recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Иля Гершевич** (англ. Ilya Gershevitch; 24 октябри 1914, Сюрихи Олмон — 11 апрели 2001, Кембриҷи Англия) — забоншинос, эроншиноси рустабори англис.

Зиндагинома
-----------

Дар донишгоҳҳои Рум бо роҳбарии Антонио Паляро ва Лондон бо роҳбарии В. Б. Ҳеннинг таҳсил карда, мутахассиси варзида дар соҳаи забоншиносии муқоисавии ҳиндуаврупоӣ ва эроншиносӣ гардид. Пажӯҳишро аз забони суғдии монавӣ шурӯъ кард ва дар ин мавзӯъ дар Рум рисолаи докторӣ дифоъ намуд (1943). Рисолааш бо номи «Дастури забони суғдии монавӣ» чоп шудааст (Оксфорд, 1954, 1961).

Яке аз пажӯҳишҳои муҳимми Иля Гершевич китоби «An Avestan Hymn to Mitra» (1959, Кембриҷ) мебошад. Ин асар тарҷумаву тафсири густардаи «Меҳр-яшт»-и Авесторо дар бар мегирад. Дар муқаддимаи он Иля Гершевич андешаҳояшро оид ба Авесто, забони авестоӣ, «Готҳо»-и Зардушт ва мавқеи онҳо дар Авесто, Митра ва митраизм (меҳрпарастӣ) дар Шарқу Ғарб, оид ба шахсияти Зардушт, пайдоиш ва паҳншавии зардуштия ва ғ. иброз доштааст. Китоби мазкур дар донишгоҳҳо ва дар доираҳои илмии эроншиносӣ ба ҳайси китоби дарсӣ ба кор бурда мешавад.

Дар маҷаллаҳои илмии Британияи Кабир, ИМА, Олмон мақолаҳои Иля Гершевич оид ба масоили гуногуни эроншиносӣ ба табъ расидаанд.

Иля Гершевич дар донишгоҳҳои Лондон, Кембриҷ дарс медод. Дар донишгоҳҳои ИМА, собиқ ИҶШС оид ба натиҷаҳои таҳқиқоташ дар забонҳои суғдӣ, бохтарӣ, лаҳҷаи балучии Эрони муосир ва ғ. гузоришҳо кардааст.

Осор
----

* On the Sogdian St, George Passion. JRAS, 1946;
* Old Iranian Literature Handbuch der Orientalistik. Abd 4: Iranistik. Abs. 2: Literatur. Cambridge History of Iran, 3 (2), Cambridge, 1983.

Эзоҳ
----

1. 1 2  Единый государственный реестр юридических лиц — 1988.
2. ↑  NUKAT — 2002.
3. ↑  Oxford Dictionary of National Biography (ингл.) / C. Matthew — Oxford: OUP, 2004.

Адабиёт
-------

* Энциклопедияи адабиёт ва санъати тоҷик. Д. 1988;
* نیکبین نصرالله. فرهنگ جامع خاورشناسان مشهور و مسافران به مشرقزمین. تهران، ۱۳۸۰.؛
* دانشناهۀ دانش گستر. جلد ۱۳، تهران۱۳۸۹ ش

Сарчашма
--------

* Гершевич Иля / П. Ҷамшедов // Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.
Ҳолати тиббӣШаблон:SHORTDESC:Ҳолати тиббӣ

**Агранулоситоз** (аз a – ҳиссачаи инкорӣ, лотинӣ granulum – дона ва юнонӣ kytos – ҳуҷайра) — дар хун нест ё ниҳоят кам шудани гранулоситҳо.

Сабабҳои беморӣ
---------------

Агранулоситоз ҳангоми бемориҳои сироятӣ (домана, сил, вараҷа), авитаминоз, ка­салиҳои хун, таъсири бевоситаи моддаҳои химиявӣ (масалан, буғи бензол), нурҳои ионизонанда, ҳассосии организми баъзе одамон ба дорувор (давоҳои сулфаниламидӣ, амидопирин, баъзе антибиотикҳо ва ғайра) пайдо мешавад. Баъзан агранулоситоз дар натиҷаи реаксияи аллергии организм ва ҳосил шудани аутоантителаҳо бар зидди лейкоситҳои хун низ ба вуҷуд меояд. Ҳангоми агранулоситози шадид дар пардаҳои луобӣ ва бодомакҳо ҷароҳатҳо пайдо шуда таб якбора баланд (баъзан табларза) мешавад, беҳоливу бемадорӣ рух медиҳад. Дар хун адади нейтрофилҳо кам мегардад. Агранулоситози такрорӣ бештар дар мавриди дубора қабул кардани баъзе давоҳо ва алоқамандӣ бо моддаҳои химиявӣ ба амал омада, нишонаҳои он гоҳ авҷ мегиранд ва гоҳе хомӯш мешаванд. Агранулоситозро бо роҳи хунгузаронӣ, истифодаи витаминҳо (В2, В6, В12), доруҳои гормонӣ, антибиотикҳо ва ғайра табобат менамоянд.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — 608 с. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2021, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.
**Агрегат** (лотинӣ aggrego – мепайвандам) — 1) дар техника – банд (узел)-и муттаҳид ва якхела кардашудаи мошин (ё маҷмӯи мошинҳо), ки пурра ивазшаванда буда, амалҳои алоҳидаро мустақилона иҷро мекунад (масалан, генераторҳо, муҳаррикҳои электрикӣ, турбогенератор, редуктор, насос ва ғайра). Баъзан истилоҳи «Агрегат» барои ифода кардани ду ва ё аз он зиёд мошинҳо, ки якҷоя кор мекунанд, истифода мегардад. Қисматбандии мошинҳо (маҷмӯи мошинҳо) аз Агрегатҳои якхелаи ҳамдигарро ивазкунанда ҳангоми сохтани мошинҳои таъйиноташон гуногун васеъ истифода бурда мешавад, чунки барои оқилона ташкил намудани истеҳсол ва истифодаи онҳо имкон медиҳад. Масалан, ҳангоми сохтани як намуди мошинҳои таъйиноташон гуногун як қатор бандҳоро ҷудо кардан мумкин аст, ки барои ҳамаи мошинҳо якхела ва ё хеле монанд мебошанд (масалан, муҳаррик, тири пеш ва ғайра). Ин барои зиёд кардани истеҳсоли баъзе бандҳо ва паст намудани арзиши тайёркунии онҳо имкон медиҳад; 2) дар минералогия ва петрография маҷмӯи минералҳо ё як минерали танҳо, ки аз он ҷинси кӯҳӣ, маъдан, друза, оолит, сферолит ва ғайра ҳосил шудаанд. Аз рӯи сохт Агрегат нарм, хокамонанд, шӯшамонанд, зич, кристаллӣ, ғурӯша ва ғайра мешавад; 3) дар кишоварзӣ – мошин ва олатҳое, ки ба якдигар пайваст карда ба кор мебаранд (нигар Агрегати мошину трактор) ;4) дар иқтисодиёт– нишондиҳандаи макроиқтисодии ҷамъбасткунанда, таснифоти ҷамъбастии оморӣ ва асос барои тарҳрезии системаҳои иқтисодӣ.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — 608 с. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2021, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.
**Агломератсияи Шаҳр** (аз лотинӣ agglomero – ҷамъ меоварам) — ҳамроҳшавии шаҳрҳои хурд, шаҳракҳо ё ҳудудҳои маскуни музофот дар атрофи шаҳри калон. Истилоҳи Агломератсияи шаҳрро географҳо ва урбанистҳои (шаҳрпарастони) франсавӣҷорӣ кардаанд. Ташаккули Агломератсияи шаҳр аз садаи XIX сар шудааст. Ҳамвора бо тараққӣ кардану васеъ гардидани шаҳри асосӣ рустову деҳкадаҳо, нуқтаҳои алоҳидаи аҳолинишин, манзилу мулкҳои қад-қади шоҳроҳҳо ҷойгирифта ва ғайра бо он махлут мешуданд. Агломератсияи шаҳри замонавӣ дар шакли вусъатёбии сохтмони иморатҳои бисёрошёнаи муттасил ё ҷо-ҷо биноёфта (баъзан байни биноҳои баланд боқимондаи деҳе ё муҳити табиӣ нигоҳ дошта мешавад), бунёд гардидани шабакаи роҳу шоҳроҳҳо, тағйири шароити зисту фаъолияти сокинони музофот, таҳкими алоқаҳои иқтисодию фарҳангии онҳо бо марказ ва ғайра зоҳир мешавад (барои кор ё таҳсил ба шаҳр омада рафтани сокинони музофот; барояшон дастрас будани ҳаёти маишию маданию фарҳангии шаҳр ва ғайра). Андозаи Агломератсияи шаҳр аз дараҷаи тараққиёти нақлиёт вобаста аст; суръати воситаҳои нақлиёт ҳар қадар баланд бошаду шумораашон зиёд, ҳудуди агломератсия ҳамон қадар васеъ мешавад (масалан, шохаҳои дурраси роҳи оҳан ва воситаҳои зудраси нақлиёт – метро, электропоездҳо; киштиҳо ва катерҳои зудгард дар роҳҳои обӣ).

Агломератсияи шаҳр аз рӯи масоҳат
---------------------------------

Агломератсияи шаҳр аз рӯи масоҳат, нуфуси аҳолӣ ва шумораи шаҳрҳои ба шаҳри асосӣ ҳамроҳшуда хурд, миёна, калон ва бузург мешавад. Он якмарказӣ ва бисёрмарказӣ мешавад. Масалан, Париж, Лондон, Милан, Москва – агломератсияи якмарказӣ; Ростов (Таганрог, Ростови лаби Дон, Азов, Батайск, Новочеркасск, Шахти, Новошахтинск) – бисёрмарказӣ. Сернуфустарин Агломератсияи шаҳри ҷаҳон агломератсияи Токио (33,8 млн нафар), Мехико (21,9 млн), Нию Ёрк (21,8 млн), Сеул (21,7 млн), Сан-Пауло (20,2 млн), Мумбай (18,8 млн), Ҷакарта (16,3 млн), Қоҳира (15,6 млн), Москва (15,4 млн), Истанбул (10,9 млн), Теҳрон (10,8) ва ғайра мебошад. Агломератсияи шаҳри фавқулода бузургро «мегалополис» меноманд. Мегалополисҳо минтақаҳои яклухт урбанизатсияшудаи иборат танҳо аз сохтмонҳои шаҳрӣ мебошанд: масалан, мегалополиси «Босваш» (яъне аз Бостон то Вашингтон, ШМА) мебошад, ки наздики 42 млн аҳолӣ дошта, 50 Агломератсияи шаҳрро муттаҳид кардааст.
Дар Тоҷикистон Душанбе якҷоя бо шаҳрҳои Турсунзода ва Ваҳдат, ноҳияҳои Ҳисор ва Рӯдакӣ; Хуҷанд бо шаҳрҳои Қайроққум, Чкаловск, ноҳияи Бобоҷон Ғафуров Агломератсияи шаҳрро ташкил медиҳанд. Фаъолияти сокинони шаҳру ноҳияҳои зикршуда бо пойтахт ва маркази вилоят вобаста буда, онҳо ин ҷо кору таҳсил мекунанд, дар ҳаёти иқтисодиву фарҳангии ин ду шаҳр иштироки бевосита доранд. Ҳаракати мунтазами воситаҳои нақлиёт дар ҳудудҳои мазкур таъмингари ин иртиботанд.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------
**Салимшо Ҳалимшо** (16 феврали 1936, деҳаи Ривак, ноҳияи Шуғнон, ВМКБ, ҶШС Тоҷикистон — 15 июни 2021, Тоҷикистон) — шоир, узви Иттифоқи нависандагони Тоҷикистон (1965).

Зиндагинома
-----------

Салимшо Ҳалимшо 16 феврали соли 1936 дар деҳаи Риваки ноҳияи Шуғнони ВМКБ ба ҷаҳон омада, маълумоти миёнаи ҳамагониро дар шаҳри Хоруғ фаро гирифтааст. Соли 1960 факултаи таъриху филологияи Донишгоҳи давлатии Тоҷикистонро хатм карда, ба ҳайси ходими адабӣ ва мудири шуъбаи рӯзномаи «Тоҷикистони Советӣ» (1960—1981), мудири шуъбаи назм ва муовини сармуҳаррири ҳафтаномаи «Адабиёт ва санъат» (1982—1989), муовини сармуҳаррири ҳафтаномаи «Пайванд» (1989—1991) ва мудири Шӯрои назми Иттифоқи нависандагони Тоҷикистон ифои вазифа намудааст.

Аз нимаи дувуми солҳои 60-уми асри мозӣ вориди майдони адабиёт гардида, бо нахустин маҷмӯаҳои ашъораш «Роҳи қуллаҳо» (1965) ва «Киштии Инқилоб» (1960) сазовори истиқболи гарми хонандагон шудааст.

Ашъори дар маҷмӯаҳои «Имзои Ленин» (1975), «Оинаи виҷдон» (1983), «Бурҷи Инсон» (1986), «Ҳафт хони Бадахшон» (1989), «Хонаи Офтоб» (2003), «Оби шаҳд» (2003), «Зодагони ҳафт тӯфон» (2006) интишорёфта, драмаи «Кабутарони сафед» ва ғ. шоир лавҳаю лаҳзаҳои рангину пурифтихореро аз озодманишиву некандешӣ, меҳанпарастию башардӯстӣ, давлатсолорию ватандорӣ, покизарӯзгорию ҷавонмардии ниёконамон ҷилвагар месозанд ва хонандаро аз ҳиммати баланду таҷрибаи рӯзгори шарафманди эшон бархурдору баҳрабардор менамояд.

Намунаҳое аз ашъораш ба забонҳои украинӣ, русӣ, литвонӣ, озарӣ, чехӣ ва ғ. тарҷума ва чоп шуда, худаш намунаҳоеро аз осори адибони ҷаҳон ба тоҷикӣ гардондааст.

Ҷоизаҳо
-------

Хидматҳояш бо Ифтихорномаи Шӯрои Олии ҶШС Тоҷикистон, унвони ифтихории «Корманди шоистаи Тоҷикистон» (1998) ва ордени «Дӯстӣ» (1997) қадршиносӣ ёфтаанд.

Даргузашт
---------

Салимшо Ҳалимшо 15 июни соли 2021 дар синни 85-солагӣ даргузашт.

Эзоҳ
----

1. ↑  *Sputnik Тоҷикистон.* Шоир ва донишманди тоҷик, Салимшо Ҳалимшо даргузашт(тоҷ.). *Sputnik Тоҷикистон* (15 июни 2021). 15 июни 2021 санҷида шуд.
**Канъон** (ибрӣ: כְּנַעַן ‒ ҳалим, бурдбор; ар. کنعان‎), **Йом** — писари Ҳом, набераи Нӯҳ (а), ҷадди аълои Канъониён.

Дар Китоби Муқаддас аз Канъон бисёр ном бурда шудааст (Ҳастӣ 9: 21‒25; 9,10:6, 15‒19, 26‒27). Дар мавриде ӯ дар шумори писарони Ҳом мазкур аст: «Писарони Ҳом: Куш, Миср, Фут ва Канъон» (Ҳастӣ 9, 10:6). Бино ба маълумоти ривоёти Аҳди Қадим, ҳазрати Нӯҳ (а) Ҳомро лаънат гуфт ва ин нафрини ӯ домангири Канъон низ шуд (Ҳастӣ 9: 20‒27). Дар ривоёте Канъонро писари Нӯҳ (а) ё номи писари Сом ибни Нӯҳ ном бурдаанд. Бархе ривоёт низ ӯро писари Кӯш ва падари Намруд донистаанд. Канъон ду писар дошт: Сидун ва Ҳит (Ҳастӣ 9, 10:1‒32). Баъд аз он қабилаҳои канъонӣ густариш ёфтанд. (Ҳастӣ 9, 10:15‒19).

Бар пояи ривоёти исломӣ, Нӯҳ (а) чаҳор писар дошт: Сом, Ҳом, Ёфис ва Канъон. Дар Қуръон (11:40‒47) ба достони писари Нӯҳ (а) ишора шудааст, ки тибқи он, вай ба нубуввати падар имон наовард ва ҳамроҳи кофирон гирифтори азоби илоҳӣ гардид. Пеш аз нузули ин азоб, Нӯҳ (а) писарашро даъват кард, то дар киштӣ савор шавад, аммо ӯ напазируфта, мегӯяд, ки болои кӯҳе меравам, то аз тӯфон дар амон бошам. Нӯҳ (а) бори дигар писарро барои ба киштӣ савор шудан даъват кард, вале боз ҳам ӯ ба мавъизаҳои падар гӯш надод ва ниҳоят дар тӯфон ғарқ шуд. Дар ҷузъиёти ин достон миёни муфассирон ихтилоф аст. Аксари муфассирон муътақиданд, ки ӯ писари воқеии Нӯҳ (а) буд. Нӯҳ (а) аз куфри ин писари худ огоҳ набуд ва ба ҳамин далел, ӯро даъват кард, то дар киштӣ савор шавад.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Канъон / С. Наимӣ // Энсиклопедияи Миллии Тоҷик. — Д. : СИЭМТ, 2011—2020. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021).

* Китоби Муқаддас Аҳди Қадим ва Аҳди Ҷадид. Стокгольм, 1999;
* دیوبندی محمد شفیع عثمانی. معارف القران. جلد ٧. تربت جام، ١٣٨١ ش.؛
* صابونی محمد علی. صفوة التفاسیر (ترجمۀ فارسی). جلد ٢. تهران، ١٣٨٢ ش.؛
* محلی جلال الدین و سیوطی جلال الدین. تفسیر جلالین (ترجمۀ فارسی) جلد ٣. تهران، ۱۳۸۵ ش.؛
* دانشنامۀ دانشگستر. جلد ١٣. تهران، ١٣٨٩ ش
Манзараи Чобаҳор
**Чобаҳор** , қаблан **Бандар-Биҳишти** ( форсӣ: **چابهار**‎ - шаҳри бандари дар ҷанубу шарқии Эрон дар Устони Систон ва Балучистон, воқеъ дар халиҷи Уммон. Маркази маъмурии шаҳристони Чобаҳор. Минтақаи тиҷорати озод. Аҳолӣ - 106,739  нафар (2016), асосан балучӣ ва форсҳо. Бандари Чобаҳор, ки пас аз Бандар Аббос бузургтарин дар Эрон аст, инчунин яке аз унсурҳои калидии долони нақлиётии "Шимол-Ҷануб" аст.

Таърих ва сиёсат
----------------

Қудратмандтарин давлатҳои мустамликадорӣ ба мисли Бритониё, Португалия ва Испания барои зердаст гардондани Чобаҳор мубориза мебурданд. Ёдгории қадимаи қалъаи Португалия дар теппаи Тис, дар 9 километрии ғарби Чобаҳор (дар даврони Қоҷориён) ва бинои Банглу дар дохили шаҳри муосири Чобаҳор, ки як вақтҳо маркази дахолати ҳукумати Бритониё буд дар бораи он, шаҳодат медиҳад. Чобаҳор аз замони Ҳахоманишиён минтақаи муҳимтарини савдо дар тӯли шабакаи баҳрӣ маҳсуб мешуд, ки аз он ҷо молҳои тиҷоратӣ аз Чин, Ҳиндустон ва Осиёи Ҷанубу Шарқӣ ба бозорҳои калони Шарқи Наздик оварда мешуданд. Дар ёддоштҳои сафарии худ, сайёҳи венетсиягӣ Марко Поло бандари Чабаҳорро ёдрас мекунад..

Чобаҳор, ки дар чорроҳаи байналмилалии нақлиётӣ байни Шарқ, Ғарб, Ҷануб ва Шимол ҷойгир аст, мавқеи махсуси ҷуғрофиро дорад. Бо дарназардошти мавқеи муҳими сиёсӣ, иқтисодӣ, иҷтимоӣ ва стратегии он, Чабаҳор минтақаи озоди савдо ва саноатӣ эълон карда шуд. Ин лоиҳа дар баҳори соли 1991 аз ҷониби Девони Вазирон тасвиб шудааст. Вазифаи татбиқи барномаҳои нав дар Чабаҳор дар масоҳати зиёда аз 14 ҳазор гектар дар доираи як фармони Ҳукумати Эрон дар бораи табдил додани ин минтақа ба як қутби озоди саноатии ҷаҳон ба Созмони Савдои Озод ва Саноати Чабахара гузошта шудааст. Ин вазифа дар доираи як барномаи бистсола таҳия шудааст, ки дар асоси он афзалияти намояндагии минтақа ва потенсиали он дар соҳаҳои туризм, саноат ва тиҷорат буд. Дар айни замон, Чобаҳор як нуктаи асосии рушди шарқи кишвари Эрон, ҳамчун минтақаи тиҷорати озод дониста мешавад ва фаъолияти иқтисодии он ҳамчун заминаи рушди иҷтимоию иқтисодии устони Систон ва Балучистон ва ҷануби устони Хуросон таҳрик дода, дар рушди ин ду устон нақши ҳалкунанда дорад. Бо назардошти мавқеи ҷуғрофии худ, шаҳри Чобаҳор дар сатҳи байналмилалӣ аҳамият дорад, илова бар афзалиятҳои назарраси иқтисодӣ дар минтақа, ва аз ин рӯ, ба туфайли сиёсати оқилонаи мақомоти ҶИЭ босуръат рушд мекунад ва дар ояндаи наздик нақши назаррас хоҳад бозид.

Сарчашмаҳо
----------

* Шумораи аҳолии шаҳрҳои Эрон
* 
*

| Шаҳрҳои устони Систон ва Балучистон |
| --- |
| Бампур | Галмурти | Забалӣ | Зобул | Зоҳидон | Канорак | Мирҷавеҳ | Негур | Некшаҳр | Раск | Саровон | Фануҷ | Хош | Чобаҳор | Эроншаҳр |

Эзоҳ
----

1. 1 2  Statistical Center of Iran
2. ↑  Иран. Справочная карта (масштаб 1:1 250 000). Четвёртое издание — ГУГК СССР, 1986.
3. ↑  Округ Чабахар
**Каннабидиол** (ихтисора CBD) ба гурӯҳи моддаҳое дохил мешавад, ки каннабиноидҳо ном доранд, ки дар табиат дар растаниҳои каннабис ба назар мерасанд. Баръакси тетрагидроканнабинол ТГК, ки нисбатан каннабиноиди маъруф маҳсуб мешавад, CBD ин гуна таъсироти фаъолкунандаи равонӣ надорад, зеро он қабулкунандаҳои каннабиноидии CB1 ва CB2-ро мустақиман ангеза намекунад. CBD қариб дар ҳама навъҳои растании каннабис мавҷуд аст. Миқдори модда дар растанӣ аз миқдори хурдтарини изӣ то тақрибан 95% каннабиноидҳои мавҷуда тағйир меёбад.

Таърих
------

Аввалин кӯшишҳо барои таҷзия кардани унсури фаъол аз каннабис ба асри 19 рост меоянд. Каннабидиол бори аввал дар соли 1940 дар Миннесота муфассал омӯхта шуд. Формулаи кимиёвии CBD тавассути ҷудо кардани он аз бангдонаи ваҳшӣ ба даст оварда шудааст. Сохтор ва таркиби стереокимиёвии он расман соли 1963 муайян карда шуд.

Таассурот
---------

Дар соли 2017 Созмони Умумиҷаҳонии Тандурустӣ CBD-ро ҷузъе эълон кард, ки хусусияти одат шуданро надорад, бо профили хуби бехатарӣ ва дорои манфиатҳои табобатӣ.

Аз соли 2019, далелҳо пайдо шуданд, ки каннабидиол ба низоми асаби инсон таъсири назарраси неврологӣ дорад ва он дар ИМА ва Иттиҳоди Аврупо барои табобати баъзе намудҳои саръ истифода мешавад (синдроми Драве, синдроми Леннокс-Гасто, склерози туберозӣ). Изҳороти паҳншуда мавҷуд аст, ки CBD инчунин дар табобати диабет ё бемории Паркинсон кӯмак мекунад, аммо ҳеҷ далели илмӣ дар бораи чунин таъсири каннабидиол вуҷуд надорад.

Эзоҳ
----

1. ↑  Cannabidiol displays unexpectedly high potency as an antagonist of CB1 and CB2 receptor agonist. *researchgate.net*. 1 апрели 2022 санҷида шуд.
2. ↑  A World Health Organization perspective on cannabidiol (CBD). *openaccessgovernment.org*. 1 апрели 2022 санҷида шуд.
3. ↑  Clinicians’ Guide to Cannabidiol and Hemp Oils. *mayoclinicproceedings.org*. 1 апрели 2022 санҷида шуд.
4. ↑  Cannabinoids for the treatment of mental disorders and symptoms of mental disorders: a systematic review and meta-analysis. *thelancet.com*. 1 апрели 2022 санҷида шуд.
5. ↑  FDA Approves First Drug Comprised of an Active Ingredient Derived from Marijuana to Treat Rare, Severe Forms of Epilepsy. *fda.gov*. 1 апрели 2022 санҷида шуд.
6. ↑  Epidyolex. *ema.europa.eu*. 1 апрели 2022 санҷида шуд.
7. ↑  USE OF CANNABIDIOL (CBD) FOR PD SYMPTOMS. *apdaparkinson.org*. 1 апрели 2022 санҷида шуд.
8. ↑  CBD & Diabetes. *diabetes.org*. 1 апрели 2022 санҷида шуд.
**Яҳудситезӣ**, **антисемити́зм** (олмонӣ: *Antisemitismus*) — хусумати миллӣ ва динӣ нисбат ба яҳудиён, ки дар Аврупо оғоз ёфта буд. Яке аз сабабҳояш муваффақияти яҳудиён дар заминаҳои тиҷорату бозаргонӣ буда, ихтилофи мазҳаб баҳонае мешуд барои ранҷу озори яҳудиён.

Таассуби нажодӣ аз солҳои 70 садаи XIX оғоз ёфта, солҳои 80 садаи XIX дар Германия ва Австро-Венгрия ҳизбҳои сиёсии зидди яҳудӣ ба фаъолият шурӯъ намуданд. Оғози садаи XX эҳсосоти шадиди зиддияҳудӣ дар Франсия ҳукмрон гардид. Солҳои 1905 — 09 дар Русия, бахусус дар Литва, Полша ва Украина ҳаракатҳои зиддияҳудӣ бисёр авҷ гирифтанд. Дар ин солҳо бо дасти гурӯҳҳои террористӣ тақрибан 50 ҳазор яҳудӣ ба қатл расид. Дар фосилаи байни ду ҷанги ҷаҳонӣ мавҷи антисемитизм кишварҳои Руминия, Полша ва Венгрияро фаро гирифт. Дар солҳои 20 ва 30 садаи XX тарғибу тарвиҷи зиддияҳудӣ ва бартарии нажоди ориёӣ аз ҷониби Гитлер ва ҳаммаслаконаш ба авҷи аъло расид. Дар кулли нобасомониҳои Германия яҳудиён гунаҳкор дониста мешуданд. Издивоҷи яҳудиён бо ориёиҳо мамнӯъ эълон гардид ва ин қавм аз ҳуқуқи шаҳрвандӣ маҳрум карда шуд. Бар асоси қонунҳои соли 1938 моликияти яҳудиёни Германия мусодира гардид. Дар байни солҳои 1939 — 45 аз се як ҳисаи яҳудиёни ҷаҳон нобуд карда шуданд. Бо авҷ гирифтани ҷунбиши сионистӣ (сионизм) ва ташкили давлати Исроил дар соли 1948 эҳсосоти зиддияҳудӣ дар Шарқи Наздик дубора авҷ гирифт.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Антисемитизм / Қ. Расулиён // А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2021, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️  Гузариш ба унсури Викидода  Фарҳангҳо ва донишномаҳо | 
* Большая датская
* Большая каталанская
* Большая норвежская
* Большая российская (старая версия)
* Большая украинская
* Еврейская Брокгауза и Ефрона
* Еврейская Брокгауза и Ефрона
* Еврейская Брокгауза и Ефрона
* Еврейская Брокгауза и Ефрона
* Еврейская Брокгауза и Ефрона
* Еврейская Брокгауза и Ефрона
* Еврейская Брокгауза и Ефрона
* Еврейская Брокгауза и Ефрона
* Еврейская Брокгауза и Ефрона
* Еврейская Брокгауза и Ефрона
* Краткая еврейская
* Ларусса
* Малый Брокгауза и Ефрона
* Хорватская
* Britannica (11-th)
* De Agostini
* Treccani
* Universalis

 |
| 

| Дар феҳристҳои китобшинохтӣ |
| --- |
| 
* BNF: 11938499d
* GND: 4002333-3
* J9U: 987007295582905171
* LCCN: sh85005764
* NDL: 00562958
* NKC: ph118516

 |

 |
Элам. Яке аз қадимтарин давлатҳо Элам буд. Он дар ҷанубу - ғарби Эрон (Хузистони имрўза) ҷойгир буд. Дар ин минтақа ҳанўз дар аввали ҳазорсолаи IV п.м. шаҳраку шаҳрҳо пайдо шуда, иқтисодиёт тараққӣ мекунанд. Дар пойтахти он ш. Шуш биноҳои боҳашамат, истеҳсоли фулузот, чархи кулолгарӣ ва хат пайдо мешаванд.

Дар асри XXVII – XXVI п.м. дар Элам аввалин иттиҳодияи сиёсӣ, яъне давлат ташкил мешавад. Минбаъд ва то охири ҳазорсолаи II п.м. Элам дар нашъунамо буд, бо Шумеру Аккад ва Бобул рақобат ва ҷанг мекард, баъзан минтақаҳои ҳамсарҳадро ишғол менамуд. Дар Элам савдо, заминдорӣ, чорводорӣ, ҳуҷҷатгузорӣ, маъмурият инкишоф ёфта буд.

Эзоҳ
----

1. ↑  Ҳотамов Н.Б. Довуди Д. Муллоҷонов С. Исоматов М. Таърихи халқи тоҷик (Китоби дарсӣ). – Душанбе,2011, – с. 29.

Нигаред
-------

* Ориёи
**Давлатбек Абдулло́ев** (1918, деҳаи Новдонак, Рашт – 2008, ноҳияи Вахш) — пахтакор, Қаҳрамони Меҳнати Сотсиалистӣ (1949).

Зиндагинома
-----------

Колхозчии колхози «Роҳи Ленин»-и ноҳияи Октябр (1935 – 42). Иштирокчии Ҷанги Бузурги Ватанӣ (1942 – 45), сардори звено ва бригадаи пахтакории колхози «Коммунизм»-и ноҳияи Октябр (1946 – 50). Хатмкардаи (ғоибона) факултети агрономии Институти хоҷагии қишлоқи Тоҷикистон (1970). Звенои Абдуллоев солҳои 1947 – 48 ҳосили фаровони пахтаи маҳиннах гирифтааст.

Ордену медалҳо
--------------

Бо орденҳои Ленин, Ҷанги Ватанӣ (дараҷаи II), «Ситораи Сурх», Шараф (дараҷаи II) ва медалҳои тилову нуқраи НКХХ СССР сарфароз гардидааст.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — 608 с. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2021, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.
**Давлати Астекҳо** - давлати асримиёнагии қитъаи Амрикои Шимолӣ, Америкаи Марказӣ.

Ҳудуди империяи Астекҳо

Таърих
------

Давлати Астекҳо аз замони қадим боз вуҷуд дошт. Номи давлат аз қабилаи /халқи Астекҳо сокинони муқимии ин кишвар бармеояд. Двалат дар асрҳои миёна боз ҳам васеътар шуда, қаламрави иёлотн имрӯзаи Идалто, Велакрус, Мехико, Гереро, Морелос, Пузбло, Оахака, Табаско ва Чяпасро дар бар мегирифт. Дар ғарб қаламравн астекҳо то иёлати Мичигани ИМА, дар чанубу шарқӣ то заминҳои майягиҳои Юкатан ва Гватемала паҳн гардида буд ва ба империяи калонтарин мубаддал гашт. Сарфи назар аз бузургиаш империяи Астекҳо ҳокимияти пурзӯри марказонидашуда надошт. Аз ин рӯ, баъзе шаҳр-давлатҳои он мустақилияти худро нигоҳ доштанд.

Испаниҳои (Испониё) истилогар шаҳрҳои астекҳоро ободу зебо дарёфтанд. Шаҳри Теночтитлан (пойтахти империяи Астекҳо), ки аз тарафи испаниҳо забт карда шуд, дорои қариб 500 ҳазор нафар аҳолӣ буд. Дар ин шаҳр биноҳои муҳташами сершумори ибодатхонаҳо, мактабҳо ва идораҳои давлатӣ мавҷуд буданд. Девори дарозиаш зиёда аз 400 метр маркази шаҳрро, ки ҷои муқаддас ҳисобида мешуд, иҳота мекард. Солҳои 1519–1921 испаниягиҳо давлати Астекҳоро забт намуданд. Соли 1519 испаниягиҳо ба сардории Эрнан Кортес ба забткорӣ шурӯъ намуданд. Пойтахти давлат Теночтитланро тасарруф намуда, конкистадорҳои испаниягӣ императори Астекҳо Монтесумаи II-ро гаравгон гирифтанд.Кортес Монтесумаро барои ба даст даровардани тилову ҷавоҳироти Астекҳо (ба номи маъмули *"Хазинаи тилои Монтесума"*) азобу шиканҷа мекард. Вале соли 1520 зидди истилогарон ошуб бархест ва испаниягиҳо аз кишвар ронда шуданд, вале Монтесума II кушта шуд. Соли 1521 Кортес аз нав Теночтитланро забт намуд. Империяи Астекҳо ҳамин тавр аз байн рафт ва мустамликаи (Испониё) гардид.

То ба водӣ омадани Астекҳо сохти зиндагии қавмӣ-қабилавӣ доштанд, аз ибтидои садаи XV давлати синфие таъсис доданд, ки дар он ғуломдорӣ, тиҷорат ва косибии рушдёфта вуҷуд дошт.
Баъди ишғоли испаниҳо дар ҷои харобаҳои Теночтитлаа шаҳри нави Мехико бунёд карда шуд, ки он пойтахти Мексика шоҳигарии Испониё гардид. Дар шаҳри Мехико маҳаллаҳои косибони гуногун мавҷуд буданд. Аз болои тамоми халқи шаҳр Тлақатлекуатл, яъне шоҳ ҳукмфармоӣ мекард. Аҳли дарбори ӯ аз амалдорони давлатӣ, лашкаркашон ва роҳбарони динӣ иборат буд. Онҳо дорои имтиёзҳои махсус буданд. Масалан, ба хазина андоз намепардохтанд.

Пайвандҳо
---------

1. ↑  Империяи ҳиндиён, с. 236

Инчунин нигаред
---------------

* Портал:Таърих


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Ин мақолаи нопурра аз таърих мебошад.Шумо метавонед бо пурра кардани ин ба Википедия кумак кунед.* |
**PayPal** — бузургтарин системаи пардохти электронии дебетист. Ба муштариён имкон медиҳад, ки ҳисобҳо ва харидҳоро пардохт кунанд, интиқоли пулро фиристанд ва қабул кунанд. Аз моҳи октябри соли 2002 он як воҳиди eBay мебошад. Аз 20 июли соли 2015, саҳмияҳои PayPal ва eBay дар бозор алоҳида фурӯхта мешаванд. Дар соли 2015 арзиши ширкати ҷудошавандаи PayPal дар бозори саҳҳомӣ аз арзиши ширкати пешини аслии он баландтар арзёбӣ шуд  .

То соли 2017, PayPal дар 202 кишвари ҷаҳон фаъолият мекунад (гарчанде ки на ҳама маҷмӯи пурраи хидматҳоро пешниҳод мекунанд), дорои беш аз 200 миллион корбарони сабтиномшуда ва бо 25 асъори миллӣ кор мекунанд.

Таърих
------

PayPal дар соли 1998 аз ҷониби Confinity  аз ҷониби Макс Левчин ва Питер Тиел сохта шудааст .

PayPal Inc. моҳи марти соли 2000  дар натиҷаи якҷояшавии *Confinity* ва *X.com*, як ширкати молиявие, ки аз ҷониби Илон Маск таъсис ёфтааст, таъсис ёфтааст. Дар моҳҳои аввали мавҷудияти худ, ширкат ба музоядаҳои электронӣ шурӯъ кард, аз ин рӯ, то моҳи апрели соли 1998, беш аз 1 миллион музоядаҳои eBay тавассути системаи пардохти PayPal пардохт пешниҳод карданд.

Дар моҳи октябри соли 2002, PayPal аз ҷониби eBay гирифта шуд ва аз он вақт беш аз 50% транзаксияҳои eBay бо истифода аз PayPal коркард карда шуданд. Аксари рақибони беҳтарини PayPal баста ё фурӯхта шудаанд.

Дар оғози соли 2012 PayPal дар 190 кишвари ҷаҳон фаъолият мекунад. То моҳи сентябри соли 2011 дар PayPal 24 намуди асъори ҷаҳонӣ истифода мешуданд. Дар аввали соли 2015 eBay ва PayPal ба ширкатҳои алоҳида табдил ёфтанд.

Эзоҳ
----

1. 1 2 3 4  PayPal history begins 20 years ago, now the company is a global giant
2. ↑
3. 1 2  PayPal Annual Report 2020
4. ↑  PayPal стал самой дорогой в мире системой электронных платежей. *Лента.Ру* (20 июли 2015). 23 ноябри 2017 санҷида шуд.
5. ↑  Beam Me up Some Cash
6. ↑  Reid Hoffman On PayPal’s Pivoted Path To Success
**Аҳмадов Ҳусейн Сайдалиевич** (тав. 1950) — сиёсатмадори чечен. Раиси Шӯрои Олии ҶШС Чечену Ингуш (1991), раиси парлумони Ҷумҳурии эътирофнашудаи Чеченистони Ичкерия (1991-1993), котиби давлатии Ҷумҳурии Чеченистони Ичкерия (1999-? ).

Зиндагинома
-----------

Соли 1950  дар ҶШС Қазоқистон  таваллуд шудааст. Факултаи таърихи Донишгоҳи давлатии Чечену Ингушро хатм кардааст. Дар Пажӯҳишгоҳи таърих, иқтисод, ҷомеашиносӣ ва филологияи Чечену Ингуш ба ҳайси ходими илмӣ кор кардааст. Дар охири асри 19 таърихи Чечену Ингушистонро омухт. Азбаски ӯ консепсияи расмии «дохилшавии ихтиёрии Чечен-Ингушетия ба Русия»-ро танқид кард, дар аввали соли 1985  маҷбур шуд, ки институтро тарк кунад ва дар деҳаи Джалка   кор кунад.

Дар ҳодисаҳои сентябри соли 1991 дар Грозний  фаъолона иштирок кардааст. 15 сентябри соли 1991 раиси Шӯрои олии муваққати Чечену Ингушетия шуд , ки аз ҷонибдорони ОКЧН ва Шӯрои Олии Чечену Ингушетия ташкил шуда буд. 1 октябри соли 1991 бо супориши Шурои Олӣ дар бораи таксим шудани Ҷумҳурии Чечену Ингуш ба Чумхурии мустақили Чеченистон (Нохчи-чо) ва Чумхурии Ингушистон дар ҳайати РСФСР эълон кард. Аммо пас аз 4 рӯз, аксарияти аъзои нерӯҳои ҳавоӣ ин тасмими раиси худро лағв карданд ва ӯро аз вазифа озод карданд  .

28 октябри соли 1991 вакили парлумони Ҷумҳурии Чеченистон интихоб шуд. 2 ноябр раиси парлумон шуд . Вай бар зидди кӯшишҳои президент Ҷоҳар Дудаев барои азхуд кардани ваколатҳои ғайриконститутсионӣ эътироз кард. Вай тарафдори ташкили ҳукумати назди парламент мебошад. Ӯ хостори назорати парлумонӣ аз болои фаъолияти вазорату идораҳо шуд .

Аввали моҳи майи соли 1993 аксари вакилони парлумон алайҳи Дудаев изҳори назар карданд. Аҳмадов аз вазифаи раиси парламент истеъфо дод. Моҳи августи соли 1993 парлумон аз ваколатҳои парлумонӣ маҳрум карда шуд .

Аз соли 1994 инҷониб дар муборизаҳои сиёсӣ фаъолона иштирок накардааст. Вай вуруди нерӯҳои Русия ба Чеченистонро маҳкум кард. Ӯ дар муқовимати мусаллаҳона иштирок накард .

Аз июни соли 1999 - Котиби давлатии Ҷумҳурии Чеченистони Ичқерия .

Эзоҳ
----

1. 1 2 3 4 5 6 7 8 9  igpi.
2. 1 2 3  АХМАДОВ Хусейн Сайдалиевич
3. 1 2 3 4  igpi2.
4. ↑  Высшие органы государственной власти Чечено-Ингушской АССР - Чечено-Ингушской Республики(пайванди дастнорас — *таърих*). 30 июли 2019 санҷида шуд. Баргирифта аз сарчашмаи аввал 30 июли 2019.
5. ↑  Чеченская Республика Нохчи-чо. *Справочник по истории Коммунистической партии и Советского Союза 1898 - 1991*. 1 январи 2019 санҷида шуд. Баргирифта аз сарчашмаи аввал 11 май 2019.
**Ифтихорномаи Ҷумҳурии Тоҷикистон**  — яке аз нишонаҳои қадршиносии давлат ва ҷомеъа барои хидмати шоистаи шаҳрвандон дар Ҷумҳурии Тоҷикистон мебошад. Он ба муқарароти Мукофотҳои давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон дохил мешавад.
Ифтихорномаи Ҷумҳурии Тоҷикистон бо Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон "Дар бораи мукофотҳои давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон" аз 31 июли соли 2001 № 29 муқарар карда шудаанд.

Дар Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон "Дар бораи мукофотҳои давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон" чунин муқарарот навишта шудааст:
Бо Ифтихорномаи Ҷумҳурии Тоҷикистон шаҳрвандон барои дастовардҳои калонашон дар иқтисодиёт, соҳаи иҷтимоӣ, илм, фарҳанг, маориф, дар хидмати давлатию низомӣ ва фаъолияти ҷамъиятӣ сарфароз гардонида мешаванд.
Бо Ифтихорномаи Ҷумҳурии Тоҷикистон инчунин коллективи корхонаю ташкилотҳо ва муассисаҳои алоҳида, қисмҳои ҳарбӣ вобаста ба воқеаҳои муҳими дар ҳаёташон бавуҷудпайваста ва барои комёбиҳои калонашон дар кору хидмат, ҳамчунин коллективҳои эҷодӣ, ки барои таҳкими робитаҳои фарҳангӣ, дустӣ ва ҳамкории байни халқҳо саҳми босазо гузоштаанд, сарфароз гардонида мешаванд.

Эзоҳ
----

1. ↑  Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон "Дар бораи мукофотҳои давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон" Моддаи 31.
**Брадзот** (норв. brad — ногаҳон ва sott — касалӣ), як навъ касалии шадиди гузарандаи ҳайвонот, ки асосан гӯсфандон (бештар гӯсфандони то 2-сола) гирифтор мешаванд. Брадзот дар натиҷаи илтиҳоби ҳазорхона, рӯдаи дувоздаҳангушта ва дар узвҳои ҳозима ғун шудани бод ба амал меояд. Барангезандаи асосии Брадзот. микроби анаэробии спораҳосилкунандаи Clostridium septicum ва Clostridium sordellii мебошанд. Брадзотро мик¬робной Cl. oedematiens, Cl. gigas низ ба вуҷуд оварданашон мумкин. Брадзот дар тирамоҳ, зимистон ва тобистон мушоҳида шуда, сабаби пайдоишаш сахт хунук хурдани чорво ва истеъмоли хурокиҳои яхбаста ва мағордамида мебошад. Касали баъзан дар натичаи аз ҳавзҳои обаш норавон об нушидани чор¬во cap мезанад. Брадзот аксар вакт якбора хуруч мекунад. Чорвои касал ба замин меафтад, аъзои баданаш шах ва милки чашмонаш сурх мешавад, дандон мехояд; баъзан шикамаш андак дам карда, баъди 10— 15 дақиқа нобуд мешавад. Агар касалӣ тул кашад, ҳарорати бадани чорво баланд ва мултахдмаи чашмаш пурхун мешавад, аз даҳонаш кафки хунолуд ва аз биниаш хун меравад, дандон мехояд; баъзан исхоли хунин шуда, шикамаш дам мекунад. Дар шароити табиӣ ба Брдазот ҳама зотҳои гӯсфандон хассосанд. Манбаи ангезандаи Брдазот хок мебошад. Брадзот ба хоҷагиҳои гӯсфандпарварӣ зарари калони иқтисодӣ мерасонад. Онро дар асосн маълумотҳои патологоанатомӣ ва эпизоотологӣ ташхис ва бо роҳи тадқиқотҳои бактериологӣ аниқ мекунанд. Усули муоличаи Брадзот алҳол маъдум нест.

Пешгирӣ ва чораҳои мубориза
---------------------------

Дар мавзеъҳои аз чихати статсионарӣ нобоб хар сол 30—45 рӯз пеш аз ба чарогоҳ бурдан ба организми ҳамаи гӯсфандони аз 3—4-моҳа боло моя мегузаронаяд. Ҳолати Чарогоҳ ва ҷойҳои обнушии чорворо назорат карда, ба об нушидани чорво аз ботлоқу толобҳои ифлос рох намедиханд. Куштан ва истеъмол кардани гушти ҳайвони касал, тарошидани пашми он, ба хоҷагӣ овардан ё аз он берун бурдан, инчунин аз ҳудуди дигар хоҷагихо гузаронидавни гӯсфандони касал манъ аст. Чарогоҳ ва ҷои обнӯшии рамаеро, ки дар он касалӣ мушоҳида шуда буд, иваз мекунанд.


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Ин мақолаи нопурра аз фанни ҷонваршиносӣ мебошад.Шумо метавонед бо пурра кардани ин ба Википедия кумак кунед.* |
Боҳтур
**БОҲТУР**, б а ҳ т ӯ р (лот. Ophisaurus apodus), як навъ калтакалоси бепой. Танаашмисли танаи мор буда, то 1,5 м дарозӣ дорад; рангаш сиёҳи сурхча (холҳои зарди ба сабз моил ё сурхтоб дорад). Кариб дар ҳама ноҳияҳои Тоҷикистон вомехӯрад. Боҳтур дар сохили дарё, ҳамвории доманакӯҳҳои сералафу буттазор, ҷангалҳои сирак ва боғу саҳро, ангурзор, пахтазор, шолипоязор ва ғайраҳо дида мешавад. Хуб шино мекунад. Дар лонаи хояндахо, байнн решай дарахтон ва буттаҳои анбух панох меоарад. Баҳорон баъди аз хоби зимистона хестан беш¬тар дар офтобруяхо мегардад. Тобистон факат пагохии барвақт ва баъди ғуруби офтоб аз лонааш мебарояд. Боҳтур. июн — июл 8—10 тухм мегузорад. Охирҳои август боҳтурчаҳо (дарозиашон цариб 10 см) аз тухм баромада, ҳаёти мустақилона мегузаронанд. Ранги бохтурчахо зарди хокистаранг буда, 16—22 рахй кундаланг доранд. Боҳтур асосан муш, туқумшуллуқ мор, нармбаданон ва ҳашароти зараррасони хоҷагии қишлокро мехӯрад. Бахорон, баъди боронҳо лесакхоро хӯрда, ба хоҷагии қишлоқ фоида мерасонад. Боҳтур қариб хеҷ гоҳ намегазад; дар шароити сунъӣ нағз зиндагӣ карда, ба одам ром мешавад.

Пайвандҳо
---------

Желтопузик Бойгонӣ шудааст 28 августи 2006  сол.
Ophisaurus apodus


|  |  |
| --- | --- |
| Панда Ҷонваршиносӣ | *Ин мақолаи нопурра аз фанни ҷонваршиносӣ мебошад.Шумо метавонед бо пурра кардани ин ба Википедия кумак кунед.* |
**Евгений Александрович Смирнов** ( 15 ноябри 1937, деҳаи Райки вилояти Ленинград) — арбоби давлатӣ, ҳизбӣ ва ҷамъиятӣ; гидросоз. Солҳои 1992-1997 Раиси Шӯрои Вазирони Ҷумҳурии Хакасия.

Зиндагинома
-----------

15 ноябри соли 1937 дар дехаи Райки райони Порхови вилояти Ленинград (аз соли 1944 — Псков) таваллуд шудааст.

Баъди хатми институти политехникии Харков дар соли 1960 ба заводи машинасозии Ново-Краматорск ҳамчун инженер-конструктор фиристода шуд. Соли 1961 уро ба шӯъбаи Вазорати энергетика ва электрификатсияи СССР фиристоданд ва ба сохтмони ГЭС-и Братск роҳбарӣ карданд. Дар системаи Вазорати энергетикаи СССР аз соли 1961 то соли 1982 дар сохтмони истгоҳҳои электрикии обии Братск, Красноярск ва Саяно-Шушенская кор кардааст.

Соли 1980 котиби комитети ҳизбии управленияи «Красноярскгесстрой», баъд котиби КМ ҲКИШ-и Саяногорск интихоб шуд, соли 1985 ба вазифаи мудири шуъбаи сохтмони комитети вилоятии ХКИШ гузашт. Аз соли 1988 то соли 1992 дар комиҷроияи вилояти Хакасия кор кардааст.

Соли 1992 раиси Шӯрои вазирони Ҷумҳурии Хакасия интихоб шуд. Солҳои 1996-1997 узви Шӯрои Федератсия буд . Соли 1998 муовини раиси Федератсияи иттифоқҳои касабаи Ҷумҳурии Хакасия интихоб шуд.

Эзоҳ
----

1. ↑  Смирнов Евгений Александрович: член Комитета Совета Федерации по бюджету, налоговой политике, финансовому, валютному и таможенному регулированию, банковской деятельности // Сайт Совета Федерации ФС РФ.
|  |
| --- |
| Унсури холии Викидода |

**«Амир Ҳамза»** — яке аз машҳуртарин достонҳои омиёнаи адабиёти форс-тоҷик. Бо номҳои **«Достони амир Ҳамза»**, **«Румузи Ҳамза»**, **«Қиссаи амир Ҳамза»** ва **«Ҳамзанома»** маъруф аст.

Чун дигар достонҳои насри омиёна дар ибтидо шифоҳӣ шакл гирифта, бо супориши Ҳамза ибни Абдуллоҳи Хориҷӣ ном яке аз соҳибмансабони Эрон дар миёнаҳои садаи 9 китобат шудааст. Баъдтар, дар садаҳои 11 – 12 дар шакли достони мукаммал фароҳам омадааст. Пас аз ин ҳам қиссахонони баъдина шоху баргҳои ҷудогона ба вай афзудаанд ва мундариҷаи он аз ҳисоби ривояту достонҳои хаёлӣ, саргузаштҳои моҷароии айёрон, ҷузъиёти таърихӣ ва ғ. бою рангин гардидааст. Аслан «Амир Ҳамза» аз чаҳор ҷилд ё дафтар иборат буда, ба ҳафтод достони хурд тақсим мешавад.

Хулосаи достон
--------------

Сужети «Амир Ҳамза» басе печдарпеч аст. Воқеаҳои он дар дарбори шоҳ бо номи Қубод ва писараш Нӯшервон (аз сулолаи Сосониён) ба вуқӯъ мепайванданд. Зиддият, бухлу ҳасад байни вазирону фарзандони онҳо, таваллуди Ҳамза дар Макка, ки мувофиқи пешгӯии Бузургмеҳри вазир дуИМАни шоҳ хоҳад буд, ишқи Ҳамза ба духтарони Нӯшервон, пайдоиши дини Ислом ва мусулмон шудани Ҳамза ва дар охир дар муҳорибаҳо қатл шудани ӯ якчанд лаҳзаҳоеанд, ки дар достон хеле муфассал, бо ҷузъиёт тасвир шудаанд. Ғояи асосии достони «Амир Ҳамза» набарди некӣ бо бадист. Ҳадафи дос тонгузорон дарёфти ҳодисаҳои аҷибу ғариб, саргузаштҳои айёрон аст, ки завқи бадеии мардуми омиро қонеъ мегардонданд.

«Амир Ҳамза» дар дигар забонҳо
------------------------------

«Амир Ҳамза» чун асари мақбули омма ва ҷавобгӯи ниёзҳои зебоишиносии онон дар ҷаҳон, дар байни халқҳои гуногун густариш ёфт. Дар садаи 12 нусхаи гурҷии ин асар бо номи «Амирандареҷаниани» ба миён омадааст. Ба забони арабӣ достони омиёнае бо номи «Сираи Ҳамза» маълум аст. Дар садаи 15 «Амир Ҳамза» дар Индонезия ва Малайзия интишор ёфт. «Амир Ҳамза» дар Ҳинду Покистон пас аз тохту тозҳои Маҳмуди Ғазнавӣ шуҳрати зиёде пайдо кард. Дар замони шоҳ Акбар «Амир Ҳамза»-ро ба беҳтарин хат навишта ва бо зеботарин нақшҳо оро дода буданд. Соли 1613 Ҳоҷии Ҳамадонӣ «Амир Ҳамза»-ро ба забони урду тарҷума кард. Баъдан ин достон такмил ёфта, ба 46 ҷилди ҳазорсаҳифагӣ расид, ки аз соли 1893 то 1917 нашр шудааст. «Амир Ҳамза» дар миёни мардуми туркизабон низ шуҳрат дорад. Соли 1968 дар Теҳрон дар 2 ҷилд ба табъ расидааст. Соли 1992 «Қиссаи Амир Ҳамза Разияллоҳу анҳу (Ҳамзанома)» дар Тоҷикистон дар 2 ҷилд нашр шуд.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Салимов Ю. Насри ривоятии форсу тоҷик, Д. 1971;
* Борщевский Ю. Е. Персидская народная литература. Плутовка из Багдада. М. 1963;
* Ричард-Винстедт, Путешествивие через полмиллиона страниц, М. 1966;
* Гвахария А. А. Грузинские версии персидских народных дастанов, дар кит. Теоретические проблемы восточных литератур, М. 1969;
* Сухачев А. С. От дастана к роману, М. 1971;
* Мелетинский Е. М. Средневековый роман. М. 1983.

Сарчашма
--------

* А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — 608 с. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2021, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.
**Гуанидин** , карбамидин, имидомочевина, HN = C(NH2)2 — кристаллҳои беранги намкаш; ҳарорати гудозишаш тақр. 50°С. гуанидин аз ҳаво СО2 ва намро меҷабад, бо кислотаҳо намак ҳосил мекунад. Ҳангоми гидролизи гуанидин карбамид ва аммиак ҳосил мешавад. гуанидинро Штреккер (1861) аз гуанин, Гофман (1866) аз хлорпикрин, Эрленмейер (1868) аз сианамид зери таъсири аммиак ҳосил намуданд. Штреккер ва Гофман гумон доштанд, ки дар таркиби гуанидин сиангурӯҳ мавҷуд аст. Эрленмейер барои гуанидин формулаи сохтории дурустро пешниҳод намуд. гуанидин (ё намаки онро) дар натиҷаи ба сианамид таъсир намудани аммиак (ё намакҳои аммоний) ҳосил мекунанд: 

H2N – C ≡ N + NH3 → NH = C(NH2)2

H2N – C ≡ N + NH4Cl → (H2N)2 C = NH · HCl

Гуанидинро аз роданиди аммоний (дар ҳарорати 180°С) ва эфирҳои кислотаи ортокарбонат бо таъсири аммиак низ ҳосил менамоянд. Боқимондаи гуанидин дар таркиби α-аминокислотаҳо – аргиксин, гуанин, креатин, антибиотикҳо – стрептомитсин ва заҳри ҳайвонот – тетродотоксин мавҷуд аст. гуанидинро барои ҳосил кардани доруворӣ, маводди тарканда, зифтҳои муовизи ион истифода мебаранд. Намакҳои гуанидин дар саноат фаровон ба кор мераванд. Намаки динитрати гуанидин ҳамчун моддаи тарканда, намаки фосфати гуанидин дар саноати бофандагӣ (барои тайёр намудани матоъҳои оташбардор) ва намаки карбонати он дар синтези моддаҳои сатҳашон фаъол истифода мешаванд. Нитрогуанидин , нитрат ва перхлорати гуанидин ҳамчун сӯзишвории ракетаҳо истифода мешаванд. Хромати гуанидин ҳамчун ингибитори зидди зангзании филиззот ба кор меравад. Ҳосилаҳои гуанидин хосияти бактерисидӣ ва фунгитсидӣ дошта, дар сохтмони пулҳо, барои нигоҳдории санадҳо ва ғ. истифода мегарданд.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Гуанидин / Ш. Холиқов // Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.
**Бил Томас Уилям** (с. тав. номаълум — ваф. 1875) — таърихнигор, зиндагиноманавис ва шоири форсигӯйи англис.

Зиндагинома
-----------

Дар мавзеи шимоли ғарби Ҳинд (Утарпрадеш) дар идораи молиёт, инчунин дар ширкати Ҳинди шарқии англисӣ кор мекард. Пас аз бознишастагӣ зиндагиашро дар Агра (Акбаробид) идома дод. Ба забони форсӣ китобе дорад бо номи «Мифтоҳ-ут-таворих», (таълиф 1848; чопи Конпур 1867), ки он маҷмӯаи моддаи таърихҳоест, ки шоирон дар бораи таваллуд, тахтнишинӣ ва даргузашти шоҳон, ашхоси баландмақом, бузургон аз оғози солшумории ҳиҷрӣ то замони мураттаб гардидани китоб гуфтаанд. Дар китоб инчунин зиндагиномаи донишмандон, адибон, орифон, шоирон ва диг. намояндагони тамаддуну фарҳанг, моддаҳои таърихи ба итмом расидани сохтмони қасрҳо масҷидҳо, иншооти муқаддас ва ғ. инчунин якчанд моддаи таърихи ба форсӣ навиштаи Бил ҷой гирифтаанд. Бил ба забони англисӣ китобе дар шарҳи ҳоли бузургони илму адаб ва тамаддуни Шарқ («An Oriental Biographical Dictionary») нигоштааст, ки соли 1881 дар Калкатта ба табъ расидааст.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* دانشنامۀ أدب فارسی. أدب فارسی در شبه قاره (هند، پاکستان، بنگلدش). بخش ۱. تهران، ۱۳۸۰ هـ. ش.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Бил Томас Уилям / М. Диловаров // Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.
<table class="infobox infobox-Не указана строка для хеширования. "style="" >

Асосӣ

**Грэй** — воҳиди миқдори фурӯбурдашудаи нури ионзо дар Системаи байналмилалии воҳидҳо CИ, ки ба миқдори нури ибтидоӣ (афтанда) баробар аст.

Соли 1975 ба шарафи олими британӣ Л. Грэй (L. Gray, 1905-65) номгузорӣ шудааст. Ишораи тоҷикиаш Гр ва байналмилалиаш Gy. 1 Гр ба миқдори нуре баробар аст, ки ҳангоми расидани он 1 кг модда энергияи миқдораш 1 Ҷ-ро фурӯ мебарад; 1 Гр = 1 Ҷ/кг = 104 эрг/г =102 рад.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Грэй // Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️  Гузариш ба унсури Викидода  Фарҳангҳо ва донишномаҳо | 
* Большая норвежская
* Большая российская (старая версия)
* Britannica (онлайн)

 |
**Мунаввара Кенҷаева** (зод. 1955) — ҳуқуқшинос, вакили Маҷлиси намояндагони Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон даъвати IV.

Зиндагинома
-----------

Мунаввара Кенҷаева факултети ҳуқуқшиносии Донишгоҳи миллии Тоҷикистонро хатм намудааст. Дар вазифаҳои ёрдамчии прокурори ноҳияи Б. Ғафуров, судяи Суди шаҳри Қайроққум, аъзои Лигаи занҳои ҳуқуқшиноси вилояти Суғд, судя ва раиси Суди иқтисодии вилояти Суғд кор кардааст. Аз ҳавзаи интихоботии ягонаи умумиҷумҳуриявӣ аз Ҳизби халқии демократии Тоҷикистон вакили Маҷлиси намояндагони Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон даъвати чорум интихоб мешавад. Аз 16 марти соли 2010 узви Кумитаи Маҷлиси намояндагони Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон оид ба иқтисод ва молия мебошад.

Эзоҳ
----

1. ↑  *Шарофат АБДУЛВОҲИДОВА.* Қонунҳо ба татбиқи ислоҳоти иқтисодӣ ва иҷтимоӣ бояд ҷавобгӯ бошанд(тоҷ.).  «Садои мардум». 9 ноябри 2021 санҷида шуд.

Пайвандҳо
---------

* Маълумотнома дар бораи вакилони Маҷлиси yамояндагон. *archive.md* (5 Декабри 2012). 9 ноябри 2021 санҷида шуд. Баргирифта аз сарчашмаи аввал 5 Декабри 2012.
«Shilajit», дарёфтшуда аз Ҳимолой.
**Мумиё** — маҳсулоти муммонанди табииро гӯянд, ки дар баъзе ғорҳо аз дарзҳои санг таровида мебарояд.

Тиби халқӣ
----------

Зиёда аз 4000 сол ин ҷониб дар тибби халқӣ чун даво маъмул аст. Олимон ва табибони машҳури форсу тоҷик Абӯали ибни Сино, Муҳаммад Закариёи Розӣ, Абӯбакр Рабеи Бухороӣ, Муҳаммад Ҳусейни Шерозӣ ва дигар мумиёро барои табобати дарду шикастагии устухон, иллати пайванду мушак, захми меъдаю рӯдаҳо ва пӯст, дарди гулу, баъзе бемориҳои системаи асаб, бемориҳои ҷигар, камхунӣ, инчунин ҳангоми газидани мор ва дигар ҷонварҳо чун подзаҳр истифода мебурданд. 

Дар Ҳимолой (Непал ва ғайра), кӯҳистони Арабистону Эрон, Ҷумҳурии Муғулистон, Бирма ва собиқ кишварҳои Шӯравӣ ва мамлакатҳои дигар ёфт мешавад.

Тоҷикистон
----------

Дар ноҳияҳои кӯҳии Тоҷикистон зиёда аз 20 манбаи мумиё омӯхта шудааст. Мумиёи Тоҷикистон аз ҷиҳати тозагӣ ба се гурӯҳ тақсим мешавад: 

* тоза - мумиёе, ки ба замин начакида, дар ҷои баромадааш ҷамъ мешавад
* начандон тоза - мумиёе, ки ба замин чакида ба сангу хок, боқимондаи гиёҳҳо ва ахлоти баъзе ҳайвонҳо омехта мегардад
* ифлос - мумиёе, ки аз лонаи кабӯтару зоғ ва паррандаҳои дигар, инчунин хонаи мушу калламуш ва ҳайвонҳои дигаре, ки онро мехӯранд, дарёфт карда мешавад

Хусусияти шифоӣ
---------------

Таъсир ва қобилияти шифобахшии мумиё ба макроэлементҳо ва микроэлементҳои таркиби он вобастааст. Тадқиқотҳои кимиёӣ нишон доданд, ки мумиёи тоза 29—30, начандон тоза 21—23 ва ифлос 14—15 хели макро ва микроэле­мент дорад. Миқдори моддаҳои орга­никӣ (то 22 %) ва хусусан нитроген (32—46 %) зиёд мебошад. Омӯзиши фармакологӣ безарар будани мумиёро исбот намуда, нишон дод, ки мумиёи бо усули махсус тоза карда шуда, ба­рои муолиҷаи захми меъда, захми пӯсту мушакҳо, иллату омоси асабҳо, шикастагии устухон ва ғайра ёрӣ мерасонад.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Нуралиев Ю. Н , Денисенк о П. Н. Мумиё и его лечебные свой­ства, Душанбе, 1976.
**Группе́тто** (итол. *gruppetto* — мухтасар) — чоровоза ва панҷовозаи мухтасаршуда аз гурӯҳи оҳангҳои ороишӣ, ки бо аломати ~ ишора мешавад. Группетторо оҳангсозон ҳамчун аломати рамзӣ истифода мебаранд. Группеттои чоровоза ғайр аз овози аввал ё охир (якум ё панҷум) дигар овозҳоро пурра дар бар мегирад. Агар овози иловагӣ алтератсионӣ (тағйирёбанда ё пасту баландшаванда) бошад, дар он сурат аз боло ё аз поёни группетто аломати тағйирдиҳандаи ё гузошта мешавад.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Группетто / Ш. Ҳабибов // Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️  Гузариш ба унсури Викидода  Фарҳангҳо ва донишномаҳо | 
* Большая российская (старая версия)
* Брокгауза и Ефрона
* Брокгауза и Ефрона
* Малый Брокгауза и Ефрона
* Музыкальный Римана

 |
Бо ранги кабуд: **Ҷаҳони аввал**

Бо ранги сурх: Ҷаҳони дуюм

Бо ранги сабз: Ҷаҳони сеюм

**Ҷаҳони Аввал (**русӣ: Первый мир) мафҳуми сиёсиест, ки дар давраи Ҷанги Сард барои муайян кардани кишварҳои НАТО ва иттифоқчиёни онҳо ба муқобили кишварҳои сотсиалистӣ (СССР, Хитой ва иттифоқчиёни онҳо - «ҷаҳони дуюм ») пайдо шуд. Кишварҳои "ҷаҳони аввал" демократӣ ва капиталистӣ буданд.

Пас аз пошхӯрии Иттиҳоди Шӯравӣ ва Блоки Шарқӣ дар соли 1991, ин мафҳум ҳамчун ҳар як кишваре, ки дорои хавфи пасти сиёсӣ ва демократияи устувор, волоияти қонун, иқтисоди бозорӣ, суботи иқтисодӣ ва сатҳи баланди зиндагӣ мебошад, фаҳмида мешавад. Кишварҳои муосири "ҷаҳони аввал" ба тарзҳои гуногун, аз ҷумла аз рӯи сатҳи ММД, МММ, саводнокӣ, давомнокии умр ва аз рӯи индекси рушди инсон муайян карда мешаванд . Дар истифодаи ҳаррӯза, мувофиқи луғатномаҳои Merriam-Webster, мафҳуми "дунёи аввал" акнун одатан "давлатҳои саноатии ба дараҷаи олӣ рушдёфта, кишварҳои ғарбшудаи ҷаҳон"  ё "кишварҳои дунёро, ки соҳаҳои саноаташон калон ва мардуми камбизоати нисбатан кам, давлатҳои сарватманди ҷаҳон" мебошанд, истифода бурда мешавад  .

Ҳамчунин нигаред
----------------

* Ҷаҳони дуюм
* Ҷаҳони сеюм
* Ҷаҳони чорум

Эзоҳ
----

1. ↑  First World(англ.), *Investopedia* (7 June 2011). Проверено 11 марти 2018.
2. ↑  Definition of FIRST WORLD(англ.). *www.merriam-webster.com*. 11 марти 2018 санҷида шуд.
3. ↑  First world - Definition for English-Language Learners from Merriam-Webster's Learner's Dictionary(англ.). *www.learnersdictionary.com*. 11 марти 2018 санҷида шуд.