recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Багрóм** — шаҳри бузурги замони Кушониён.

Вожашиносӣ
----------

Калимаи багром аз ду бахш: баг, бог (Худо) ва ром — хуш ва шодмонист. Дар замони Кушониён яке аз марказҳои маъмурӣ ва фарҳангӣ буд.

Ҷуғрофия
--------

Багром дар масофаи 60 км аз Кобул, дар доманаи Ҳиндукӯҳ воқеъ аст.

Таърих
------

Дар маъхазҳои қадим бо номи Каписо (ҳоло ба ин ном вилояте дар Афғонистон машҳур аст), яке аз вилоятҳо дар доманакӯҳи Паропамисад (ҳоло Ҳиндукӯҳ) ёд шудааст.

Меъморӣ
-------

Биноҳо аз хишти хом болои пойдевори сангин сохта шудаанд. Ҳафриёти Багром нишон дод, ки он дар садаҳои 2-1 то м. ва 1-5 м обод будааст. Шаҳр бо нақшаҳои меъморон сохта шуда, кӯча, хиё­бонҳо, биноҳо бо тартиб ҷо ба ҷо мебошанд. Девор­ҳои муҳофизатӣ ростанд ва дар масофаи 18-20 м дар он бурҷ­ҳои тирандозии баробарпаҳлу ё худ тиркашҳо сохта шудаанд. Дар натиҷаи ҳафриёт се қабати замони рушди шаҳр муайян шудаанд. Қабати якум ба замони пайдо шудани он, ба асрҳои 2-1 то милод нисбат дорад. Зарфҳо, олоту ашёи рӯз­гор бо санъати баланди ҳунармандӣ сохта шудаанд. Зарф­ҳои Багром — замони қабатҳои 1 бо рангҳои сиёҳу хокис­тарӣ ва сурх оро ёфтаанд. Дар замони қабатҳои 2 зарф­ҳои дорои ранги хокистарӣ ба қадаҳҳои пошнадори сиёҳу лоҷвардӣ иваз шудаанд. Дар Багром зарф­ҳои саҳроӣ, ки як тарафашон ҳамвор аст ва барои дар хурҷин ва ё бевосита дар пушти астарони боркаш бор кардани онҳо сохта шудаанд, ёфт гардидаанд, ки нишонаи омадани мардуми саҳронишин мебошанд. Дар байни бозёфт­ҳои Багром зарфҳои шишагин бо расмҳои қаҳрамонҳои устуравии Юнону Рум ба монанди Ҳеракл, Амур ва ғ. бисёр мебошанд. Махсусан бозёфтҳои аз устухони фил тарошидашуда бо симои канизакҳо, раққосон ва сарояндагону навозандагон хеле ҷолибанд. Онҳо бо санъати баланди тасвирӣ ҳаккокӣ шуда, ба асрҳои 2-3 милод тааллуқ доранд. Сабки санъати тасвирии дар устухони фил иҷрошу­да ба сабки ёдгорҳои Матхура монанд аст. Дар ин сабк омезиши санъати тасвирии ҳиндуюнонӣ ва маҳаллӣ му­шо­ҳида мешавад. Қабати сеюм ба асрҳои 3-5 милодӣ мансуб буда, бино­ҳои истиқоматии ин давра аз хонаҳои ду, се ва чору панҷ­ҳуҷрадор иборат мебошанд. Бештар ёдгорҳои сан­ъа­ти тас­вирӣ аз қасри сарвари шаҳр пайдо шудаанд. Де­ворҳои қаср хеле ғафсу устувор буда, дорои бурҷҳои тирандозии мудавваранд. Багром яке аз шаҳр­ҳои мута­раққии тиҷоратӣ, ҳунармандӣ ва меъморӣ дар асрҳои зикршуда буд. Шаҳр дар охири садаи IV ва аввали садаи V аз тарафи шо­ҳи Сосо­ниён Шопури I ва Ҳайто­ли­ён хароб карда шуд.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Массон В. М. Ромодин В. Д. История Афганистана. Т. 1. Москва, 1964.

Сарчашма
--------

* Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — 664 с. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.
**Гео́ргий Дави́дович Гу́рвич** (*Жорж Гурвич*; фр. Georges Gurvitch; 1 ноябр 1894, Новороссийск, вилояти Кубан[d] — 12 декабр 1965, Порис) — ҳуқуқшинос ва ҷомеашиноси позитивист, доктори илмҳои ҳуқуқ (1920).

Зиндагинома
-----------

Хатмкардаи Донишгоҳи Петроград (1917). Соли 1920 ба хориҷа ҳиҷрат кард. Баҳори 1920 дар Берлин ҳамроҳи устодони худ гурӯҳи академии русӣ ташкил дод. Соли 1922 ба Чехословакия омад. Солҳои 1922-27 дар Берлин ва Порис ба омӯзиш ва таҳқиқоти илмӣ машғул буд. Солҳои 1925-27 дар Институти славянии Порис кор мекард, дар факултаи ҳуқуқшиносии русии Донишгоҳи Порис ва аз соли 1927 устоди ҳуқуқи байналмилалии донишгоҳи Сорбонна. Аз соли 1928 шаҳрванди Фаронса. Котиби генералии Институти байналмилалии сотсиологияи ҳуқуқ дар Порис (1931-40) ва муҳаррири маҷаллаи порисии «Archives de philosophie du droit et de sociologie juridique» оид ба масъалаҳои фалсафаи ҳуқуқ ва сотсиологияи ҳуқуқ. Георгий Гурвич андешаҳои сотсиалистӣ дошта, рушди демократияро бо сотсиализм алоқаманд мешуморид. 

Ӯ дар соҳаҳои фалсафа, ҷомеашиносӣ ва ҳуқуқи байналмилалӣ беш аз бист асар навиштааст. Аз ҷумла: «Идеологияи сотсиализм дар адабиёти навтарини олмонӣ» (1924), «Давлат ва сотсиализм» (1925), «Ахлоқ ва дин» (1926), «Ояндаи демократия» (1927), «Сотсиализм ва моликият» (1928). Асари муҳимтарини Георгий Гурвич «Муқаддимаи назарияи умумии ҳуқуқи байналмилалӣ» («Введение в общую теорию международного права». Прага, 1923) то ҳол эътибори илмии худро гум накардааст.

Эзоҳ
----

1. 1 2  Babelio (фр.) — 2007.
2. 1 2  Энциклопедия Брокгауз (нем.) / Hrsg.: Bibliographisches Institut & F. A. Brockhaus, Wissen Media Verlag
3. 1 2  Proleksis enciklopedija, Opća i nacionalna enciklopedija (хорв.) — 2009.

Адабиёт
-------

* Гурвич Георгий Давидович / И. Буриев // Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️  Гузариш ба унсури Викидода  Фарҳангҳо ва донишномаҳо | 
* Большая каталанская
* Большая норвежская
* Большая российская (старая версия)
* Итальянская
* Краткая еврейская
* Литовская универсальная
* Хорватская
* Universalis

 |
| 

| Дар феҳристҳои китобшинохтӣ |
| --- |
| 
* BIBSYS: 90148097
* BNE: XX840464
* BNF: 122758239
* CiNii: DA00815081
* CONOR: 51524707
* EGAXA: vtls000958975
* GND: 118543687
* ISNI: 0000 0001 2319 8249
* J9U: 987007261992505171
* LCCN: n79150232
* LNB: 000115443
* NDL: 00467717
* NKC: kup20010000034488
* NLA: 35158310
* NLG: 93504, 95971
* NSK: 000115665
* NTA: 068388187
* NUKAT: n00030854
* PTBNP: 41356
* SUDOC: 031568289
* VcBA: 495/166812
* VIAF: 9908630
* WorldCat VIAF: 9908630
* РНБ: 7734297

 |

 |
Ҳолати тиббӣШаблон:SHORTDESC:Ҳолати тиббӣ

**Бавосир**, **геморро́й**  (аз лот. laαἷμα — «хун» ва ῥοῦς (< ῥόος) — «ҷараён») — васеъ ва дурушт шудани варид (сиёҳраг, вена)-и рӯдаи рост.

Навъҳо
------

Бавосир берунӣ ва дарунӣ мешавад. Ҳангоми бавосири берунӣ вариди берунии рӯдаи рост васеъ шуда, уқдаҳои он берун мебароянд; Ҳангоми бавосири дарунӣ вариди дарунӣ васеъ гашта, уқдаҳои он бевосита дар даруни рӯдаи рост ҷой мегиранд.

Шах шудани хун дар вариди коси хурд ва рӯдаи рост (қабзияти музмин, дуру дароз нишастан, ҳомилагӣ), инчунин сустии модарзодии девораи варид боиси пайдоиши бавосир мегардад. Бавосир тадриҷан инкишоф меёбад. Дар натиҷаи бавосир аввал эҳсоси нофорам, хориш ва дарди мақъад пайдо шуда, ин ҳиссиёт баъди нӯшидани шароб, баъзан пас аз кори ҷисмонӣ афзунтар мегардад. Минбаъд аз уқдаҳо хун меравад (дар наҷосати бемор хун пайдо мешавад). Ҳангоми баста шудани роҳи хунгард ва газак гирифтани уқдаҳо дарди шадид ва қабзият пайдо шуда, бемор таб мекунад. Агар бавосирро муолиҷа накунанд, газак ба бофтаҳои атрофи мақъад мегузарад (ниг. Парапроктит). Бавосир ба таври музмин давом мекунад ва гоҳ-гоҳ авҷ мегирад. Дар фосилаи байни хурӯҷҳои беморӣ шахс худро солим ҳис мекунад. Баробари авҷ гирифтани беморӣ фосилаи байни хурӯҷи он кӯтоҳтар шуда, хунравӣ меафзояд. Дар вақти фуромадани уқдаҳои дарунӣ бемор дарди сахт ҳис мекунад, уқдаҳо варам карда, кабудтоб ё сиёҳча мешаванд.

Ҳангоми сӯзиши мақъад, эҳсоси ногувор дар вақти қазои ҳоҷат, хунолуд шудани наҷосат ё пайдоиши уқдаҳои бавосир ба духтур муроҷиат кардан лозим аст. Беморони гирифтори бавосир бояд таҳти назорати ҷарроҳ бошанд. Кӯшиши зер карда даровардани уқдаҳо ҷоиз нест, зеро ин амал метавонад боиси хунравии зиёд ё оризаҳои дигар ҷиддӣ гардад.

Бо мақсади ташхиси бавосир аз усули ректоромоноскопия истифода мекунанд. Бемор бояд дақиқ муоина шавад, то ки бемориҳои парапроктит, по­липҳо, саратони рӯдаи рост, кафидагии мақъад ва ғ. сарфи назар нашаванд.
Бавосирро ҷарроҳ муолиҷа мекунад. Самараи табобат ба дараҷаи инкишофи беморӣ, сари вақт ба духтур муроҷиат кардан ва иҷрои маслиҳати ӯ вобаста аст. Риояи парҳез, истеъмоли сабзавоту мева, худдорӣ аз истеъмоли шароб, хӯроки сахт ва тунду тез ба ҷараёни табобат ёрӣ мерасонад.

Муолиҷа
-------

Ҳангоми бавосири шадиди берунӣ обзани ширгарм, марҳами анестезинӣ ё гепаринӣ нафъ дорад. Дар вақти хуншории рӯдаи рост аз шамъчаҳои адреналинӣ истифода бояд кард ва агар беҳ нагардад, беморро дар беморхона бистарӣ ва ҷарроҳӣ мекунанд.

Пешгирӣ
-------

рафъи қабзият; кӯдаконро аз хурдсолӣ ба риояи қоидаҳои беҳдошти шахсӣ одат кунондан зарур аст. Одамоне, ки рӯзи дароз рост истода ё нишаста кор мекунанд, бояд дар давоми кор ду маротиба ба варзиш (гимнастика) машғул шаванд (баъд аз се соати сар шудани кор, бори дуюм баъд аз ду-дувуним соат).

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* Бавосир // Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.
**Артиши электронии Эрон** ( форсӣ: ارتش سایبری ایران‎ ‎) ‎ гурӯҳи ҳакерии эронӣ аст, ки гӯё бо ҳукумати Эрон иртибот дорад, ҳарчанд худи ҳукумат ин иртиботро рад мекунад . Ба гузориши рӯзномаи Guardian, ин гурӯҳ ба ￼￼раҳбари аршади￼￼ Эрон￼￼савганд ёд карданд  .

Ба навиштаи нашрияи интернетии "Бюрои Теҳрон ", тарҳи таъсиси "артиши электронии Эрон" аз ҷониби Сипоҳи посдорони инқилоби исломӣ дар соли 2005 таҳия шудааст. Артиши электронии Эрон масъулияти чанд ҳамлаи киберӣ аз тариқи интернет аз соли 2009, бахусус алайҳи ￼￼Байду￼￼ ва Твиттерро ба ӯҳда гирифт  .

Дар соли 2012 як гурӯҳи ҳакерҳо, ки худро "Қаллоқҳо" эълон карданд ( форсӣ: پرستو‎ ‎, серверҳои ￼￼МАГАТЭ￼￼ -ро шикастанд. Коршиносони амнияти иттилоотӣ тахмин мезананд, ки дар паси ин ҳамла "артиши электронии Эрон" будааст  .

Дар соли 2013 як генерали Сипоҳи Посдорони Инқилоби Исломӣ изҳор дошта буд, ки Эрон "аз рӯи имконоти худ дар ҷои чаҳорумин артиши киберҷинояткорӣ дар ҷаҳон аст". Ин иддаоро израильским институтом исследований национальной безопасности[en]  тасдиқ кардааст.

Қайдҳо
------

1. ↑  *Lukich, Alex* The Iranian Cyber Army.  Center for Strategic and International Studies (July 12, 2011). 18 марти 2015 санҷида шуд. Баргирифта аз сарчашмаи аввал 2 апрели 2015.
2. ↑  *Arthur, Charles* Twitter hack by 'Iranian Cyber Army' is really just misdirection.  The Guardian (December 18, 2009). 18 марти 2015 санҷида шуд.
3. ↑  *Rezvaniyeh, Farvartish* Pulling the Strings of the Net: Iran's Cyber Army.  Tehran Bureau (February 26, 2010). 18 марти 2015 санҷида шуд.
4. ↑  *Lake, Eli* Did Iran’s Cyber-Army Hack Into the IAEA’s computers?.  Daily Beast (May 12, 2012). 18 марти 2015 санҷида шуд.
5. ↑  Israeli Think Tank Acknowledges Iran as Major Cyber Power, Iran Claims its 4th Biggest Cyber Army in World.  Hack Read (October 18, 2013). 18 марти 2015 санҷида шуд.
**Сироҷиддин Нуриддинов** — мусаввир, кандакор, Ходими хизматнишондодаи санъати Тоҷикистон (1967), дорандаи Ҷоизаи давлатии Тоҷикистон ба номи Абуабдуллоҳи Рӯдакӣ (1982), Рассоми халқии Тоҷикистон (1979), узви Иттифоқи рассомони СССР (1956).

Зиндагинома
-----------

Сироҷиддин Нуриддинов 15 августи соли 1919 дар гузари Чақари шаҳри Самарқанд ба дунё омадааст.
Ӯ курси омӯгории Донишкадаи муаллимтайёркунии Самарқандро хатм кардааст (1940). Соли 1952 ба шаҳри Сталинобод омадааст: Ҷонишини директори мактаби миёнаи ба номи Дзержинскийи ноҳияи Ҳисор (1952—1953), кандакори устохонаи Управленияи маданияти ҶШС Тоҷикистон (1953—1969), омӯзгори Омӯзишгоҳи рассомии ба номи М. Олимов (1970—1982). То вафоташ ба шогирдон ҳунари кандакориро омӯзонидааст. Сироҷиддин Нуриддинов 22 марти соли 1995 дар Душанбе оламро падруд намудааст.

Эҷодиёт
-------

Аввалин маҳсули кандакориаш портретҳои В. И. Ленин ва классикони адабиёти форсу тоҷик буданд. Беҳтарин асарҳои худро солҳои 70-ум офаридааст. («Гулистон», «Ду нафар», 1975), дари осорхонаҳои ш.Қӯрғонтеппа ва ноҳияи Қубодиён аз офаридаҳои ӯст (1976). Ороиши чойхонаи «Фароғат» низ ба ӯ тааллуқ дорад (1970). Бо гурӯҳи ҳунармандони ҷавон дохили бинои «Хонаи хидмати маишӣ» (ҳоло — «Садбарг»-и шаҳри Душанбе, 1973), меҳмонхонаи "Тоҷикистон" (1975—1981) ва Сирки давлатии Тоҷикистон оро додааст (1978). Бо ҳамкории С. Шарифов барои толори истироҳати Қасри иттифоқи касабаи Душанбе аз гаҷ лавҳаи кандакорӣ офаридааст. Соли 1985 дари ТДАОБТ ба номи С.Айниро кандакорӣ кардааст. Офаридаҳои ҳунарии ӯ дар кишварҳои Аврупо, Осиё ва Африко борҳо намоиш дода шудаанд.

Ҷоиза
-----

* Ордени «Ситораи Сурх» (1957),
* Медали «Барои меҳнати шоён. Ба муносибати 100-солагии рӯзи таваллуди В. И. Ленин»,
* Ходими хизматнишондодаи санъати Тоҷикистон (1967),
* Рассоми халқии Тоҷикистон (1979),
* Ҷоизаи давлатии Тоҷикистон ба номи Абуабдуллоҳи Рӯдакӣ (1982)

Эзоҳ
----

1. ↑  Аслҳо ва наслҳо. — Душанбе,2013, — 184 с. — С.96. ISBN 978-99947-958-2-6(тоҷ.)
**Андре́с Бонифа́сио-и-де-Ка́стро** (исп. *Andrés Bonifacio y de Castro*; 30 ноябр 1863, Tondo[d] — 10 май 1897, Maragondon[d], Luzon[d]) — яке аз роҳбарони ҷунбиши миллӣ-озодихоҳӣ ва Қаҳрамони миллии Филиппин.

Зиндагинома
-----------

Ҳангоми фаъолияти худ дар яке аз ширкатҳои англисӣ дар Манила бо ақидаҳои истиқлолхоҳии Х. Рисил ошно шуда, ба Лигаи Филиппин дохил гардид. Ҳамчунин Андрес Бонифасио дар ҷунбишҳои истиқлолхоҳӣ ва ислоҳоти сиёсӣ ширкат дошт. Баъди барҳамхӯрии Лигаи Филиппин бо мақсади сарнигун сохтани низоми мустамликавии Испания дар Филиппин Андрес Бонифасио Анҷумани миллигароии Катипунинро (1892) дар шаҳри Манила таъсис дод, ки соли 1896 шумораи аъзои он ба 100 ҳазор расид. Андрес Бонифасио барномаи Катипунинро бо номи «Даҳ васияти фарзандони ватан» таҳия кард, ки ҳадафи сарнигун кардани низоми мустамликавии Испанияро дар Филиппин дошт. Дар оғози воқеаҳои инқилобии Филиппин (1896) Андрес Бонифасио яке аз сарварони он ба шумор мерафт, вале дар муҳорибаҳои ҳарбии зидди Испания муваффақ нагардид. Минбаъд дар муборизаҳои инқилобӣ яке аз ҳамсафони ӯ Э. Агиналдо шуҳрат пайдо карда, Андрес Бонифасио расмияти президент эълон гардидани ӯро (1897) эътироф накард. Андрес Бонифасио дертар ба ҳукми қатл маҳкум гардид, баъдан ҳукмаш ба маҳбаси доимӣ иваз шуд ва дар зиндон фавтид. Ҳар сол рӯзи 30 ноябр бузургдошти Андрес Бонифасио дар Филиппин таҷлил карда мешавад. Андрес Бонифасио шоир ҳам буд ва аз ӯ осори манзуми ватандӯстона боқӣ мондааст.

Эзоҳ
----

1. 1 2 3 4  Diccionario biográfico español (исп.) — Real Academia de la Historia, 2011.

Адабиёт
-------

* Бонифасио Андрес // Боз — Вичкут. — Д. : СИЭМТ, 2014. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 3). — ISBN 978-99947-33-46-0.


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️  Гузариш ба унсури Викидода  Фарҳангҳо ва донишномаҳо | 
* Большая российская (старая версия)
* Испанский биографический
* Britannica (онлайн)

 |
| Таборшиносӣ ва некрополистика | 
* WikiTree

 |
| 

| Дар феҳристҳои китобшинохтӣ |
| --- |
| 
* BNE: XX1457837
* GND: 118961411
* ISNI: 0000 0000 8080 6362
* J9U: 987007278176405171
* LCCN: n85372025
* NTA: 070333645
* SUDOC: 224195743
* VIAF: 811657
* WorldCat VIAF: 811657

 |

 |
**«Бежан ва Манижа»** (форсӣ: بیژن و منیژه‎) — яке аз достонҳои «Шоҳнома»-и Фирдавсӣ, ки муҳтавои он меҳрварзии паҳлавони эронӣ Бежан ва Манижа — духтари шоҳи Турон мебошад.

Хулосаи достон
--------------

Сужети мухтасари достон дар «Шоҳнома» бад-ин қарор аст: Бежан ҳамроҳи Гургин барои маҳв кардани гурозон меравад. Пас аз анҷоми кор ба марғзоре дар марзи Эрону Турон меояд. Дар ин марғзор духтари Афросиёб бо ҳамроҳонаш базм ороста буд. Бежан ва Манижа ҳамдигарро мебинанд ва дар дилашон меҳр пайдо мешавад. Манижа Бежанро ба қасри худ мебарад. Дарбориён ба Афросиёб хабар мерасонанд. Афросиёб Бежанро дастгир мекунад ва ӯро чун маҳбус ба чоҳе меафканад.
Манижаро аз қаср меронад. Рустам Бежанро аз чоҳ раҳо карда, ҳамроҳи Манижа ба Эрон мебарад. Манбаи достони «Бежану Манижа» достонҳои бостонии мардуми ориёиянд. Бинобар пажӯҳишҳо оид ба «Шоҳнома», Фирдавсӣ «Бежану Манижа»-ро чун достони алоҳида, берун аз ҷараёни воқеоти «Шоҳнома» эҷод карда, баъдан ба он ворид намудааст.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

*. حسین شهید مازندرانی. فرهنگ شاهنامه. تهران، ۱۳۷۷ ه. ش.؛
* صفا ذبیح الله هماسه سرای در ایران. تهران، ۱۳۸۷ ه. ش

Сарчашма
--------

* Бежану Манижа / Г. Саъдиева // Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.
**Иннокентий Петрович Герасимов** (26 ноябр 1905 (1905-11-26), Кострома — 30 марти 1985, Маскав) — ҷуғрофиёдон, заминрехтшинос ва хокшиноси шӯравӣ, академики АИ ИҶШС (1953), профессори Донишгоҳи давлатии Маскав (1938-64). Ходими хидматнишондодаи илми ҶШС Қазоқистон.

Зиндагинома
-----------

Хатмкардаи Донишгоҳи Ленинград (1926). Солҳои 1929-36 ходим, 1936-56 роҳбари шуъбаи ҷуғрофиё ва харитакашии Институти хокшиносии ба номи В. В. Докучаев буд. Аз соли 1945 дар Институти ҷуғрофиёи АИ ИҶШС кор кардааст (аз соли 1951 — директор). Дар экспедитсияҳои Қазоқистон, Осиёи Миёна, Сибири Ғарбӣ, Урал, Шарқи Дур ширкат ва ба Аврупои Ғарбӣ, Ҳиндустон, Хитой, Ҷопон, Сейлон, Сенегал, Алҷазоир, Тунис, Марокко, Гвинея, Бразилия, Чили, Уругвай, ИМА, Мексика, Зеландияи Нав, Австралия саёҳат намудааст. Асарҳои асосии ӯ масъалаҳои пайдоиш, ҷуғрофиё ва таснифи хок, ҷуғрофияи табиӣ, палеоҷуғрофиё ва геоморфологияро дар бар мегирад. Г. геологияи қисми ҳамвории Осиёи Миёна, аз ҷумла, Тоҷикистон, хусусиятҳои релйеф ва хоки онҳоро омӯхта, якчанд асар навиштааст. Доир ба тасниф ва инкишофи релйефи Замин, муҳофизат ва тағйир додани табиат, истифодаи маҷмӯии захираҳои табиӣ таҳқиқот анҷом додааст. Г. роҳбари ҳайати намояндагони илми шӯравӣ дар конференсияҳои байналмилалии ҷуғрофиёӣ, хокшиносӣ, роҳбари ҳайати таҳририяи «Атласи физикавию ҷуғрофии ҷаҳон» (ба забони русӣ), раиси Кумитаи миллии ҷуғрофияшиносони шӯравӣ (аз 1957), президенти Ҷамъияти умумииттифоқии хокшиносон (аз 1963), ноиби президенти Ҷамъияти байналмилалии ҷуғрофиёшиносон (1960-68), ноиби президенти Ҷамъияти байналмилалии хокшиносон (аз 1968), узви ҳақиқии АИ Булғория, узви АИ Маҷористон буд. Дорандаи Ҷоизаи Дмитрови Булғория (1963) ва Мукофоти давлатии ИҶШС (1973). Бо 2 ордени Ленин, 3 ордени дигар ва медалҳо сарфароз гардидааст.

Осор
----

* Основные черты развития современной поверхности Турана. М. — Л. 1937;
* Структурные черты рельефа земной поверхности на територии СССР и их происхожднние. М. 1959;
* Очерки по физической географии зарубежных стран. М. 1959;
* Основы почвоведения и география почв. М. 1960 (ҳамроҳи М. А. Глазовская);
* Преобразование природы и развитие географической науки в СССР. М. 1967.

Эзоҳ
----

1. ↑  Герасимов Иннокентий Петрович // Большая советская энциклопедия (рус.): [в 30 т.] / под ред. А. М. Прохоров — 3-е изд. — М.: Советская энциклопедия, 1969.
2. ↑  *Deutsche Nationalbibliothek* Record #136312489 // Общий нормативный контроль (GND) (нем.) — 2012—2016.

Адабиёт
-------

* Маринич А. М. (и другие) Шестидесятилетие со дня рождения и сороколетие научной деятельности академика И. П. Герасимова // Изв. АН СССР. Серия географическая. 1965, в 4, № 6;
* Мещеряков Ю. А. Вклад академика И. П. Герасимова в геоморфологию // Структурная и климатическая геоморфология. М. 1966;
* Фридланд В. М. Иследования И. П. Герасимова в области почвоведения // Генезис и география почв. М. 1966.

Сарчашма
--------

* Герасимов Иннокентий Петрович // Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.
**Бедонаи шаваткӣ** — як навъ тути хӯрданбоби маҳаллӣ.

Баргаш байзашакли нӯгтез, яклухти калон (120 х 65 мм), атрофаш дандонадор (ба барги тути балхӣ шабоҳат дорад). Мевааш майдаи сафед (12-17 мм), бедона, сероби ширин, таъми хос дорад, аз охири май то нимаи авг. мепазад. Меваашро барои тархӯрӣ ва хушкондан истифода мебаранд. Аз тармевааш ширинӣ мепазанд. Солҳои қаҳтӣ ба сабаби зиёд будани қанди таркибаш (тармевааш 11-13 %, тутмавизаш 57-59 %) мардуми кӯҳистон онро чун нону қанд истеъмол мекард. Бедонаи шаваткӣ бештар дар водии Зарафшон — деҳаҳои Оббурдан, Ревомутк, Пастиғави ноҳияи Кӯҳистони Мастчоҳ ва ноҳияҳои Айнию Панҷакент дучор мешавад. Дар деҳаи Ревомутк дарахтони 80-120-солаи он низ самар меоранд. Барои тайёр кардани тутпист мувофиқ аст.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Бедонаи шаваткӣ / С. Гулов // Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.

* Смолский Н. В. Культура тутового дерева в Зеравшанской долине // Плодовые Среднего Таджикистана. Л. 1935.
**Ҷумъабой Сангинов** (*Сангинов Ҷумъабой Раҳматович*; зод. 22 феврали 1952, ноҳияи Масчо, вилояти Ленинобод, ҶШС Тоҷикистон) — пизишк, доктори илмҳои тибб, профессор. Корманди шоистаи Тоҷикистон (1994).

Зиндагинома
-----------

Ҷумъабой Сангинов 22 феврали соли 1952 дар ноҳияи Масчо ба дунё омадааст. Соли 1974 Донишкадаи тиббии Тоҷикистонро хатм кардааст.

Хонавода
--------

Оиладор ва соҳиби 3 фарзанд мебошад.

Корнома
-------

Фаъолияти коришаро дар Беморхонаи ҷумҳуриявии клиникии №1-и шаҳри Душанбе оғоз кард. Минбаъд аз соли 1976 то соли 1980 дар Беморхонаи марказии ноҳияи Мастчоҳ ба ҳайси духтури ҷарроҳ фаъолият кардааст. Муовини сардухтури беморхонаи мазкур буд.

Аз соли 1980 то соли 1982 ординатураи клиникиро дар Донишкадаи тиббии Тоҷикистон хатм намуда, дар Беморхонаи шаҳрии клиникии №5-и шаҳри Душанбе ба ҳайси духтури ҷарроҳ кор кардааст. Баъдтар, ба ҳайси мудири шӯъбаи ҷарроҳии ҳамин беморхона то соли 1985 кор кардааст.

Аз соли 1985 то соли 1987 сардори шӯъбаи кадрҳои Вазорати тандурустии Тоҷикистон буд. Солҳои 1987-1991 дар вазифаи сардухтури Диспансери ҷумҳуриявии саратоншиносӣ, аз соли 1991 то соли 1996 сардори Раёсати тандурустии ҳукумати шаҳри Душанбе буд.

Баъдан, аз соли 2000-ум то 2011-ум 3 даъвати Маҷлиси Олӣ – даъватҳои II, III, IV, вакили Маҷлиси намояндагони Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон интихоб шудааст. Роҳбари фраксияи Ҳизби халқӣ-демократии Тоҷикистон дар Маҷлиси намояндагон буд.

Дар ин замон ҳамеша бо ҷомеа ва расонаҳои кишвар иртибот дошт. Аз вакилони ҲХДТ буд, ки аз суҳбат бо расонаҳо худдорӣ намекард. Дар ҳар мавзӯе бештар талош мекард, ки на аз нигоҳи гурӯҳеву манфиатҳои ҳокимони вақт балкӣ бештар аз диди як давлатмард ва манфиатҳои миллӣ суҳбат мекард.

7-уми январи соли 2011 бо Фармони Президенти Тоҷикистон Ҷумъабой Сангинов муовини аввали раиси вилояти Суғд таъйин гардид. Дар ин солҳо лаҳзаҳои ҳассоси баҳсҳои марзӣ миёни Тоҷикистону Қирғизистон идома дошт. Ҷумъабой Сангинов дар ин давра низ аз чеҳраҳои матраҳ буд. 28 апрели соли 2015 аз вазифаи муовини якуми раиси вилояти Суғд ба нафақа рафт. 

Ҳоло Ҷумъабой Сангинов машғули фаъолияти тиббӣ ва тадриси донишҷӯён мебошад.

Ҷоизаву унвонҳо
---------------

Дорандаи унвони Корманди шоистаи Ҷумҳурии Тоҷикистон аст, ки соли 1994 гирифтааст.

Эзоҳ
----

Пайвандҳо
---------

* Маълумотнома дар бораи вакилони Маҷлиси намояндагон

Сарчашма
--------

* Ҷумъабой Сангинов(тоҷ.). *EUCTJ*.  Кунгураи урупоии хабарнигорон ва блогнависони тоҷик (22 феврали 2021). 23 феврали 2022 санҷида шуд. Баргирифта аз сарчашмаи аввал 23 феврали 2022.
**Микеланджело Буонарроти** (номи комилаш *Микеланҷело ди Лодовико ди Леонардо ди Буонарротӣ Симонӣ* ; инчунин *Микеланҷело* ; Микеланджело ди Лодовико ди Леонардо ди Буонарротӣ Симонӣ; 6 марти 1475, Капрез, Ҷумҳурии Флоренсия — 18 феврали 1564, Рум) — наққош, пайкартарош, меъмор ва чакомасарои итолиёии давраи Эҳё, ки асаре шигарф бар густариши ҳунари ғарбӣ дошт. Истеъдодҳое чандҷонибаи ҳунариаш чунон буд, ки аз сӯи хеле аз бузургтарин ҳунармандони муосири худаш ва низ бархе аз бузургтарин ҳунармандони таърих.

### Зиндагинома

Микеланҷело 6 марти соли 1475 дар Капрез, ки акнун бо унвони Капрези Микеланҷело шинохта мешавад, зода шуд; Барои чандин насл, хонаводааш банкдорон дар Флоренсия буданд, аммо банк шикаста шуд ва падараш барои муддати кӯтоҳ як симати ҳукуматӣ дар Капрезро доро шуд. Замоне ки Микеланҷело зода шуд, падараш додраси Копрез ва Подеста буд.

 Чезаре Зоккӣ. "Микеланҷелои ҷавон сари як фаунро меканад "(гумшуда)
 Дахмаи Микеланҷело Буонарротӣ дар Санта Кросе
 Гравюра бо қиёфаи Микеланҷело (Кондиви)
 *Виттория ва Микеланҷело дар Мусо*, расми асри 19

Хотира
------

* «Агония и экстаз»[en] (The Agony and the Ecstasy, США — Великобритания, 1965) — режиссёр Кэрол Рид
* Х/ф «Весна Микеланджело» (Италия — США, 1990) — Режиссёр Джерри Лондон.
* Спектакль Г. Мацкявичюса «Преодоление» (2010)
* Д/ф «Микеланджело суперзвезда» (англ. Michelangelo Superstar)
* Д/ф «Микеланджело. Бесконечность» (итол. *Michelangelo — Infinito* (Италия — Ватикан, 2018) — режиссёр Эмануэле Имбуччи
* Х/ф Грех (Россия, 2019), в роли Микеланджело — Альберто Тестоне.

Эзоҳ
----

1. 1 2  *Dussler L. Girardi E. N.* Dizionario Biografico degli Italiani (итол.) — 1972. — Vol. 15.
2. 1 2
3. 1 2   — 1998.
4. 1 2   — 1808.
5. 1 2
6. ↑  архитекторы, работающие в Швеции — 2014.
7. ↑  Union List of Artist Names (ингл.)
8. ↑
9. ↑  *Дживелегов А. К.* Микельанджело. — 2-е изд. — М.: Молодая гвардия, 1957. — 255 с. — (Жизнь замечательных людей).

Пайвандҳо
---------

* Микеланджело Буонарроти. Ӯ ҳама чизро карда метавонист. Барномаи «Акси садои Москва» аз цикли «Хама чиз чунин аст», Кисми 1 ва 2.
* Шеъри Микеланджело тарчумаи А. М. Эфрос

**Lua error in Модул:External\_links at line 153: attempt to call field 'getWikidataRefHtml' (a nil value).**
**Бадалшавӣ** — ҳодисаи фонетикӣ (савтист) дар забон, ки дар табдил ёфтани овозҳои нутқ дар таркиби як морфема сурат мегирад.

Бадалшавӣ ба шароити гуногуни фонетикӣ – ҳамнишинии садонокҳо, ҳамсадоҳо ва ғ. вобаста аст.

Бадалшавӣ дар забоншиносии тоҷик
--------------------------------

Дар забоншиносии тоҷик ду навъи бадалшавӣ – а) бадалшавии анъанавӣ ё таърихӣ ва б) бадалшавии зинда ё фонетикӣ вуҷуд дорад. Сабаби бадалшавии таърихиро танҳо аз ҷиҳати таърихӣ метавон муайян намуд. Фарқи бадалшавии таърихӣ аз фонетикӣ дар он аст, ки бадалшавии фонетикӣ вазифаи морфологӣ надорад. Аммо бадалшавии таърихӣ вазифаи морфологӣ доштан метавонад. Ин ҳодиса дар асосҳои феъл ба назар мерасад: паз – пухт, соз – сохт, хӯр – хӯрд ва ғ.

Баъзе ҳодисаҳои бадалшавӣ бад-ин қароранд: 

* бадалшавии садонокҳо: ӯ (а: бар // бурд, паз // пухт, шав // шуд; ӯ /о: супор // супурд, шумор // шумурд, бош // буд; ӯ / у: шӯй // шуст, гӯй // гуфт ва ғ.
* бадалшавии ҳамсадоҳо з / хт: дӯз // духт, паз // пухт, сӯз // сӯхт; в/фт: ков // кофт, рав // рафт; б/ фт: кӯб //кӯфт, рӯб // рӯфт; й / ст: ҷӯй // ҷуст; рӯй // руст; ҳ / ст: хоҳ // хост, ҷаҳ // ҷаст, раҳ // раст ва ғ.

Дар забони тоҷикӣ ду навъи бадалшавии зинда ё фонетикӣ ба назар мерасад: 

* бадалшавии ҳамнишинӣ, ки дар натиҷаи мутобиқату мувофиқати фонемаҳои ҳамнишин ба вуҷуд меояд: зудтар (зуттар), бодпо (ботпо) ва ғайра;
* бадалшавии мавқеӣ ба мавқеи ҳамсадо ва баъзе омилҳои диг. талаффуз вобаста аст: касб (касп), кабуд (кабут), лағад (лағат) ва ғ.

Бадалшавии зинда ё фонетикӣ хоси забони гуфтугӯӣ аст. Дар нутқи хаттӣ навиштани калимаҳои адабии бадалшуда ғалати имлоӣ ба шумор меравад.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Расторгуева В. С. Краткий очерк фонетики таджикского языка. Сталинабад, 1955;
* Хаскашев Т. Фонетикаи забони адабии тоҷик. Д. 1989.

Сарчашма
--------

* Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — 664 с. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.
**Баврак Ғафуров** (тав. 15.10.1935, деҳаи Билисуфи ноҳияи Данғара) — олим, доктори илмҳои биологӣ (1992), профессор, (1994), узви Академияи илмҳои Ню-Йорки ИМА (1995), узви вобастаи Академияи илмҳои байналмилалии мактабҳои олӣ (1998).

Зиндагинома
-----------

Соли 1961 факултети биологияи Донишгоҳи давлатии Тоҷикистон ба номи В.И. Ленинро хатм намудааст. Солҳои 1961–2003 лаборанти калон, ассистент, муаллими калон, дотсент, мудир ва профессори кафедраи физиологияи одам ва ҳайвонот, декани факултети биологияи Донишгоҳи миллии Тоҷикистон буд. Солҳои 2003–2004 ҳамчун профессори кафедраи физиологияи Донишгоҳи аграрии Тоҷикистон, 2004–2005 муовини директори Пажӯҳишгоҳи давлатии «Ғизо» кор кардааст. Аз соли 2005 мудири кафедраи анатомия ва физиологияи Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи С. Айнӣ буд. 
Муаллифи зиёда аз 200 мақолаҳои илмӣ, дастурҳои таълимию методӣ ва монографияҳо мебошад. Хулосаи тадқиқотҳои илмияш дар бисёр маҳфилҳои илмии байналмилалӣ (дар Маҷористон, Ҳиндустон, Эрон, Россия) қироат шуда, худи ӯ дар радифи физиологҳои машҳури Аврупо шинохта шудааст.

Ҷоизаҳо
-------

Бо ифтихорномаи Президиуми Шӯрои Олии ҶШС Тоҷикистон, нишони сарисинагии «Аълочии маорифи Тоҷикистон», медали «Барои меҳнати шоён» ва ордени «Шараф» мукофотонида шудааст.

Нигаред низ
-----------

* Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи Садриддин Айнӣ

Осор
----

* Ташнагӣ ва рафтор дар шароити экстремалӣ. – Д. 1995 ва диг.
*

Пайвандҳо
---------

* Энсиклопедияи Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи С. Айнӣ
*
**Бонки тавсеъа**, **бонки рушд** — ташкилоти махсуси молиявии давлатӣ ё нимдавлатӣ (ва хусусӣ), ки ба корхонаҳо ва ғ. қарзҳои дарозмуҳлат пешниҳод мекунад. Бонки тавсеъа бар хилофи бонкҳои тиҷоратӣ аз амонатгузорон ва корхонаҳо амонат қабул намекунад, амалиёти ҳисобӣ ва пардохт надорад, қарзи кӯтоҳмуҳлат намедиҳад.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Бонки рушд / Ш. Дӯстбоев // Боз — Вичкут. — Д. : СИЭМТ, 2014. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 3). — ISBN 978-99947-33-46-0.


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️  Гузариш ба унсури Викидода  Дар феҳристҳои китобшинохтӣ | 
* BNF: 11967820m
* GND: 4152437-8
* J9U: 987007550789105171
* LCCN: sh85037347

 |
**Артабони V** (форсӣ: اردوان‎ [ærdæˈvɔːn]; ? — 224) — охирин подшоҳи сулолаи Ашкониён.

Ҳукмронӣ
--------

Баъд аз падараш Балоши V дар байни солҳои 209—224 ҳукмронӣ кардааст. Пеш аз ба тахти подшоҳӣ нишастан ӯ ҳокими Мод буд ва бародараш Балоши IV ҳокими Байнаннаҳрайн. Ибтидо миёни ин ду бародар барои соҳиб шудан ба тахту тоҷи шоҳаншоҳӣ ҷанги худӣ сар зад ва ба Артабони V муяссар гардид, ки ҳокимиятро дар дасти худ нигоҳ дорад. Ҳамзамон бо ин ҳодисаҳои дохили Эрон императори Рум барои ҳамла ба Эронзамин омода шуд. Вай роҳи ҳилаю найрангро пеш гирифта, дар соли 216 ба Артабони V нома навишт ва ба хотири иттиҳоди ду кишвар ба духтари ӯ хостгор шуд. Артабони V дархости вайро пазируфт ва императори Рум бо сипоҳи бисёр ба сӯи пойтахти Ашкониён ҳаракат кард. Ҳангоме ки Артабони V ва ҳамроҳони бесилоҳаш ба хотири истиқболи римиҳо ба беруни пойтахти кишвар шаҳри Тайсафун баромада буданд, лашкари римиён ба ин мардуми бесилоҳ ҳамла карда ҳамаашонро ба қатл расонданд. Римиҳо ғанимати фаровоне ба даст оварда, халқи бисёреро асир гирифта, ҳангоми ақибнишинӣ шаҳрҳо ва рустоҳоро вайрону хароб карданд. Чунончи, дар шаҳри Арбил оромгоҳи подшоҳони ашкониро ба хок яксон намуданд. Ҳангоми бозгашт ба ватан императори римиён дар соли 217 ба дасти яке аз ҳамроҳонаш ба қатл расид. Артабони V лашкари бисёре гирд оварда бар сари римиҳо тохт. Римиҳо аз тарс асиронро раҳо карда пешниҳоди сулҳ намуданд. Дар ҷавоб ба онҳо Артабони V талаб кард, ки бояд римиҳо шаҳрҳо ва қалъаҳои вайронкардаашонро аз нав тармим карда, аз Байнаннаҳрайн берун раванд ва товони ҷангро бипардозанд. Пас аз як ҷанги шадиди серӯза римиён ҳамаи шартҳои Артабони V-ро қабул карданд, аммо Артабони V бо вуҷуди пирӯзӣ бар римиҳо натавонист шӯришҳо ва ҷангҳои дохили кишварро фурӯ нишонад.

Дар солҳои охири салтанати Артабони V сарпарасти оташкадаи шаҳри Истахр Бобак ва писари ӯ Ардашери Бобакон вилоятҳои Порс, Кирмон, соҳили Халиҷи Форс, Исфаҳон ва Хузистонро тасхир карданд ва дар тайи се ҷанг Артабони V -ро шикаст дода, 28-уми апрели 224 ба ҳалокат расонданд. Бо ҳамин сулолаи Ашкониён ҷойи худро ба хонадони Сосониён дод.

Ҳамчунин нигаред
----------------

* Ашкониён

Пайвандҳо
---------

* Артабан // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона : в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — СПб. 1890—1907.
* Стелла из Сузы
**Бонки офшорӣ** (аз англ. offshore — аз соҳил дур, берун аз ҳудуд воқеъгашта) — бонке, ки берун аз қаламрави бақайдгирифтааш фаъолият менамояд ва аз имтиёзҳои андозӣ бархӯрдор аст.

Оффшор минтақаҳои махсусест дар қаламрави давлатҳои гуногун, ки дар он барои пешбурди амалиёти бонкӣ, молиявию асъорӣ, инчунин ташкили тиҷорат бо ширкаткунандагони хориҷӣ имтиёзҳо ва шароитҳои махсус дода мешаванд (мас. орӣ будан аз назорати асъорӣ, озод будан аз андоз ё иктифо кардан бо андозбандии камтарин). Бонки офшорӣ аз мақомоти дахлдори мамлакати ҷойгиршудааш (ба қайд гирифташудааш) иҷозатномаи махсус (литсензия) мегирад ва ҳар сол муҳлати онро бо пардохти маблағи муайян тамдид мекунад. Бонки офшорӣ ҳамеша таҳти назорати мақомоти молиявии давлати онро қабулкарда қарор дорад.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Бонки офшорӣ / Ш. Раҳимзода // Боз — Вичкут. — Д. : СИЭМТ, 2014. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 3). — ISBN 978-99947-33-46-0.
**Бонкдории мобилӣ** — истифодаи хидматрасониҳои бонкӣ ба воситаи Интернет ва телефон.

Ин навъи бонкӣ охири солҳои 90-уми асри 19 дар ИМА пайдо шуда буд. Минбаъд дар аксари бонкҳои дунёи мутамаддин хидматрасонии Б.м. иҷро шудани амалҳои зеринро осон мегардонад: дидани тавозун ва бақияи маблағ дар суратҳисоб, фаъол намудан, ё қатъ намудани кортҳои бонкӣ ва ё суратҳисоби бонкӣ, интиқоли маблағ байни суратҳисоби қартагӣ ва суратҳисоби амонатӣ, интиқоли маблағ аз суратҳисоби кортӣ ба суратҳисоби шахсони воқеӣ ва ҳуқуқӣ дар бонки дилхоҳ, интиқоли маблағ ба кортҳои пардохтии VISA ва кортҳои пардохти миллӣ (барои иҷрои кор танҳо шумораи корти пардохтии пулгирандаро донистан кифоя аст), ташкил намудани фармоиши пардохтӣ аз рӯи мушаххасоти бонкии муштарӣ.

Афзалияти хидматрасонии Б.м. аз хидматрасониҳои анъанавии бонкӣ (барои осон анҷом додани амалиёти бонкӣ) чунин аст: идора намудани суратҳисоб аз роҳи дур дар вақти дилхоҳ, сарфаи вақти омадурафт ба бонк, набудани маблағи иловагӣ (ҳаққи кор) ҳангоми пардохти хидматрасониҳои коммуналӣ, ширкатҳои телефонӣ ва таъминкунандагони интернет; фавран ба низоми бонкӣ пайваст шудан; бехатарии идоракунии суратҳисоб. Тарзи пайвастшавӣ ба Б.м. чунин сурат мегирад: муштарии бонк барои пайвастан ба хидматрасонии Б.м. ба шӯъбаи бонке, ки дар онҷо барояш хидмат мерасонанд, бо ариза муроҷиат мекунад. Ба муштарӣ барои истифодаи ин навъи хидматрасонӣ рамз (парол) дода мешавад. Баъзе бонкҳо барои пайвастани муштариён ба ин намуди хидматрасонӣ аз сомонаи худ истифода мебаранд.

Дар Ҷумҳурии Тоҷикистон низ ин навъи хидматрасонӣ оғоз гардидааст. Чунончи ҶСК «Агроинвестбонк» хидматрасонии СМС-хабариро барои муштариёнаш пешниҳод кардааст.

Адабиёт
-------

* Бонкдории мобилӣ / А. Мӯминов // Боз — Вичкут. — Д. : СИЭМТ, 2014. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 3). — ISBN 978-99947-33-46-0.
**Бедонабозӣ** — бедона доштан ва ҷанги бедонаҳоро ташкил кардан.

Таърихи бозӣ
------------

Ин навъи бозӣ аз замонҳои қадим дар байни халқи тоҷик, хусусан дар шимоли Тоҷикистон маъмул аст. Садриддин Айнӣ низ дар асараш «Мактаби куҳна» оид ба бедонабозӣ маълумот додаст. Ашхосе, ки ба бедонабозӣ машғуланд, бедонаро аз давраи чӯҷа буданаш дар қафасҳои махсус нигоҳ медоранд. Баъди ба воя расиданаш бедонаро барои ҷанг кардан омода месозанд. Барои бештар ром шудани бедона онро дар даруни остинашон низ нигоҳ медоранд.

Ҷанги бедонаҳо дар дохили бино мегузарад. Дар мобайни анбӯҳи одамон ду бедонаи ҷангиро ба муқобили якдигар сар медиҳанд. Бедонаҳо бо як ҷаҳиш ба якдигар ҳуҷум карда, муддате бо якдигар меҷанганд. Агар ҷангашон дер давом кунад, онҳоро аз якдигар ҷудо мекунанд, то лаҳзае дам бигиранд. Ҷанги бедонаҳо то давраи мағлуб шудани яке аз онҳо давом мекунад. Бедонаи мағлубшуда парвозкунон аз давра берун мебарояд. Баъзе бедонабозон бедонаро барои нағмасароиаш низ дар қафасҳои аз тӯр сохташуда нигоҳ медоранд.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* Бедонабозӣ / Д. Раҳимов // Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.
**Бедорхобӣ**, **бехобӣ**, **камхобӣ** — ҳар гуна бенизомии хоби шабона (набурдани хоб, зуд-зуд бедор шудан ва ғайра).

Сабаб
-----

Ноустуворӣ ва вайрон шудани хоб сабабҳои гуногун дорад. Хоби баъзе одамон аз кӯдакӣ ноустувор аст. Бехобӣ аз амрози силсилаи асаб ва лат хӯрдани мағзи сар низ ибтидо ёфта метавонад. Бо кору машғулияти тӯлонии шабона маҷбуран вайрон кардани низоми хоб, ҷойи нав, асабонияти давоми рӯз (як сабаби ночиз ҳам шахси хобаш ноустуворро бедорхоб мекунад) ва баъзе бемориҳо низ метавонанд боиси бехобӣ шаванд.

Тарзҳои муътадилгардонӣ
-----------------------

Азбаски бехобӣ сабабҳои гуногун дорад, тарзи муътадил гардондани хоб низ хеле гуногун мебошад. Бо ин мақсад доруи хобро дар навбати охир (дар ҳолати илоҷи дигар намондан) истеъмол бояд кард. Агар сабабҳои бехобӣ таассуроти нохуш, хастагӣ, ихтилоли низоми ғанаб (бедорхобии вазоифӣ) бошанд, хоб бо мурури замон худ ба худ барқарор мешавад. Барои ин дар вақти муайян ва шароити муқаррарӣ хоб рафтан лозим аст; инчунин аъзои баданро гарм, мушакҳоро суст (гарм будани кафи пой зарур аст) ва фикру хаёлро ба лаҳзаҳои хуши умр равона кардан хеле муҳим мебошад. Сайругашти пеш аз хоб, истеъмоли чойи ширин (ширу асал), ҷӯшоби решаи нардсунбул ва барги дулона низ нафъ дорад. Пеш аз хоб 8–10 дақ. қабул намудани обзан (ванна)-и гарм (360–380) фоидабахш аст.

Худмуолиҷа
----------

Ба табиб бояд муроҷиат кард, худмуолиҷа бо доруҳо хеле хавфнок мебошад; истифодаи нодурусти доруҳои хобовар оқибати нохуш ё вазнин дошта (беҳолӣ, хиратабъӣ, ихтилоли ҳофиза ва тафаккур, сустии мушакҳо, гум кардани қобилияти ҳаракати чолоку дақиқ), баъзан боиси ба доруи хобовар одат кардан ва нашъамандӣ мегардад.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Бедорхобӣ / А. Исомиддинов // Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.
Навозандаи камонча. Акс аз Китобхонаи Конгресси ИМА
**Думбура** сози мусиқии халқӣ аст. Думбура сози дутораи миллии тоҷикон буда,дар байни халқҳои Осиёи Миёна паҳн гардидааст. Дар баъзе мавзеъҳо онро дуторча ё камонча меноманд. Думбура дар вилоятҳои Сурхандарёву Қашқадарёи Ӯзбекистон ва шимоли Афғонистон низ маъмул аст. Дарозиаш 70-80 см буда, аз қисмҳои зерин иборат аст: гӯшак, даста, коса, тахта, харак, парда. Аз чӯби тут ва ё зардолу тарошида, тор ва зеҳашро аз рӯдаи буз тайёр мекунанд. Думбура асбоби якканавозӣ ва ҳамовозшаванда аст. Дар гӯрғулисарои думбура асбоби ягона ва асосист. Гӯрғулисароён яксар думбураҳои зиллро истифода мебаранд. Думбура бо сози кварта ҷӯр карда, мешавад. Дар асоси думбура сози дутораи миллии тоҷикон – дутор ба миён омадааст.

Адабиёт
-------

* Энсиклопедияи советии тоҷик. – Душанбе. – 1980.-Ҷ 2 с. 347;

Адабиёт
-------

* Энциклопедияи Советии Тоҷик : [дар 8 ҷ.] / сармуҳаррир  А. С. Сайфуллоев. — Д. : СИЭСТ, 1978—1988.

Пайвандҳо
---------
**Монӣ** (тақрибан 14 апрел 216, Тайсафун, Ашкониён — 2 март 274 ё 26 феврал 277, Гундишопур, Сосониён) — файласуф, шоир, нависанда, пизишк, нигоргар ва бунёнгузори ойини монавӣ.

Зиндагинома
-----------

Монӣ охири солҳои 30 асри 3 ба Мовароуннаҳр, Ҳиндустон сафар карда, бо таълимоти буддоия, бараҳмания ва зардуштия шинос мешавад.

Монӣ дар Мадоин соли 242 ба тартиби таълимоти дини худ шурӯъ кард. Ин таълимотро шоди Эрон Шопури I маъқул донист. Баъди ин таълимоти Монӣ вусъат ёфт. Монӣ таълимоти худро ба масеҳият, инчунин динҳои маҳаллӣ муқобил гузошт. Таълимоти Монӣ характери дуалистӣ дошта, унсурҳои зардуштия ва масеҳиятро дар бар гирифтааст. Ба ақидаи ӯ дар олам ду мабдаи баробарқувваи ба ҳам зид — равшанӣ (нур) ва зулмот вуҷуд дорад. Равшанӣ, ба ақидаи Монӣ, дар асорати зулмот мебошад. Монӣ барои аз асорати зулмот озод намудани равшанӣ ба мубориза даъват накарда, гӯшанишиниро таргиб менамуд.

Монӣ аз тарафи коҳинони зардуштӣ сахт таъқиб шуд ва ӯ аз Эрон гурехт. Соли 273 ба Мадоин баргашт. Коҳинон ӯро ба бидъат айбдор карда, дар Гундишопур ҳабс ва баъд қатъ намуданд. Ба қалами Монӣ қариб 7 асари динию ахлоқӣ (аз ҷумла «Шопуракана»)-ро нисбат модиданд, вале онҳо то замони мо нарасидаанд.

Эзоҳ
----

1. 1 2 3 4 5 6  Encyclopædia Iranica (ингл.) / N. Sims-Williams, A. Ashraf, H. Borjian, M. Ashtiany — USA: Columbia University, 1982. — ISSN 2330-4804

Адабиёт
-------

* Монӣ / А. Содиқов // Лениннома — Муҳит. — Д. : СИЭСТ, 1983. — (Энциклопедияи Советии Тоҷик : [дар 8 ҷ.] /  сармуҳаррир А. С. Сайфуллоев ; 1978—1988, ҷ. 4).


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️  Гузариш ба унсури Викидода  Фарҳангҳо ва донишномаҳо | 
* Большая норвежская
* Брокгауза и Ефрона
* Иронико
* Britannica (онлайн)
* De Agostini

 |
| 

| Дар феҳристҳои китобшинохтӣ |
| --- |
| 
* BIBSYS: 90064957
* BNC: a10536243
* BNF: 119477129
* GND: 118577069
* ISNI: 0000 0001 2143 8931
* J9U: 987007586113005171
* LCCN: n79065286
* NKC: uk2005277078
* NLA: 35930548
* NLP: A32675082
* NTA: 069361479
* NUKAT: n2013186809
* LIBRIS: t3x4ltbxrbbw265c
* SUDOC: 027435067
* VcBA: 495/23019
* VIAF: 56618185, 267829424, 3575158675961627500004, 686154380897530290218, 252159474178427661303, 2481159248513904870002, 645159474354627662980, 226159397588119302818
* WorldCat VIAF: 56618185, 267829424, 3575158675961627500004, 686154380897530290218, 252159474178427661303, 2481159248513904870002, 645159474354627662980, 226159397588119302818
* РНБ: 7748311

 |

 |
**Санги хоро**, **хора**, **хоросанг**, **санги хоро**, **грани́т** (олмонӣ: *Granit* ё фр. granit аз итол. *granito* — «донаӣ») — як навъ ҷинси кӯҳиро гӯянд, ки бағоят сахт аст.

Аз минералҳои ҷинсташкилдиҳандаи кварс (25-35 %), шпати даштии калийдор (35-45 %), плагиоклаз (20-30 %), биотит, амфибол ва баъзан пироксен таркиб ёфтааст. Аз минералҳои аксесорӣ дар таркиби хоро сиркон, апатит, сфен, монасит, магнетит, илменит, флюорит, торит, ортит вомехӯранд. Хоро бо минералҳои рангаи характернок амфиболдор, биотитдор, амфиболу биотитдор, пироксену амфиболдор, пироксендор (чарнокитҳо) мешавад. Аз ҷиҳати сохторӣ-текстурӣ намудҳои хоро -и порфирмонанд, ки дар таркибаш кристаллҳои дарозшакл ё изометрии ортоклаз ва ё микроклин (дарозиашон баъзан то 10-15 см) дорад; хоро-ҳои порфирмонанд, ки дар онҳо донаҳои гулобии шпати саҳроии калию натригӣ бо плагиоклази сафедчатоб печонида шуда, шакли курачаро доранд, гранит-рапакив мебошанд. Таркиби минералии хоро аз плагиогранит (аз шпатҳои саҳроии плагиоклаз (албит) ва микдори ками микроклин ташкил ёфтааст), аляскит (асосан аз шпати саҳроии калию натрийдор — ортоклаз ё микроклин (40-45 %), кварс (35-40 %), плагиоклаз (<10 %), биотит (1-2 %) таркиб ёфтааст. Инчунин дар таркиби баъзе хоро-ҳо амфибол (рибекит, арфведсонит, катофорит) ё пироксени (эгирин) ишқорӣ вомехӯранд, ки хоро-и ишқорӣ ном дорад. Хоро-и дар таркибаш абрақ (слюдаҳо) ва биотиту мусковит дошта биотити дуабрақдор номида мешавад. Таркиби кимиёии миёнаи хоро чунин аст: (%): SiO2 — 71,57; TiO2 ‒ 0,35; Al2О3 — 14,75; Fe2О3 — 0,76; FeO — 1,50; MnO — 0,07; MgO — 0,96; CaO — 1,89; Na2О — 3,12; К2О — 4,25; Р2О5 — 0,12; Н2О — 0,51. Хоро паҳншудатарин ҷинси кӯҳии қишри замини хушкиҳо мебошад. Пайдоиши хоро гуногун — гетерогенӣ аст:

1. дар натиҷаи кристаллшавии маҳлули магмавӣ дар қишри замин
2. дар натиҷаи ҷойгиршавии метасоматикии ҷинсҳои метаморфӣ бо маҳлулҳои гранитофаранда пайдо мешаванд.

Қисми зиёди хоро дар минтақаҳои коллизионӣ, ки дар натиҷаи бо ҳам бархӯрдани плитаҳои хушкӣ ва ғафсшавии қишри замин ба вуҷуд меоянд, пайдо мешаванд. Ҳамчунин хоро асосан дар канораҳои фаъоли континентҳо (кӯҳҳои Анд дар Амрикои Ҷанубӣ ва Кордилера дар Амрикои Шимолӣ) ва камонҳои вулканӣ (аз ҷумла, Камчатка) мавҷуданд. Миқдори ками хоро — плагиогранитҳо дар қ-кӯҳҳои зериобии мобайни уқёнусҳо пайдо мешаванд. Мавзеъҳои гранитдор низ дар минтақаҳои чиндори фанерозой: Урал, Тиён-Шон, Олтой, Муғулистон, Помир, Қафқоз, Алпу Ҳимолой васеъ паҳн шудаанд. Ҳамчунин хоро-ҳо дар сипарҳои кристаллии давраи токембрий, мас. Балтика, низ паҳн шудаанд. Бо хоро-ҳо конҳои маъдани калъагӣ, волфрам, молибден, литий, бериллий, тантал, ниобий ва уран, ки ба типҳои генетикии пегматитӣ, грейзенӣ, гидротермалӣ ва скарнӣ мансубанд, алоқаманд мебошанд. Ҳамчунин бо скарнҳои ба хоро алоқаманд конҳои мис, оҳан, тило ва сурбу руҳ хос мебошанд.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* Гранит // Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.

* Гранит // А — Гавҳар. — Д. : СИЭСТ, 1978. — (Энциклопедияи Советии Тоҷик : [дар 8 ҷ.] /  сармуҳаррир А. С. Сайфуллоев ; 1978—1988, ҷ. 1).
**Фирдавси Аъзам** (21 ноябри 1984, ноҳияи Масчо, вилояти Ленинобод) — шоир ва нависанда, ва рӯзноманигори тоҷик. Узви Иттифоқи рӯзноманигорони Тоҷикистон (аз соли 2012).

Саргузашт
---------

Фирдавси Аъзам мутаваллиди 21 ноябри соли 1984 дар шаҳристони Масчои вилояти Суғд мебошад. Падараш рӯзноманигор ва адиби шинохта Аъзами Хуҷаста аст.

Соли 2008 донишкадаи забонҳои хориҷии Донишгоҳи давлатии Хуҷанд ба номи академик Бобоҷон Ғафуровро бо муваффақият ба итмом расонид ва муддати ду сол дар Омрико таҷрибаомӯзӣ кардааст.

Ҳавзаи фаъолият
---------------

Фаъолияти рӯзноманигориро аз соли 2002 дар расонаҳои даврӣ оғоз карда ва то имрӯз идома медиҳад. Навиштаҳову шеърҳояш дар чандин ҷаридаву нашрияҳои Тоҷикистон, Афғонистон, Эрон, Олмон, Амрико, Инглистон ва сомонаҳои зиёду мухталифи форсизабонон нашр шудаанду мешаванд.

Дар як қатор муассисаҳои хориҷӣ ба ҳайси мутарҷим фаъолият намуда аст.

Китобҳо
-------

Нахустин китоби шеъри Фирдавси Аъзам соли 2011 аз сӯи интишороти «Ношир»- шаҳри Хуҷанд таҳти унвони Абрҳои обӣ бо ду хат; срилик ва форсӣ мунташир гардид.

Китоби шеъри дувуми ӯ бо номи «Як бағал ғазал» соли 2014 дар Теҳрон нашр гардид. Ва ҳамин китоб дар оғози соли 2015 дар шаҳри Ландан бознашр гардид ва барандаи ҷоизаи Конуни нависандагони Тоҷикистон шуд.

«Ойини ойина» маҷмӯаи дигари Фирдавс аст, ки баҳори соли 2018 дар Теҳрон мунташир шуд.

Ҳамчунин, аввалин маҷмӯаи достони кутоҳашро бо номи Навҳаи доркӯб соли 2019 интишороти Арвани шаҳри Теҳрон мунташир намуд.

Сабк
----

Фирдавси Аъзам аз истеъдодҳои адабиёти муосири Тоҷикистон аз аввалин ҷавоншоирони тоҷик аст, ки сабки ҷадиди шеър ба номи «Зулол»-ро истиқбол намуд ва дар ин навъи шеър таҷрибаҳои шоиста анҷом дод. Асосан қолаби ғазалро дар хидмати таъйини аҳдофи иҷтимоӣ қарор дода дар шеъраш ба дунболи сулҳ, дӯстӣ, хештаншиносӣ, фарҳангу торихи куҳану мавзӯъҳои марбут ба иҷтимоъу ҳувият аст. Ва кӯшиш мекунад ойинае бошад барои садоҳои гуногун дар ҷаҳони густурдаи форсӣ.

Мунтақидони форсизабон ӯро яке аз муваффақтарин шоирони насли худаш дар Тоҷикистон медонанд.

Эзоҳ
----

1. ↑  Фирдавси Аъзам. *www.tojnews.org*.  TojNews (2015). 31 январи 2021 санҷида шуд. Баргирифта аз сарчашмаи аввал 5 феврали 2021.
**Бачадон** (лот. uterus)

Бачадони ҳайвонот
-----------------

Лундакирмҳо, бандпоён, нармбаданон, бештари муҳрадорони дараҷаи паст (баъзеи моҳиёни тағоякдор ва ҳамаи моҳиёни устухондори зиндазо), як қисми обхокиҳо ва аксари хазандагон, парандагон ва ҳамаи ширхӯрон бачадон доранд. Дар бачадон-и хазанда ва парандагон тухми расида муваққатан ҷойгир мешавад. Дар бачадон-и ҳайвоноти зиндазо ё аз ҳисоби моддаҳои ғизоии тухм, ё аз ҳисоби моддаҳои ғизоии организми модар, ки ба воситаи машима (ҳамроҳак) ворид мешаванд, инкишофи ҷанин ба амал меояд. Сохти бачадон-и ширхӯрон гуногун аст. бачадон-и мақъаддорон (мурғобинӯл, ехидна) ҷуфт буда, ҳар якеаш алоҳида ба клоака кушода мешавад. бачадон-и халтадорон (кенгуру ва ғайра) ҷуфт аст ва ҳар якеаш ба маҳбали махсус кушода мешавад. бачадон-и ширхӯрони машимадор ҷуфт, тоқа ва мобайнӣ мешавад. Аз ҷиҳати чӣ гуна васл шудани тухмраҳа бачадон 4 навъ мешавад: бачадон-и дучанд (дар баъзе хояндагон, фил ва ғайра), дуқисма (дар баъзе хояндагон, жовандагон, дарандагон), душоха (дар дарандагон, ҳашаротхӯрон, китшаклон, ҷуфтсумон ва тоқасумон), одӣ (дар бештари болдастҳо, маймун ва одам).

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Бачадон // Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.


|  |  |
| --- | --- |
|  | Феҳристи маъноҳои калима ё ибора бо пайвандҳо ба мақолаҳои дахлдор.Агар шумо ба инҷо аз матни мақолаи дигари Википедия равона шудед, лутфан, баргардед ва пайвандро дақиқ созед, то вай пайванди лозимаро нишон диҳад. |
**Бачаҳои ноқис**, **бачаҳои аномалӣ** — бачаҳои аз ҷиҳати инкишофи ҷисмонӣ ва рӯҳӣ нуқсондор, ки тарбия ва таълими махсус талаб мекунанд. Навъҳои нуқсонҳо кӯрӣ, карӣ, кару гунгӣ, қафомонӣ аз ҷиҳати инкишофи фикрӣ ва ғ. мебошанд. Дар Тоҷикистон бачаҳои ноқиси синни мактабӣ дар мактабҳои махсус таҳсил мекунанд (ба истиснои бачаҳои ба касалии рӯҳӣ гирифтор, ки дар касалхонаҳои махсус нигоҳ дошта мешаванд). Бачаҳои ноқиси дар ин мактабҳо маълумот ва тарбияи меҳнатӣ гирифта, ба фаъолияти мустақили фоиданок тайёр мешаванд. Сабаби ноқисии бачаҳо ирсият ва касалиҳои гуногуни сирояткунанда аз қабили махмалак (скарлатин), варами майна (энсифалит), илтиҳоби пардаҳои майна (менингит), варами ҳароммағз (полиомиелит) ва ғ. мебошанд, ки кӯдак аз сар гузарондааст. Инкишоф ва тарбияи бачаҳои ноқисро дефектология меомӯзад.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Бачаҳои ноқис / Х. Раҳимов // Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.

* Луғати тафсирии истилоҳоти педагогика. Д. 1988.