recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Аҷириқ**, **ажириқ**, **«алафи бермудӣ»** (лот. Cýnodon dáctylon, синонимҳо — *Panicum dactylon*, *Capriola dactylon*) — гиёҳест бисёрсолаи худрӯй.

Тавсифоти гиёҳшиносӣ
--------------------

Аҷириқ
Решапояи аҷириқ сахт ва бандбанд буда, дар ҳар банди он решаҳои иловагӣ ва муғҷаҳо месабзанд. Решапояи нав сафеди сермағз ва кӯҳнааш зард (дарозиаш то 1 м) мешавад. Ҳар сол миқдори решапоя 25 маротиба афзун мегардад, қисми куҳнааш мемирад (минбаъд мепӯсад); қисми зиёди решапоя дар қабати то 10 см ҷойгир мешавад. Баҳорон дар замини бекорхобида 10-18%-и муғҷаҳо месабзанд, боқимонда (то 90 %) дар давраи нашв (давоми сол) нумӯ меёбанд. Дар сурати мусоидии шароит суръати рушди решапоя мумкин аст 18-40 маротиба (махсусан моҳҳои июн-августи) афзояд. Пояи аҷириқ банд-банд, сершох (10-80 см қад мекашад) — сербарг аст; баргаш нештаршакл, сахт. Хӯшагулаш панҷамонанд (ҳар кадом 3-8 шохчаи саракмонанд дорад); хӯшачаҳояш бедумчаи 1-2-гула (аз моҳи июн то тирамоҳ гул мекунад). Донааш майда (дарозиаш тақрибан 1,5 мм) — байзашакли сеқирра, сиёҳтоб, ҳар бехаш 1-2 ҳазор тухм мебандад. Тухми аҷириқ дар ҳарорати 25-30°С (дар умқи то 2 см) хуб месабзад. Аҷириқ дар шароити табиӣ асосан аз решапояаш зиёд мешавад. Аҷириқ монанди ғумой ба киштзор зарари калон мерасонад; дар тамоми ноҳияҳои пахтакор мерӯяд, заминро камқувват ва киштукорро душвор мегардонад.

Таҷрибаи кишоварзии Тоҷикистон нишон дод, ки шудгори тирамоҳӣ (35-40 см) дар давоми 2-3 сол аҷириқро нест мекунад; решапоя дар вақти бо плуг (П-5-35 М) чаппагардон кардани қабати хок ба зер афтода, дар давоми тобистону зимистон аз беҳавоӣ мепӯсад.

Хосияти шифоӣ
-------------

Аҷириқ гиёҳи доруист. Табибони мардумӣ ҷӯшоби решапояашро барои табобати дарди санги гурда, талхадон ва масона, инчунин чун доруи пешоброн ва исҳоловар истифода мебаранд.

Корбурд дар хоҷагӣ
------------------

Аҷириқ чун рустании хӯроки чорво («алафи бермудӣ») низ маъмул аст. Онро чорво (махсусан моли майда) ва паранда нағз мехӯрад. Аҷириқ алалхусус дар чарогоҳ алафи пурқимат аст. Аз 1 га аҷириқзор зиёда аз 2,25 т хошоки хушсифат мегиранд. Хошоки аҷириқ монанди арзанак серғизост. Решапояи аҷириқро ба асп медиҳанд. Аҷириқ гиёҳи ба беобӣ тобовар буда, дар ҳама ҷо (ҳатто дар шӯрзамин) мерӯяд. Бо решаҳои тӯрмонандаш регзору нишебҳоро мустаҳкам мекунад ва аз обшӯй шудан эмин медорад. Онро барои сабзапӯш кардани майдонҳои мухталиф низ истифода мебаранд.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Сидоренко С. Т. Энсиклопедияи советии тоҷик. Ҷ. 1. Д. 1978;
* Гладкий М. Ф. Свинорой, его распространение, биология и меры борьбы. Л. 1938;
* Котт С. А. Сорные растении и борьба с ними. М. 1969;
* Энциклопедия хлопководства. Т. 2. Ташкент, 1985.

Сарчашма
--------

* Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — 664 с. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.
**Чавгони пиёда**, чавгонбозӣ, гӯйбозӣ

Чавгони пиёда, аз қадимтарин навъҳои варзиши тоҷикон мебошад. Барои бозӣ ба ҳар як бозигар чавгон ва барои ҳама як адад гӯй – тӯби махсус лозим аст. Тибқи қоидаи он дастаҳо ба ду гурӯҳи шашнафарӣ тақсим шуда, дарвозаи худро доранд ва кӯшиш мекунанд, ки гӯйро бо чавгон зада, вориди дарвозаи ҳариф намоянд. Ҳоло дастаҳои касбии чавгонбозони пиёда низ фаъолият мекунанд. Дар Бадахшон, Кӯлоб, Хуҷанд, Душанбе нимфаъол аст.

Адабиёт
-------

1. Турсунов Н. Чавгонбозӣ, Д. 1982;

2. Турсунов Н. Бозиҳои миллии тоҷикӣ. Д. 1983.

3. Суяркулов Т. Прошлое и настоящее таджикского спорта. Д. 1968.

Нигаред низ
-----------

* Бозиҳои миллӣ ва мардумии тоҷикон
* Гул чи ранг? (бозӣ)

Эзоҳ
----

1. ↑  Феҳристи миллии фаҳанги ғайримоддӣ /Natioal list of intangible cultural hertage/ Пажӯшиҳгоҳи илмӣ-тадқиқотии фарҳанг ва иттилооти Вазорати фарҳанги ҶТ – Душанбе: «Аржанг» 2016, – С. 178

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Ин мақолаи нопурра аз таърих мебошад.Шумо метавонед бо пурра кардани ин ба Википедия кумак кунед.* |
**«Аҳсану-т-тақосим фи маърифати-л-ақолим»** (ар. أحسن التقاسيم في معرفة الأقاليم‎) — асари машҳури ҷуғрофидон ва олиму сайёҳи асрҳои миёна Шамсуддин Абуабдуллоҳ Муҳаммад ибни Аҳмади Муқаддасӣ (Мақдисӣ) (947–980). Солҳои 985–990 ба забони арабӣ таълиф шудааст. Муаллиф дар «Аҳсану-т-тақосим» тасвири ҷуғрофиёии тамоми қаламрави мамолики исломиро бар мабнои маъхазҳову манбаъҳо, инчунин мушоҳидаҳои шахсии хеш зимни сафарҳояш ироа намудааст. Дар «Аҳсану-т-тақосим» вазъи кишварҳо, мардумон, саҳроҳо, баҳрҳо, рӯдҳо, кӯҳҳо, роҳҳо, майдонҳо, хусусиятҳои мушаххаси ҳар як мавзеъ оварда шудаанд.

«Аҳсану-у-тақосим» аз муқаддимаи муфассал ва ду ҷузъ иборат мебошад. Дар муқаддима роҷеъ ба маъхазҳои мавриди истифодаи муаллиф ва дар бораи ҷуғрофидонони собиқ аз қабили Абӯабдуллоҳ Ҷайҳонӣ, Абузайди Балхӣ, Ибни Фақеҳи Ҳамадонӣ ва Ибни Хурдодбеҳ маълумот дода шу­да, зимнан услуби таҳқиқи муаллиф ва шарҳу тавзеҳи мафҳуму истилоҳоти умумии ҷуғрофӣ зикр ёфтаанд. Муқаддасӣ олами исломро ба 14 иқлим тақсим карда, он­ҳоро ба ду даста ҷудо намудааст: иқлимҳои Араб (Нимҷазираи Арабистон, Ироқ, Ақур, Шом, Миср ва Мағриб) ва Аҷам (Машриқ, Файлаш, Рухоб, Ҷибол, Хузистон, Форс, Кирмон ва Синд).

Мурод аз иқлими «Шарқ» дар «Аҳсану-т-тақосим» қаламрави давлати Сомониён, яъне Мовароуннаҳру Хуросон буда, ҳудуди Тоҷикистон низ ба ҳамин иқлим дохил мешавад. Дар он як қатор маълумоти муҳим доир ба Шумон (Ҳисор) — Қубодиён, Вашгирд (Файзобод) — Хуҷанд ва ғайра мавҷуданд. Ин китобро бори аввал соли 1877 шарқшиноси ҳолландӣ Де Гуй дар Лейден зимни ҷилди сеюми силсилаи «Китобхонаи ҷуғрофишиносони Араб» бо тарҷимаи лотинии он чоп кард ва он минбаъд аз рӯйи ин чоп дар Шарқу Ғарб борҳо ба табъ расидааст. Тарҷимаи форсии онро донишманди эронӣ Алӣ Нақии Мунзавӣ соли 1361 ҳ. шаҳр дар Теҳрон ба табъ расонд.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Крачковский И. Ю. Избранные сочинения. Т. 4. М.–Л. 1957.
* شمس الدین محمد بن مقدسی. احسن التقاسیم فی معرفت الاقالیم. بیروت، ۱۹۸۷

Сарчашма
--------

* Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — 664 с. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.
|  |
| --- |
| Унсури холии Викидода |

**«Аҷоибу-д-дунё»** (ар. عجائب الدنیا‎; номи дигар «**Аҷо­ибу-л-ашё**») — асари муаллифи номаълуми садаи XIII оид ба аҷоиботу ғароиби кишварҳои олам, ки ба забони форсӣ таълиф шудааст.

Мундариҷа
---------

Аз ду қисм иборат аст. Қисми аввал (асосӣ) ҳикоятҳои гуногунро оид ба аҷоиботи дунё, ки дар замони гузашта рӯй додаанд, дар бар мегирад. Дар қисми дуюм тавсифи ҷуғрофии кишварҳои гуногуни дунё (номашон ба тартиби алифбоӣ оварда шудааст) омадааст. Ин ду қисми асарро як фасли хурде, ки чун хотимаи қисми аввал ва дебочаи қисми сонӣ хидмат мекунад, васл менамояд. Аз рӯйи муҳтаво маълумоти дар «Аҷоиб-уд-дунё» омадаро ба ду фасл – адабӣ-бадеӣ ва таърихӣ-ҷуғрофӣ тақсим кардан мумкин аст. Ба фасли аввал достону ҳамосаҳои мардумони эронинажод, ривояту афсонаҳои эҷодиёти шифоҳии халқ ва ғайра дохил мешаванд. Достону ривоятҳои ҳамосии дар «Аҷоиб-уд-дунё» омадаро дар «Шоҳнома»-и Фирдавсӣ, «Гар­шоспнома»-и Асадии Тусӣ, «Шарафнома»-и Ҳофизи Таниш ва ғайра дидан мумкин аст. Тавсифҳои ҷуғрофиёию таърихӣ ва этнографии кишварҳо, вилоятҳо, шаҳрҳо ва халқу қавмҳои Шарқ (Чин, Ҳиндустон, Хуросон, Мовароуннаҳр, Озарбойҷон, Гурҷистон ва ғайра) ба фасли таърихӣ-ҷуғрофиёӣ мансубанд.

Аз «Аҷоиб-уд-дунё» олимон, адибон, шоирони форс-тоҷик, араб, турк (Закариёи Қазвинӣ, Ҳофизи Абрӯ, Абулҳасани Ҷурҷонӣ, Дарвеши Балхӣ, Тоҳир ибни Абулқосим, Биноӣ, Аҳмади Чалабӣ ва дигарон) истифода карда, дар асоси он асарҳо таълиф намудаанд. Фасли адабӣ-бадеии «Аҷоиб-уд-дунё», ҳикоятҳову ривоятҳо, достонҳои дар он овардашуда аҳаммияти бадеӣ доранд ва сарчашмаи насри бадеии форс-тоҷик ба шумор мераванд. Як нусхаи дастнависи «Аҷоиб-уд-дунё» дар Шуъбаи санктпетербургии Институти шарқшиносии АИ Федератсияи Россия маҳфуз аст.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — 664 с. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.
**Абӯабдуллоҳ аз-Зубайр ибн ал-Аввом** (ар. الزبير بن العوام‎ 594 (0594) , Макка — 656, Басра) — яке аз муҳиммтарин саҳобаҳои Муҳаммад (с) буд ва аз сӯи ӯ мулаққаб ба ҳавории вай гардид ва ба ривояти ашараи мубашшира, ки дар миёни аҳли суннат шоеъ аст, ҷузви 10 тане аст, ки Муҳаммад (с) ба онҳо биҳиштро ваъда дод. Вай ҳамчунин ҷузви шӯрое аст, ки Умар ибни Хаттоб (р) дар ҳангоме, ки дар бистари марг буд, ташкил дод. Решаи номи Зубайр аз калимаи зибр, тайалбаър билҳиҷора гирифта шуда, ки ба маънои чоҳи санг ё марди қавӣ аст.

Зиндагинома
-----------

Модараш Сафия духтари Абдулмуталлиб аммаи Муҳаммад буд. Яъне Зубайр писараммаи Муҳаммад (с) будааст. Чун Аввом падари Зубайр бародари Хадиҷа бинти Ҳувайлид ҳамсари паёмбар буд. Зубайр ибни Аввом писардоии Фотима духтари Муҳаммад аст. (Аз ҷиҳати ҳамсарии Хадиҷа, Муҳаммад шавҳари аммаи ӯ низ будааст). Модараш ӯро ба кунияи бародараш Зубайр ибни Абдулмуталлиб (Абӯтоҳир) садо мекард.

Зубайр аз нахустин исломоварандагон ва ба қавле чаҳорумин ё панҷумин марде буд, ки мусулмон шуд. Манобеъ бар рӯйи синнаш ҳангоми мусулмон шудан муттафиқулқавл нестанд, вале машҳуртарин синни вайро метавон 16 сол ба ҳисоб овард. Бино ба ривояти Ибни Исҳоқ, халифаи аввал вай ва чаҳор нафари дигаре, ки баъдҳо узви шӯро шудандро тарғиб ба мусулмон шудан намуд. Ривояте вуҷуд дорад, ки ба василаи оли Зубайр нақл шудаанд ва ҳокӣ аз он аст, ки вай дар 8-солагӣ мусулмон шуда ва дар 12-солагӣ барои ҳифзи ҷони Муҳаммад шамшер кашид ва вайро аввалин касе ном мебаранд, ки дар роҳи Худо шамшер кашид.

Эзоҳ
----

1. 1 2 3 4 5 6  арабская Википедия (араб.) — 2003.
2. ↑  al-ZUBAYR b. al-ʿAWWĀM. *Encyclopédie de l’Islam*. 9 марти 2023 санҷида шуд.

Адабиёт
-------

* Али-заде А. А. Зубайр ибн Аввам // Исламский энциклопедический словарь. — М. : Ансар, 2007. — С. 285. — ISBN 978-5-98443-025-8. (CC BY-SA 3.0)
* al-Zubayr b. al-ʿAwwām / I. Hasson // Encyclopaedia of Islam. 2nd ed : [англ.] : in 12 vol. / ed. by P. J. Bearman, Th. Bianquis, C. E. Bosworth, E. van Donzel, W. P. Heinrichs et al. — Leiden : E.J. Brill, 1960—2005. (платн.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️  Гузариш ба унсури Викидода  Фарҳангҳо ва донишномаҳо | 
* Ислама (2 изд.)
* Исламский энциклопедический
* Britannica (онлайн)
* Britannica (онлайн)
* TDV İslam Ansiklopedisi

 |
| Дар феҳристҳои китобшинохтӣ | 
* GND: 1216141339
* J9U: 987007257076205171
* LCCN: nr90003072
* VIAF: 96960699
* WorldCat VIAF: 96960699

 |
**Раиси ҷамоат** — сарвари мақомоти худидораи шаҳрак ва деҳа мебошад, ки ӯро Ҷамоат бо пешниҳоди Раиси шаҳр, ноҳияи дахлдор ба муҳлати 5 сол интихоб менамояд. Раиси ҷамоат ҷамоатро дар мавридҳои зарурӣ, вале соле на кам аз ду бор даъват мекунад; ба кори Раёсати ҷамоат роҳбарӣ мекунад; ба маҷлисҳои ҷамоат раисӣ мекунад; иҷрои қарорҳо ва фаъолияти кории ҷамоатро ба роҳ мемонад; барои иҷрои қонунҳои ҷумҳурӣ ва дигар санадҳои меъёрию ҳуқуқии дахлдор кор мебарад; захираҳои молиявиро ихтиёрдорӣ мекунад; шартномаҳои шаҳрвандӣ мебандад; ба ҳуҷҷату санадҳои бонкӣ, молиявӣ, ҳуқуқӣ имзо мегузорад; манфиати шаҳрвандонро ҳимоя менамояд; иштироки шаҳрвандонро дар ободонӣ ва хуррамгардонии қаламрав ташкил намуда, ба беҳбудии хидматрасонии савдо ва коммуналию маишии аҳолӣ мусоидат менамояд, назорати ҷамъиятиро ба кори онҳо ба роҳ мемонад; ба ташкили назорати вазъи санитарии маҳалҳо, манбаъҳои обрасонӣ, манзилу мактабҳо ва муассисаҳои дигар мусондат мекунад; барои кори алоқа, телефонгузаронӣ, радиогузаронӣ ва ҳифзи иншооту дастгоҳҳои онҳо ёрӣ мерасонад; корҳои ободонӣ ва беҳдошти қабристонҳо ва дигар объектҳои ҳифзшавандаро ташкил менамояд; кори пардохти андозҳоро ба буҷаи маҳал ташкил менамояд ва дигар ваколатҳоеро, ки аз Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон «Дар бораи мақомоти худидораи шаҳрак ва деҳа» ва аз дигар санадҳои меъёрию ҳуқуқӣ бармеоянд, амалӣ менамояд.Раиси ҷамоат дар доираи салоҳияти худ қарор қабул мекунад.

Эзоҳ
----

1. ↑  Фарҳанги истилоҳоти ҳуқуқ / Зери таҳрири Маҳмудов М.А. - Душанбе: ЭР-граф, 2009. - с. 392
**Абулфазли Убайдуллоҳ ибни Аҳмад ибни Алии Миколӣ**  (ар. أبو‌الفضل عبيد‌الله بن أحمد بن إسماعيل بن عبد‌الله بن علي الميكالي‎; ?, Нишопур — 27 июн 1045, Нишопур) — донишманд, адиб ва шоири араб, яке аз намояндагони Оли Микол (хонадони маъруфи тоҷик, ки дар аҳдҳои 9 — 11 мақом ва нуфуз доштанд).

Зиндагинома
-----------

Дар Нишопуру Бухоро ва Макка аз донишмандони бузурги давраш илми ҳадис омӯхт ва чун муҳаддиси тавоно ба камол расид. Маҳфили дарси ҳадис таъсис дод, ки то охири умраш барпо буд. Дар сарчашмаҳои адабиву таърихӣ (осори Саолибӣ, Утбӣ, Бохарзӣ ва дигар) Абулфазли Миколӣ чун суханвари тавоно дар насру назм ситоиш шудааст.

Девони Миколӣ
-------------

Ба девон доштанаш ишора шудааст, вале он то замони мо нарасидааст. Маҷмӯи ашъори аз сарчашмаҳо ҷамъ овардашудаи Абулфазли Миколӣ (дар шаҳри Лейпсиги Германия соли 1908 ба табъ расидааст) дар аксари навъҳои шеър даст доштани ӯро тасдиқ мекунанд. Мавзӯи ашъораш ишқ, тавсифи табиат (гулҳои райҳон, лола, наргис, бунафша, дамидани субҳ, барфи рӯи барги дарахтон, шароб, асп ва ғайра), ихвониёт, марсияҳо, панду ҳикмат ва ирфон (динӣ) мебошад. Бештар аз санъатҳои бадеии ташбеҳу истиора истифода кардааст. Ба қалами Абулфазли Миколӣ инчунин асарҳои мансури «Махзан-ул-балоға» (маҷмӯаи номаҳову руқаот ба баъзе ашхос ва посухи онҳо), «Фазоил-ул-мулук» (асари таърихӣ), «Шарҳу ҳамосат Абутаммом» (шарҳи ашъори Абутаммом), «Шарҳи девони Мутанаббӣ», «Китоб-ул-мунтаҳил» (мунтахабе аз назму насри араб аз давраи ҷоҳилия то садаи X; нусхаҳояш дар Туркия ва Англия мавҷуданд) тааллуқ доранд.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Донишномаи Сомониён, ҷ. 1, Х. 2009.

Сарчашма
--------

* Абулфазли Миколӣ // А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2021, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.
**Абулфавориси Фанорӯзӣ Хоҷа Амид** (соли таваллуд ва вафот номаълум) — нависанда ва мутарҷими форс-тоҷик (асри 10).

Зиндагинома
-----------

Дар Фанорӯз ном деҳе аз деҳоти атрофи Самарқанд ба дунё омадааст. Дар солҳои 950 – 951 Абулфавориси Фанорӯзӣ «Синдбоднома»-ро аз забони паҳлавӣ ба форсии дарӣ (тоҷикӣ) гардонд. Тарҷумаи Абулфавориси Фанорӯзӣ то замони мо нарасидааст. Насрнависи садаи XII Заҳирии Самарқандӣ матни тарҷумаи Абулфавориси Фанорӯзиро таҳрир кард ва асаре бо номи «Синдбоднома» таҳия кард.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — 608 с. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2021, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.
**Абулғозихон** (1603—1663, Урганҷ) — хони Хева, таърихнигор, шоир.

Зиндагинома
-----------

Дар Урганҷ ба дунё омада, дар ҳамон ҷо умр ба сар бурдааст. Соли 1645 аз тарафи узбакони Арал хон интихоб гашта, баъди муборизаҳои бисёри дохилӣ хони Хева гардид. Барои мустаҳкам намудани ҳокимияти худ бо туркманҳову қалмоқҳо ва хонигарии Бухоро муборизаҳои шадиде бурдааст. Соли 1663 тахтро ба писараш Анӯш супурд. Муаллифи китобҳои таърихии «Хонадони туркман» ва «Шаҷараи хонадони туркҳо» мебошад, ки маълумоти муфиде доир ба халқҳои туркман, узбак, қарақалпоқу қазоқ доранд.

Асарҳои таърихии Абулғозихон ба забонҳои русӣ ва аврупоӣ тарҷума шудаанд.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* Абулғозихон // А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2021, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.
**Раиси кумитаи давлатӣ** - сарвари кумитаи дахлдор мебошад, ки ӯ бо Фармони Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон ба вазифа таъйин ва аз он озод карда мешавад. Раиси кумитаи давлатӣ ба фаъолияти кумита баҳри иҷрои вазифаҳо, ки тибқи қонунҳо, фармонҳои Президенти ҶТ, Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон, Низомномаи худ ба зиммаи кумита вогузор шудааст, корро ташкил мекунад ва ба он роҳбарӣ менамояд. Раиси кумитаи давлатӣ аз рӯи масъалаи марбута ба Ҳукумати ҶТ таклифу пешниҳодҳо, лоиҳаи санадҳои меъёрию ҳуқуқиро таҳия карда, мутобиқи дастури Ҳукумати ҶТ ба маҷлисҳои Ҳукумат пешкаш менамояд; ба кори ҳайати мушовара роҳбарӣ менамояд; манфиатҳои давлатиро дар дохили кишвар ва берун аз он доир ба масъалаҳои дахлдор ҳимоя менамояд; кумитаро дар муносибатҳои дохилӣ ва хориҷӣ намояндагӣ мекунад; оид ба амалисозии қарорҳои ҳайати мушовара чораҳо меандешад; кормандони дастгоҳи марказии воҳидҳои сохтории кумита, роҳбарони онҳоро ба вазифа таъйин ва аз вазифа холӣ мекунад.

Эзоҳ
----

1. ↑  Фарҳанги истилоҳоти ҳуқуқ / Зери таҳрири Маҳмудов М.А. - Душанбе: ЭР-граф, 2009. - с. 388
**Абулфайзхон** (1695 – 1747) — хони Бухоро, аз сулолаи Аштархониён, писари Субҳонқулихон.

Зиндагинома
-----------

Дар даври АСРИ низоъҳои байни хешутаборӣ мамлакатро ба таназзули амиқи сиёсиву иқтисодӣ оварда расонд. Дар натиҷаи юриши қӯшунҳои Нодиршоҳ ба Мовароуннаҳр (1747) Абулфайзхон аз тахт сарнагун шуд ва қатл гардид. Дар бораи Абулфайзхон Фитрат номи аслиаш (Абдурауф Абдурраҳим, нависандаи ӯзбек, 1886 – 1937) «Абулфайзхон» ном драма (1924) навиштааст.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — 608 с. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2021, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.
**Абулқосим Касир** (соли таваллуд ва вафот номаълум) — дабир ва вазири султон Масъуди Ғазнавӣ.

Насаб аз аъён ва ашрофи Хуросон дошт. Ҷадди бузургаш ба исми Касир дар хидмати Абулҳасани Симҷурӣ ва раҳбари қабоиле буд. Амирони сомонӣ борҳо саъй карданд, то ӯро мустақиман ба хидматашон дароваранд. Номи Абулқосим Касир такроран дар китоби «Таърихи Байҳақӣ» сабт шудааст. Дар ибтидо ӯ яке аз коргузорони дарбор ва аз наздикони султон Маҳмуди Ғазнавӣ буд, сипас соҳибдевони Хуросон таъйин гардид. Баъдҳо вазири султон Масъуд шуд. Абулқосим Касир саъй кард то истиқрор ва устувории давлати Ғазнавиёнро ҳифз намояд, аммо тавтеаҳо ва худхоҳиҳои шоҳзодагон, дарбориён ва уммоли девони давлатӣ ва амирони маҳаллӣ мисли ҳамеша нагзоштанд, то коре ба анҷом бирасад.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — 608 с. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2021, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.
**Зоғобу** — бозиест бачагона, ки дар бисёре аз маҳалҳои Тоҷикистон роиҷ аст.

Се-чор нафар бозигар гирд истода, ҳар ду дастро мушт карда, ба байн дароз мекунанд. Сипас сардор таронаи «Зоғобу»-ро мехонад ва дигарон муштҳоро болои ҳам мисли тири ҷувоз дар мобайн тоб додан мегиранд. Вақте ки сардор мисраи охирро хонда, «торгина бикуч» гуфт, шахсе, ки дасташ аз ҳама боло аст, зуд дасташро қафо мекашад. Агар гӯянда «таҳгина бикуч» гӯяд, бозигари дасташ дар поён буда, зуд дасташро мекашад. Охирин дасте, ки дар байн танҳо монд, шахси мағлуб ҳисоб мешавад. Дар Муъминобод нимфаъол аст.

Нигаред низ
-----------

* Бозиҳои миллӣ ва мардумии тоҷикон
* Зув-зувакон

Сарчашма
--------

1. ↑  Феҳристи миллии фаҳанги ғайримоддӣ /Natioal list of intangible cultural hertage/ Пажӯшиҳгоҳи илмӣ-тадқиқотии фарҳанг ва иттилооти Вазорати фарҳанги ҶТ — Душанбе: «Аржанг» 2016, — С. 181

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Ин мақолаи нопурра аз таърих мебошад.Шумо метавонед бо пурра кардани ин ба Википедия кумак кунед.* |
**Иқтидор** (ар. اقتدار‎ – қудрат, тавоноӣ) — нерӯ ва тавоноии фарде ё мақомоте, ки барои ба амал баровардани ягон навъи фаъолият кифоят мекунад.

Аз фард ё мақомоти дорои иқтидор итоат карда мешавад. Дар сиёсатшиносӣ иқтидор қудрати сиёсӣ, падидаи қонунӣ ва эътирофгардида аст, ки мебояд дар шароити мухталиф мавриди итоат ва фармонбардорӣ қарор гирад. Дар сатҳи давлат қудрату ҳокимият мақоми қонунӣ, расмӣ ва сунатӣ (дар омехтагӣ бо мазҳабҳо ва ғ. ) дошта, ба иқтидор табдил мешаванд. Бино бар ин, иқтидор маҳдудтар аз қудрату ҳокимият аст ва наметавонад ҳудуду шароити имкони худ, яъне қонун, суннат, мазҳаб, урфу одат ва ғ.-ро пурра зоҳир намояд. Имрӯз дар давлати мардумсолорӣ қудрате, ки ҳокимияти мардумиро муаррифӣ менамояд, иқтидор ба шумор меравад ва мардумсолорӣ равиши табдили қудрат ба иқтидор аст. Ба таври куллӣ, мафҳуми «қарордоди иҷтимоӣ» танҳо маҷрои тавлиди иқтидор аст. Сиёсатмадорон бо аз даст додани қудрат иқтидор-ро низ аз даст медиҳанд.

Тибқи фалсафаи сиёсӣ-классикии Ғарб дар намунаи таълимоти Т. Гоббс, Ҷ. Локк ва Ж. Руссо, иқтидор асоси ҳокимияти давлатӣ аст. Он танҳо ба воситаи ризоият падид омада, дар шароити муосир дар сурате идома меёбад, ки барои ҳифзи ҷон, мол, озодӣ, сулҳ ва амнияти мардумӣ ба кор равад. иқтидор ба ин маъно ду чеҳра дорад: яке он ки дар ҳавзаи ҳукм ва ҳокимият зоҳир мешавад ва дигар он ки дар низоми итоат ва фармонбардории воқеӣ аз қудрат ҷонибдорӣ мекунад. Бидуни иқтидор наметавон ба аҳком ва тасмимҳои зарурӣ аз назари қонунӣ расид. Қудратҳои сиёсӣ ва иҷтимоии мухталиф дар таркиби иқтидор маншаи зиддияту муқовимат ва бесуботӣ дар ҳаёти сиёсӣ шуда метавонад. Дар замони муосир, ки масъалаҳои иҷтимоии қонунияти қудрат дучори буҳрон шудаанд, роҳи тавлиди иқтидор танҳо такя ба ҳокимияти мардум мебошад.

Адабиёт
-------

* Зокиров Г. Донишномаи сиёсӣ. Ҷилди 1. Д. 2015.

Сарчашма
--------

* Иқтидор / Г. Зокиров // Ғ — Дироя. — Д. : СИЭМТ, 2016. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 5). — ISBN 978-99947-33-67-5.
**Иктисоди Туркманистон** дар миёни давлатҳои ҷаҳон аз руи хачми ММД ҷойи 94-ро ишғол менамояд, ки он баробар ба 45 млрд доллар мебошад. Асоси иқтисодиёти Туркманистонро соҳаҳои гуногуни саноат аз ҷумла Комплекси сузишворӣ — энергетики, саноати бофандаги, кимиёвӣ, металлурги ва киштисозӣ ташкил медиҳанд.

1.Комплекси сузишворӣ — энергетики
----------------------------------

Комплекси сузишворӣ — энергетики аз соҳаи истихроҷи газу нафт ва энергетика иборат аст.
Мувофиқи маълумотҳо аз 1.10.2011 ҳаҷми умумии захираҳои геологии сузишвори ба 71,2 млрд т. ва захираи газ ба 25,213 трлн м3 баробар аст. Дар соли 2012 истихроҷи газ зиёда аз 75 млрд м3 -ро ташкил кард, ки аз он 60 млрд м3 ба содирот равона шуда буд. Дар ояндаи наздик Туркманистон метавонад истихроҷи газро дар як сол ба180 млрд м3 расонад ва 80 % -и онро ба содирот равона созад, чун ки дар дохили ҷумҳури ниёз ба газ кам аст. То соли 2008 харидори асосии гази Туркманистон Русия буд, вале соли 2016 Газпром харидори намудани гази Туркманистонро қатъ намуд. Газ асосан ба Осиёи марказӣ, Гурҷистон ,Украина ва Эрон содирот карда мешавад.

1.1.Сохаи коркарди нафт
-----------------------

Истихроҷи нафт назар ба соли 1990 40 % зиёд гардида, имрўз бошад 10 млн т. нафт истихроҷ карда мешавад ва аз ин миқдор 6,5 млн т. ба содирот нигаронида шудааст. Корхонаи истихроҷи нафт «Туркменнефт» мебошад. Мувофиқи маълумоти ширкати Лукойл захираҳои нафтии Туркманистон ба 400 млн тонн баробар аст. Содироти нафт тавасути нақлиёти баҳри, роҳи оҳан анҷом дода мешавад. Содироти газ бошад тавасути қубурҳои газӣ дар шимол ва ғарб ба роҳ монда шудааст.

1.2.Электроэнергетика
---------------------

Дар ҳудуди Туркманистон 10 НБО бо иқтидори 3984 МВт фаъолият мекунанд. Азбаскит тавозуни сузишвори қариб пурра аз гази табии иборат аст, қувваи барқ содирот карда мешавад. Ќувваи барқ ба Эрон, Афғонистон, Туркия ва Тоҷикистон содирот мешавад.

2.Кишоварзӣ
-----------

Дар соҳаи хоҷагии қишлоқ пахтакорӣ, парвариши ғалладона махсусан гандум нақши муҳимро мебозанд. Дар соҳилҳои Амударё шоликорӣ ба роҳ монда шудааст. Шоликорӣ даромади асосии деҳконон мебошад. Майдони обёри шуда айни замон 1.5 млн гектар ва масоҳати умумии заминҳои кишоварзӣ 39 млн гектар аст.
Пахтакори яке аз соҳаҳои асосии кишоварзии мамлакат ба ҳисоб меравад. Майдони умумии кишти пахта дар соли 2012—550ҳ гектаро ташкил медод. Дар соли 2012 — 1млн 235ҳ. тон пахта ҷамъовари карда шуд. Инчунин парвариши меваю сабзавоти гуногун дар Туркманистон хеле хуб ба роҳ монда шудааст.

3.Металургия ва киштисози
-------------------------

Металургия ва киштисозӣ
 Соли 2009 дар мамлакат аввалин заводи металлурги ба фаъолияти шурӯъ намуд, ки дар он истеҳсоли маҳсулоти сохмони аз ҷумла арматур ба роҳ монда шудааст.
Дар моҳи майи соли 2012 байни Хадамоти давлатии нақлиёти баҳрии Турманистон ва ширкати Олмонӣ Inros Lackner AG созишнома барои сохтмони заводи киштисозӣ баста шуд.

Эзоҳ
----

1. ↑  база данных Всемирного банка — World Bank.
2. ↑  база данных Всемирного банка — World Bank.
3. ↑  база данных Всемирного банка — World Bank.
4. ↑  база данных Всемирного банка — World Bank.
5. ↑
6. ↑  база данных Всемирного банка — World Bank.
7. ↑
**Иқбол Завқибеков** (зод. 12 март 1960, Сталинобод) — мусиқидон, оҳангсоз, навозанда ва мустанадсози тоҷик.

Зиндагинома
-----------

Иқбол Завқибеков 12 марти 1960 дар шаҳри Душанбе ба дунё омадааст. Иқбол Завқибеков мусиқии шарқӣ ва суннати шифоҳиро дар Институти ҳунарҳои зебои Турсунзода омӯхт. Ӯ ки чанднавоз аст, бисёре аз созҳои суннатии Осиёи Марказӣ монанди рӯбоб ё сеторро менавозад. Дар даҳаи 1980, ӯ бахше аз уркестрҳои суннатӣ аз ҷумла гурӯҳи давлатии филормуник буд. Ӯ ҳамчунин узви аз гурӯҳи «Шамс» аст, ки раҳбар ва навозандаи гитор он аст.

Ӯ ҳамчунин аз соли 1979 барои синамо кор кардааст. Ӯ чандин мусиқии филмро сохта ва яке аз навозандагони аслӣ барои тафсири мусиқии матни филми «Падари моҳтобӣ» аст. Ӯ ҳамчунин мустанадҳое дар заминаи мусиқӣ сохтааст. Ӯ аз соли 2004 узви Иттиҳодияи филмсозони Тоҷикистон аст.

Эзоҳ
----

1. ↑  Ikbol Zavkibekov. *Festival des 3 Continents*. 12 Декабри 2022 санҷида шуд.
2. ↑  10 CHANSONS ET MUSIQUES DE FILM CULTES(фр.). *Abus de Ciné*. 12 Декабри 2022 санҷида шуд.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️  Гузариш ба унсури Викидода  Тасвир, видео ва садо | 
* Apple Music
* Deezer
* Spotify

 |
| Вебгоҳҳои мавзӯъӣ | 
* AllMusic
* Discogs
* Бонки Иттилоотии Интернетии Филмҳо

 |
**Иқлими гармсерӣ** — иқлиме аст, ки дар манотиқи гармсерӣ вуҷуд дорад. Дар табақабандии иқлимии Куппон иқлими гармсерӣ ҷузъи иқлимҳои ғайрихушк аст ва дар ин иқлим дувоздаҳ моҳи сол дорои дамо миёнаи дастикам 18°С аст. Бар хилофи арзҳои ҷуғрофиёии миёнӣ, ки дар тӯли сол дар онҳо ихтилофи тӯли рӯз ва ихтилофи дамои бисёре вуҷуд дорад, дамои манотиқи гармсерӣ дар тӯли сол нисбатан яксон аст ва ихтилофи фаслҳо фақат дар мизон бориш аст.

 Марзҳои иклими гармсерӣ мувофики нишондоди Алисов
 Флоридаи Ҷанубӣ дар иқлими гармсерӣ ҷойгир аст

Эзоҳ
----



|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️  Гузариш ба унсури Викидода  Фарҳангҳо ва донишномаҳо | 
* Большая норвежская
* Большая российская (научно-образовательный портал)
* Britannica (онлайн)
* Universalis

 |
| Дар феҳристҳои китобшинохтӣ | 
* NDL: 00568115

 |
**Файзӣ Бобиев** (тав. 1905, деҳаи Сарибулоқи ноҳияи Кӯлоб — 1978, ноҳияи Ҳисор) — пахтакор, Қаҳрамони Меҳнати Сотсиалистӣ (1948). Иштирокдори ҶБВ (1941—1945).

Зиндагинома
-----------

Дар муборизаҳои зидди босмачиён (1926—1929) ва ҳаракати колхозӣ (1930—1932) фаъолона ширкат доштааст. Солҳои 1933—1941 колхозчӣ, 1946—1971 сардори бригадаи пахтакорию боғдории колхози «Съезди XXII партия»-и ноҳия Ҳисор буд. Аз соли 1971 нафақагири шахсӣ. Бригадааш ба рӯёндани ҳосили фаровони пахта комёб шудааст.

Ордену медалҳо
--------------

Бо ордени Ленин, медалҳо ва Ифтихорномаҳои Раёсати Шӯрои Олии ҶШС Тоҷикистон сарфароз гардидааст.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* Бобиев Файзӣ // А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2021, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.

* Бабиев Файзи, Герои страны
**Китобдорӣ ва иттилоотшиносӣ** — яке аз факултаҳои Муассисаи давлатии таълимии "Донишкадаи давлатии фарҳанг ва санъати Тоҷикистон ба номи Мирзо Турсунзода" мебошад.

Таърихи факулта
---------------

Факултаи китобдорӣ ва иттилоотшиносӣ моҳи сентябри соли 1973 таъсис ёфта, алҳол дар сохтори ДДФСТ ба номи М. Турсунзода мақоми хоса дорад. Ҳоло декани факултаи китобдорӣ ва иттилоотшиносӣ Бозорбой Холов
мебошад. Аксарияти омӯзгорони факулта дорои унвонҳои илмӣ буда, хатмкардаи Донишгоҳҳои фарҳангии шаҳрҳои Москва ва Санкт-Петербург ба ҳисоб мераванд. Факулта дар ҳайати худ 1 (як) кафедраи тахассусӣ дорад:

1. Китобхонашиносӣ, библиографишиносӣ ва бойгоншиносӣ

Дар шуъбаҳои рӯзона ва ғоибонаи факулта зиёда аз 450 нафар донишҷӯён ба таҳсил фаро гирифта шудаанд. Алҳол тайёр намудани мутахассисон аз рӯи ду ихтисос ба роҳ монда шудааст:

1-23 01 11-03- китобхонашиносӣ ва китобшиносӣ
1-23 01 13 01 – бойгоншиносӣ
Истиқлолияти давлатӣ ҳамчун марҳилаи сифатан нави ҷомеа барои васеъ гардонидани доираи фаъолияти факулта мусоидат намуд. Бо шарофати ин рӯйдоди муҳими сиёсӣ имконияти моддӣ ва ақлонию зеҳнии факулта бозҳам фарохтар гардида, дастовардҳои он дар самти омодасозии мутахассисон бештар гардиданд. Бо ширкати омӯзгорони факулта як силсила санадҳои меъёрию ҳуқуқии соҳавӣ, таҳқиқи мавзӯъҳои илмӣ-таҳқиқотӣ, барномаҳои давлатии соҳаи китобдорӣ, аз ҷумла: Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон «Дар бораи фаъолияти китобдорӣ», «Барномаи рушди фаъолияти китобдорӣ дар Ҷумҳурии Тоҷикистон барои солҳои 2006-2015», «Барномаи давлатии компютеркунонии китобхонаҳои давлатию-оммавӣ дар Тоҷикистон барои солҳои 2011-2013» таҳия гардидааст.
Таълим дар лабораторияҳои махсус, ки бо техникаи замонавии компютерӣ ва дигар таҷҳизотҳои ҳозиразамон муҷаҳҳаз гардонида шудаанд, гузаронида мешаванд. Устодон дар корҳои худ аз технологияи муосири интернетӣ истифода мебаранд.
Дар факулта тайёр намудани мутахассисон аз рӯи низоми бакалавриат, магистратура ва аспирантура ба роҳ монда шудааст.
.

Сарчашма
--------

Сомонаи донишкада Бойгонӣ шудааст 25 сентябри 2019  сол.

Эзоҳ
----

1. ↑  Сомонаи ДДФСТ.  www.ddst.tj (2019-02-3). 3 феврали 2019 санҷида шуд.(пайванди дастнорас)

|  |  |
| --- | --- |
| Мактаб | *Ин мақолаи нопурра дар бораи мактаб мебошад.Шумо метавонед бо пурра кардани ин ба Википедия кумак кунед.* |
**Абдибе́ки Шерози́и Ҳамадонӣ** (1557, Ҳамадон — ?) — шоири форс-тоҷик.

Зиндагинома
-----------

Дар зодгоҳаш — Ҳамадони Эрон таҳсил карда, ба камол расидааст. Аз хонадони шахсони фозилу донишманд, хоҳарзодаи шоир Ҳалокӣ ва бародари калонии шоир Рашкӣ буд. Ҳафт маротиба ба Ҳиндустон (охирин бор соли 1616) сафар карда, бо шоирону адбони ин кишвар вохӯрдааст ва дар маҳфилҳои адабӣ иштирок доштааст. Адибон Абулфазл ибни Муборак, Мирзо Абдурраҳимхони Хони Хонон ба Абдибеки ҳусни таваҷҷуҳ доштанд, ба ӯ ёрии моддӣ ва маънавӣ мерасониданд.

Эҷодиёт
-------

Абдибеки шоири соҳибдевон аст. Девонаш аз 3000 байт иборат буда, дар он навъҳои гуногуни шеър, махсусан ғазал, рубоӣ ва ғайра фароҳам омадаанд.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* Абдибеки Шерозии Ҳамадонӣ // А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2021, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.
Радисти Абвер ҳангоми кор.
**А́бвер** (олмонӣ: *Abwehr* — мудофиа, инъикос, аз *Auslandsnachrichten- und Abwehramt*) — идораи разведка ва контрразведкаи Германия.

Соли 1919 таъсис гардида, соли 1938 ба Раёсати разведка ва контрразведкаи фармондеҳии олии Қувваҳои мусаллаҳи Германия табдил ёфт. Ба гирдоварии иттилооти махфии ҳарбӣ дар давлатҳои хориҷӣ, тахрибкориҳо дар ақибгоҳи душман ва амсоли инҳо машғул буд, ҳамчунин контрразведкаи дохилию хориҷии мамлакатро танзиму идора мекард. Абвер солҳои 1935 – 44 дар бисёр мамлакатҳо шабакаҳои худро дошт. Аз тирамоҳи 1940 Абвер тамоми нерӯи худро тибқи нақшаи «Барбаросса» алайҳи Иттифоқи Советӣ равона карда буд. Феврали 1944 Абвер барҳам хӯрд ва вазифаи он ба уҳдаи Сарраёсати амнияти империявӣ вогузор гардид.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — 608 с. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2021, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.
**Мирабдуллоҳ Абди́и Исфаҳонӣ** (соли таваллуд ва вафот номаълум) — шоири эронӣ (асри 16).

Зиндагинома
-----------

Писари шоир Муҳаммадалии Табъии Исфаҳонӣ. Дар зодгоҳаш – Исфаҳон таҳсил намуда, илмҳои замонашро аз худ кард. Дар синни камолот ба хидмати дарбори Сафавиён дохил шуд. Шоири ғазалсаро буд. Инчунин ба қалами ӯ маснавии «Одам ва Парӣ» мансуб аст. Аз осораш намунаҳо ба воситаи тазкираҳо то замони мо расидаанд.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — 608 с. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2021, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.
**Уе́зди Подо́лск** — воҳиди марзию маъмурӣ дар губернияи Москва, ки дар солҳои 1781—1796, 1802—1929 вуҷуд дошт. Марказ — шаҳри Подолск.

География
---------

Масоҳати вилоят дар охири асри 19 тақрибан 2400 км² буд. Қисми шимолии уезд хеле баландкӯҳ буд, алахусус ҳангоми наздик шудан ба дарёҳои Москва ва Пахра, қисматҳои ҷанубу ғарбӣ ва ҷанубу шарқӣ ҳамвор ва ҳатто пастхам буданд. Оҳаксанг (8480 сажени кв.), мармар (27600 аршини кв.), санги хароб (1368 сажени кв.) истихроҷ карда шуданд. Хоки уезд асосан гилхоки вазнин аст. Уезд дар системаи дарёи Москва ҷойгир шуда ва танҳо дар қисми ночизтарини ҷануби уезд дарёи Лопасня, шохоби дарёи Ока ҷойгир аст. Аз шохобҳои дарёи Москва, муҳимтарин дар уезд Пахра мебошад, ки шумораи зиёди шохобҳояш: Унинка, Жданка, Рожай, Конопелка, Моча, Лохня, Обитетс, Десна ва дигарон. Қисми ҷанубу шарқии ноҳия тавассути дарёи Северка, шохоби рости дарёи Маскав, обёрӣ мешавад. Дар шаҳр ҳеч кӯл вуҷуд надорад; ботлоқҳо ночизанд. Уезди Подолск дар минтақаи гузариши ҷангалҳои сӯзанбарг ба ҷангалҳои сербарг ҷойгир аст: охирин 28% масоҳати ҷангалро ташкил медиҳад. Дар ноҳия ҷангалзорҳо хеле бурида шуданд.

Аҳолӣ
-----

* 1897 — 86 311 нафар
* 1926 — 136 000 нафар

Таърих
------

Уезд дар соли 1781 ташкил ёфт. Дар с. 1796 бо қарори Павели I барҳам дода, аммо соли 1802 барқарор шуд. Дар якҷоягӣ бо губернияи Москва дар соли 1929 барҳам ёфт. Қаламрави уезди собиқ ба ноҳияҳо тақсим шуд.

Тақсимоти маъмурӣ
-----------------

Дар соли 1917 уезд ба волостҳо тақсим мешуд:

* Вороновская
* Десенская
* Добрятинская
* Домодедовская
* Дубровитская
* Клёновская
* Краснопахорская
* Молодинская
* Островская
* Сухановская
* Шебантсевская

Эзоҳ
----

1. ↑
2. ↑  Демоскоп Weekly. Всесоюзная перепись населения 1926 г. РСФСР и её регионы. Населенные места. Наличное городское и сельское население.(пайванди дастнорас — *таърих*). 29 октябри 2009 санҷида шуд.

Харитаҳо
--------


| Варақаи якҷояи харитаи топографии ҳарбии губернияи Москва1860 с. Миқёс: 2 верста дар дюйм (1 см-840м). |
| --- |
| Сборный лист военно топографической карты Московской губернии Сборный лист военно топографической карты Московской губернии*(Вақте ки шумо варақи заруриро пахш мекунед, шумо ба корти дахлдор мегузаред.)* |

Эзоҳ
----

* Подольск // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона : в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — СПб. 1890—1907.
* Старые карты Подольского уезда

Шаблон:Уездҳои губернияи Москва
**Абдуали Абдуманнонов** — физикдон, доктори илмҳои физикаю математика (2002), профессор (2002). Аълочии маорифи ҶТ (2003).

Зиндагинома
-----------

Абдуали Абдуманнонов факултаи физикаи ДДОЛ ба номи С.М.Кировро хатм кардааст (1975). Лаборант (1973-75), муаллими кафедраи физикаи умумии ДДОЛ (1975), муҳаққиқ-коромуз, аспиранти ПФТ ба номи А.Ф.Иоффеи АУ ИҶШС (1975-80), муаллим (1980-84), дотсенти кафедраи физикаи умуми ва ҷисмҳоиои сахт (1984-92), ноиби декан доир ба кори илмии факултаи физикаи ДДОЛ ба номи С.М.Киров (1982-92), дотсент (1994-2002), профессор (2002), мудири кафедраи физикаи умумӣ ва ҷисмҳои сахти Донишгоҳи давлатии Хуҷанд ба номи академик Бобоҷон Ғафуров (аз с.2003). Дар давоми фаъолияташ дар таҳкими гузориши корҳои илмии устодон ва донишҷӯёни факулта саҳми назаррас гузоштааст. Таҳти рохбарии А. солҳои 1984, 1985, 2005, 2006, 2007 донишҷӯёни факулта дар озмунҳои ҷумҳурияви аз физика ҷойҳои аввалро ишгол кардаанд. Абдуманнонов вазифаи рохбарии тими физикҳои Тоҷикистонро дар озмунҳои умумииттифокии донишҷӯён (Рига,1985) ва (Вилнюс,1986) ба зимма дошт. Абдуманнонов солҳои 1992-94 ба вазифаи корманди калони илмӣ гузашта, дар лабораторияи физикаи мустахкамии материалҳои таркибии ПФТ ба номи А.Ф.Иоффе АУ Русия (ш.С-Петербург) корҳои илмӣи худро идома додааст. Соли 2002 дар пажӯҳишгоҳи номбурда рисолаи докторӣ ҳимоя кардааст. Абдуманнонов дар инкишофи назарияи физикаи вайроншавии материалҳои таркиби сахми калон дорад. Механизми релаксатсионии таъсири мутакобилаи нуксонхоро дар раванди вайроншавии ҷисмҳоиои гетерогени дар тачриба ошкор ва асоснок кардааст. Муаллифи зиёда аз 120 асари илмӣ ва китобу дастурхо мебошад. Мақолаҳои илмӣи Абдуманнонов дар мачалаҳои илмӣи Русия, ИМА, Чопон, Полша, Латвия, Тоҷикистон нашр шудаанд. Иштироккунандаи якчанд конфронс ва хамоишҳои байналхалқи (Маскав, 1978; Нара (Чопон),1996; Ленинград, 1977-1985; Рига, 1983; Новокузнетск, 1989; Каменетск-Подолск (Украина), 1985; Новгород, 1994; Душанбе, 1986, 1993; Хуҷанд, 1990, 2002;) мебошад. Таҳти рохбарии Абдуманнонов якчанд унвончуйхо рисолаҳои номзади ҳимоя кардаанд. Олими соли ДДХ (2006).

Осори илмӣ
----------

* Корҳои лабораторӣ аз физика (электромагнетизм). - Ленинабад: ООП Ленинабадоблмашинформ, 1987, 1991;
* Практикуми лабораторӣ аз электрик. - Д.: Амри илм, 1998;
* Намунаи халли масъалаҳо аз физика (механика). - Хуҷанд: Нури маърифат, 2004;
* Намунаи ҳалли масъалаҳо аз физика (ходисаҳои харорати ва электрики). - Хуҷанд: Нури маърифат, 2005;
* Намунаи ҳалли масъалаҳо аз физика (электромагнетизм, оптика, физикаи атом ва ядро). - Хуҷанд: Ношир, 2005;
* Маълумотнома аз физика (қисми 1). - Хуҷанд: Ношир, 2005;
* Афканишоти радиатсионӣ ва ҳаёт. - Хуҷанд: Ношир, 2006;
* Физика ва химияи полимерҳо. - Спитамен: Нашр. давл. ба номи Р.Ҷалил, 2006;
* Асосҳои физикаи атом. - Хуҷанд: Нури маърифат, 2005;
* Асосҳои физикаи ядро. - Хуҷанд: Нури маърифат, 2006.

Эзоҳ
----

1. ↑

Пайвандҳои беруна
-----------------

* Донишгоҳи давлатии Хуҷанд ба номи академик Бобоҷон Ғафуров
**Файзулло Абдуллоев** (1954, ноҳияи Фархор – 1993, Душанбе) — генерал-майори милитсия (1993, пас аз вафот).

Зиндагинома
-----------

Хатмкардаи Институти давлатии педгогии Душанбе (1977) ва Мактаби милитсияи ВКД СССР дар Тошканд (1989). Хидмат дар сафи Қувваҳои Мусаллаҳи Иттифоқи Советӣ (1977 – 79), нозири кор бо ноболиғони шуъбаи кофтукови ҷиноятии Раёсати корҳои дохилии шаҳри Душанбе (1979 – 88), сардори Шуъбачаи милитсияи Шуъбаи корҳои дохилии ноҳияи Рӯдакӣ (1988 – 90), муовини сардори Шуъбаи корҳои дохилии ноҳияи Исмоили Сомонӣ (1990 – 91, сардори Шуъбаи корҳои дохилии ноҳияи Ҳисор (1991 – 92). Аз 26 декабри 1992 командири баталиони таъйиноти махсуси ВКД ҶТ буд.

Ҷоизаҳо
-------

Бо медалу ифтихорномаҳои давлатӣ сарфароз гардидааст.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — 608 с. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2021, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.
**Оле́с Гонча́р** (укр. Олесь Гончар), номи пурра — **Александр Терентевич Гончар** (укр. Олександр Терентійович Гончар; 3 апрел 1918, Lomivka[d] — 14 июл 1995, Киив) - нависандаи укроинӣ, академики АИ Украина (1978).

Зиндагинома
-----------

Аз хонаводаи кишоварз. Бо забонҳои русӣ ва украинӣ менавишт. Асарҳои нахустинаш соли 1938 ба табъ расидаанд. Дар ҶБВ (1941–45) ширкат дошт. Хатмкардаи Донишгоҳи Днепропетровск (1946). Асари сегонаи «Байрақбардорон» («Кӯҳҳои Алп», 1946; «Дунайи кабуд», 1947; «Прагаи тилоӣ», 1948; Мукофоти давлатии ИҶШС барои ду китоби аввал – 1948; барои китоби севвум – 1949; тарҷумаи тоҷикӣ – 1951), ки ҶБВ-ро дар меъёри расмии реализми сотсиалистӣ бозтоб мекард, ӯро маъруф сохт. Қаҳрамони аслии ин асар фарзанди Тоҷикистон полковник Самиев мебошад. Дар романҳои Г. («Инсон ва силоҳ», 1960, Мукофоти ба номи Т. Г. Шевченко, 1962; тарҷумаи тоҷикӣ – 1985; «Тронка» (1963, Мукофоти ба номи В. И. Ленин, 1964; дар тарҷумаи тоҷикӣ – «Қиссаи як муҳаббат», 1966) аз рӯзгори кишоварзони Украина, Инқилоби Октябр (дар Русия) ва зиндагии муосир сухан меравад. Ҳикояи ӯ «Партгоҳи сиёҳ» (1986) ба фоҷеаи Чернобил бахшида шудааст. Алайҳи осори Б. Л. Пастернак, А. И. Солженитсин, А. Д. Сахаров, ки бо сиёсатҳои шӯравӣ созгор набуданд, мақолаҳо навиштааст. Осори Г. ба забони бисёре аз мардуми ҷаҳон тарҷума шудаанд. Қаҳрамони Меҳнати Сотсиалистӣ (1978), дорандаи Мукофоти давлатии ИҶШС (1982), Депутати Шӯрои Олии ИҶШС (даъватҳои 6–10), раиси садорати ИН Украина, яке аз котибони садорати ИН ИҶШС (1959–71). Бо ордену медалҳо сарфароз гардидааст.

Эзоҳ
----

1. 1 2  Гончар Олесь // Большая советская энциклопедия (рус.): [в 30 т.] / под ред. А. М. Прохоров — 3-е изд. — М.: Советская энциклопедия, 1969.
2. 1 2 3 4  Энциклопедия Брокгауз (нем.) / Hrsg.: Bibliographisches Institut & F. A. Brockhaus, Wissen Media Verlag
3. 1 2 3 4  Proleksis enciklopedija, Opća i nacionalna enciklopedija (хорв.) — 2009.
4. ↑

Сарчашма
--------

* Гончар Олес // Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️  Гузариш ба унсури Викидода  Вебгоҳҳои мавзӯъӣ | 
* Герои страны

 |
| Фарҳангҳо ва донишномаҳо | 
* Большая китайская
* Большая российская (старая версия)
* Литовская универсальная
* Хорватская
* Истории Украины
* Современной Украины

 |
| Таборшиносӣ ва некрополистика | 
* Find a Grave

 |
| 

| Дар феҳристҳои китобшинохтӣ |
| --- |
| 
* BIBSYS: 2013845
* CONOR: 24095587
* GND: 118876597
* ISNI: 0000 0001 2208 2068
* J9U: 987007262702705171
* LCCN: n79089287
* LNB: 000145570
* NLC: : 039059828
* NKC: jn19990210280
* NLA: 36538438
* NTA: 075111934
* NUKAT: n96028303
* PTBNP: 38116
* РГБ: 000083132
* LIBRIS: 0xbd8szj4mwhwmb
* SUDOC: 075521172
* VIAF: 810090
* WorldCat VIAF: 810090

 |

 |
**Узвҳои таносул**, **аъзои ҷинсӣ** — узвҳои афзоиши организмҳои бисёрҳуҷайраи зинда (ҳайвонот, наботот, занбӯруғҳо ва ғайра), ки вазифаи афзоиши ҷинсии онҳоро иҷро мекунад (бавуҷудоварӣ, давомдиҳии насл).

Узвҳои таносули ҳайвоноти муҳрадорҳо
------------------------------------

Ҳайвоноти бемуҳра
-----------------

Узвҳои таносули одам
--------------------

*Мақолаи асосӣ*: *Узвҳои таносули одам*
Узвҳои таносул дарунӣ ва берунӣ мешаванд. Узвҳои таносули занон ҷои обистанӣ ва рушди ҷанин мебошад. Ғадудҳои таносул марбути узвҳои эндокринӣ буда, ғайр аз ҳуҷайраҳои ҷинсӣ гормонҳои ҷинсии занона ва мардона ҳосил мекунанд. Онҳо бевосита ба хун ҳамроҳ шуда, дар танзими фаъолияти ҷинсӣ, ширкат меварзанд. Гормонҳои ҷинсӣ инкишофи аломатҳои дуюмини ҷинсиро, ки хоси марду зананд, танзим менамоянд.

Дар батн тухмаи одам аз ғадуди ҷинсии бетафовуте (индофференти)-е ташаккул меёбад, ки аз он дар баъзе афрод ҷанини ҷинси мардона, дар афроди дигар ҷанини ҷинси занона падид меояд. Аҳёнан дар як одам каму беш нишонаҳои ҳарду ҷинс — хунсоӣ зоҳир мегардад.

### Узвҳои таносули мардона

*Мақолаи асосӣ*: *Узвҳои таносули мардона*
Узвҳои таносули мардона ва занона вобаста ба ҷойгирӣ берунӣ ва дарунӣ мешаванд; вазифаи онҳо идомаи насл аст. Хоя бо зоидҳояш, маҷрои манирон, ғадуди простата ва ғадудҳои булбоуретравӣ (мансуб ба пиёзаки пешоброҳа) ба узвҳои дарунӣ, нара ва хоядон ба узвҳои берунии таносули мардон мансубанд. Узвҳои дарунии таносули занон аз тухмдон, найчаҳои бачадон, бачадон, маҳбал ва даромадгоҳи маҳбал, узвҳои берунии таносу аз лабҳои калону хурди фарҷ ва клитор иборат мебошанд.
Ба узвҳои таносули мардон хоя бо зоидҳояш, ки дар хоядон воқеанд, манироҳа бо манидон, ғадуди простата, ғадудҳои Купер ва олати таносул мансубанд.

### Узвҳои таносули занона

*Мақолаи асосӣ*: *Узвҳои таносули занона*
Ба узвҳои таносули занон тухмдонҳо, найчаҳои бачадон, маҳбал мансубанд. Тухмдон ғадуди ҷуфти таносулии занона аст, ки дар коси хурд дар ду тарафи бачадон воқеъ гардидааст. Дар тухмдонҳо ҳуҷайраҳои ҷинсии занона — ҳуҷайратухмҳо инкишоф меёбанд. Ғайр аз он тухмдон яке аз ғадудҳои муҳимми ихроҷи дарунӣ мебошад, ки ба хун гормон ҷудо мекунад. Он фаъолияти мӯътадили узвҳои таносул ва аломатҳои дуввумини ҷинси (овоз, рушди сина, баромадани мӯи хоси андоми зан ва ғайра)-ро муайян мекунад. Фаъолияти тухмдон ба синни зан ва вазъи умумии функсионалии организм вобаста аст.

Узвҳои таносули рустаниҳо
-------------------------

Эзоҳ
----
**Абдо́л** (соли таваллуд ва вафот номаълум) — шоири форс-тоҷик (асри 16).

Зиндагинома
-----------

Дар зодгоҳаш – шаҳри Балхи Афғонистон таҳсил карда, ба камол расидааст. Сипас ба мақсади сайру сафар ба Озарбойҷон рафта, ба дарбори ҳукмронони он ҷо роҳ ёфт. Пас аз муддате ба Исфаҳон рафт ва ба хидмати Исмоили Сафавӣ (ҳукмронӣ 1501 – 24) дохил шуд. Мувофиқи маълумоти тазкираҳо Абдол дар сурудани навъҳои гуногуни шеър, аз ҷумла ашъори мутоибавӣ ҳунарманд будааст. 

Абёти зерин, ки дар тазкираи «Маосири Балх» омадаанд, аз сурудаҳои Абдол мебошанд
Зи тоби май туро ҳар гуна бар рухсор гул,
Сабзаи боғи ҷамолат андаку бисёр гул. 
\*\*\*
Ҳарчанд ки кори ту дар ин гунбази гардун,
Чун қадди алиф ҳеч хаму печ надорад,
Имрӯз макун такя бар ин ҳарф, ки фардо,
Маълуми ту гардад, ки алиф ҳеч надорад.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — 608 с. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2021, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.
**Абулхайрхон** (1414 – 1469) — хони ӯзбек, аз сулолаи Ҷуҷ.

Забткориҳо
----------

Давлати пурҳашамати ҳудудаш аз Сибири Ғарбӣ то Сирдарёро таъсис дода, дар он қабилаҳои кӯчманчии қипчоқу ӯзбек (ва ғайра)-ро муттаҳид намуд ва яке аз асосгузорони давлати феодалӣ гардид. Соли 1446 чандин шаҳру қалъаҳои гирду атрофи Сирдарёро забт карда (Оққӯрғон, Арқуқ, Ғзганд, Сиғноқ), соли 1447 пойтахтро аз Сибир (Тура) ба Сиғноқ кӯчонд. Соли 1431 Хоразмро забт кард ва соли 1448 кӯчманчиёни ӯзбеки Мовароуннаҳрро ба ҳудудашон пайваст. Солҳои 1463 – 1464 аз тарафи қалмиқҳо шикаст хӯрд. Баъди маргаш давлат пароканда гардид, вале баъдтар аз тарафи наберааш Муҳаммад Шайбонихон барқарор карда шуд.

Эзоҳ
----

1. ↑

Сарчашма
--------

* А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — 608 с. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2021, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.
**Абдо́л** (ар. أبدال‎ — ҷойнишин, ивазкунанда, халифа) — як зинаи силсилаи маротиби машоихи суфия, ки аз ҳафт тан орифони поку нексиришт иборатанд.

Мақому манзалат
---------------

Тибқи иттилои муҳаққиқи Эронӣ Абдулҳусайни Зарринкӯб, бузургони суфия, ки иборат аз 356 нафар мебошанд, аз рӯи мақому манзалати ишғолкардаашон дар маърифати тасаввуфӣ силсилаи маротиберо ташкил медиҳанд, ки дар он қутб дар раъси ин силсила қарор дорад, сипас нақиб (сетанон), баъд абдол (ҳафттанон) ва баъд мартабаҳои дигар хоҳанд омад. Дар ин силсилаи маротиб Абдол мақоми махсуси васатӣ дорад ва дар олами улвӣ низ шомили намоди (символ) худ мебошад. Рӯзбаҳони Бақлӣ дар «Абҳар-ул-ошиқин» оварда, ки дар канори ситораи қутбӣ дар осмони бекарон ба сурати фалаки «хирс» ҳафт ҷисми мунири осмонӣ (ситораи ҳафтдодарон) вуҷуд доранд, ки ин намодест аз ҳафт машоихи бузурги суфия. Ин машоих бо дарки рамзу рози олами улвӣ ҳафт иқлими олами гетиро ба таври нопайдо ба уҳда доранд. Ба ибораи дигар, ҳафт равзанае аз олами гетӣ ба сӯи олами малакут вуҷуд дорад, ки соликони тариқат ба воситаи абзорҳои маърифати ирфонӣ ба кунгураи арши илоҳӣ мерасанд ва офаридгори худро дарк менамоянд. Агар ин матлабро боз ҳам содатар карда гӯем, абдол ё худ ҳафттанон дар мартабае аз силсилаи маротиби машоих қарор доранд, ки ба туфайли маърифати ирфонӣ ва инояти илоҳӣ асрори ҳақиқатро бевосита дарк намуда, ҳар яке аз онҳо, дар навбати худ, мақоми қутби манотиқи як иқлими олами гетиро ба уҳда доранд ва дар ҳафт гӯшаи (иқлими) олам ҳукмфармоӣ хоҳанд кард. Дар адабиёти тасаввуфӣ соҳиби иқлими аввали олам Халилуллоҳ, соҳиби иқлими дуюм Мусо, соҳиби иқлими сеюм Ҳорун, соҳиби иқлими чаҳорум Идрис, соҳиби иқлими панҷум Яъқуб, соҳиби иқлими шашум Исо ва соҳиби иқлими ҳафтум Абулбашар қаламдод шудааст. Ҳафт ё худ абдол бо мурури замон яке пас аз дигаре ҷойнишини ин пайғамбарон хоҳанд шуд. Яъне абдол ё худ яке аз ҳафттанон агар ин дунёи фониро падруд гӯяд, ҷойи ӯро яке аз даҳтанон ва ҷойи даҳтанонро яке аз чилтанон пур хоҳад кард. Ин миқдор барои ҳамеша собит хоҳад монд. Абдол маъмулан аз низоми олам бохабаранд, орифи асмоъ ва сифати илоҳианд. Дар ирфони назарӣ ин масъала зимни баҳси масоили марбут ба Инсони комил аҳамияти хосса пайдо кард.

Адабиёт
-------

* Абдулҳусайни Зарринкӯб, Арзиши мероси суфия, Т. 1343, ҳ. ш.
* Абдулҳусайни Ансорӣ, Ҷавоҳири Ғайбӣ, Нувалкишур, 1898; ҳ. ш.
* Доират-ул-маорифи бузурги исломӣ, ҷ.1, Т. 1383 ҳ. ш.

| ⚙️ **Рӯҳоният дар ислом** |
| --- |
| Илоҳиётшиносон | 
Имом | Мавлавӣ | Мулло | Муфассир | Муҳаддис | Олим | Халиф | Хатиб | Ҳофиз | Шайх | Шайх-ул-ислом |
| Фақеҳон | 
Қозӣ | Муҷаддид | Муҷтаҳид | Муфтӣ | Фақеҳ |
| Унвонҳои шиъа | 
Дувоздаҳ имом| Марҷаъу-л-тақлид (феҳрист) | Оятуллоҳ (феҳрист) | Оятуллоҳу-л-азимӣ | Ҳуҷҷату-л-ислом |
| Мартабаҳои тасаввуф | 
Абдол | Аброр | Авлиё | Автод | Аҳёр | Дарвеш | Қутб | Муршид | Мурид | Нуҷабо | Нуқабо | Ориф | Пир | Устоз | Фақир | Эшон
 |
| Дигарон | 
Амирулмуъминин • Домулло • Мавлоно • Муаззин • Муробит • Муҷоҳид • Ноиб • Ноқиб • Охунд • Халифаи рошид • Ҳоҷӣ • Шаҳид
 |