recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Рӯзи ҷаҳонии сил** (англ. World Tuberculosis Day ), ё **Рӯзи ҷаҳонии мубориза бо бемории сил** — рӯзе хотирмон, ки ҳар сол дар таърихи 24-уми март ҷашн гирифта мешавад, ки бо ташаббуси Созмони ҷаҳонии беҳдошт дар соли 1993 бемории сил як мушкили ҷаҳонӣ эълон шуда буд. Ҳадафи Рӯзи ҷаҳонии мубориза бо бемории сил (СП) баланд бардоштани сатҳи огоҳӣ дар бораи ҳамагирии ҷаҳонии сил ва талошҳо барои хотима додан ба ин беморӣ мебошад.

24 март бо сабаби он интихоб шуд, ки дар ин рӯз дар соли 1882 микробиологи немис Роберт Кох дар бораи кашфкунандаи барангезандаи сил хабар дод.

Дар айни замон, бемории сил ҳар сол тақрибан 1,6 миллион нафарро мекушад, ки қисми зиёди онҳо (тақрибан 95 %) сокинони кишварҳои рӯ ба тараққиянд. Сил ҳар сол калонсолонро нисбат ба дигар сироятҳо мекушад. Дар кишварҳои ҷаҳони сеюм, барои тақрибан 26 % фавтҳоро сил масъул аст.

Ҷиддитарин вазъи бемории сил дар маҷмӯъ дар кишварҳои Африқо мебошад. Африқо тақрибан 29 % ҳолатҳои сайёра ва 34 % фавтидагон аз ин сироятро ташкил медиҳанд. Дар 15 соли охир гирифторӣ ба бемории сил дар Африқо ду баробар афзуда, ба сари ҳар 100 000 нафар аз 149 ба 343 ҳолат расидааст. Афзоиши ташвишовари шумораи ҳолатҳои шаклҳои ба антибиотикҳо муқовиматдори сил нигаронкунанда аст.

Вазъияти аз ҳама хатарнок дар ҷаҳон аз ҷиҳати сили ба доруҳои тобовар — марговартарин ва хатарноки он — дар Федератсияи Русия ба назар мерасад. Дар Федератсияи Россия дар соли 2009, 105.530 ҳолати нави гирифторӣ ба бемории сил ошкор карда шуд.

Бино ба иттилои охирин, аз бемории сил, ки табобатшаванда аст, дар Тоҷикистон 10 ҳазор нафар беморанд, гарчанде ки дар солҳои охир ин нишондод поён омада бошад.

Мавзӯи рӯз
----------

* 2019 — Вақти амал кардан
* 2018 — «Диққат, ҷустуҷӯ кунед! Мо роҳбароне меҷӯем, ки ҷаҳонро аз бемории сил раҳо кунанд»
* 2017 — «Мо якҷоя силро бартараф мекунем: ҳеч касро бе диққат намемонем»
* 2016 — «Мо якҷоя силро бартараф мекунем: ҳеч касро бе диққат намемонем»
* 2015 — «Суръатро барои хотима бахшидан ба сил устувор кунед»
* 2014 — «Таъмини 3 миллион нафарро»
* 2013 — Қатъи сил дар ҳоле, ки ман зинда ҳастам
* 2012 — Қатъи сил дар ҳоле, ки ман зинда ҳастам
* 2011
* 2010 — «Ба пеш ба дастовардҳои нав дар мубориза бар зидди сил»

Нигаред низ
-----------

* Рӯзи бобунаи сафед

Эзоҳ
----

1. ↑  Аналитический обзор по туберкулёзу. 2011. М. 2013
2. ↑  Алексей Торгашев. Туберкулёз. 10 инфекций, побеждённых людьми. Русский репортёр. 48(326) 5 декабря 2013 года.
3. ↑  Фтизиатрия по-российски. Медицинская газета,2013

Пайвандҳо
---------

* Дар сайти СММ Бойгонӣ шудааст 22 августи 2020  сол.
* Созмони Ҷаҳонии Тандурусти. Рӯзи ҷаҳонии сил
**Рӯзӣ Аҳмад** (*Рӯзиқул Аҳмадов*; 30 апрели 1935, вилояти Қашқадарё, ҶШС Узбакистон — 5 марти 2022, Душанбе, Тоҷикистон) — фолклоршиноси маъруфи тоҷик, пажӯҳишгари расму ойинҳои наврӯзӣ дар Тоҷикистон, номзади илмҳои филология (1973). Корманди шоистаи Тоҷикистон (1996).

Зиндагинома
-----------

Хатмкардаи Омӯзишгоҳи омӯзгории шаҳри Самарқанд (1953), Университети давлатии Тоҷикистон ба номи В. И. Ленин.

Корнома
-------

Корманди шуъбаи фолклори ИЗА ба номи Рӯдакии АИ ҶШС Тоҷикистон, аспирант (1965-68), муассис ва барандаи маҳфили телевизионии эҷодиёти халқ «Чашма» (1968-73), тарҷумон (1974—1976) ва дипломат (1980—1982) дар Афғонистон, мудири шуъбаи фолклори Институти забон ва адабиёт (1998—2006). Ширкатдори чандин экспедитсияҳои фолклорӣ (1954, Истаравшан, Шаҳристон; 1955, Айнӣ, Масчо; 1956, Панҷакент).

Пажӯҳиш
-------

Дар ғанӣ гардондани Ганҷинаи фолклории ба номи Р. Амонов саҳми муносиб гузоштааст. Натиҷаи ҷустуҷӯйҳои фолклориаш дар маҷмӯаҳои «Фолклори водии Зарафшон» ва «Намунаи фолклори диёри Рӯдакӣ» чоп шудаанд. Зимни фаъолият дар Афғонистон намунаҳои зиёди осори шифоҳии бадеии тоҷикони Афғонистонро низ гирд овардааст. Дар мавзӯи «Фолклори маросимҳои баҳории тоҷик» рисолаи номзадӣ дифоъ кардааст (1973). Доир ба ҷашни Наврӯз ва суннатҳои он (аз соли 1957) таҳқиқот анҷом додааст. Муаллифи беш аз 500 таълифот роҷеъ ба фолклор, забон ва адабиёти муосиру классик ва робитаҳои адабӣ. Мақолаҳои илмиаш дар Узбакистон, Эрон, Афғонистон ва Руссия нашр шудаанд. Аҳмад Рӯзиев яке аз мураттибони «Куллиёти фолклори тоҷик» буда, дар таҳияи каталоги фолклори тоҷик низ саҳм дорад. Ба фаъолияти адабиву тарҷумонӣ низ машғул буда, 24 филми бадеиро ба тоҷикӣ тарҷима кардааст. Муаллифи чандин филмнома низ мебошад. Ширкатдори чандин ҳамоиш ва конфронсҳои байналмилаливу ҷумҳуриявӣ.

Дар таҳияи мақолаҳои марбут ба фолклори нашрияҳои «Энциклопедияи адабиёт ва санъати тоҷик» ва «Энсиклопедияи Миллии Тоҷик» (ҷилдҳои 2, 4, 5, 6), «Донишномаи фарҳанги мардуми тоҷик» (ҷилдҳои 1, 2, 3) саҳми арзанда дорад.

Осор
----

* Наврӯзи хуҷастапай. Д. 1978;
* Наврӯз дар Варорудон (бо хатти форсӣ). Д. 2005;
* Фолклори маросимҳои мавсимии тоҷикони Осиёи Марказӣ. Д. 2007;
* Ҷойгоҳи маросим ва аъёди исломӣ дар фарҳанги мардуми тоҷик (бо хатти форсӣ). Д. 2010.

Эзоҳ
----

1. ↑  Салом алейкум, Таджикистан! Анонсы событий, день в истории, прогноз погоды на 30 апреля 2021 года. *www.asiaplustj.info*.  ASIA-Plus. 10 марти 2022 санҷида шуд.
2. ↑  Ҳамоиши "Наврӯз - ҷашни байналмилалӣ" дар Душанбе(тоҷ.). *www.bbc.com*.  BBC Tajik/Persian. 10 марти 2022 санҷида шуд.
**Мирмуҳаммад Ҳошим ибни Ҳайдари Кошонӣ**, машҳур ба **Санҷар** (1572, Кошон, Устони Исфаҳон — 1612, Биҷапур[d], Султонии Биҷапур[d]) — шоири порсигӯй дар дарбори Гуркониён дар Ҳиндустон буд.

Зиндагинома
-----------

Мирмуҳаммад Ҳошим ибни Мир Ҳайдар муаммойӣ Кошӣ (Кошонӣ) дар соли 981 ҳиҷрӣ дар Кошон ба дунё омада, дар онҷо таҳсил кардааст. Падараш шоир буд ва вақте дар соли 999 ҳиҷрӣ ба Ҳиндустон ҳиҷрат кард, Санҷар ҳаждаҳсола буд. Соли дигар ӯ мисли падараш ба Ҳиндустон рафт ва дар дарбори Ҷалолиддини Акбар дар Агра пазируфта шуд. Санҷар дар соли 1021 ҳиҷрӣ дар Биҷапур даргузашт.

Шеър
----

«Санҷар шоири зибардаст буд», пас аз Урфии Шерозӣ дар истиорҳпарози «касе аз вай беҳтар набуд ва ӯ бархилофи падар, ки қареҳаи танаввӯъпасанди надошт, дар анвоъ шеър табъозмои намуд.» Санҷар Кошонӣ дар қолабҳои қасида, ғазал ва маснавӣ шеър суруд. Нусхае аз девон ӯро Забеҳулло Сафо дар китобхонаи Осорхонаи Биритониё дида, ки беш аз 4800 байт будааст.

Вай қасоиди дар мадҳи Ҷалолуддин Акбар ва Иброҳим Одилшоҳ ва Мирзо Ҷонибиг дорад. «Шеъраш бисёр равон ва пурэҳсос ва бар шеваи шоирон пеш aз ӯ хосса гӯяндагон садаи нӯҳум ва даҳуми ҳиҷрӣ ва бо каломи пухта ва мунтахаб аст ва ғазалро беҳтар аз ақсоми дигар навиштааст.»

Осор
----

* Девони шеър
* *Хусрав ва Ширин*: Маснавии нотамом дар шашсад байт
* Фаррухнома: соқиномае дар 500 байт.

 Барге аз *Маснавии Хусрав ва Ширин* аз Санҷари Кошонй, Осорхонаи Мaлик

Намунаи шеър
------------

эй кушта боди домани ҳуснат чироғҳо

ошуфта бӯии сунбули зулфат димоғҳо

ҳоли дилам зи чоки гиребон қиёс кун

битавон шунид буии гул аз кӯчабоғҳо

донам, ки офтоб наёяд бурун ба шаб

аз дида чанд дар раҳат орам чироғҳо

хунин зи захми хор, пару боли булбулон

дар пойи гулбун аст гулоафишони зоғҳо

Эзоҳ
----

1. 1 2 3  *ذبیح‌الله صفا.* تاریخ ادبیات در ایران. — Ҷ. 5. — С. 931—937. — ISBN 9789643204754.
2. ↑  دیوان سنجر کاشانی. — کتابخانه، موزه و مرکز اسناد مجلس شورای اسلامی. — С. 39—88.
3. ↑  بزرگان کاشان. — مرسل. — Ҷ. 2. — С. 105. — ISBN 9789648288100.
**Санъат** – равиш ва натиҷаи маънои ифодаи ҳиссиёт дар образ. Ҳамон тавр маҳорати баланди тавоноӣ , дар хамаи муҳити фаъолият аст. 
Санъат – ин истеъдоди баён кардани хабари муайян ба тамошобин ва шунаванда танҳо ба тарзи яке аз се нақша (санъати тасвирӣ) , Суруд, рақс, мавод ва маҷмуи ин мавод (бисёр меди)- театр, балет, опера, синематограф. Адабиёт як намуди санъат , маҳорати баён кардани хабар бо ёрии мактуб ба ибтидои давраи ихтиро кардани мактуб мерасонад. Санъат ҳамчун намуди санъати кори инсон давраи ибтидои то давраи ташкилкунии маводи то забонии алока ва равиши санъати эстетикӣ ва давраи сарф шудаи функсияи забони тозаи худ мегардад.

* Мусиқӣ
* Осорхона
* Синамо


|  |  |
| --- | --- |
| 
Portal:Санъат
 | ***Портали Санъат*** |

 
Анбори Википедиа дар бораи ин мавзӯъ гурӯҳ дорад:
***Санъат***
**Хатои Lua: bad argument #2 to 'formatDate': invalid timestamp 'ноябр 2018'.**



БÁРШИНА, шакли рентаи замин дар давраи феодализм, ки деҳқони крепостной дар мулки заминдори калон рӯзҳои муайяни ҳафта бемузд корҳои гуногун, аз ҷумла корҳои заминӣ, сохтмонӣ, касбӣ, буридани ҷангал ва ғайраро анҷом медод. Миқдор ва нақши иқтисодии Баршина дар давраҳои гуногуни феодализм дар маҳалҳои мухталиф ба таври гуногун муайян карда мешуд. Дар Россия Баршина аз замони Руси Киевӣ роиҷ буд. Дар асарҳои 8–12 заҳмати ғуломонаи деҳқононро феодалон истифода мебурданд, асарҳои 13–15 оброки натуралӣ нуфуз пайдо кард ва дар садаи XV дар натиҷаи рушди муносибатҳои молию пулӣ Баршина дар ҳамаи соҳаҳо инкишоф ёфт. Кишт, обёрӣ, алафдаравӣ, сохтани хона ва дигар биною иншооти феодалиро деҳқонон анҷом медоданд. Баршина ба таъсиси низоми умумидавлатии ҳуқуқи крепостнойӣ ва афзоиши истисмори феодалӣ мусоидат кард. Дар асрҳои 17–18 Баршина ва оброки натуралӣ шаклҳои асосии истисмори феодализм (помешикон, дайриён, дарбориён ва ғайра) буд. Дар маҳалҳои гуногун шаклҳои мухталифи рента амал мекарданд. Дар садаи XVII шакли нави Баршина – кор дар корхонаҳои помешикҳо арзи вуҷуд намуд. Он дар губер¬нияҳои марказии сиёҳзамини Россия, Прибалтика , Белоруссия ва Украина инкишоф ёфта буд. Дар Сибир даҳяки ҳаҷми заминҳоро деҳқонон кишт мекарданд. Баъди бекор карда шудани ҳуқуқи крепостнойӣ (с. 1861) Баршина расман бекор карда шуд, вале ба таври ғайрирасмӣ боз муддате вуҷуд дошт. Дар Аврупои Ғарбӣ дар асрҳои 8–9 дар баъзе мулкҳои калони меросӣ Баршина рентаи асосӣ маҳсуб мешуд ва ҳафтае аз 2 то 4 рӯз деҳқонон дар мулки феодалҳо кор мекарданд. Дар асрҳои 12–13 вобаста ба бекор карда шудани моликияти шоҳӣ дар мамлакатҳои Аврупои Марказӣ ва Ғарбӣ истифода аз рентаи Баршина маҳдуд шуд ва умуман дар Аврупои Марказӣ ва Шарқӣ дар асрҳои миёнаи классикӣ Баршина мавқеи муайян надошт, танҳо дар асрҳои 16–17 эътибор пайдо кард. Дар мамолики Шарқи Наздик ва Осиёи Миёна шакли заминдории иқтоъ маъмул буд.

Адабиёт
-------

* Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — 664 с. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.
**Барқ** — аз объектҳои муҳими муносибатҳои гражданӣ аст. Яке аз унсурҳои зарурии ҳаёти ҷамъиятӣ, шарти асосии тараққиёти иқтисодӣ мебошад. Фаъолият ва истифодаи аксарияти ашёи ҳозиразамои ба мавҷудияти барқ вобастааст, масалан, мошинҳои электрикӣ, яхдонҳо, мошинаҳои либосшӯӣ, таҷҳизоти истеҳсолӣ ва ғ. Барқ ба гурӯҳи объектҳои манқул дохил шуда, истеъмолшаванда, тақсимшаванда. якхела мебошад. Вобаста ба табиати худ дорои хусусиятҳои зиёд аст. Ҳолати истифодабарии мунтазамро дорост. Аммо имконияти нигоҳ доштан дар ҷойҳои махсус, анборҳо ҷо карданаш маҳдуд аст. Барои истифода намудан ба таҷҳизоти махсус, коммуникатсияҳои муҳандисӣ, асбобҳои назораткунанда ва ченкунанда, воситаҳои таъмини бехатарӣ ба миён меояд. Хусусияти фоиданокии барқ дар ҳолатҳои истифодабарӣ муайян мегардад. Натиҷаи истифодабарии барқ корҳои иҷрокардашуда, амалиётҳои технологӣ ва ғайра мебошанд. Аммо худи қувваи барқ дар ҳолатҳои истифодабарӣ аз байн меравад. Дар шакли мол, мавод характери моддӣ пайдо намекунад. Аммо мавҷудияти он, истифода шуданаш дар асбобҳои ченкунанда, ҳисобкунанда ифодаи худро нигоҳ медорад.

Нигаред низ
-----------

Қонун

Эзоҳ
----

1. ↑  Фарҳанги истилоҳоти ҳуқуқ / Зери таҳрири Маҳмудов М.А. - Душанбе: ЭР-граф, 2009. - с.83-84
Ин вожа дигар маъноҳо низ дорад, Аввалин (мазмунҳо)-ро бубинед.

**Аввалин Бонки Молиявии Хурд** (ихтисора **АБМХ**) — яке аз бонкҳои тиҷоратии Тоҷикистон. Номи пурра — ҶСП «Аввалин Бонки Молиявии Хурд» дар Тоҷикистон.

Таърих
------

Аввалин бонки молиявии хурд дар моҳи августи соли 2003 пас аз бақайдгирии расмӣ дар Вазорати Адлияи Ҷумҳурии Тоҷикистон таъсис ёфт. Дар моҳи сентябри худи ҳамон сол барои Бонк иҷозатномаи бонкдорӣ содир карда шуд. Амалиётҳои маблағгузории хурд дар таърихи 1 июли соли 2004 шурӯъ гардиданд, вале Бонк фаъолиятҳои тиҷоратии худро дар моҳи октябри 2004 тавсеа дод.

Бонк бо Шабакаи Оғохон оид ба рушд — гурӯҳи агентиҳои рушд, ки дар заминаҳои тандурустӣ, таълим, фарҳанг ва рушди иқтисодии минтақаҳои деҳот асосан дар Осиё ва Африқо фаъолият мекунад, вобаста мебошад. Дар воқеъ, Бонк дар ибтидо бо он мақсад ташкил карда шуд то амалиётҳои тамоми ташкилотҳои молиявии хурди қаблиро, ки аз тарафи агентиҳои дигари рушди Шабакаи Оғохон оид ба рушдро дар кишвар ба мисли Имконияти дастгирии соҳибкорӣ ва барномаи қарзии Барномаи Дастгирии Рушди Манотиқи Кӯҳистон (БДРМК) якҷоя намояд. Дар тобистони соли 2007 Бонк сандуқи қарзии боқимондаи БДРМКро дар Хатлон дарёфт карда, дар натиҷа фаъолиятҳои молиявии хурди минбаъдаи Шабакаи Оғохон оид ба рушдро дар зери як сақф ба ҳам овард.

Ҳамчун сармоягузории асосии Шабакаи Оғохон оид ба рушд дар рушди дарозмуддати Тоҷикистон Бонк робитаи кории қавиро бо агентиҳои Шабакаи Оғохон оид ба рушд ва ташкилотҳои гуногуни байналмилалӣ ва ТҒД, ки дар Тоҷикистон фаъолият мекунанд барқарор менамояд то боварӣ ҳосил намояд, ки амалиётҳои он дар рушди умумии кишвар саҳмгузор мебошанд.

Дороиҳои бонк дар охири соли 2016 ба 452 230 0000 сомонӣ шумурда шудааст.

Эзоҳ
----

1. 1 2 3 4  Ҳисоботи солонаи 2016(тоҷ.). *deloitte.com*.  АБМХ. 2 марти 2018 санҷида шуд.

Пайвандҳо
---------

* fmfb.com.tj — вебгоҳи расмии Аввалин Бонки Молиявии Хурд

| ⚙️ Бонкҳои Тоҷикистон(мувофиқи маълумоти Бонки миллии Тоҷикистон) |
| --- |
| 
* Агроинвестбонк
* Ориёнбонк
* Амонатбонк
* Тоҷиксодиротбонк
* Бонки Эсхата
* Тавҳидбонк
* Аввалин Бонки Молиявии Хурд
* Бонки рушди Тоҷикистон
* Филиали бонки «Тиҷорат»-и ҶИЭ дар Душанбе
* Халқбонк Тоҷикистон
* Кафолатбонк
* ҶСП Бонки «Арванд»
* АксесБонк Тоҷикистон
* Бонки Осиё
* Бонки фаръии БМП Покистон дар Тоҷикистон
* Спитамен Бонк
* Бонки байналмилалии Тоҷикистон
* Коммерсбонки Тоҷикистон
* Алиф Бонк
* Душанбе Сити Бонк

 |
**Ҳариванш Рай Баччан** (27 ноябри 1907, Аллоҳобод — 18 январи 2003) — шоир ва тарҷумони Ҳиндустон, падари ҳунарманди машҳури кинои Ҳиндустон Амитабҳ Баччан.

Зиндагинома
-----------

Ба забони ҳиндӣ эҷод мекард. Дар донишгоҳҳои Аллоҳобод ва Банорас таҳсил кардааст. Унвони доктори илмҳои-ро дар Донишгоҳи Кембриҷ (Англия) гирифтааст (1954). Дар 16-солагӣ ба шеъргӯӣ оғоз кард, вале аз навиштаҳояш қаноатманд набуд. Солҳои 30 садаи 20 якчанд ҳикоя навишта (ҳикояи нахустинаш — «Чашмони дил», нашраш 1931) боз ба шеър рӯй овард. Маҷмӯаи нахустини шеърҳояш «Гарданбанди ту» (1932). Баъдан с-ҳои гуногун маҷмӯаҳои дигари ашъораш, аз қабили «Ин тарафу он тарафи селоб», «Шеърҳои дӯстдоштаи Баччан», «Ашъори беҳтарини ман» ва ғ. ба табъ расидаанд. Баччан дар Ҳиндустон чун тарҷумони рубоиёти Умари Хайём (аз англисӣ — аз рӯйи тарҷумаҳои Э. Фитсҷералд) машҳур гаштааст. Соли 1933 Баччан дар муддати як ҳафта 75 рубоии Хайёмро аз англисӣ (тарҷумаи Э. Фитсҷералд) ба ҳиндӣ тарҷума карда, бо номи «Шаробхонаи Хайём» дастраси хонандагон намуд. Ҳар як рубоии ба ҳиндӣ тарҷумакардаи Баччан аз ҳашт мисраъ иборат аст, вале ӯ таъкид намудааст, ки инҳо на 8 мисраъ, балки 4 мисраи дарозанд. Тарҷумаҳои Баччан дар Ҳиндустон машҳур гардиданд ва гаштаву баргашта нашр мешаванд. Баччан дар таъсири рубоиёти Хайём мактаби рубоинависӣ бунёд кардааст. Дар ин замина ҷараёни адабие ба миён омадааст, ки онро «Шаробизм» («Ҳалавад») мегӯянд. Инчунин ба қалами Баччан маҷмӯаҳое бо номи «Шаробхона» («Мадҳушала»), «Духтари шароб» («Мадҳубала»), «Кӯзаи шароб» («Мадҳукалаш») ва ғ. тааллуқ доранд, ки дар таъсири рубоиёти Хайём эҷод гардидаанд. Дар Ҳиндустон инчунин марсияи Баччан — «Ноябри соли 1984» (моҳи марги фоҷиавии Индира Ганди) машҳур аст. Баччан-ро дар Ҳиндустон чун бунёдгузори забони муосири ҳиндӣ мешиносанд.

Ҷоизаҳо
-------

Бо ҷоизаи Академияи адабиёти Ҳиндустон, инчунин ҷоизаҳои «Падма Бҳушан», «Нилуфар» сарфароз гардидааст.

Эзоҳ
----

1. 1 2 3  *Bibliothèque nationale de France* идентификатор BNF (фр.): платформаи додаҳои боз — 2011.
2. 1 2  Discogs (ингл.) — 2000.

Адабиёт
-------

* Баччан / Ҳ. Раҷабов // Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.

* Раҷабов Ҳ. Ин аст Ҳиндустон. Д. 2007;
* Сенкевич А. Н. Хариванш Рай Баччан. М. 1979.
**Врубел Михаил Александрович** (5 (17). 03.1856, Омск — 1 (14).4.1910, Санкт-Петербург) — рассом ва графики рус, ки эҷодиёташ дар санъати рассомии миллӣ нуқтаи баландтарини символизм ва модерн буд. Хатмкардаи АР Русия.

Зиндагинома
-----------

Шогирди П. П. Чистяков (1880-84), дарси акварелро аз И. Е. Репин гирифтааст. Таъсири И. К. Айвазовский, В. М. Васнетсов, инчунин прерафаэлитҳо ва М. Фортуниро эҳсос менамуд. Услуби комили ӯ ҳангоми фаъолияташ дар Киев ташаккул ёфт (1884-89). В. дар ин давра фармоишҳои калисоро иҷро карда, ба уқнумнигории масеҳӣ хусусияти асабоният ва изтироб мебахшид («Бибӣ Марям бо тифл» ва дигар асарҳояш барои калисои Кирилл (1884), ангораи нақшунигорҳои калисои ҷомеи Владимир (1887). Дар маҳфили бадеии Абрамсев ширкат намуда, солҳои 1891—1900 фаъолона ба санъати ороиши бадеии саҳна, пайкарасозии кулолӣ ва ороиши маснуот дар рӯҳияи асотирию фолклорӣ машғул шуд. Дар байни мусаввараҳо ва намояҳои ӯ («Малика Греза», 1896; сурати С. И. Мамонтов, 1897; «Малика-қу», «Ёс», ҳар ду 1900 ва ғайра), бахусус, тасвирҳои «Шайтон» (1890) ва «Шайтони мардуд» (1902), ки ба қавли В. «фоҷиаи рӯҳи беқарори инсон»-ро таҷассум менамоянд, фарқ мекунанд. Аз соли 1902 ба бемории рӯҳӣ ва ҷисмонӣ гирифтор шуд, лекин дар даҳсолаи охир низ як силсила асарҳои мукаммал офарид («Марворид», 1904 ва ғайра). Дар ташаккули модернизми рус таъсири бузург гузошт.

Эзоҳ
----

1. 1 2  *Bibliothèque nationale de France* идентификатор BNF (фр.): платформаи додаҳои боз — 2011.
2. 1 2  Архив изобразительного искусства — 2003.
3. 1 2  Врубель Михаил Александрович // Большая советская энциклопедия (рус.): [в 30 т.] / под ред. А. М. Прохоров — 3-е изд. — М.: Советская энциклопедия, 1969.

Адабиёт
-------

* Врубель. Переписка. Вспоминания о художнике. 2 узд. Л. 1976;
* Суздалев П. К. Врубель. М. 1991;
* Алпатов М. Анисимов Г. Живописное мастерство Врубелья. М. 2000;
* Алленов М. М. М. Врубель. М. 2001;
* Новая российская энциклопедия. Т. IV (1). М. 2007.

Сарчашма
--------

* Врубел Михаил Александрович // Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.
**Герштейн Семён Соломонович** (тав. 13 июли 1929, Ҳорбин) — физикдони шӯравӣ; академики АИ Русия (2003), узви вобастаи АИ ИҶШС (1984).

Зиндагинома
-----------

Хатмкардаи шуъбаи физикаи ҳастаи факултаи физикаи Донишгоҳи давлатии Маскав ба номи М. В. Ломоносов (1951). То соли 1954 дар вилояти Калуга омӯзгор буд. Соли 1955 ба аспирантура дохил гардид. Солҳои 1958 −1960 баъди дифои рисолаи номзадӣ Семён Герштейн ҳамчун ходими хурди илмӣ дар Институти физикаю техникаи Ленинград кор мекард. Проф. Институти физикаю техникаи Маскав, доктори илмҳои физикаву математика (1963). Аз соли 1979 ходими калони илмии Институти физикаи энергияҳои баланд интихоб гардид. Семён Герштейн муаллифи қариб 200 китоб ва мақолаҳои илмӣ мебошад. Таҳқиқоти Семён Герштейн, асосан, ба соҳаи физикаи энергияҳои баланд, физикаи назариявӣ, физикаи зарраҳои бунёдӣ, физикаи ҳаста ва астрофизика бахшида шудаанд. Якҷо бо Я. Б. Зелдович қонуни бақои ҷараёни векториро дар майдони таъсири мутақобилаи суст кашф намуда, ҳудудҳои болоии массаи нейтринои мюониро муқаррар кард. Дорандаи Мукофоти давлатии ИҶШС. Бо ордену медалҳо сарфароз гардидааст.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* Герштейн Семён Соломонович // Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.
**Гроссмейстер** (олмонӣ: *Großmeister* «устоди бузург») — унвони олии фахрии варзишӣ, ки аз ҷониби ФИДЕ (Федератсияи байналхалқии шоҳмот) ба шоҳмотбозон ва шашкабозони бисёр қавӣ дода мешавад.

Вожаи гроссмейстер бори нахуст соли 1838 дар матбуоти Ғарб пайдо шуда, соли 1907 дар мусобиқаҳои ҷаҳонии шоҳмот дар Олмон ба ғолибони он дода шуд. Соли 1914 император Николайи II унвони гроссмейстер ро ба ширкаткунандагони мусобиқаи Санк-Петербург рас-ман тақдим кард. Ҳамчунин федератсияҳои гуногуни шоҳмот дар кишварҳои мухталиф (монанди ИҶШС, Маҷористон) аз ин вожа борҳо истифода кардаанд. Федератсияи умумиҷаҳонии шашка соли 1948 дар шашка унвони гроссмейстер ро ҷорӣ кард. Соли 1949 ФИДЕ унвони гроссмейстери байналмилалиро таъсис намуд. Соли 1950 ФИДЕ 27 бозигарро расман ба унвони гроссмейстер муаррифӣ намуда, соли 1953 бори нахуст шартҳо ва қонунҳоеро пешкаш кард, ки дар асоси он унвони мазбур ба афрод тақдим мешуд. Соли 1953 унвони гроссмейстери Федератсияи байналмилалии шоҳмоти мукотибаӣ ва соли 1972 гроссмейстери байналмилалӣ оид ба композитсияи шоҳмот низ таъсис дода шуд. Аз байни занони шоҳмотбоз нахустин бор соли 1978 бо тасмими хосси ФИДЕ Нона Гаприндашвили (аз Гурҷистон) ба унвони гроссмейстер ноил шуд. Ҷудит Полгар (аз Маҷористон) соли 1991 дар мусобиқаҳои ҷаҳонии шоҳмот байни занон ғолиб омада, соҳиби ин унвон гардид. Аз соли 2000 то кунун маъмулан шоҳмотбозоне, ки дар рейтинги ҷаҳонӣ миёни занон даҳ ҷойи аввалро ишғол кардаанд, соҳиби унвони гроссмейстер шудаанд. Имрӯз касеро гроссмейстер мегӯянд, ки рейтинги ӯ дасткам ба 2500 расида ва дар ду мусобиқаи байналмилалии таҳти шароити хос (ҳузури гроссмейстер они дигар, шумораи мусобиқаҳо, ҳадди миёнаи рейтинги ширкаткунандагон ва ғ.) ширкат намуда, натиҷаи матлубро ба даст оварда бошад. Ин унвон ҳамчунин ба қаҳрамони мусобиқаҳои ҷаҳонии шоҳмот байни ҷавонон (зери 20 сол), мусобиқаҳои ҷаҳонии шоҳмот байни занон, мусобиқаҳои собиқадорони шоҳмоти ҷаҳон ва 16 нафари аввали Ҷоми ҷаҳонии шоҳмот, дар сурате ки пеш аз ин соҳиби унвони гроссмейстер нагашта бошанд, дода мешавад.

Алоуддин Алии Шатранҷиро (асри 14) аз нахустин гроссмейстерҳои тоҷикон номидан мумкин аст. Ӯ дар қаламрави империяи Темури Курагон ҳарифи ҳамтое надоштааст ва асаре пиромуни шатранҷ низ навиштааст. Имрӯз дар Тоҷикистон Фаррух Амонатов ин мартабаро дорад ва дар мусобиқаҳои байналмилалӣ бо комёбӣ ҳунарнамоӣ мекунад.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Гроссмейстер / О. Шакурзода // Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.

* Шахматы. Энциклопедический словарь. М. 1990.
* Новая российская энциклопедия. Т.V(1). М. 2008.
**Ибодулло Файзуллоев** (тахаллус Ибод Файзулло)- нависанда, рӯзноманигор, ходими ҷамъиятӣ, Коркуни хизматнишондодаи маданияти Ҷумҳурии Тоҷикистон. Узви Иттифоқи нависандагони (1974) ва журналистони Тоҷикистон.

Зиндагинома
-----------

Ибодулло Файзуллоев12 апрели 1935, деҳаи Чоркӯҳи ноҳияи Исфара ба дунё омадааст. Аз оилаи хизматчӣ. УДТ (1959), Мактаби олии партиявии дар назди КМ КПСС(1977). 
Корманди рӯзномаи «Тоҷикистони Советӣ» (1959-1963), муҳаррири рӯзномаи «Комсомоли Тоҷикистон» (1963-1965), котиби КМ ЛКСМ Тоҷикистон (1965-1969), ҷонишини мудири шуъбаи маданияти КМ ПК Тоx. (1969-1975), муҳаррири рӯзномаи «Тоҷикистони Советӣ» (1977-1979), мудири шуъбаи маданияти КМ ПК Тоҷикистон (1979-1981), соли 1981 котиби ИН Тоҷикистон То охири умр муҳаррири рӯзномаи «Паёми Душанбе» буд.

Эҷодиёт
-------

Асарҳояш аз соли 1957 чоп мешаванд. Китобҳояш «Ба сӯйи нур» (1966), «Садоқат» (1967), «Гулхани дӯстӣ» (1969), «Падарон ва фарзандон» (1971), «Дур аз фронт» (1973,) «Остони баланд» (1974), «Қиссаи бешаи сабз» (1977), «Борони баҳор» (1979), «Савганд» (1983), «Қарзи фарзандӣ» (1985), «Кӯҳи панҷум» (1996) ба табъ расиданд, ки очерку ҳикоя ва повестҳои беҳтарини адибро дар бар мегиранд. Асарҳояш ба русӣ, украинӣ, белорусӣ, ӯзбекӣ тарҷума шудаанд.
Осори С. Аҳмад, Г. Бакланов, Л. Ленч, С. Зунунова, И. Ракша, дромҳои А. Хӯҷаев «Андро ва сандро», А. Тарозӣ «Букӯни бобарор»-ро ба тоҷикӣ гардондааст.
Дар офаридани симоҳои адабии М. Турсунзода, М. Қаноат, Р. Ғамзатов, Р. Рождественский, А. Олимxонов, А. Шукӯҳӣ, Ғ. Ғулом ва диг. маҳорат дошт.
Вакили мардумӣ дар парлумони вақт буд. Бо медали «Барои хидмати аъло дар ҳифзи сарҳади СССР» ва «Барои меҳнати шуҷоатнок. Ба муносибати 100-солагии рӯзи таваллуди В. И. Ленин», Ифтихорномаҳои Президиуми Шӯрои Олии ҶТ қадр шудааст.

Сарчашма
--------

* Исфаранома. - Душанбе:Шарқи Озод, 2004
* Адибони Тоҷикистон (маълумотномаи мухтасари шарҳиҳолӣ)./Таҳия ва танзими Асрори Сомонӣ ва Маҷид Салим. — Душанбе: «Адиб», 2014. — С. 196 ISBN 978-99947-2-379-9
**Ҳайтолиён** - номгузории дохилии хиёниён. Халқест, ки ба гурӯҳи оилаи ҳиндуаврупои дохил буда ба яке аз шеваҳои забонҳои шарқиэронӣ (сакои) сухан мекард. Якчанд шоҳони ҳайтолиён номи Эфталро гирифта буданд, бинобар ин номгузории ҳайтолиён ба миён омадааст. Ба ҳам монанд будани вожаҳои хион ва ҳун (аз вожаи hon) сабаб шудааст, муаррихони румӣ (византиягӣ) ин халқро хиёниёнро - "ҳунҳои сафед" меномиданд.
Дар ибтидои асри V хиёниён (ҳайтолиён) давлати бузургеро таъсис намуданд, ки минтақаҳои Осиёи Миёна, Афғонистон, Туркистони шарқӣ ва шимолу-ғарби Ҳиндустонро дарбар гирифта буд.

Маълумоти таърихӣ
-----------------

Дар бораи пайдоишн ҳайтолиён дар илми таърих то ҳол фикри ягона вуҷуд надорад. Як гурӯҳ олимон онҳоро "шарқиэронӣ", гурӯҳи дигар "йӯҷиҳо", гурӯхи сеюм "гуннҳо" ва гурӯхи чорум "туркҳо" хаёл мекунад. Вале олимоне, ки хат ва забони ҳайтолиёнро хуб омӯхтаанд, бар он ақидаанд, ки ҳайтолиён ба гурӯхи мардуми шарқиэронӣ тааллуқ доштаанд.
Дар маъхазе гуфта мешавад, ки ҳайтолиҳо қариб сад ҳазор нафар мебошанд. Дар ватани онҳо шаҳрҳо набуда, дар ҷойҳои серобу алаф ва дар кулбаҳои намадин зиндагӣ мекунанд. Аз рӯи маъхази дигар муқаррар карда шудааст, ки ҳайтолиҳо аз ду гурӯҳ - кӯчманчӣ ва муқимӣ иборат будаанд. Ба мо маълум аст, ки аз ҷиҳати намуди зоҳирӣ ҳайтолиён ду хел, як қисми онҳо "сафедрӯй" ва қисми дигарашон "сурхрӯй" будаанд.
Ҳайтолиён ба Осиёи Марказӣ аз хориҷи он омада, сокин шудаанд. Дар ин ҷо он вақт шаҳрҳои сершумор мавҷуд будаанд. Қабилаҳои ҳайтолӣ дар шаҳрҳои Осиёи Марказӣ ба зиндагии муқимӣ тезтар одат кардаанд.
Дар маъхазе гуфта мешавад, ки ҳайтолиҳо золим, боҷуръат ва дар майдони набард қобилитияти фавқулодда доранд. 
Дар бораи урфу одатҳои ҳайтолиён маълумоти аҷоиб ба даст оварда шудаанд, ки аксарияти онҳо барои мо ғайримуқаррарӣ менамоянд. Масалан, бародарон якҷоя як зан доштанд. Зане, ки як шавҳар дорад, каллапӯши якгӯша дошт. Зане, ки якчанд шавҳар дошт, шумораи гӯшаҳои каллапӯш ва ё шаддаҳои муҳраҳои гарданаш ба шумораи шавҳарҳояш баробар буд. Фарзандонро на аз рӯи падари онҳо, балки аз рӯи модарашон муайян мекарданд. Дар ин мамлакат ароба набудааст. Барои ҳамин мардум дар кору зиндагиашон аз замбар истифода мебурдаанд. Ҳайтолиён асп ва уштури зиёд доштаанд. Ашрофонро дар тобутҳои сангини сарпӯшдор мегӯрондаанд. Камбағалонро бошад, ҳамин тавр, хоксорона бе тобут мегӯронданд. Бо ҳамроҳии мардум дар гӯр сару либоси онҳоро низ мегузоштаанд, то ки ба онҳо дар он дунё ба кор оянд.

Нигаред
-------

* Давлати Ҳайтолиён
* Империяи Кушониён

Пайвандҳои беруна
-----------------

1. ↑  Эфталиты.
2. ↑  Давлати Ҳайтолиён

 
Викианбор маводҳои вобаста ба мавзӯи 
***Кабилаҳои Ҳайтолӣ*** дорад
**Зувайдулло Иззатуллоев** — 16 июли соли 1943 гузари Даҳбеди Самарқанд), биолог, омӯзгор. Доктори илми биология (1988), профессор (1992), дорандаи Ҷоизаи Фонди байналмилалии америкоии илмҳои табиатш. оид ба "Гуногунии биологӣ" ба номи Ҷон Сорос (1993).

Зиндагинома
-----------

Зувайдулло Иззатуллоев - 16 июли соли 1943 дар гузари Даҳбеди Самарқанд ба дунё омадааст. Дар факултети илмҳои табиатш. (бахши биология) УДТ ба номи В.И.Ленин (ҳоло- Донишгоҳи миллии Тоҷикистон) хондааст (1960-1965). Аспиранти ИЗИП ба номи акад. Е.Н.Павловскийи АИ Тоҷикистон. С. 1970 дар мавзӯи "Моллюскҳои заминии қаторкӯҳи Ҳисор ва атрофи он" рисолаи номз. ҳимоя кардааст. Ход. хурди илмӣ (1971-1973), ход. калони илмии ИЗИП АИ Тоҷикистон (1973-1986). С. 1988 дар мавзӯи "Моллюскҳои Осиёи Миёна ва минтақаҳои ҳамсоя" рисолаи док. дифоъ намудааст. Муд. шуъбаи таснифоти ҳайвоноти бемуҳра (1986-1990), сарходими илмии ИЗИП АИ Тоҷикистон (1990-91). С. 1992 ба Самарқанд кӯчидааст. И.в. профессори Донишгоҳи давлатии Самарканд ба номи С.Айнӣ (1992-1994), профессори зоология (1994-1996), и.в. муд. каф. (1997-1999), аз соли 1999 – муд. каф. экология ва ҳифзи табиати ДДС ба номи А.Навоӣ.

Фаъолияти илмӣ
--------------

Муаллифи беш аз 350 асару мақолаҳои илмӣ, илмии оммавӣ, илмии методӣ, аз ҷумла китоби "Лесак – зараррасони хоҷагии қишлоқи Тоҷикистон", ду монография доир ба тадқ. моллюскҳои Осиёи Миёна. ки ҳаҷми умумиашон 40 ҷузъи чопист. Бисёре аз ин мақолаҳо дар маҷаллаи "Фауна СССР", ЭКС, ЭХҚ Тоҷикистон, моҳномаи "Хоҷагии қишлоқи Тоҷикистон", "Илм ва ҳаёт", "Китоби сурхи СССР", китобҳои дарсии мактаби таҳсилоти ҳамагонӣ ва олии Тоҷикистон ва Ӯзбекистон дарҷ шудаанд. Ба ҳимояи рисолаҳои номз. панҷ аспирант, унвонҷӯ ва коромӯз роҳбарӣ намудааст. Чандин намудҳои нави моллюскҳои тадқиқкардааш номи Иззатуллоевро гирифтаанд.

Зувайдулло Иззатуллоев узви През. Ҷамъияти малакологии СССР (1991), узви Шӯрои дифои рисолаҳои док. ва номз. дар назди Институти зоологияи АИ Ӯзбекистон (аз. с.1994), раиси Фонди ғайриҳукуматии "ЭКОСАН"-и ташкилоти ибтидоии ДДС (аз соли 1996), узви ҳайати таҳририяи маҷаллаи "Вестник СамГУ" (1998-2000), раиси филиали Самарқандии барномаи байналмилалии ЮНЕСКО "Инсон ва биосфера" (аз с.2003), иштирокчии Конгрессҳои малакологии Англия (1979), Венгрия (1983), Германия (1986), Италия (1991), Испания (1995), ИМА (2000).
Бо медали "Ветерани меҳнат" ва Ифтихорномаҳои соҳави қадр карда шудааст.

Пайвандҳо
---------

Эзоҳ
----

1. ↑  Аслҳо ва наслҳо. - Душанбе, 2013, с.56.
**Икромов Акмал** (1898-1938)– дар оилаи деҳқон таваллуд ёфтааст. Арбоби давлатӣ ва ҳизбӣ ва яке аз ташкилотчиёни ҳизби коммунисти Ӯзбекистон. Фаъолияти ҳизбияш аз вилоятҳои Наманган, Тошкент, Фарғона оғоз гардидааст. Аввал ҷонишини кумитаи инқилобии Намангон, баъдтар котиби кумитаҳои вилоятии РКП (б) дар Фарғона ва Сирдарё буда, сипас ду сол ба ҳайси мудири шуъбаи ташкилӣ ва котиби КМ ҲК Туркистон кор кард. Аз соли 1922 дар Университети коммунистии ба номи Свердлови Москва таҳсил кард. Соли 1925 котиби кумитаи ҳизбии вилояти Тошкент ва дар як вақт котиби КМ ҲК (б) Ӯзбекистон, аз соли 1929 котиби якуми КМ ҲК (б) Ӯзбекистон ва Бюрои Осиёмиёнагии КМ ВКП (б). Вакили анчуманҳои XII, XIV, XVII - уми ҳизб, дар анҷуманҳои XIV-XVI-ум номзад ба узвияи, дар анҷумани XVII-аъзои КМ ВКП (б) интихоб гардид. Узви КИМ-и ИҶШС ва номзад ба аъзоии КИМ, солҳои 1925-1937 узви Президиуми КИМ – и Ӯзбекистон буд. Бо ордени Ленин мукофотонида шудааст.
Ин вожа дигар маъноҳо низ дорад, Маориф (мазмунҳо)-ро бубинед.
\* Шумо донишҷӯ ё омӯзгор? Дар лоиҳаи **Мактабҳо ва донишгоҳҳо** иштирок кунед.
Таъриф дар синф, ворид кардани мундариҷаи сиёсӣ ба маводи омӯзишӣ ё муаллимоне, ки аз нақши худ дар таълим додани донишҷӯён сӯиистифода мекунанд, хилофи ҳадафҳои таҳсилот мебошанд, ки озодии фикр ва тафаккури интиқодиро меҷӯянд.
**Маориф** — раванди таълиму тарбия ба манфиати шахс, ҷамъият ва давлат, ки соҳиби дараҷаи муайяни таҳсилот гардидани таълимгирандагонро таъмин мекунад.

Нигаред
-------

* Омӯзгор
* Мактаб
* Таҳсилот

Сарчашма
--------

1. ↑  ҚОНУНИ ҶУМҲУРИИ ТОҶИКИСТОН ДАР БОРАИ МАОРИФ БОБИ 1. МУҚАРРАРОТИ УМУМӣ omuzgor.tj(пайванди дастнорас)
Маҷмааи Кохи Наврӯз (акс аз боло)
Маҷмааи Кохи Наврӯз (акс аз чап)
Маҷмааи Кохи Наврӯз (акс аз кӯча)
**Маҷмааи "Кохи Наврӯз"** — дар маркази ш. Душанбе назди кӯли Ҷавонон, аз ҷониби чапи хиёбони Исмоили Сомонӣ ҷойгир аст. Кохи Наврӯз соли 2015 ба истифода супорида шудааст.

Дар шаҳри Душанбе маҷмааи Кохи Наврӯз бо усули меъмории миллӣ соли 2015 сохта шудааст. Маҷмаа аз 5 ошёна иборат буда, наздики 40 ҳазор метри муррабаъ кори дастии ҳунармандони тоҷик мебошад. Ҳамчунин 15 хурду калон, айвончаҳои тобистона, фаввораҳои ранга ва мусиқӣ, ки тақрибан 4 ташкил медиҳанд ба бино шукӯҳу шаҳомат мебахшад. 11 толори мачмаа бо ҳунарҳои миллии тҷикӣ, аз қабили гаҷкорӣ, мозаика аз шишаҳои ранга, сақфҳои рангубор, чӯбкорӣ, сангтарошӣ истифода бурда шудааст.

Толорҳои Кохи Наврӯз
--------------------

### Толори «Дидор»

Толори «Дидор» (гаҷкорӣ, наққошӣ). Даромадгоҳи толор бо нақшу нигори «кундал» оро дода шудааст. Ин толори банкетӣ буда дар деворҳои он гаҷкорӣ дар рӯи оина иҷро шуда, дар он нақшу нигори миллӣ акс ёфтааст. Сақфи он бо рангҳо зебо наққошӣ карда шудааст. Аз ду тараф зинапояи чӯбин бо кандакорӣ оро дода шудааст. Масоҳати толор 1100 метри муррабаъ мебошад.

### Толори «Аржанг»

Ин толор аз 29 намуд сангҳои нимқиматбаҳои Тоҷикистон (бинобар толори сангин низ мегӯянд) сохта шудааст Дар девор мозаика аз рӯи мусаввараҳои Камолиддин Беҳзод иҷро карда шудааст. Масоҳати толор 1000 метри муррабаъ мебошад.

### Толори «Гулистон»

Толори «Гулистон» (толори кандакорӣ низ мегӯянд) намоиши ифтихори кандакории тоҷик мебошад. Дар ин толор бештар аз 6000 метри муррабаъ кандакорӣ дар чӯб бо сардории усто Бурҳон (Исфара) иҷро шудааст. Он 16 сутун дорад. Қандили бузургаш 3 тонна буда булурӣ мебошад. Масоҳати толор 1650 метри муррабаъ мебошад.

### Толори «Зарандуд»

Толори «Зарандуд» баландтарин толори бино аст. Қандили бузургаш 6 тоннаву 700 кг вазн дошта 1600 чароғак дорад. Дар ҳар як қисми девор рамзи тоҷи заррин бо ҳафт ситораро дидан мумкин аст. Дар сутунҳо (16-то) ва болои он нақшҳо бо тилои маҳин ороиш дода шудаанд (бинобар толори тилоӣ низ мегӯянд). Деворҳои толор бо гаҷкорӣ дар оина ва шиша оро дода шудааст. Ҳама кор бо сардории усто Анваршо Ризвонов (н. Рашт) иҷро карда шудааст.

Эзоҳ
----

1. ↑  "Кохи Наврӯз", осорхонаи ҳунарҳои миллӣ //Тоҷикистон, 7 сентябри с. 2016, с 12
**Миронов Николай Иванович** (тав. декабри 1919, вил. Горкий – ваф. маълум нест), муаррих, номзади илмҳои таърих (1955), дотсент (1957), иштирокчии Ҷанги Бузурги Ватанӣ.

Зиндагинома
-----------

Солҳои 1937–1939 сохтмончӣ, 1939– 1942 афсари Артиши Шӯравӣ, 1942–1945 донишҷӯи факултети таърихи Донишкадаи давлатии омӯзгории ш. Сталинобод ба номи Т. Г. Шевченко буд. Солҳои 1945–1946 ҳамчун ассистенти кафедраи асосҳои марксизм- ленинизми Донишкадаи индустриалии ш. Новосибирск, 1946 муҳаррири Комитети радиои назди Шӯрои Вазирони ҶШС Тоҷикистон, 1946 –1959 муаллим, муаллими калон, дотсенти кафедраи асосҳои марксизм — ленинизми Донишкадаи давлатии омӯзгории ш. Сталинобод ба номи Т. Г. Шевченко кор кардааст. Аз соли 1959 дар кафедраи марксизм- ленинизми Донишгоҳи давлатии Тоҷикистон ба номи В. И. Ленин фаъолият дошт. Муаллифи 3 асар ва зиёда аз 50 мақолаҳои илмӣ ва илмию методӣ мебошад. Оид ба масъалаҳои соҳаи пахтапарварии хоҷагии халқи Тоҷикистон дар панҷсолаҳои пеш аз ҷанг кори илмӣ бурдааст.
Ас.: Компартия Таджикистана в борьбе за социалистическое преобразование сельского хозяйства и подъем хлопководства республики в годы довоенных пятилеток, Сталинобод, 1955.

Пайвандҳо
---------

* Энсиклопедияи Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи С. Айнӣ
*
**Парасторӣ** - тибқи қ. 3 м. 147 Кодекси оила ва қ. 1 м. 34 КГ Ҷумҳурии Тоҷикистон парасторӣ барои ноболиғони аз 14 то 18-сола муқаррар карда мешавад. Мутобиқи м. 27 КГ ҶТ ноболиғони аз 14 то 18-сола аҳдҳои қонун пешбининамударо мустақилона анҷом медиҳанд. Парасторон бошанд, дар амалӣ гаштани ҳуқуқҳои номбурда ба ин ноболиғон мусоидат менамоянд. Ғайр аз ин, парасторон ба ноболиғони аз 14 то 18-сола барои аҳдҳое розигӣ медиҳанд, ки ноболиғони таҳти васоят қарордошта барои мустақилона анҷом додани онҳо ҳуқуқ надоранд. Инчунин онҳо ноболиғонро аз сӯиистифодаи шахсони дигар ҳифз менамоянд.

Эзоҳ
----

1. ↑  Фарҳанги истилоҳоти ҳуқуқ / Зери таҳрири Маҳмудов М.А. - Душанбе: ЭР-граф, 2009. - с. 372-373
**Нусратулло Файзулло Салимзода** (Нусратулло Файзуллоевич Салимов) - собиқ Вазири тандурустии Ҷумҳурии Тоҷикистон (2008 - 2017)

Зиндагинома
-----------

Нусратулло Файзулло Салимзода 4 феврали соли 1965 дар ноҳияи Данғара ба дунё омадааст.

Соли 1988 Донишкадаи давлатии тиббии Тоҷикистонро хатм кардааст. Ихтисос: духтури муолиҷавӣ, номзади илмҳои тиб.

Бо мукофотҳои давлатӣ ордени «Шараф» дараҷаи I сарфароз гардонида шудааст. 

Солҳои 1985-2004 кор ба ҳайси бародари шавқат, духтур ва сардухтур.

Солҳои 2004-2006 Директори Маркази идораи Лоиҳаи ислоҳоти системаи тандурустии Тоҷикистон.

Солҳои 2006-2008 Муовини аввали Вазири тандурустии Ҷумҳурии Тоҷикистон.

Бо Фармони Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон аз 26 январи соли 2008 ва бори дуюм аз 21 ноябри соли 2013 Вазири тандурустии Ҷумҳурии Тоҷикистон таъйин шудааст.

Аз моҳи январи соли 2008 то 12 январи соли 2017 Вазири тандурустии Ҷумҳурии Тоҷикистон буд.
Бо Фармони Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон аз 12 январи соли 2017 иҷрокунандаи вазифаи Раиси ноҳияи Синои шаҳри Душанбе таъйин гардид.

Эзоҳ
----

1. ↑  Тағйироти кадрӣ дар ҳайати роҳбарии мақомоти иҷроияи маҳаллии ҳокимияти давлатӣ дар шаҳри Душанбе

Пайвандҳо
---------

* Сомонаи Расмии Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон
**Фаррух Тӯрақул Ҷумазода** — муовини Раиси шаҳри Душанбе (аз 12 январи соли 2017)

Зиндагинома
-----------

Фаррух Тӯрақул Ҷумазода 16 марти соли 1969 дар Ҷумҳурии Тоҷикистон таваллуд шудааст, миллаташ тоҷик, маълумоташ олӣ.
Соли 1993 Донишгоҳи миллии Тоҷикистонро бо ихтисоси муаллими физика ва соли 2007 Донишгоҳи техникии Тоҷикистон ба номи академик Муҳаммад Осимиро бо ихтисоси муҳандис-барқчӣ хатм намудааст.
Соли 1991 дар мактаби миёнаи №53-и шаҳри Душанбе ҳамчун лаборант фаъолияти худро оғоз намудааст.
Солҳои 1993-2006 дар вазифаҳои мутахассиси дараҷаи дуюми Студияи телевизионии «Сомониён», муҳандис, муҳандис-оператори шуъбаи ташвиқот ва реклама, муҳандис-оператори маркази матбуот, сардори маркази матбуот, нозири калони нозироти зудамали мубориза зидди тасарруфи қувваи барқи Хадамоти истеҳсолию техникии «Тоҷикгосэнергонадзор»-и Ширкати Саҳҳомии Холдингии Кушодаи «Барқи Тоҷик», нозири «Госэнергонадзор»-и шаҳри Душанбе, сардори бахши сиёсати энергетикии Департаменти сиёсати энергетикии Вазорати энергетикаи Ҷумҳурии Тоҷикистон кор кардааст.
Аз соли 2006 то 2016 дар Ширкати Саҳҳомии Холдингии Кушодаи «Барқи Тоҷик» дар вазифаҳои Муовини сардори шуъбаи равобити иқтисоди берунаи Дастгоҳи марказӣ, Муовини сармуҳандис, Менеҷери истифодабарӣ ва хидматрасонии техникии Департаменти «Нерӯгоҳҳои истеҳсоли барқу гармӣ» кор кардааст.
Аз моҳи майи соли 2016 то 12 январи соли 2017 дар вазифаи Муовини директори иҷроияи Департаменти «Нерӯгоҳҳои истеҳсоли барқу гармӣ»-и Ширкати Саҳҳомии Холдингии Кушодаи «Барқи Тоҷик» фаъолият намудааст.
12 январи соли 2017 муовини Раиси шаҳри Душанбе таъйин гардид.

Эзоҳ
----

1. ↑  Тағйироти кадрӣ дар ҳайати роҳбарии мақомоти иҷроияи маҳаллии ҳокимияти давлатӣ дар шаҳри Душанбе
**Аличур** — онро дарёи **Ғунд** ҳам мегӯянд. Аз лиҳози маъмури дар ноҳияи Шуғнон ҷой гирифта, ҳавзаааш 1370 км мураббаъ аст. Вай аз шарқи Помир сар шуда, ба Яшилкӯл мерезад. Аз резишгоҳи ин кӯл номи Ғундро мегирад. Дарозии он 296 км мебошад. Давраи серобтарини дарёи Аличур моҳҳои июл-август буда, аз он дар як сония 34,1 м кубӣ, дар давраи камобиаш (моҳи феврал) 24,2 м куби об ҷорӣ мешавад. Ҳоло барои дарёи Аличур сохтани нерӯгоҳи барқии обӣ азм доранд.

Пайвандҳои беруна
-----------------

* 


|  |  |
| --- | --- |
| Тоҷикистон | *Ин мақолаи нопурра аз ҷуғрофияи Тоҷикистон мебошад.Шумо метавонед бо пурра кардани ин ба Википедия кумак кунед.* |
**Алмуваҳҳидун** — сулола ва давлати феодалӣ (1121/ 1122 – 1269). Дар натиҷаи рақобати динию амалиёти сиёсии қабилаҳои барбари Африқои Шимолӣ ба муқобили Алмуробитун ба вуҷуд омадааст. Асосгузор ва пешвои ҳаракат Ибни Тумарт, худои ягонаро мепарастид. Тақрибан солҳои 1221 – 22 алмуваҳҳидун бар зидди Алмуробитун қиём карданд. Ибни Тумарт худро маҳдӣ эълон намуд. Баъди марги Ибни Тумарт (1128) ҳамкори наздиктарини вай Абдулмӯъмин халифаи алмуваҳҳидун шуд. Таҳти роҳбарии ӯ алмуваҳҳидун соли 1146 Марокашро забт намуда, Алмуробитунро торумор кард ва дар тамоми Африқои Шимолӣ ва Испанияи Ҷанубӣ давлати бузурги худро ташкил дод. Дар садаи XIII ҳокимияти алмуваҳҳидун таназзул ёфт. Соли 1269 амирони сулолаи Мариниюн пурқувват гардида, Марокашро ишғол намуданд ва сулолаи алмуваҳҳидунро барҳам доданд.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — 608 с. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2021, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.
**Амал** (порсӣ:  عمل ) - кор, меҳнат, фаъолияти меҳнатӣ.

2. вазифа, мансаб, мартаба.

3. таъсир, асар; амали дору таъсири дору, фоидаи дору.

4. сабзиш; нашъунамо; нағз амал кардан тез сабзидан, дар нашъунамо шудан.

5. амалия, таҷриба; илму амал назарияю амалия; дар амал дар воқеъ, дар ҳақиқат, ҳақиқатан ҳам; ба амал овардан дар ҳаёт татбиқ кардан, иҷро кардани амале, коре; дар амал нишон додан дар ҳақиқати ҳаёт нишон додан, амалан собит кардан; ба гуфт(а)и касе амал кардан мувофиқи нишондод ва ақидаи касе кор кардан; дар (ба) амал татбиқ кардани (намудани) чизе амалан иҷро кардан, дар таҷриба нишон додан.

**Амал** - яъне фаъолият намудан. Амал кардан дар соҳаи муносибатҳои гражданӣ мавқеи махсусро ишғол менамояд. Иштирокчиёни муносибатҳои гражданӣ барои дар муносибат будан бояд бо хоҳишу розигии худ мувофиқи талаби қонун фаъолият намоянд. Бидуни амали субъектҳо муносибат ба миён намеояд. Бидуни амал кардан фоида ба даст намеояд. Амал ин факти юридикӣ ва яке аз объектҳои ҳуқуку ӯхдадориҳои гражданӣ мебошад (м. 154 КГ ҶТ). Амал (беамалӣ) дар доираи талаби қонунӣ ва ғаӣриқонунӣ мешавад.

Эзоҳ
----

1. ↑  Фарҳанги тафсирии забони тоҷикӣ (иборат аз 2 ҷилд) Ҷ. 1 А – Н (нашри дувум)./Зери таҳрири С. Назарзода, А. Сангинов, С. Каримов, М. Ҳ. Султон. – Душанбе 2010, - c. 59-60 ISBN 978-99947-69-39-1
2. ↑  Фарҳанги истилоҳоти ҳуқуқ / Зери таҳрири Маҳмудов М.А. - Душанбе: ЭР-граф, 2009. - с.35

Пайвандҳо
---------

* Фарҳанги мукаммали забони тоҷикӣ Бойгонӣ шудааст 5 май 2016  сол.
**Карл Ива́нович Богдано́вич** (29 ноябри 1864, Люсин, Русияи подшоҳӣ — 5 июни 1947, Варшава, Лаҳистон) — заминшиноси лаҳистонӣ.

Зиндагинома
-----------

Хатмкардаи Институти кӯҳкории Петербург (1886). Солҳои 1901—1917 корманди Кумитаи геологии Россия (аз 1914 директор), ҳамзамон профессори Институти кӯҳкории Петербург (1902—1919) буд. То соли 1919 дар ноҳияҳои гуногуни қисми аврупоии Россия, Осиёи Марказӣ, Сибир, Камчатка, Қафқоз таҳқиқоти геологӣ анҷом додааст. Карл Богданович солҳои 1889—1890 дар ҳайати экспедитсияи Ҷамъияти географии рус (роҳбараш М. В. Певсов) дар як қатор ноҳияи байни Иссиқкӯлу Помири Шарқӣ ва Тиббат таҳқиқот анҷом дод. Натиҷаҳои таҳқиқоти геологии ӯ дар Осиёи Марказӣ дар асарҳояш: «Помир ва Лоб-Нор» (1900), «Туркистон» (1918), «Таҳқиқоти геологӣ дар Туркистони Шарқӣ» (1892), ки ба забони русӣ таълиф шудаанд, акс ёфтаанд. Дар асарҳои дигари ӯ оид ба конҳои маъдан (1912—1913) ва геологияи нафт (1931) ахбори муфассал дода шудааст. Асарҳои ӯ оид ба таҳқиқи Осиёи Миёна дар соҳаи зилзилашиносӣ саҳми калон дошта, тарҳи тектоникии минтақаи мазкурро муайян кардаанд. Аз соли 1919 профессори Академияи кӯҳкории Краков, директори Институти давлатии геологии Варшава ва дар охири умр роҳбари Хадамоти корҳои геологии ҶХП буд.

Эзоҳ
----

1. 1 2  Богданович Карл Иванович // Большая советская энциклопедия (рус.): [в 30 т.] / под ред. А. М. Прохоров — 3-е изд. — М.: Советская энциклопедия, 1969.

Сарчашма
--------

* Богданович Карл Иванович // Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.
**Лейкоситҳо** — ҷисмчаҳои сафеди хун; ҳуҷайраҳои беранг буда, ядро ва ситоплазма доранд. Дар таркиби 1 мм3 хуни одами солим 5000 — 8000 (яъне нисбат ба эритроситҳо 600—800 маротиба камтар) Л. мавҷуд аст. Л. дар мағзи устухон, гиреҳи лимфа ва сипурз ҳосил мешаванд. Онҳо донадор (гранулоситҳо) ва бедона (агранулоситҳо) мебошанд.

Эозинофилҳо (мас. эозин), базофилҳо (мас. синкаи метилен) ва нейтрофилҳо мансуби Л.-и донадоранд. Миқдори нейтрофилҳо аз таъсири сироят, бемориҳои шадиди шуш ва узвҳои дигари дохилӣ (мас. эндокардит, аппендисит ва ғ.) ва миқдори эозинофилҳо, одатан, бинобар ҳассосияти баланди организм, бештар дар мавриди касалиҳои аллергӣ (экзема, зиқи нафас), киҷҷа, инчунин аз барзиёд истеъмол кардани антибиотикҳо меафзояд. Агранулоситҳо ба лимфоситҳо ва моноситҳо ҷудо мешаванд. Баъзе намудҳои Л. аз рӯи фоиз таносуби муайян доранд, ки формулаи Л. меноманд. Дуруст муайян намудани формула барои ташхиси беморӣ муҳим аст. Миқдори Л. метавонад дар давоми рӯз тағйир ёбад. Ҳангоми кори ҷисмонӣ ва баъзе бемориҳо Л.-и хун зиёд мешаванд (ниг. Лейкоситоз). Камшавии Л.-ро лейкопения меноманд. Л. мавҷудоти ба организм дохилшударо нест мекунанд.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Лейкоситҳо // Ирландия — Лениннома. — Д. : СИЭСТ, 1981. — (Энциклопедияи Советии Тоҷик : [дар 8 ҷ.] /  сармуҳаррир А. С. Сайфуллоев ; 1978—1988, ҷ. 3).
Шайх **Абулфазл ибни Мубораки Алломӣ** ( форсӣ: ابو الفضل‎ 14 январи соли 1551, Огра, Ҳиндустон — 12 августи соли 1602, Нарвар, Ҳиндустон) — маъруф ба Абулфазли Алломӣ, Абулфазли Даканӣ ё Шайх Абулфазли Ногурӣ, адиб, таърихнигор ва муншии аввал ва муътамиди Акбари якум, бузургтарин подшоҳи Гӯраконии Ҳинд буд. Ӯ дувумин писари Шайх Мубораки Ногурӣ (911 - 1002 қ./ 1505 - 1593 м)[1] ва бародари кӯчактари Файзӣ маликушшуъарои дарбори Акбар буд. Абулфазл омӯзишҳои аввалияро дар мактаби падар омӯхт ва ин амр то ҳадди зиёде ба шаклгирии баланди назарӣ ва андешаҳои муътадили ӯ муассир буд.[2]

Зиндагинома
-----------

Абулфазл насли панҷум аз Шайх Мӯсо аз бузургони минтақаи Синд буд. Падари бузурги ӯ Шайх Хизр дар Ногур минтақае дар Роҷистони Ҳинд мустақар шуд ва падараш Шайх Муборак дар ҳамонҷо мутаваллид шуд. Дар ибтидо Шайх Муборак дар Ногур назди Хоҷа Аҳрор таҳти таълим қарор гирифт; Сипас ба Аҳмадобод рафт ва назди шайх Абулфзл, шайх Умар ва шайх Юсуф омӯзиш ёфт. Саранҷом, шайх Муборак дар Агаро мустақар шуд ва дар онҷо бузургтарин писараш Абулфайз, шоъири пуровоза ва писари дувумаш Абулфзл ба дунё омаданд.

Абулфазл дар 14 январи 1551 мелодӣ (6 муҳаррами 958) мутаваллид шуд. Ӯ хеле зуд нишонаҳои нубуғро аз худ нишон дод. Ӯ иддиъо карда, ки андаке пас аз яксолагӣ суҳбат карданро омӯхт ва дар 5-солагӣ ҳам хондан ва навиштан ба забони арабиро аз падараш ёд гирифт. Вай давраи комил дар заминаи эътиқод ба имони исломӣ ва улуми муғулӣ, ки аз мероси ҷаҳони араб будро гузаронд ва худ гуфта, ки он қадар дарс мехонд, ки баъзе авқот ду ё се рӯз бидуни ғизо мутолиъа мекард. Зоҳиран барои муддате таҳти шароите қарор гирифт, ки акнун афсурдагӣ номида мешавад ва таҳсилоти худро канор гузошт, аммо баъдан онҳоро аз сар гирифт. Дар даврони ҷавонӣ донишмандони дигарро бо шоҳкорҳои мухталифи фикрӣ мутаҳайир кард, аз ҷумла бозсозии фарҳанги луғате, ки бештараш тавассути мӯриёнаҳо хӯрда шуда буд ва саранҷом китоби аслӣ кашф шуд ва мушаххас шуд, ки тафовути каме бо нусхаи Абулфзл дорад. Зоҳиран, ба далели шуҳраташ дар дониш, аз Абулфазл хоста шуд, то дар соли 1574 ё 1575 мелодӣ, ба дарбори Акбаршоҳ бипайвандад. Бародараш Абулфайзи шоъир тақрибан дар ҳамон замон ба дарбор пайваст. Акбар аз қабл ҳам ба таҳаммули мазҳабӣ ва ташвиқ ба касратгароӣ шуҳрат дошт ва ба назар мерасад, ки инҳо фақат таҳти таъсири Абулфазл ва Абулфайз тақвият шудаанд. Акбар сахтгириҳои исломро канор гузошт ва ба ин далел ҳар ду бародар тавассути нависандагони исломӣ ба унвони мулҳид, ё ҳинду, ё ба унвони хуршедпараст муаррифӣ шудаанд ва омили иртидоди Акбар шинохта мешаванд.[4]

Осор
----

* Абулфазли Алломӣ. Акбарнома. Т. I-IV, Самара, 2003-2009.

Қайдҳо
------

1. ↑
2. ↑  *Bibliothèque nationale de France* идентификатор BNF (фр.): платформаи додаҳои боз — 2011.

Адабиёт
-------

* Abu ’l-Faḍl (Faẓl) ʿAllāmī / Hasan, Nurul // Encyclopaedia of Islam. 2 ed : [англ.] : in 12 vol. / ed. by P. J. Bearman, Th. Bianquis, C. E. Bosworth, E. van Donzel, B. Lewis, W. P. Heinrichs et al. — Leiden : E.J. Brill, 1960—2005. (платн.)
* Б. Гаскойн. Великие моголы. Москва, 2003, стр. 127—135.

Пайвандҳо
---------