Масҷиди Токио
Масҷид дар Кобе
**Ислом дар Ҷопон** то барқароркунии Мейдзи (1868-1889) тақрибан номаълум буд. Дар айни замон, шумораи этникии мусалмонони Ҷопон кам аст, қисми асосии диндорони ин равияи диниро хориҷиёне, ки дар ин кишвар зиндагӣ мекунанд, ташкил медиҳанд.

Таърих
------

Пас аз ба охир расидани ҷанги Русия-Япония гурӯҳҳои аҳолии мусалмон, асосан савдогарони асли турк ва оилаҳои онҳо дар қаламрави Чин, ки аз ҷониби артиши Ҷопон забт шуда буд, пайдо шуданд. Ин гурӯҳҳо дар ниҳоят аз ҳисоби онҳое, ки ба қаламравҳои таҳти назорати Ҷопон гурехта буданд, пас аз саркӯб кардани ҳаракати босмачиён дар Осиёи Марказӣ аз ҷониби Артиши Сурх афзоиш ёфтанд. Аллакай дар аввали солҳои 20-ум, хадамоти ҷосусии Ҷопон ба истифодаи ҳаракатҳои исломӣ ҳамчун силоҳ алайҳи СССР ва баъзе қудратҳои мустамликавии аврупоӣ, ки дороиҳояшон дар Осиё буданд, шурӯъ карданд (таҳти шиори *kaikuo seisaku - сиёсати исломӣ* ). Уламои исломӣ ва тарғиботчиёни, истифода шуданд, ба монанди Абдурашид Ибрагимов, Ғиёс Исҳоқӣ, Муҳаммад Қурбонгалиев, *Аҳмад Фазлибек,* *Тефликпошо,* *Моувлӣ Баракатуллоҳ* ва ғ. Ҳамаи онҳо бевосита ва ё ба воситаи созмонҳои миллатгарои ҷопонӣ ба монанди Кокурюкай дастгирӣ карда шуданд. Аввалин ҷопоние, ки дар соли 1910 ҳаҷро ба ҷо овард , Ямаока Котаро, агенти хадамоти махфии ин кишвар буд (ба монанди Нур Танака Иппей, ки дар соли 1924 аз пасаш пайравӣ карда буд ва як қатор дигарон, аз ҷумла Солеҳ Сузуки, то соли 1949 ҳаракати партизанӣ дар минтақаи Ачех дар ғарби Суматра сарварӣ мекарданд).

Дар давраи байни ду ҷанги ҷаҳонӣ, дар Кобе ва Токио ду ҷамоаи мусалмонон ташкил ёфтанд, ки аз тоҷирони аслан турктабор буданд, ки аз Чини материкӣ ба Ҷопон кӯчиданд. Бо дарназардошти сиёсати хориҷии паносиёӣ, ки ҳукумати Ҷопон пеш мебурд, сарварони ҳаракатҳои мусалмонон дар Ҳиндустони Нидерланд, ки дар он ҷо барои истиқлол мубориза мебурданд, аз ҷиҳати молиявӣ дастгирӣ карда шуданд. Барои ноил шудан ба ҳадафҳои сиёсии худ дар Осиёи Шарқӣ доираҳои ҳукмрони Ҷопон аз радикализатсияи гурӯҳҳои исломӣ дар минтақа пуштибонӣ карданд.

Муҳаммад-Габдулҳай Қурбонгалиев соли 1924 ҷамъияти мусулмонони Токио — маҳаллаи "Исломия" -ро ташкил кард ва соли 1927 барои мусулмонони Ҷопон мадраса кушод. Соли 1928 М. -Г. Қурбонгалиев Конгресси Умумиҷопонии Мусалмононро ташкил карда, матбааи таъсис дод, ки китобҳояшро ба арабӣ нашр мекунад. Вай инчунин аввалин Қуръонро дар Шарқи Дур нашр кард .

Соли 1909 ташаббуси сохтмонӣ аввалин масҷид дар Токио (ва умуман дар Ҷопон) пайдо шуд, аммо он танҳо пас аз 30 сол - дар зодрӯзи пайғамбар Муҳаммад (с), 12 майи соли 1938 сохта шуд. Сохтмон аз ҷониби фондҳо ва ташкилотҳои гуногуни Ҷопон маблағгузорӣ карда шуд.

Дар Чин, дар Харбин, дар қаламрави зери ҳукмронии Ҷопон буда, соли 1937 инчунин сохтмони масҷид, ки соли 1922 оғоз ёфта буд, ба итмом расид. Солҳои 1934-1935 дар Кобе масҷид сохта шуд, ки дар он як гурӯҳи калони муҳоҷирони тотор зиндагӣ мекарданд. Дар маҷмӯъ, дар нимаи дуюми солҳои 30-юм, дар Ҷопон ҳадди аққал 600 мусалмони аслии турктабор зиндагӣ мекарданд, ки асосан муҳоҷирон аз СССР буданд. Дар Ҷопон ва дар қаламрави Чин, ки аскарони Ҷопон онро ишғол кардаанд, рӯзномаҳо барои мусалмонон нашр мешуданд; давлат лоиҳаҳои гуногунро оид ба ташаккули ҷаҳонбинии исломӣ дар байни муҳоҷирон ва мусалмонон дар шимолу шарқи Чин дастгирӣ намуд, зеро миллатгароии исломӣ барои мубориза бо СССР истифода мешуд. Соли 1938, муҳоҷири исломии тотори солхӯрда, ки солҳои тӯлонӣ дар хидмати иктишофии Ҷопон буд, Абдурашид Иброҳимов имоми масҷиди Токио ва раиси ҷамъияти *Дай Ниппон Кайкё Кёкай*, як созмони давлатии исломии Ҷопон шуд. Пас аз марги Иброҳимов ҷои имомро *Абдулай Қурбон Алӣ* (1889-1972) ишғол кард.

Сюмэй Окава, нависандаи ростгаро ва ходими ҷамъиятӣ, ки пас аз ба охир расидани Ҷанги Дуюми Ҷаҳон ҳамчун як ҷинояткори ҳарбӣ дар назди трибунали байналмилалӣ ҳозир шуд ва ҳангоми мурофиа дар зиндон зиндонӣ шуд, аввалин тарҷумаи Қуръонро ба забони ҷопонӣ кард.

Дар соли 1953, тоторҳои мусулмони муқими Ҷопон шаҳрвандии Туркияро гирифтанд, пас аз он, ки аксарияти онҳо ба Туркия, ИМА ва Австралия муҳоҷират карданд, дар натиҷа ҷамъияти мусалмонони Ҷопон ба таври назаррас коҳиш ёфт. Соли 1974 *Федератсияи мусулмонони Ҷопон таъсис дода шуд*. Соли 1985 бинои масҷиди Токио бо мақсади ҷо ёфтан ба бинои нав вайрон карда шуд. Дар айни замон дар Ҷопон 30-40 масҷиди хурд ва тақрибан сад намозгоҳи мусулмонон мавҷуданд .

Аз соли 1985, бинобар омадани коргарони хориҷӣ ба Ҷопон, пеш аз ҳама аз Бангладеш ва Эрон, шумораи мусулмонон каме афзудааст, аммо шумораи ҷопониҳо, ки ин динро қабул мекунанд, ҳанӯз ҳам кам аст.

Исломшиносӣ
-----------

Дар солҳои 1930, омӯзиши илмии ислом дар Ҷопон оғоз ёфт. Моҳи феврали соли 1932 *Ислом Бунка Кэнкюдзё (Институти фарҳанги исломӣ) таъсис дода шуд.* Баъдтар, ин муассисаи тоза академии илмӣ ба ду қисм тақсим карда шуд: *Ислом Гаккай* (Академияи исломӣ, соли 1935 таъсис ёфтааст) ва *Ислом Бунка Кёкай* (соли 1937 таъсис ёфтааст). Дар охирин намояндагони ҳукумати Ҷопон бартарӣ доштанд. Дар соли 1937, Окубо Кодзи, бо дастгирии Шоҳзода Токугава Иэмаса, *Кайкёкэн Кэнкюдзё* ( яп. 回教 圏 研究所- Институти Ҷаҳони Ислом) таъсис ёфт. Дар соли 1941, ҳукумати Ҷопон *Архивҳои Иқтисодии Осиёи Шарқӣ, Институти шимолу ғарбро таъсис дод*. Ҳамаи ин муассисаҳо ва ташкилотҳо маҷаллаҳо ва дигар нашрияҳои даврӣ нашр карданд: *Ислом Бунка*, *Ислом Каййо Бунка* (октябри 1937 - январи 1939), *Кайкюкен* (июли 1938 - декабри 1944), *Кайкий Ҷиҷо* (то декабри 1941), *Шин-Аҷия* (августи 1941-). Бисёре аз таҳқиқоти илмӣ оид ба исломшиносии дар он ҷо нашршуда танҳо дар бойгонии махсуси Китобхонаи Донишгоҳи Васэда боқӣ мондаанд. Дар соли 1945 бо фармони фармондеҳии олии муттаҳидин дар Ҷопон тамоми созмонҳои ҳукуматии "исломӣ" пароканда карда шуданд. Ҳамин тариқ, омӯзиши исломии Ҷопон пас аз 10 соли оғози фаъолият қатъ гардид. Ягона олими исломии ҷопонӣ, ки шуҳрати байналмилалӣ ба даст овардааст, Идзутсу Тосихико буд.

Эзоҳ
----

1. ↑  Юнусова А. Б. Курбангалиевы // Башкортостан: краткая энциклопедия. / Гл. ред. Р. З. Шакуров. — Уфа: НИ "Башкирская энциклопедия", 1996. — 672 с.
2. ↑  Валеев Г. К. Назыров П. Ф. Курбангалиев, Мухаммед-Габдулхай // Энциклопедия Челябинска
3. ↑  JapanFocus(пайванди дастнорас — *таърих*).  JapanFocus. 2 май 2010 санҷида шуд. Баргирифта аз сарчашмаи аввал 19 феврали 2009.

Адабиёт
-------

* Селчук, Эсенбел; *Даъвои ҷаҳонии Ҷопон ба Осиё ва ҷаҳони ислом: миллатгароии фаромиллӣ ва қудрати ҷаҳонӣ, 1900-1945* // Шарҳи таърихии Амрико. Ҷилди 109, Не. чор
* Селчук, Эсенбел; Инаба Чихару (ed. ); *Офтоби тулӯъ ва Ҳилоли Аҳмари Туркия;* Истанбул 2003, ISBN 975-518-196-2
* Кавамура Митсуо (川村 光 郎; 戦 前 1981 イ ス ラ ム 中東 研究 小 史) *Таърихи кӯтоҳи исломшиносӣ дар Ҷопон - ҳодисаи солҳои 1930* ; дар: (中東 学会), ISSN 0913-7858, 1987, S. 409-39
* Шиндехетт, Матти; *Die Entdeckung von Religion als politischen Faktor дар (Süd) Ost-Asien* ; дар: Ders.; *Zivilreligion als Verantwortung der Gesellschaft.* *Religion als politischer Faktor innerhalb der Entwicklung der Pancasila Indonesiens*, Hamburg : Abera 2006, 65-113 ( ISBN 3-934376-80-0 )
* Дерк Бодде; *Ҷопон ва мусалмонони Чин* ; Тадқиқоти Шарқи Дур, ҷ. 15, Не. 20 (9 октябри 1946), S. 311-313.