recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Ин вожа дигар маъноҳо низ дорад, Муҳаммад (мазмунҳо)-ро бубинед.Дархости «Муҳаммад» ба инҷо равона мешавад; ҳамчунон ниг. мазмунҳои дигар.
**Муҳаммад Ғоиб** — шоир, узви Иттифоқи нависандагони ИҶШС, Шоири халқии Тоҷикистон (2001), барандаи Ҷоизаи давлатии Тоҷикистон ба номи Абӯабдуллоҳ Рӯдакӣ (2008) ва Ҷоизаи адабии ба номи Чингиз Айтматов (2019)

Зиндагинома
-----------

Муҳаммад Ғоиб 16 марти соли 1954 таваллуд шуда, соли 1977 факултети физикаю метематикаи Донишкадаи давлатии омӯзгории шаҳри Кӯлобро хатм кардааст. Муҳаммад Ғоиб баъди хатми донишкада соли 1977 ба ҳайси мухбири Кумитаи телевизион ва радио дар минтақаи Кӯлоб ба фаъолият шурӯъ карда, аз соли 1987 то соли 1990 мухбири ҳафтаномаи «Адабиёт ва санъат» дар ин минтақа буд. Номбурда аз соли 1990 то соли 1995 раиси Кумитаи давлатии телевизион ва радиои собиқ вилояти Кӯлоб, аз соли 1995 то соли 1997 роҳбари қароргоҳи ҳукуматии вилояти Хатлон дар минтақаи Кӯлоб, аз соли 1997 то соли 2000 –ум раиси Кумитаи телевизион ва радиои вилояти Хатлон, аз соли 2000 –ум то соли 2004 муовини Раиси Кумитаи телевизион ва радиои назди Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикитон, аз соли 2004 то соли 2008 директори Киностудияи «Тоҷикфилм» аз соли 2008 то 2012 директори Шабакаи якуми телевизиони Тоҷикистон буд. Муҳаммад Ғоиб соли 1981 узви Иттифоқи нависандагони ИҶШС гардид.

Эҷодиёт
-------

Муҳаммад Ғоиб муаллифи зиёда аз 40 асар, аз ҷумла «Турнаҳо», «Роҳи деҳа», «Фарёди ёдҳо», «Меҳри гиёҳ», «Хоки ватан», «Гавҳари меҳр», «Нури дида», «Боми сипеҳр», «Гумгаштапайдо», «Роҳи каҳкашон», «Пойгаҳ», «Ватани Наврӯз», «Фархундапай», «Шоҳи Ҳамадон », «Сад ғазал», «Поси ошноӣ», «Парчами нанг», «Девон» «Каъбаи дил», «Подарок» (бо забони русӣ), «Тоҷикистон Ватани Наврӯз аст»  ва ғайра мебошад. Ҳамчунин якчанд очерку новеллаҳои телевизионӣ ба қалами ӯ тааллуқ доранд. Драмаҳои машҳури "Шоҳи Ҳамадон", "Мири Кабир",""Имоми Аъзам","Арвоҳзада","Зиндамаргон", "Волидони беворис", филмномаҳои "Гумгаштапайдо", "Пуштаи хандақпеч", "Ҳасрати дидор",""Вафодор" ва ғайра зодаи эҷоди ӯянд.

Мукофот ва ҷоизаҳо
------------------

Соли 1999 бо ордени «Шараф» сарфароз гардонида шуд. Ӯ соҳиби унвони Шоири халқии Тоҷикистон (2001), барандаи Ҷоизаи давлатии Тоҷикистон ба номи Абӯабдуллоҳ Рӯдакӣ (2008), дорандаи медали ҷашнии «100-солагии матбуоти тоҷик» (соли 2013), барандаи Ҷоизаи ба номи Шамсиддин Шоҳин (2012) ва Ҷоизаи адабии ба номи Чингиз Айтматов (2019).

Эзоҳ
----

1. ↑  «Тоҷикистон Ватани Наврӯз аст» - ҳадяи Муҳаммад Ғоиб ба наврасони Тоҷикистон
2. 1 2  Ҳамсари Муҳаммад Ғоиб даргузашт(тоҷ.). *www.sputnik-tj.com*.  2021-04-19. 2 апрели 2022 санҷида шуд.

| ⚙️ Барандагони ҷоизаи давлатии А. Рӯдакӣ 2002-2014 |
| --- |
| 
* Сафармуҳаммад Айюбӣ (2002)
* Сайф Раҳимзод (2002)
* Сорбон (2002)
* Гулрухсор (2004)
* Саттор Турсун (2006)
* Низом Қосим (2006)
* Фарзона (2008)
* Муҳаммад Ғоиб (2008)
* Саид Нафисӣ (2008)
* Барот Абдураҳмон (2008)
* Соҳиб Табаров (2010)
* Доро Наҷот (2010)
* Болдирев А.Н. (2010)
* Аҳмадҷони Раҳматзод (2012)
* Алиасғари Шеърдӯст (2012)
* Маҳмадраҳим Карим (2012)
* Ҷӯра Ҳошимӣ (2012)
* Атахон Сайфуллоев (2014)
* Мирзо Файзалӣ (2014)
* Синелников М.И. (2014)

 |  |

‎
Ин вожа дигар маъноҳо низ дорад, Низомнома (мазмунҳо)-ро бубинед.
**Низоми мақомоти иҷроия** - иборат аз мақомоти давлатиест, ки ҳокимияти иҷроияро ба амал мебароранд. Дар ҳар як давлат низоми ба он хоси мақомоти иҷроия амал мекунад. Ин
низом аз рӯи фарзияи гуногуни ташкили ҳокимияти давлатӣ барпо меёбад. Аз рӯи фарзияи ҳоло дар Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон қабулшуда мақомоти иҷроия яке аз шохаҳои ҳокимияти давлатӣ мебошад. Мувофиқи Конститутсияи Ҷумҳурии Тоҷикистон с.1994 низоми мақомоти иҷроия иборат аз сарвари он - Ҷумҳурии Тоҷикистон, Ҳукумати Тоҷикистон, вазоратҳо, кумитаҳои давлатӣ, Ҳукуматҳои маҳалли вилоятҳо, шаҳрҳо, ноҳияҳо ва сохторҳои онҳо мебошад. Низоми мазкур бо мақсади ташкили роҳбарии самараноки соҳаҳои иқтисодӣ, иҷтимоӣ, фарҳангӣ ва иҷрои қонунҳо, қарорҳои Маҷлиси Олӣ, амру фармонҳои Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муқаррар карда шудаасг (ниг. ба Мақомоти иҷроияи давлатӣ).

Нигаред низ
-----------

* Ҳукумат

Эзоҳ
----

1. ↑  Фарҳанги истилоҳоти ҳуқуқ / Зери таҳрири Маҳмудов М.А. - Душанбе: ЭР-граф, 2009. - С. 342
Мулло **Муҳаммад Ҳасан Охунд** (пашту: ملا محمد حسن اخوند‎; зод. 1945, вулусволии Панҷвоӣ[d], вилояти Қандаҳор) — сарпарасти риёсати вузарои Иморати Исломии Афғонистон аз 7 сентябри 2021. Яке аз асосгузорони ҷунбиши Толибон.

Зиндагинома
-----------

Муҳаммад Ҳасан Охунд дар Пашмули вулусволии Панҷвоии вилояти Қандаҳор ба дунё омадааст. Насаби Охунд ба Аҳмадшоҳи Дурронӣ, бунёнгузори Афғонистони мудерн бармегардад.

Байни солҳои 1996 ва 2001, вақте ки Иморати Исломии Афғонистон дар аксари Афғонистон амалан контрол мекард, Муҳаммад Ҳасан Охунд дар қаламрави таҳти назорати Толибон вазири корҳои хориҷӣ ва муовини нахуствазир буд. Вай инчунин ба ҳайси волии шаҳри Қандаҳор кор кардааст.

Аз моҳи январи соли 2001 инҷониб таҳти таҳримҳои Созмони Милали Муттаҳид қарор дорад.

Аз соли 2009 Муҳаммад Ҳасан Охунд узви Шӯрои роҳбарикунандаи ҷунбиши Толибон — Шӯро буд ва ба зудӣ раҳбари он шуд.

Вай мушовири сиёсии Мулло Муҳаммад Умар, раҳбари Толибон буд, ки соли 2011 кушта шуд.

Дар давраи хуруҷи нерӯҳои амрикоӣ дар нимаи аввали моҳи августи 2021, ҷангиёни Толибон ҳамлаи худро ба нерӯҳои ҳукуматӣ дар Афғонистон пурзӯр карданд. Рӯзи 15 август онҳо вориди Кобул шуданд ва арги риёсати ҷумҳуриро таҳти назорат гирифтанд. Раисиҷумҳури Афғонистон Ашраф Ғанӣ ба зудӣ аз кишвар фирор кард.

7 сентябри соли 2021 Толибон ҳайати нави ҳукумати муваққатии Афғонистонро эълом карданд. Сарпарасти риёсати вузаро Муҳаммад Ҳасан Охунд таъйин карда шуд.

Эзоҳ
----

1. ↑
2. ↑  طالبان اعضای کابینه سرپرست را اعلام کرد(форсӣ). *طلوع‌نیوز*. 8 сентябри 2021 санҷида шуд.
3. ↑  Who is Mohammad Hasan Akhund, the head of new Taliban gov’t?(англ.). *www.aljazeera.com*. 8 сентябри 2021 санҷида шуд.
4. ↑  «Талибан» объявил состав нового правительства Афганистана. *ТАСС* (7 сентябри 2021).
5. ↑  Талибы объявили состав временного правительства: что происходит в Афганистане, *BBC News Русская служба* (7 сентябри 2021).

Пайвандҳо
---------

* Биография Мохаммада Хасана Ахунда(рус.).  РИА Новости (7 сентябри 2021).
**Низоми дупалатагӣ** - таркиби парлумон, ки аз ду палата иборат буда, бо тарзи ташкилёбӣ ва ҳадди ваколатҳо фарқ доранд. Парлумонҳо аз як, ду ва баъзе вақт аз он зиёда палатаҳо иборатанд. Дар замони ҳозира низоми дупалатагии парлумон бештар мақбул аст. Ҳамаи давлатҳои иттифоқӣ парлумони дупалатагӣ доранд: яке аз палатаҳо (поёнӣ) намояндаи тамоми аҳолии мамлакат буда, дигаре (болоӣ) ҳамчун намояндаи аъзои иттифоқ (Австралия, Австрия, Русия, ИМА ва дигар мамлакатҳ0) ташкил меёбад. Вале на фақат дар иттифоқ, балки дар давлатҳои ягона низ палатаҳои болоӣ ҳамчун мақомоти намояндагии марзӣ эътироф шудаанд. Дар Фаронса мувофиқи Конститутсия (м.24) Сенат «намояндагии дастаҷамъии марзии ҷумҳуриро таъмин мекунад». Дар парлумони Испания (Кортесҳои Генералӣ) «Сенат Палатаи намояндагии марзӣ мебошад» (м.69 Конститутсия). Дар Маҷлиси Федералии Русия Шӯрои Федератсия - палатаи болоӣ аз 2 намояндагӣ аз ҳар як аъзои ФР, яккасӣ аз мақомоти намояндагӣ ва иҷроияи ҳокимияти давлатӣ иборат аст (6.2 м.95 [[Конститутсияи Федератсияи Россия). Палатаҳо номҳои гуногун доранд, ҷаласаҳои он, чун қоида, ҷудогона мегузаранд, ҳар яке дастури худро мустақилона тасдиқ менамояд. Низоми дупалатагӣ дар асоси ду усул: усули баробарии (баробарҳуқуқии) палатаҳо; усули палатаи болоӣ ва поёнӣ ташкил меёбанд. Ин усулҳо метавонанд дар Сарқонун номбар шуда бошанд ё номбар нашуда бошанд, вале сарфи назар аз мавқеъ ва доираи салоҳияти онҳо болоӣ ё поёнӣ будан баробарҳуқуқии онҳоро вайрон намекунад. Дар Конститутсияи ҶТ палатаҳои Маҷлиси Олӣ - Маҷлиси миллӣ ва Маҷлиси намояндагон болоӣ ё поёнӣ номида нашудаанд. Дар асл палатаҳои Маҷлиси Олӣ болоӣ ва поёнианд, чунки заминаҳои ташкилу фаъолияти Маҷлиси миллӣ ва Маҷлиси намояндагон гуногунанд: 

* - палатаҳо якҷоя кор намекунанд (мас. м.54 Конститутсияи ҶТ муайян кардааст, ки Маҷлиси миллӣ ва Маҷлиси намояндагон алоҳида ҷаласа мегузаронанд), онҳо дар мавридҳои шунидани савганд ёд кардан, истеъфо ва шунидани паёми Президенти ҶТ; тасдиқи фармонҳои Президент дар бораи ҷорӣ намудани ҳолати ҷанг ва вазъияти фавқулодда; истифодаи Қувваҳои Мусаллаҳи ҶТ берун аз ҳудуди он; тасднқи фармони Президент дар бораи таъйин ва озод кардани Сарвазир ва аъзои Ҳукумат; таъйин кардани маоши Президент; таъйини интихоботи Президент; баррасии масъалаи дахлнопазирии Президент ҷаласаҳои якҷоя мегузаронанд;
* - ҳар як палата дорои салоҳияти худ мебошад (ниг. ба моддаҳои 56 ва 57 Конститутсияи ҶТ) ва оид ба онҳо фақат қарори ҳамин палата қонунӣ шуморида мешавад (мас. Маҷлиси миллӣ судяҳои Суди Олии ҷумҳуриро бо пешниҳоди Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон интихоб мекунад, Маҷлиси намояндагон бошад, судҳоро таъсис менамояд;
* - ҳар як палата рӯзномаи маҷлисҳои худро мустақилона муайян мекунад;
* - палатаҳо метавонанд дар як вақт ё вақти гуногун кор кунанд;
* - палатаҳо мақомоти якҷояи палата ташкил намекунанд;
* - шумораи ҳайати палатаҳо гуногунанд (Маҷлиси миллӣ иборат аз 33 аъзо, Маҷлиси намояндагон аз 63 вакил иборатанд).

Нигаред низ
-----------

Ҳуқуқу озодиҳои конститутсионии инсон ва шаҳрванд

Эзоҳ
----

1. ↑  Фарҳанги истилоҳоти ҳуқуқ / Зери таҳрири Маҳмудов М.А. - Душанбе: ЭР-граф, 2009. - с. 336-337
Шайх **Муҳаммад Содиқ Муҳаммад Юсуф** (ӯзбакӣ: *Muhammad Sodiq Muhammad Yusuf*; 15 апрели 1952, Андиҷон – 10 марти 2015, Тошканд) — ходими динӣ ва илоҳиётшиноси шӯравӣ ва узбек. Муфтий ва раиси идораи динии мусулмонони Осиёи Миёна ва Қазоқистон. Депутати халқии ИҶШС. Муассис ва узви Шӯрои котибони Иттиҳоди ҷаҳонии уламои мусалмон буд.

Тарҷумаи ҳол
------------

Муҳаммад Содиқ Муҳаммад Юсуф 15 апрели соли 1952 дар Ӯзбекистон дар оилаи олими диншинос ба дунё омадааст. Падараш муаллим Муҳаммад Юсуф ба писараш маълумоти ибтидоии динӣ дода, барои бомуваффақият дар мактаб таҳсил карданаш тамоми шароитро фароҳам оварда, меҳри китобхониро мепарварид.

Муҳаммад Содиқ пас аз хатми мактаби миёна, соли 1970 дар мадрасаи Мири Араби Бухоро таҳсил карда, онро ҳамчун донишҷӯи экстернӣ бомуваффақият хатм кард. Соли 1973 ба Донишкадаи исломии Тошканд дохил шуд. Имом Бухори. Пас аз хатми донишкада соли 1975 дар маҷаллаи «Мусулмонони Шарқи Шӯравӣ» кор кардааст. Соли 1976 ба Донишгоҳи Даъва Исломии Триполи (Либия) дохил шуда, соли 1980 онро бо баҳои аъло хатм кард. Ба ватан баргашта, дар шӯъбаи робитаҳои хориҷии Идораи динии мусулмонони Осиёи Марказӣ ва Қазоқистон кор карда, дар Донишкадаи олии исломии ба номи Имом Бухорӣ дарс мегуфт. Муҳаммад Содиқ дар ин муддат барои донишкада барномаи нави таълимӣ таҳия намуда, таълими фанҳои нави исломиро ҷорӣ намуд ва таъмини донишҷўёнро бо адабиёти зарурии таълимӣ ва илмӣ ташкил намуд. Соли 1986 ректори донишкада шуд.

6 феврали соли 1989 Муҳаммад Содиқ Муҳаммад Юсуф муфтий — раиси Идораи динии мусулмонони Осиёи Марказӣ ва Қазоқистон шуд ва дар арафаи истиқлолияти Ӯзбекистон шайх вакили Шӯрои Олии ИҶШС интихоб шуд. нахустин муфтии Ӯзбекистони мустақил гардид.

Бо истиқлолият ба мардум озодии динӣ дода шуд, муфтий Муҳаммад Содиқ Муҳаммад Юсуф маъруфтарин шахсияти Ӯзбекистон гардид. Худи ҳамон сол депутати халқи ИҶШС интихоб шуд.

Шайх фаъолияти худро ба ҳайси муфтӣ ва раиси Идораи динӣ барои рафъи монеаҳои мавҷуда дар роҳи ба даст овардани ҳуқуқи динии мусалмонон, ба даст овардани имкони таҳсили динӣ ва барқарорсозии фарҳанги исломӣ равона кардааст. Вай ҳамчун раиси Идораи динии мусулмонони Осиёи Миёна ва Қазоқистон, инчунин депутати халқи Совети Олии ИҶШС ба ҳукумати ҳамонвақта дар бораи ҳаёти мусулмонони тамоми мамлакат маърузаи муфассал пешниход карда, талаб намуд. ҳимояи ҳуқуқҳои онҳо. Баъди ин сиёсати давлат нисбат ба мусулмонон дигар шуд. Иҷозат дода шуд, ки масҷидҳо, муассисаҳои таълимии исломӣ, нашри адабиёти динӣ, иҷрои бисёре аз вазифаҳои динии дар даврони шӯравӣ мамнӯъ буд. Бо талаби депутат дар бораи ташкили зиёрати мусулмонони ИҶШС қарор қабул карда шуд.

Эзоҳ
----

Пайвандҳо
---------

* Тарҷумаи ҳоли Шайх islam.uz
**Муҳаммад Ғаннушӣ** (рӯзноманигорон дар январи 2011 иштибоҳан - *Ғаннучӣ* номидаанд ) ( ар. محمد الغنوشي‎ ‎ ; фр. Mohamed Ghannouchi ; тав. 18 августи 1941 ) — сиёсатмадори Тунис, президенти муваққати Тунис аз 14 январ то 15 январи соли 2011, сарвазири Тунис аз 17 ноябри  соли 1999 то 27 феврали  соли 2011, ки ба ҳизби ҳокими ин кишвар тааллуқ дорад, аз Ассотсиатсияи конститутсионии демократӣ хориҷ карда шудааст. ҳизб 18 январи соли 2011. Қабл аз он дар солҳои 1992-1999 Ғаннушӣ вазири ҳамкориҳои байналмилалӣ ва сармоягузории хориҷӣ буд.

Дар натиҷаи "Инқилоби дуввум дар солҳои 2010-2011" , раисиҷумҳури Тунис Зайналобудин бин Алӣ аз кишвар фирор кард ва 14 январи соли 2011 мақоми худро тарк кард ва Ғаннуширо тибқи моддаи 56 -и Конститутсияи Ҷумҳурии Тунис, ба иҷрои муваққатии вазифаҳои президенти ҷумҳурӣ шурӯъ кард, ки танҳо то рӯзи дигар давом кард, зеро Шӯрои конститутсионии Ҷумҳурии Тунис 15 январ қарор кард, ки Моддаи 57-и Конститутсия, ки тибқи он раиси палатаи поёнии парлумони Тунис, палатаи намояндагон Фуад Мебаз, президенти муваққати кишвар шуд . Дар ҳамин ҳол, Ғаннушӣ воқеан дар давоми рӯз раисиҷумҳури муваққат буд, зеро он замон татбиқи маҳз моддаи 56-ум қонунӣ буд ва бо рӯшан шудани кишварро тарк намудани Бин Алӣ, моддаи 57-ум мақоми раисиҷумҳури муваққатро ба раиси палатаи поёнии парлумон супорида, Ғаннушӣ бо пешниҳоди мухолифин дар бораи ташкили ҳукумати эътилофии кишварро пазируфт  .

18 январи  соли 2011 бо фишори мухолифин сарвазир Ғаннушӣ аз узвияти Анҷумани конститутсионии демократии ҳоким истеъфо дод  ва 27 феврали  соли 2011 истеъфо дод ва гуфт, ки омода нест, қарорҳое қабул кунад, ки метавонад боиси талафот гардад.  .

Нигаред низ
-----------

* Президенти Тунис
* Сарвазири Тунис

Эзоҳ
----

1. ↑  Munzinger Personen (нем.)
2. ↑  «Жасминовая революция», lenta.ru
3. ↑  Конституционный Совет Туниса: Временно исполнять обязанности главы государства будет спикер парламента Ф. Мебаза.. 22 феврали 2022 санҷида шуд. Баргирифта аз сарчашмаи аввал 5 марти 2016.
4. ↑  Премьер Туниса М. Ганнуши принял предложение оппозиции сформировать коалиционное правительство.. 22 феврали 2022 санҷида шуд. Баргирифта аз сарчашмаи аввал 5 марти 2016.
5. ↑  Руководители Туниса вышли из состава непопулярной партии.(пайванди дастнорас — *таърих*). 20 январи 2011 санҷида шуд. Баргирифта аз сарчашмаи аввал 18 сентябри 2011.
6. ↑  Премьер-министр Туниса ушёл в отставку.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️  Гузариш ба унсури Викидода  Фарҳангҳо ва донишномаҳо | 
* Britannica (онлайн)

 |
| Дар феҳристҳои китобшинохтӣ | 
* GND: 1131291190
* SUDOC: 060617454
* VIAF: 217144244
* WorldCat VIAF: 217144244

 |

| ⚙️ Парчами СурияПрезидентҳои Тунис |
| --- |
| 
* Ҳабиб Бурқиба
* Зайналобуддин бин Алӣ
* Муҳаммад Ғаннушӣ
* Фуад Мбазаа
* Мунсиф Марзуқӣ
* Қаъд Сибсӣ
* Муҳаммад Носир
* Каис Саид

 |


| ⚙️ Сарвазирони Тунис |
| --- |
|  | 
* Ҳабиб Бурқиба
* Боҳӣ Адғам
* Ҳодӣ Нуира
* Муҳаммад Мзалӣ
* Рашид Сафар
* Зайналобуддин бин Алӣ
* Ҳодӣ Баккуш
* Ҳамид Қаруӣ
* Муҳаммад Ғаннушӣ
* Қоид Сибсӣ
* Ҳамодӣ Ҷаболӣ
* Алӣ Ариз
* Маҳдӣ Ҷамаа
* Ҳабиб Эссид
* Юсуф Шаҳид
* Илёс Фахфох
* Ҳишам Машишӣ
* Наҷло Будин

 |  |
**Муҳаммадалӣ Музаффарӣ** (зод. 5 майи 1947, деҳаи Висхарв, ноҳияи Дарвоз, ВМКБ) — файласуфи тоҷик, доктори илми фалсафа (1999), профессор (2003). Узви вобастаи АМИТ (2017).

Зиндагинома
-----------

Соли 1970 факултаи филологияи руси Институти давлатии педагогии Душанберо ба итмом расонда, дар ҳамин ҷо ҳамчун ассистент ба фаъолият пардохт. Баъди адои хидмат дар сафи Артиши Шӯравӣ (1971—1972) кори омӯзгориро дар Институти давлатии педагогии Душанбе давом дод. Солҳои 1977—1982 коромӯз ва аспиранти Институти фалсафаи АИ СССР (шаҳри Маскав), 1983—1998 ходими хурди илмӣ, ходими калони илмӣ, сарходим ва 1998—2005 сарвари Маркази антропологияи Пажӯҳишгоҳи фалсафаи АИ Тоҷикистон буд. Аз соли 2006 мудирии кафедраи антропологияи системавии Институти такмили ихтисоси кормандони тибби ҷумҳуриро ба зимма дошт.

Пажӯҳишҳо
---------

Ба равияи нави илмӣ — антропологияи системавӣ дар Тоҷикистон асос гузошта, бо ибтикораш омӯзиши фанни антропология дар нақшаи таълимии чанд факултаи Донишгоҳи миллии Тоҷикистон ва Донишгоҳи тиббии Тоҷикистон ворид гардид. Перомуни умдатарин масоили антропологияи таърихӣ ва муосир беш аз сад кори илмӣ нигоштааст.

Ҷоизаҳо
-------

Барандаи ҷоизаи академии «Олимони машҳури Ҷумҳурии Тоҷикистон» мебошад.

Осор
----

* Фардияти инсон аз нигоҳи фалсафию таърихӣ. — Д. 1983;
* Фардият ва инсон. — Д. 1991;
* Мадхали антропология. — Д. 1999;
* Инсон ҳамчун объекти омӯзиш. — Д. 2000;
* Антропологияи ориёӣ. — Д. 2006;

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Арбобони илми тоҷик (асри ХХ — аввали асри ХХI) / Муаллиф-мураттиб Ёрмуҳаммади Сучонӣ; Зери таҳрири Сайфиддин Назарзода. — Душанбе, 2016. С. 337. — 720 с.
**Муҳаммадамир Ниёзов** (зод. 1909) — давлатмард ва сиёсатмадори тоҷик ва шӯравӣ. Узви ҲОК(б) аз соли 1932.

Зиндагинома
-----------

Муҳаммадамир Ниёзов соли 1909 дар Помир дар дар хонаводаи тоҷики деҳқони фақир ба дунё омадааст.

Корнома
-------

Муҳаммадамир Ниёзов кори худро дар соли 1919 ба унвони чӯпон дар ноҳияи Шӯғнон оғоз кард, дар солҳои 1926—1928 ба унвони коргар сохтимоне кор кард, сипас дар як интернат таҳсил кард, дар солҳои 1928—1930 дар Мактаби ҳизбии шӯравӣ дар Сталинобод таҳсил кард, кор кард. Ба унвони мураббӣ дар Иттифоқи камбағалон кор кард, дар солҳои 1930—1936 донишҷӯи Донишгоҳи коммунистии заҳматкшони Шарқ дар Маскав буд, дар соли 1936 ӯ ба унвони муовини бахши донишҷуён ва ҷавонони Кумитаи марказии комсомоли Тоҷикистон машғул ба кор шуд.

Дар солҳои 1936—1937 ба унвони котиби аввали кумитаи ҲК(б) Тоҷикистон ноҳияи Муъминобод, дар солҳои 1937—1938 комиссари маорифи халқи ҶШС Тоҷикистон, аз соли 1938 дар кори иқтисодӣ дар ноҳияи Ленинободи ҶШС Тоҷикистон кор кард.

Ӯ депутати Шӯрои Олии ИҶШС даъвати 1-ум интихоб шудааст.

Эзоҳ
----

1. ↑  НИЯЗОВ Мухамедамир. *centrasia.org*.  ЦентрАзия. 19 июли 2022 санҷида шуд.
**Эрнест Ҷорҷ Янсен** (англ. Ernest George Jansen; 7 август 1881, Дандӣ[d], Квазулу-Натал[d] — 25 ноябр 1959, Претория) — ҳаштум генерал-губернатори Иттиҳоди Африқои Ҷанубӣ аз соли 1951 то 1959.

Зиндагинома
-----------

Эрнест Ҷорҷ Янсен соли 1881 таваллуд шудааст, писари Бур ва як зани олмонӣ. Соли 1905, Янсен бо ихтисоси ҳуқуқшиносии Донишгоҳи Кейпи Димоғи Умедро хатм кард ва соли 1913 ба ҳайси ҳимоятгар (адвокати Африқои Ҷанубӣ) ба кор қабул карда шуд.

Вай ҷонибдори ашаддии манфиатҳои ақаллиятҳои бур буда, соли 1915 ба ҳизби миллӣ пайваст ва аз соли 1915 то 1920, аз 1921 то 1943 ва аз соли 1947 то 1950 вакили парлумон буд.

Дар соли 1919, Янсен узви ҳайати Ҷорҷ Ҳерзог буд, ки 4 марти 1919 бо киштии ҳолландии «Bawean» ба Аврупо рафт ва кӯшиш кард, ки бовар кунонад, аммо натавонист, президенти Амрико Вудроу Вилсонро, барои додани истиқлоли ҷумҳуриҳои собиқ бури давлати Норанҷии озод ва Трансваал.

Янсен узви муассиси «Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns» (Академияи Фарҳангҳо ва Илмҳои Африқои Ҷанубӣ) дар соли 1909, Saamwerk-Unie («Иттиҳоди Ҳамкорӣ») дар соли 1917, Федераси ван Африкаанс Калтуерверениҷинг («Федератсияи Ассотсиатсияҳои фарҳангии Африқо») дар соли 1929 ва Воортреккерс (бойскаутҳо ва гёрл-гайдҳо) дар соли 1930 буд. Янсен муаллифи асарҳои илмӣ оид ба таърихи Track Great мебошад. Ӯ ташкилкунандаи маросими гузоштани хишти муҷассамаи ояндаи қаҳрамонони Треки Бузург (Воортреккермонумент) дар соли 1938 ва ифтитоҳи муҷассама дар моҳи январи соли 1949 буд.

Дар парлумон, Янсен аз соли 1924 то 1929 Раиси Палатаи Ассамблея, аз соли 1929 то 1934 Вазири кишоварзӣ ва обёрӣ буд ва аз соли 1934 то 1943 боз Раис буд. Ӯ барои ростқавлӣ ва беғаразии худ баҳои баланд гирифт.

Пас аз ба сари қудрат омадани Ҳизби миллӣ, Янсен боз ба вазифаи вазири кишоварзӣ ва обёрӣ таъйин шуд, ки то соли 1950 дар ин вазифа кор мекард. Вай сиёсати нави апартеидро тарафдорй кард. Ба вазифаи бетарафии генерал-губернатор таъйин карда шуд. Ҳамчун ҷумҳурихоҳ, ӯ аз пӯшидани либоси тантанавӣ ё савганди садоқат ба монархе, ки расман муаррифӣ мекард, даст кашид. Вай то соли маргаш дар ин вазифа кор мекард.

Ҳаёти шахсӣ
-----------

Дар соли 1912 Янсен бо Марта Мабел Пеллиссиер издивоҷ кард. Ҳардуи онҳо шахсиятҳои намоёни доираҳои фарҳангии Африқо буданд.

Эзоҳ
----

1. 1 2 3 4  E.G. Jansen — 2009.

Пайвандҳо
---------

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| ⚙️  Гузариш ба унсури Викидода | 

| Дар феҳристҳои китобшинохтӣ |
| --- |
| 
* BPN: 60628951
* GND: 1053260938
* GTAA: 114986
* ISNI: 0000 0000 4146 9367
* LCCN: no98076566
* NTA: 074676822
* VIAF: 53768123
* WorldCat VIAF: 53768123

 |

 |
**Ҷавлон-ҷавлон**

Бозигарони ҳар ду даста давра карда, дар замин менишастанд ва сармирҳо дар мобайни давра ҷой мегирифтанд. Сармирҳо пешакӣ бо ҳам маслиҳат карда, номи ягон гулро интихоб мекарданд ва аз ҳар як иштирокчӣ онро мепурсиданд. Бозигаре, ки он номи гулро меёфт, рўймоли миёнбанди худро тоб дода, дурра месохт ва бачаҳои дигарро таъқиб мекард. Бачаҳо, ба ҳар тараф мегурехтанд. Пас аз чанд лаҳзаи суросурӣ сармирҳо "ҷавлон-ҷавлон" гуфта, дод мезаданд. Бозигари рӯймолчадор ин фармонро шунида, зуд бояд худро ба назди сармирҳо мерасонид. Дар Рашту Дарвоз нимфаъол аст.

Адабиёт
-------

1. Нурджанов Н. Игры // Таджики Каратегина и Дарваза. Д. Вып. 3, 1976. 2. Донишномаи фарҳанги мардуми тоҷик. Ҷ.2. Д. 2016.

Нигаред
-------

* Ҷигар, ҷигар (бозӣ)

Манобеъ
-------

1. ↑  Феҳристи миллии фаҳанги ғайримоддӣ /Natioal list of intangible cultural hertage/ Пажӯшиҳгоҳи илмӣ-тадқиқотии фарҳанг ва иттилооти Вазорати фарҳанги ҶТ – Душанбе: «Аржанг» 2016, – С. 204


|  |  |
| --- | --- |
| Таърих | *Ин мақолаи нопурра аз таърих мебошад.Шумо метавонед бо пурра кардани ин ба Википедия кумак кунед.* |
**Муҳаммадалии Аҷамӣ** - шоир, узви Иттифоқи нависандагони Тоҷикистон (1990)

**Муҳаммадалии Аҷамӣ** 21 январи соли 1954 дар рустои Ғайрати ноҳияи Бохтари вилояти Қӯрғонтеппа таваллуд шудааст. Соли 1981 факултаи филологияи тоҷики Донишгоҳи давлатии Тоҷикистон ба номи В.И.Ленинро хатм кардааст. Баъди хатми донишгоҳ муддате хабарнигори рӯзномаи ноҳиявии «Навиди Вахш», корманди масъули шуъбаи маорифи халқи шаҳри Қӯрғонтеппа, ходими шуъбаи вилоятии Ҷамъияти дӯстдорони китоб, раиси шуъбаи вилоятии Иттифоқи нависандагони ҷумҳурӣ будааст. Чанде дар Ҷумҳурии Исломии Эрон зисту фаъолият доштааст.

Муҳаммадалии Аҷамӣ 4-уми майи 2020 дар шаҳри Душанбе аз олам даргузашт.

Эҷодиёт
-------

Муаллифи маҷмӯаҳои ашъори «Кокули борон» (1984), «Ватан» (1985), «Сари об» (1988), «Ҳар субҳ ман зи ишқи ту оғоз мешавам» (2012) буда, се дафтари шеъраш – «Андӯҳи сабз», «Биҳишти Одаму гандум» ва «Атри шабҳои Хуросон» дар Эрон (Теҳрон) ба табъ расидаанд. Навиштаҳои ӯ дар соҳаи нақди адабӣ дар қолаби мақолаву рисолаҳои «Шигарфиҳои ҳунарӣ ва маъноӣ дар шеъри Устод Рӯдакӣ», «Ҳар ки ин оташ надорад…», «Бедил ва каломи Ҳофиз…», «Хиттаи муъаттари шеър», «Ҳақ бо сукут буд», «Марде аз ҷинси ғазал», «Сарвҳои баланди андеша», «Ҷойгоҳи қасида дар шеъри муосир», «Гулдони ҳафтранг», «Тафаккур ва ҳис дар шеър», «Шеър чист?!»
ва ғ. интишор ёфтаанд.

Сарчашма
--------

1. ↑  Адибони Тоҷикистон (маълумотномаи мухтасари шарҳиҳолӣ)./Таҳия ва танзими Асрори Сомонӣ ва Маҷид Салим. – Душанбе, «Адиб», 2014, – с. 50-51 ISBN 978-99947-2-379-9
**Муҳаммад Ҳусеӣн ибни Муҳаммад ал-Оқилӣ** (асри XVIII) дар Ҳиндустон дар хонаводаи табиб ба олам чашм кушода, ҳанӯз дар ҷавонӣ яке аз донишмандони машҳури тибби замонааш гаштааст. Муҳаммад Ҳусеӣн муаллифи як қатор асарҳои муҳимми тиббӣ аст, ки «Қарободини Кабир» ва «Махзан-ул-адвия» аз ин ҷумлаанд. Дар «Қарободини кабир» сухан аз моддаҳои таркибӣ ва адвиёти гуногуни мураккаб меравад.

«Махзан-ул-адвия»
-----------------

«Махзан-ул-адвия» соли 1776 навишта шуда, маълумоту таҷрибаи аз замони қадим то асри XVIII ҷамъшударо дарбар мегирад. Муаллиф аз асарҳои форсӣ-тоҷикӣ рисолаҳои олимони араб, Юнон, ҳинд фаровон истифода бурдааст. Аз ҷумла «Қонуни тиб» ва «Адвияи қалбия»-и Абӯалӣ ибни Сино (ба забони\_арабӣ, таълифотҳи Ибни Баӣтор, Довуди Антоқӣ, Абӯраӣҳони Берунӣ, асарҳои ба забони тоҷикии Ҳоҷӣ Заӣниддини Аттор («Ихтиёроти бадеӣ»), Ҳаким Мирмуҳаммад Муъмини Танкобунӣ («Тӯҳфат-ул-муъминин»), асарҳои тиббӣ динии Ҳаким Муҳаммад Қосими Ҳиндушоҳ («Дастур-ул-атиббо» ё ки «Ихтиёроти Қосимӣ» ва Мирмуҳаммад Афзал («Мукарработи Афзалӣ» доир ба тибби амалӣ ва дорушиносии ҳинди) ва ғаӣраро номбар намудан мумкин аст.
«Махзан-ул-адвия» аслан луғатест, ки дар он номи моддаҳои наботӣ, минералӣ ва ҳаӣвонӣ оварда шуда, тафсир меёбад. Баҳси китоб аз моддаҳои басит (ғаӣри мураккаб) ва аз давоҳо (гиёҳҳо, моддаҳои хӯрокӣ, мева, саб-завот) аст, ки дар бораи онҳо муаллиф аз нуқтаи назари хосиятҳои давоиашон, аз ҷиҳати назорат ва парҳези беморон сухан меронад.

Манобеъ
-------

Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] / сармуҳаррир  А. Қурбонов. — Д. : СИЭМТ, 2011—2020.
**Абулқосим Муҳаммад ибни Ҷаҳм Бармакӣ** (с. тав. Номаълум — ваф. 833) — мутарҷими осори паҳлавӣ ба арабӣ, шоири арабизабони эронинажод.

Дар китобҳои муътабари таърихии арабиву форсӣ, аз ҷумла "ал-Феҳрист "-и Ибни Надим, «Тарҷумаи Таърихи Табарӣ», "ал-Бадъ ва-т-таърих "-и Муқаддасӣ, «Муҷмал-ут-таворих ва-л-қисас» (муаллифаш номаълум), «Китоб-ул-ағонӣ»-и Ҳамзаи Исфаҳонӣ аз Бармакӣ чун шоири тавоно ва мутарҷими хушсалиқа ёд шудааст. Ривояте ҳаст, ки гӯё халифа Маъмун (ҳукмр. 813-88) аз ӯ се байт дар мадҳ, ҳаҷв, рисо хостааст ва барои ҳар як байт бахшидани як вилоятро ваъда кардааст. Бармакӣ ин шартро иҷро кард ва соҳиби вил-ҳои Динавару Ҳамадон гардид. Б. «Худойнома»-и паҳлавиро бо номи «Сияр мулук ал-фурс» ба арабӣ тарҷума кардааст. Ҷиҳати ҷолиби диққат дар тарҷумаи Б. он аст, ки вай мутобиқи ҳодисаву воқеаҳои
дар асар омада, аз эҷодиёти худ пораҳои манзум овардааст (19 байти Б. дар китоби Муқаддасӣ сабт гардидаанд). Ҳамин тарзи нигориши Б. дар оянда мавриди истиқболи таърихнависони Арабу Аҷам қарор гирифт.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* Бармакӣ // Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.
**Боймирзо Гулмирзоев** (1910, деҳаи Тошгузар, ноҳияи Регар — 1965, ҳамон ҷо) — пахтакор, Қаҳрамони Меҳнати Сотсиалистӣ (1947).

Зиндагинома
-----------

Солҳои 1931-11949 колхозчӣ, котиби кумитаи комсомолии колхоз, сардори бригадаи пахтакорӣ (1943—1945), раиси (1945—1947) колхози «Коммунизм», 1950—1954 раиси ҷамоати деҳоти Ӯзбеконтеппа, 1954—1964 агроном, сардори бригадаи пахтакорӣ ва колхозчии ҳамин колхоз буд. Звенои Боймирзо Гулмирзоев соли 1947 ҳосили фаровони пахта рӯёнд.

Ҷоизаҳо
-------

Бо ордени Ленин ва медалҳо қадрдонӣ шудааст.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Гулмирзоев Боймирзо // Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.
**Муҳаммад ибни Наҷиби Бакрон** (форсӣ: محمد بن نجیب بکران‎; охири садаи XII – аввали садаи XIII) — сайёҳ ва харитасоз.

Зиндагинома
-----------

Дар шаҳри Туси Хуросон умр ба сар бурдааст. Солҳои 1208–09 барои Хоразмшоҳ Алоуддин Муҳаммад ибни Текеш харитаи рангаи оламро бо номи «Ашколи ақолим» тартиб додааст. Барои эзоҳи он асари «Ҷаҳоннома»-ро навиштааст, ки иборат аз 20 боб буда, то замони мо расидааст. Тибқи маълумоти «Ҷаҳоннома», харитаи Бакрон ранга буда, аломатҳои шартӣ доштааст: шаҳрҳо бо доирачаҳои хурд, баҳрҳо бо ранги сабз, дарёву кӯлҳо сурхи баланд, шохобҳо нилобӣ, кӯҳҳо сурхи ҷигарӣ, биёбону регзорҳо зардтоб, барфҳои доимии Шимол бо ранги сафед, номи маконҳо бо ранги сурх ишора шудаанд. Дар харита хатҳои тӯлу арз низ тасвир ёфтаанд. Дар «Ҷаҳоннома» дар бораи баҳру кӯлҳо, ҷаз-ҳое, ки дар баҳрҳо мавҷуданд; дарёҳо, кӯҳу биёбонҳо, номи шаҳрҳо, аз як минтақа ба минтақаи диг. кӯчидани аҳолӣ, оид ба сангҳои гаронбаҳо ва маъданҳои фоиданок маълумоти ҷолиб дарҷ шудаанд. Дар он ҳатто дар бораи кони ангишти Назарайлоқи Тоҷикистон маълумот дода, аз ҷумла, гуфта мешавад: «Дар ин кӯҳ санги сиёҳе пайдо мегардад, ки мисли ангишт месӯзад ва заргарону оҳангарон аз вай истифода мебаранд». Дар ин асар номи 600 маҳал шарҳу тафсир дода шудааст. Бакрон ҳангоми танзими харита ва таълифи «Ҷаҳоннома» аз осори ҷуғрофидонҳо ва мунаҷҷимону муаррихони гузашта, мисли Абурайҳони Берунӣ, Истахрӣ, «Китобу-л-масолик-в-ал-мамолик»-и Ибни Хурдодбеҳ ва «Сафарнома»-и Носири Хусрав фаровон истифода бурдааст.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* Бакрон Муҳаммад ибни Наҷиб / Ш. Тошева // Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] / сармуҳаррир  А. Қурбонов. — Д. : СИЭМТ, 2011—2020.
**Ҷавод Мамедович Ҳошимов** (07. 11. 1914, Самарқанд – 07. 10. 1980, Душанбе) — доктори илми тиб (1967), профессор (1968).

Зиндагинома
-----------

Ҷавод Мамедович Ҳошимов соли 1936 Институти тиббии Самарқандро хатм наму-дааст. Солҳои 1936-1942 ординатори беморхонаи касалиҳои сироятии Душанбе, 1942-1950 ас-систент ва 1951-1953 дот-сенти кафедраи бемориҳои сироятии ИДТТ ба номи Ибни Сино кор кардааст. Аз соли 1953 то охири ҳаёт мудири кафедраи бемориҳои сироятии донишгоҳи мазкур ва дар як вақт саринфексионисти Вазорати тандурус-тии Тоҷикистон буд.
Муаллифи зиёда аз 60 асари илмӣ мебошад, ки асосан ба масъалаҳои гуногуни бемориҳои сироятӣ оиданд.
Бо орденҳои Байрақи Сурхи Меҳнат, «Нишони Фахрӣ», медалҳо ва Грамотаҳои Фахрии Президиуми Совети Олии Тоҷикистон қадр ёфтааст.

Осор
----

* Клиника и лечение космопо-литного возвратного тифа. – Алмаата, 1950;
* Глистные болезни человека и борьба с ними. – Сталинабад, 1954;
* Клещи-врачи здоровья чело-века. – Сталинабад, 1955 (соавтор);
* Кишечный амебиаз. – Д. 1962;
* Кишечный амебиаз в Таджикистане: Дисс… доктора мед. наук. – Ленинград, 1966.

Эзоҳ
----

1. ↑  Арбобони илми тоҷик (асри ХХ-аввали асри ХХI) / Муаллиф-мураттиб Ёрмуҳаммади Сучонӣ. – Душанбе, 2017. – с. 656
**Афанасев Владимир Алексеевич** — меъмор-рассом, Ходими хизматнишондодаи санъати ҶШС Тоҷикистон (1964).

Зиндагинома
-----------

Хатмкардаи Институти рассомӣ, ҳайкалтарошӣ ва меъмории ба номи И. Е. Репини Ленинград (ҳоло Санкт-Петербург). Соли 1955 ба Душанбе омада, то соли 1966 кор кард. Соли 1965 узви садорати ИМ Тоҷикистон интихоб шуд. Ҳамчун лоиҳакаш ва сардори корхонаи меъмории № 1 Институти давлатии лоиҳакашии «Тоҷикгипрострой» дар шаҳрҳои Тоҷикистон, аз ҷумла Душанбе бисёр лоиҳаҳои аҷибу навоварона таҳия намуд. Аз он ҷумла: аэровокзал, бинои истиқоматии 61-ҳуҷрадор дар хамгашти кӯчаи И. Сомонӣ ва Рӯдакӣ, меҳмонхонаи берунишаҳрӣ (корпуси меҳмонхона дар қароргоҳи Ҳукумати ҶТ), бинои истиқоматии 73-ҳуҷрадор бо мағозаи фурӯши ҷавоҳирот дар ошёнаи якум дар кӯчаи Рӯдакӣ ва ғайра.

Эзоҳ
----

1. ↑  Энсиклопедияи Миллии Тоҷик, Ҷилди 2. АСОС-БОЗ – Душанбе: Сарредаксияи илмии Энсиклопедияи Миллии Тоҷик, 2013, - с.88 / Р. Муқимов.
Шери Хуталон
Ёдгориҳои Асри сангу мис дар тамоми ноҳияҳои Тоҷикистон ёфт шудаанд.
Дар ҳудуди Тоҷикистон бори аввал ашё ва абзорҳои мансуб ба асри биринҷӣ солҳои 30–40 асри 20 ёфт шудаанд. Ҳафриёти нисбатан васеътарро солҳои 1955 Б. А. Литвинский дар соҳилҳои чапи Сирдарё, дар қисмати ғарбии водии Фарғона (дар минтақаи имрузаи Обанбори Қайроққум) ва с. 1955–1959 А. М. Манделштам дар водии Бешкент анҷом доданд. Ёдгорҳои фаровони ибтидои давраи асри биринҷиро солҳои 70–80 асри 20 аз бисёр мавзеъҳои Ҷануби Тоҷикистон ва Помир низ пайдо кардаанд. Яке аз бозёфти машҳури бостоншиносон шаҳркадаи Саразм аст.

Саразм
------

Барои илми бостоншиносӣ, умуман барои кулли инсоният кашфи бошишгоҳи Саразм бозёфти беназир будааст.
Саразмиҳо бо кишоварзӣ ва чорвопарварии хонагӣ машғул буданд. Истеҳсол ва коркарди фулузот низ хеле инкишоф ёфта буд, маъданро аз конҳои гирду атроф мегирифтанд. Ҳини ҳафриёт кўраҳои фулузгудозӣ, хумдонҳои сафолпазӣ ва 150 намуд ашёҳои биринҷӣ ба монанди корд, ханҷар, табарзин, нўги найза, мўҳри сурбӣ, ашёҳои тилоӣ ва нуқрагӣ ёфт шудаанд. Заргарӣ, чармгарӣ, ресандагӣ, бофандагӣ ва соҳаҳои дигар низ тараққӣ карда буд. Саразмиҳо бо сокинони ҷанубу шарқии Туркманистон, шимоли Эрон ва Балуҷистону Сиистон иртиботи фарҳангӣ доштанд.
Шаҳркадаи Саразм аввалин мероси таърихии Тоҷикистон аст, ки соли 2010 ба Феҳристи мероси фарҳангии умумибашарии ЮНЕСКО дохил шудааст.

Адабиёт
-------

* История таджикского народа. Т.1. - М. 1963;
* Ранов В.А. Каменный век Таджикистана. - Душанбе,1965;
* Средняя Азия в эпоху камня и бронзы. - М. – Л. 1966.
* Исаков А. Саразм. — Душанбе, 1991.
* Раззоков А. Саразм. — Душанбе, 2009

Нигаред
-------

* Асри сангу мис
* Асри санг дар Тоҷикистон
* Саразм

Манобеъ
-------

1. ↑  Энсиклопедияи Миллии Тоҷик,Ҷилди 2. АСОС-БОЗ – Душанбе:Сарредаксияи илмии Энсиклопедияи Миллии Тоҷик, 2013, - с.23
**Муҳаммад Ҳусейн Робле** (сумол. Maxamed Xuseen Rooble; зод. октябри 1963, Ҳобйо[d], Мудуҷ[d]) — ходими ҳизбии сомалиягӣ, нахуствазири Сомали аз 23 сентябри соли 2020. То омадан ба сиёсат ӯ аъзои Созмони ҷаҳонии меҳнат ва муҳандис-эколог буд.

Зиндагинома
-----------

Дар Хобо дар октябри соли 1963 таваллуд шуд. Аз Хабар Гидир, зертоифаи Ҳавийя мебошад. Дараҷаи бакалаврро дар соҳаи сохтмони шаҳрвандӣ дар Донишгоҳи миллии Сомалӣ гирифта, баъдан ба Пажӯҳишгоҳи шоҳии фанноварӣ дохил шуда, дар онҷо дараҷаи магистрро дар муҳандиси экологӣ ва рушди устувор соҳиб шуд.

Дар моҳи сентябри 2020 президенти Сомалӣ Муҳаммад Абдуллоҳи Фармаҷо ӯро ба вазифаи сарвазир таъин кард. Ӯ 18 сентябр интихоб шуд ва 23 сентябр яковоза аз ҷониби Парлумони федералии Сомалӣ тасдиқ шуд. Аввалин суханронии худро дар парлумон анҷом дод.

18 декабри соли 2020 Робле бояд дар варзишгоҳи Галкайо баромад мекард. Якчанд дақиқа пеш аз омаданаш террористи маргталаб худро дар варзишгоҳ тарконда, ҳафт сокини осоишта ва се афсарро кушт.

Дар моҳи сентябри соли 2021, Муҳаммад Ҳусейн Робл Муҳаммад Абдуллоҳи Муҳаммадро дар монеъ шудан ба тафтишот, ки боиси истеъфои раҳбари NISA шуд, айбдор кард.

Дар моҳи сентябри соли 2021, президенти Сомалӣ Муҳаммад Абдуллоҳ Муҳаммад салоҳиятҳои иҷроияро бозпас гирифт "Муҳаммад Ҳусейн Робл," Сарвазир конститутсияи давраи гузаришро вайрон кард, то ваколатҳои иҷроияш бозхонд карда шаванд (...), алалхусус ваколатҳои импичмент ва / ё таъини раҳбарон то интихобот баргузор шуд ", гуфта мешавад дар дафтари президент..

Эзоҳ
----

1. ↑  Somalia’s new PM faces big tasks of organising elections, earning trust. *Nation*.
2. ↑  Mohamed Hussein Roble appointed Somalia’s new prime minister (September 18, 2020). 27 май 2021 санҷида шуд. Баргирифта аз сарчашмаи аввал 14 марти 2021.
3. ↑  Somalia Confirms New Prime Minister | Petroleum Africa.
4. ↑  Президент Мохамед Фармааджо назначил нового премьер-министра. *Nachedeu* (18 сентябри 2020). 14 феврали 2021 санҷида шуд.(пайванди дастнорас)
5. ↑  *ИА Красная Весна.* Президент Сомали назначил нового премьер-министра. *rossaprimavera.ru*. 14 феврали 2021 санҷида шуд.
6. ↑  Somalia Parliament Approves New Prime Minister | Voice of America - English. *www.voanews.com*.
7. ↑  Somalia, UN condemn terrorist attack in central region
8. ↑  Somalie: le président « retire les pouvoirs exécutifs » du Premier ministre
 Шаблон:Сарвазирони Сомали
**Воҳидов Асрор Акрамович** (20 октябри 1995, Исфара) — муштзани тоҷик, чемпиони сабуквазни ҷаҳон (48 кг) миёни наврасон дар ш. Остона (июли 2011), Устоди дараҷаи байналмилалӣ.

Зиндагинома
-----------

Аз даҳсолагӣ бо ҳидояти бародарзодааш Ф. Охунов, ки аз мураббиёни нахусти ӯст, вориди дунёи бокс шуд. Баъдан тамринро таҳти роҳбарии устоди номдор Д. Фатҳуллоев идома дода, соли 2011 нахустин медали тилои чемпионати Тоҷикистон ва баъдан медали тилои чемпионати ҷаҳон миёни наврасонро ба даст овард. Ассотсиатсияи бокси ғайрикасбӣ (АИБА) зимни натиҷагирии фароянди сол Асрор Воҳидовро беҳтарин боксёри навраси ҷаҳон дар соли 2011 эълом дошт ва ба ҷоизаи вижа қадр намуд.

Сарчашма
--------

* Воҳидов Асрор Акрамович / А. Салимзода // Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.

Пайвандҳо
---------

* Asror Vohidov, Tajikistan's new boxing sensation Бойгонӣ шудааст 10 январи 2012  сол.
**Донишгоҳи техникии сохтмонии Бухарест** (рум. Universitatea Tehnică de Construcții din București) — яке аз донишгоҳҳои Руминия аст, ки дар пойтахти кишвар — Бухарест ҷойгир аст.

Таърих
------

Аз соли 1864, муассисаи таълимӣ, Мактаби пулҳо, роҳҳо, конҳо ва меъморӣ (рум. Școala de Poduri și Șosele, Mine și Arhitectură) сохта шуд, ки дар 1867 ҳамчун Мактаби пулҳо, роҳҳо ва конҳо (рум. Școala de Poduri, Șosele și Mine) маъруф шуд. Вақте ки дар соли 1921 ин мактаб ба Мактаби политехникии Бухарест (рум. Școala Politehnica din București) табдил ёфт, сипас барои таълими муҳандисони сохтмон, як шуъбаи сохтмон ташкил карда шуд, ки аз соли 1938 инҷониб онро факултаи муҳандисии шаҳрвандӣ (факултети муҳандиси шаҳрвандӣ) меноманд. Дар соли 1948, дар натиҷаи ислоҳот дар системаи маорифи Руминия, факултети муҳандисии шаҳрвандӣ аз Мактаби политехникии Бухарест ҷудо шуда, ба муассисаи таҳсилоти олӣ бо номи Донишкадаи сохтмон дар Бухарест (англ. Institutul de Constructii din Bucuresti) табдил ёфт. Аз соли таҳсили 1994/1995, донишгоҳ номи ҳозира дорад — Донишгоҳи техникии муҳандисии сохтмонии Бухарест (рум. Universitatea Tehnică de Construcții din București).

То соли 2016 дар донишгоҳ зиёда аз 6000 донишҷӯ дар ҳафт факулта таҳсил мекунанд:

* Факултети сохтмони шаҳрвандии саноатӣ ва кишоварзӣ
* Факултаи роҳи оҳан, шоҳроҳҳо ва пулҳо
* Факултаи иншооти сохтмон
* Факултаи таҷҳизоти технологӣ
* Факултаи геодезия
* Факултаи гидротехникӣ
* Факултаи забонҳои хориҷӣ

Факултаи донишгоҳ 440 нафар аъзои омӯзгорон дорад.

Эзоҳ
----

1. 1 2  Technical University of Civil Engineering Bucharest (рус.)

Пайвандҳои берун
----------------

* Официальный сайт (рум.)
* Universitatea Tehnică de Construcții București Бойгонӣ шудааст 10 октябри 2021  сол. (рум.)
* Universitatea Tehnică de Construcții București a lansat oferta pentru admiterea în anul universitar 2015-2016 (рум.)
**Бойсунғур Мирзо** фарзанди Маҳмуд ибни Аҳмад ибни Абусаиди Гургонӣ форсӣ: بايسنغر ميرزا‎) — ҳокими ноҳияи Бадахшон (ҳукмронӣ 1474—1495).

Шахси бофазлу дониш буда, шеър мегуфт ва дар шеър «Одилӣ» тахаллус мекард. Дар «Маҷолису-н-нафоис»-и Алишери Навоӣ омадааст, ки Султоналии Машҳадӣ покизагии хатти настаълиқи вайро ситудааст. Аз осори ӯ қитъае дар мураққаи Баҳром Мирзо дар китобхонаи Хазинаи авқофи Истанбул маҳфуз аст, ки бо хатти хуш навишта шудааст. Ин Бойсунғурро бо Бойсунғур Мирзо — фарзанди Шоҳрух ибни Темур, ки дар соли 1434 вафот кардааст ва ба ҷуз настаълиқ ҳамаи анвои хатро хуш менавиштааст, набояд иштибоҳ кард.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Бойсунғур Мирзо / Н. Шарипов // Боз — Вичкут. — Д. : СИЭМТ, 2014. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 3). — ISBN 978-99947-33-46-0.
**Ами́н** (*Муҳаммадамини Бухороӣ*; с. тав. ва ваф. номаълум) — шоири тоҷик (а. 19).

Зиндагинома
-----------

Ба қавли тазкиранигорон (мас. Муҳтарам, «Тазкират-уш-шуаро») Амин аз шоирони тавоно ва боистеъдоди замон будааст. Бештар ғазалу мухаммас месурудааст. Ба ӯ инчунин ду маснавӣ – «Маснавии Шариф» ва «Маснавии Латиф»-ро нисбат медиҳанд. Бо тиббу табобат низ шуғл доштааст.

Намунаи ашъор
-------------

Абёти зерин аз ӯст: 

Дӯстон, ёд аз нигоҳи чашми мафтунаш кунед,
Раҳм бар ҳоли гирифторони маҳзунаш кунед.
То шавад хотир тасаллиёб дар дашти ҷунун,
Қиссаи пурғуссаи ман назди Маҷнунаш кунед.
Дар миён ояд сухан ҳар гаҳ ба тамдеҳи алиф,
Ёд аз он қомати мавзуни болояш кунед.
То сарояд тӯтии килки Амин ҳар ҷо сухан,
Офарин бар табъи софу ҳусни мазмунаш кунед.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — 664 с. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.
Ҳолати тиббӣШаблон:SHORTDESC:Ҳолати тиббӣ

**Афази́я** (аз юн.-қад. ἀ- — ҳиссачаи инкорӣ ва φάσις — гуфтан, гап задан), **лолӣ** — вайрон шудани қобилияти гапзанӣ ва талаффуз.

Дар натиҷаи афазия қобилияти фикрро бо сухан фаҳмондан, онро фаҳмидан ва бо ашё ё ҳодисаҳои маълум алоқаманд намуда донистан халал меёбад. Афазия дар беморони бо дасти рост коркунанда аз осеби қисми муайяни қишри нимкураи чапи мағзи сар ва дар беморони бо дасти чап коркунанда аз осеби қисми муайяни қишри нимкураи рости мағзи сар рӯй медиҳад. 

Навъҳои асосии афазия инҳоанд: афазияи ҳаракатӣ (таҳрикӣ) — маънои суханро фаҳмидан, вале гап зада натавонистани бемор; афазияи сенсорӣ (эҳсосӣ) — нофаҳмида сафсата гуфтан, сухани дигаронро нафаҳмидан ва фаромӯш кардани ашё; боиси тадриҷан нест шудани нутқ мегардад. Афазия бештар дар натиҷаи сактаи мағзи сар, сарсом, энсефалит, думбал ва ғайра сар мезанад. Афазия ба рушди умумии кӯдак низ халал ворид месозад. Бо мақсади муолиҷаи афазия рафъи бемории асосӣ ва таълими логопедӣ зарур аст.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* Афазия // Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.

* Цветкова Л. С. Глозман М. Афазия и восстановительное обучение. Москва, 1985.


|  |  |
| --- | --- |
| Пизишкӣ | *Ин мақолаи нопурра аз пизишкӣ мебошад.Шумо метавонед бо пурра кардани ин ба Википедия кумак кунед.* |


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️  Гузариш ба унсури Викидода  Фарҳангҳо ва донишномаҳо | 
* Большая датская
* Большая каталанская
* Большая китайская
* Большая китайская
* Большая российская (старая версия)
* Кругосвет
* Малый Брокгауза и Ефрона
* Britannica (онлайн)
* Universalis

 |
| 

| Дар феҳристҳои китобшинохтӣ |
| --- |
| 
* BNF: 12648875b
* GND: 4002416-7
* J9U: 987007294182405171
* LCCN: sh85005950
* NDL: 00571290
* NKC: ph118293

 |

 |
Bayburt
**Байбурт** ё Байбурот — шаҳрест дар шимолу шарқи Туркия, ки дар вилояти Байбурт ҷойгир аст. Тибқи саршумории соли 2008 аҳолии шаҳр 1,9% ва аз рӯи барӯйхатгирии солона 5,8% -ро ташкил медиҳад. Ин шаҳр пойтахти вилояти Байбурт буда, дар баландии тақрибан 1150 метр дар соҳили дарёи Чорох ҷойгир аст. Гузаронидани роҳе, ки Трабзонро дар шимолу ғарб ба ҷанубу ғарби Эрзурум ва сипас Эрон мепайвандад, дер боз аҳамияти муҳим дошт ва имрӯз бо шабакаи метро ба ҳавзаи Яшили Ирмаг дар Арзҷон (Гомушхане ва Порт) ба соҳили баҳри Сиёҳ пайваст мешавад.

Вақте ки артиши Русия дар Ҷанги Якуми Ҷаҳонӣ омад, шаҳри Байбурт сахт хароб шуд. Дар даврони аввали давлати усмонӣ , гузариш аксар вақт маркази адлия ҳисоб мешуд. Он Масҷиди Бузург (ба давраи Салҷуқиён тааллуқ дорад) ва Масҷиди Яғутӣ дорад. Ёдгориҳои таърихии муҳими он иборатанд аз қалъаи Байбурд ва Масҷиди Ҷомеа, мақбараҳои Шаҳид Усмон ва Таш Хана (корвонсарои сангин).

Байбурт дар минтақае ҷойгир аст, ки одатан халқҳо, аз миллатҳои ғайри семитӣ ва семитӣ зиндагӣ мекарданд. Аз ин рӯ, имрӯз мардум дар соҳил сокинони Байбуртро "Ҳалд" меноманд. Номи Байбурт дар ҳуҷҷатҳои асрҳои аввал дар муборизаи заминдорони Арманистон ҳамчун мавқеи устувор дар шакли Пайперт ва Паперт сабт шудааст. Мувофиқи гуфтаҳои Марквард (саҳ. 437), сулолаи армании Багратидиҳо низ дар давлати Носир ба Байбир дохил шудааст. Дар империяи Румиҳои Шарқӣ шаҳр Байбирдон ном дошт ва онро Юстиниан Нианос мустаҳкам карда буд (565-527). Харобаҳои қалъаи Юстиниан ҳанӯз аз болои теппае дар тарафи чапи дарёи Чорох дида мешаванд. Дар солҳои ҷанги Русия ва Имперотурии Усмонӣ ин қалъа пурра хароб карда шуд. Байбурт яке аз минтақаҳои аввалине мебошад, ки туркҳо дар Анатолия забт карда ва маскан гирифтаанд.

Манбаъ
------

Энсиклопедияи Ҷаҳони Ислом, В 2, таҳти роҳбарии Ғулом Алӣ Ҳадод Адил, Теҳрон, 1996: شابک

Эзоҳ
----

**Lua error in Модул:External\_links at line 153: attempt to call field 'getWikidataRefHtml' (a nil value).**

| ⚙️ Шаҳрҳои Туркия |
| --- |
| Пойтахт | Анкара |  |
| Шаҳрҳо | Ағри  • Адана  • Адапазари  • Алошаҳр  • Амосия  • Анкара  • Антакия  • Анталиё  • Ардаҳон  • Афюнқараҳисор  • Байбурт  • Боликесир  • Бартин  • Ботмон  • Бергама  • Билеҷик  • Бингёл   • Битлис  • Бодрум  • Болу  • Бурдур  • Бурса  • Ван  • Гелиболу  • Гиресун  • Гумушхона  • Ғазиантеп  • Денизли  • Диёрбакр  • Дузҷе  • Ерзинҷан  • Ерзурум  • Елазиғ  • Ёлуво  • Зонгулдак  • Измир  • Измит  • Изник  • Иғдир  • Искандарун  • Истанбул  • Йозгат  • Кайсари  • Қарабуйук  • Қаромон  • Қарс  • Кастамону  • Қаҳрамонмаръаш  • Кемар  • Килис  • Қуния  • Кушодосӣ  • Қирқларэлӣ  • Қиршаҳр  • Қириққалъа  • Кутоҳиё  • Испарта  • Истанбул  • Малатиё  • Манавгат  • Манисо  • Мардин  • Мармарис  • Махмутлар  • Мерсин  • Мугла  • Муш (шаҳр)  • Навшаҳр  • Ниғде  • Одиёмон  • Ойдин  • Оқсарой  • Олониё  • Ортвин  • Орду  • Риза  • Самсун  • Сивас  • Сиде  • Сиирт  • Синоп  • Тарсус  • Текирдоғ  • Тукот  • Трабзон  • Тунҷели  • Усмония  • Ушок  • Фатҳия  • Ҳаккори  • Чаноққалъа  • Чонқири  • Чорум  • Ҷайҳон  • Шанлиурфа  • Ширнак  • Эдирна  • Эскишаҳр |
**Афели́нус** (лот. Aphelinus mali) — як навъ ҳашарот. Афелинус дар ҷисми ширинчаҳои хунин зиндагӣ мекунад. Дарозии баданаш 1,2 мм; рангаш сиёҳ, шикам, нӯги пойҳои пеш ва пойҳои қафояш зард. Кирминааш гирдаи чиндор ва зард. Одатан бо роҳи ҷинсӣ афзоиш мекунад. Модинааш 50–100 тухм мегузорад. Афелинусро аз Амрикои Шимолӣ ба дигар мамлакатҳои ҷаҳон овардаанд. Афелинусро дар Тоҷикистон ба муқобили ширинчаи хунин аз соли 1948 истифода мебаранд. Кирминаҳои болиғи Афелинус зимистонро дар бадани ширинча мегузаронанд. Афелинус баҳорон паррон мешавад. Модинааш ба шиками кирмина ва ширинчаи болиғ якто тухм мегузорад. Дар натиҷа ширинча тадриҷан аз ғизогирӣ мемонад ва нобуд мешавад. Афелинусҳои болиғ бадани ширинчаро сӯрох карда, баромада, парида мераванд. Афелинус ҳангоми 15–25°С будани ҳарорати ҳаво дар 18–26 шаборӯз инкишоф меёбад ва дар давоми тобистон 6–9 маротиба насл медиҳад. Афелинус ҳашароти хеле фоиданок буда, ширинчаи хунинро қариб тамоман нобуд мекунад ва зарари онро бартараф менамояд. Солҳои охир дар натиҷаи истифодаи баъзе пестисидҳо Афелинус дар бисёр минтақаҳои боғдории ҷумҳурӣ саросар нобуд шуд, ки боиси авҷ гирифтани афзоиши ширинчаи хунин гардид. Азбаски Афелинус қобилияти ба дур парвоз кардан надорад, ӯро бо роҳи сунъӣ паҳн мекунанд. Бо ин мақсад тирамоҳ шохчаҳои себи ширинчадорро, ки дар бадани ширинчаҳои хунинашон тухми афелинус мавҷуд аст, то моҳи апрел дар биноҳои хунук нигоҳ медоранд, сипас аз ҳисоби 1000 фард ба 1 га ба дарахтони мева меовезанд.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Бей-Биенко Г. Я. Общая энтомология. М. 1998.

Сарчашма
--------

* Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — 664 с. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.
**Ордени Шуҷоат** (абх. Афырхаҵаразы аорден) — ҷоизаи давлатии Абхозистон.

Орден моҳи октябри соли 2007 аз ҷониби Маҷлиси Халқии Ҷумҳурии Абхазия барои Рӯзи Ғалаба дар Ҷанги Ватании солҳои 1992-1993[ru] таъсис дода шудааст.

Низомнома
---------

Ордени Шуҷоат ҷоизаи давлатии ҳарбии Ҷумҳурии Абхозистон аст.

Ордени Шуҷоат барои мукофотонидани хизматчиёни ҳарбии Қувваҳои Мусаллаҳи Ҷумҳурии Абхазистон, кормандони дигар мақомоти ҳифзи ҳуқуқ ва ҷузъу томҳо (аз ҷумла шаҳрвандони хориҷӣ ва шахсони бешаҳрванд) таъсис дода шудааст: барои далерии махсус, садоқат ва ҷасорат ва дигар хизматҳое, ки дар иҷрои вазифаҳои ҳарбӣ ва хизматӣ.

Ордени Шуҷоат бо фармони Президенти Ҷумҳурии Абхазистон бо тавсияи фармондеҳони қисмҳои ҳарбӣ ва зерсохторҳо, бо тасдиқи Вазири мудофиаи Ҷумҳурии Абхозистон (роҳбарони дигар мақомоти ҳифзи ҳуқуқ) супорида мешавад.

Ордени Шуҷоат дар тарафи чапи сина пӯшида мешавад; дар ҳузури ордени Ахдз-Апша пас аз он ҷойгир аст. Тасма пас аз лентаи ордени Леон ҷойгир аст .

Пайвандҳои беруна
-----------------

* В Абхазии введена новая государственная награда «Орден Мужества» // ИА REGNUM
* Государственные награды Республики Абхазия // Абхазская интернет-библиотека
* Президент Республики Абхазия подписал Указ о награждении «Афырхаҵаразы аорден» (орденом Мужества) // Президент Республики Абхазия

| ⚙️ Ҷоизаҳои  Ҷумҳурии Абхозистон |
| --- |
| Унвонҳо | Қаҳрамони Абхозистон |
| Орденҳо | 
* Ордени «Шаъну шараф»
* Ордени Леон
* Ордени Шуҷоат

 |
| Медалҳо | 
* Медали «Қаҳрамони Абхозистон»
* Медали «Барои далерӣ»
* Медали «Барои Ғалаба»

 |