recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Пули Хумри** (дарӣ: پل خمری *Pol-e Xomri*) — як шаҳрест дар шимоли Афғонистон, маркази вилояти Бағлон.

Аз соли 2006 ин шаҳр гурӯҳи қувваҳои мусаллаҳи Маҷористонро дар доираи ISAF ҷойгир аст .

Ҷуғрофия
--------

Пули Хумри дар чорроҳаи роҳҳои асосии нақлиёт ҷойгир аст. Шоҳроҳи Кобул - Мазори Шариф  ки аз ҷониби сохтмончиёни шӯравӣ ва Афғонистон сохта шуда буд мегузарад. Объектҳои асосии саноатии шаҳр, ин як нерӯгоҳи барқи обӣ мебошанд, ки бо кумаки ИҶШС сохта шудааст ва заводи семент, ки бо мусоидати Чехословакия бунёд шудааст. Инчунин маълум аст, ки бо иштироки коршиносони олмонӣ дар шаҳр як корхонаи нассоҷӣ сохта шудааст .

Аҳолӣ
-----

Мутобиқи барӯйхатгирии соли 1979, 31101 сокинон дар ин шаҳр зиндагӣ мекарданд. Аз рӯи ҳисобҳо, дар соли 2007 шумораи аҳолӣ тақрибан 2 маротиба зиёд шуда, 58,3 ҳазор нафарро ташкил дод. Аз рӯи ин нишондод, Пули Хумри ҳафтумин шаҳри бузурги Афғонистон аст.

Иқтисод
-------

Пули Хумри дар минтақаи кишоварзии кишвар ҷойгир аст. Кофтуковҳои маҷмааи қадимии Сурх Кутал дар 12 км шимолтар аз Пули Хумри ҷойгир шудаанд .

11 ноябри соли 2001 ҷангҷӯёни Эътилофи Шимолӣ Толибонро аз шаҳр берун карданд.

Эзоҳ
----

1. ↑
2. ↑  
Hungarian development efforts in Afghanistan
3. ↑  Азия и Африка сегодня. — Вып. 6. — Изд-во восточной лит-ры, 1981
4. ↑  Петрова Н. К. Международные производственные связи рабочего класса СССР, 1959—1970 гг. — Изд-во «Наука», 1975.
5. ↑  Ушакова Н. А. Страны СЭВ и развивающиеся государства социалистической ориентации: экономическое сотрудничество. — Изд-во «Наука», 1980.
6. ↑  Ляховский А. А. Трагедия и доблесть Афгана. — НОРД, 2004.
7. ↑  *Paul Clammer.* Afghanistan. — 1 издание. — Lonely Planet Publications, 2007. — С. 159. — ISBN 9781740596428.
8. ↑  Северный альянс захватил Пули-Хумри, Калайи-Нау и Талокан

| ⚙️ Шаҳрҳои калонтарини Афғонистон |
| --- |
| Пойтахт | Кобул |  |
| Шаҳрҳо бо шумораи аҳолӣзиёда аз 100 ҳаз. нафар | Қандаҳор  • Ҳирот  • Мазори Шариф  • Қундуз  • Ҷалолобод  • Лашкаргоҳ  • Толиқон  • Пули Хумри · Хуст  • Ғазнӣ  • Шибирғон  • Сари Пул  • Фароҳ |



|  |  |
| --- | --- |
| Афғонистон | *Ин мақолаи нопурра аз ҷуғрофияи Афғонистон мебошад.Шумо метавонед бо пурра кардани ин ба Википедия кумак кунед.* |
**Бофандагӣ** (порсӣ:  بافندگی ) – яке касбҳои суннатии халқи тоҷик буда, дар шаҳру навоҳии тоҷикнишини Осиёи Марказӣ аз замонҳои қадим маъмул буд. Бофандагон тавассути олоти кории худ – ҳаллоҷӣ, чарх, дӯкон ва ғайра асосан, аз ремонҳои пахтагин, абрешимӣ, пашмин, канабӣ ва зағирпоягӣ матоъҳои гуногун мебофтанд. Ҳар як матоъ аз бофтаҳои амудиву уфуқӣ – тору пуд иборат мебошад. Тайёр кардани тору пуд аз амалҳои нахпечонӣ, тортанӣ, оҳардиҳӣ ва фарқкушоӣ иборат аст. Торро дар дастгоҳ ё дӯкон таранг мебанданд ва пудҳоро аз байни риштаҳо бо як тартиби муайян гузаронида устувор мекунанд. Ҳангоми бо тартиби гуногун бофтани торру пуд матоъҳои ҳархела ва тавассути бофтан бо риштаҳои рангҳояшон мухталиф нақшҳои рах-рах, катак ва гулдору суратдор ба вуҷуд меояд. Ҳамин тариқ матоъҳои алоча, адрас, атлас, чит, суф, карбос, қаламӣ ва навъҳои дигар истеҳсол мешаванд.

Нигаред низ
-----------

* Адрасбофӣ

Эзоҳ
----

1. ↑  Д. Раҳимов. Касбу ҳунарҳои анъанавии тоҷикон. – Душанбе, 2014. – С. 7.
**Ҷузеппе Габриели** (итол. *Giuseppe Gabrieli*; 1872—1942) — шарқшинос ва китобшиноси итолиёӣ.

Зиндагинома
-----------

Дар донишгоҳи Рум аз фанни забон ва адабиёти араб дарс медод. Баъд аз он, дар Академияи миллии Линча китобдор буд. Габриели Ҷузеппе дар бораи осору рӯзгори Хансо — шоираи араби давраи пеш аз ислом таҳқиқот анҷом додааст. Ӯ «Рисолаи китобшиносии исломӣ» (1916), «Сират»-и Ибни Ҳишом (1919) ва соли 1924 «Феҳристи китобҳои арабӣ дар Итолиё»-ро нашр кард. Ба қалами ӯ «Нусхаҳои хаттӣ ва нақшаҳои шарқӣ дар китобхонаҳо ва бойгониҳои Итолиё» (1930), «Нусхаҳои хаттии форсӣ марбут ба Фирдавсӣ дар Итолиё» (1935), «Китобшиносӣ, пажӯҳишҳои шарқӣ дар Итолиё аз 1913 то 1934» (1935), мутааллиқанд.

Эзоҳ
----

1. 1 2  *Bibliothèque nationale de France* идентификатор BNF (фр.): платформаи додаҳои боз — 2011.
2. 1 2  AlKindi (онлайн-каталог Доминиканского института востоковедения)
3. 1 2   (итол.) / Associazione Italiana Biblioteche

Адабиёт
-------

* دانشنامۀ دانش گستر. جلد ١٣. تهران، ١٣٨٩ ش

Сарчашма
--------

* Габриелле Ҷузеппе // Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.
**Маҳмуд Сулаймон Мағрибӣ** (ар. محمود سليمان المغربي‎) (29 ноябри 1935 – 17 июли 2009) аз 8 сентябри 1969 то 16 январи 1970 сарвазири Либиё буд

Зиндагинома
-----------

Мағрибӣ, ки қабл аз кӯчидан ба Сурия соли 1948 дар Ҳайфа (Исроил) таваллуд ва ба воя расидааст.
Мағрибӣ дар вазорати маорифи Қатар ҳангоми таҳсил дар риштаи ҳуқуқ дар Донишгоҳи Димишқ кор карда, дар соли 1966 дар Донишгоҳи Вашингтони Иёлоти Муттаҳидаи Амрико рисолаи доктории ҳуқуқи нафтро дарёфт кард  Вай дар рисолаи номзадиаш далел овард, ки барои як кишвар мустақилона истихроҷи нафтро миллӣ кардан "беақлона" мебуд. 

Мағрибӣ аз он ҷо ба Либиё рафт ва дар соли 1967 бо нафтгарони ин кишвар бар зидди истисмори хориҷӣ аз сарватҳои Либиё дар корпартоӣ иштирок кард, ки барои он ӯ ба чаҳор соли зиндон маҳкум шуд ва аз шаҳрвандии Либиё маҳрум карда шуд.

Маҳмуд Сулаймон Мағрибӣ аввалин сарвазири Либиё пас аз инқилоб дар соли 1969 буд. Вай аз соли 1969 то соли 1970 вазири молия буд. Вай баъдтар соли 1970 пеш аз кӯчидан ба Лондон ба ҳайси сафири Либиё дар Бритониёи Кабир буд ва Либиёро дар Созмони Милали Муттаҳид намояндагӣ кард. Ӯ моҳи октябри соли 1976 сафоратро тарк кард, вале дар Лондон боқӣ монд, ба ҳайси мушовири ҳуқуқӣ кор мекард. Ӯ соли 2008 ба Димишқ баргашт ва ба нафақа баромад.
Мағрибӣ 17 июли соли 2009 даргузашт, зану се духтар ва як наберааш боқӣ мондааст.

Эзоҳ
----

1. ↑  Countries L.  Rulers.org. 7 ноябри 2010 санҷида шуд.
2. ↑  Colgan, Jeff D. (2021). *Partial Hegemony: Oil Politics and International Order* (in Англисӣ). Oxford University Press. p. 66. ISBN 978-0-19-754640-6.

| ⚙️ Парчами Либиё Сарвазирони Либиё (1969–2012) |
| --- |
| Либиё дар даврони Муаммар Қаззофӣ (1969–2011) | 
* Маҳмуд Сулаймон Мағрибӣ
* Муаммар Қаззофӣ
* Абдуссалом Ҷалоуд

 |
| Ҷамоҳири Сотсиалистии Арабии Либиё (1977–2011) | 
* Абдулотӣ Убайдӣ
* Муҳаммад Заруқ Раҷаб
* Мифтоҳ Усто Умар
* Абдулраззоқ ас-Савсаҳ
* Муҳаммад аз-Зенатӣ
* Мифтоҳ Муҳаммад Кеиба
* Мифтоҳ Муҳаммад Кеиба
* Муҳаммад Абдулқосим Зуаӣ

 |
| Шӯрои миллии муваққатии Ҷумҳурии Либиё (2012–) | 
* Маҳмуд Ҷибрил
* Алӣ Тарҳунӣ (и.в)
* Абдураҳим Кеиб

 |
шаҳри Ботмон 
**Ботмон** ( тур. Batman курд. Элих ) — шаҳр дар Туркия, маркази маъмурии Вилояти Ботмон. Шаҳр ба дарёи Ботмон номгузорӣ шудааст. Номи қаблии шаҳр то имрӯз аз ҷониби аҳолии курдҳо - *Элих* аст. 

Роҳи оҳан шаҳрро бо Истанбул мепайвандад, шаҳр як фурудгоҳ дорад.
Аҳолии бумии ин вилоят арманиҳо ва курдҳо мебошанд. Баъзе вақт, дар байни аҳолии курд ва полис бархӯрдҳо ба амал меоянд. Ғайр аз он, Ботмон ватани курдҳои язиди дар Олмон буда, мебошад ва аз сабаби сиёсати таъқибкоронаи Туркия нисбати ақаллиятҳои қавмӣ ба онҳо, он ҷо фирор кардааанд. 
То солҳои 1950 Ботмон як деҳаи хурде буд, ки ба шаҳр бо пайдоиши корхонаҳои саноати нафт табдил ёфт, дар Туркия аввалин корхонаҳо буданд.

Эзоҳ
----
**Гули патунӣ** (Petunia × hybrida; petun дар забони португалӣ ба маънии тамоку аст) - навъи рустании бисёрсола; гули маъруф. Дар натиҷаи гардолудонии навъҳои P. exillaris ва P. violacea рӯёнда шудааст.

Тавсифоти гиёҳшинохтӣ
---------------------

Пояаш рост (20–80 см қад мекашад), сершох, мӯякдор. Баргаш серпашмаки махмалин, сафед, гулобӣ, сурх, арғавонӣ, бунафш (қутраш 5–12 см). Самараш ғӯзаи дуқабата. Тухмаш майдаи дорчинӣ (вазни 7500 донааш 1 г). Аз моҳи июн то октябр гул карда, тухм мебандад. Гули патунӣ аслан аз Амрикои Ҷанубист. Аввалҳои асри 20 онро ба Аврупо бурданд. Ҳама анвои мазрӯи гули патунӣ ба ду гурӯҳи калон тақсим карда мешаванд: кӯтоҳпояи резагул (P. h. multiflora) ва дарозрӯяи калонгул (P. h. grandiflora). Солҳои охир бештар дурагаҳои ҳетерозисии гули патунӣ, ки сергул буда, бармаҳал мешукуфанд, парвариш меёбанд. Гули патунӣ дар Тоҷикистон барои сабзкории боғу гулгаштҳо ва кӯчаву хиёбонҳо истифода мешавад. Бештар анвои бунафш («Какаду»), кабуд («Шапараки кабуд»), сурх («Команш», «Ҷашни тилоӣ»), сафед («Абри сафед») ва гулоби («Ҷавоҳирот», «Маркткнёнигин»)-и онро мекоранд. Гули патуниро дар тубакҳо низ мепарваранд. Аз тухму қаламча афзоиш меёбад. Тухмиро моҳҳои март – апрел ва охирҳои тирамоҳ, қаламчаро аввал дар қутӣ, сипас, баъди 3–4 ҳафта, дар замини кушод мешинонанд. Гули патунӣ баъди 60–80 рӯзи кӯчат мешукуфад. Дар замини ҳосилхез беҳтар нашъунамо меёбад. Гули патунӣ рустании рӯшноидӯст буда, ба камобӣ тобовар аст. Аз ширинча, тосаки хокистарӣ, решатосак, доғзанӣ ва касалиҳои вирусӣ осеб мебинад.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Гули патунӣ // Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.

* Растения для декоративного садоводства Таджикистана. М. 1986;
* Александров М. С. Крестников А. Д. Озеленение балконов. М. 1991;
* Попова Л. Я. Интродукция и приёмы культуры цветочно-декоративных растений. М. 1997;
* Колесникова Е. Г. Горбаченков М. В. Петуния, сурфиния, калибрахоа. М. 2004. А. Мадаминов.
**Гули беор**, **гули ноз** (лот. Portulaca grandiflora) — гиёҳе гулдор дар хонаводаи хурфаиён, бумии Аргентина, Уругвай ва ҷануби Бразилия аст.

Тавсифоти гиёҳшинохтӣ
---------------------

Гиёҳи яксола буда, соқаи сабзранги сероб ва ғафс дорад. Аз 10 то 15 см қад мекашад. Баргаш майда (қутраш 3-5 см), серобу сершира. Шукуфааш сурх, гулобӣ, сафед, зард, норанҷӣ; дар нӯги поя ҷойгир аст. Гули беор ғӯзамеваи сертухм дорад; тухмаш хокистарранг, майдаи ҷилодор (вазни 10-13 ҳазор донааш 1 г), то 3-4 сол қобили неш задан аст. Гули беор асосан аз тухму қаламча месабзад. Рустании рӯшноипарвар аст; гулаш дар рӯз боз ва дар шаб ғунча мешавад. Ватани гули беор Бразилия, Уругвай ва Аргентина аст. Онро дар Тоҷикистон аз соли 1939 мепарваранд. Баҳри сабзкорӣ ва ороиши гулгашту хиёбонҳо аҳаммияти бузург дорад. Тухмашро моҳи апрел мекоранд. Тухмӣ баъди 10-15 рӯз неш мезанад. Ба нуриҳои органикӣ эҳтиёҷ надорад. Гули беор дар шароити иқлими Тоҷикистон аз аввали тобистон то оғози зимистон нашъунамо мекунад. Бо мақсади хушрангу зебо шудани маҳал навъҳои шукуфаашон гуногуни гули беорро якҷо мекоранд. Гоҳо гулзор фақат аз як навъи гули беор барпо карда мешавад. Гули беорро дар тубак низ парвариш мекунанд. Барои ҳаворо аз газҳои заҳрнок тоза кардан манфиат дорад.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — 660 с. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.

* Цветоводство Таджикистана. Д. 1965;
* Растения для декоративного садоводства Таджикистана. М. 1986;
* Александрова М. С. Крестникова А. Д. Озеленение балконов: справочное пособие. М. 1991;
* Чухно Т. Жизнь растений: новейшая ботаническая энциклопедия. М. 2005.
Гули чашми саг
**Гули чашм**, **тухмак**, **лейкома**, **белмо** — тира шудани қарния (шохпарда)-и чашм. Дар натиҷаи бемориҳои илтиҳобӣ (кератит, трахома, захми қарния) ё осеби гуногун (механикӣ, ҳароратӣ, кимиёӣ)-и чашм пайдо мешавад. Модарзодӣ низ мешавад. Сабаби он бемориҳои илтиҳобии шохпарда мебошанд, ки тифл дар батни модар аз сар гузарондааст. Гули чашм тамоми шохпарда ё як қисми онро фаро гирифта дар баъзе мавридҳо сабаби нобиноӣ мегардад.

Гули чашмро бо ҷарроҳӣ муолиҷа мекунанд. Бо мақсади пешгирии он бемориҳои илтиҳобӣ ва осебҳои шохпардаро сари вақт табобат кардан лозим аст. Ҳамчунин дар корхонаҳои саноатӣ қоидаҳои бехатарӣ бояд ҳатман риоя карда шаванд.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — 660 с. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.

* Коровенков Р. И. Наследственные и врожденные заболевания глаз. СПб. 2007;
* Могутин Б. М. Атлас глазных болезней. СПб. 2008.
**Ҳазорчашма** — номи кӯл дар ноҳияи Панҷакенти вилояти Суғди Ҷумҳурии Тоҷикистон буда, дар нишебии шимолии қаторкӯҳи Ҳисор, дар водии қисми болооби дарёи Шинг шохоби рости дарёи Моғиён, ҳавзаи Зарафшон воқеъ гаштааст. Манбаи асосии кӯл оби дарёчаест, ки аз ин кӯл 2 км болотар аз Марғзор ҷорист.

Об ба дохили кули Ҳазорчашма аз ду тараф аз дарахти сурх ва Марғзор ҷорӣ мешавад. Эҳтимол аз сабаби сард будани об ғайр аз курмоҳи дигар намуди ҷонварони зериобӣ зиндагӣ карда наметавонанд. Ин кул дар дараи нисбатан васеъ ҷойгир аст. Ин аст, ки сокинони маҳаллаҳои поёни Оби ҳаёт, Сари сангпул, сойи Марғзор ин мавзеъро тобистони дароз — аммо ин ҷо он на он қадар дароз аст, ҳамчун чарогоҳ истифода мебаранд. Ҳатто оғилҳои худро дар ҳамин ҷо бунёд кардаанд.
Кули Ҳазорчашма нисбат ба дигар кулҳо сабуру ором аст ва рангаш сиёҳчатоб мебошад. Ҳамин тавр ҳама кулро дидем. Таассурот олист. Аҷиб он ки аз Ҳафткӯл танҳо кули Марғзор ва Ҳазорчашма дар фасли дай ях мебанданд ва барои мардум ҳамчун пул хидмат мекунанд. Обдави ин кулҳо моро мутахаййир кард. Яъне аз кули 7-ум ба кули 6-ум об ба таври муқаррарӣ тавассути дара ҷорӣ мешавад. Кули 6-ум обрав надорад ва поёноби он гум мешавад оби он бо тайи замин ба кули 5-ум мерезад. Болои он мардум хона андохтаанд. Ва ин раванд то кули поёни айнан ҳамин хел идома меёбад.

Нигаред низ
-----------

* Ҳафткӯл
* Искандаркӯл

Эзоҳ
----

1. ↑  Ҳомидов Д. Р. Таҳқиқи забоншиносии гидронимҳои мавзеъҳои таърихии тоҷикнишин/Рисолаи докт. илми филол. — Душанбе, 2018. — С. 130. — 470 с.(тоҷ.)
2. ↑  ТОҶИКИСТОН АЗ АФЛОК АСТ»/ТВ "Сафина". 29 июли 2018 санҷида шуд. Баргирифта аз сарчашмаи аввал 23 апрели 2016.

|  |  |
| --- | --- |
| Тоҷикистон | *Ин мақолаи нопурра аз ҷуғрофияи Тоҷикистон мебошад.Шумо метавонед бо пурра кардани ин ба Википедия кумак кунед.* |
**Гулистон** ( форсӣ: گلستان‎ ) инчунин ба забони румӣ чун **Golestān**) —  шаҳр ва пойтахти Шаҳристони Баҳористон, устони Теҳрон, Эрон. Дар барӯйхатгирии соли 2006, шумораи аҳолии он 231,882 нафар, дар 57,216 оила буд.

Иқлим
-----

Аз рӯи Köppen-Geiger, низоми таснифи иқлим, тасниф иқлими шаҳр ҳамчун сард нимсола хушк (BSk).  Дар тобистон ҳарорати миёнаи он нисбат ба шаҳри Теҳрон сардтар аст, азбаски ҳарорати миёнаи зимистон сардтар аст.

Эзоҳ
----

1. ↑  Climate: Golestan - Climate graph, Temperature graph, Climate table.  Climate-Data.org. 9 сентябри 2013 санҷида шуд.

| ⚙️ Гулистон (Эрон) |
| --- |
| Парчами Эрон | 
* Теҳрон
* Андеша
* Боғистон
* Бумаҳен
* Варомин
* Гулистон
* Дамованд
* Исломшаҳр
* Килон
* Қарчак
* Қудс
* Малорд
* Насимшаҳр
* Пардис
* Покдашт
* Рай
* Солеҳия
* Чаҳордонгаҳ
* Шаҳриёр
* Фирӯзкӯҳ

 |
«**Гули Наврӯз**» (форсӣ: گل نوروز‎) — рисолаи ирфонии Аҳмади Косонӣ, ки зоҳиран дар баёну тафсири ҳадиси ғанимат шумурдани сардии баҳор ва дурӣ ҷустан аз сардии тирамоҳ аст.

«Гули Наврӯз» ҷанбаи таълимӣ ва пандуҳикматӣ дошта, онро насри бисёр равону ширин, ашъор ва тамсилу ташбеҳоти зиёд зинат додаанд. Ба мисли: «тухми муҳаббат», «замини дил», «гулҳои мушоҳадот», «меваҳои муоянот», «шароби маҳаббат», «паймонаи сухан ва хумхонаҳои ваҳдат». Косонӣ зимни баёни манзуру мурод аз ёди баҳорӣ ва боди баҳорӣ ба таълими марҳалаҳои сайру сулук, таърифи истилоҳоту таъбироти ирфонӣ, назири қабзу баст, дард, ишқ, сукр, фано ва панду андарзҳои суфиёна пардохтааст. Аз «Гули Наврӯз» ба шӯру ҷазабаи ишқи илоҳӣ афтодани Косонӣ ва тариқаи нақшбандия пеша кардану машраби ваҳдати вуҷуд доштани ӯ ошкор мешавад. Дар «Гули Наврӯз» ҳамчунин таълимоти иҷтимоии қобили таваҷҷуҳ ва арзишманд баён шудааст. Дар он дар бораи эътиқоду иноёти амир Убайдуллоҳхон (яке аз салотини ӯзбектабори замони Косонӣ, ки дар Самарқанд қарор дошта, ашъори ирфонии зиёде ба забони форсӣ-тоҷикӣ сурудааст) сухан ронда, нақши подшоҳонро дар тазмину бақо ва рушду ривоҷи тариқати дарвешон арзишманд арзёбӣ кардааст. Нусхаи чопи сангии «Гули Наврӯз» дар ганҷинаи дастхатҳои Институти забон, адабиёт, шарқшиносӣ ва мероси хаттии ба номи Рӯдакии АИ Ҷумҳурии Тоҷикистон таҳти рақами 4698/22 маҳфуз аст.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Гули Наврӯз / У. Камолов // Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.

* محمد هاشم کشمی بدخشی برهانپور. نبمات القدس من حدائق الانس. تهرانف ١٣٧٤ ه. ش.ر
Ҳайдук Илйо Воевода. Акси Анастас Карастоянов, Белград, соли 1867.
**Ҳайдýкҳо** (маҷорӣ: hajdúk – пиёдагард) — ширкатдорони муборизаи мусаллаҳонаи славянҳои ҷанубӣ, малдовӣ ва ғайра, ки дар асрҳои 15–19 зидди истибдоди туркҳои усмонӣ мубориза мебурданд. Дар ибтидо чӯпонҳои маҷориро ҳайдук ном мебурданд. Баъдан истилоҳи мазкур нисбат ба сербҳо, валахҳо ва ғайра, ки зери зулми туркҳо заминҳояшонро тарк карда, муборизаро бар зидди фотеҳони турк аз ҷангалзорҳо оғоз карда буданд, истифода бурда мешуд.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* Гайдукҳо // Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️  Гузариш ба унсури Викидода  Фарҳангҳо ва донишномаҳо | 
* Большая норвежская
* Большая советская (1 изд.)
* Брокгауза и Ефрона
* Военная Сытина
* Малый Брокгауза и Ефрона
* Энциклопедический лексикон
* Britannica (онлайн)

 |
| Дар феҳристҳои китобшинохтӣ | 
* NKC: ph194690

 |
**Гули бобуна**, **бобунаи боғӣ**, **гули мино** (лот. Leucánthemum) — рустании бисёрсола, аз оилаи мураккабгулҳо.

Тавсифоти гиёҳшинохтӣ
---------------------

Пояаш рости камшох (аз 10 см то 2 м қад мекашад), баргаш яклухт ё паршакл, хӯшагулаш сабадак, гулбаргҳояш забоншакл. Зоҳиран ба бобуна монанд аст, вале шукуфаи калон дорад. Дар дунё зиёда аз 20 намуди гули бобуна мавҷуд аст. Дар минтақаҳои Аврупои Миёна ва Ҷанубӣ, Қрим, кишварҳои ИДМ вомехӯрад. Гули бобуна рустании офтобдӯст буда, дар ҷойҳои намнок, гилхок, марғзор, буттазор, инчунин дар ғаллазорҳо мерӯяд. Дар Тоҷикистон чанд навъи гули бобуна — L. vulgare var. grandifolium, L. maximum, L. superbum-ро барои гулпарварӣ истифода мебаранд. Навъҳои «Аляска», «Бери-Кристалл», «Майфелд» дар Боғи ботаникии Душанбе аз санҷиш гузашта, барои парвариш тавсия дода шудаанд. Гули бобуна аз тухм, қаламча ва бо роҳи нашвӣ афзоиш меёбад. Тирамоҳ ва баҳорон тухмашро дар офтобрӯя мекоранд; қаламчаашро тирамоҳ мешинонанд. Гули бобуна рустании шифобахш аст. Поя, барг ва гули онро ҳангоми шукуфтан ҷамъ оварда, дар ҷои шамолрас мехушконанд. Нақеъ ва ҷӯшоби баргу пояи гули бобуна барои бемориҳои меъда, чашм, занона, сурфа, табларза, чакмезак ва чун воситаи таскинбахшу зидди киҷасорӣ муфид аст. Гули бобуна аз касалиҳои занбӯруғӣ ва лесакҳо осеб мебинад.

Эзоҳ
----

1. ↑  Об условности указания класса двудольных в качестве вышестоящего таксона для описываемой в данной статье группы растений см. раздел «Системы APG» статьи «Двудольные».

Адабиёт
-------

* Гули бобуна // Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.

* Дрягина И. В. Кудрявцев Д. Б. Селекция и семеноводство цветочных культур. М. 1986;
* Муравьева Д. А. Тропические и субтропические лекарственные растения. М. 1997. А. Ҳалимов.
**Рафоъат Саидаҳмадова**, тахаллуси адабӣ,*РАФОҲАТ* — шоир, рӯзноманигор, узви Иттифоқи нависандагони Тоҷикистон (1998)

Зиндагинома
-----------

Рафоъат Саидаҳмадова 5 марти соли 1954 дар шаҳри Кӯлоб ба ҷаҳон омадааст. Соли 1971 мактаби миёнаи ба номи Фрунзеи ноҳияи Данғараро хатм карда, шомили факултаи таърихи Донишгоҳи давлатии Тоҷикистон шудааст ва соли 1976 хатмаш кардааст.
Фаъолияти меҳнатиро соли 1976 дар Институти таъриху этнография ва бостоншиносии ба номи Аҳмади Дониши Академияи илмҳои ҷумҳурӣ сар карда, сипас дар Вазорати фарҳанг, нашриёти «Маориф», Иттиҳодияи ҷумҳуриявии «Савдои китоб», ҳафтавори «Умед»-и Бунёди кӯдакони ҷумҳурӣ, Вазорати тандурустӣ, Радиои Тоҷикистон, рӯзномаи «Минбари халқ», Кумитаи имдоди Хумайнӣ
адои вазифа кардааст. Ҳамзамон дар бархе аз рӯзномаҳои ватанӣ, аз қабили «Ҷумҳурият», «Ҷунбиш», «Минбари халқ» ва «Нидои ранҷбар» мухбири ғайриштатӣ, дар Ширкати «Барқи тоҷик» корманди умури матбуотӣ будааст. Ҳоло сардори шуъбаи Китобхонаи шаҳрии ба номи Абулқосим Лоҳутӣ мебошад.

Эҷодиёт
-------

Шеърҳояш аз соли 1980 дар маҷаллаву рӯзномаҳои ҷумҳурӣ ба табъ мерасанд. Иддае аз ашъори ӯ дар маҷмӯаҳои дастҷамъӣ ба табъ расидаанд. Муаллифи маҷмӯаҳои шеърии «Нигоҳ», (1987), «Қатраҳои хун» (1997), «Дарёи чашм» (2004) буда, соли 2006 «Ориёӣ суруд»-и Халилуллоҳи Халилӣ дар баргардони ӯ чоп шудааст. Тарҷумаи тоҷикии достони шоири классики рус П.Ершов «Аспаки кӯзапушт» ва китоби ҳикояҳои «Нафири Ҳинд», (2010) ба қалами ӯ тааллуқ дорад. Аз соли 1998 узви Иттифоқи нависандагони Тоҷикистон аст.

Сарчашма
--------

1. ↑  Адибони Тоҷикистон (маълумотномаи мухтасари шарҳиҳолӣ)./Таҳия ва танзими Асрори Сомонӣ ва Маҷид Салим. – Душанбе, «Адиб», 2014, – с.185 ISBN 978-99947-2-379-9
**Гули тоҷихурӯс**, **тоҷихурӯс** (лот. Celosia cristata) - рустании яксолаи ороишӣ.

Пояи рости паҳн (баландиаш аз 30 то 100 см), барги дарозрӯя, нештар ё байзашакли сабз ё арғавонӣ, хӯшагули зард, норанҷӣ ё арғавонии махмалгун (тоҷи хурӯсро мемонад) дорад. Гулаш дуҷинса, майдаи зич; тухмаш сиёҳ, ҷилодор. Гули тоҷихурӯс рустании гармӣ, рӯшноӣ ва намипарвард аст. Аз тухмаш зиёд мешавад. Дар Тоҷикистон чанд навъи гули тоҷихурӯс мерӯяд. Давраи кишташ — моҳҳои март — апрел. Масофаи байни ниҳолҳо бояд 20-25 см бошад. Гули тоҷихурӯс аз аввали тобистон то сармои тирамоҳ гул мекунад. Онро дар рӯи ҳавлӣ, қутию тубакҳо, майдону гулгаштҳо ва боғҳои истироҳат мекоранд.

Нигаред низ
-----------

* Бӯстонафрӯз

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Гули тоҷихурӯс // Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.

* Цветоводство в городах и посёлках Таджикистана. Д. 1965;
* Головкин Б. Н. (ва диг.). Декоративные растения СССР. М. 1986.
**Рашид Абдулло** — шоир, узви Иттифоқи нависандагони Тоҷикистон (1934)

Зиндагинома
-----------

Рашид Абдулло соли 1910 дар шаҳри Самарқанд ба ҷаҳон омадааст. Бародари Ғанӣ Абдулло. Соли 1932 факултаи филологияи Академияи давлатии омӯзгории Самарқандро хатм карда, ба Душанбе омадааст. Ба ҳайси котиби масъули моҳномаи «Барои адабиёти сотсиалистӣ», мудири шуъбаи адабии чанде аз нашрияҳои
ҷумҳурӣ, мудири шуъбаи филмномаҳои Идораи киносозии Душанбе кор кардааст. Бо даъвати КМ ЛКСМ Тоҷикистон ба водии навободи Вахш рафта, дар мактабҳои деҳот муаллимӣ ва дар маъракаи барҳам задани бесаводӣ ҳиссагузорӣ кардааст.
Рашид Абдулло 24 феврали соли 1938 аз олам чашм пӯшид.

Эҷодиёт
-------

Аз ибтидои солҳои сиюм ҳамчун шоири лирик ном баровардааст. Соли 1933 дар Нашриёти давлатии Тоҷикистон достони «Қодир»-и ӯ дар шакли китоби алоҳида ба табъ расидааст, ки аз вазъи рӯзгор ва кору пайкори нахустин трактористони тоҷик ҳикоят мекунад. Соли 1935 бахшида ба фотеҳони водии Вахш силсилаи шеърҳо чоп кунонда, соли 1936 достони «Вахш»-ро пешниҳоди умум гардондааст. Чанд шеъраш ба русӣ тарҷума ва чоп шудаанд. Худи ӯ шеърҳои алоҳидаи Н.Ҳикмат ва М. Ю. Лермонтовро ба тоҷикӣ гардондааст. Аз соли 1934 узви Иттифоқи нависандагони Тоҷикистон аст.

Эзоҳ
----

1. ↑  Адибони Тоҷикистон (маълумотномаи мухтасари шарҳиҳолӣ)./Таҳия ва танзими Асрори Сомонӣ ва Маҷид Салим. — Душанбе, «Адиб», 2014, — с. 20 ISBN 978-99947-2-379-9
**Воҳидов Рашид Юревич** (тав. 20 августи 1966, Душанбе) — ходими ҳарбии тоҷик, генерал-майор (2007).

Зиндагинома
-----------

Хатмкардаи Омӯзишгоҳи олии ҳарбии умумиқӯшунии фармондеҳии ш. Алмаато (1987) ва Академияи ҳарбии ақибгоҳ ва нақлиёти ш. Санкт-Петербург (1999). Фармондеҳи взводи десанти ҳамлаовар (1987–88) ва взводи десанти иктишофии Округи ҳарбии Назди Балтика (1988–90), муҳандиси зершуъбаи техникаи амалиётӣ (ҷангӣ) ва алоқаи Раёсати 7-ум (1990–92), нозири калони шуъбаи 2-юм (1992–93), сардори зершуъбаи 1-уми шуъбаи таъминоти амволи шайъӣ (1993–94), сардори шуъбаи аслиҳа ва техникаи махсуси Вазорати корҳои дохилии Ҷумҳурии Тоҷикистон (1994–95), сардори шуъбаи таъминоти амволи шайъӣ (1995–96) ва Раёсати аслиҳа ва техникаи ҳарбии Вазорати мудофиаи Ҷумҳурии Тоҷикистон (1999–2003), котиби котиботи ташкилоти Созмони аҳдномаи амнияти дастаҷамъии ИДМ (2003–09). Аз соли 2009 афсари калон-оператори шуъбаи ҳамкориҳои ҳарбӣ-техникии Ситоди муттаҳидаи созмони мазкур.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* Воҳидов Рашид Юревич / Н. Шарипов // Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.
**Арабмуҳаммад** (дарг. 1621, Урганҷ) — хони Хева (1602—1623). Писари хурдии Ҳоҷӣ Муҳаммадхон.

Дар аҳди салтанати Арабмуҳаммад ба Хева қалмоқу қазоқҳо якчанд бор ҳуҷуми бебарор карданд. Парокандагии феодалӣ авҷ гирифт. Мулки ҳар як шоҳзода дар асл мустақил буд. Соли 1623 барои ҳокимият байни Арабмуҳаммад ва писаронаш Элбарс ва Ҳабаш мубориза бархост. Дар ҷанг Арабмуҳаммад мағлуб гардид ва ба ҳабс гирифта шуд. Писаронаш чашмони Арабмуҳаммадро кӯр ва аз тахт бенасиб карданд.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Арабмуҳаммад / А. Мухторов // А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2021, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.
**Хуршеди Атовулло** - рӯзноманигор, нависанда, узви Иттифоқи нависандагони Тоҷикистон (2013)

Зиндагинома
-----------

Хуршеди Атовулло 10 сентябри соли 1973 дар деҳаи Дашти Қозии ноҳияи Панҷакенти вилояти Ленинобод (ҳозира вилояти Суғд) ба ҷаҳон омадааст. Баъди хатми мактаби таҳсилоти миёнаи умумии №49 зодгоҳаш вориди факултаи журналистикаи Донишгоҳи миллии Тоҷикистон шуда, соли 1996 бомуваффақият хатмаш кардааст. Солҳои 1996-1999 мухбири рӯзномаи «Чархи гардун», солҳои 1999-2001 мудири шуъбаи рӯзномаи «Ҷавонони Тоҷикистон», солҳои 2001-2003 ҷонишини сармуҳаррири рӯзномаи «Тоҷикистон», солҳои 2003-2004 ҷонишини аввали сармуҳаррири рӯзномаи «Рӯзи нав», солҳои 2004-2005 сармуҳаррири рӯзномаи «Зиндагӣ», аз августи 2010 то августи 2013 котиби генералии Ассотсиатсияи «Медиа Альянс Таджикистана» будааст. Аз соли 2005 раисии Маркази тадқиқоти журналистӣ ва сармуҳаррир ҳафтаномаи «Фараж»-ро ба зимма дорад.

Эҷодиёт
-------

Асосан дар соҳаи насру публитсистика хомаронӣ мекунад. Муаллифи китобҳои «Зиндони зиндагӣ», «Шабчароғи ёр», «Пайванди пайкараҳо», «Марги журналист», «Хунро бо хун мешӯянд», «Санге ба гӯри Лайлӣ» ва ғ. мебошад.

Ҷоизаҳо
-------

* Аълочии матбуот (2001) ва фарҳанги Ҷумҳурии Тоҷикистон (2012);
* Ҷоизаи ба номи Абулқосим Лоҳутӣ;
* Ҷоизаи Кумитаи ҷавонони Ҷумҳурии Тоҷикистон дар соҳаи журналистика (2004);
* Ҷоизаи ОБСЕ дар соҳаи ҳуқуқи инсон;
* «Публитсисти беҳтарини сол» (2008);
* «Журналисти беҳтарини сол» (2009).

Сарчашма
--------

1. ↑  Адибони Тоҷикистон (маълумотномаи мухтасари шарҳиҳолӣ)./Таҳия ва танзими Асрори Сомонӣ ва Маҷид Салим. – Душанбе, «Адиб», 2014, – с. 44-45 ISBN 978-99947-2-379-9
**Хурӯсҷанг**

Навъе аз бозиҳои маъмули бачагону ҷавонони деҳот, ки дар шакли намоишӣ ва мусобиқавӣ дар ҷашнҳои Наврӯз, сайрҳои баҳорӣ ва баъзе маъракаҳои халқӣ баргузор мегардад. Мусобиқаи хурӯсҷанг дар майдонҳои кушод мегузарад. Ду нафар довталаб хурӯсҳои худро дар майдон сар медиҳанд. Хурўсҳо ба якдигар бархӯрда, ба қафаси синаашон якдигарро мезананд. Ҳамон хурӯсе мағлуб шуморида мешавад, ки рӯ ба гурез ниҳад. Соҳиби хурӯси ғолиб бо мукофот табрик карда мешавад. Дар саросари кишвар фаъол аст.

Адабиёт
-------

1. Шакармамадов Н. Шакармамадов О. Наврӯзи Бадахшон. Хоруғ, 2003;

2. Донишномаи фарҳанги мардуми тоҷик. Ҷ.2. Д. 2016.

Нигаред низ
-----------

* Чилакбозӣ

Эзоҳ
----

1. ↑  Феҳристи миллии фаҳанги ғайримоддӣ /Natioal list of intangible cultural hertage/ Пажӯшиҳгоҳи илмӣ-тадқиқотии фарҳанг ва иттилооти Вазорати фарҳанги ҶТ – Душанбе: «Аржанг» 2016, – С. 199

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Ин мақолаи нопурра аз таърих мебошад.Шумо метавонед бо пурра кардани ин ба Википедия кумак кунед.* |
**Хуршед Абдуллозода** (25 сентябри 1940, Хуҷанд — 10 январи 2013) — физикдон, муаррихи илм, номзади илмҳои физикаю математика (1983), доктори илмҳои таърих (1990), профессор (1991).

Зиндагинома
-----------

Факултети физикаи Институти педагогии Ленинобод ба номи Кировро хатм кардааст (1963). Солҳои 1965—1990 лаборанти калон, ходими хурд, ходим ва ходими калони илмии Пажӯҳишгоҳи астрофизикаи Академияи илмҳои Тоҷикистон буд. Аз соли 1991 дар Донишгоҳи давлатии Хуҷанд ба номи академик Бобоҷон Ғафуров фаъолияти илмӣ-омӯзгории хешро давом дода, ҳамзамон, солҳои 1995—2005 ходими калони илмии кафедраи илмӣ-тадқиқотии ЮНЕСКО буд. Cолҳои 1998—2008 ӯ мудири кафедраи методикаи таълими физика ва технологияи Донишгоҳи давлатии Хуҷанд ба номи академик Бобоҷон Ғафуров буд.

Фаъолияти илмӣ
--------------

Хуршед Абдуллозод мутахассиси соҳаи таърихи илм аст, тадқиқоташ ба таҳлилу баррасии дастнависҳо — мероси илмии астрономию математикии мутафаккирони мамлакатҳои Шарқи Наздику Миёна бахшида шудааст. Хуршед Абдуллозода муаллифи 8 монография (дутоаш бо ҳаммуалифӣ)ва зиёда аз 150 мақолаҳои илмӣ ва илмӣғметодӣ аст. Се китоби ӯ дар Эрон ба забони форсӣ тарҷума ва нашр шудаанд. Соли 2012 Х. Абдуллозода барандаи унвони «Шаҳрвади ифтихории шаҳри Рашт», лавҳаҳои фахрии донишгоҳҳои Гелон, Ардабил ва Хонаи риёзии шаҳри Бандари Анзали Ҷумҳурии Исломии Эрон шудааст. Ӯ соҳиби нишони «Аълочии маорифи Тоҷикистон» ва Ҷоизадори мукофоти ба номи академик Б. Ғафуров дар соҳаи илм (2011) мебошад.)

Осор
----

* Абу Махмуд Худжанди. — Д. 1986 (соавтор);
* Кушияр Джими. — Д. 1990;
* Таърихи риёзиёт дар Шарқи Наздик ва Миёна. — Х. 1999.
* Абумаҳмуди Хуҷандӣ ва таърихи астрономияи халқи тоҷик. — Х. 2005.

Эзоҳ
----

1. 1 2  *М. Нарзиев.* Абдулла-Заде Хуршед Файзуллоевич. *Сайт ГисАО*.

Пайвандҳои беруна
-----------------

* Донишгоҳи давлатии Хуҷанд ба номи академик Бобоҷон Ғафуров

Сарчашма
--------

* А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — 608 с. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2021, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.
**Маҳмадсаид Аҳмадов** (*Аҳмадов Маҳмадсаид Исломович*, маъруф ба **Қорӣ Маҳмадсаиди Ҳисорӣ**; 10 феврали 1955, деҳаи Гулханӣ, ноҳияи Ҳисор, ҶШС Тоҷикистон — 14 июни 2021, Ҳисор, Тоҷикистон) — овозхони маъруф, наътсаро, Ҳунарпешаи шоистаи Тоҷикистон (2009).

Зиндагинома
-----------

Маҳмадсаид Аҳмадов 10 феврали соли 1955 дар деҳаи Гулхании ноҳияи Ҳисор ба дунё омадааст. Хатмкардаи Омӯзишгоҳи ҷумҳуриявии маданӣ-равшаннамоии ноҳияи Ленин (1975). Солҳои 1975—1976 корманди шуъбаи фарҳанги ноҳияи Данғара, 1977—1978 корманди хонаи маданияти ноҳияи Ҷиргатол, 1979—1981 корманди шуъбаи фарҳанги ноҳияи Нуробод, 1981—1990 роҳбари бадеии хонаи маданияти хоҷагии ба номи Карл Маркси ноҳияи Ҳисор кор кардааст. Аз соли 1990 то охири умр корманди шуъбаи фарҳанги ноҳияи Ҳисор ва ҳамзамон овозхони Филармонияи халқии ба номи Тоҷиддин Муҳиддинови ноҳияи Ҳисор буд.

Сурудаҳо
--------

Маҳмадсаид Аҳмадов бо хондани ғазалу қиссаву ривоятҳои динӣ ва сӯфиёнаву ирфонӣ дар миёни ҳаводоронаш дар Тоҷикистон бо номи Қорӣ Маҳмадсаиди Ҳисорӣ бисёр маъруф буд.

«Ёди рӯи ту», «Хуш намеояд маро», «Табъи гуҳарбор», «Бонги ҷараст», «Азиз аст», «Суроғи кӣ будӣ?», «Зи куҷо меоӣ?», «Камони абрӯ», «Мавҷи рамида», «Шамъи дилафрӯз», «Барнамеояд», «Сорбон», «Ба тоҷик», «Таърих гувоҳ аст», «Шукрона», «Қадри нон», «Ман зи Оли Сомонам» аз беҳтарин таронаҳояш ба шумор мераванд.

Ҷоизаҳо
-------

Бо медали «Хидмати шоиста» қадр шудааст.

Даргузашт
---------

Маҳмадсаид Аҳмадов бар асари беморӣ субҳи 14 июни соли 2021 дар зодгоҳаш дар 66-солагӣ даргузашт.

Эзоҳ
----

1. 1 2  Даргузашти Қорӣ Маҳмадсаиди Ҳисорӣ овозхони наътхони маъруфи тоҷик. *asiaplustj.info*.  Tajikistan News ASIA-Plus. 14 июни 2021 санҷида шуд.

Адабиёт
-------

* Арбобони фарҳанги тоҷик. Донишнома / Муаллиф-мураттиб Ёрмуҳаммади Сучонӣ. — Душанбе, 2016. — 863 с.
**Маҳмудбек Аҳмадов** (1957, ноҳияи Маскав, вилояти Кӯлоб, ҶШС Тоҷикистон — 2010, Душанбе, Тоҷикистон) — генерал-майори амният (2000).

Фаъолияти ҳарбӣ
---------------

Хатмкардаи Омӯзишгоҳи олии ҳарбии сарҳаддии шаҳри Алмаато (1977). Солҳои 1977-91 афсари Қув­ваҳои Мусаллаҳи ИҶШС, 1992-93 сардори Ситоди таъйи­но­ти махсуси Кумитаи амнияти миллии ҶТ, 1993-97 муовини сардори Сарраё­сати артиши сарҳаддии Вазорати амнияти ҶТ, 1997—2003 сардори гурӯ­ҳи ҳарбии фаврии Кумитаи ҳифзи сарҳадди давлатии наз­ди Ҳукумати ҶТ дар вилояти Суғд. Аз соли 2003 генерали мустаъ­фӣ.

Мукофоту медалҳо
----------------

Бо ордени Спитамен ва медали «Ҷасорат» сарфароз гардидааст.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — 664 с. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.
**Маҳмадтоир Зоир Зокирзода** (зод. 5 июл 1956, ноҳияи Рашт, НТҶ) — ходими давлатӣ, Раиси Маҷлиси намояндагони Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон.

Зиндагинома
-----------

Зокирзода Маҳмадтоир 5 июли соли 1956 дар ноҳияи Рашт таваллуд шудааст. Маълумоташ олӣ, соли 1985 Донишкадаи хоҷагии қишлоқи Селиноградро аз рӯи ихтисоси муҳандис-заминсоз хатм кардааст.

Фаъолияти корӣ
--------------

Соли 1985 корро аз муҳандис-заминсози Институти лоиҳакашии «Тоҷикгипрозем» оғоз намуда, минбаъд дар мансабҳои муҳандиси пешбар, сардори гурӯҳи назоратии шуъбаи техникӣ, сармуҳандиси Институти лоиҳакашии «Тоҷикгипрозем», сармутахассиси шуъбаи комплекси агросаноатӣ ва хӯроквории Мудирияти корҳои Девони Вазирони Ҷумҳурии Тоҷикистон, шуъбаи хоҷагии қишлоқ, шуъбаи комплекси агросаноатии Мудирияти корҳои Шӯрои Вазирони Ҷумҳурии Тоҷикистон, сармутахассиси шуъбаи комплекси агросаноатии Дастгоҳи иҷроияи Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон, Шуъбаи кишоварзӣ ва истифодаи замини Дастгоҳи иҷроияи Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон, Директори генералии Агентии миллии кайҳонӣ, геодезӣ ва харитасозии назди Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон «Тоҷиккоинот», Раиси Кумитаи ҳолатҳои фавқулодда ва мудофиаи граждании назди Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон, Директори Агентии заминсозӣ, геодезӣ ва харитасозии назди Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон кор кардаст.

* Аз соли 2010 то 2015 дар вазифаи Раиси Кумитаи давлатии заминсозӣ ва геодезии Ҷумҳурии Тоҷикистон фаъолият намудааст.
* Солҳои 2015—2016 дар вазифаи Вазири кишоварзии Ҷумҳурии Тоҷикистон кор кардаст.
* Аз соли 2016 то соли 2020 дар мансаби муовини Сарвазири Ҷумҳурии Тоҷикистон фаъолият намудааст.

17 марти соли 2020 Маҳмадтоҳир Зоир Зокирзода дар ҷаласаи якуми иҷлосияи якуми Маҷлиси намояндагони Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон даъвати шашум Раиси Маҷлиси намояндагони Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон интихоб гардид.

Ҷоизаву медалҳо
---------------

* медали «Хидмати шоиста»
* медали ҷашнии «20-солагии Истиқлоли давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон»

Эзоҳ
----

1. 1 2  Зокирзода Маҳмадтоир Зоир(тоҷ.). *www.parlament.tj*. 18 марти 2020 санҷида шуд. Баргирифта аз сарчашмаи аввал 18 марти 2020.
2. ↑  Иштирок дар ҷаласаи якуми иҷлосияи якуми Маҷлиси намояндагони Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон даъвати шашум(тоҷ.). *www.parlament.tj*. 18 марти 2020 санҷида шуд.
**Маҳмадулло Холович Холов** ( 2 январи 1920, деҳаи Болоҷари вилояти Фарғона - 1989) — арбоби давлатии Иттиҳоди Шӯравӣ ва ҶШС Тоҷикистон, раиси Президиуми Шӯрои Олии Ҷумҳурии Шӯравии Сотсиалистии Тоҷикистон дар давраи солҳои 1963—1984.

Дар солҳои 1940—1942. ва солҳои 1944—1947. — дар Артиши Сурх хидмат кардааст, аз соли 1947 дар Иттифоқи Ленинии Коммунистии Ҷавонони Умумииттифоқ ва Ҳизби Коммунистии Иттиҳоди Шуравӣ - ВКП(б), аз соли 1954 котиби генералии комитети ноҳиявии Ҳизби Коммунистии Иттиҳоди Шуравӣ дар Тоҷикистон дар ( Обигарм), баъд котиби аввали комитети ҳизбии ноҳияи Москва, соли 1963 раиси Шӯрои комитети иҷроияи ноҳияи Куйбышев.

Аз 29 марти соли 1963 то 17 феврали соли 1984 — Раиси Президиуми Совети Олии Ҷумҳурии Шӯравии Сотсиалистии Тоҷикистон. Дар баробари ин аъзои Президиуми КМ ҲКИШ. Аз 8 апрели соли 1966 то 30 марти соли 1971 — аъзои Комиссияи марказии тафтишотии Ҳизби коммунисти Иттиҳоди Шӯравӣ, дар соли 1971 — соли 1986 — номзад ба аъзогии КМ Ҳизби коммунисти Иттиҳоди Шӯравӣ.

Писараш — Нурмаҳмад Холов дипломати Русия аст.

Мукофотҳо
---------

* 2 ордени Ленин (2.01.1970; 29.12.1979  )
* Ордени Инқилоби Октябр
* Ордени Ҷанги Ватанӣ, дараҷаи II (6.4.1985)
* Ордени «Нишони Фахрӣ».
* Ордени Байрақи Сурхи Меҳнат

Дарбораи М. Холов
-----------------

«Дардошно» дар веб-сайти Ҳизби Халқии Демократии Тоҷикистон

Эзоҳ
----

1. ↑  Холов Нурмахмад Махмадуллаевич (Kholov Nurmahmad Mahmadulloevich)(рус.). *famous-birthdays.ru* (2022). 1 ноябри 2022 санҷида шуд. Баргирифта аз сарчашмаи аввал 1 ноябри 2022.
2. ↑  Указ Президиума Верховного Совета СССР от 29 декабря 1979 года № 1335—Х «О награждении тов. Холова М. орденом Ленина» // «Ведомости Верховного Совета Союза Советских Социалистических Республик». — № 1 (2023) от 2 января 1980 года.
3. ↑  Дардошно(тоҷ.). *hamsafon.tj* (18 июли 2019). 1 ноябри 2022 санҷида шуд. Баргирифта аз сарчашмаи аввал 1 ноябри 2022.

Пайвандҳо
---------

* М. Холов (рус.)
**Раъно Бухоризода** -олим, химияшинос. Номзади илмҳои химия (1982), дотсент (1995). Фарзанди Абдураҳмон Бухоризода.

Зиндагинома
-----------

Дастпарвари мак. миёнаи № 21 Душанбе (1968). Фак. химияи УДТ ба номи В. И. Ленинро хатм кардааст (1973): лабор. калон (1973-1976), асп. (1977-1980). Дар мавзӯи «Изучение комплексных соединений Re (VI) c O, N и S- содержащими лигандами в неводных средах методом ЭПР» дар Ин.-ути химияи умумӣ ва ғайриорганикии ба номи Н. С. Курнакови АИ СССР рисолаи номз. дифоъ кардааст. Ход. хурди илмии Ин.-ути химияи АИ Тоҷикистон (1980-1986). Ассис. каф. химияи ғайриузвӣ ва биофиз. Донишгоҳи давлатии тиббии Тоҷикистон ба номи Абӯалӣ Ибни Сино (1986-1990). С. 1990 ба кори УДТ ба номи В. И. Ленин гузаштааст: муал. калон (1990-95), дотс. каф. химияи физ. коллоид (1995-02). Аз соли 2002 – кот. илмии бахши ҳамоҳангсозии корҳои илмию тадқ. назди Раёсати АИ ҶТ. Беш аз 40 мақолаи илмиаш, аз ҷумла «Теоретическая интерпретация спекторов электронного парамагнитного резонанса (ЭПР)» дар маҷ.-
ҳои илмии ҶТ, ФР ва диг. кишварҳо чоп шудааст. Ду патенти ихтироъ дорад.

Сарчашма
--------

* Аслҳо ва наслҳо. – Душанбе, 2013, - С. 39 ISBN 978-99947-958-2-6

Эзоҳ
----
**Рашид Маҷидович Раҳимов** (тав. 15.02.1948
дар деҳаи Истонӣ, ноҳияи Ҳисор), с.1968 фак. физикаю
математикаи ДДОТ–ро хатм карда, дар мактаби №
7-и ноҳияи Ҳисор муаллими математика таъйин шуд.
С. 1969 ба ДДОТ даъват шуда соли 1969-1975 ба ҳайси
ассистенти кафедраи назарияи
ададҳо ва математикаи ҳисоббарор,
соли 1975-1978 аспирант, соли 1978-
1980 муаллим, муаллими калони
кафедраи математикаи ҳисоббарор,
соли 1980-1988 муаллими калон, 1988-
1998 дотсент, соли 1998-2001 мудири
кафедраи таҳлили риёзӣ шуда кор
кардааст. С. 2001-2006 дар вазифаи
дотсенти кафедраи математика
ва технологияи пешқадами Донишгоҳи давлатии
тиҷоратии Тоҷикистон фаъолият нишон дода,
соли 2006-2007 сардори Департаменти технологияи
коммуникатсионӣ ва риёзиёти олӣ, ҳамзамон
декани фак. менеҷмент ва технологияи иттилоотии
Донишкадаи технологияи инноватсионӣ ва
коммуникатсионии Тоҷикистон (ДТИКТ), соли 2007-
2009 декани фак. технологияи информатсионӣ,
ҳамзамон профессори кафедраи технологияи иттилоотӣ
ва математикаи олӣ, соли 2009-2010 мудири кафедраи
математика ва фанҳои табиатшиносии ДТИКТ, с.
2010-2011 дар вазифаи дотсенти кафедраи математика
дар иқтисодиёти ДИТ кор кардааст. Аз соли 2011 то ҳол
дар вазифаи дотсенти кафедраи математика ва фанҳои
табиатшиносии Донишкадаи андоз ва иқтисоди
Тоҷикистон фаъолият дорад. Дар зери роҳбарии Р.
мунтазам маҷмӯи корҳои илмии олимон бо номи
«Дифференциальные и интегральные уравнения и их
приложения» аз чоп баромадааст.
Р. муаллифи зиёда аз 215 асари илмӣ, илмию
методӣ, оммавӣ ва барномаҳои таълимӣ мебошад, аз
ҷумла, 18 китоби дарсӣ ва дастурҳои методӣ, 22 кори
илмӣ-методӣ, 22 барномаи таълимӣ, 116 кори илмӣ.
Дар рӯзномаҳои ҷумҳуриявӣ 19 мақолааш аз чоп
баромадааст, муҳаррири 14 китоб, дарстури методӣ,
маҷмӯи корҳои илмӣ мебошад. С. 1982 рисолаи
номзадияшро барои дараҷаи илмии номзади илмҳои
физикаю математика дифоъ намуда, аз 04.11.1989
унвони илмии дотсенти кафедраи таҳлили риёзӣ
гирифтааст. С. 1990-1992 дар Донишгоҳи халқии
«Рабселькоров» хонда, онро бо ихтисоси мухбири
ҷамъиятӣ хатм намудааст. С. 2002-2004 дар Академияи
шабакаҳои маълумотдиҳии корпоратсияи КАРАNА
таҳсил намуда, соҳиби 8 сертификати соҳаҳои
гуногуни иқтисод гашта, онро бо сертификати
ҷамъбастии тилоӣ хатм кардааст. С. 2010 узви
вобастаи Академияи илмҳои педагогӣ ва иҷтимоӣ
буда, аз с.2012 узви ИЖТ мебошад.
Р. бо ордени «Шараф» (1999), медали «Барои
меҳнати шоён», нишони «Аълочии маорифи
Тоҷикистон» (1993) сарфароз гардонда шудааст.

Пайнавиштҳо
-----------

1. ↑  Донишномаи Ҳисор. - Душанбе: "Ирфон", 2015, - с. 464
**Рафтори ҳуқуқӣ** - рафтори субъектони ҳуқуқ, ки ба нишондодхои меъёрҳои ҳуқуқӣ мувофиқат мекунад. Дар он озодии муносибатҳои инсонӣ, қонеъ намудани манфиатхои гуногуни шахсият амалӣ гардонида мешаванд. Рафтори шаҳрвандон, шахсони мансабдор, ташкидотҳои давлатӣ, ҷамъиятӣ ва хусусӣ, яъне ҳамаи субъектони ҳуқуқ ҳамон вақт ҳуқуқӣ шуда метавонанд, ки агар онҳо ба нишондодҳое, ки дар меъёрҳои ҳуқуқӣ муқаррар карда шудаанд, мувофиқат кунанд. Асоси рафтори ҳуқуқиро дарки адолат ва судмандии муқаррароти ҳуқуқӣ аз тарафи одамон, ҷавобгарии онҳо дар назди ҷамъият ва давлат барои кирдори худ ташкил медиҳанд, ки аз рушди иҷтимоӣ ва тафаккури ҳуқуқии шахс вобастагӣ доранд.

Эзоҳ
----

1. ↑  Фарҳанги истилоҳоти ҳуқуқ / Зери таҳрири Маҳмудов М.А. - Душанбе: ЭР-граф, 2009. - с. 393 - 394
**Хуст** як шаҳрест дар вилояти Хусти Афғонистон ки дар минтақаи сарҳади кӯҳии Покистон воқеъ шудааст. Бозори марказии Хуст дар масофаи 2 км дар шарқи қисми кунунии маркази шаҳр ҷойгир буд, ки қаблан "матнҳо" ном дошт. Пайдоиши шаҳри Хуст аз соли 1954, бар ҳадафҳои дар асоси сиёсати устувор буд, Шаҳрҳои муқобили Хуст дар Покистон, Мироншаҳр, ва Порочинор мебошанд. Мардуми Хуст асосан соҳибкорон, коргарон ва ё милисаҳо ҳастанд; ҳиндуҳо зиёда аз як сол дар деҳаҳои пароканда зиндагӣ мекунанд, то он даме ки дар минтақаи махдуди бо номи Ҳинду Куш, дар ғарби шаҳр зиндагӣ кунанд. [[Гурӯҳ:Википедия:Сарчашмаҳо нестанд аз **Хато: замони ғайримиҷоз**]][*сарчашма?*]

Манбаъ
------

* عبدالحسین سعیدیان (  عبدالحسین سعیدیان (  عبدالحسین سعیدیان (Шаҳрҳои ҷаҳон, нашри илм ва ҳаёт
* Википедияи англисӣ, 27 ноябр.

Эзоҳ
----



| ⚙️ Шаҳрҳои калонтарини Афғонистон |
| --- |
| Пойтахт | Кобул |  |
| Шаҳрҳо бо шумораи аҳолӣзиёда аз 100 ҳаз. нафар | Қандаҳор  • Ҳирот  • Мазори Шариф  • Қундуз  • Ҷалолобод  • Лашкаргоҳ  • Толиқон  • Пули Хумри · Хуст  • Ғазнӣ  • Шибирғон  • Сари Пул  • Фароҳ |



|  |  |
| --- | --- |
| Афғонистон | *Ин мақолаи нопурра аз ҷуғрофияи Афғонистон мебошад.Шумо метавонед бо пурра кардани ин ба Википедия кумак кунед.* |
**Хуршеда Отахонова** — олим, доктори илмҳои филология (1984), Академики Академияи илмҳои Тоҷикистон (2008), Арбоби шоистаи илми Тоҷикистон (1994). Узви Иттифоқи нависандагони Тоҷикистон (1968).

Зиндагинома
-----------

Академик Хуршеда Отахонова зодаи шаҳри Истаравшани вилояти Суғд буда, 2 сентябри соли 1932 ба дунё омадаааст. То синфи шашум дар мактаби миёнаи ба номи Горкии шаҳри Истаравшан таҳсил крадааст. Баъдан хонаводаи онҳо ба шаҳри Душанбе кӯчидааст.

Падараш Отахон Мӯсохоҷаев, соли таваллудаш соли 1901, то соли 1937 дар идораҳои давлатӣ ва советӣ кор мекард. Соли 1937 аз тарафи Коммиссариати халқии корҳои дохилӣ (НКВД) ба муддати даҳ сол ба ҳабс маҳкум карда шуд. 7 январи соли 1944 ӯ ба сабаби беморӣ аз ҳабс озод гардид ва 24 майи соли 1952 вафот кард. Отахон Мўсохоҷаев 8 июни соли 1957 бо қарори Коллегияи корҳои ҷиноии Суди Олии ҶШС Тоҷикистон бегуноҳ дониста шуд.

Хуршеда Отахонова — Донишгоҳи давлатии Тоҷикистон ба номи В. И. Ленинро хатм кардааст (1953), ихтисос — «филология», «адабиётшиносӣ». Аз соли 1953 то охири умр дар Институти забон ва адабиёти ба номи Рӯдакии Академияи илмҳои Тоҷикистон кор мекард.
Самтҳои асосии фаъолияти илмӣ: адабиёти муосири тоҷик, матншиносии адабиёти муосири тоҷик, бойгониҳои адабӣ.
Мудири шуъбаи мероси адабӣ (1971—1989), мудири шуъбаи матншиносӣ ва нашр (1989—2003), мудири шуъбаи адабиёти муосири тоҷик (2003—2009), сарходими илмии шуъбаи адабиёти муосири тоҷик, мушовири илмии (2009-то вафот) Институти забон ва адабиёти ба номи Рӯдакии Академияи илмҳои Тоҷикистон (ҳоло Институти забон, адабиёт, шарқшиносӣ ва осори хаттии ба номи Рӯдакии Академияи илмҳои Тоҷикистон).
Соли 2005 муовини академик-котиби шуъбаи илмҳои ҷамъиятшиносии АИ Ҷумҳурии Тоҷикистон, соли 2008 узви пайвастаи АИ ҶТ интихоб гардида буд.

Осор
----

Нахустин китоби тадқиқотии Хуршеда Отахонова «Абулқосим Фирдавсӣ» (соли 1960) унвон дорад. Баъдан силсилаи китобҳои илмии Х. Отахонова бо номи «Раҳим Ҷалил ва эҷодиёти ӯ» (соли 1962), «Падидаҳои навҷӯӣ» (соли 1972), «Аз рӯйи меҳр меҳр» (соли 1972), «Таҳаввули жанри достон дар назми муосири тоҷик» (соли 1983), «Масъалаҳои матншиносии адабиёти муосири тоҷик», «Чеҳраҳои шинохта» (соли 2004), «Ду адиби номвар» (соли 2002), «Тадқиқи матншиносии осори адибон» (соли 2010), «Мукотибаи Садриддин Айнӣ ва Абулқосим Лоҳутӣ» (соли 1978), Лоҳутӣ А. «Куллиёт» (соли 1987), Абулқосим Лоҳутӣ «Номаҳо» (соли 2004), Пайрав Сулаймонӣ «Куллиёт» (соли 2006), Лоҳутӣ А. «Куллиёт» (соли 2010), Деҳотӣ А. «Куллиёт» (соли 1965 ҷ. 1), Суҳайлӣ Ҷавҳаризода. «Девон» (соли 1968), «Ҳусни инсон» (1975, 1984, 2016) ва ғайраҳо ба чоп расиданд.

Ҷоизаҳо
-------

Бо медалҳои «Барои меҳнати шоён. Ба муносибати 100-солагии рӯзи таваллуди В. И. Ленин», «Ветерани меҳнат», сарфароз гардидааст. Барандаи Ҷоизаи АИ ҶТ ба номи академик М. С. Осимӣ (2012). Соҳиби Ҷоизаи Кумитаи кор бо занон ва оилаи назди Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон «Олимаи соли 2006» мебошад.

Эзоҳ
----

1. 1 2  Академияи илмҳои Ҷумҳурии Тоҷикистон. Ҳайати шахсӣ. — Душанбе: Дониш, 2011. — 216 с.
2. ↑  академик-хурдеша-отахонова-аз-олам-даргузашт(пайванди дастнорас)
Бюллетен оид ба раъйпурсии умумииттифоқӣ, 17 марти соли 1991
**Раъйпурсии умумииттифоқӣ оид ба нигоҳ доштани ИҶШС** — ягона раъйпурсӣ дар таърихи Иттиҳоди Шӯравӣ, 17 марти соли 1991 барпо гардид. Ба референдум масъалаи « *Оё шумо зарур мешуморед, ки Иттиҳоди Ҷумҳуриҳои Шӯравиии Сотсиалистӣ ҳамчун федератсияи навшудаи ҷумҳуриҳои соҳибихтиёри баробарҳуқуқ нигоҳ дошта шавад, ки дар он ҳуқуқу озодиҳои мардуми ҳар миллат пурра таъмин* карда мешавад».

Баргузории раъйпурсӣ дар ҶШС Русия, ҶШС Украина, ҶШС Белоруссия, ҶШС Қазоқистон, ҶШС Озарбойҷон, ҶШС Ӯзбекистон, ҶШС Тоҷикистон, ҶШС Қирғизистон ва ҶШС Туркманистон дастгирӣ ёфт. Дар баробари ин дар ҶШС Литва, ҶШС Латвия, ҶШС Эстония, ҶШС Гурҷистон, ҶШС Молдавия ва ҶШС Арманистон ҳамапурсӣ гузаронда нашуд.

Натиҷаҳо
--------

Аз 185,6 миллион нафар шаҳрвандони Иттиҳоди Шӯравӣ, ки ҳуқуқи интихоботӣ доранд, 148,5 миллион нафар (80,0 %). интихобкунандагон. 145,82 миллион (98,14 %)-и бюллетенҳо эътиборнок дониста шуданд, 2,76 миллион (1,86 %) — эътибор надорад. 113,5 миллион нафар ба саволи раъйпурсӣ «Ҳа» ҷавоб дод. (77,85 %), "Не" — 32,3 миллион навар (22.15 %) ҷавоб дод. 

Ҳамзамон бо ин раъйпурсӣ дар РСФСР дар бораи ҷорӣ кардани мансаби президенти РСФСР раъйпурсии умумироссиягӣ ва дар Украина бо исрори Ҳаракати халқии Украина барои бозсозӣ, раъйпурсии ҷумҳуриявии машваратӣ баргузор гардид: «Оё шумо розӣ ҳастед, ки Украина дар асоси Декларатсияи соҳибихтиёрии давлатии Украина бояд қисми Иттиҳоди Давлатҳои Шӯравӣ бошад».

Бештар аз 80% нафар аз пурсидашудагон ба он посухи мусбат доданд 

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| **Натиҷаҳои раъйпурсии 17 марти соли 1991 дар ҷумҳуриҳои иттифоқӣ** |  | иштирок | "Ҳа" | "Не" | бюллетенҳои беэътибор |
| РСФСР Русия | 75.4 % | 56.860.783 | 71.3 % | 21.030.753 | 26.4 % | 1809633 | 2,3 % |
| ҶШС Украина | 83.5 % | 22 110 899 | 70.2 % | 8.820.089 | 28.0 % | 583256 | 1.8 % |
| ҶШС Белоруссия | 83.3 % | 5,069,313 | 82.7 % | 986 079 | 16.1 % | 71,591 | 1,2 % |
| ҶШС Ӯзбекистон | 95.4 % | 9,196,848 | 93.7 % | 511 373 | 5.2 % | 108 112 | 1.1 % |
| ҶШС Қазоқистон | 88.2 % | 8,295,519 | 94.1 % | 436,560 | 5.0 % | 84,464 | 0,9 % |
| ҶШС Озарбойҷон | 75.1 % | 2,709,246 | 93.3 % | 169,225 | 5.8 % | 25,326 | 0,9 % |
| ҶШС Қирғизистон | 92.9 % | 2.057.971 | 96.4 % | 86,245 | 4.0 % | 30,377 | 1.4 % |
| ҶШС Тоҷикистон | 94.4 % | 2,315,755 | 96.2 % | 75,300 | 3.1 % | 16,497 | 0,7 % |
| ҶШС Туркманистон | 97,7 % | 1.766.584 | 97,9 % | 31 203 | 1.7 % | 6,351 | 0.4 % |

Эзоҳ
----

1. ↑  Выборы в Советском Союзе в 1989—1991 г.г.. 26 грудня2013 санҷида шуд. Баргирифта аз сарчашмаи аввал 29 червня 2015.
2. ↑  Об итогах референдума СССР, состоявшегося 17 марта 1991 года (Из сообщения Центральной комиссии референдума СССР) // Известия. — 1991. — 27 марта.

| ⚙️ Парчами Тоҷикистон Интихобот ва ҳамапурсиҳо дар Тоҷикистон |
| --- |
| Интихоботи президентӣ | 
* 1990
* 1991
* 1994
* 1999
* 2006
* 2013
* 2020

 |
| Интихоботи порлумонӣ | 
* 1990
* 1995
* 2000
* 2005
* 2010
* 2015
* 2020

 |
| Ҳамапурсиҳо | 
* 1991
* 1994
* 1999
* 2003
* 2016

 |