recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Ортиқ Қодир** (*Қодиров Ортиқ Ашӯрович*; 14 марти 1957, деҳаи Нилӯ, ноҳияи Ҳисор, ҶШС Тоҷикистон) — ҳунарпешаи театр ва синамо, рӯзноманигор. Ҳунарпешаи шоистаи Тоҷикистон (1999), Ҳунарпешаи мардумии Тоҷикистон (2009).

Зиндагинома
-----------

Ортиқи Қодир 14 марти соли 1956 (дар ҳуҷҷатҳои расмӣ иштибоҳан соли 1957 сабт гардидааст) дар деҳаи Нилӯи ноҳияи Ҳисор таваллуд шудааст.
Соли 1964 дар мактаби миёнаи № 50-и деҳа ба таҳсил фаро гирифта шуда, соли 1974 баъди хатми мактаби мазкур ба Донишкадаи давлатии санъати ба номи М. Турсунзода, ба Шуъбаи актёрии факултаи иҷрокунандагӣ дохил мешавад.

Солҳои таҳсил бо 3 нишони фахрии «Барои хониши аъло»-и Иттифоқи ҷавонони Иттиҳоди Шӯравӣ сазовор дониста шудааст.

Соли 1977 ғолиби Озмуни умумииттифоқии ровиён ба номи Владимир Яхонтев байни донишҷӯёни донишкадаҳои олии санъати ИҶШС ва мамолики сотсиалистӣ (бо ибтикори КМ ВЛКСМ ва ВТО — Ҷамъияти умумииттифоқии театрӣ) дар шаҳри Ленинград мегардад.

Солҳои донишҷӯӣ бо ҳидояти Комсомоли Тоҷикистон дар ҳайати консертии донишкада ва намояндаи КМ комсомол ба ноҳияҳои вилояти Қӯрғонтеппа (собиқ) ба сифати баранда, ровӣ ва ҳунарпеша (иҷрокундаи нақш дар саҳначаҳои хурди ҳаҷвӣ) (с.1975) ва соли 1976 дар ҳайати ҳунармандони театри ба номи А.Лоҳутӣ ба вилояти Бухорои ҶШС Ӯзбекистон ба ҳайси барандаи консерт ва ровӣ ба сафари ҳунарӣ мебарояд.

Аввалин баромад ва ҳунарнамоии ӯ дар телевизион ва радиои тоҷик аз солҳои донишҷӯияш (1975) оғоз ёфтааст.

Ҳунарнамоӣ
----------

Соли 1978 бо роҳхати Вазорати фарҳанг (ва дархости маъмурияти театр) ба Театри давлатии академии драмавии ба номи А. Лоҳутӣ ба кор даъват мешавад.

Дар тӯли фаъолияти хеш Ортиқи Қодир дар соҳаи театр даҳҳо нақшҳои хурду калон офаридааст, ки намунаи онҳо:

* Шаҳзода — «Кӯзаи гӯё», А. Абӯбакар,
* Наим — «Ибтидо», А. Ҳамдам,
* шоҳ «Бахтатро бедор кун», Н. Бақозода,
* вазир — «Саргузашти Ту Ту» Б.
* вазири мушон — «Қиссаи аҷибу ғариб», Т. Аҳмадхонов,
* Лоҳутӣ — « Қиёми Лоҳутӣ», А. Атобоев,
* Ҳомид — «Раъно», Н. Исломов, Ф. Қосимов,
* Давлатов — «Ҷияни хира», Ш. Солеҳ,
* Обидҷон — «Тахти Султонмаҳмуд», Ш. Солеҳ,
* Хоҷа Ҳофиз — «Кабки қафас», Т. Зулфиқоров,
* Рӯдакӣ — «Рӯдакӣ», С. Улуғзода ва ғайраҳо.
* Аз соли 1991 то 1995 дар симмати актёри Театри навтаъсиси намунавии миниатюрии «Оина»-и идораи фарҳанги шаҳри Душанбе кор кардааст.

Аз соли 1996 то 2001 муовини сардабири ҳафтаномаи «Чархи гардун» буд.
Аз соли 1996 узви Иттифоқи журналистони Тоҷикистон аст.

Ҷоизау ҷоиза
------------

* Барандаи Ҷоизаи Иттифоқи ҷавонони Тоҷикистон (соли 1992),
* Аълочии матбуоти Тоҷикистон (соли 2013),
* Ҳунарпешаи шоистаи Тоҷикистон (с.1999),
* Ҳунарпешаи мардумии Тоҷикистон (с. 2009) мебошад.
*

Эзоҳ
----

1. ↑  Ортиқи Қодир — Tojnews  Бойгонӣ шудааст 25 октябри 2013  сол.

Намунаҳо аз маҳсули эҷодӣ
-------------------------

1. Қироати Ортиқ Қодир, Шеъри «Забони модарӣ»-и Бозор Собир
2. Қироати Ортиқи Қодир, Ғазали Ҳоҷӣ Муҳаммад Ҳусайни Кангуртӣ
3. Қироати Ортиқ Қодир, шеъри Лоиқ Шералӣ
|  |
| --- |
| Унсури Викидода мавҷуд нест |

«**Латоифу-т-тавоиф**» (ар. لطایف‌الطوایف‎) — китобест ба забони форсӣ дар сабки адабиёти достонӣ, навиштаи Фахруддин Алии Сафӣ.

«Латоифу-т-тавоиф» дар пайравии «Ҷавомеъу-л-ҳикоёт»-и Муҳаммад Авфии Бухороӣ, «Ахлоқу-л-ашроф» ва «Рисолаи дилкушо»-и Убайди Зоконӣ ва амсоли онҳо таълиф гардида, дорои хусусиятҳои хоси худ мебошад. «Латоифу-т-тавоиф» ва тозагии сабки он дар шакли мунозира ва мубоҳиса навишта шуданаш мебошад, ки дорои сабки махсуси иншо ва нигориш аст.

Аз рӯи тартиби мавқеи иҷтимоӣ дар асар латифаҳо дар бораи ҳакимон, шоирон, занону мардони зарифтабъ, бахилону пурхӯрон, тамаъкорону дуздон ва гадоён, кӯдакону ғуломон ва канизон, аблаҳону даъвогарони пайғамбариву дурӯғгӯён зикр гардидааст.

Яке аз фаслҳои «Латоифу-т-тавоиф» латифаҳоеро дар бар мегирад, ки ба табибон бахшида шудааст. Дар рафти баёни латифаи ба ин ё он табиб бахшидашуда андешаҳои муаллиф дар бораи табиб, тарзи табобат, муомила бо беморон, роҳу усулҳои табобат, натиҷаи табобати беморон ва ҳунари муолиҷавии табибон баён карда шудаанд.

Дар баробари он ки вазифаи ҳар як латифаи асар ҳазлу мутоиба ва ба шодиву фараҳ овардани дилу табъи хонанда аст, дар паи он ҳадафи тарбиявӣ ва ибратомӯзӣ ҳам ниҳон аст, ки хонанда аз нуқсонҳои ахлоқӣ ё маънавии қаҳрамонони асар ибрат омӯзад ва онҳоро дар зиндагии хеш такрор насозад.

Эзоҳ
----
Шаблон:АДиб
**Дилшодхотун** форсӣ: دلشادخاتون‎ — яке аз хотунҳои силсилаи Ҷалоирӣ ё Элхонҳо, шоири форс-тоҷик.

Зиндагинома
-----------

Дар ибтидо завҷаи Абусаид Баҳодурхон буд. Пас аз марги ӯ ҳамсари Амир Шайх Ҳасани Бузурги Элхонӣ шуд. Писари Дилшодхотун Султон Увайс солҳои 1356-1111375 салтанати Бағдодро бар уҳда дошт. Дилшодхотун аҳли илму адаб ва шоирони даврро дастгирӣ мекард. Салмони Соваҷӣ яке аз маддоҳони ӯ буд.

Дар тазкираҳо (мас. «Тазкирату-л-хавотин») аз Дилшодхотун чун шоираи дорои табъи баланд ёд шудааст. Абёти зер намунае аз шеъри ӯст:

> Ашке, ки сар зи гӯшаи чашмам бурун кунад,  
> 
> Бар рӯи ман нишинаду даъвои хун кунад.  
> 
>   
> 
> 
> 
> * + -
> 
> 
>   
> 
> Ҳал шуд аз ғам ҳама мушкил, ки маро дар дил буд,  
> 
> Ҷуз ғами ишқ, ки ҳал кардани он мушкил буд.
> 
>

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Дилшодхотун / У. Назиров // А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2023, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.

  

Ад.: دهخدا علی اکبر. لغت نامه. جلد ٧. تهران، ۱۳٧٧ ش. .
«**Бадоеъу-с-саноеъ фӣ тартиби-ш-шароеъ**» (ар. بدایع الصنایع فی ترتیب الشرایع‎) — асари фиқҳии Абубакр ибни Масъуди Косонӣ (вафот 1191) дар шарҳи «Туҳфату-л-фуқаҳо»-и Алоуддин Муҳаммад ибни Аҳмади Самарқандӣ дар фиқҳи ҳанафӣ.

Сохтор
------

«Бадоеъу-с-саноеъ фӣ тартиби-ш-шароеъ» аз се ҷилд иборат буда, ба забони арабӣ иншо шудааст. Муаллиф дар муқаддимаи «Бадоеъу-с-саноеъ фӣ тартиби-ш-шароеъ» хотирнишон сохтааст, ки машоих ба ҷуз устодаш Алоуддини Самарқандӣ, барои мураттабсозии масоили шаръӣ чандон кӯшиш ба харҷ надодаанд, ҳол он ки ҳадафи асосии ҳар як фан осон гардонидани роҳи расидан ба матлаб аст, ки аз тариқи тартиби дурусти омӯзишашон ба даст хоҳад омад. Аз ин рӯ, Масъуди Косонӣ масоили фиқҳиро тавре мураттаб сохт, ки ҷавобгӯи талаботи ин илм мебошад.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* حاجی خلیفة. کشف الظنون عن اسامی الکتب و الفنون. ج.۱. بیروت، ۲۰۰۷

Сарчашма
--------

* Бадоеъу-с-саноеъ фӣ тартиби-ш-шароеъ // Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.
**Гулчеҳра Содиқова** (зод. 31 октябри 1941, деҳаи Ёл, ноҳияи Шӯрообод) — овозхон ва фалаксарои тоҷик, Ҳунарпешаи шоистаи Тоҷикистон (1990), Ҳофизи халқии Тоҷикистон (2011), барандаи Ҷоизаи давлатии Рӯдакӣ (2008).

Зиндагинома
-----------

Аз ягон мактаби махсуси ҳунарӣ нагузаштааст, тариқи худомӯзӣ нозукиҳои сарояндагиро аз худ намуда, дар дуторнавозӣ ва фалаксароӣ тавфиқ ёфтааст. Солҳои 1967—1997 сарояндаи Театри мусиқӣ-мазҳакаи ш. Кӯлоб буд. Лаҳни хоси овозхонӣ дорад, содда, равон ва оммаписанд мехонад, ҳаққонияти роҳу равиш ва шеваи хонишашро собит сохтааст. «Фалаки Кӯлоб», «Фалаки даштӣ», «Андешаи дурӣ», «Чархи фалак», «Фарёди дил», «Зулфи мушкинат», «Навои ишқ», «Ба ҳоли хештан гирям», «Гӯл кун забонамро», «Маҳҷур медорӣ», «Ширинтар аст», «Куртачакан», «Дили дарднок», «Нафаси гарм», «Қасам хӯрдему рафтем», «Ёрам чу қадаҳ ба даст гирад», «Магар ҳеҷ», «Тоҷикистонам», «Насиҳати падар» муште аз хирвори сурудҳояш аст, ки ба дили ҳазорон роҳ ёфтаанд. Ба Эрон, Ҳиндустон, Олмон, Голландия, Фаронса, Швейтсария, Русия ва дигар кишварҳо сафари ҳунарӣ анҷом додааст.

Хонавода
--------

Ҳамсари ӯ Орзу Достиев ғижжакнавоз буд, аммо пас аз 25 соли зиндагӣии якҷоя вафот мекунад. Гулчеҳра Содиқ 5 писару як духтар дорад ва ҳама писарон касби волидонашонро пеша кардаанд.

Унвону ҷоизаҳо
--------------

Бо ордени «Дӯстии халқҳо», медали «Барои меҳнати шуҷоатнок», ифтихорномаҳо қадр шудааст.

Эзоҳ
----

1. ↑  Гулчеҳра Содиқова: "Ба ҳама кишварҳо накҳати тоҷиконаро бо худ мебарам".  YOUR (24 июни 2023). 14 сентябри 2023 санҷида шуд.

Адабиёт
-------

* Арбобони фарҳанги тоҷик. Донишнома / Муаллиф-мураттиб Ёрмуҳаммади Сучонӣ. — Душанбе, 2016. — 863 с.
**Шаҳноза** (*Шаҳнози Беназир*; 5 сентябри 1979, Хуҷанд) — шоири тоҷик. Узви Иттиҳодияи нависандагони Тоҷикистон (1998).

Зиндагинома
-----------

Шаҳнози Беназир 5 сентябри соли 1979 дар шаҳри Хуҷанд ба дунё омадааст. Соли 1997 Литсеи зодгоҳашро хатм карда, ҳамон сол донишҷӯи Донишгоҳи давлатии Хуҷанд гардидааст. Муддате таҳсилро дар Ҷумҳурии Исломии Эрон идома додааст. Чанд сол котиби масъули маҷаллаи адабӣ ва илмӣ-оммавии «Паёми Суғд» ва котиби масъули Ҳаракати ваҳдати миллӣ ва эҳёи Тоҷикистон дар вилояти Суғд будааст. Баъдан, муовини раиси Кумитаи кор бо ҷавонони назди Ҳукумати ҷумҳурӣ таъйин шудааст. Ҳоло дар Иёлоти Муттаҳидаи Амрико зиндагӣ мекунад.

Маҷмӯаҳои ашъораш «Мелоди орзу» соли 1997 ва «Фосилаи дастҳо» соли 2001 ба табъ расидаанд.

Дар ашъораш ишқи ҳақиқӣ ва муҳаббати маҷозиро хуб таҷассум кардааст. Тасвирҳояш нозук, ҷозибанок, забону тарзи баёнаш суфтаву ғанист. Шеъргӯйиро аз рӯи ҳавас интихоб накарда, ба шеъру шоирӣ назари ҷиддӣ дорад. Пайваста меомӯзад ва навиштаҳояш шаҳодати ҷустуҷӯҳои ҷиддии эҷодии ӯстанд.

Соли 1998 ба узвияти Иттифоқи нависандагон пазируфта шудааст.

Эзоҳ
----
**Маҳмадсафар Муродов** (*Муродов Маҳмадсафар Исматович*; зод. 25 феврали 1958, деҳаи Гулобод, ноҳияи Восеъ) — овозхони тоҷик, Ҳофизи халқии Тоҷикистон (2009).

Зиндагинома
-----------

Соли 1977 Омӯзишгоҳи ҷумҳуриявии маданӣ-равшаннамоии ноҳия Ленинро ба поин оварда, солҳои 1977—1979 роҳбари бадеии Хонаи маданияти деҳкадаи Меҳнатобод, 1979—1992 овозхони ансамбли тарона ва рақси «Чашма»-и хоҷагии ба номи Ленини ноҳияи Восеъ, 1992—2002 корманди шӯъбаи фарҳанг ва ҳамзамон муаллими Мактаби мусиқии ҳамин ноҳия, аз соли 2012 коргардони ансамбли этнографии назди Раёсати фарҳанги вилояти Хатлон мебошад. Аз беҳтарин фалакхонҳост, баробари камолоти овоз дарду ноларо хуб эҳсос мекунаду бо ҷигари решу сӯхта ва самимияти баланд қариб бист навъи онро иҷро менамояд, ҳангоми хониш бештар дутору найро ба кор мебарад. Баробари рубоиёти халқӣ як силсила таронаҳоро чун «Меҳру вафо», «Дардманди ишқ», «Ба сайри гул наомад», «Фарзанди замин», «Даргоҳи умед», «Рӯзгор», «Ҳамдами ҷон», «Хомӯш намешавад», «Дилрабо» ба савғо овардааст. Ба истеъдоди фалакхониаш дар Афғонистон, Эрон, Покистон, Чин, Ироқ, Миср, Туркия, бисёр давлатҳои Аврупо аз зарби эҳсос каф кӯфтаанд. Дар Консерваторияи Швейтсария се соат фалакхониашро сабт карда, киногарони Туркманистон дар борааш филми мустанад ба навор бардоштаанд.

Эзоҳ
----
**Қодири Қосим** (9 апрели соли 1961, ноҳияи Ванҷ, ҶШС Тоҷикистон) — агроном, муовини Раиси Маҷлиси намояндагони Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон даъвати шашум.

Зиндагинома
-----------

Қодири Қосим 9 апрели соли 1961 дар ноҳияи Ванҷ таваллуд шудааст. Маълумоташ олӣ, соли 1983 Донишкадаи хоҷагии қишлоқи Тоҷикистонро бо ихтисоси агроном хатм кардааст.
Фаъолияташро соли 1983 ба ҳайси агроном боғпарвари совхози ба номи Федченкои ноҳияи Ванҷ оғоз намуда, минбаъд дар вазифаҳои агроном ва сарагрономи совхози «50 солагии СССР»-и ноҳияи Ванҷ, директори совхози «Россия»-и ноҳияи Ванҷ, инструктори комитети марказии ЛКСМ Тоҷикистон, Котиби дуюми комитети вилоятии ЛКСМ Тоҷикистон дар шаҳри Хоруғ, ҷонишини сардори идораи хоҷагии қишлоқи Вилояти Мухтори Кӯҳистони Бадахшон, раиси ноҳияи Ванҷ, муовини аввали раиси Вилояти Мухтори Кӯҳистони Бадахшон ва муовини вазири кишоварзии Ҷумхурии Тоҷикистон меҳнати пурсамар намудааст.

Аз соли 2006 то соли 2013 раиси Вилояти Мухтори Кӯҳистони Бадахшон ва аз соли 2013 то соли 2017 раиси Кумитаи давлатии сармоягузорї ва идораи амволи давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон буданд.
Аз феврал соли 2017 дар вазифаи Раиси иттифоқҳои касабаи Ҷумҳурии Тоҷикистон кор кардааст. Соли 2004 бо ордени «Дӯстии халқҳо» қадрдонӣ шудааст.

17 марти соли 2020 дар ҷаласаи якуми иҷлосияи якуми Маҷлиси намояндагони Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон даъвати шашум муовини Раиси Маҷлиси намояндагони Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон интихоб гардид.

Нигаред низ
-----------

* Вакили Маҷлиси намояндагони Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон

Сарчашма
--------

1. ↑  Қодири Қосим(тоҷ.). *www.parlament.tj*. 18 марти 2020 санҷида шуд. Баргирифта аз сарчашмаи аввал 18 марти 2020.
2. 1 2  Иштирок дар ҷаласаи якуми иҷлосияи якуми Маҷлиси намояндагони Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон даъвати шашум(тоҷ.). *www.parlament.tj*. 18 марти 2020 санҷида шуд.
**Сироҷиддини Фозил** (*Фозилов Сироҷиддин Маҷитиевич*; зод. 2 марти 1974, деҳаи Ҷалҷит, ноҳияи Орҷоникидзеобод, ҶШС Тоҷикистон) — овозхони шинохтаи мусиқии попи тоҷик, Ҳунарпешаи шоистаи Тоҷикистон (2005).

Зиндагинома
-----------

Сироҷиддин Фозилов 2 марти соли 1974 дар деҳаи Ҷалҷити ноҳияи Орҷонкидзеобод ба дунё омадааст. Соли 1991 баъди хатми мактаби миёна донишҷӯи Донишкадаи давлатии фарҳанг ва санъати Тоҷикистон шудааст ва онро соли 1996 хатм намудааст.

Сироҷиддин Фозилов оиладор буда, соҳиби чор фарзанд аст.

Фаъолияти корӣ
--------------

Дар ансамбли «Шарора» ҳунар озмуда, ба сифати дирижёр дар дастаи хорсароӣ кор кардааст. Вале баъд барои ёфтани рӯзӣ ба муҳоҷирати меҳнатӣ гузоштааст. То соли 1999 дар Русия зистааст. Баъди бозгашт ба гурӯҳи рақсу таронаи Вазорати дифоъи Ҷумҳурии Тоҷикистон — «Ватан», сипас дар ансамбли эстрадии «Гулшан» ба кор даромад.

Фаъолияти эҷодӣ
---------------

Фаъолияти мустақилонаи таронасароиро аз соли 1999 оғоз кардааст. Сабаби ба овозхонӣ ҷиддан рӯ оварданашро дар забти саҳнаи тоҷик барои ҳофизони эрониву афғонӣ медонад. Ва мегӯяд, ҳарчанд аксари онҳо, аз ҷумла, Гугуш, Муин, Сиёвуш, Мартик, Аҳмад Зоҳир, Сароҳанг, Ношинос, Маҳвашро аз ҷумлаи устодони худ меҳисобад, вале бар ин назар буд, ки «*ҳар миллат бояд таронаи худро дошта бошад. Мардум хуб аст, бад аст, бештар ба таронаи худ алоқа доранд. Маҳз дар он давра мо панҷ нафар (банда, Зикруллоҳ Ҳакимов, Садриддин Наҷмиддин, Баҳром Ғафурӣ, Манижа Давлатова) вориди саҳна шудем ва ба қавле, як гуна таҳаввулот кардем*».

Дар банди суруду оҳангҳояш ҳаводорони зиёд гирифторанд, зеро ба олами шеър, ба дунёи маънӣ чуқур фурӯ меравад ва сомеъонро аз дунболаш мебарад, «Чӣ гӯям», «Эй дилбари нозанин», «Зиҳӣ, ишқ», «Эй санам», «Модарам», «Илоҳо», «Дилбар», «Таран-таронӣ», «Падар», «Ёри ман», «Биё, ёри ҷон», «Султони қалбам», «Падарҷон», «Гӯшаи бом», «Ғусаҳо», «Дилбари раҳдурӣ», «Кабобам», «Вақти рафтӣ», «Нагӯ, нагӯ», «Қаҳр», «Чӣ надонам» аз беҳтарин таронаҳояш маҳсуб меёбанд.

Албомҳо
-------

То ин замон панҷ албоми таронаҳояш бо номҳои «Ҳаргиз», «Ошиқ», «Набзи дил», «Намегардам», «Қаҳр» интишор шудаанд.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Арбобони фарҳанги тоҷик. Донишнома / Муаллиф-мураттиб Ёрмуҳаммади Сучонӣ. — Душанбе, 2016. — 863 с.

Пайвандҳо
---------

* Сироҷиддин Фозилов | TojNews(тоҷ.). *www.tojnews.org*. 3 апрели 2018 санҷида шуд. Баргирифта аз сарчашмаи аввал 29 Декабри 2019.
**Абдулло́ҳи Тусӣ** (? – 1464, Шероз) — шоири форс-тоҷик.

Зиндагинома
-----------

Аз ҷузъиёти тарҷумаи ҳолаш дар тазкираҳо маълумот кам аст. Дар замони Бобур чун шоир шуҳрат ёфтааст. Пас аз марги Бобур ба Озарбойҷон ва Ироқ рафт. Аз он ҷо ба Шероз омад ва то охири умр он ҷо монд. Абдуллоҳи Тусӣ дар доираи адабии Ҳирот низ маъруф будааст. Алишери Навоӣ дар «Маҷолис-ун-нафоис» дар бораи ӯ маълумот дода, шеърашро ҷаззобу дилфиреб гуфтааст. Аз Абдуллоҳи Тусӣ девоне дар ҳудуди 1000 байт боқӣ мондааст, ки дар он танҳо ғазалҳо фароҳам омадаанд. Абдуллоҳи Тусӣ дар ғазалҳояш масалҳои зиёдеро истифода кардааст. Дар ин бобат ӯ аз ҳамасронаш Шукрӣ, Рафиқӣ пайравон доштааст. Девони Абдуллоҳи Тусӣ дар Бамбай ва Теҳрон ба табъ расидааст, вале ба хато онро девони Хоҷа Насируддини Тусӣ гуфтаанд.

Намунаи ашъор
-------------

Байтҳои зерин намунае аз ашъори Абдуллоҳи Тусӣ мебошанд:

Зиҳӣ нӯши лаби лаълат ҳаёти ҷовидони ман,
Ба дандон мегазӣ лабро, чӣ мехоҳӣ зи ҷони ман!
\*\*\*
Маро бошед, эй хубон, Худоро,
Худоро дораму боқӣ шуморо.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Алишери Навоӣ, Маҷолис-ун-нафоис, Т. 1333 ҳ. ш.; Саид Нафисӣ, Таърихи назму наср дар Эрон ва дар забони форсӣ, Т. 1344 ҳ. ш.

Сарчашма
--------

* А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — 608 с. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2021, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.
**Арафур** — баҳри канорӣ дар Уқёнуси Ҳинд. Байни Гвинеяи Нав ва ҷазираҳои Танимбар, Кай. Масоҳаташ 1017 ҳазор км², ҳаҷмаш 189 ҳазор км³. Чуқурии миёнааш то 200 м, дар қисми шимолу Ғарб (байни ҷазираҳои Кай ва Ару) чуқурии Арафур 3680 м аст, ки онро «жарфи Ару» меноманд. Халиҷи калонаш — Карпентария дар дарунтари хушкӣ ҷой гирифтааст. Ҷараёни об тобистон аз Ғ. ба Ш. ва зимистон баръакс аст. Ҳарор. миёнаи сатҳи об 25 — 28°С. Шӯрии об 34 — 35 %0. Мавҷҳояш мӯътадил (баландии муқаррариашон 0,5 — 0,6 м, ҳангоми вазиши бодҳои тӯфонӣ 2 — 4 м). То баҳрҳои Банда ва Серами Уқёнуси Ором ба тавассути гулӯгоҳи Торрес ва то Уқёнуси Ҳинд ба воситаи Баҳри Тимор сайрхати обӣ дорад.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Арафур // А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2023, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.
**Хушназар (Хушвақтшо) Майбалиев** (20.04.1938, деҳаи Дарзуди н. Рӯшони ВМКБ – 31.12.2011, ш. Душанбе) — коргардони театр, Ходими шоистаи ҳунари Тоҷикистон (1988), Ҳунарпешаи халқии Тоҷикистон (1996). Барандаи Ҷоизаи давлатии Рӯдакӣ (2000).

Зиндагинома
-----------

Соли 1964 шӯъбаи коргардонии Институти давлатии маданияти ш. Маскав ва 1969 факултаи коргардонии Институти давлатии санъати театрии ба номи А. Луначарскйи ш. Маскавро ба охир расондааст. Фаъолияти меҳнатиаш соли 1956 дар ҳайати ансамбли тарона ва рақси «Помир»-и Филармонияи давлатии Тоҷикистон шурӯъ шуда, то пошхӯрии ин даста (1961) идома ёфтааст. Аз соли 1969 то поёни умр дар Театри давлатии академӣ- драмавии ба номи Лоҳутӣ ба сифати коргардон ва саркоргардон фаъолият доштааст. Муддате ба сифати сардори раёсати фарҳанги Вазорати фарҳанги Тоҷикистон кор кардааст. Зиёда аз панҷоҳ спектаклро аз қабили «Дасти дӯст», «Захми забон», «Фарёди ишқ», «Беватан», «Ибтидо», «Машварат», «Писари калонӣ», «Ваня-тағо», «Антигона», «Муфаттиш», «Дод аз дасти ақл» рӯи саҳна оварда, дар беҳбуд ва равнақи санъати театри тоҷик ҳисса гузоштааст. Дар ҳар таҳия як тарафи тозаи маҳораташ кушода мегардид. Бозёфтҳои пайвастаи  эҷодӣ имконаш доданд, ки ба таҳияи шоҳасарҳои  классикони драматургияи ҷаҳонӣ ва ватанӣ даст занад. Дар ҷодаи коргардонӣ аз василаҳои гуногун истифода бурда, барои ноил шудан ба мақсади ниҳоӣ ҳеҷ гоҳ тан ба фароғат намедод. Бо дигар театрҳои касбии ҷумҳурӣ ҳамеша дар робитаи эҷодӣ қарор дошт ва донишу таҷрибаашро ба ҷавонони навкор ёд медод.

  

Адабиёт: Абдураҳмонов А. Фидоии фарҳангу ҳунар, Д. 2008.
**Арахнозҳо** (юн. arachne — тортанак ва nosos — беморӣ) — як навъ касалии ҳайвонот, ки тортанакшаклҳо ба вуҷуд меоваранд.

Ба чорводорӣ бештар канаҳои хоришак, демодекоз, канаи сурхак ва ғ. зарари калони иқтисодӣ мерасонанд. Ғизои онҳо лимфа, хун, ҳуҷайраҳои пӯст ва маҳсули илтиҳоб мебошанд. А.-ро ҳамчунин канаҳои хунмак ба вуҷуд меоранд. Дар мавриди бисёр кана задан ҳайвон гирифтори камхунӣ мешавад. Мувофиқи баъзе маълумот як канаи болиғ то 0,1 мл хун мемакад. Чунин навъҳои А. мавҷуданд: лингватулез, акароз, псороптоз, хориоптоз, кнемидокоптози паранда, нотоэдрози гурба, саг, харгӯш, отодектози саг, рӯбоҳ, рӯбоҳи шимолӣ, гурба, демодекоз, пиемотози хукбачаҳо ва ғ. А.-и ҳайвонотро арахнологияи ветеринарӣ (байторӣ) меомӯзад. Арахнологияи ветеринарӣ дар баробари дарёфт намудани тадбирҳои мубориза ба муқобили А. паҳншавии бемориҳои риккетсиозию вирусии одамро, ки ба воситаи канаҳо мегузаранд, пешгирӣ мекунад. А. хусусан дар ҷавонаҳо ва чорвои лоғар вазнин мегузаранд.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Арахнозҳо // А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2023, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.
**Абумуҳаммад Умар ибни Аҳмад Ғандобии Марғинонӣ** (форсӣ: عمر بن احمدبن ابی حسن بن حسن غندابی مرغینانی‎; 1092, Ғандоб — ?) — муфассир, фақеҳи ҳанафӣ ва яке аз саромадони фиқҳ дар Самарқандя

Зиндагинома
-----------

Бо тахаллуси Фарғонӣ шинохта шудааст. Илми фиқҳро дар назди қозӣ Маҳмуди Узҷандӣ омӯхтааст. Дар Балх аз Абуҷаъфар Муҳаммад ибни Ҳусайни Саманҷонӣ, Абуалӣ Исмоил ибни Аҳмади Байҳақӣ, Абубакр Муҳаммад ибни Абдурраҳмони хатиб ва дигарон ҳадис шунидааст. Самъонӣ дар Самарқанд аз ӯ истимои ҳадис кардааст. Нисбаи ӯ аз Ғандоб — яке аз маҳаллаҳои шаҳри Марғинон гирифта шудааст.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Ғандобӣ / С. Шаҳобуддинов // Ғ — Дироя. — Д. : СИЭМТ, 2016. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2023, ҷ. 5). — ISBN 978-99947-33-67-5.
**Шоҳ Неъматуллоҳи Валӣ** (форсӣ: شاه نعمت‌الله ولی‎; 1330, Ҳалаб — 28 апрел 1429, Моҳон[d], Устони Кирмон) — сӯфӣ ва шоири машҳури садаи XIV, асосгузори яке аз силсилаҳои маъруфи тасаввуф неъматуллоҳия.

Зиндагинома
-----------

Шоҳ Неъматуллоҳи Валӣ, ки шаҷарааш ба имоми панҷӯми шиа Му­ҳаммад Боҷир мерасад. Дар давраи ҷавонӣ дар Самарқанд, Ҳирот ва Язд зиндагӣ карда, 25 соли охири ҳаёти дарвешонаи худро дар деҳаи Моҳо­ни Кирмон гузаронида, дар ҳамон ҷо мадфун аст. Дар дарбори темуриён, махсусан Шоҳрух эътабори зиёде дошт. Аҳмадшоҳ низ ӯро ба дарбори худ даъват карда буд.

Ба Шоҳ Неъматуллои Валӣ рисолаҳои бисёри тасаввуфиро нисбат медиҳанд, вале асари асосии ӯ «Девони ашъор» аст, ки дар байни аҳли мутасаввифа маълуму машҳур аст. Мазмуни ашъори сӯфиёнаи ӯро бештар масъалаҳои ваҳдати вуҷуд, марҳилаҳои тараққиёти солик ва ғайра дар бар мегиранд. Ғазалҳои ӯ аксар мазмуни ирфонӣ доранд. Мувофиқи маълумоти муаллифи «Силсилат-ул- орифин» Ҳофизи Шерозӣ дар ғазалсарой пайрави Шоҳ Неъматуллоҳи Валӣ будааст. Ҳамчунин дар баъзе маъхазҳо омадааст, ки шатҳиёт дар ашъори сӯфиён, аз қабили Ҷалолуддин Румӣ ва девони Шоҳ Неъматуллоҳи Валӣ хеле ривоҷ ёфтааст.

Силсилаи неъматуллоҳия
----------------------

Дар садаи XIV баъд аз ба ҳавзаи илмҳои расмӣ даромадани тасоввуф на низоҳои фирқаҳои мухталифи шиа­ву суннӣ осори манзуму мансури сӯфиёна, ки рӯҳи сулҳталабӣ дошт, аҳамияти махсус пайдо кард ва тарғиби осори сӯфиёни намоёни ин давра васеъ ривоҷ ёфт. Бино ба маълумоти муҳаққиқони асрҳои миёна баъд аз ғалабаи мазҳаби шиа дар Эрон, баробари нуфузи зиёд пайдо кардани осори тасаввуфӣ аз фирқаҳои он бештар силсилаи Неъматуллоҳия ҳайдария ҳамчун ифодакунандаи манфиатҳои табақаи миёнаи аҳолӣ, хусусан тоҷирон ва косибон дар Эрон ва Ҳиндустон интишор меёбад. Бисёр муҳаққиқони муосири тасаввуф 6а мисли Қосим Ғанӣ, Абулҳусайни Заринкӯб ва ғайра дар асоси таҳлили ташаккул ва ннкишофи тасаввуф мӯътақиданд, ки дар Эрон пас аз садаи XIV силсилаи Неъматуллоҳия ва заҳабия на фақат ривоҷ ёфтааст, балки аз ин силсилаҳо бисёр фирқаҳои дигари тасаввуфӣ низ ба вуҷуд омадаанд.

Даргузашт
---------

Дар аксари сарчашмаҳо омадааст, ки Шоҳ Неъматуллоҳи Валӣ 103 сол умр дида, соли 1431 аз олам даргузаштаст.

Оромгоҳ
-------

Оромгоҳи Шоҳ Неъматуллоҳи Валӣ дар ҳудуди ҷамоати деҳоти Сафар Амиршоеви ноҳияи Балҷувон ҷойгир мебошад.

Эзоҳ
----

1. ↑  Оромгоҳи шайх Неъматуллоҳи Валӣ – зиёратгоҳи ҷаҳониён(тоҷ.). *ҲҲДТ* (11 апрели 2018). 27 апрели 2019 санҷида шуд. Баргирифта аз сарчашмаи аввал 27 апрели 2019.

Сарчашма
--------

* Энциклопедияи Советии Тоҷик : [дар 8 ҷ.] / сармуҳаррир  А. С. Сайфуллоев. — Д. : СИЭСТ, 1978—1988.
**Адиби Нишопурӣ** (*Мирзо Абдулҷавод ибни Мулло Аббос*, форсӣ: عبدالجواد ادیب نیشابوری‎; 1867, Нишопур — 1926, Машҳад) — адабиётшинос ва нависандаи эронӣ.

Зиндагинома
-----------

Падараш Мулло Аббоси Нишопурӣ яке аз ашхоси муътабар ва маъруфи Нишопур буд. Соли 1880 ба азми таҳсил ба Машҳад омад ва то охири умр дар ҳамин ҷо зиндагиву эҷод кард. Адиби Нишопурӣ адабиёти форсу араб, илмҳои ҳайат, риёзиёт ва тибро омӯхт ва чун донишманди улуми гуногун эътироф гардид. Ба қалами Адиби Нишопурӣ маҷмӯаи ашъор — «Лаолии макнун» (Машҳад, 1954; иборат аз 6 ҳазор байт) тааллуқ дорад. Ба мавзӯъҳои ишқӣ (ирфонӣ), панду насиҳат даст задааст. «Рисола дар арӯзи форсӣ ва арабӣ», "Рисола дар шарҳи «Муаллақоти сабъа» аз навиштаҳои адабиётшиносии Адиби Нишопурӣ мебошанд. Адиби Нишопурӣ «Шарҳи Хатиби Табрезӣ бар „Ҳамоса"-и Абутамом» ном асарро таҳрир ва ихтисор кардааст.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Адиби Нишопурӣ // А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2023, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️  Гузариш ба унсури Викидода  Фарҳангҳо ва донишномаҳо | 
* Большая российская (старая версия)

 |
**Абуъубайдуллоҳ Абдулвоҳид ибни Муҳаммади Ҷузҷонӣ** (форсӣ: ابوعبیدالله عبدالواحد بن محمد جوزجانی‎;  ? – 1037, Ҳамадон) — нависанда, шогирд ва шарҳдиҳандаи осори Ибни Сино.

Зиндагинома
-----------

Ӯ дар дар Ҷузҷон ба дунё омадаву то поёни умри устодаш дар хидмати ӯ зист.

Соли 1012 ҳангоми мусофирати Ибни Сино аз Деҳистон ба Гургон бо ӯ ошноӣ пайдо намуд ва то охири умри устодаш ӯро ҳамроҳӣ кард. ӯ ҳар рӯз назди Шайхурраис китоби «Ал-Маҷастӣ»-ро қироат мекард ва Ибни Сино рисолаи «Ал-Мухтасар-ул-авсат»-ро дар Гургон ба вай имло менамуд. Вақте Ибни Сино дар Исфаҳон бо дастури Алоуддавла хост, ки расади кавокиб ва зичи ҷадиде тадвин кунад, Абуубайди Ҷузҷонӣ таҳияи абзору олоти ин корро ба уҳда гирифт ва санъатгаронро ба кор қабул кард. Бо исрори Абуубайди Ҷузҷонӣ «Китоб-уш-шифо» навишта шуд. Абуубайди Ҷузҷонӣ муқаддимае ба «Китоб-уш-шифо» навишт. ӯ баъди марги устодаш бахши риёзии китоби «Китоб-ун-наҷот»-ро таҳия кард ва ба он китоб афзуд. Бахши мусиқӣ ва риёзиёти «Донишномаи»-и Ибни Сино ва тарҷимаву талхиси бахши риёзиёти осори дигари Шайхурраис низ ба қалами ӯ тааллуқ доранд. Абуубайди Ҷузҷонӣ пас аз марги устодаш рӯйхати пурраи асарҳои Абӯалии Синоро тартиб дода, ӯро, ки худи Сино оғоз намуда буд, ба анҷом расонид. Ин рисола ягона манбаи эътимодбахш оид ба ҳаёт ва фаъолияти Ибни Сино. Аз зиндагии Абуубайди Ҷузҷонӣ пас аз марги устодаш низ иттилооте дар даст нест. Таълифоти Абуубайди Ҷузҷонӣ асосан ба шарҳи ҳол ва тавсифи осори Ибни Сино тааллуқ дорад. «Рисолаи саргузашт», «Шарҳи «Қасидаи айния», «Шарҳи «Ал-қонун фи-тиб», «Китоб-ул-ҳайвон», «Ҳай ибни Яқзон», «Дебоча»-и «Китоб-ун-наҷот», «Шарҳи қиссаи «Шарҳи қиссаи «Саломон ва Абсол» аз ин ҷумлаанд.

Эзоҳ
----

1. ↑  Identifiants et Référentiels (фр.) — ABES, 2011.
2. ↑

Адабиёт
-------

* Султонов. М. Аҳамияти рисолаи саргузашт дар омӯзиши аҳвол ва осори Ибни Сино. Д. 1980;
* Муин Муҳаммад. Муқаддима бар илоҳиёти Донишномаи Аълоӣ, Т. 1331;
* Доират-ул-маорифи бузурги исломӣ, ҷ. 5, Т. 1383.

Сарчашма
--------

* Абуубайди Ҷузҷонӣ // А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2023, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️  Гузариш ба унсури Викидода  Фарҳангҳо ва донишномаҳо | 
* Иронико
* TDV İslam Ansiklopedisi

 |
| 

| Дар феҳристҳои китобшинохтӣ |
| --- |
| 
* GND: 140405046
* ISNI: 0000 0000 7709 1167
* LCCN: nr91038467
* SUDOC: 172746604
* VIAF: 107108237
* WorldCat VIAF: 107108237

 |

 |
**Инсонгароӣ** **инсондӯстӣ**, **башардӯстӣ**, ё **ҳумани́зм** (аз лот. humanitas — «инсоният», humanus — «инсонӣ», homo — «инсон») — низоми мақсадгузориҳои шахс нисбат ба объектҳои иҷтимоӣ (одам, гурӯҳ, мавҷудоти зинда), ки ба меъёру арзишҳои маънавӣ марбут буда, дар фаъолият, муошират, ҳамкорию ҳамҳиссӣ намудан ва ёрӣ расондан зоҳир мегардад.

Инсондӯстӣ чун мақсадгузории иҷтимоӣ ҷанбаҳои маърифатӣ, эҳсосӣ (эмотсионалӣ) ва рафториро дар бар мегирад ва дар таҳлили доираи васеи масъалаҳои марбут ба азхуднамоии меъёрҳои ахлоқӣ, эмпатия ва ғайра ҷалб мегардад. Инсондӯстиии инкишофёфтаи шахс дар гурӯҳҳои дараҷаи тараққиёташон баланд ба назар мерасад.

Ташаккули инсондӯстӣ дар онтогенез ба инкишофи худшиносии кӯдак дар ҷудо намудани «ман»-и худ аз дигарон марбут аст. Пажӯҳишҳо муайян намудаанд, ки дар ташаккули инсондӯстии кӯдак фаъолияти якҷояи ӯ аввал бо калонсолон ва сипас бо ҳамсолон мавқеи ҳалкунанда дорад. Фаъолияти якҷоя ягонагии фазои таассуроти эҳсосиро ба вуҷуд меоварад, иваз намудани мавқеъҳо дар раванди бозӣ ва муошират бошад, дар кӯдак муносибати башардӯстонаро нисбати дигарон ташаккул медиҳад. Омӯзиши қонуниятҳои ташаккулу инкишофи инсондӯстӣ ва механизмҳои амалнамоии он вазифаи аввалиндараҷаи тарбияи маънавии шахс, ташаккули шахсияти комил мебошад.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Башардӯстӣ / Г. Абдураҳмонов // Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2023, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.

Ҳамчунин нигаред
----------------

* Убунту (фалсафа)
* Ҳуқуқҳои инсон

Пайвандҳо
---------

* Международная Коалиция «За Гуманизм!» Бойгонӣ шудааст 2 Январ 2019  сол.
* Сайт Российского гуманистического общества Бойгонӣ шудааст 30 марти 2015  сол.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️  Гузариш ба унсури Викидода  Фарҳангҳо ва донишномаҳо | 
* Австрийская музыкальная
* Большая датская
* Большая каталанская
* Большая каталанская
* Большая китайская
* Большая российская (научно-образовательный портал)
* Брокгауза и Ефрона
* Кругосвет
* Малый Брокгауза и Ефрона
* Православная
* Britannica (онлайн)
* Catholic (1997—…)
* Universalis
* Швейцарский исторический

 |
| 

| Дар феҳристҳои китобшинохтӣ |
| --- |
| 
* BNE: XX528901
* BNF: 11957838g
* GND: 4026140-2
* J9U: 987007531196805171
* LCCN: sh85062902
* NDL: 00563870
* NKC: ph120939

 |

 |
**Астағфируллоҳ** (ар. أَسْتَغْفِرُ ٱللَّٰهَ‎ **истиғфор** — вожа ва таъбири қуръонӣ, ки ба маънои талаби омурзиш ва бахшоиш аз Худованд аст.

Бар пояи таълимоти Ислом Худованд боргоҳи раҳмат ва дари навозишҳои хешро бар рӯи бандагон аз тариқи барномаи истиғфор боз гузошта, то пас аз иртикоби гуноҳе ва ё барои касби файз ва наздикии бештаре бо ин роҳ ба сӯи ӯ руҷӯъ намоянд. Вожаи астағфируллоҳ ба маънои васеаш баёнгари василаи амалӣ ва ё барномаи комиле барои рушди маънавӣ ва сайри тадриҷии инсон дар маротиби камол ва ба сӯи Худо аст. Истиғфор маънои дигари тавба буда, дар ривоятҳои суннат маъмулан бо ибораи «**Астағфируллоҳа раббӣ ва атубу илайҳ**» зикр мегардад ва аз назари аҳли таҳқиқ бояд бо шартҳо ва ё қисматҳои амалии зерин ҳамроҳ бошад: пушаймонӣ аз гузашта ва ё кори анҷомшуда, худдорӣ аз гуноҳ ва тарки он, истиғфор ва талаби омурзиш аз он ва бозгашт ба сӯи Худо. Ин таъкид бар ҳақиқати амалии астағфируллоҳ — ҳамроҳӣ бо тавба ва амали солеҳ аз таълимоти Қуръон ва Суннат бархостааст.

Таъбири астағфируллоҳ дар таносуб бо сиёқи оятҳо ба маъноҳои дигаре низ тафсир шудааст, ки бо маънои куллии ин во­жа ба гунае дар иртиботанд. Масалан, он дар ояти 52 сураи *Ҳуд* ба маънои имон, дар ояти 3 сураи *Наср* ба маънои хузӯъ дар пешгоҳи Худованд ва дар ояти 33 сураи *Анфол* ба маънои имон овардан ва гаравидан ба дини Худо тафсир шудааст.

Дар фароянди ифодоти вожаи астағфируллоҳ дар Қуръон ва Суннат гоҳе аз истиғфори пайғамбарон барои худ ва ё барои дигарон, гоҳе аз истиғфори муъминон ва гоҳе ҳам аз истиғфори фариштагон ва мавҷудоти дигар барои муъминон сухан ба миён омада ва дар бештари мавридҳо Худованд истиғфоркунандагонро ба раҳмату мағфирати худ башорат додааст.

Истиғфор дар ҳар замон ва маконе писандида аст, вале дар таълимоти Қуръон ва Суннат бар истиғфор дар саҳаргоҳон ва баъзе муносибатҳои дигар таъкиди бештар шудааст. Сиғаи «**Астағфируллоҳа раббӣ ва атубу илайҳ**» аз машҳуртарин таъбирҳо дар боби истиғфор ба шумор меравад, вале муштаққоти дигари он низ дар Қуръон ба касрат ба кор рафтаанд, ба монанди: «**Раббиғфир**», «**ғуфронака Раббано**» ва ғайра. Илова бар ин, Қуръони Карим истиғфорро заминаи ҷалби баракот ва раҳмати Худованд дар зиндагӣ, омили рушди иқтисодӣ, имдод бо молу фарзанд, фаровонии ризқ ва сабаби дур шудани азоб ва сахтиҳо аз кишвар мешиносонад, он ҷо ки мефармояд: ***«Ба онҳо гуфтам, ки аз Парвардгоратон мағфират бихоҳед, ки ӯ бисёр омурзанда аст, осмон (борон)-ро бар шумо бо фаровонӣ мефиристад ва шуморо бо молҳо ва фарзандон имдод менамояд ва бароятон боғҳо ва наҳрҳо мегардонад!»*** (71:10-12).

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Астағфируллоҳ / А. Боқизода // Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2023, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.
Мадрасаи Тиллокорӣ
Меҳроби масҷид

**Мадрасаи Тиллокорӣ** - ёдгории меъмории садаи XVII дар Регистони Самарқанд, ки солҳои 1647—59 сохта шудааст. Намои асосии Мадрасаи Тиллокорӣ, ки дар тарафи чап Регистон аст, бо Мадрасаи Тиллокори. Самарқанд. пештоки равокдор, гулдастахо ва пешайвонҳои равокбандии дуқабатааш мадрасаҳои анъанавии Бухороро ба хотир меоварад. Дар кафои намои асосӣ хучраҳои дуошёна ва дар қаноти ғарбии хавлӣ ҳуҷраҳои пешайвондори равокбандӣ ҷой доранд. Дар мобайни катори ҳучраҳои ин тараф толори гунбазпуши пештоқдор комат оростааст. Дар тарафи шарқии ҳавлӣ низ Ҳуҷраҳо ҳастанд. Намои асосӣ, инчунин тамоми деворҳои М. Т. бо порчаҳои кошни хеле майда рукаш шуда, ба нақшҳои ироқӣ монанданд. Дар онҳо бештар рангҳои зард ва сабзи баланд исти-фода шудаанд. Даруни ин иморат (махсусан масҷид) саросар бо усули наққошии кундал (зарҳалкорӣ) оро дода шудааст ва аз ин ҷост, ки он «тилокорӣ»—ном гирифтааст. Ин нақшу нигор шохдории санъати нак-кошй ва ороиши амалист, Якчоя бо Мадрасаи Улуғбек ва Мадрасаи Шердор ансамбли Регистонро ташкил додааст. Ёдгорӣ дар муҳофизати давлат мебошад.

Адабиёт
-------

* Пугаченкова Г.А. Самарканд, Бухоро, М. 1961

Пайвандҳо
---------

* Сохтмони амфитеатр дар Самарқанд: "Амир Темур аз ЮНЕСКО иҷозат намепурсид"
**Зарбед** — ҷамъияти саҳомии кушода (ҶСК), ки октябри 1999 дар ш. Конибодом таъсис ёфтааст. Ҷамъият бо корҳои сохтмону таъмири биноҳо машғул буд. Зарбед соли 2004 самти фаъолияти худро дигар намуда, ҳоло оби маъдании «Кучкак» ва нӯшокиҳои ташнагишиканро ба аҳолии ҷумҳурӣ пешниҳод мекунад. Зарбед дар озмунҳои маҳсулоти беҳтарин иштирок карда, соҳиби ҷоизаи махсуси «Саломат бошед» (2010) ва ҷоизаи «Тамғаи мардумӣ» (2014–16) гардидааст. Соли 2016 дар ҷамъият 16 коргари доимӣ ва 14 коргари мавсимӣ кор мекарданд.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Зарбед // Замин — Илля. — Д. : СИЭМТ, 2018. — С. 93. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2023, ҷ. 7). — ISBN 978-99947-33-89-9.
**Курбонали Машраб Файзулло** (*Файзуллоев Машраб Қурбоналиевич*; тав. 4 декабри 1973, Балҷувон, вилояти Кӯлоб, ҶШС Тоҷикистон) — иқтисоддон, доктори илмҳои иқтисод (2012), профессор (2018). Вакили Маҷлиси намояндагони Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон.

Зиндагинома
-----------

Курбонали Машраб Файзулло хатмкардаи Донишгоҳи миллии Тоҷикистон (1995) ва шунавандаи курсҳои такмили ихтисоси Маркази тайёр намудани кадрҳои илмӣ-педагогӣ (ЦПНПК МГУ) (1997). Дар аспирантураи Донишгоҳи давлатии Маскав (1997—2000), Донишгоҳи байналмилалии бонкии Санкт-Петербург аз рӯйи ихтисоси «Идоракунии зиддибӯҳронии корхонаҳо» (2004) ва докторантураи Донишгоҳи давлатии иқтисод, омор ва информатикаи Москва (МЭСИ, 2009—2012), таҳсил намудааст.

Корнома
-------

Солҳои 1995—1997 ба ҳайси ассистенти кафедраи иқтисоди корхонаҳо ва соҳибкории Донишгоҳи миллии Тоҷикистон, соли 2006—2009 декани факултети таҳсили ғоибона ва мудири кафедраи «Менеҷменти инноватсионӣ»-и Донишкадаи молия ва иқтисоди Тоҷикистон кор кардааст. Аз моҳи январи 2013 ба сифати мудири кафедраи иқтисоди корхонаҳо ва соҳибкории Донишгоҳи миллии Тоҷикистон фаъолият намуд. Солҳои 2013—2015 мудири кафедраи назарияи иқтисодии Донишгоҳи славянии Русияву Тоҷикистон. Аз моҳи марти соли 2015 декани факултаи иқтисодии донишгоҳи мазкур мебошад. Солҳои 2006—2009 раиси Шӯрои олимону муҳаққиқони ҷавони Тоҷикистон, узви Шӯрои диссертатсионии ҳимояи рисолаҳои номзадӣ ва доктории назди Донишгоҳи миллии Тоҷикистон мебошад. Дар Ирландия (1997) ва Ҷопон (2003) такмили ихтисос намудааст.

### Кор дар порлумон

1 марти соли 2020 вакили Маҷлиси намояндагони Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон интихоб шуд. Шӯрои палатаи поёнии парлумон 14 декабри 2020 ӯро ба вазифаи раиси Кумитаи иқтисод ва молияи Маҷлиси намояндагон пазируфт.

Фаъолияти илмӣ
--------------

Таълифоти илмиаш 4 монография, беш аз 160 мақолаҳои илмӣ ва 15 китобу дастурҳои таълимӣ адад буда, дар конфронсҳои байналмилалии илмӣ дар шаҳри Москва, Санкт-Петербург, Минск, Красноярск, Қазон, Воронеж, Волгоград, Рязан, Грозный, Тараз ширкат варзидааст. Таҳти роҳбарии ӯ 7 аспиранту унвонҷӯён дар дохили кишвар ва берун аз он рисолаҳои номзадӣ дифоъ намуданд.

Ҷоизаҳо
-------

Барандаи Ҷоизаи Исмоили Сомонӣ дар соҳаи илму техника барои олимони ҷавон (2006) буда ва бо нишони «Аълочии маориф ва илми Тоҷикистон» қадрдонӣ шудааст.

Осор
----

* Инновационный менеджмент: методическое пособие. — Душанбе: ИЭТ, 2009;
* Инновации и венчурное инвестирование: тенденции и практика: монография. — М.: МЭСИ, 2010;
* Основы формирования национальной инновационной системы Монография: — Душанбе: Ирфон, 2015. — 354 с.

Эзоҳ
----

1. ↑  Файзуллоев Машраб Қурбоналиевич(тоҷ.). *www.parlament.tj*. 2 апрели 2020 санҷида шуд. Баргирифта аз сарчашмаи аввал 7 августи 2020.
2. ↑  *Аваз Юлдошев.* Профессор Машраб Файзуллоев Кумитаи иқтисод ва молияи парлумонро ба роҳбарӣ гирифт. *asiaplustj.info*.  ASIA-Plus (14 Декабри 2020). 23 ноябри 2021 санҷида шуд.
{маъноҳои дигар|Давлат (мазмунҳо)}}

**Кишвар** — масоҳати ҷуғрофӣ, ки сарҳади давлатии худро дорад ва ё зери нуфузи мустамликаи дигар давлат аст.

### Кишвар ё давлат

**Кишвар** ва **давлат** мазмуни як дошта бошанд ҳам, байни онҳо фарқияте ҳаст. 
*Давлат* — дар аввал мазмуни *сохти сиёсӣ, ҳукумат*, ки аз рӯи масоҳат мебошад, дар як вақт мазмуни *Кишвар* — мазмуни *маданӣ, умумиҷуғрофӣ* дорад. 

Вожаи *Кишвар* назар ба *давлат* бештар расмӣ мебошад.

Масалан, Империяи Бритониё ягона *кишваре* мебошад, ки аз якчанд *давлатҳо* (метрополия) ва бисёр мустамликаҳо иборат аст. 

Дигар: Лаҳистони ҳозира ва даври коммунистии Лаҳистон — кишвар як аст, аммо давлати дигар.

Нигаред
-------

* Кишварҳои ҷаҳон
* Давлат
**IMEI.TJ** Системаи давлатии шиносоии дастгоҳҳои мобилӣ дар Тоҷикистон. 
Сомонаи IMEI.TJ:

Таърих
------

Дар Тоҷикистон аз 17 апрели соли 2023 Системаи давлатии идентификацияи алоқаи мобилӣ (GSIMS), ки бо номи IMEI.TJ маъруф аст, фаъолият мекунад. Система бо мақсади таъмини амнияти корбарони дастгоҳҳои мобилӣ, мубориза бо дуздиву қочоқ, инчунин ҳифзи иқтисоди кишвар таъсис дода шудааст.

IMEI чист?
----------

IMEI (International Equipment Mobile Identity) рақами беназири 15-рақама мебошад, ки ба ҳар як телефони мобилӣ, планшетҳо ва дигар дастгоҳҳое, ки SIM-кортҳоро дастгирӣ мекунанд, дода мешавад.

  

### Ворид кардани кодҳои IMEI ба система

Бақайдгирии худкор: То 1 октябри соли 2023 рамзҳои IMEI-и тамоми дастгоҳҳои мобилӣ бо истифода аз симкортҳои операторони тоҷик ба таври худкор ба система ворид карда шуданд.

Бақайдгирии дастӣ:

#### Барои шахсони воқеӣ

Дар Тоҷикистон харида шудааст: Ҳангоми фаъол шудани симкорт рамзи IMEI ба таври худкор сабт мешавад.

Аз хориҷа ворид карда мешавад:
Шакли декларатсияи Т-6-ро дар гумрук пур кунед.
Рамзи IMEI-ро дар вебсайти imei.tj сабт кунед.
Дар Маркази хизматрасонии абонентии оператори алоқа сабти ном кунед.

#### Барои шахсони ҳуқуқӣ

Рамзҳои IMEI-и ҳамаи дастгоҳҳоро дар вебсайти imei.tj сабти ном кунед.

#### Санҷиши рамзҳои IMEI

Фармони USSD: Дар телефони худ \*3366# -ро занг занед.
Сомонаи IMEI.TJ: Рамзи IMEI-ро дар вебсайти imei.tj ворид кунед.

#### Ҳолати рамзи IMEI

Рӯйхати сафед: Рамзи IMEI дар система сабт шудааст ва дар Тоҷикистон қонунан истифода мешавад.

Рӯйхати хокистарӣ: Рамзи IMEI дар система ба қайд гирифта нашудааст, аммо метавонад дар давоми 30 рӯз қонунӣ карда шавад.

Рӯйхати сиёҳ: Рамзи IMEI дар система сабт нашудааст ва баста шудааст. Дастгоҳ дар шабакаҳои операторони тоҷик кор намекунад.

### Афзалиятҳои системаи IMEI.TJ

* Дуздии дастгоҳи мобилиро кам кардан: Дастгоҳҳои қулфшуда барои дуздон бефоида мешаванд.
* 
* Мубориза бо қочоқ: Дастгоҳҳои ғайриқонунии воридшуда баста мешаванд.
* 
* Ҳифзи иқтисодиёт: Ҳукумат аз фурӯши дастгоҳҳои мобилӣ андозҳои қонунӣ мегирад.
* 
* Баланд бардоштани амнияти корбар: Система дар ёфтани дастгоҳҳои дуздидашуда кӯмак мекунад.

Пайвандҳо
---------

#### Муҳим

Аз 1 октябри соли 2023 ҳамаи дастгоҳҳои мобилие, ки дар системаи IMEI.TJ сабти ном нашудаанд, ҳамагӣ 30 рӯз кор мекунанд.
Пас аз 30 рӯз дастгоҳҳои сабтнашуда баста мешаванд.
Шумо метавонед рамзи IMEI-ро ройгон сабт кунед.

#### САВОЛҲОИ ЗИЁД ТАКРОРМЕШУДА

### Чӣ тавр ман метавонам рамзи IMEI-и дастгоҳи худро пайдо кунам?

Дар телефони худ \*#06# -ро занг занед.

Рамзи IMEI-ро инчунин дар корпуси дастгоҳ, дар зери батарея, дар корти кафолат ё қуттӣ пайдо кардан мумкин аст.
Чӣ бояд кард, агар телефони ман дуздида шавад?

Ба шӯъбаи полиси наздиктарин муроҷиат кунед.
Рамзи IMEI-и телефони дуздидаатонро пешниҳод кунед.
Дар бораи системаи IMEI.TJ аз куҷо метавонам маълумоти бештар гирам?

Ба вебсайти  ворид шавед.
Бо маркази хидматрасонии муштариёни провайдери хидматрасон тамос гиред.

Алоқаи мобилӣ

1. ↑
**Зулфиқори Азиз** (*Зулфиқор Азизов*; 1 марти 1967 — 6 майи 2010, Душанбе) — овозхони саршиноси тоҷик ва яке аз таъсисдиҳандагони гурӯҳи мусиқии «Анис».

Зиндагинома
-----------

Фаъолияти эҷодӣ
---------------

Гурӯҳи «Анис» дар соли 1986 таъсис шуд ва панҷ бародар — Достони Азиз роҳбари гурӯҳ ва Қайсиддини Азиз, Вайсиддини Азиз, Абӯбакри Азиз ва Зулфиқори Азиз аъзои ин гурӯҳ буданд. Зулфиқор Азизов, ки бо бародаронаш дар гурӯҳи овозадори «Анис» овозхонӣ мекард, дар солҳои нимаи дуввуми солҳои 80-ум аз машҳуртарин овозхонони мусиқии попи Тоҷикистон буд.

Ӯ бо аввалин сурудҳояш — «Аз ёдат ман бирафтам», «Баҳор асту ба тоқи хонаи ман», «Манижа», «Модар» ва «Ман нагӯям, ки маро аз қафас озод кунед» ба дили мардуми кишвар роҳ ёфт.

Зулфиқор машҳуртарин сарояндаи хонаводаи Азизовҳо буд. Овозхонони ҷавони мусиқии попи имрӯзи Тоҷикистон Остон Азизов ва Шаҳроми Абубакр низ аз хонаводаи Азизовҳо ҳастанд.

Ба гуфтаи наздикони Зулфиқор, дар охирин консерте, ки 1-уми май дар Амфитеатри шаҳри Душанбе баргузор шуд, ӯ охирин суруди худ бо номи «Аҷиб аст зиндагӣ, ёрон, дар ин дунёи пурармон»-ро сароид, ки яке аз беҳтарин сурудҳои ӯ унвон мешавад.

Даргузашт
---------

Зулфиқори Азиз 6 майи соли 2010 дар шаҳри Душанбе бар асари сактаи қалбӣ даргузашт.

Эзоҳ
----

1. ↑  Зулфиқор Азизов даргузашт 6 май 2010

Пайвандҳо
---------

* Суруди *Касе мурдан намехоҳад* дар иҷрои Зулфиқор Азизо дар Youtube
**Хева** (ӯзбекӣ: *Xiva, Хива*) — шаҳрест дар вилояти Хоразми Узбакистон, маркази маъмурии ноҳияи Хева.

Таърих
------

Бино ба маълумоти археологӣ Xева дар охири асри 1 то мелод бунёд шудааст.

Охири асри XVI то соли 1920 пойтахти хонии Хева, солҳои 1920—1924 — пойтахти Ҷумҳуриии Халқии Шӯравии Хоразм буд. Аз соли 1924 маркази ноҳияи Хева.

Ёдгориҳои меъморӣ
-----------------

Арки Куҳна, мамнӯъгоҳи Ичанқалъа (дарбори Тошҳавлӣ ва ғайра), работи Душанқалъа (ҳамааш дар асри XIX — аввали асри XX бунёд шудааст).

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Хева // Ховалинг — Ҷӯяк. — Д. : СИЭСТ, 1988. — (Энциклопедияи Советии Тоҷик : [дар 8 ҷ.] /  сармуҳаррир М. Д. Диноршоев ; 1978—1988, ҷ. 8).
**Муҷасамаи зану мард бо ситораҳо** — дар ноҳияи Хуросони вилояти Хатлон воқеъ гаштааст.

Таърих
------

12 апрели соли 1961 инсон бори нахуст ба кайҳон парвоз намуд. Ин ба Юрий Гагарин муяссар гардид. Олимону муҳандисони соҳаи кайҳоннавардӣ ба оламу оламиён қудрати шуури инсоро нишон доданд ва бо ин ба хулосае омаданд, ки на танҳо қуллаҳои баланди сайёра, қаъри уқёнусу баҳрҳо ва ғорҳои беканор, балки инсон метавонад фазои сайёраи Замин ва коинотро тадқиқ кунад. Имрӯзҳо бо тараққиёти чунин техникаи муосир ва технологияи давраи панҷум мо шоҳиди он ҳастем, ки инсоният дар бораи дигар ситора ва сайёраҳои системаи офтобӣ галактикаро аз худ карда истодааст. Ба хотири тараққиёти инсоният дар соҳаи кайҳоншиносӣ соли 1972-1973 дар яке аз мавзеъҳои баланд (1500 метр аз сатҳи баҳр) ва зебои ноҳияи Хуросон, ки номи Фахрободро гирифтааст, муҷассамаи «Зану мард бо ситорагон»-ро бунёд карданд. Баландии муҷассама 12 метр буда, дар майдони 0,01 га сохта шудааст.

Эзоҳ
----

1. ↑  Ёдгориҳои таърихию фарҳангии ноҳияи Хуросон. 17 апрели 2018 санҷида шуд. Баргирифта аз сарчашмаи аввал 25 апрели 2018.
2. ↑  Ёдгориҳои таърихию фарҳангии ноҳияи Хуросон. 17 апрели 2018 санҷида шуд. Баргирифта аз сарчашмаи аввал 25 апрели 2018.
**Азизи Азиз** (*Азизов Азиз Ибодуллоевич*; тав. 12 феврали 1961, ноҳияи Ғончӣ) — нависандаи тоҷик. Узви Иттифоқи нависандагони Тоҷикистон (1994).

Зиндагинома
-----------

Азизи Азиз 12 феврали соли 1960 дар деҳаи Каҷровути ноҳияи Ғончӣ таваллуд ёфтааст. Мактаби ҳаштсоларо дар зодгоҳаш ва миёнаро дар интернати шаҳри Чкалов хатм карда, соли 1977 муҳассили факултаи педагогика ва методикаи таълими ибтидоии Институти давлатии педагогии Хуҷанд шудааст. Баъди хатми донишгоҳ (1982) муддате корманди радиои маҳаллӣ ва рӯзномаи сертиражи «Абрешимбофи пешқадам» будааст. Баъдан ба зодгоҳаш рафта, то соли 1987 омӯзгорӣ кардааст. Соли 1987 дар шаҳри Душанбе ба кор пардохта, аввал муҳаррири калон, баъдан котиби масъули маҷаллаи «Чашма» будааст. Ҳамчунин, муддате дар рӯзномаҳои «Тоҷикистон»-у «Ҷавонони Тоҷикистон» ва маҷаллаҳои «Фирӯза»-ву «Истиқбол» фаъолият доштааст.

Конкурс «Библиотека историй Таджикистан-Россия» в Российской государственной детской библиотеке. Слева направо (Азизи Азиз, Раджабзода Салима, Маҷид Салим, Максим Амелин)

Эҷодиёт
-------

Азизи Азиз асосан барои бачаҳо менависад. Гулчини офаридаҳояш дар китобҳои «Афсона ва ҳикояҳо» (1989), «Хандонак» (1998), «Қиссаи пирамарди тоҷик ва сарлашкари муғул» (1998), «Қарзи сарлашкар» (2001), «Донишманд ва девдарахт» (2010), ҳикояҳо (2011), «Баҳор омад» (2012), «Фил аз чӣ метарсад?», «Афсонаи об», «Шаш ва нуҳ», «Саргузашти заргӯшак», «Афсонаи тарс», «Ҷануб кадом тараф аст?» (2013) ба чоп расидаанд. Чанд афсонаи ӯ ба забонҳои ӯзбекӣ, русӣ, чехӣ ва қирғизӣ тарҷума ва чоп шудаанд.

Ҷоизаҳо
-------

* Ҷоизаи ҷавонони Тоҷикистон (1994);
* Аълочии фарҳанги Ҷумҳурии Тоҷикистон.

Эзоҳ
----

1. ↑  Адибони Тоҷикистон (маълумотномаи мухтасари шарҳиҳолӣ)./Таҳия ва танзими Асрори Сомонӣ ва Маҷид Салим. — Душанбе, «Адиб», 2014, — с. 27 ISBN 978-99947-2-379-9
**Artel Electronics** (**Artel** ё **Artel Electronics Group**) — як ширкати истеҳсолкунандаи асбобҳои маишӣ ва электроникаи узбекист, ки аз 13 ширкат дар назди ширкати асосии Artel Electronics LLC, воқеъ дар Тошканд, Ӯзбекистон иборат аст

Ҷуғрофияи корхонаҳо
-------------------

Ширкат дар шаш вилояти Ӯзбекистон майдонҳои истеҳсолӣ дорад:

* Тошкент
* вилояти Тошкент
* Ҷиззах
* Вилояти Сурхондарё
* Вилояти Хоразм
* Қароқалпоқистон

Шарикӣ ва ҳамкорӣ
-----------------

**Samsung:** Ширкат ҳамкории худро бо Samsung Electronics Co Ltd дар соли 2011 оғоз кард ва аз он вақт инҷониб доираи маҳсулоти худро дар баробари бренди Samsung пайваста рушд ва тавсеа медиҳад.

**Shivaki:** Аз соли 2014 Artel бо номи тамғаи асбобҳои маишии Ҷопон Shivaki маҳсулот истеҳсол мекунад.

**Viessmann:** Дар соли 2019 Artel бо ширкати олмонии Viessmann ҳамкорро оғоз кард ва айни замон шарики минтақавии ширкат дар истеҳсоли дегҳои газ мебошад.

Тамғаҳои молӣ ва тамғаҳо
------------------------

* Artel
* Shivaki
* Avalon
* Royal

Эзоҳ
----

1. ↑  Главная. *artelelectronics.com*(пайванди дастнорас — *таърих*). 14 Декабри 2022 санҷида шуд. Баргирифта аз сарчашмаи аввал 15 Декабри 2022.

Пайвандҳо
---------

* Вебсайти расмӣ Бойгонӣ шудааст 16 Декабри 2023  сол.
* Саҳифаи Facebook
* Саҳифаи Telegram
* Саҳифаи Instagram
* Саҳифаи Youtube
**Валии Қаландар** (? — 1474, Шероз) — шоири форс-тоҷик, аз шоирони доираи адабии Ҳирот.

Зинддагинома
------------

Дар ш. Ҳирот зиндагӣ ва эҷод кардааст. Дар дарбори Султон Муҳам­мади Бойсунғур (қатлаш 1451) ва Абулқосими Бобур (ҳукмронӣ 1449-57) хидмат мекардааст. Соли 1458 Пир­бурдоғ Мирзои писари Ҷаҳоншоҳи Қароқуюнлу Абул­қосими Бобурро шикаст дода, Валии Қаландарро бо худ ба Шероз бурдааст.
Ба қавли Давлатшоҳи Самарқандӣ, Валии Қаландар «ғазалро некӯ» мегуфтааст. Девонаш дастрас нашудааст. Ғазали зерин аз навиштаҳои ӯст:

> Соқӣ, биё, ки ғам шуду осори ғам намонд,   
> 
> Ҷоме ба даст гир, ки даврони Ҷам намонд!   
> 
> Дар арсаи ҷаҳон ғами суду зиён махӯр,   
> 
> Чун дар бизоати фалакӣ бешу кам намонд.   
> 
> Аз турктози ғамзаи шӯхи ситамгарат   
> 
> Ҷон монда буд дар тану он низ ҳам намонд.   
> 
> То кай дамам диҳӣ, ки зи сӯзи даруни ман   
> 
> Масдуд шуд раҳи нафасу ҳоли дам намонд?   
> 
> Реши дилам, Валӣ, зи ғамат ёфт илтиём,   
> 
> Чун захм дид роҳати марҳам, алам намонд.
> 
>

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Валии Даштибаёзӣ / А. Афсаҳзод, А. Раҳмонфар // Боз — Вичкут. — Д. : СИЭМТ, 2014. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 3). — ISBN 978-99947-33-46-0.

* Давлатшоҳи Самарқандӣ. Тазкирату-ш-шуаро. Д. 1999;
* Афсаҳзод А. Валии Қаландар // Энциклопедияи адабиёт ва санъати тоҷик. Ҷ. 1. Д. 1988.