recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
|  |
| --- |
| Унсури Викидода мавҷуд нест |

«**Меъёри Ҷамолӣ**» — асари адиби Шамси Фахрӣ, ки ба ҳокими Шероз Ҷамолуддини Абӯисҳоқ пешкаш карда, ба ин муносибат «Меъёри Ҷамолӣ» номидааст.

Дарунмоя
--------

«Меъёри Ҷамолӣ» 4 қисм аст. 3 қисми аввал улуми сегонаи адабӣ — арӯз, қофия, бадеъро дар бар гирифтааст. Шамси Фахрӣ дар таснифи ин се қисм аз «Ҳадоиқу-с-сеҳр»-и Рашиди Ватвот ва «Ал-муъҷам»-и Шамси Ҳайси Розӣ истифода бурдааст. Лекин мусанниф ба ҷои порчаҳои шеърие, ки Рашиди Ватвот ва Шамси Қйс аз эҷодиёти саромадони сухан далел овардаанд, ба сифати мисол ашъори маснӯи ба мадҳи мансабдорони давр бахшидаи худро нақл кардааст. Бинобар он, асараш аз ҷиҳати қимати эстетикӣ дар пояи пасттаре қарор гирифтааст. Қисми 4у-ми «Меъёри Ҷамолӣ» фарҳанги тафсирии мухтасарест. Мусанниф тақрибан 1600 калимаи камистеъмол ва ғайримаъмули форсӣ (тоҷикӣ)-ро ба тартиби алифбо аз рӯи ҳарфи охир шарҳ додааст. Сарчашмаи ин қисми «Меъёри Ҷамолӣ» «Луғати фурс»-и Асадии Тӯсист, лекин дар ин ҷо ҳам Шамси Фахрӣ шоҳидҳои луғавиеро, ки Асадӣ аз осори шоирони асрҳои 9—11-и Мовароуннаҳру Хуросон оварда буд, бо абёти худ иваз кардааст. Шамси Фахрӣ феълҳоро дар ду шакл — тасрифӣ ва масдарӣ зикр кардааст: «шахш, шахшидан — лағжидан», «пайхуд, пайхудан — сӯхта доғдор шудани либос аз наздикии оташ». Баъзе калимаҳо бо чандин муродифи шевагиашон омадаанд: карабш, муродифҳояш — карабша, карабса, карабшу, каробсу, карбоса ва ғ. Қисми 4у-ми «Меъёри Ҷамолӣ» ки бештар шӯҳрат ёфта, минбаъд бо унвони «Фарҳанги Шамси Фахрӣ», «Луғати фурс», «Луғати фурси қадим» зикр шудааст. Инчунин мусаннифони фарҳангҳои «Тӯҳфату-л-аҳбоб», «Маҷмаъу-л-фурс», «Фарҳанги Ҳусайни Вафоӣ», «Дурри дарӣ», «Фарҳанги Ҷаҳонгирӣ» аз ин асар истифода бурдаанд. Қисми 4у-ми «Меъёри Ҷамолӣ»-ро соли 1885 К. Г. Залеман дар хазон бо номи «Луғати фурс»-и Шамси Фахрӣ чоп кардааст; қисмҳои дигари китоб то имрӯз ба табъ нарасидаанд.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Меъёри Ҷамолӣ / С. Имронов // Лениннома — Муҳит. — Д. : СИЭСТ, 1983. — (Энциклопедияи Советии Тоҷик : [дар 8 ҷ.] /  сармуҳаррир А. С. Сайфуллоев ; 1978—1988, ҷ. 4).
Ин вожа дигар маъноҳо низ дорад, Давлат (мазмунҳо)-ро бубинед.
**Давлати дунявӣ** — мазмуни асосии он муносибати давлат ба дин мебошад.

Аз ин лиҳоз, дар Конститутсия муқаррар шудааст, ки «ҳаёти ҷамъиятӣ дар асоси равияҳои гуногуни сиёсӣ ва мафкуравӣ инкишоф меёбад. Ҳеч як мафкура, аз ҷумла мафкураи динӣ, ба ҳайси мафкураи давлати эътироф намешавад. Ташкилотҳои динӣ аз давлат ҷудо буда, ба корҳои давлатӣ мудохила карда наметавонанд» (моддаи 8). Чунин хусусияти давлат бо моҳияти демократии он алоқаманд буда, ба манфиати тамоми мардум амал карданро ифода менамояд. Аммо ҷудо эълон кардани ташкилотҳои динӣ аз давлат мазмуни инкори ҳамкории онҳоро надорад. Диндорон аз ҳаёти сиёсӣ дур карда намешаванд. Ҳама шаҳрвандон сарфи назар аз эътиқоди динӣ баробар ҳуқуқ буда, Конститутсия ба онҳо ҳуқуқу озодиҳои баробарро кафолат медиҳад.

Конститутсияи Ҷумҳурии Тоҷикистон ҳуқуқи инсон ва шаҳрвандро ба озодии виҷдон кафолат медиҳад, ки бо хусусияти дунявӣ доштани давлат алоқаманд аст. Дар Конститутсия муқаррар шудааст, ки ҳар кас ҳақ дорад муносибати худро нисбат ба дин мустақилона муайян намояд, алоҳида ва ё якҷоя бо дигарон динеро пайравӣ намояд, дар маросим ва расму оинҳои динӣ иштирок намояд (м. 26).

Эзоҳ
----



|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️  Гузариш ба унсури Викидода  Фарҳангҳо ва донишномаҳо | 
* Большая российская (старая версия)

 |
**Shiba Inu** (тикер: SHIB) як криптовалютаи ғайримарказонидашуда аст, ки моҳи августи соли 2020 аз ҷониби шахси номаълум ё гурӯҳи шахсони алоҳида бо номи "Риоши" таҳия шудааст. Криптовалют ба номи Шиба Ину (柴犬), зоти саги ҷопонӣ, ки аз минтақаи Чубу сарчашма мегирад, номгузорӣ шудааст. Ин ҳамон зот аст, ки рамзи cryptocurrency Dogecoin аст, дар асоси meme Doge. Шиба Ину ҳамчун "меме-танга" тавсиф шудааст. Нигарониҳо дар бораи консентратсияи танга дар атрофи як ҳамёни ягона, ки миллиардҳо доллари токенҳоро назорат мекунанд ва инчунин хариди хашмгин аз ҷониби сармоягузорони чакана , ки аз тарси аз даст рафтани фоида мебошад .

Шиба Ину дар моҳи августи соли 2020 таъсис дода шуд ва ҳамчун "қотил Dogecoin" муаррифӣ шуд. 13 майи соли 2021 Виталик Бутерин ба Фонди кӯмаки COVID-криптои Ҳиндустон беш аз 50 триллион SHIB (ба маблағи зиёда аз 1 миллиард доллар) хайрия кард  .

Нархи криптовалют дар биржа дар аввали октябри соли 2021 ба таври назаррас боло рафт . Дар давоми як ҳафта арзиши он 240% афзуд. Бо вуҷуди ин, дар аввали моҳи ноябр нарх паст шуд ва коҳишро идома дод ва дар охири моҳ тақрибан 55% арзиши худро аз даст дод  .

инчунин нигаред
---------------

* Мем танга
* Догекоин

Қайдҳо
------

1. ↑  Создатель Ethereum Виталик Бутерин пожертвовал Индии $1,2 млрд на борьбу с COVID-19(пайванди дастнорас — *таърих*).  Ведомости. 14 май 2022 санҷида шуд. Баргирифта аз сарчашмаи аввал 15 июни 2021.
2. ↑  «Мемная» криптовалюта взлетела в цене(пайванди дастнорас — *таърих*).  Lenta.ru. 14 май 2022 санҷида шуд. Баргирифта аз сарчашмаи аввал 14 май 2022.
3. ↑  Курс токена Shiba Inu упал на 27% после твита Илона Маска(пайванди дастнорас — *таърих*).  РБК. 14 май 2022 санҷида шуд. Баргирифта аз сарчашмаи аввал 14 май 2022.
**Фозил Одилов** (24 январи 1925, деҳаи Ярхаб, ноҳияи Ғарм — 21 сентябри 2010, ноҳияи Рашт) — овозхон ва навозандаи тоҷик, Ҳофизи халқии Тоҷикистон (1972).

Зиндагинома
-----------

Соли 1952 факултаи филологияи тоҷики Институти педагогии шаҳри Душанберо хатм карда, солиён дар мактабу маориф фаъолият доштааст. Ҳамчун сарояндаи ҳаваскор пайваста дар ҷашнвораҳои ҷумҳуриявии мусиқӣ иштирок менамуд, ҳунарашро сайқал медод ва маҳораташро қадр наму¬данд. Бештар аз осори классикон ва таронаҳои халқӣ мусуруд. «Дил меравад зи дастам», «Мекунад бозӣ», «Ошиқи ёрам», «Ошиқи бечора», «Чашмаки ту», «Дилдори кӣ бошад», «Кокули парешон», «Намеёбӣ», «Дар васфи Тоҷикистон», «Санам», «Баргард», «Фардо», «Бӯи баҳор», «Духтари ҳамсоя» аз беҳтарин сурудҳояш ҳастанд.

Ҷоизаҳо
-------

Барои заҳмати зиёд дар ақибгоҳ (1941—1945) бо ордени Ҷанги Ватанӣ (дараҷаи II) қадр шудааст.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Арбобони фарҳанги тоҷик. Донишнома / Муаллиф-мураттиб Ёрмуҳаммади Сучонӣ. — Душанбе, 2016. — 863 с.
**Акашариф Ҷӯра** (Шариф Ҷӯраев; маъруф ба номи **Акашариф**; 3 марти 1896, ноҳияи Дарвоз — 2 октябри 1966) — овозхон ва оҳангсози тоҷик. Ҳофизи халқии ҶШС Тоҷикистон (1946).

Зиндагинома
-----------

Ӯ барвақт ятим монда зиёда аз 20 сол хизматгори амалдори Дарвоз будааст. Солҳои 1925—1935 мудири «Чойхонаи сурх»-и Ғарм буд ва ҳамчун ҳофизи хушсалиқа машҳур гардид. Соли 1935 ӯро ба радиои пойтахт ҳамчун ҳофиз ба кор даъват намуданд. Акашариф иштирокчии се даҳаи адабиёт ва санъати тоҷик дар шаҳри Москва (1941, 1949 ва 1957) аст. Ӯ давомдиҳандаи анъанаҳои мусиқии халқии тоҷик мебошад. Суруду таронаҳои беҳтарини вай вирди забони мардум буданд ва имрӯзҳо ҳам аз ҷониби ҳофизон такрор ба такрор сароида мешаванд. Дар эҷодиёташ аз намунаҳои Шашмақом низ зиёд сароида мешуданд. Сурудҳои Акашариф «Қалъабандӣ», «Ҷони ман», «Алла», «Анора овардам», «Ҷӯраҷон», «Булбулон», «Интихоб мекунам» ва сюитаҳои рақсии"Чорзарб", «Наврӯзи баҳор» ва диг. маъмули дилҳои тамошобинон гашта буданд. Ба номи Акашариф Ҷӯраев дар Тоҷикистон филармонияи давлатӣ гузошта шудааст

Қалъабандӣ (Бедил)
------------------

Суруди классикӣ, оҳанги Акашариф (Шариф Ҷӯраев)-и Дарвозӣ
Эй ҳузури мақдамат, дар зиндагӣ бурҳони ман,
Мурда будам, зиндаам кардӣ, биё, эй ҷони ман.
Пеш меомад ба ҳар ҷо дар раҳат барги гуле,
Бурда буд оинае аз дидаи ҳайрони ман.
Баҳри побӯси ту ҳар ҷо сабзае сар мекашид,
Дошт бо худ нусхае аз асрати мижгони ман.
Интизорӣ доштам дар гӯшаи вайронае,
Юсуфистон кард фазлат кулбаи эҳзони ман.
Бедил, аз сӯзи дилу дасти тиҳӣ шармандаам,
Ҷуз дуо дигар чӣ ояд аз ману сомони ман.

Ҷоизаҳо
-------

Бо орденҳои Ленин, «Нишони фахрӣ» ва ифтихорномаҳо сарфароз гардонида шудааст.

Гиромидошт
----------

* Дар ноҳия Дарвоз дар соли 2022 ҳайкали Акашариф Ҷӯра сохта шуд.
* Филармонияи давлатии Тоҷикистон ба номи ӯ аст

Эзоҳ
----

1. ↑  Вазорати фарҳанги ҷумҳурии Тоҷикистон. 10 августи 2021 санҷида шуд. Баргирифта аз сарчашмаи аввал 2 марти 2017.
2. ↑  Мақомҳои берун аз Шашмақом-1

Пайвандҳо
---------

* Устодони санъати тоҷик — Акашариф Чураев
* Чорзарб — шохкорие аз устод Акашариф Чураев
* Ҳабиб Саид — YouTube — «Ёде зи он замон»

Сарчашма
--------

* Энсиклопедияи адабиёт ва санъати тоҷик. Ҷ. III. Равзана — Ҷӯраев. — Д.: СИЭСТ, 1989. — С. 499—500. — 560 с. — ISBN 5-89870-001-3.
**Абунасри Мансур ибни Алӣ ибни Ироқ Ҷаъди** (форсӣ: ابونصر منصور بن علی بن عراق جعدى‎; 960, Хоразм — 1036, Ғазнӣ) — ахтаршинос ва риёзидони хоразмӣ, яке аз се тан касоне, ки кашфи қонуни синусҳоро ба вай нисбат додаанд. Муаллими Абурайҳони Берунӣ.

Зиндагинома
-----------

Абунасри Мансур дар Гелон ба дунёи омадааст. Хонаводаи ӯ, Бану Ироқ, ҳокими Хоразм дар минтақаи ҳаммарзи баҳри Арал буданд ва маҳз дар ин минтақа Абунасри Мансур таҳсил карда, шогирди Абулвафои Бузҷонӣ шуд.

Дар соли 396 шамсӣ ба дастури султони Маҳмуд ба дор овехта шуд.

Охири асри Х ва ибтидои асри XI давраи нооромии азим дар ҷаҳони Ислом буд ва дар минтақае, ки Абу Насри Мансур дар онҷо зиндагӣ мекард, ҷангҳои шаҳрвандӣ ба вуқӯъ пайвастанд. Хваразм дар ин замон як қисми империяи Сомониён буд, ки аз Бухоро ҳукмронӣ мекард. Дигар давлатҳои минтақа давлати Зиёриён буданд, ки пойтахташ дар Гурган дар соҳили баҳри Каспий буд. Дар ғарби минбаъда сулолаи Бувейҳидон бар минтақаи байни баҳри Каспий ва Халиҷи Форс ва бар Месопотамия ҳукмронӣ мекард. Подшоҳии дигаре, ки нуфузи худро босуръат меафзуд, Ғазнавиён буд, ки пойтахти он дар Ғазнаи Афғонистон буд.

Ба қавли Умари Хайём «риёзидони бузурги даврон» буд. Дар Хоразм бо Ибни Сино, Абусаҳли Масеҳӣ, Абулхайри Хаммор ва Абурайҳони Берунӣ ҳамкории илмӣ дошт. Доир ба тригонометрия ва астрономия чанд асар менависад, ки «Ал-Маҷастӣ аш-шоҳӣ» («Ал-Маҷастии шоҳӣ»), «Рисола фӣ-л-устурлоб» («Рисола доир ба устурлоб») аз қабили онҳост. Ба асарҳои олимони Юнони Қадим Менелай ва Уқлидус шарҳ навиштааст.

Эзоҳ
----

1. ↑  Encyclopædia Iranica (ингл.) / N. Sims-Williams, A. Ashraf, H. Borjian, M. Ashtiany — USA: Columbia University, 1982. — ISSN 2330-4804
2. ↑  Архив по истории математики Мактьютор
3. ↑  Mansur - Biography(англ.). *Maths History*. 18 январи 2021 санҷида шуд.

Сарчашма
--------

* Абунасри Мансур // А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2021, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️  Гузариш ба унсури Викидода  Вебгоҳҳои мавзӯъӣ | 
* zbMATH Open
* MacTutor History of Mathematics archive

 |
| Фарҳангҳо ва донишномаҳо | 
* Иронико
* Ислама (2 изд.)
* Britannica (онлайн)
* TDV İslam Ansiklopedisi

 |
| 

| Дар феҳристҳои китобшинохтӣ |
| --- |
| 
* BNF: 170519404
* GND: 102411557
* ISNI: 0000 0001 2124 3464
* LCCN: nr92029163
* LIBRIS: 97mpk5xt58qvc8k
* SUDOC: 069735239
* VIAF: 24465144
* WorldCat VIAF: 24465144

 |

 |
**Фармония** — як минтақаи обод дар Шемирон, воқеъ дар шимоли калоншаҳри Теҳрон аст. Ин маҳалла, ки дар ноҳияи 1-и Шаҳрдории Теҳрон ва Шаҳристони Шемиронот ҷойгир аст, ба унвони яке аз гароннархтарин манотиқи маскунии Теҳрон маъруф аст.

Таърих
------

Сарзаминҳои фармония мутааллиқ ба шоҳзода Абдулҳусайн Мирзо Фармонфармо, нахуствазири Эрон дар солҳои ахири Қоҷориён буд. Ӯ ин заминҳоро дар соли 1326-и қамарӣ аз Муҳаммадвалӣхон Осиф Султонӣ харид. Фармонфарма зани зиёд ва даҳҳо фарзанд дошт, то фарзандони зани аввалаш ба фарзандони дигар рашк накунанд, дар тӯли умраш як қисми зиёди молу мулкашро байни фарзандони зани аввалаш тақсим мекард. Дар байни ин амвол писари калониаш Фирӯз Фирӯз буд. Фирӯз, ки бо исрофкориаш маъруф буд, маҷбур шуд як қисми амволашро ба сафорати Итолиё бифурӯшад.

Эзоҳ
----

1. ↑
2. ↑
3. ↑  خون و نفت. رخسان و منوچهر فرمانفرمائیان. مهدی حقیقت‌خواه. نشر ققنوس. تهران. 1377. شابک Шаблон:Isbn
**Наимҷон Назирӣ**— шоир, нависанда, ҳаҷвнигор, тарҷумони тоҷик аст.

Зиндагинома
-----------

Наимҷон Назирӣ 20 августи соли 1936 дар шаҳри бостонии Ӯротеппа — Истаравшани кунунӣ ба дунё омадааст. Исми хонаводагиаш— Аслонов. Тахаллусашро аз номи бобои модариаш гирифтааст. Ӯ таҳсилоти миёнаро дар мактаби ба номи Горкийи шаҳри Ӯротеппа бардошта, соли 1954 роҳи Сталинободро пеш гирифт. Ва панҷ сол дар факултаи таъриху филологияи Донишгоҳи Давлатии Тоҷикистон таҳсил намуд. Фаъолияти эҷодиашро Наимҷон Назирӣ соли 1959 асосан дар маҷаллаи «Хорпуштак» ва радиои ҷумҳурӣ оғоз намудааст. Ҳоло бошад сарварии осорхонаи таърихӣ ва кишваршиносии шаҳри Истаравшанро ба уҳда дорад.

Эҷодиёт
-------

Наимҷон Назирӣ бештар дар боби шеърҳои ҳаҷвӣ ва бачагона заҳмат кашидааст. Ӯ муаллифи маҷмӯаҳои «Хушаҳо», «Гулқайчӣ», «Хирсаки каҷпо», «Бахти мо», «Тӯшаи роҳ» ва ғайра мебошад.

Сарчашма
--------

* Сомонаи «ҲАКИМОНА» Бойгонӣ шудааст 8 августи 2020  сол.
**Қулмамад Элназаров** (26 марти 1906, деҳаи Емс, ноҳияи Рӯшон, ВАКБ — 17 октябри 1976, ҳамон ҷо) — овозхони тоҷик, Ҳофизи халқии Тоҷикистон (1965).

Зиндагинома
-----------

Мактаби партиявию советии шаҳри Хоруғро соли 1933 тамом карда, дар вазифаҳои ҳизбию давлатӣ фаъолият доштааст. Солҳои 1942—1972 дар муассисаҳои мадании ноҳияи Рӯшон ба сифати мудири шӯъбаи маданият, директори Хонаи маданият, мудири клуб, роҳбари бадеии дастаи ҳаваскорони санъат заҳмат кашидааст. Асбобҳои мусиқии миллиро хуб менавохт, барномааш аз суруду таронаҳои халқию классикӣ ва муосир иборат буд, оҳангҳои дилпазир зиёд эҷод намудааст. «Фалаки Помир», «Ошиқам», «Меҳнат шараф аст», «Ба доҳӣ», «Гул бе рухи ёр», «Давлати шӯро зиёд», «Муборак бошад», «Ватанам», «Зиндагӣ», «Боди шӯрта», «Афсона нест», «Шаҳри ман» барин сурудҳояшро ҳоло овозхонони маҳалӣ ҳамчун ёдгоре аз ин санъаткори номӣ замзама менамоянд.

Ҷоизаҳо
-------

Бо ордени Байрақи Сурхи Меҳнат, медалҳо ва Грамотаи Фахрии Президиуми Совети Олии Тоҷикистон қадр шудааст.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Арбобони фарҳанги тоҷик. Донишнома / Муаллиф-мураттиб Ёрмуҳаммади Сучонӣ. — Душанбе, 2016. — 863 с.
Матоъҳои абрии Худжанд
Матоъҳои абрии Худжанд
**Атлас** як навъи матоъи абрешимӣ мебошад, ки он матоъро аз давраи хеле қадим тоҷикони мо ба бар мекарданд. Ин матоъ матоъи тоҷикӣ буда, то ҳол дар тани духтари тоҷик бо тахти шинам дӯхта мешавад. Лавозимоти атласро солҳои аввали баромаданашон, ранги онро аз давлати Ҳиндустон мегирифтанд, ки ин ранг намерафт. Ҳоло бошад ҳамаи маҳсулотро аз давлати худамон Тоҷикистон истифода карда мебарорем. Дар Тоҷикистони мо бошад ҳоло якчанд намуд атлас истеҳсол карда мешавад аз қабили; атлас, адрас, заратлас, хонатлас ва ғайраҳо.
Новобаста аз ин ки асри Х1Х давраи мушкилии санҷиш барои абрешимбофӣ мебошад, абрешим дар низоми фарҳанги маънавии мардуми тоҷик яке аз рамзҳои фарҳанг ба ҳисоб рафта, меъёри зебоиписандии муайяншуда ба ҳисоб меравад.
Дар даҳсолаҳои охири асри ХХ дар атласбофӣ намудҳои: «Пирӯзӣ», «Ҳамроҳ», «Кайҳон», «Кремл», «Олимпиада», «Чашма», «Ҷашнӣ», «50-сол», «Шодиёна», «Гули баҳор», «Ҷонона», «Одмӣ», «Мурғобӣ», «Лола», «Гули намошом», «Гули шоҳмот» ва ғайра ба миён омадаанд.
Дар солҳои охир дар шаҳри Хуҷанд «Иди атлас» ва озмуни «Атласи тоҷик» баргузор мегардад, ки дар он беҳтарин навъҳои атлас бо тарҳу дўхти либосҳо ба намоиш гузошта мешаванд.

Намунаҳо аз нигораҳои матоъи абрешимӣ бо наққошиҳои абрӣ дар либоси тоҷикона «Осорхонаи» суннатии абрешими «Ардси-Сура»-и Институти илмӣ-тадқиқотии санъатшиносии Хуҷанд шуморо бо ҷодуҳои наққошӣ ва рангомезиҳои матоҳои абрӯии мардуми тоҷик дар қарни Х1Х ва ХХ ошно мегардонад.

Адабиёт
-------

* Ершов Н.Н. Домашныие промыслы и ремесла // Таджики Каратегина и Дарваза. – Душанбе, Вып. 1, 1966;
* Ершов Н.Н. Каратаг и его ремесла. – Душанбе, 1984.
* Турсунов Н. Из истории городского ремесла северного Таджикистана (Ткацкие промысли Ходжента и его пригородов в конце XIX – начале XX вв.). – Душанбе, 1974

Нигаред низ
-----------

* Адрас
* Матоъҳои абрии Хуҷанд

Эзоҳ
----

1. ↑  Д. Раҳимов. Касбу ҳунарҳои анъанавии тоҷикон. – Душанбе, 2014. – С. 11 - 12.
2. ↑  Турсунов Н. Атлас // Энсиклопедияи советии тоҷик. Ҷ.1. – Душанбе, 2011. – С. 286.

Пайвандҳо
---------

* Мақолаи «Атлас» аз Энсиклопедияи Калони Советӣ(пайванди дастнорас).
**Абдулҷами́л** (? – 1505, Ҳирот) — хаттоти тоҷик (асри 14).

Зиндагинома
-----------

Зодгоҳаш Ҳирот. Дар ҳамон ҷо ба камол расидааст. Дар навиштани хати настаълиқ хеле моҳир будааст. Абдулҷамил дар мадрасаи Султонияи Ҳирот аз сарфу наҳви арабӣ дарс гирифтааст. Аз осори хаттотии ӯ «Хамса»-и Навоӣ (китобаташ соли 1484) то замони мо омада расидааст, ки дар Ганҷинаи дастнависҳои шарқии Институти шарқшиносии АИ Ҷумҳурии Ӯзбекистон маҳфуз мебошад.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — 608 с. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2021, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.
**Файз Ҷорубов** (11 феврали 1915, деҳаи Ёмҷ, ноҳияи Шуғнон, ВАКБ — 1991, ҳамон ҷо) — овозхон, навозанда ва оҳангсози тоҷик, Ҳофизи халқии Тоҷикистон (1972).

Зиндагинома
-----------

Аз ҳафтсолагӣӣ дар маъакаҳои мардумӣ ба сифати сароянда ҳунар меозмуд, дертар узви фаъоли дастаи ҳаваскори санъати ноҳия гардид. Баробари таъсиси Театри мусиқӣ — мазҳакаи шаҳри Хоруғ (1936) чанде дар ин ҷо чун мутриб ва сароянда кор кард. Солҳои 1938—1975 (нафақа) мудири клубҳои ноҳияи Шуғнон кор кардааст. Аз иҷрокунандагони хуби таронаҳои халқии Бадахшон ба шумор мерафт, ба аксар сурудҳо худ оҳанг бастааст. «Фарёд», «Қурбонат шавам», «Гули лола», «Наврӯзӣ», «Ёр-ёр», «Шоҳ омад», «Нола кунам», «Нозанин» аз ҷумлаи беҳтарин таронаҳояш мебошанд. Оҳангсоз Игор Рогалский мусиқии спектакли «Қишлоқи тилоӣ»-ро дар асоси навоҳои ӯ офаридааст.

Ҷоизаҳо
-------

Бо Грамотаҳои Фахрии Президиуми Совети Олии Тоҷикистон қадр шудааст.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Арбобони фарҳанги тоҷик. Донишнома / Муаллиф-мураттиб Ёрмуҳаммади Сучонӣ. — Душанбе, 2016. — 863 с.
**Бозгул Исоева** (тав. 3.11.1937, ш. Душанбе), – раққосаи балет Театри давлатии академии опера ва балети ба номи Садриддин Айнӣ. Ҳунарпешаи халқии ҶШС Тоҷикистон (1971).

Зиндагинома
-----------

Бозгул Исоева хатмкардаи омӯзишгоҳи хореографии Ленинград (ҳоз. Санкт-Петербург, 1958) ба номи А. Ваганова. Солисткаи Театри давлатии академии опера ва балети ба номи Садриддин Айнӣ (1958-83). 
Дар саҳнаи Театри мазкур дар муддати кӯтоҳ яке аз беҳтарин иҷрокунандаи нақшҳои лирикию драмавӣ шинохта шуд. Аз балетҳои классикию шӯравӣ як миқдор нақшҳоро моҳирона ва бо қоидаву қонуниятҳои рақси классикӣ иҷро намудааст. И. тавассути ҳунари баланд, ҳаракатҳои дилчасп ва самимият олами ботинии қаҳрамонашро амиқу равшан кушода аст. Партияҳои беҳтаринаш Гулнора («Роҳзан»-и А. Адан), Одетта – Одиллия («Кӯли қувон»-и П. Чайковский), Заррина («Афсонаи кӯхистон»-и Ю. Тер-Осипов), Ҷулиетта («Ромео ва Ҷулиетта»-и С. Прокофев), Берениса («Шабҳои Миср»-и А. Аренский), Марина («Писари Ватан»-и Ю. Тер-Осипов), Заррина («Темурмалик»-и М. Ашрафӣ), Зулфия («Марги Судхӯр»-и Т. Шаҳидӣ) ва ғ.-ро ба дараҷаи ҳунарварӣ иҷро намудааст. Ҳамчунин номераҳои ҷудогонаи консертӣ низ дар репертуари И. ҷой доштанд («Қу»-и К. Сен-Санс, «Наво»-и К. Глюк ва ғайра). Балерина дар ҳайати сафарҳои устодони санъати Шӯравӣ ба як қатор мамлакатҳои Африқо, Осиё ва Европаи Ғарбӣ ҳамроҳӣ кардааст. Аз соли 1962 дар мактаби хореографии назди театри мазкур таи чанд сол дарс додааст.

Нигаред
-------

* Театри давлатии академии опера ва балети ба номи Садриддин Айнӣ

Эзоҳ
----

1. ↑  Cомонаи театр
2. ↑  Обидпур Ҷ. Луғатномаи тафсирии мусиқӣ / зери назари Б.Қобилова. – Душанбе: Аржанг, 2019. – С.158-159. – 480 с. ISBN 978-999-47-43-90-2(тоҷ.)
Феррари Энтсо
**Ferrari NV** (кӯтоҳ: **Ferrari** ё «Феррари») — ширкати итолиёвии тамғаи мошинҳои варзишӣ 
ва пойга, ки дар Маранелло қарор дорад. Соли 1947 аз тарафи Энтсо Феррари ҳамчун *Scuderia Ferrari* ташкил ёфтааст. Ин ширкат то соли 1947 автомобилҳо барои пойга истеҳсол мекард ва аз соли 1947 автомобилҳо барои истифодаи умум, таҳти тамғаи «Ferrari S.p.A.». истеҳсол менамояд. Дар тӯли таърихи худ, ин ширкат дар пойгаҳҳои гуногун иштирок кардааст, махсусан дар Формула-1, ки ба муваффақиятҳои зиёде ноил гаштааст. Тамғаи «Феррари» —
аз аспи чопандоз дар заминаи зард тасвир ёфтааст. Ранги анъанавии автомобилҳои «Феррари» сурх мебошад, аммо ширкати «Феррари» автомобилҳоро бо дигар ранг низ истеҳсол мекунад.

Пайвандҳо
---------

* Сомонаи расмии Феррари (ба забонҳои италиёвӣ, англисӣ ва олмонӣ)



1. ↑
**Кавказ** ё **Қафқози Бузург** — системаи кӯҳӣ дар байни баҳрҳои Сиёҳу Каспий, дар якҷоягӣ бо Қафқози Хурд, он кишвари кӯҳистонии кӯҳҳои Қафқозро ташкил медиҳад .

Ҷуғрофия
--------

Қафқози Бузург аз шимолу ғарб ба ҷанубу шарқ, аз минтақаи Анапа ва нимҷазираи Таман то нимҷазираи Обшорон (Апшерон) дар соҳили Каспий, дар наздикии Боку беш аз 1150 км тӯл мекашад. Паҳнои он аз 32 км дар минтақаи Новороссийск то (ҳадди аксар) дар минтақаи меридиании Элбрус 180 км ва дар Доғистон 160 км-ро ташкил медиҳад.

Аз рӯи анъана, Кавкази Бузург ба 3 бахш тақсим мешавад (дарозӣ): Кавкази Ғарбӣ (аз Баҳри Сиёҳ (Таман-Анапа) то пояи Элбрус), Кавкази Марказӣ (аз Элбрус [фарогир] то Казбек) ва Кавкази Шарқӣ (аз Казбек то баҳри Каспий).

  

Қафқози Бузург минтақаест, ки пиряхи бузурги муосир дорад. Шумораи умумии пиряхҳо тақрибан 2050-ро ташкил медиҳад, ки онҳо тақрибан 1400 км² масоҳат доранд. Зиёда аз нисфи пиряхҳои Кавкази Бузург дар Қафқози Марказӣ (50% -и шумора ва 70% -и майдони пирях) ҷамъ омадаанд. Марказҳои калони пиряхҳо кӯҳи Элбрус ва девори Безенги бо пиряхи Безенги — пиряхи калонтарини Қафқози Бузург аст ва дарозии он 17 км аст, мебошанд.

Сарҳади давлатии Федератсияи Русия бо Гурҷистон, Абхазия, Осетияи Ҷанубӣ ва Озарбойҷон аз қаторкӯҳи Қафқози Бузург мегузарад.

Шумораи умумии пиряхҳо тақрибан 2050, масоҳати умумии пиряхҳо тақрибан 1424 км² мебошад . Пиряхҳои Кавкази Бузург ба навъҳои гуногуни морфологӣ тааллуқ доранд: водӣ (кӯҳ ва водӣ), карӣ (пиряхи Ушба дар *карлинг-кӯҳи* Ушба дар Кавкази Марказӣ), овезон, қуллаҳои конусӣ (Перемётное) ва ғайра, ки аксар вақт релйефи кӯҳии мураккабро пинҳон мекунанд. Пиряхҳо, ки баъзеҳо онҳоро "пулсатсия"  (пиряхи Колка, Девдорак ва ғ.) меноманд, инчунин барф дар массаи калон барои одамон хатари ҷиддӣ доранд . Дар қитъаи аз Элбрус (ҳатто аз Узункӯл) то Уилпатӣ (Тсей) Кавказ тақрибан ҳамеша бо барфу пиряхҳои абадӣ фаро гирифта шудааст.

Эзоҳ
----

1. ↑  *Долгушин Л. Д. Осипова Г. Б.* Ледники. — М.: Мысль, 1989. — 447 с. — ISBN 5-244-00315-1.
2. ↑  **Ошибка: не задан параметр `|заглавие=` в шаблоне {{публикация}}** // **Ошибка: не задан параметр `|издание=` в шаблоне {{публикация}}**.
3. ↑  С целью предвидения (прогноза) лавин в России создана сеть лавинных (метео)станций, в том числе автоматических радиометеорологических станций (с дистанционным радиоуправлением), на Кавказе, а также в Хибинах (Манселькя), на Тянь-Шане, Памире.
**Баёнқул Облоқулов** (зод. 15 марти 1939, деҳаи Моғиён , ноҳияи Панҷакент) — ҳунарпешаи теартр ва овозхони тоҷик, Ҳофизи халқии Тоҷикистон (1978).

Зиндагинома
-----------

Омӯзишгоҳи мусиқии шаҳри Хуҷандро (1962) ба поин оварда, дар ноҳияи Панҷакент ба сифати директори Мактаби мусиқӣ, директори Хонаи маданият, роҳбари мусиқии Театри халқӣ кор кардааст. Ба дилбохтагони санъат овози хушу форамаш солиён боз лаззати маънавӣ мебахшад. Ба интихоби шеър, мазмун, оҳанг диққати хос медиҳад. Хусусан сурудҳои классикиро бо шавқи зиёд мехонад. «Вафо бошад», «Лаъли хандонам ба ҷон», «Теғи нигоҳ», «Дугоҳ», «Тоҷикистон», «Ба чашм», «Субҳи дигар», «Ормони дил», «Дӯстӣ», «Интизорӣ», «Илоҷам чист» аз беҳтарин таронаҳояш ҳастанд. Дар пйесаҳои Театри халқии ноҳия як силсила нақшҳои хотирмон бозидааст.

Ҷоизаҳо
-------

Бо Грамотаи Фахрии Президиуми Совети Олии Тоҷикистон қадр шудааст.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Арбобони фарҳанги тоҷик. Донишнома / Муаллиф-мураттиб Ёрмуҳаммади Сучонӣ. — Душанбе, 2016. — 863 с.
**Нуқра Раҳматова** (тав. 2 январи 1942, деҳаи Бартанги ноҳияи Рӯшон, ВАБК) — сарояндаи тоҷик (сопранои лирикӣ), Артисти Халқии ҶШС Тоҷикистон (1977).

Зиндагинома
-----------

Аввал ҳаваскор буд, аъзои дастаи ҳаваскорони санъати мактаби миёна. Соли 1958 солисткаи Ансамбли тарона ва рақси Помири Филармонияи давлатии Тоҷикистон. Солҳои 1963—67 донишҷӯи шуъбаи вокалии Омӯзишгоҳи мусиқии шаҳри Душанбе. Аз соли 1967 солисткаи Ансамбли мақомхонон. Репертуари Раҳматова аз сурудҳои халқҳои Союз Советских Сотсиалистических Республик СССР (тоҷикӣ, ӯзбекӣ, озарӣ, русӣ ва ғайра) ва шарқи хориҷӣ (афғонӣ, арабӣ, эронӣ) иборат аст. Дар ҳайати ҳунарпешагони Филармонияи давлатии Тоҷикистон дар шаҳрҳои Иттифоқи Советӣ ва Афгонистон (1962, 1968, 1973), Муғулистон (1970), Сурия ва Ироқ (1977) бо программаҳои консертӣ баромад кардааст. Маҳорати сарояндагии ӯ махсусан дар иҷрои сурудҳои лирикӣ зоҳир мешавад. Раҳматова дар филми «Коваи оҳангар» (1960) роли духтари кӯҳсорро бозид. Раҳматова— иштирокчии Фестивали 6-уми уму-миҷаҳонии ҷавонон ва студентон дар Москва (1957) ва Даҳаи адабиёт ва санъати тоҷик дар Қирғизистон (1976).

Ҷоизаҳо
-------

Бо Грамотаҳои Фахрии Комитети Марказии Иттифоқҳои касаба ва Комитети телевизион ва радиои СССР қадрдонӣ шудааст.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* Энциклопедияи Советии Тоҷик : [дар 8 ҷ.] / сармуҳаррир  А. С. Сайфуллоев. — Д. : СИЭСТ, 1978—1988.
**Абӯибоди Муъбад** (Маъбуд, Абӯибод ибни Ваҳҳоб, машҳур ба Маъбад, аз муҳоҷирони иҷборӣ буд) — мусиқидон, сарояндаи машҳури аҳди Умавиён (660—752).

Зиндагинома
-----------

Маъбад асосҳои ибтидоии шеъру мусиқиро назди падараш ва мусиқидонони эронитабор фаро гирифт ва ба сабаби ин ки аз забони арабӣ кам огоҳ буд, муддате чупонӣ карда, баъди дастёбӣ дар сарояндагӣ ва навозандагӣ ба гурӯҳи мутрибони ҳирфаии Мадина ворид шуд. Ӯ барои такмили пешаи овозхонӣ ба Испания, Бағдод Хуросону Мовароуннаҳр сафар карда, намунаҳои зиёди суруду наворо ҳифз намуд ва дар офарида-ҳояш истифода кард. Дар сабки иҷроӣ мӯътакид ба сабки эрониён буд ва худро ноқили сабки «ат-тариқат-ал-қадима» (сабки бостонӣ) мешуморид ва дар ин равияи сурудхонӣ осорашро меофарид. Дар охири умр овозаш қатъ мешавад. Дар иҷрои достонҳои ҳамосӣ низ истеъдоди баланд дошт. Ҳунари иҷроии ӯ дар адабиёти хаттии форсии тоҷикӣ тавсифи зиёд шуда, шоири сухантироз Манучеҳри Домғонӣ навишта:

Яке чун Маъбади мутриб, дуввум чун Залзали Розӣ,
Саввум чун Ситтии Заррин, чаҳорум чун Алӣ Макӣ.
Ва ё:

То ёд кунанд аҳли дониш,
Аз шеъри Убайду савти Маъбад.

Эзоҳ
----

1. ↑  Донишномаи Шашмақом./Зери таҳрири Олимов К. Абдувалиев А. Азизӣ Ф. Раҷабов А. Ҳакимов Н. — Душанбе, 2009. — с. 17 ISBN 978-99947-49-13-3

Адабиёт
-------

* Абуибоди Маъбад // А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2021, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.

* Девони Манучеҳрии Домғонӣ. — Теҳрон, 1348;
* Фарҳанги мусиқии Эрон. — Теҳрон, 1376;
* Энциклопедияи адабиёт ва санъати тоҷик, ҷ. 2. — Душанбе, 1989;
* Абӯлфараҷи Исфаҳонӣ, Китаб-ал-оғани. — Миср, 1900—1905.
БМВ (ба олмонӣ: BMW) ихтисораи (олмонӣ: Bayerische Motoren Werke) яке аз ширкати худравсози олмонӣ аст. Дафтари марказии ин ширкат дар шаҳри Мюнхени Олмон ҷойгир аст.

Гоҳшумор
--------

Соли 1913 - оғози кори БМВ тавассути Карл Фридрих Рапп (Karl Friedrich Rapp) дар кишвари Олмон аст.

Дар соли 1916 ширкати БМВ ба сохтани автомобили V12 барои императори Утриш-Маҷористон даст зад.

Дар соли 1917 Карл Рапп аз мудирият канорагирӣ карду Франс Ҷозеф Попп аз корхонадорони утришӣ ҷойгузини вай шуд.

Дар соли 1919 БМВ нахустин мотосикли худро тарроҳӣ намуд.

Дар соли 1928 ширкати БМВ аввалин худравсози савории худро тавлид намуд.

Нигаред
-------

* Rolls-Royce Motor Cars

Пайвандҳо
---------

* bmw.ru — вебгоҳи расмии BMW(рус.)
* bmw.com — вебгоҳи расмии BMW(англ.)
**Башшор ибни Бурд** (форсӣ: بشار ابن برد‎; 714, Басра — 784) — шоири ва адиби эронитабори арабизабони давраҳои Уммавиён ва Аббосиён.

Зиндагинома
-----------

Башшор аслан аз Тахористон буд. Бобо ва падари ӯро арабҳо асир гирифта, ба Басра бурданд. Баъзе тазкиранигорон иттилоъ додаанд, ки ӯ нобинои модарзод буд, дигарон гуфтаанд, ки дар тифлӣ бар асари беморие аз басират маҳрум шуд. Ин иллати ҷисмонӣ ба рӯҳияи Башшор ва муносибати ӯ ба одаму олам таъсир гузошта, дар ашъораш низ зоҳир шудааст.

Мувофиқи ахбори сарчашмаҳои адабӣ Башшор шоири муқтадир буда, дар аксар анвои назми арабӣ шеър гуфтааст, вале бештар бо шеърҳои ишқӣ ва ҳаҷвиаш шуҳратёр гардида буд. Ӯ инчунин рисолаҳо (номаҳо)-и мансур, ашъори муздавиҷа (шеър дар навъи маснавӣ ба забонҳои арабӣ ва форсӣ) доштааст, вале онҳо дарёфт нагардидаанд. Солҳои 50 садаи XX дар Тунис девони нопурраи ашъори Башшор ба даст омад, ки он шомили тақрибан 7 ҳазор байт мебошад. Башшор аз эронинажод будани худ ифтихор дошт, бо таассуби хос Эрон ва гузаштаи таърихии онро бар Араби даврони худаш зид мегузошт. Дар чанде аз шеърҳояш афкори зиддиарабӣ ва зиддихилофатии халқҳои эронӣ таҷассуми бадеӣ ёфтаанд, ӯ бад-ин васила анъанаҳои наз-ми шуубияро идома додааст.

Бар замми ин дар баъзе шеърҳояш баъзе муқаррароти исломро мавриди тамасхур қарор дода, расму ойини зардуштиро мадҳ кардааст. Ҳамин гуна андешаҳои иҷтимоию сиёсиаш боиси он гаштанд, ки ӯ ба куфру зиндиқа муттаҳам гардид ва ба амри халифа Маҳдӣ ба қатл расонида шуд.

Эзоҳ
----

1. 1 2
2. 1 2
3. ↑  Esat Ayyıldız, Abbâsî Dönemi Şairi Beşşâr b. Burd'un Uzun Manzumeleri, Filoloji Alanında Araştırma ve Değerlendirmeler, Ankara: Gece Kitaplığı, 2021, c. 2, s.27-58.

Адабиёт
-------

* Башшор ибни Бурд / Н. Зоҳидов // Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.

* Хана ал-Фахури, История арабской литературы. Т. 1. М. 1959;
* Фильштинский И. М.. История арабской литературы. М. 1985;
* Ибни Қурбон. Дар дуроҳаи фано ва эҳёи миллати қадим. Д. 2007.
* Esat Ayyıldız, Abbâsî Dönemi Şairi Beşşâr b. Burd'un Uzun Manzumeleri, Filoloji Alanında Araştırma ve Değerlendirmeler, Ankara: Gece Kitaplığı, 2021, c. 2, s.27-58.
**Ибни Сурайё** (670, Макка — 726, Мадина) — овозхон, мусиқидон ва ва оҳангсози эронитабори аҳди уммавӣ.

Асосҳои сознавозӣ, овозхониро аз падараш (Абӯяҳё пури Убайд), ки марди донишандӯхтаю фарҳехта буд, омӯхт. Сабк, дониши мусиқиашро дар заминаи мусиқӣ, фарҳ-анги ниёконаш (эрониён) тадвин намуда, равиши кӯки созашро ҳам дар тартиби кӯки бостонӣ (эрониён) мураттаб мекардааст. Аз мубаллиғон, пайравону муққалидон, идомадиҳондагони сабки иҷроии бостон (ал-қадимат-ал-аҷамия) буда, дар дарбори хулафои араб бар ин равиши эҷоду иҷро ҳунарнамоӣ мекардааст ва арабҳо ӯро «ал-муғаннин ила тариқат-ал-аҷамия» ном бурдаанд мусиқии аҳди хилофат низоми иҷроиро(вақт, замон) гурӯҳбандӣ карда, бештар дар маросимҳо
сознавозӣ, овозхонӣ карда, асарҳояшро дар ирти бот маросимҳои мардумӣ эҷод кардааст. Дар жанри марсия (марсияхонӣ) шуҳрати зиёд касб карда, таснифоташро бар пояи сурудҳои ниёишии бостон месохта, дар ҳавза, гурӯҳҳои ҳунарии Макка Мадина, Бағдод ин анвои мусиқиро роиҷ намуда аст.

Эзоҳ
----

1. ↑  Донишномаи Шашмақом./Зери таҳрири Олимов К. Абдувалиев А. Азизӣ Ф. Раҷабов А. Ҳакимов Н. — Душанбе, 2009. — с. 82 ISBN 978-99947-49-13-3

Адабиёт
-------

* Нафисӣ С. Таърихи назму наср. Теҳрон,1344;
* Шаъбонӣ А. Аз Куруш то Паҳлавӣ, Шероз, 1346;
* Дар Машҳун Ҳ. Таърихи мусиқии Эрон, ҷ. 1. Теҳрон, 1373;
* Фарҳангномаи мусиқии Эрон, Теҳрон, 1376;
* Деҳҳудо, Фарҳанги Деҳҳудо, Теҳрон, 1377;
* Энциклопедияи адабиёт ва санъати тоҷик, ҷ.1, Душ. 1988.
* Номномаи мусиқии Эронзамин, Техрон, 1376.
**«Маша ва Хирс»** (рус. *«Маша и Медведь»*) — сериоли мултипликатсионии Русия, ки студияи аниматсионии «Анимаккорд» сохта ба ҳамагон пешниҳод кардааст. Аз 7 январи соли 2009 намоиш дода мешавад. Ин мултфилм бо ёрии графикаи сеченака (3D) сохта шудааст. Дар нақши Маша ҳунарпеша Алина Кукушкина овоз медиҳад. 

Дар шабакаҳои телевизионии Русия; «Карусель», «Мульт», «Суббота» ва ғ. намоиш дода мешавад. Дар Тоҷикистон сериоли мултипликатсионии «Маша ва Хирс» аслан аз ТВ Баҳористон намоиш дода мешавад.

Соли 2011 аввалин спин-офф бо номи «Афсонаҳои Маша», ки аз 26 сериол аз рӯи афсонаҳои халқи рус ва дигар афсонаҳо намоиш дода шуд.

Соли 2014 дуюмин спин-офф, бо номи «Ҳайбатҳои Маша» намоиш дода шуд.

Аз 31 майи соли 2019 фасли чорум, таҳти номи «Сурудҳои Маша» ба намоиш баромад.

Аз 30 июли 2020, фасли панҷум дар шакли *4К* намоишро оғоз кард.

16 июни соли 2021, намояндагони студияи «Анимаккорд» эълон кардаанд, ки то соли 2025 сохтани саргузашти «Маша ва Хирс»-ро ба роҳ мемонанд.

Маркаҳои почта бо расмҳо аз сериоли мултипликатсионии «Маша ва Хирс»

Нигаред
-------

* Мултипликатсия
* Мултфилм
* Спин-офф

Пайвандҳо
---------

1. ↑  Кинопоиск (рус.) — 2003.
2. ↑
**Ҳандасаи ноуқлидусӣ** (форсӣ: هندسه نااقلیدسی‎), **геометрияи ғайриуқлидусӣ** — ҳандасае, ки аз ҳандасаи уқлидусӣ фарқ дорад, яъне, дар асоси аксиомаҳое бунёд шудааст, ки бо аксиомаҳои Уқлидус ҳамгун нестанд.

Соли 1829 олими рус Николай Лобачевский ва соли 1831 олими маҷористонӣ Янош Боляи новобаста ба якдигар системаи геометриеро тартиб доданд, ки ҳоло чун геометрияи Лобачевский машҳур аст ва дар он ҳамаи аксиомаҳои Уқлидус, ба ғайр аз аксиомаи панҷум, амал мекунанд. Тибқи аксиомаи панҷуми Уқлидус (аксиомаи мувозӣ) аз нуқтае, ки дар хатти рост намехобад, ба ин хатти рост танҳо як хатти мувозӣ гузаронидан мумкин аст. Дар геометрияи Лобачевский аввал қабул карда мешавад, ки шумораи ин гуна хатҳо аз якто бештар аст, сипас исбот карда мешавад, ки шумораашон беохир аст. Дертар олими олмонӣ Риман системаи геометриеро пешниҳод кард (геометрияи Риман), ки дар он аксиомаи зерин қабул карда мешавад: ҳар хатте, ки бо хатти додашуда дар як ҳамворӣ ҷойгир шудааст, ин хатро мебурад (яъне, хатти мувозие, ки дар аксиомаи панҷуми Уқлидус номбар шудааст, вуҷуд надорад).

Насируддини Тӯсӣ дар асарҳои машҳураш дар «Таҳрири Уқлидус» ва «Усули ҳандаса» ҳандасаи ноуқлидусиро асос дониста, барои рушди ҳандаса саҳми калон гузошт. Умари Хайём дар асараш «Рисола фӣ шарҳи мо амала мин мусодарати китоб-ил-Уқлидус» (соли таълифаш 1077) бархе нукоти нави ҳандасиро таҳия намудааст, ки ба эътимоди муаррихони илми риёзиёт таҳкурси (бунён)-и аввалин теоремаҳои ҳандасаи ноуқлидусӣро ташкил додаанд (мас. ба истилоҳоти риёзӣ мафҳуми чаҳоркунҷаи Хайём-Саккериро дохил кардааст, ки барои рушди ҳандасаи ноуқлидусӣ нақши муҳим бозидааст).

1. Ҳандасаи уқлидусӣ;  
2. Ҳандасаи мудаввар;  
3. Ҳандасаи Лобачевский

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* Геометрияи ғайриуқлидусӣ / Н. Қозиҷонова // Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️  Гузариш ба унсури Викидода  Фарҳангҳо ва донишномаҳо | 
* Большая датская
* Большая китайская
* Большая китайская
* Большая норвежская
* Большая российская (старая версия)
* Большая российская (научно-образовательный портал)
* Брокгауза и Ефрона
* Кругосвет
* Новый
* Britannica (онлайн)

 |
| 

| Дар феҳристҳои китобшинохтӣ |
| --- |
| 
* BNF: 119798569
* GND: 4042073-5
* J9U: 987007565327705171
* LCCN: sh85054155
* LNB: 000100040
* NDL: 00563144
* NKC: ph228456

 |

 |
**Шумқор Одинабеков** (24.04.1928, деҳаи Баравни ноҳияи Ванҷи ВМКБ-1995, ҳамон ҷо) — сарояндаи маъруфи тоҷик (баритони лирикӣ). Ҳофизи халқии ҶШС Тоҷикистон (1983)

Зиндагинома
-----------

Шумқор Одинабеков соли 1940 мактаби миёнаи №1-и посёлкаи Ғармро хатм намуда, дар ҳайати Театри халқии вилояти Ғарм истеъдодашро сайқал дод. Солҳои 1956-1985 сароянда ва мутриби ансамбли тарона ва рақси Филармонияи давлатии Тоҷикистон. Аз соли 1985 нафақагири шахсӣ.

Эҷодиёт
-------

Одинабеков санъати мусиқии тоҷикони кӯҳистони Дарвозу Раштро ҳамчун шогирди Акашариф Ҷӯраев бою рангин гардонидааст. Репертуари Одинабеков рангоранг буда, ишқу муҳаббат, зебоии ҳаёт, дӯстӣ, панду ахлоқ ва ғ.-ро дар бар гирифтааст. Ӯ сурудҳои эҷодкардаи А. Ҷӯраев - «Ташниз», «Дарахти дӯстӣ», «Намепурсад ҳеч» (Ҳофиз), «Мегирист», «Бахти ман» (Ҷомӣ)-ро хеле дилчасп иҷро кардааст, ки писанди мардуманд. Одинабеков суруд низ эҷод намудааст, ки «Аҳсан ба одам», «Насиҳат», «Меҳр ва моҳ», «Кавгак», «Тоҷикистон» ва «Модар» намунаи офаридаҳои ӯ мебошанд. Одинабеков дар ҳайати ҳунарпешагони Филармонияи давлатии Тоҷикистон ба якчанд ш.-ҳои собиқ Шӯравӣ сафари ҳунарӣ кардааст. Иштирокчии Рӯзҳои адабиёт ва санъати тоҷик дар Москва (1967) ва Даҳаи адабиёту санъати тоҷик дар ҶШС Ӯзбекистон (1968). Бо Грамотаҳои Фахрии Совети Олии ҶШС Тоҷикистон мукофотонида шудааст.

Эзоҳ
----

1. ↑  Обидпур Ҷ. Луғатномаи тафсирии мусиқӣ / зери назари Б.Қобилова. – Душанбе: Аржанг, 2019. – С. 274. – 480 с. ISBN 978-999-47-43-90-2 (тоҷ.)
**Тригонометрия** (аз юнонӣ. τρίγωνον «секунҷа» ва μετρέω «чен мекунам», яъне чен кардани секунҷаҳо) — қисми математика, ки функсияҳои тригонометрӣ ва истифода бурдани онҳоро дар ҳандаса меомӯзад.

Таърих
------

Формулаҳо
---------

{\displaystyle \tan \alpha ={\frac {\sin \alpha }{\cos \alpha }}}
{\displaystyle \cot \alpha ={\frac {1}{\tan \alpha }}={\frac {\cos \alpha }{\sin \alpha }}}
{\displaystyle \sec \alpha ={\frac {1}{\cos \alpha }}}
{\displaystyle \csc \alpha ={\frac {1}{\sin \alpha }}}
* Графикҳои функсияҳои тригонометрӣ (π ≙ 180°)
* СинусСинус
* КосинусКосинус
* ТангенсТангенс
* КотангенсКотангенс
* СекансСеканс
* КосекансКосеканс

### Функсияҳои тригонометрӣ

*Мақолаи асосӣ*: *Функсияҳои тригонометрӣ*
Дар риёзиёт, Функсияҳои тригонометрӣ гуфта функсияҳои кунҷро меноманд; Онҳо барои омӯзиши секунҷаҳо, тарҳрезии ҳодисаҳои даврӣ ва бисёр татбиқоти дигар заруранд. Онҳо одатан ҳамчун нисбати ду тарафи секунҷаи росткунҷа, ки дорои кунҷест баён карда мешаванд. Инчунин, онҳоро чун дарозии порчаҳои гуногун аз давраи воҳидӣ таъриф додан мумкин аст. Таърифҳои нави функсияҳои тригонометрӣ онҳоро чун қаторҳои беохир ё ҳалҳои муодилаҳои дифференсиалии маълуме тавсиф дода, соҳаи қиматҳои онҳоро то ададҳои манфиву мусбат ва ҳатто комплексӣ муайян менамоянд. 

Дар айни замон шаш функсияи асосии тригонометриро истифода мебаранд, ки ном ва муодилаҳои вобастагии онҳо аз ҳамдигар дар ҷадвали дар поёнбуда оварда шудаанд. Хусусан, барои чаҳор функсияи охирин, ин вобастагиҳо чун *таърифи* ин функсияҳо дода шудаанд, вале шумо метавонед онҳоро ба тарзи геометрӣ ё дигар намуд тасвир кунед ва ин вобастагиҳоро бароред. Чанд функсияи дигар ҳастанд, ба монанди версинус (1 − cos θ) ва экссекант (sec θ − 1), ки пештар дар ҷадвалҳои кӯҳан буданд, вале дар айни замон истифода намешаванд.
**Тоҳир ибни Ҳусайн** (ар. طاهر بن الحسين‎, мулаққаб ба **Зуляминайн** (ар. ذوالیمینین‎); 776, Ҳирот — 822, Марв) — сарлашкари хуросонии халифа Маъмун, бунёнгузори силсилаи Тоҳириён дар Хуросони Бузург, амири тоҳирии Хуросон (821—822).

Ҳукмронӣ
--------

Барои ба қудрат расидани халифа Маъмун (813—833) нақши мардуми Хуросон бо сарварии сарлашкар Тоҳир ибни Ҳусайн муҳим буд. Маъмун низ ба подоши ин ҳама хидмат соли 821 Тоҳирро ба вазифаи хеле масъули амири Хуросон (821—822) таъйин намуд. Аммо агар раванди ҳодисаҳои ин давраро хуб баррасӣ кунем, мебинем, ки маҳз авзои он рӯзи Хуросон ва қудрати рӯзафзуни хуросониҳо дар хилофат Маъмунро водор кард, ки чунин фармонеро имзо кунад.

Тоҳир аслан аз Пӯшанг, ки дар наздикии Ҳирот буд, бархоста, бо далериву мардонагӣ ном бароварда буд. Тоҳир ибни Ҳусайн (821—822) амири Хуросон шуд ва шаҳри Марвро пойтахт қарор дод. Муҳимтарин иқдоми Тоҳир дар давраи кӯтоҳи ҳукмрониаш (як солу шаш моҳ) аз зикр накардани номи халифа дар хутбаи намоз буд. Ин амал дар он замон маънои эътироф накардани халифа ё худ даъвои истиқлол карданро дошт. Аммо як рӯз пас аз ин Тоҳир ибни Ҳусайн аз ҷониби ҷосусони халифа, ки теъдодашон хеле зиёд буд, тавассути заҳр додан (ки маъмултарин равиши сулолаи Аббосиёни Хилофати Араб буд), аз миён бардошта шуд.

Эзоҳ
----

1. ↑  Ҳотамов Н. Б. Довуди Д. Муллоҷонов С. Исоматов М. Таърихи халқи тоҷик (Китоби дарси). — Душанбе,2011. -с. 97.

Адабиёт
-------

* Тахир бен-Гусейн бен-Мусаб // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона : в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — СПб. 1890—1907.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️  Гузариш ба унсури Викидода  Фарҳангҳо ва донишномаҳо | 
* Брокгауза и Ефрона
* Britannica (онлайн)
* De Agostini
* TDV İslam Ansiklopedisi

 |
| Дар феҳристҳои китобшинохтӣ | 
* LCCN: no2008064285
* VIAF: 12116104
* WorldCat VIAF: 12116104

 |
**Шайх Муслиҳуддини Хуҷандӣ** (форсӣ: شیخ مصلح الدین خجندی‎), **Шайх Муслиҳуддин Бадеъуддини Нурӣ** (форсӣ: شیخ مصلح الدین بدیع الدین نوری‎; 1130 — 1222, Хуҷанд) — сӯфӣ, шоир ва мутафаккири барҷастаи форс-тоҷик, ҳокими Хуҷанд (1137—1214).

Зиндагинома
-----------

Шайх Маслаҳатдини Хуҷандӣ дар хонадони донишманду парҳезкор дар шаҳри Хуҷанд ба дунё омадааст. Аҷдоди ин бузургвор аз аҳли илм ва тақво будаанд ва ин омил дар тарбияву камоли маънавии Шайх бетаъсир набудааст.

Сарчашмаи хаттии дасти аввал, ки дар он аз рўзгору осори Шайх Маслаҳатдини Хуҷандӣ маълумоти муҳим омадааст, «Маноқиби Шайх Маслаҳатдини Хуҷандӣ» мебошад. Муаллифи ин асар дар зикри аҷдоди Шайх Маслаҳатдин чунин меорад, ки: «Аммо бидон, ки обо ва аҷдоди ҳазрати Шайх Маслаҳатуддини Хуҷандӣ аз духтари Имом Муҳаммади Боқир будаанд, яъне аз аҳли байти паёмбари дини ислом Муҳаммад…»

Эзоҳ
----

1. ↑  شیخ مصلح الدین بدیع الدین نوری. *www.virascience.com*. 27 сентябри 2023 санҷида шуд.
**Абяъқуб Исҳоқ ибни Ҳассон ибни Кӯҳии Хураймӣ** (? — 815/16) — шоири арабизабони суғдӣ.

Зиндагинома
-----------

Дар шеърҳояш аслу насаби худро аз Суғду Аҷам нишон дода, Марви Шоҳиҷон, Ҷузҷон ва номҳои дигар шаҳрҳои Эрон ва Хуросону Мовароуннаҳрро зикр намудааст. Аз айёми кудакӣ Xураймӣ дар байни арабҳои қабилаи Ғатафон тарбия ёфта, мавло (тобеъ)-и хонадони Хураймии Ноими Муррӣ ном араб буд ва номи Xураймӣ аз ин ҷо ба ў дода шудааст. Мувофиқи маълумоти сарчашмаҳо шоир дар Ҷазира ном мавзеъ дар шим. Ироқ, баъд дар Сурия ва Бағдод умр ба cap бурдааст. Байни солҳои 782—785 Xураймӣ ҳамроҳи пуштибони худ Усмон ибни Умар ибни Хурайм, ки аз тарафи арабҳо волии Арманистон таъин шуда буд, дар ин кишвар зиндагӣ кардааст. Баъд ба Бағдод баргашта, бо як гурўҳ шоирон ва мутрибону ширинкорон, ки аксарашон арабизабонони эронинажод буданд, шарик мешавад. Xураймӣ бо ашъори худ, хусусан бо мадҳияҳояш дар Бағдод шуҳрат пайдо мекунад. Мадҳияҳои ў ба Бармакиён, аз ҷумла Яҳё ибни Холиди Бармакӣ, ба котиби онҳо Муҳаммад ибни Зиёд, ба вазир Фазл ибни Саҳл ва дигарон бахшида шудаанд. Дар шеърҳои худ Xураймӣ бисёр воқеаҳои таърихии замонашро акс кардааст.

Ашъори боқимондаи Xураймӣ аз қасидаҳои мадҳия, ҳаҷвия, фахр, ғазал ва зўҳдиёт иборатанд. Аз лиҳози шакл ашъори Xураймӣ дар қолиби анъанавии назми қадимии араб эҷод шудааст. Вале аз ҳайси мазмун дар он баъзе навигариҳо ба чашм мера санд, зеро Xураймӣ аз байни шоирони араб нахустин шуда ба муқобили шакли шахшудаи қасидаҳои арабӣ, ки ҳатман бо тасвири манзили тарккардашудаи маҳбубаи ғайбзада ва изи пои уштурони рафта оғоз меёфтанд, баромада, ин усулро масхара мекунад.

Шеърҳои Xураймӣ зебо ва оҳангнок буда, як қатор байту мисраъҳои ҳикматомези онҳо ҳанўз дар замони зиндагии шоир ба зарбудмасалу мақол табдил ёфтаанд.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Хураймӣ / Т. Мардонов // Ховалинг — Ҷӯяк. — Д. : СИЭСТ, 1988. — (Энциклопедияи Советии Тоҷик : [дар 8 ҷ.] /  сармуҳаррир М. Д. Диноршоев ; 1978—1988, ҷ. 8).
Ин вожа дигар маъноҳо низ дорад, сайёҳ-ро бубинед.

**ТВ Сайёҳӣ ва ҳунарҳои мардумӣ (ТВ Туризм и народные ремёсла/TV Tourism and folk crafts)** — шабакаи телевизионии давлатӣ, умумимиллию сайёҳӣ ва ҳунарҳои мардумии Тоҷикистон, ки аз 1 апрели соли 2022 дар ҳудуди Тоҷикистон давоми шабонарӯз 16 соат, намоиш дода мешавад. ТВ Сайёҳӣ ва ҳунарҳои мардумиро дар хориҷи Тоҷикистон бо ёрии телевизионҳои моҳворавӣ ва ё интернет тамошо кардан мумкин аст. Дар сомонаи расмии шабака низ тамошобинон метавонанд, барномаҳоро дар пахши зинда бо сифати HD тамошо намоянд. 

Тестҳои техникиаш аз 1 сентябри соли 2022 бо моҳвораи Yahsat 1A (мавқеи корӣ 52,5°E) дар сифати HD, бе коддарорӣ, бо параметри: 11785 МГц, поляр. H, SR 27500, FEC.

Таъсис
------

1 апрели соли 2022 бо мақсади инкишоф додани иқтидори воқеии шаҳру деҳот, муаррифии манзараҳои зебои кишвар, мавзеъҳои сайёҳӣ, маконҳои таърихӣ ва ҳунарҳои мардумӣ дар ҷумҳурӣ Телевизиони "Сайёҳӣ ва ҳунарҳои мардумӣ" ба фаъолият шурӯъ намуд. Пас аз 1 сентябри соли 2022 бо пайваст шудан ба моҳвораи ЯҲСАТ мавҷи Телевизиони "Сайёҳӣ ва ҳунарҳои мардумӣ" ба давлатҳои хориҷи кишвар низ дастрас гардид.

Муассисаи давлатии телевизиони "Сайёҳӣ ва ҳунарҳои мардумӣ" дар асоси дастуру супоришҳо ва дастгириҳои пайвастаи Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон бо мақсади тарғибу ташвиқи имконияти сайёҳӣ, ҷалби сайёҳони дохилию хориҷӣ ба ҷумҳурӣ, мусоидат ба рушди бемайлони ҳунарҳои мардумӣ дар мамлакат ва муарифии Тоҷикистон дар арсаи байналмилалӣ ҳамчун кишвари барои сайёҳӣ мувофиқу дорои фарҳангу ҳунари волои таърихӣ бо Қарори Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон аз 30 июни соли 2021 таъсис дода шудааст.

Сохтор
------

Телевизиони Сайёҳӣ ва ҳунарҳои мардумӣ 143 воҳиди корӣ дошта, сохтори он аз дастгоҳи марказӣ, ҳайати эҷодӣ иборат аз 5 раёсат, 4 шуъба, 3 бахш, инчунин, маҷмааи таҷҳизоти студиявӣ ва шуъбаҳои техникию хизматрасонӣ иборат аст.

Забони аслии шабакаи телевизионӣ — тоҷикӣ, як қисми барномаҳо бо забони русӣ ва забони англисӣ барномарезӣ мешаванд.

Тамошобинони ТВ Сайёҳӣ ва ҳунарҳои мардумӣ зиёда аз 10 миллион нафарро ташкил медиҳанд, аз онҳо, бештар аз 5 миллионаш аз Тоҷикистон ва бақияаш аз Афғонистон, Ӯзбекистон, Эрон, Русия ва давлатҳои Аврупою ИМА мебошанд.

ТВ Сайёҳӣ ва ҳунарҳои мардумӣ дар шабакаҳои иҷтимоӣ
---------------------------------------------------

* Пахши мустақими шабака дар Одноклассники
* Саҳифаи расмӣ дар Facebook
* Саҳифаи расмӣ дар YouTube
* Саҳифаи расмӣ дар Instagram

Пайвандҳо
---------

* Сомонаи расмии шабака
* Боргирии замимаи мобилии шабака
* АМИТ "Ховар" — *2022.04.01*
* Низомномаи муассиса — *30.06.2022*
* Мир24ТВ — *01.04.2022*
* Вести — *01.04.2022*
* tajsohtmon.tj — *01.04.2022*

| ⚙️ Шабакаҳои телевизионии Тоҷикистон |
| --- |
|  | 
Тоҷикистон
 • Ҷаҳоннамо
 • Сафина
 • Баҳористон
 • Варзиш
 • Футбол
 • Синамо
 • Шаҳнавоз
 • Илм ва табиат
 |  |
Суроға: 41°43'55" с. ш. 49°56'45" §. д. / 41.73194° с. ш. 49.94583° §. д. / 41.73194; -49.94583 (G) (O)«**Титаник**» (англ. Titanic) — киштии бритониёвии уқёнусии Атлантик, синфи лайнери дуюм "Олимпик". Лоиҳа ва сохтмони ин кишти бо супориши корхонаи киштигарди "White Star Line" аз соли 1909 то 1912 дар корхонаи киштисозии "Harland and Wolff" сохта шудааст. Замони ба кор даровардан, калонтарин киштӣ дар ҷаҳон буд. Шаби 14 ба 15 апрели соли 1912 ҳангоми сафари аввал дар шимоли атлантик бо айсберг бархурда дучори садама мегардад.

Титаник бо ду мошинаҳои роҳрав ва турбинаҳои роҳрави чорсилиндра ҷиҳозонида шуда буд. Ҳамаи дастгоҳҳои ҳаракатовар иқтидори 55,000 қ.а. дошт. Киштӣ дорои суръати то 23 тугун (42 км/с)-ро дошт. Зарф ва андозаву эътидоли киштӣ - як намуд "Олимпик" ба 243 т. яъне 52,310 т. ташкил медод. Бадани киштӣ аз пӯлод сохта шуда буд. Таҳхона ва саҳни поёнии киштӣ ба 16 купеи паи ҳам бо дарҳои герметикӣ (ҳавоногузар) ҷудо мешаванд. Ҳангоми шикастан ё хароб гаштани поёни киштӣ, таги дуқабата инҷо монеа шуда, обро ба купе гузаштан намегузорад. Маҷаллаи "Shipbuilder" зикр карда буд, ки "Титаник" амалан ғарқнашаванда аст, ин хабар дар ҷараён ва миёни ҷомеа хеле паҳн гашт. Мутобиқи қоидаҳои куҳна "Титаник" бо 20 заврақҳои наҷотдиҳанда таъмин буда ғунҷоиши умумӣ 1178 одам буд.

Каютаҳо ва ҷойҳои ҷамъиятии "Титаник" ба се синф тақсим мешуданд. Ба хидмати мусофирони синфи аввал таъмин буд, ҳавзаи оббозикунӣ, майдон барои бозиҳо, тарабхона A la carte, ду кафе, толори гимнастикӣ. Ҳамаи синфҳо дорои толори таомхурӣ, тамокукашӣ, сайргоҳи кушода ва пушида буд, ки бо услубҳои мухталифи дилнишин сохта шуда, бо истифода аз масолеҳи қимматбаҳо аз ҷумла дарахти сурх, зарҳал, шишаҳои рангин (витраж), абрешим ва ғайра. Каютаҳо ва толорҳои синфи сеюмро бо ранги сафед ё тахтабандӣ карда шуда буд.

10 апрели соли 1912 "Титаник" аз Southampton ба сафари аввалу ягонаи худ равона шуда, дар Шербурги Фаронса ва Квинстауни Ирландия таваққуф кард, баъдан бо 1317 мусофирон ва дар борт 908 аъзои фойтун (ҳайати кормандон) ба уқёнуси Атлантик ба сафар мебарояд. Фармондеҳи киштӣ Эдвард Смит буд. 10 апрел

Нигаред низ
-----------

Титаник (филм)

Эзоҳ
----