recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Амилатсетат**, CH3COOC5H11 — эфири мураккаби кислотаи атсетат ва спирти амил. Массаи мол. 130, зичиаш 871,9 кг/м3, ҳарор. ҷӯшишаш 149,2°С. Моеи беранг, дар об бад, дар спирт, эфир ва ҳалкунандаҳои органикии дигар нағз ҳал мешавад.

Ҳосилкунӣ
---------

Амилатсетатро дар натиҷаи бо иштироки кислотаи сулфати консентронида гарм кардани кислотаи атсетат ва спирти амил ҳосил мекунанд:

CH3COOH + HOC5H11 → СН3СО ОС5Н11 + Н2О

Амилатсетат ва баъзе эфирҳои кислотаи атсетат, мас. изоамилатсетат, этилатсетат ва ғ-ро бинобар бӯи хуш доштанашон ба сифати эссенсияи сунъии мева истифода мебаранд. Амилатсетат дар техника чун ҳалкунанда барои истеҳсоли локҳои нитроселюлозӣ, навори кино, селлулоид ва ғ. низ кор фармуда мешавад.

Эзоҳ
----

1. 1 2 3 4 5 6
2. ↑  *Bradley J. Williams A. J. Andrew S.I.D. Lang* Jean-Claude Bradley Open Melting Point Dataset // *Figshare* — 2014. — doi:10.6084/M9.FIGSHARE.1031637.V2
3. 1 2

Сарчашма
--------

* А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — 608 с. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2021, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.
**Амволи якхела** - амволест, ки нишонаҳои хоси ҳамаи амволи навъи якхеларо дошта, бо миқдор, вазн ва андоза муайян карда мешаванд. Чунин ашёҳо ивазшавандаанд, мисол як тонна картошка, 100 кг мандарин, 10 кг равған ва ғайра. Дар ҳолати гум шудан, ё дуздидан чунин ашёро талаб намудан душвориҳо дорад. Барои ин лозим аст, ки ба чунин ашёҳо характери хоса, ягона дода шавад. Яъне дар зарфҳои алоҳида халтаҳо, қуттиҳо ва ғайра ҷой намуда, бо нишонаҳои фарқкунанда аломат гузошта шавад. Масалан, пул ҳам моли ягона аст, аммо рақами пул мавҷуд буда, барои талаб карда гирифтан кифоя нест. Зеро муомилот ва гардиши пулро доштан ғайриимкон аст..

Нигаред низ
-----------

Ҳуқуқу озодиҳои конститутсионии инсон ва шаҳрванд

Эзоҳ
----

1. ↑  Фарҳанги истилоҳоти ҳуқуқ / Зери таҳрири Маҳмудов М.А. - Душанбе: ЭР-граф, 2009. - с.44
**Алиободи Пуштишаҳр**   , ё **Алиободи Пуште Шаҳр**, ё **Алиободe Пушт**, ё **Алиобод** ( форсӣ: علياباد پشت شهر‎) — шаҳраки хурд дар ғарби Эрон, дар устони Ҳамадон. Он қисми шаҳристони Ҳамадон буда, яке аз минтақаҳои шимолии маркази ҳамном аст. То соли 2006, шумораи аҳолӣ 4,453 нафар буд .

Ҷуғрофия
--------

Шаҳр дар қисми марказии Ҳамадон, дар минтақаи кӯҳӣ, дар баландии 1761 метр аз сатҳи баҳр ҷойгир аст . Шаҳр тақрибан 2-3 км шимолтар аз пойтахти устон Ҳамадон, ва 265 км ҷанубу ғарби пойтахти кишвар Теҳрон, ҷойгир аст.

Эзоҳ
----

1. ↑  Физико-географические данные (англ.)
2. ↑  GeoNames (англ.)
3. ↑  World Gazetteer (англ.)
4. ↑  Физико-географические данные (англ.)

  



| Шаҳрҳои устони Ҳамадон |
| --- |
| Асадобод |  Баҳор | Кабудроҳанг | Малойир | Наҳованд | Разан | Туйсиркон | Ҳамадон |
**Алӣ Муҳаммад Муҷавар** ( арабӣ: علي محمد مجور ; таваллуд 26 апрели 1953 ) — аз 7 апрели соли 2007 то 10 декабри соли 2011 дар вазифаи сарвазири Яман ва пеш аз ин вазири нерӯи барқ буд. 

Дар пайи ошӯби зиддиҳукуматӣ дар Яман, президент Алӣ Абдуллоҳ Солеҳ рӯзи 20 марти соли 2011 Муҷавар ва дигар аъзои кобинаи Яманро барканор кард, аммо аз онҳо хост, то замони таъсиси ҳукумати нав боқӣ монанд. Дар ҷараёни ошӯб, 3 июни соли 2011, Муҷавар дар ҳамон ҳамлае, ки президент 
 Солеҳро шадидан захмӣ кард, сахт маҷрӯҳ шуд. Ӯ дар шаҳри Ар-Риёзи Арабистони Саудӣ табобат гирифт.

Эзоҳ
----

1. ↑  Search – Global Edition – The New York Times.  International Herald Tribune (March 29, 2009). 12 ноябри 2010 санҷида шуд.
2. ↑  *(AFP).* Yemen's Saleh health 'bad' a week after blast. *www.khaleejtimes.com*. 4 Декабри 2017 санҷида шуд. Баргирифта аз сарчашмаи аввал 1 октябри 2012.

Пайвандҳои беруна
-----------------

* Вебсайти расмии парлумони Яман
**Алина Кукушкина** (русӣ: Али́на Ильи́нична Куку́шкина; зод. 26 сентябр 2001, Маскав) — садопеша ва ҳунарпешаи садогузори рус. Бо овоз додан дар нақши Маша, дар маҷмӯъаи пӯёнамоии «Маша ва Хирс» маъруф аст.

Зиндагинома
-----------

Барои овоздиҳи дар лоиҳаи «Маша ва Хирс» соли 2008 коргардонҳо кӯдакони кормандони киностудия ва шиносҳояшонро даъват карданд. Алинаро модараш Ирина Кукушкина ба кастинг овард. То омадани Алина Кукушкина дар нақши Маша танҳо духтарони калонсол ва ҳунарпешаҳои калонсолро даъват карда буданд. Ин духтарак на танҳо ба қаҳрамони асосии сериоли мултипликатсионии «Маша ва Хирс» монанд ва садояш низ ба коргарон Олег Кузовков писанд омад: садояш бе таъғиротҳо мутобиқ ба садои қаҳрамони сериоли мултипликатсионӣ Маша ва хислаташ ҳам мувофиқ омад. Вай дар нақши Маша овоз медиҳад.

Нигаред низ
-----------

* Маша ва Хирс

Эзоҳ
----



|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️  Гузариш ба унсури Викидода  Дар шабакаҳои иҷтимоъӣ | 
* Инстаграм

 |
| Вебгоҳҳои мавзӯъӣ | 
* Бонки Иттилоотии Интернетии Филмҳо
* Кинопоиск
* MusicBrainz

 |
**Белла Ахмадулина Ахатовна** - Бе́лла (Изабе́лла) Аха́товна Ахмаду́лина (10 апрел 1937, Москва — 29 ноябр 2010, Москва) — яке аз маъруфтарин шоираҳои шӯравию рус, нависанда, тарҷумон, яке аз машҳуртарин шоираҳои лирикии нимаи асри XX буд. Ахмадуллина узви Иттиҳодияи адибони Русия, узви садорати ПЕН-Сентри Русия ва узви фахрии Фарҳангистони санъат ва адабиёти Амрико буд. Шоираи маъруф яке аз муассисони баёзи адабии "Метропол" дар соли 1979 маҳсуб мешавад. Ӯ соли 1993 ҳамроҳ бо дигар ходимони маъруфи фарҳанги Русия зери санади маъруф ба "Номаи 42 нафар" имзо гузошта, дар он хостори манъи созмонҳои комунистиву миллатгароӣ ва таҳияи қонунҳои шадид алайҳи тарғиби фашизму адовати қавмӣ шуда буд .

Эзоҳ
----

1. ↑  *Bibliothèque nationale de France* идентификатор BNF (фр.): платформаи додаҳои боз — 2011.
2. ↑   Белла Ахмадулина аз олам даргузашт - Озодӣ

  


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Мақолаи мазкур дар бораи шоир нопурра аст. Шумо ба Википедиа бо пурракардани он ёрӣ расонед*. |
**Амина** (*Амина Маҳмудова*; 5. 5. 1910, Бухоро — 18.1.1978, Душанбе) — шоираи тоҷик. Ҳамсари асосгузори театри касбии тоҷик Маҳмуд Ҳомид.

Зиндагинома
-----------

Мактаби ҳизбию шӯравии ш. Самарқандро соли 1929 хатм карда, ҳамон сол ҳамроҳи шавҳараш барои иқомати доимӣ ба ш. Душанбе кӯчид. Дар ш. Душанбе аввал дар идораи рӯзномаи «Тоҷикистони Сурх» (аз соли 1931) дар вазифа ходими адабӣ ва аз соли 1934 дар маҷаллаи занон — «Бо роҳи ленинӣ» (ҳоло «Фирӯза») кор кардааст. А. вакили Анҷумани якуми нависандагони Тоҷикистон (10 майи 1934) буд ва ҳамчунин дар таъсиси ИН Тоҷикистон иштирок дош- тааст. Дар ин Анҷуман А. дар радифи устодон С. Айнӣ, А. Лоҳутӣ, Ғ. Абдулло, Р. Ҳошим, Р. Ҷалил, М. Миршакар узви ҳайати Идораи марказии ИН Тоҷикистон интихоб гардидааст. Мавзӯи ашъори А. аксаран иҷтимоиву лирикӣ буда, заҳмати коргарону деҳқонон, зебоиҳои фаслҳои сол ва муҳаббати ҷавониро васф кардааст. Шеърҳои «Обу ободонӣ», «Аз саргузашти як мазлума», «Фаъолият намоед», «Ба колхозчиён» ва амсоли инҳо аз ҷумлаи онҳо мебошанд. Дар бораи ҳаёту фаъолияти А. дар китобҳои Т. Усмон «Бисту се адиба», М. Шоҳҳусайнӣ «Ҳафт шаҳри ишқ», А. Набавӣ «Таърихи ташаккули Иттифоқи нависандагон» маълумот дода шудааст.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — 608 с. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2021, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.
**Алиризои Шопӯри Шаҳбозӣ** (форсӣ: علیرضا شاپور شهبازی‎; 4 сентябр 1942, Шероз — 15 июл 2006, Вашингтон Ҳавзаи Колумбия) — Бостоншинос, муаррих, нависанда ва мутахассис дар бостоншиносии даврони Эрони Давлати Ҳахоманишиҳо ва устоди донишгоҳҳои Шероз, Теҳрон, Ҳарвард, Кулумбия, Гӯтенгин ва Орегони шарқӣ ва бунёнгузори Бундод таҳқиқоти Ҳахоманиши дар соли 1973 буд.

Шаҳбозӣ яке аз маҳтарин пажӯҳишгарони мутолеъоти Эрони бостон буд ки дар сатҳи байналмилалӣ, эътибор ва шуҳрати фаровонии дошти. Шаҳбозӣ дар сеюми шаҳривари 1942 дар Шероз мутаваллид шуд ва таҳсилоташро то мақтаи диплом дар ҳамон шаҳр идома дод ва барои идомаи таҳсил дар риштаи торих, ба Донишгоҳи Лондон рафти. Ӯ илова бар забони форсӣ, ба забонҳои забони англисӣ ва забони олмонӣ мусаллат буд ва бо забонҳои забони фаронсавӣ, Забони юнонӣ, забони арабӣ ва оромӣ низ ошноӣ дошт.

Эзоҳ
----

1. ↑  Dr. Ali Reza Shapur Shahbazi

Пайвандҳо
---------

* мақолоти Алиризои Шопӯри Шаҳбозӣ дар донишномаи ӣронӣko

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Алиризои Шопӯри Шаҳбозӣ дар Викианбор |
**Белкин Борис Леонидович** (таваллуд 30.01.1939, ноҳияи Чинози вилояти Тошканд, Ӯзбекистон) — байтор, доктори илмҳои байторӣ (1986), профессор (1990). Ходими шоистаи илми Федератсияи Россия (1999), академики Академияи экологии Россия (2003), академики Академияи байналмилалии экологӣ (2005). Хатмкардаи Институти кишоварзии **Самарқанд** (1961). Корманди Институти тадқиқоти илмии хоҷагии халқи Тоҷикистон (1961—1965), сардухтури ветеринарии Раёсати истеҳсолии колхозу савхозҳои ноҳияи Ҳисор ва сардори Пойгоҳи муборизаи зидди касалиҳои ҳайвонот (1965—1967), аспирант ва корманди Институти байтории Тоҷикистон (1967—1971), ходими калони илмӣ (1971—1974) ва мудири лаборатория гигиенаи ҳайвонот (1974—1982)-и Институти чорводорӣ, директори Институти байтории Тоҷикистон (1982—1990) буд. Аз соли 1990 профессор кафедраи анатомия ва байтории Институти кишоварзии Орёл. Муаллифи 250 мақолаҳои илмист.

Осор
----

1. Гигиена содержание коров в условиях сухих субтропиков. Душанбе, 1978;
2. Справочник сельского ветеринара. Душанбе, 1985.

Сарчашма
--------

* Белкин Борис Леонидович // Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.

* 

 
Викианбор маводҳои вобаста ба мавзӯи 
***Белкин Борис Леонидович*** дорад
**Алии Разавӣ** (соли таваллуд ва вафот номаълум) — шоири тоҷик (асри 16).

Зиндагиома
----------

Дар Хуросон ба дунё омада, ба синни камолот расидаст. Сипас, боқии умрашро дар Исфаҳон гузаронд. Малеҳои Самарқандӣ дар «Музаккир-ул-асҳоб» аз ӯ чун шоири дорои табъи салим, шеърҳои пурмазмуну мавзун, маъниҳои бикру баланд ёдовар шудааст. Дар шеър ба Шавкати Бухороӣ пайравӣ мекардааст. Намунаҳои ашъораш ба воситаи тазкираҳо (масалан дар «Музакир-ул-асҳоб» 16 байт) то замони мо расидаанд. Абёти зерин аз ӯст:

Оҳи ман охир ба васли муддаое мерасад,
Аз сари дил ҳар кӣ мехезад, ба ҷое мерасад.
Дар синаам афрӯхта ҳиҷрони ту доғе,
К-аз гармии он шуъла бувад дуди чароғе.
Наққоши парихонаи тасвири ту нагзошт,
Ранге ба рухе, бӯ ба гуле, май ба аёғе.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Тазкирату-ш-шуарои Малеҳои Самарқандӣ. — Д. 1385 ҳ. ш.

Сарчашма
--------

* Алии Разавӣ // А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2021, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.
**Алиризо Бейронванд** (форсӣ: علیرضا بیرانوند‎, 22 сентябри 1992, Сароби Ёс, Эрон) — футболбози эронӣ, дарвозабони бошгоҳи «Антверпен» ва тими миллии футболи Эрон

Собиқаи бошгоҳӣ
---------------

Алиризо Бейронванд дар бошгоҳи «Нафт»-и Теҳрон ба футболи ҳирфаӣ қадам ниҳод. Бори нахуст дар дидори «Нафт» бо «Домош»-и Гелон, дар чаҳорчӯби бозиҳои Ҷоми Эрон (15 октабри 2011) ба майдон омад. Бейронванд дар мавсими 2013-14 дарвозабони аввали «Нафт» буд ва дастааш дар он масим дар мусобиқаи лигаи бартари Эрон ба мақоми сеюм расид. Бейронванд қарордоди худ бо «Нафт»-ро то соли 2019 тамдид кард. Баъдан дастаи «Перспулис»-и Теҳрон ба Бейронванд таваҷҷуҳ намуд, аммо «Нафт» намехост ӯро аз даст бидиҳад. Саранҷом, пас аз поёни фасли 2015-16-и мусобиқаи қаҳрамонии Эрон, Алиризо дар таърихи 16 майи 2016, бо ақди қарордоди дусолае ба «Перспулис» пайваст.

Собиқа дар тими миллӣ
---------------------

4 анвари соли 2015 Алиризо Бейронванд бори аввал дар ҳайати мунтахаби Эрон дар доираи бозиҳои рафиқона бо тими мунтахаби Ироқ дидор анҷом дод (Ироқ 0 : 1 Эрон). Ӯ дар бозиҳои интихобии Ҷоми Ҷаҳон — 2018 ҳамчун дарвозабони асосии мунтахаби Эрон бозӣ кард. Бейронванд дар ин силсилабозиҳо маҳорати хуби касбӣ нишон дод, ки натиҷааш мунтаби Эронро ба Ҷоми Ҷаҳон равона кардан буд. Дар ҶҶ дастаи Алиризо дар гурӯҳи В (Испания, Португалия, Эрон, Марокаш) қарор дошт. Дар се вохӯрӣ дар даврӣ гурӯҳӣ ҳарифон танҳо ду маротиба дарвозаи Алиризоро рахна карданд. Ӯ дар вохӯрии охирон бо мунтахаби Португалия зарбаи Криштиану Роналдуро аз зарбаи 11-метра гардонд.

Омор
----

|  | Лига | Ҷом | Осиё | Ҳамагӣ |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| Бошгоҳ | Лига | Мавсим | Бозиҳо | Голҳо | Бозиҳо | Голҳо | Бозиҳо | Голҳо | Бозиҳо | Голҳо |
| Нафти Теҳрон | Лигаи бартар | 2011/12 | 0 | 0 | 1 | 0 | - | - | 1 | 0 |
| 2012/13 | 1 | 0 | 0 | 0 | - | - | 1 | 0 |
| 2013/14 | 23 | 0 | 1 | 0 | - | - | 24 | 0 |
| 2014/15 | 26 | 0 | 2 | 0 | 8 | 0 | 36 | 0 |
| 2015/16 | 19 | 0 | 0 | 0 | 1 | 0 | 20 | 0 |
| Перспулис | Лигаи бартар | 2016/17 | 24 | 0 | ? | ? | ? | ? | ? | ? |
| 2017/18 | 7 | 0 | ? | ? | ? | ? | ? | ? |

Дастовардҳо
-----------

Парчами Эрон «**Перспулис**»

* Қаҳрамони Эрон (**1**): 2016/17
* Барандаи Суперҷоми Эрон (**1**): 2017

Эзоҳ
----

1. ↑
2. ↑  Worldfootball.net(бис.)

Пайвандҳо
---------

* Шаблон:Soccerway
* Шаблон:Transfermarkt
* Профиль на persianleague.com
* Профиль на worldfootball.net
**Алинақӣ Вазирӣ** (форсӣ:  وزیری علینقی ‎) (Теҳрон, 1888 – 1980, ҳамон ҷо) — торнавоз ва оҳангсози эронӣ.

Зиндагинома
-----------

Алинақӣ Вазирӣ аз ҷавонӣ назди тағояш торнавозӣ ва пеши Ёвар Оқохон нотахониро омӯхт. Сипас аз кашиши мадрасаи Сан-Луи назарияи мусиқиро фаро гирифт ва ба машқи пайвастаи торнавозӣ шурӯъ кард. Каме баъд зимни ошноӣ бо ҳунармандон Мирзо Абдуллоҳ ва Оқо Ҳусайнқулӣ шуъбае аз мусиқии эрониро дар навозиши онҳо ба нота даровард. Баъдҳо Мусо Маъруфӣ дар тадвини шуъбаҳои ҷомеи мусиқии эронӣ аз ин навиштаҳо истифода бурд, ки Идораи кулли ҳунарҳои зебо онро чоп кард. Соли 1919 ба Аврупо рафта, се сол дар Мактаби олии мусиқии Порис ва ду сол дар Мактаби олии мусиқии Берлин дар соҳаи сарояндагӣ, пианинонавозӣ ва оҳангсозӣ таҳсил кард. Соли 1924 ба Эрон баргашта, барои тадриси мусиқӣ мактаби хусусӣ таъсис дод. Шеваҳои нави таълими В. боис шуд, ки бисёре ба ӯ мухолифат кунанд. В. илова бар тадрис бо эроди суханронӣ, таъсиси клуби мусиқӣ, баргузории консерт фаъолияти густардаеро барои эҳёи мусиқии эронӣ дар сатҳи илмӣ оғоз кард. Солҳои 1929–35 раиси мадрасаи мусиқии давлатӣ, 1944–47 мудири ҳунаристони олии мусиқӣ буд. Дар ҳамин давра, бо ҳамкории Рӯҳуллоҳ Холиқӣ, оркестри навини радиоро ташкил кард. Аз соли 1937 устоди Донишгоҳи Теҳрон буд. Ҳунармандон Абдулҳасани Сабо, Рӯҳуллоҳ Холиқӣ, Маҳдӣ Баркашлӣ аз шогирдони Вазирӣ мебошанд.

Эҷодиёт
-------

Бархе аз осори Вазирӣ: «Духтари жӯлида» бар ғазали Саъдӣ (барои овоз ва оркестр), сурудҳои «Ватан» (шеъри Абдулазими Қариб), «Марши варзишгарон», «Модар барои кӯдакон», опереттаи «Гулрух». Китобҳои «Дастури тор», «Мусиқии низомӣ», «Дастури виолончел» (скрипка), «Таърихи ҳунарҳои мусаввар», «Зебоишиносӣ» ва «Сурудҳои мадорис» аз таълифоти ӯянд.

Сарчашма
--------

* Алинақӣ Вазирӣ // Боз — Вичкут. — Д. : СИЭМТ, 2014. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 3). — ISBN 978-99947-33-46-0.
**Авогадро** (Amedeo Avogadro) Амедео (9. 8. 1776, Турин – 9. 7. 1856, ҳамон ҷо) — физик ва химики италиявӣ, узви вобастаи АИ Турин (1819).

Ҳолнома
-------

Авогадро 9 августи соли 1776 дар шаҳри Турини Итолио таввалуд шудааст. Соли 1792 факултети ҳуқуқшиносии Донишгоҳи Туринро хатм намуда, аз соли 1800 мустақилона ба омӯхтани математика ва физика пардохт. Солҳои 1809 – 19 омӯзгори физика дар литсейи шаҳри Верчелли, 1820 – 22 ва 1834 – 50 профессор физикаи Донишгоҳи Турин. Корҳои илмиаш ба соҳаҳои гуногуни физика ва химия бахшида шудаанд.

Кашвиёти Авогадро
-----------------

Авогадро асосҳои назарияи молекулавиро бунёд гузошта, маводи таҷрибавиро вобаста ба таркиби модда ҷамъбаст намуд, хулосаҳои таҷрибавии ба ҳам зиди Ж. Гей-Люссак ва мазмуни асосии атомистикаи Ҷ. Далтонро дар як система муттаҳид сохт (1811). Соли 1811 қонунеро кашф кард, ки тибқи он дар ҳаҷмҳои якхелаи газҳо, ҳангоми доимӣ будани ҳарорат ва фишор, шумораи молекулаҳо якхелаанд (Қонуни Авогадро). Бо номи Авогадро адади молекулаҳо дар воҳиди миқдори модда (мол) номида шудааст (NA = 6, 022 1023 мол-1). Авогадро усули муайян кардани массаҳои молекулавиро пешниҳод намуда, бори аввал массаҳои атомии оксиген, нитроген, оксиди карбон, хлор ва дигар элементҳои химиявиро дуруст ҳисоб кард (1811 – 20), таркиби бисёре аз пайвастагиҳои ишқорӣ ва металлҳои ишқорзамин, метан, спирти этил ва этиленро нишон дод, якумин шуда ба монандии хусусиятҳои элементҳои химиявии гурӯҳи VA-и Системаи даврӣ (нитроген, фосфор, астат, сурма) аҳамият дод. Солҳои 1820 – 40 Авогадро ба тадқиқоти илмии вобаста ба электрохимия, васеъшавии ҳароратии ҷисмҳо, гармиғунҷоиш ва ҳаҷмҳои атомҳо машғул буд. Авогадро солҳои 1837 – 41 китоби чорҷилдаи «Физикаи ҷисмҳои вазндошта, ё рисола оид ба сохтори умумии ҷисмҳо»-ро ба табъ расонд, ки дар онҳо аз он ҷумла масъалаҳои таносуби ҳаҷмҳо дар реаксияҳои химиявӣ ва вобастагии хосиятҳои кристаллҳо ба сохтору шакли онҳо мавриди баррасӣқарор гирифтаанд.

Эзоҳ
----

1. 1 2  *Bibliothèque nationale de France* идентификатор BNF (фр.): платформаи додаҳои боз — 2011.
2. 1 2 3 4  Авогадро, Амедео (рус.) // *Энциклопедический словарь* — СПб.: Брокгауз — Ефрон, 1905. — Т. доп. I. — С. 16. — 956 с.
3. ↑
4. 1 2  Авогадро Амедео // Авогадро Амедео (рус.) / под ред. А. М. Прохоров — 3-е изд. — М.: Советская энциклопедия, 1969.
5. 1 2 3  *group of authors* Avogadro, Amedeo, Conte di Quaregna (ингл.) // *Encyclopædia Britannica*: *a dictionary of arts, sciences, literature and general information* / H. Chisholm — 11 — New York, Cambridge, England: University Press, 1911. — Vol. 3. — P. 66.

Сарчашма
--------

* А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — 608 с. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2021, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.
**Амети́ст** (юн.-қад. αμέθυστος, аз α- «не» + μέθυστος «бадмаст»), **ҷамаст** — минерал, як навъи кварс (SiO2). Рангаш бунафш, ё бунафши сурхчатоб ё бунафши осмонӣ буда, дар рӯшноӣ онро дигар мекунад. Вобаста ба кон рангаш дар рӯшноӣ устувор мебошад ё мепарад. Ҳангоми то 250°С тафсонидан рангаш дигар мешавад. Асосан дар пегматитҳои гранитӣ, рагҳои кварсӣ, ковокиҳои ҷинсҳои вулқонӣ вомехӯрад. Кристаллҳояш аз қабатҳои ҳамвориҳои призма ва ромбоэдр ташшаккул ёфтаанд. Аз ҳама намудҳои кварс аметист бештар рӯяҳои ромбоэдр дорад. Сингонияаш – тригоналӣ. Сахтиаш аз рӯи ҷадвали Моос – 7. Зичиаш 2630 – 2650 кг/м3. Нишондиҳандаи шикаст 1,543–1,554. Конҳои аметист дар Русия, Бразилия, Шри Ланка, Уругвай, Арманистон мавҷуданд. Тибқи ривоятҳои қадима аметист касро аз бадмастӣ нигоҳ медорад. Аметистро ба таври сунъӣ низ ҳосил мекунанд, ки аз табииаш фарқ кардан хеле душвор аст. Аметисти сунъи андозааш то 30 см-ро ҳосил кардаанд. Беҳтарин намунаҳои аметисти табиӣ ва сунъиро дар заргарӣ истифода мебаранд.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — 608 с. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2021, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.
**Амбун** — ченаки асосии вазн ва масоҳати Помири Ғарбии асрҳои миёна.

Маълумот
--------

Дар аввали садаи XIX амбун дар Рӯшон баробари 4 кафч, ё 24 растай, ё 1 вилоғ (78 — 79 кг) баробар буд. Пас аз ҳамроҳ шудани Помир ба Русия, барои мутобиқгардонии ченакҳои маҳаллӣ бо русӣ ва ҷиҳати рушди савдо, амбунро сунъӣ ба 6 пуди русӣ (96—98 кг) баробар карданд. Дар Шуғнон амбунро аз 96 то 144 кг қимат дошт. Баъзе муҳаққиқон амбунро баробари 80 кг муайян кардаанд.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* Амбун // А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2021, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.
**Алии Муҳаммадии Хуросонӣ** (29 октябри 1950, деҳаи Нигнот, ноҳияи Панҷакент) — адабиётшинос-шарқшинос ва шоири тоҷик.

Зиндагинома
-----------

Алии Муҳаммадии Хуросонӣ 29 октябри соли 1950 дар Панҷакент таваллуд шудааст. Хатмкардаи УДТ (1972). Пас аз хатми таҳсил корманди илмии Институти шарқшиносии АИ ҶТ. Аз соли 2000 мудири Шуъбаи матншиносии Институти забон, адабиёт, шарқшиносӣ ва мероси хатии АИ ҶТ. Алли Муҳаммадии Хуросонӣ дар бахши таҳқиқу адабиётшиносӣ, танқиди адабӣ, ба чоп омода сохтани матни осори гузаштагон, инчунин таълифи осори бадеӣ (шеърҳо) фаъолият менамояд.

Таълифот
--------

Ба қалами ӯ беш аз 150 асар, аз он ҷумла китобу монографияҳо, мақолаҳои илмии дар нашрияҳои Тоҷикистон, Эрон, Афғонистон, Покистон, Туркия, Россия, ӯзбекистон батабърасида тааллуқ доранд. Барои рисолаи «Нома ва номанигорӣ дар „Шоҳнома"-и Фирдавсӣ» (Т. бидуни соли нашр; ҳамроҳи Ҷ. Назрӣ) ба гирифтани Ҷоизаи Институти шарқшиносӣ ва мероси хаттии АИ ҶТ, Ройзании фарҳангии ҶИЭ дар Душанбе ба номи Афсаҳзод мушарраф гардид (2003). Маҷмӯаи мақолаҳояш «Меҳру муштарӣ» (2010) ба масъалаҳои камомӯхтаи адабиёти классикии форс-тоҷик бахшида шудааст. Дар китобҳои таҳиянамуда ва мураттабнамудааш («Гулшани адаб», 1980; «Шоирони Мовароуннаҳр», 2006) ҳунари ӯ чун муҳаққиқ ва матншинос зоҳир гардидааст. Соли 2008 ба муносибати 1150-солагии Рӯдакӣ матни таҳиянамудаи Алли Муҳаммадии Хуросонӣ «Девони ашъор»-и Рӯдакӣ ба табъ расид. Алли Муҳаммадии Хуросонӣ матншиноси серкору пухтакор мебошад. ӯ матнҳои «Девони форсӣ»-и Навоӣ-Фонӣ (1987), «Соати саъд»-и Мирзолатиф Раҳимзода (1997), «Илоҳинома»-и Аттор (2000), «Маснавии маънавӣ»-и Ҷалолуддини Румӣ (2001; ҳамроҳи Б. Ализода). «Гузидаи ғазалиёт»-и Маҷнуни Зарободӣ (2002), «Муфоиз-ул-анвор ва девони ашъор»-и Абулҳайи Муҷихарфӣ (ҳамроҳи Бӯрӣ Карим) (М. 2003), «Ҳазору як андарз»-и Низомии Ганҷавӣ, "Ҳикоёт ва ҳикматҳо аз «Гаршоспнома»-и Асадии Тусӣ, «Куллиёти форсӣ»-и Муҳаммад Иқбол (ҳар се 2007), «Панднома. Футувватнома. Ҳикоёт аз маснавиҳо»-и Аттор (2008), «Девони Кабир»-и Ҷалолуддини Румиро (2007 — 09) бо муқаддимаҳои муфассали илмӣ, шарҳҳову тавзеҳоти муфид дар чор ҷилд омода карда, ба табъ расондааст. Бо роҳбарии Алли Муҳаммадии Хуросонӣ чор нафар рисолаҳои номзадӣ дифоъ намудаанд. Алли Муҳаммадии Хуросонӣ аз соли 2002 котиби масъули «Ахбори АИ ҶТ. Шуъбаи илмҳои ҷамъиятшиносӣ» мебошад. Маҷмӯаҳои ашъори Алли Муҳаммадии Хуросонӣ бо номҳои «Чашмаи нӯш» (1997), «Майи гулгун» (2002), «Насими тавҳид» (2004), «Вусъати ишқ» (2009) ва «Шукуфаҳои сабзи баҳор» (2010) чоп шудаанд. Мавзӯъҳои ашъораш ишқу муҳаббат, меҳри Ватан, тараннуми ваҳдату ягонагии мардуми Тоҷикистон ва ғайра мебошад. ӯ шоирест, ки «илмро бо шеър ва шеърро бо илм мепайвандад» (Р. Ҳодизода). Шеърҳояш дар Эрон, Афғонистон, ӯзбкистон, Россия дастраси хонандагон гардидаанд. Узви ИН Тоҷикистон аз соли 1999.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* Алии Муҳаммадии Хуросонӣ // А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2021, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.
**Алиободи Катул** ( форсӣ: علی آباد كتول‎ инчунин ба забони румӣ ҳамчун **«‘Alīābād-e Katūl**, **Aliabad-e Katool**, ва **Aliâbâd Katool;** низ танҳо ҳамчун **Алиобод** (маъруф форсӣ: علی آباد‎ , инчунин ба забони румӣ ҳамчун **Alīābād** **"Алғобод" номбар шудааст.** — шаҳр ва пойтахти шаҳристони Алиобод дар устони Гулистон, Эрон. Дар барӯйхатгирии соли 2006 аҳолии он 46,183 нафар, дар 11,676 оила буд. 

Шаҳр дар теппаи кӯҳҳои Албурз байни Гургон ва Озодшаҳр ҷойгир аст. Шаршараи Кабуд дар наздикии шаҳр аст. Дар наздикии он деҳаҳои Холин Дареҳ, Чину, Алистон ва Майян ҷойгиранд.

Эзоҳ
----

  



| Шаҳрҳои устони Гулистон |
| --- |
| Озодшаҳр | Оққало | Бандари Газ | Бандари Туркаман | Рамиён | Алиобод | Курдкӯй | Кулола | Гургон | Гунбади Ковӯс | Менӯдашт |
Ҳолати тиббӣШаблон:SHORTDESC:Ҳолати тиббӣ

**Аменоре́я** (аз а…, юн. men – моҳ ва rheo – мешорам), **беҳайзӣ**, **ҳайз надидан** — ҳолатест, ки зан дар муддати 6 моҳ ё аз ин ҳам бештар ҳайз намебинад.

Таснифот
--------

Агар духтар баъди ба балоғат расидан ё зан тамоман ҳайз надида бошад, аменореяи якумин ва агар боре ҳайз дида, минбаъд тамоман ҳайз набинад, аменореяи дуюмин меноманд. Дар ҳаёти зан якчанд давраҳои ҳайз надидан (то балоғат, ҳомилагӣ, бачамаконӣ, менопауза) вуҷуд дорад. Ин давраҳо чун ҳолати физиологии организм давом карда, баъд қатъ мегарданд (аменореяи физиологӣ). Аменореяи патологӣ дар натиҷаи нуқсони модарзодии тухмдон, бачадон ва маҳбал, хеле суст инкишоф ёфтани узвҳои номбурда, инчунин осеб дидани ҷанин аз доруе, ки зан дар давраи ҳомилагӣ (дар аввали ва то охири моҳи сеюми бордорӣ – дар давраи муҳими тағйири ҷанин) истеъмол мекунад, пайдо мешавад. Табобати аменореяе, ки аз ин сабабҳо рӯй додааст, имконнопазир аст. Аменорея дар натиҷаи бемориҳои ғадудҳои эндокринӣ, хусусан ғадудҳои сипаршакл, болои гурда ва гипофиз, бемории сил, камвитаминӣ, исқоти пай дар пай низ ба вуҷуд меояд.

Сабабҳо
-------

Сабабҳои аменореяро ҳамчунин метавон ба ҷузъӣ ва умумӣ ҷудо кард.

Ба сабабҳои ҷузъии аменорея мансубанд: 

* вуҷуд надоштани маҳбал ва бачадон;
* омоси тухмдонҳо;
* тағйироти бебозгашти луобпардаи бачадон;
* кастратсияи шуоӣ ё ҷарроҳӣ.

Вале бисёр вақт сабаби аменорея бемориҳои вазнини сироятӣ (домана, ҳасба, вабо, пневмония, уфунат ва ғайра), сили шуш, амрози гурда, тухмдонҳо, ҷигар, силсилаи дилу рагҳо, ғадудҳои усораи дохилӣ, амрози рӯҳӣ (шизофрения, психастения, саръ), заҳролудӣ (аз сурб, фосфор) ва ғайра маҳсуб мешаванд.

Муолиҷа
-------

Муолиҷаи аменорея ба рафъи бемории асосӣ вобаста аст (камхунӣ, беиштиҳоӣ, диабет, бемориҳои ғадуди сипаршакл, гипофиз ва ғайра). Хусусан тадбирҳое, ки барои бо хун беҳтар таъмин гаштани узвҳои коси хурд имконият медиҳанд, натиҷаи дилхоҳ ба бор меоварад. Давоҳои гормонӣ, физиотерапия ва истеъмоли витаминҳо низ муҳим аст.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — 608 с. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2021, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.
**Муҳаммадҷон Муъминов** (1.05.1901, шаҳри Марғелон – 2.04.1976, шаҳри Душанбе) — мутриб, навозанда (дутор, ғижжак) ва оҳангсози тоҷик. Ходими Хизматнишондодаи санъати ҶШС Тоҷикистон (1939).

Зиндагинома
-----------

Муҳаммадҷон Муъминов касби дутору ғижакнавозиро аз устодони ин пеша омӯхтааст. Солҳои 1921-24 дар ҳайати отряди савораи Қӯқанд зидди босмачиён мубориза бурда, баъди хидмат дар соҳаи санъат кор кардааст. Солҳои 1933-1938 сардирижёр ва роҳбари мусиқии Театри давлатии академии драмаи ба номи А. Лоҳутӣ, 1938-1942 сардирижёри оркестри созҳои халқии Кумиати давлатии радиои тоҷик, 1942-1960 роҳбари мусиқии ансамбли созҳои халқии Филармонияи давлатии Тоҷикистон ва 1960-1962 дутору ғижакнавози оркестри созҳои халқии тоҷик шуда кор кардааст. Аз соли 1962 то вафоташ нафақагири шахсӣ.

Эҷодиёт
-------

Сурудҳои эҷодкардаи Муъминов – «Ташаккур» (Б. Раҳимзода), «Эй санам акси туро….» (Турсунзода), «Булбулон» (Лоҳутӣ), «Душмани шапарак» (Суҳайлӣ) ва ғайра; савту навоҳои созӣ: «Озод», «Табрик», «Ғунча», «Сайри гул», «Садои дутор», «Рақси дилбар», «Рақси шодӣ» ва ғ. аз қабили онҳоянд.

Бо ордени «Нишони Фахрӣ», медалҳо ва Грамотаи Фахрии Президиуми Совети Олими ҶШС Тоҷикистон мукофотонида шудааст.

Эзоҳ
----

1. ↑  Обидпур Ҷ. Луғатномаи тафсирии мусиқӣ / зери назари Б.Қобилова. – Душанбе: Аржанг, 2019. – С. 247-248. – 480 с. ISBN 978-999-47-43-90-2 (тоҷ.)
**Муяссар Узоқовна Аминова** (Тав. 19.06.1946, ш. Сталинобод (ҳоло – Душанбе) — ҳунарпешаи театр ва синамо, соҳибкор.

Зиндагинома
-----------

Муяссар Аминова дар студияи ба номи Миттелмани ш. Душанбе таҳсил намудааст (1964–1967). Фаъолияти кориаш аз ҳунарпешаи ТДАДТ ба номи А. Лоҳутӣ оғоз ёфтааст (1964–1967; 1971–1975). Солҳои 1968–70 ба кори Театри халқии ш. Кӯлоб гузаштааст. Дар чандин спектаклҳои ин театрҳо нақшҳои ҷолиб офаридааст. Дар филми «Оромӣ намешавад»-и Б. Долинов киностудияи "Тоҷикфилм" нақши телефончӣ (1963), дар филмҳои «Замони осоишта», нақши Азиза (1965) ва «Ҳасани аробакаш»-и Б. Кимёгаров, нақши Садаф (1966), дар филми «Нисо»-и Марат Орифов, нақши муаллима Марямро бозидааст (1966). Солҳои 1975–1990 ба кори Комбинати трикотажи «Зайнабибӣ» гузашта, аввал шогирд ва баъд мудири сех, соли 1995–1997 сардори Иттиҳодияи манзилу коммуналии заводи арматураи ш. Душанбе шуда кор кардааст. Аз соли 1998 – соҳибкор. Соҳиби 1 фарзанд.

Эзоҳ
----

1. ↑  Аз асл ба насл. — Душанбе, 2019. — 215 с. (тоҷ.). ISBN 978-99947-958-2-6
**Латипов Назришо** (тав. 25. 03. 1930, ноҳияи Қалъаи Хумб – ваф. 30.05. 2003, шаҳри Душанбе), номзади илмҳои таърих (1957), дотсент ( 1968).

Зиндагинома
-----------

Соли 1951 факултети таърихи Донишкадаи давлатии омӯзгории шаҳри Душанбе ба номи Т. Г. Шевченкоро хатм кардааст. Солҳои 1952–1955 аспиранти назди кафедраи таърихи ИҶШС-и донишкадаи номбурда, 1955–1956 ҷонишини шуъбаи таблиғу ташвиқи Комитети ҳизби коммунистии шаҳри Сталинобод, 1957–1960 директори Донишкадаи давлатии омӯзгории шаҳри Кӯлоб ба номи Рӯдакӣ, 1961–1969 сарвари гурӯҳи лекторони шуъбаи таблиғотии КМ ҲК Тоҷикистон, 1969–1971 директори Институти илмию тадқиқотии илмҳои педагогии ҶШС Тоҷикистон, 1971–1996 муовини ректори Донишгоҳи давлатии омӯзгории шаҳри Душанбе ба номи Қ. Ҷӯраев оид ба шуъбаи шабона ва дотсенти кафедраи таърихи сиёсии донишгоҳи мазкур буд. Муаллифи зиёда аз 30 мақолаҳои илмӣ аст.

Ҷоизаҳо
-------

Бо ордени «Нишони фахрӣ», нишони сарисинагии «Аълочии маорифи халқи Тоҷикистон» ва ифтихорномаи Президиуми Шӯрои Олии ҶШС Тоҷикистон (1964) сарфароз шудааст.

Осор
----

К вопросу о социальных отношениях в Дарвазском бекстве накануне установления советской власти // Ученые записки Кулябского пединститута им. Рудаки, Д. 1957, вып. 3; Экономическое состояние Дарвазского бекства и основные занятия его населения // Ученые записки Кулябского пединститута им. Рудаки, Д. 1958, №4.

Пайвандҳо
---------

* Энсиклопедияи Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи С. Айнӣ
*
**Додоҷон Раҷабӣ** - рӯзноманигор, адиб, Узви Иттифоқи журналистони Тоҷикистон (1964) ва Иттифоқи нависандагони Тоҷикистон (1982). Аълочии матбуоти Тоҷикистон

Зиндагинома
-----------

Додоҷон Раҷабӣ 12 январи соли 1938 дар шаҳри Хуҷанд 
таваллуд шудааст. Соли 1961 факултаи таъриху филологияи тоҷики Институти давлатии педагогии шаҳри Хуҷанд (холо Донишгоҳи давлатии Хуҷанд ба номи академик Бобоҷон Ғафуров)-ро хатм намуда- аст. Дар вазифаҳои хабарнигор, мудири шуъба дар рӯзномаҳои «Ҳақиқати Ленинобод», «Комсомоли Тоҷикистон» (1963-1968), муҳаррир, муҳаррири калон ва сармуҳаррири бахши саноат ва сохтмон, мудири бахши гуфтор оид ба мамолики хориҷии Кумитаи давлатии Тоҷикистон оид ба телевизион ва радиошунавонӣ (1969-1982), котиби масъули ҳафтано- майи «Адабиёт ва санъат» (1982-1990) кор кардааст. Солҳои 1990-1992 ба сифати ҷонишини Сармуҳаррири рӯзномаи «Садои мардум», 1992-1998 мудири шуъбаҳои гуногуни Мақомоти иҷроияи маҳаллии ҳокимияти давлатии вилояти Суғд, 1998-2000 сармуҳаррири рӯзномаи вилоятии «Ҳақиқати Ленинобод», 2000-2009 роҳбари дафтари матбуоти Идораи кишоварзии вилояти Суғд фаъолият дошт. 17 ноябри соли 2012 аз олам даргузашт

Эҷодиёт
-------

Китоби ҳикояҳо ва повестҳояш бо номи «Дилсӯз» (1963), «Кулчаи зағора» (1974), «Шабе, ки борон меборид» (1978), Садои мардум 63 «Модари нав» (1982), «Борон чағона мезад» (1985), «Сари роҳи Каҳкашон» (1988), қиссаҳои адабию таърихиаш - «Ос- мони хамида» (1998), китобҳои бачагонааш - «Анори дона- дона» (2003), «Ҳофиз ва Сабоҳат» (2004) ва асари дуҷилда- аш таҳти унвони «Алам» ва «Дар миёни чор дарё» (2007) чоп шудаанд. Китоби қиссаҳои адабию бадеии «Осмони хамида» (1998) сазовори Ҷоизаи адабии вилоятии ба номи Камоли Хуҷандӣ гаштааст. Қисме аз ин осор бо забонҳои халқҳои собиқ Иттиҳоди Шӯравӣ тарҷума ва нашр гардидаанд. Қиссаи «Модари нав» дар нашриёти «Детская литература» (Маскав, 1990) ба табъ расидааст. Маҷмӯаи ҳикояҳои «Дилсӯзӣ» дар нашриёти «Мектеп»-и Ҷумҳурии Қирғизистон ба забони қирғизӣ мунташир гардидааст. Асарҳои саҳнавии «Дастҳоро кушоед» дар Театри мазҳакаи мусиқии ба номи Камоли Хуҷандӣ ва «Ишқи араб» дар Театри давлатии академии драмавии ба номи А. Лоҳутӣ ба намоиш гузошта шудаанд. Асарҳои алоҳидаи П. Мериме, Р. Такур, А.П. Чехов, А. Ахматова, М. Зощенко, И. Шамякин, А. Алексин, М. Левин, Е. Симонайтите, К. Абдусаломов ва дигаронро ба
тоҷикӣ гардондааст.

Мукофот
-------

* Бо унвони Корманди хизматнишондодаи маданияти ҶШС Тоҷикистон (1988),
* медали «Барои меҳнати шоён» (1998),
* Барандаи Ҷоизаи адабии вилоятии ба номи Камоли Хуҷандӣ.
* дорандаи медалҳои «Собиқадори меҳнат» ва «Бунёди сулҳи шӯравӣ».

Эзоҳ
----



1. ↑  Додоҷон Раҷабӣ
2. ↑  Komusi-Sadoi-mardum
3. ↑  Адибони Тоҷикистон (маълумотномаи мухтасари шарҳиҳолӣ)./Таҳия ва танзими Асрори Сомонӣ ва Маҷид Салим. – Душанбе, «Адиб», 2014, – с. 201-202 ISBN 978-99947-2-379-9
**Назорати конститутсионии факултативӣ** - тафтиши мувофиқати санадҳои ҳуқуқӣ, ки бо дархости нафароне, ки конститутсия ё қонун пешбинӣ намудааст, гузаронида мешавад. Назорати конститутсионии факултативӣ метавонад пешакӣ ва баъдина бошад ва аз тарафи мақомоти назорати конститутсионии марказонидашуда ва омехта амалӣ карда шавад. Дар низоми назорати конститутсионии марказонидашуда дар қонунҳо одатан каси дархосткунанда равшан нишон дода мешавад(ниг.ба Назорати конститутсионӣ).

Нигаред низ
-----------

Ҳуқуқу озодиҳои конститутсионии инсон ва шаҳрванд

Эзоҳ
----

1. ↑  Фарҳанги истилоҳоти ҳуқуқ / Зери таҳрири Маҳмудов М.А. - Душанбе: ЭР-граф, 2009. - с. 323
**Назорати парлумонӣ** - яке аз вазифаҳои асосии парлумон баробари фаъолияти қонунгузорӣ ва молиявӣ мебошад. Яке аз вазифаҳои анъанавии парлумон мебошад. Дар ҳолати аз фаъолияти ҳукумат қаноатманд набудани парлумон масъалаи ҷавобгарии сиёсии ҳукумат бармеояд (изҳори нобоварӣ, қарордоди маҳкумкунӣ, талаб кардани эзоҳоти махсус). Назорати парлумонӣ
метавонад дар шаклҳои берун аз истеъфои ҳукумат амалӣ гардад (ташкили комиссияҳои тафтишотӣ, шунидани баёнот, дарҳост). Бо ихтиёри парлумон тарзи ҷавобгарии ҳуқуқии
аъзои Ҳукумат - импичмент ба амал медарояд. Назорати парлумонӣ ду шакл - сиёсӣ ва ҳуқуқӣ дошта метавонад, ки ду шакли гуногуни таносубан ҷавобгар - сиёсӣ ва ҳуқуқӣ дорад. Ин ду шакл бо роҳҳои гуногун ва аз тарафи мақоми гуногун амалӣ гардонда мешавад. Сиёсӣ -дар назди худи парлумон, ҳуқуқӣ - чун қоида, дар суд. Дар натиҷаи ба ҷавобгарии сиёсӣ ҷалб кардан шахси гунаҳкор аз ҳокимият сабукдӯш мегардад. Дар натиҷаи ба ҷавобгарии хуқуқӣ кашидан шахс аз ҳокимият дур карда мешавад, чунки имкони ҷазои ҷиноӣ пайдо ме-
шавад. Ҳар ду шакли назорат бо риояи қатъии расму қоидаҳое, ки дар Конститутсия ва санадҳои дигар (дастури палатаҳо) муайян шудаанд, амалӣ мегарданд. Назорати парлумонӣ дар
ҳадди гуногун ба ҳамаи мамлакатҳои демократии шакли идораи гуногун хос асг. Аз ҳама равшантар он дар давлатҳои шакли идораи парлумонӣ инъикос меёбад. Вале дар Конститутсияи Ҷумҳурии Тоҷикистон ҷавобгарии сиёсӣ ва ҳуқуқии Ҳукумат дар назди парлумон пешбинӣ нашудааст (ниг. ба Маҷлиси миллӣ, Маҷлиси намояндагон, Ҳукумат, Импичмент, Тафтишоти парлумонӣ, Масъулияти сиёсии Ҳукумат).

Нигаред низ
-----------

Ҳуқуқу озодиҳои конститутсионии инсон ва шаҳрванд

Эзоҳ
----

1. ↑  Фарҳанги истилоҳоти ҳуқуқ / Зери таҳрири Маҳмудов М.А. - Душанбе: ЭР-граф, 2009. - с. 325
**Меҳрнигори Рустам** (4 октябри 1994, ноҳияи Ховалинг) — овозхони мусиқии попи тоҷикӣ,

Зиндагинома
-----------

Меҳрнигори Рустам 14 октябри соли 1994 дар ноҳияи Ховалинг ба дунё омадааст. Меҳрнигор аз синни 5 солагӣ ба суруд хондан оғоз карда то имрӯз дар озмунҳои зиёд иштирок кардааст. Вай мактаби байналмиллалии шаҳри Душанберо соли 2011 хатм кардааст. Донишҷӯи факултаи академии Консерваторияи миллии Тоҷикистон ба номи Талабхӯҷа Сатторов буд ва соҳиби таҳсилоти олӣ гардидааст, ҳамзамон дар дастаи ҳунарии «Ориё»-и назди Кумитаи телевизион ва радио фаъолият мекард. Бародараш Сафармуҳаммад Рустам низ сароянда мебошад.

Эҷодиёт
-------

Соли 2001 дар озмуни «Ғунчаҳои умед» ва соли 2003 дар озмуни «Офтобак» ширкат карда, соҳиби Шоҳҷоизаи ин озмун шудааст. Баъдан дар озмуни байналмилалии «Йединҷи туркча олимпиадалари» дар Туркия соҳиби медалҳои тило ва нуқра шудааст. Соли 2006 дар озмуни «Бозиҳои делфӣ» миёни наврасони кишварҳои ИДМ ба гирифтани ду медали тило — дар бахши таронаҳои мардумӣ ва таронаҳои эстрадӣ ноил шудааст. Дар Озмуни «Ҷило-2014», дар шаҳри Душанбе аз рўи 12 номинатсия ва аввалин бор дар сатҳи байналмиллаӣ доир гардид. Дар яке аз бахшҳои озмуни «Ҷило» дар самти «Мусиқии замонавӣ ва машҳур», овозхони беҳтарини мард Нобовар Чаноров ва сарояндаи зан Меҳрнигори Рустам дониста шуданд.
Ҳамроҳи сарояндагони варзидаи эстрадаи тоҷик: Нигина Амонқулова, Шабнами Сурайё, Фарзонаи Хуршед, Ҷонибеки Мурод, Дамирбек Олимов Меҳрнигори Рустам (бо суруди «Таронаборон») дорандаи ҷоизаи «Tamoshow Music Awards — 2017» аз рӯи рейтинги шабакаи Ютуб соҳиб шудаст. Барои гирифтани ин ҷоизаи муътабари мусиқии тоҷик дар 9 бахш 45 номзад мубориза бурданд.

Эзоҳ
----

1. ↑  Муаррифиномаи Меҳрнигори Рустам
2. ↑  Ҷоизаҳои Давлатманду Нигора ва Сиддиқу Фарҳоди Дарё дар «Ҷило-2014»
3. ↑  Барандагони ҷоизаи имсолаи Tamoshow
Ин вожа дигар маъноҳо низ дорад, Назорат (мазмунҳо)-ро бубинед.
**Назорати бонкӣ** - 1. Назорати фаъолияти бонкӣ аз ҷониби бонки марказӣ (Бонки миллии Тоҷикистон). Тибқи Қонуни ҶТ «Оид ба бонкҳо ва фаъолияти бонкӣ дар Ҷумҳурии Тоҷикистон» (аз 23.05.1998) Бонки миллии Тоҷикистон оид ба риояи қонунгузории бонкӣ аз ҷониби муассисаҳои кредитӣ, аз ҷумла нормативҳои муайянкардаи он назорат мебарад. 

2. Назорати муассисаи кредитӣ аз болои кредити бонкро харҷ кардани дебитор.

Нигаред низ
-----------

* Назорати маъмурӣ

Эзоҳ
----

1. ↑  Фарҳанги истилоҳоти ҳуқуқ / Зери таҳрири Маҳмудов М.А. - Душанбе: ЭР-граф, 2009. - С. 320
**Назорати ғоявии конститутсионӣ** - тафтиши мувофиқати меъёрҳои конститутсионӣ ба Конститутсия аз рӯйи мулоҳизаи ғоявӣ. Чунин назорат дар Испанияи франкоӣ аз тарафи палатаи махсуси ғоявии Шӯрои миллӣ амалӣ гардонида мешуд. Шӯро вазифадор буд, ки тозагии ҳаракати франкоӣ, ҳимояи бутунии усулҳои ҳаракати миллӣ, назорат аз болои инкишофи муносибатҳои иқтисодӣ, иҷтимоӣ ва фарҳангӣ барои таъмини адолати иҷтимоиро таъмин намояд. Чунин назорати ғоявии конститутсионӣ то замони аз сари ҳокимият рафтани Ф.Франко (соли 1975) ва қабули Конститутсияи Испания соли 1978 амал мекард.

Нигаред низ
-----------

Ҳуқуқу озодиҳои конститутсионии инсон ва шаҳрванд

Эзоҳ
----

1. ↑  Фарҳанги истилоҳоти ҳуқуқ / Зери таҳрири Маҳмудов М.А. - Душанбе: ЭР-граф, 2009. - с. 320
Ин вожа дигар маъноҳо низ дорад, Назорат (мазмунҳо)-ро бубинед.
**Назорати дохилии конститутсионӣ** -тафтиши мувофиқати меъёрҳои ҳуқуқӣ ба Конститутсияи мамлакат, ки дар ҷараёни тайёр кардани санад амалӣ гардонда мешавад. Ин гуна назорат бисёр вақт хислати маслиҳатро дорад ва назорати берунаро сарфи назар намекунад. Дар амалӣ гардондани назорати дохилии констнтутсионӣ назорати парлумонӣ ва назорат аз тарафи сардори давлат ҷой дошта метавонад. Назорати парлумонӣ дар ҳаллу фасл гардидани лоиҳаи қонун дар давраҳои гуногуни расму қоидаи қабули он ба кор бурда мешавад. Вакилон дар муҳокимаи лоиҳа дар комиссияҳо ё маҷлисҳои палатаҳо метавонанд ғайриконститутсионӣ будани санадро нишон диҳанд. Фикри аъзои парлумонро метавонад мақомоти назорати конститутсионӣ, агар чунин санад барои дида баромадан ба ӯ супорида шавад (яъне дар вақти гузаронидани назорати беруна), ба эътибор гирад. Сардори давлат, қонунҳои барои имзо ба ӯ пешниҳодшударо бо сабаби ба Конститутсия мувофиқ наомадани онҳо метавонад ба парлумон бозгардонад (ниг. ба Назорати конститутсионӣ).

Нигаред низ
-----------

* назорати берунаи конститутсионӣ

Эзоҳ
----

1. ↑  Фарҳанги истилоҳоти ҳуқуқ / Зери таҳрири Маҳмудов М.А. - Душанбе: ЭР-граф, 2009. - С. 320-321
**Назорати конститутсионии баъдина** - тафтиши мувофиқати меъёрҳои ҳуқуқӣ ба Конститутсия дар ҳолатҳое, ки ин меъёрҳо эътибор пайдо кардаанд. Назорати конститутсионии баъдина нисбат ба назорати пешакӣ зиёдтар паҳншуда мебошад. Он ҳамеша дар мамлакатҳои назорати конститутсионии омехта ба кор бурда мешавад. Дар низоми назорати марказонидашуда низ он ҷои муҳимро ишғол мекунад, дар Австрия, Ҷумҳурии Федералии Олмон, Италия, Испания, Белгия ба кор бурда мешавад. Назорати конститутсионии баъдина ба тафтиши конститутсионӣ будани санадҳое имкон медиҳад, ки дар вақти қабули онҳо вуҷуд надошт, ё ки дар он вақт воситаи чунин тафтиш мавҷуд набуд, ё ки чунин воситаи тафтишот вуҷуд дошт, вале бо сабабе он истифода нашуда буд. Назорати конститутсионии баъдина имкон медиҳад мувофиқати санадҳое тафтиш гардад, ки то қабули Конститутсияи мамлакат бароварда шуда буданд (ниг. ба Назорати конститутсионӣ).

Нигаред низ
-----------

Ҳуқуқу озодиҳои конститутсионии инсон ва шаҳрванд

Эзоҳ
----

1. ↑  Фарҳанги истилоҳоти ҳуқуқ / Зери таҳрири Маҳмудов М.А. - Душанбе: ЭР-граф, 2009. - с. 321-322
**Назорат аз болои мақомоти иҷрои ҷазои ҷиноятӣ** - назорати судӣ, прокурорӣ, идоравӣ ва ҷамъиятие, ки аз болои фаъолияти муассисаҳои ислоҳӣ ва дигар мақомоти давлатии иҷрокунандаи ҷазои ҷиноятиро гӯянд. Мувофиқи Кодекси иҷрои ҷазои ҷиноятии Ҷумҳурии Тоҷикистон суд, прокурор, раёсати иҷрои ҷазои ҷиноятӣ ва иттиҳодияҳои ҷамъиятӣ тибқи ҳолат ва тартиби муқаррар намудаи қонунгузории Ҷумҳурии Тоҷикистон бо мақсади таъмин намудани риояи дақиқ ва иҷрои якхелаи қонунҳо ҳангоми иҷро ва адои ҷазои ҷиноятӣ аз болои фаъолияти муассисаҳои ислоҳӣ ва дигар мақомоти давлатии иҷрокунандаи ҷазо назорат мекунанд.

Нигаред низ
-----------

Ҳуқуқу озодиҳои конститутсионии инсон ва шаҳрванд

Эзоҳ
----

1. ↑  Фарҳанги истилоҳоти ҳуқуқ / Зери таҳрири Маҳмудов М.А. - Душанбе: ЭР-граф, 2009. - с. 319
**Найзаандозӣ, найзазанӣ, найзабозӣ**

Яке аз намудҳои ҳарбӣ ва варзиши бостонии тоҷикон. Найзаро дар гузашта ҳам пиёда ва ҳам савора ба кор мебурданд. Дарозии найза 1,5-2 м буда, онро аз шохҳои рост ва сахти дарахтон месохтанд ва ба нўги он теғаи оҳанинро насб менамуданд. Найза инчунин яке аз олоти шикор ба шумор мерафт. Маҳорати баланди паҳлавони найзаандоз дар он зоҳир мешуд, ки ҷонварро дар шикор ва ё душманро дар майдони ҷанг бо як зарба афканад. Баъзе найзаандозони моҳир найзаро аз масофаи 60 м ба нишон мерасониданд. Найзаро инчунин савори асп, дар рўйи он хаму рост шуда, лаъбу ҳунарҳо намуда, ҳаво медоданд. Найзабозӣ яке аз намудҳои мусобиқаи варзишӣ дар ҷашнҳои арўсӣ, хатнасур ва иди Наврўз буд. Дар саросари кишвар дар ҳоли аз байнравӣ қарор дорад.

Адабиёт
-------

1. Андреев М.С. Таджики долины Хуф. Сталинобод. 1953.

2. Турсунов Н. Бозиҳои миллии тоҷикӣ. Д. 1983; 

3. Донишномаи фарҳанги мардуми тоҷик. Ҷ.1. Д. 2015.

Нигаред
-------

* Бозиҳои миллӣ ва мардумии тоҷикон
* Нардбозӣ

Манобеъ
-------

1. ↑  Феҳристи миллии фаҳанги ғайримоддӣ /Natioal list of intangible cultural hertage/ Пажӯшиҳгоҳи илмӣ-тадқиқотии фарҳанг ва иттилооти Вазорати фарҳанги ҶТ – Душанбе: «Аржанг» 2016, – С. 187


|  |  |
| --- | --- |
| Таърих | *Ин мақолаи нопурра аз таърих мебошад.Шумо метавонед бо пурра кардани ин ба Википедия кумак кунед.* |
**Занахдон** (аз авестоии zanva — занах) — занах, манаҳ, чона, зақан, поинтарин бахши рӯй, воқеъ дар зери лаби зерин. балъамӣ дар «Тарҷумаи «Таърихи Табарӣ» меорад, ки силоҳи Шамшуни Обид аз устухони з.-и шутур буд, бо душманон «бад-он ҳарб кардӣ ва эшонро ҳазимат кардӣ ва ҳамекуштӣ аз эшон бад-он занахдони шутур». Дар адабиёт ба маънои маҷозӣ ва кинояву ташбеҳ, ҳамчун тасвири бадеӣ фаровон истифода шудааст. Мас.: Чоҳи з. чоҳи занах, чоҳи зақан, чоҳи ғабғаб — фурӯрафтагии андаке, ки дар зақани зеборӯён аст: 

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| « | Эй фурӯғи моҳи ҳусн аз рӯйи рахшони шумо, 
Обрӯйи хубӣ аз чоҳи занахдони шумо!
Ҳофиз | » |

Занахдон ба ҷайб фурӯ бурдан ё даст ба зери занах сутун кардан — ғарқи андеша будан, ба тафаккур фурӯ рафтан: 

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| « | Варо дид бо дидагони пур зи хун, 
ба зери занах даст карда сутун.
Фирдавсӣ | » |

Занахдон гушодан — намоиш додани ҳусну ҷамол: 

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| « | Бад-он оин, ки хубонро будаст, 
занахдон мегушоду зулф мебаст.
Низомӣ | » |

Занахдон бар зону мондан — андуҳгин будан: 

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| « | Ба Юмгон ман ғарибу хору танҳо, 
Аз инам монда бар зону занахдон.
Носири Хусрав | » |

Дар тасаввуф з. лутфи маҳбуб аст, аммо қаҳромез, ки соликро аз ҷоҳи ҷовидонӣ ба чоҳи зулмонӣ меандозад 
(«кашшофу истилоҳоти-л-фунун»).

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Занахдон // Замин — Илля. — Д. : СИЭМТ, 2017. — С. 27. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 7). — ISBN 978-99947-33-89-9.
**Ҷон Эндрю Бойл** (англ. John Andrew Boyle, 10 март 1916, Worcester Park[d] — 19 ноябр 1978, Манчестер[d], Манчестери Бузург) — шарқшиноси инглис. Профессори Донишгоҳи Манчестер (1966).

Зиндагинома
-----------

Падараш китобфурӯшу китобшинос буд, осори адабиро аз забонҳои лотинӣ, фаронсавии қадим, испониёӣ, португалӣ ба англисӣ тарҷума мекард. Ҷон Эндрю Бойл таҳсили ибтидоиро дар назди падараш оғоз карда, забонҳои лотинӣ ва юнониро омӯхт. Дар Донишгоҳи ш. Бирмингем як сол забони олмонӣ, дар Донишгоҳи Берлин ва Донишгоҳи Гёттинген назди устодони худ Ҳанс Ҳайнрих Шедер ва Олаф Хинсен, Мартин Ҳартман забонҳои форсии қадим, авестоӣ, паҳлавӣ, арабӣ, туркӣ, таърихи кишварҳои Шарқ ва динҳоро омӯхт. Пеш аз оғози Ҷанги дуюми ҷаҳонӣ ба Англия баргашт ва дар Донишкадаи мутолиоти шарқии Донишгоҳи Лондон ва Донишгоҳи Манчестер (1950-66) кор кард.

Беш аз 90 асари Ҷон Эндрю Бойл — китобҳо, мақолаҳо, тарҷумаҳояш аз осори таърихии форс-тоҷик ба табъ расидаанд. Ҷон Эндрю Бойл мутахассиси соҳаи таърихи муғул буд. Дар ин бобат кори нисбатан муҳимми ӯ тарҷумаи англисии «Таърихи ҷаҳонкушой»-и Ҷувайнӣ (1958, дар ду ҷилд), тарҷумаи бахшҳое аз «Ҷомеъу-т-таворих»-и Рашидуддини Фазлуллоҳ (1971), мақолаҳои «Дар бораи алқобе, ки дар китоби Ҷувайнӣ ба баъзе аз шоҳзодагони муғул дода шудааст» (1959), «Фармонравоии муғул дар Афғонистону Ҳинд ба ривояти „Табақоти Носирӣ"-и Ҷузҷонӣ» (1963), «Рашидуддин нахустин таърихнигори ҷаҳон» (1968) ва ғ. мебошанд. Ба қалами Ҷон Эндрю Бойл чун устоди забони форсӣ ва муҳаққиқи адабиёти форсӣ китобҳову мақолаҳое аз қабили «Адабиёти форсии имрӯз» (1957), «Умари Хайём: ахтаршинос, риёзидон ва шоир» (1975), «Солшумории сафарҳои Саъдӣ» (1974), тарҷумаи англисии «Илоҳинома»-и Аттор (1974), «Маснавиҳои мазҳабии Фаридуддини Аттор» (1979), «Дастури забони форсии имрӯз» (1966) ва ғ. тааллуқ доранд. 25 мақолаи Ҷон Эндрю Бойл дар «Доиратулмаорифи ислом», 4 мақола дар «Бритоннико» ба табъ расидаанд. Ҷон Эндрю Бойл муҳаррири ҷилди панҷуми «Таърихи Кембриҷи Эрон» ва муаллифи яке аз мақолаҳои он (дар бораи Элхониён) буд.

Эзоҳ
----

1. 1 2 3 4  *Bibliothèque nationale de France* идентификатор BNF (фр.): платформаи додаҳои боз — 2011.
2. 1 2 3 4  AlKindi (онлайн-каталог Доминиканского института востоковедения)

Адабиёт
-------

* Бойл Ҷон Эндрю / М. Диловаров // Боз — Вичкут. — Д. : СИЭМТ, 2014. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 3). — ISBN 978-99947-33-46-0.


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️  Гузариш ба унсури Викидода  Фарҳангҳо ва донишномаҳо | 
* TDV İslam Ansiklopedisi

 |
| 

| Дар феҳристҳои китобшинохтӣ |
| --- |
| 
* BNF: 12283552s
* GND: 118203851
* ISNI: 0000 0001 1023 1134
* J9U: 987007307376805171
* LCCN: no97000212
* NKC: jo2012711775
* NTA: 069307857
* NUKAT: n2002098064
* SUDOC: 031662668
* VcBA: 495/305305
* VIAF: 27128594
* WorldCat VIAF: 27128594

 |

 |
Ин вожа дигар маъноҳо низ дорад, Назорат (мазмунҳо)-ро бубинед.
**Назорати давлатӣ** - яке аз шаклҳои амалӣ гардондани ҳокимияти давлатӣ, ки риояи қонунҳо ва санадҳои дигари ҳуқуқии мақомоти давлатӣ баровардаро таъмин мекунад. Назорати давлатиро мақомоти гуногун амалӣ менамоянд. Ба таври анъанавӣ ваколати назоратӣ асосан ба парлумон тааллуқ доштанд, аммо дар давраи нав дар бисёр мамлакатҳо назорати давлатӣ сохторҳои ғайрипарлумонӣ, вале аз номи парлумон амалкунанда (масалан, падидаи омбудсманҳо, палатаи ҳисоббарорӣ) паҳн шуда амал мекунанд, шумора ва нақши мақомоти адлияи маъмурӣ низ афзуд. Дар ҳамаи давлатҳо ҳуқуқи васеи назорат ба вазоратҳои молия дода шудааст. Дар айни вақт дар ҳар як мамлакат низоми ба онҳо хос муқаррар гардидааст. Дар Ҷумҳурии Тоҷикистон ҳоло низоми мақомоти назорати давлатӣ аз инҳо иборат аст: 

* Суди конститутсионии Ҷумҳурии Тоҷикистон,
* Вазорати молияи Ҷумҳурии Тоҷикистон,
* Бонки миллии Тоҷикистон,
* Вазорати адлияи Ҷумҳурии Тоҷикистон,
* Сарраёсати назорат аз болои ҳифзи ҳуқуқи инсони дастгоҳи Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон,
* палатаҳои Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон ва дигар идораҳои марказӣ.

Нигаред низ
-----------

* Назорат (ҳуқуқ)

Эзоҳ
----

1. ↑  Фарҳанги истилоҳоти ҳуқуқ / Зери таҳрири Маҳмудов М.А. - Душанбе: ЭР-граф, 2009. - С. 320