёнус машғул аст. Геологиян уқёнус қонунияти просессҳои геологиро дар қаър ва зери қаъри уқёнус ва ташаккулёбии конҳои маъданро муайян мекунад. Барои омӯзиш ва назорати уқёнусҳо ташкилотҳои байналхалқӣ, дар ИҶШС ва мамлакатҳои хориҷӣ муассисаҳои тадқиқоти илмӣ вуҷуд доранд.

Қисмҳои уқёнусшиносӣ
--------------------

Уқёнусшиносиро ба ҳафт қисми мазкур тақсим кардан мумкин аст:

* **биологияи уқёнус** рустаниҳо ва ҳайвоноти уқёнусҳоро ва таъсири ҳамдигарии экологии онҳоро меомӯзад.
* **Уқёнусшиносии кимиёвӣ**, кимиёи уқёнусро меомӯзад.
* Геологияи баҳрӣ ва ё уқёнусшиносии геологӣ, геология ва захираҳои минералии қаъри уқёнусро, инчунин тектоникаи лавҳавиро меомӯзад.
* **Таъсири ҳамдигари уқёнус ва муҳити атроф**
* **Уқёнусшиносии физикавӣ**, хосиятҳои физикавии оби баҳрҳоро, равандҳои динамикиро ва таркиби обро дар уқёнус меомӯзад.
* **Уқёнусшиносии техникӣ**, таҷҳизоте, ки дар уқёнусшиносӣ истифода мебаранд ва тарзи истифодаи он дар экспедитсияҳои илмӣ омӯхта, таъмири онро таъмин менамояд.
* **Уқёнусшиносии саноатӣ**, илми амалӣ буда, тарзи истифодаи ҳадафноки саноатии имконоти уқёнусҳоро меомӯзад.

Эзоҳ
----

Пайвандҳо
---------

* Уқёнусро чи тавр меомӯзанд (бо забони русӣ)

Сарчашма
--------

* Энциклопедияи Советии Тоҷик : [дар 8 ҷ.] / сармуҳаррир  А. С. Сайфуллоев. — Д. : СИЭСТ, 1978—1988.
Шаблон:Арабское имя **Абу Ҳаммад Уқба ибни Амир ал-Ҷухонӣ** ( ар. عقبة بن عامر‎ тафаккур. 678, Қоҳира, Мисри ҳозира) - ҳаммаслаки Паёмбар Муҳаммад (с.а.с.). Вай дар набард барои Димишқ иштирок карда, ба артиши мусалмонон дар давраи забт шудани Миср ва дар маъракаи зидди Родос фармонравоӣ менамуд. Насаби **Абу Ҳаммад** ё **Абу Амирро** дошт .

Зиндагинома
-----------

Дар рӯзи кӯчиданӣ пайғамбар Муҳаммад (с.а.с) аз Макка ба Мадина, Уқба ибни Амир гӯсфандони худро дар биёбон мечаронид. Пас аз фаҳмидани омадани Паёмбар (с.а.с), гӯсфандони худро партофт ва фавран ба пешвози ӯ рафт. Муҳаммад (с.а.с)-ро дида, Уқба аз ӯ хоҳиш кард, ки қасам хӯрад ( *байъат* ) .

Мисли соя, Уқба ба таври бебаҳо пайғамбари Муҳаммадр(с.а.с)-о пайравӣ мекард. Вай аксар вақт дар назди ӯ роҳ мерафт. Аксар вақт Паёмбар ӯ(с.а.с) ро дар пушти худ мешинонд, барои ҳамин Уқба ҳатто лақаби "Савораро" -ро гирифт. Баъзан Муҳаммад д(с.а.с) ар роҳ мефаромад ва ҷояшро ба Уқба медод, ва худ бошад пиёда мерафт .

Бевосита аз Муҳаммад (с.а.с)дониш гирифта, ӯ қории беҳамтои Қуръон, ва нақлкунандаи ҳадисҳо ( *ровӣ* ) ва олим-фақеҳи дар соҳаи мерос шуд ( *мирос* ). Вай инчунин нависанда, забоншинос ва шоири маъруф буд. То чанде пеш дар масҷиди Уқба ибни Амир (Миср) як дастнависи Қуръони Карим буд. Дар охири дастнавис чунин навишта шуда буд: "Муаллиф Уқба ибни Амир ал-Ҷӯҳонӣ." Ин дастнавис яке аз қадимтарин дастнависҳои маъруфи Қуръон буд, аммо, мутаассифона, ҳоло ин дастнавис гум шудааст .

Вай дар ҷанги Уҳуд ва дигар ҷанги мусалмонон бар зидди мушрикон иштирок кард. Абу Убайд ибни ал-Ҷарроҳ барои далерӣ ва ҷасорате, ки дар вақти забт кардани Димишқ нишон дода шудааст, Уқба ибни Амирро ба фиристодани халифа Умар барои фиристодани хушхабари нави ғалаба сарфароз кард. Дар Димишқ дар минтақаи Баттум зиндагӣ мекард. Дар давраи забт шудани Миср яке аз фармондеҳони лашкари мусалмонон буд. Муавия ибни Абу Суфён ӯро ба вазифаи ҳокими Миср таъйин кард ва дар он ҷо се сол монд. Ӯ дар қаср дар нишеби кӯҳи Қоҳира ал-Муқаттам қарор гирифт. Сипас ӯро фармондеҳи маърака ба ҷазираи Родез фиристоданд .

Чанд муддат вай дар Басра зиндагӣ мекард. Вай дар ҷанги Сиффин дар паҳлӯи Муовия ширкат варзид .

Дар Миср дар соли 678 Уқба ибни Амир ал-Ҷуҳонӣ ба таври марговар бемор шуд. Пеш аз маргаш, ӯ ба фарзандонаш бо насиҳат муроҷиат кард: "Эй фарзандони ман, дар ёд доред, ки ман ба шумо се чизро мерос мегузорам: имон оваред ба ҳадиси Расули Худо, танҳо боэътимодии он; ҳеч гоҳ пул қарз надиҳед, ҳатто агар то нисфатон урён бошед; Шеър нанависед, зеро он дилро аз Қуръон дур мекунад. "Ӯро дар паҳлӯи ал-Мукаттам дар Қоҳира дафн карданд. Вай ҳамчун мерос зиёда аз ҳафтод камон боқӣ мондааст, ки ҳар кадоме бо тирҳо бо худ фарқ мекарданд .

Эзоҳ
----

1. 1 2  *Ибн Хаджар аль-Аскаляни.* Булуг аль-Марам / пер. Эльмира Кулиева. — С. 47.
2. 1 2 3 4 5  Инфо-ислам, 2009.
3. ↑  *А. Г. Виноградов.* Хронология древнего Египта. — 2014. — С. 201.

Пайвандҳои берунӣ
-----------------

* Укба ибн Амир аль-Джухани.  Инфо-ислам (23 апрели 2009). 2 июли 2015 санҷида шуд.
**Ансорӣ Муаззамхон Қудратзода** (24.01.1962, д. Некноти ҷамоати Рӯдакии шаҳри Панҷакент) — омӯзгор, номзади илмҳои филология (2008), профессор (2011), ходими давлатӣ, Профессори фахрии Донишгоҳи Вена (Австрия, аз с. 2009), доктор ва профессори фахрӣ (аз с. 2015), аъзои Шӯрои академияи Донишгоҳи Оксфорди Британияи Кабир (аз с. 2016).

Зиндагинома
-----------

Ансорӣ Муаззамхон дар фак. фил. УДТ ба номи В.И. Ленин таҳсил кардааст (1983–88). Фаъолияти кориаш соли 1979 аз коргари хоҷ. давл. «Марғедар»-и шаҳри Панҷакент оғоз ёфтааст. С. 1980 ба Душанбе омада, аввал дар УДТ лабор. ва баъд дар ЭСТ мусаҳҳеҳ шуда кор кардааст (1981–82). Баъди адои хидмати ҳарбӣ дар сафи Арм. Сов. (1982–84) дар нашр. ЭСТ ба кор даромада, муҳаррири шуъбаи адабӣ таъйин шудааст (1984–92). Минбаъд омӯзгор, мудири нашрияи «Иршод»-и Маркази Осиёимиёнагии Донишгоҳи озоди Россия дар шаҳри Панҷакент, муовини ректор оид ба муносибатҳои хориҷии Донишкадаи давлатии омӯзгории Тоҷикистон дар шаҳри Панҷакент будааст (1998–2007). Аз с. 2007 – ректори Донишкадаи давлатии омӯзгории Тоҷикистон дар шаҳри Панҷакент

Фаъолияти илмӣ
--------------

Соли 2008 дар мавзӯи «Мақоми Файзулло Ансорӣ дар драматургияи тоҷик дар солҳои 50–80-уми асри ХХ» рисолаи номзадӣ дифоъ намудааст. Дар конф. илмии кишварҳои Австрия, Россия, Укр. Қаз. Англия, Олмон, Фаронса, Чин, Италия, Пок. маърӯза кардааст. Муаллифи 8 китоб, аз ҷумла, «Древний Пенджикент» (бо ҳамкории И. Раҳматуллоев), «Пешвои миллат ва эҳёи фарҳанги миллӣ» (бо ҳамкории Ш. Воҳидов) ва беш аз 1200 мақолаи илмӣ мебошад. Барои китоби Энсиклопедияи миллии тоҷик зиёда аз 300 мақола таълиф намудааст. Бо якчанд Диплому Ифтихорномаи соҳавӣ мукофотонида шудааст. Соҳиби 4 фарзанд.

Эзоҳ
----

1. ↑  Асосӣ(тоҷ.). *dotpanj.tj*. 19 апрели 2019 санҷида шуд. Баргирифта аз сарчашмаи аввал 6 марти 2019.
2. ↑  Аз асл ба насл. — Душанбе, 2019. — 215 с. (тоҷ.). ISBN 978-99947-958-2-6
Blue Shark
Carp
**Моҳӣ** намуди ҳайвонест , ки дар об зиндагӣ мекунад ва оксигени дар об халшударо нафас мегирад. Намудҳои бисёри моҳиҳо ҳастанд. Моҳиҳо одатан харчангҳоро мехуранд (fins). Онҳо дар обҳои тозаи кулҳо, дарёҳо ва баҳрҳо зиндагӣ мекунанд. Баъзеи намудҳояшон дар оби шур низ зиндагӣ мекунанд. моҳии дарозтарин, ки 15 метр дарози ва 15 тонна вазн дорад, наханг номида мешавад. 
Одамон бисёр намуди моҳиҳоро истеъмол мекунанд.
Бисёр намуди моҳиҳо устуҳон доранд. Баъзе намудҳои моҳиҳо монанди наханг устуҳони хакики надоранд. Баъзе олимон мегуянд ки ин намуди моҳиҳо моҳиҳои хакики намебошанд аммо баъзе одамон онҳоро моҳи меноманд. Баъзе дигар ҳайвонҳое ки баҳриянд мисли ситораи баҳри ва медуза моҳи номида мешаванд вале дар асл моҳи нестанд.

Сохти думи моҳиҳо
-----------------

Намудҳои думи моҳиҳо.  (A) — гетероцеркальный, (B) — протоцеркальный,
(C) — гомоцеркальный, (D) — дифицеркальный

Намудҳои моҳиҳо
---------------



|  |  |
| --- | --- |
| Панда Ҷонваршиносӣ | *Ин мақолаи нопурра аз фанни ҷонваршиносӣ мебошад.Шумо метавонед бо пурра кардани ин ба Википедия кумак кунед.* |

Пайвандҳо
---------

 
Анбори Википедиа дар бораи ин мавзӯъ гурӯҳ дорад:
***Моҳӣ***
**IRC** (инглисӣ: Internet Relay Chat — як навъи чат - баҳс, интернет-чат) — системаи хизматӣ, ки бо ёрии он тариқи шабакаи Интернет бо дигарон дар як вақт суҳбат кардан мумкин аст. IRC соли 1988 аз тарафаи донишҷӯи финӣ Ярко Ойкаринен (*Jarkko Oikarinen*) сохта шуд.

Дар бораи IRC
-------------

IRC аз серверҳо иборат аст. Сервер бо дигар серваерҳо пайваст аст. Якҷоягии серверҳо шабакаро ташкил мекунад. Дар ҷаҳон даҳҳо серверҳо мавҷуд аст. Аз ҳама машҳуртарин ва кӯҳнатарин - IRCNet ва EfNet мебошанд.

Барои кор бо irc барномаи махсус ки клиент ё мизоҷон лозим аст

Шабакаҳои машҳури IRC
---------------------

Байни шабакаҳои намоён:

* EFNet
* Undernet
* DALNet.RU
* Freenode, пештар Open Projects Network (OPN) ном дошт

Нигаред
-------

* Баунсер
* Интернет-общение
* Веб-чат
* IRC бозӣ
* Instant Messenger
* Skype
* NNTP

Пайвандҳо
---------

* ircinfo.ru — программаҳо, ахбор, мақолаҳо дар бораи IRC, вебгейт
* neora.ru — кумак ва мақолаҳо дар бораи IRC

#{{{1}}} connect
Шаблон:IPstack
**«ВКонта́кте»** (номи байналмилалӣ: **VK**) — шабакаи иҷтимоии русӣ бо қароргоҳаш дар Санкт-Петербург. Сомона бо 89 забон дастрас аст; асосан дар байни истифодабарандагони русзабон машҳур аст. «ВКонтакте» ба корбарон ирсоли паёмҳо, эҷоди ҷамъиятҳо ва саҳифаҳои худ, акс-, тег-, аудио-, видеоивазкунӣ, бозикунӣ дар бозиҳои браузер имкон медиҳад. 

10 октябри соли 2006 оғоз ёфта, аввалан чун шабакаи иҷтммоӣ барои донишҷӯён ва хатмкардагони донишгоҳҳо буд.. Тибқи маълумот барои соли 2017, бинандагони миёнарӯзӣ 80 миллион нафар, сабтиномнашудагон беш аз 460 млн. нафарро ташкил медиҳад. Тибқи маълумоти SimilarWeb аз 1 январи соли 2021 года, сомонаи «ВКонтакте» аз рӯи машҳурият дар ҷаҳон ҷои 15-умро ишғол менамояд.

Эзоҳ
----

1. ↑
2. ↑
3. ↑  Alexa Internet (ингл.) — 1996.
4. 1 2  О компании. *ВКонтакте*. 23 июни 2017 санҷида шуд.
5. ↑  *Павел Дуров.* «В Контакте миллион участников» (17 июли 2007). 1 августи 2009 санҷида шуд.
6. ↑  Аудитория ВКонтакте — О сайте — ВКонтакте
7. ↑  Top Websites. *SimilarWeb*. 10 феврали 2021 санҷида шуд.

Пайвандҳои беруна
-----------------

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️  Гузариш ба унсури Викидода  Дар шабакаҳои иҷтимоъӣ | 
* ВКонтакте
* Твиттер
* VC.ru

 |
| Тасвир, видео ва садо | 
* YouTube

 |
| Вебгоҳҳои мавзӯъӣ | 
* GitHub

 |
| Фарҳангҳо ва донишномаҳо | 
* Лентапедия

 |
**Ҷамоати Деҳқонобод** — ҷамоатест дар ноҳияи Ҳисори Тоҷикистон, ки тобеи марказ мебошад.

Ҷамоати деҳоти Деҳқонобод — соли 1965 бо
Фармони Раёсати Шӯрои Олии ҶШС Тоыикистон аз ҳисоби
ҳудуди маъмурии ҷамоатҳои Ҳисор, Хонақоҳ ва
Қарамқул ташкил дода шудааст. То соли 1986 ба ҳудуди
Ҷамоати Деҳқнобод 16 деҳа шомил буд. Соли 1986 баҳри
васеъ кардани ҳудуди маъмурии посёлкаи т. ш.Ҳисор
деҳаҳои Белайдуз, Правда Востока, Пахтаобод ба
ҳудуди шаҳри Ҳисор, деҳаи Гулмайдон ба ҳудуди маъмурии
деҳоти Ҳисор ҳамроҳ карда шуданд. Дар айни замон ба
ҳудуди маъмурии Ҷамоат деҳаҳои зерин дохил мешаванд:
Аминиён (Бесимас), Бағалак, Гачак, Деҳқонобод,
Лангар, Латтабанд, Муъминобод (Қулмунда), Содиқӣ,
Хоҷамӯсо, Чилчинор (Булоқчинор), Шодмон (Роҳи
Ленин). Ҷамоат 2880 хоҷагӣ ва 20533 нафар аҳолӣ дорад.
Дар ҳудуди Ҷамоат 1 хоҷагии ҷамоавии Кооперативи
истеҳсолии Латиф Муродов фаъолият дорад, ки ба
тухмипарварӣ ва зотпарварӣ машғул мебошад, дар
фермаи чорводорияш шир ва гӯшт истеҳсол мекунад.
Хоҷагӣ соли 1951 аз ҳисоби муттаҳид кардани хоҷагиҳои
хурд ташкил ёфт, ки номи Сталинро дошт, соли 1965
номи «Съезди XXII партия»-ро гирифт. Хоҷагӣ
дорои 1127 га замини корами обӣ ва 481 га замини
лалмӣ мебошад.

Деҳаҳои ҷамоат
--------------

|  |
| --- |
| **Деҳаҳои ҷамоат** |
| Деҳа | Аҳолӣ (с. 2015) |
| Деҳқонобод |  |
| Бағалак |  |
| Гачак |  |
| Аминиён |  |
| Лангар |  |
| Латтабанд |  |
| Муъминобод |  |
| Содиқӣ |  |
| Хоҷамӯсо |  |
| Чилчинор |  |
| Шодмон |  |
|

Адабиёт
-------

* Ф.Азиз, С.Одина.Ҳисори Шодмон: аз бостон то ин замон. — Душанбе,2013;
* Ш.Неъматова,М.Асроров, Маҳфузгарони таърих. — Душанбе,2010;
* С.Одина. Зилзилаи Ҳисор. — Душанбе, 2009.
*

Пайнавиштҳо
-----------

1. ↑  Донишномаи Ҳисор. — Душанбе: «Ирфон», 2015, — с. 555—556


|  |  |
| --- | --- |
| Тоҷикистон | *Ин мақолаи нопурра аз ҷуғрофияи Тоҷикистон мебошад.Шумо метавонед бо пурра кардани ин ба Википедия кумак кунед.* |