recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Арташеси II** (Шаблони холии {{ВД-Дебоча}} ) — писари калонии ҳокими Арманистон — Артабози II буда, пас аз ба асорат афтодани падараш ба римиён дар с. 34 то м. бо даъвати фиребкоронаи Антиох ва Клеопатра ба Александрия рафт ва дар он ҷо ба ҳабс гирифта шуд. А. аз асорат гурехта, бо ёрии Ашкониён ба тахти подшоҳӣ нишаст. Пас аз забти Арманистон аз ҷониби римиён А. ба дарбори подшоҳи Ашкониён Фарҳод паноҳ ёфт. Антиох писари хурдсоли худ Александрро подшоҳи Арманистон, Мод ва Порт эълон кард. Пас аз муддате Мод ва Арманистон ба тавассути подшоҳи Ашкониён Фарҳоди IV аз дасти римиҳо озод шуд ва А. дубора ба тахти подшоҳӣ нишаст. Чун норозигии мардуми Арманистон аз А. ба авҷи аъло расид, с. 20 то м. аз императори Рим тақозо карданд, то баробари А. Тигранро, ки дар асорати римиҳо буд, ба ҷойи А. ба салтанати Арманистон баргузинад. Императори Рим Тигранро бо сипоҳе ба ҷониби Арманистон равон кард, аммо то Арманистон расидани онҳо А. бо дасти наздиконаш кушта шуд.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Арташес / Қ. Расулиён // А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2023, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.
**Артериит** — илтиҳоби девораҳои шараён.

Артериит шадид ва музмин мешаванд. Артериити шадид ҳангоми бемориҳои сироятии вазнин (домана, ҳасба, уфунат, грипп ва ғ.) дучор мешавад. Дар натиҷаи артериит торҳои девораи шараён осеб меёбанд. Бисёр вақт ба иллати мазкур суддаҳои назди деворавӣ низ ҳамроҳ мегарданд. Хусусан артериити мадданок, ки боиси маҳв ва аз фасод об шудани девораҳои шараён мегарданд, хатарнок аст. Артериити музмин, одатан, ҳангоми бемориҳои сил, актиномикоз, сифилис, захми меъда ва ғайра ба мушоҳида мерасанд.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Артериитҳо // А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2023, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.
**Артёмов Эдуард Николаевич** (тав. 30. 11. 1937, Новосибирск) — оҳангсози рус, Ҳунарпешаи халқии Федератсияи Русия (1999).

Зиндагинома
-----------

Хатмкардаи Консерваторияи Москва. Дар Москва зиндагӣ ва кор мекунад. Барои донишҷӯёни бахши композитории Консерваторияи Москва дарс медиҳад. Бештар бо навиштани мусиқӣ ва суруд барои кинофилмҳо машҳур аст. Барои филмҳои А. Тарковский, Н. Михалков, А. Канчаловский ва дигарон суруду мусиқӣ ҷод кардааст. Барои филмҳои зерини истеҳсоли «Тоҷикфилм» мусиқӣ ва суруд навиштааст: «Вохӯрӣ дар назди масҷиди кӯҳна» (реж. С. Ҳомидов, 1968), «Асрори зиндони Павиак» (реж. С. Ҳомидов, 1970), «Асрори гузаргоҳи фаромӯшшуда» (реж. С. Ҳомидов, 1973), «Ҳафт домоди дуздидашуда» (реж. С. Ҳомидов, 1977), «Ҷондор» (реж. А. Ҳамроев, 1979), «Муҳаббати ман — инқилоб» (реж .О. Тулаев, 1981), «Дастгиркунӣ» (реж. М. Маҳмудов, 1982), «Марди роҳ» (реж. Д. Худоназаров, 1984). А. дар мусиқиаш бештар имкониятҳои электрониро истифода мекунад. Дар баррасии консепсияи умумии филм мелоси (оҳанг) миллӣ ва суннатҳои мусиқии тоҷикиро ба назар гирифта, тибқи талаботи таззоди драматургии филм дар колбади мусиқии симфонии полифонӣ баррасӣ менамояд.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Артёмов Эдуард Николаевич / С. Раҳимов // А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2023, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.
**Reddit** сомонае мебошад, ки хусусиятҳои шабакаи иҷтимоӣ ва форумеро дар бар мегирад, ки дар он истифодабарандагони бақайдгирифташуда метавонанд ба ҳар гуна иттилооте, ки ба онҳо писанд аст, дар интернет истинод ҷойгир намоянд ва онро муҳокима кунанд. Ба монанди аксарияти сомонаҳои шабеҳ, Reddit низоми овоздиҳиро барои паёмҳои писанд дастгирӣ мекунад - маъмултарин аз онҳо дар саҳифаи асосии сомона ҷойгир карда мешаванд.

Яке аз вебсомонаҳои маъмултарин дар ҷаҳон - 19-умин мавқеъ аз рӯи ташриф тибқи маълумоти Alexa Internet. Дар сомона замима барои дастгоҳҳои мобилӣ дар асоси iOS ва Android мавҷуд аст.

Созандагон номи "Реддит" онро бо пайдарҳамии аҷиби калимаҳои англисӣ шарҳ медиҳанд: "I read it on Reddit".

Ҷомеа
-----

54% истифодабарандагони сомона ҷинси мард мебошанд, 54% дар Иёлоти Муттаҳида зиндагӣ мекунанд. То 2013 сол 6% истифодабарандагони калонсоли интернет дар Иёлоти Муттаҳидаи Америка истифодабарандагони Reddit буданд, ки аксарияти истифодабарандагони сомона ба гурӯҳи синнусолии аз 18 то 29 сола дохил мешуданд.

Эзоҳ
----

1. ↑  Есть ли будущее у клонов Digg и Reddit. *old.computerra.ru*. 12 ноябри 2021 санҷида шуд.
2. ↑  Reddit – Что Это Такое?. *itdistrict.ru*. 12 ноябри 2021 санҷида шуд. Баргирифта аз сарчашмаи аввал 4 Декабри 2012.
3. ↑  reddit.com Competitive Analysis, Marketing Mix and Traffic. *alexa.com*. 12 ноябри 2021 санҷида шуд. Баргирифта аз сарчашмаи аввал 20 ноябри 2017.
4. ↑  Reddit: The Online Browsing Community. *futurestarr.com*. 12 ноябри 2021 санҷида шуд.
5. ↑  What does the name "reddit" mean?. *reddit.com*. 12 ноябри 2021 санҷида шуд.
6. ↑  The Demographics Of Reddit: Who Uses The Site?. *alphr.com*. 12 ноябри 2021 санҷида шуд.
7. ↑  6% of Online Adults are reddit Users. *pewresearch.org*. 12 ноябри 2021 санҷида шуд.
Дар Википедия мақолаҳо дар бораи дигар шахсон бо номи Сахидод мебошанд.
Дар Википедия мақолаҳо дар бораи дигар шахсон бо насаби Раҳматуллозода мебошанд.

**Сахидод Раҳматуллозода** (зод. 27 октябри 1964, деҳаи Қизилиттифоқ, ноҳияи Қубодиён) — забоншиноси тоҷик, доктори илмҳои филология, профессор, узви вобастаи АМИТ.

Зиндагинома
-----------

Сахидод Раҳматуллозода 27 октябри 1964 дар деҳаи Қизилиттифоқи ноҳияи Қубодиён ба дунё омадааст. Солҳои 1972—1982 дар мактаби № 37 ноҳияи Қубодиён таҳсил кардааст. Форуғуттаҳсили факултети филологияи тоҷики Донишгоҳи давлатии Тоҷикистон аст. Дар солҳои 1984—1986 дар Артиши Шӯравӣ хидмати низомӣ кардааст

Корнома
-------

Дар солҳои 1989—1991 лаборанти шуъбаи шевашиносии Институти забон ва адабиёти ба номи Рӯдакии АИ ҶТ, солҳои 1991—1994 аспирант, солҳои 1994—1998 ходими хурди илмӣ ва дар солҳои 1998—2003 ходими илмӣ, ходими калони илмии шуъбаи шевашиносии Институти забон ва адабиёт кор кардааст. Солҳои 2003—2005 муҳаррири маҷаллаи «Бойчечак» буд.

Соли 2005 як муддат ёрдамчии ректори Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи Садриддин Айнӣ, солҳои 2005—2008 муовини ректор доир ба тарбия, солҳои 2008—2010 мудири кафедраи забони тоҷикӣ, солҳои 2010—2012 декани факултети филологияи тоҷик, солҳои 2012—2013 дар рухсати эҷодӣ, солҳои 2013—2015 мудири кафедраи забони тоҷикии факултети филологияи тоҷики Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи Садриддин Айнӣ, дар солҳои 2015—2019 директори Институти забону адабиёти Рӯдакӣ ва дар солҳои 2019—2020 профессори кафедраи назария ва амалияи забоншиносии Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи Садриддин Айнӣ буд.

Аз соли 2022 вазифаи муовини раиси Кумитаи забон ва истилоҳоти назди Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистонро бар уҳда дорад.

Сахидод Раҳматуллозода яке аз мураттибони асосии «Энсиклопедияи Донишгоҳи омӯзгории Тоҷикистон» ба шумор меравад.

Ҷоизаҳо
-------

* «Аълочии маорифи Тоҷикистон» (2010),
* «Аълочии фарҳанги Тоҷикистон»

Пайвандҳо
---------

* Энсиклопедияи Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи С. Айнӣ

Эзоҳ
----

1. ↑  *Ш. Ёраҳматзода.* Марде дар арсаи талошҳо. *anrt.tj*.  АМИТ. 2 феврали 2023 санҷида шуд.
2. ↑  Раҳматуллозода Сахидод Раҳматуллоевич. *www.iza.tj*. 2 феврали 2023 санҷида шуд.
3. ↑  Раҳматуллозода Сахидод Раҳматулло. *www.kumitaizabon.tj*.  Кумитаи забон ва истилоҳоти назди Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон. 2 феврали 2023 санҷида шуд.
Дар Википедия мақолаҳо дар бораи дигар шахсон бо номи Сафаралӣ мебошанд.
Дар Википедия мақолаҳо дар бораи дигар шахсон бо насаби Сияҳақов мебошанд.

 **Сафаралӣ Мирзоевич Сияҳақов** (тав. 05.07.1965, д. Сағирдашти н. Дарвоз) — физикдон, номзади илмҳои техникӣ (2016).

Зиндагинома
-----------

Сафаралӣ Сияҳақов соли 1989 шуъбаи рӯзонаи факултети физикаи Донишкадаи давлати омӯзгории Тоҷикистонро бо ихтисоси омӯзгори физика ва математика хатм кардааст. Солҳои 1989-1990 муаллими физикаи мактаби №6 ш. Роғун, 1990-2004 лаборант, аспирант, мудири лаборатория ва ассистенти кафедраи физикаи умумии ДДОТ ба номи Қ. Ҷӯраев фаъолият намудааст. Солҳои 2004-2017 муаллими калони кафедраи физикаи умумии донишгоҳи омӯзгорӣ ва ҳамзамон муовини декан оид ба корҳои тарбия, таълим дар факултети физика кору фаъолият карда аст. Соли 2018 вазифаи сардори шуъбаи мониторинг ва ва баҳодиҳии сифати таҳсилотро ба уҳда дошт. Солҳои 2018- 2021 дар вазифаи декани факултети технология ва соҳибкорӣ кор карда аст. Аз соли 2021 инҷониб мудири кафедраи физикаи умумии факултети физикаи Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи Садриддин Айнӣ фаъолият дорад. 

Муаллифи зиёда 100 мақолаи илмӣ, стандарт барнома ва роҳнамои физика 673 барои омӯзгорони фанни физикаи синфи 10-уми муассисаҳои таълимии миёнаи умумӣ, як китоб ва якчанд дастурҳои методӣ ва барномаҳои таълимӣ мебошад, ки ба ҷанбаҳои мухталифи таълими физика бахшида шудаанд.

Осор
----

* Устройство для определения влияния магнитного поля на изменение температуропроводности магнитних жидкостей. Малий патент № ТJ 229 Республики Таджикистан (соавтор) // Заявка № 0900294 от 31. 03. 2009, №, зарегистрирован в Гос. реестре изобретений Республики Таджикистан 17. 06. 2009г. № 27/00 27/74. 1 с.
* Лаппиш ва мавҷҳо. Д. 2011 қисми 2;
* Оптика. Д. 2013;
* Электрик ва магнетизм. Д. 2013;
* Сохти атом. Зараҳои элементарӣ. Д. 2014;
* Физикаи молекулавӣ ва асосҳои термодинамика (барои донишҷӯёни мактабҳои олӣ). Д. 2015;
* Асосҳои механика, ДДОТ ба номи С. Айнӣ. Д. 2015;
* Стандарт, барнома ва роҳнамои физикаи синфи 10-и муассисаҳои таҳсилоти миёнаи умумӣ. Д. 2018;

Пайвандҳо
---------

Энсиклопедияи Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи С. Айнӣ

[[Гурӯҳ:Олимони Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи Садриддин Ай
**Виктор Михайлович Зимин** (23 август 1962, Q27468722?, Қаламрави Красноярск[d] — 23 ноябр 2020, Маскав) — арбоби давлатӣ ва сиёсии Русия.

Сарвари Ҷумҳурии Хакасия аз 15 январи соли 2009 то 3 октябри соли 2018 (сарвари муваққати Ҷумҳурии Хакасия аз 14 январ то 18 сентябри соли 2013). Вакили Думаи давлатии Маҷлиси Федералии Федератсияи Русия даъвати 5 аз 24 декабри соли 2007 то 15 январи соли 2009.

Узви ҳизби сиёсии умумирусиягии "Русияи воҳид". Ӯ котиби шӯрои сиёсии бахши Хакасия дар "Русияи воҳид" буд.

Муовини директори генералии Роҳҳои оҳани Русия, сардори Раёсати рушди роҳҳои оҳани қаторкӯҳҳои шарқӣ аз 12 марти соли 2019 то охири умри худ .

Эзоҳ
----

1. ↑  *1.* Скончался экс-глава Хакасии Виктор Зимин (ru-ru). *19rus.info*. 23 ноябри 2020 санҷида шуд.
2. ↑  Структура ОАО «РЖД». Зимин Виктор Михайлович(пайванди дастнорас)
**Шоиста Муллоҷонова** (*Муллоҷонова Шоиста Рубеновна*; 3 сентябри 1925, Сталинобод, ҶАШС Тоҷикистон, ИҶШС — 26 июни 2010, Ню-Йорк, ИМА) — овозхон, омӯзгори суруд ва мусиқӣ, Ҳунарпешаи Халқии ҶШС Тоҷикистон (1957).

Зиндагинома
-----------

Шоиста Муллоҷонова (Шушана Рубеновна Муллоджанова) 3 сентябри соли 1925 дар шаҳри Сталинобод дар хонаводаи яҳудии Рубен ва Сивиё Муллоҷоновҳо ба дунё омад. Аз соли 1941 овозхони гурӯҳи рубобнавозони Филармонияи давлатии Тоҷикистон ва дар солҳои 1944—1958 овозхони Театри давлатии академии опера ва балети ба номи Садриддин Айнӣ буд. Ӯ ҳамзамон дар соли 1953 Консерваторияи давлатии Москваро хатм кардааст.

Солҳо дар Театри давлатии академии опера ва балети ба номи Садриддин Айнӣ ҳунарнамоӣ карда бисёр нақшҳоро, аз ҷумла Маҳин (дар операи А. Ленский «Тоҳир ва Зуҳра»), Гулизор (дар асари С. Баласанян «Шӯриши Восеъ»), Марфа (дар «Царская невеста»), Виолетта; Гулчеҳра (дар операи У. Ҳоҷибеков «Аршин мал алан»), Микаэла и дигар нақшҳоро иҷро карда аст.

Соли 1958 яккасарои Филармонияи давлатии Тоҷикистон шуд ва сафарҳои ҳунарӣ ба Ҳиндустон, Индонезия, Финландия, Франсия, Юнон, Нидерландия, Дания, Таиланд, Исроил ва дигар кишварҳо дошт.

Аз соли 1975 устоди, дотсенти Донишкадаи давлатии санъати Тоҷикистон ба номи М. Турсунзода буд ва шогирдони зиёде тарбия кардааст. 

Соли 1991 ҳамроҳ бо хонаводааш ба Амрико кӯчид ва дар Ню-Йорк бо ансамбли «Шашмақом» -и Фотима Куинова ва сипас бо ансамбли «Мақом»-и Илёс Маллаев ҳамкорӣ дошт ва ҳунарнамоӣ мекард.

Вай дар солҳои гуногун бо барномаҳои иборат аз таронаҳои классикӣ ва мардумӣ ба даҳҳо кишвари ҷаҳон сафар ва ҳунари тоҷикиро намоиш додааст. Ҳунаршиносон овози Шоиста Муллоҷонова — сопранои лирикиро яке аз навъҳои нодир арзёбӣ кардаанд.

Даргузашт
---------

Овозхони саршинос Шоиста Муллоҷонова 24 июни соли 2010 дар ҳоли беҳушӣ ба бемористони бахши Квинс дар Ню-Йорк интиқол дода шуд ва пизишкон вазъи ӯро сангин донистанд. Вай пас аз се рӯзи бистарӣ дар бемористон рӯзи 26 июни соли 2010 даргузашт.

Шоиста Муллоҷонова 27 июни 2010 дар қабристони яҳудиёни Ню-Йорк дар Лонг Айланд ба хок супурда шуд.

Эзоҳ
----

1. 1 2  Сомонаи театр. 24 май 2015 санҷида шуд. Баргирифта аз сарчашмаи аввал 10 май 2015.
2. ↑  Вазъи сангини саломатии овозхон Шоиста Муллоҷонова 24.06.2010 Озодӣ
3. ↑  Шоиста Мулоҷонова даргузашт 27.06.2010 Озодӣ

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️  Гузариш ба унсури Викидода  Вебгоҳҳои мавзӯъӣ | 
* MusicBrainz

 |
| Дар феҳристҳои китобшинохтӣ | 
* VIAF: 9330156012423149700004
* WorldCat VIAF: 9330156012423149700004

 |
**Раъно Абрамовна Ғолибова** (24 май 1915, Қӯқанд, Вилояти Фарғона, — 10 сентябр 1995, Бостон, ИМА) — сарояндаи опера (меццо-сопрано). Ҳунарпешаи халқии ҶШС Тоҷикистон (1941).

Зиндагинома
-----------

Раъно Ғолибова 24 майи 1915 дар шаҳри Қӯқанд ба дунё омадааст. Дар вақти хурдсолиаш дар шаҳри Тошканд, ҶШС Ӯзбекистон зиндагӣ мекард, куҷо ки падараш продюсери театр буд. Дар синни 13 солагӣ ба фаъолияти мусиқиашро шурӯъ кард. Дар 18 солагӣ ӯро ба Радиокомитети Тошканд ба кори таклиф карданд. Якумин бор дар соли 1935 дар саҳнаи операи Тошканд ҳунарнамоӣ кардааст ва якчанд муддат бо ҳунарпешаҳои машҳури ӯзбеку яҳудиёни бухороӣ дар ҶШС Ӯзбекистон кор кардааст.

Дар соли 1934 Раъно Ғолибова ба Гавриэл Рубинович Самандаров шавҳар кард ва дар соли 1938 онҳо бо оилаи худ ба шаҳри Сталинобод (Душанбе), ҶШС Тоҷикистон омаданд. Дар ҳамон ҷо Раъно аз солҳои 1940 то 1966 сарояндаи Театри давлатии академии опера ва балети ба номи Садриддин Айнӣ буд.

Дар соли 1939 дар сини 24 солагӣ ӯ унвони Ҳунарпешаи хизматнишондодаи ҶШС Тоҷикистон дарёфт кард. Дар соли 1941 дар Даҳаи санъати Тоҷикистон дар шаҳри Москва ӯ баройи И. Сталину роҳбарони давлати ИҶШС сурудҳо сароидааст. Раъно Ғолибова соли 1941 яке аз саррояндагони операи ҶШС Тоҷикистон аст, ки унвони Ҳунарпешаи халқии ҶШС Тоҷикистонро дарёфт кардааст. Ғолибова то соли 1991 дар саҳнаҳои шаҳрҳои гуногуни СССР ҳунарнамоӣ кардааст.

Дар соли 1991 Раъно Ғолибова аз СССР тамоман рафт ва бо оилаи худаш ба ИМА, шаҳри Бостон фирор кард.
Раъно Ғолибова дар соли 1995 дар сини 80 солагӣ дар Бостон, ИМА вафот кардааст.
Ба хок супурда шуд дар як гӯристони яҳудии шаҳри Ню Йорк, ИМА, Маунт Кармел, дар райони Квинс.

Пайвандҳо
---------

1. ↑  Cомонаи театр

* Устодони санъати тоҷик — Рена Галибова
**Дилбар Маъмуровна Ярашева** (01.01.1948, шаҳри Сталинобод (ҳоло – Душанбе), эпидемияшинос. Доктори илмҳои тиб (1992). Узви фахрии АИ Ню-Йорк, узви комиссияи ҷум.-явии мушкилоти эксперт оид ба фанҳои назариявии Вазорати тандурустии ҶТ (аз соли 1997), узви ду Шӯрои махсус оид ба дифои рисолаҳои докторӣ дар ДДТТ (1997–2001), ҷонишини раиси Шӯрои дифои рисолаҳои докторӣ дар ДДТТ (2001–2002).

Зиндагинома
-----------

Дилбар Маъмуровна Ярашева факултаи муолиҷавии Донишгоҳи давлатии тиббии Тоҷикистон ба номи Абӯалӣ Ибни Синоро хатм кардааст (1972). Пизишки дерматовенерологи диспансери (интернатураи) ҷум.-явии пӯст (1972–1973), пизишк-ординатори шуъбаи пӯсти Беморхонаи клиникии № 1 Душанбе (1973–76), корм. хурди илмии Ин.-ути тадк. илмии эпидемиология ва гигиенаи Ваз. нигаҳдории тандурустии ҶТ (1976–78), асп. Ин.-ути тадк. илмии эпидемиология ва микробиологияи ба номи Н.Ф. Гамалеяи АФТ СССР (1979–82). Дар мавзӯи «Эпидемиология и лабораторная диагностика Pn carinii детей» (пневмоцистной пневмонии) дар Москва рисолаи номзади дифоъ кардааст (1982). Корманди илмии Ин.-ути гастроэнтрологияи АИ Тоҷикистон (1982–1984), корм. калони илмии Шуъбаи эпидемиологии сирояти рӯдаҳои Ин.-ути тадк. илмии эпидемиология ва гигиенаи Ваз. нигаҳдории тандурустӣ (1984–87), муд. Лабор. «Гепатити вирусӣ ва СПИД» (1987–97), докторантураи рӯзона дар Ин.-ути тадк. илмии вирусшиносии ба номи акад. Д.И. Иванови ФР (1989–92). Дар мавзӯи «Эпидемиологическая характеристика и специфическая диагностика гепатита Е» дар ФР рисолаи докторӣ дифоъ кардааст (1992). Мудири каф. эпидемиология, вирусология бо курси бемориҳои сироятӣ»-и ИТБКТТ // ДТБКТТ (1993–95), профессори каф. эпидемиология (1996–98), муд. каф. эпидемиологияи фак. пешгирии тиббии Донишгоҳи давлатии тиббии Тоҷикистон ба номи Абӯалӣ Ибни Сино (1998–2000), профессори каф. фанҳои психологӣ-педагогикаи ДСРТ (2002–2007). Иштир. бисёр семинару симпозиумҳо. Муаллифи 120 таълифоти илмӣ, аз ҷумла «Барномаи миллии пешгирӣ ва мубориза ба мукобили ВИЧ /СПИД/БППП дар ҶТ барои соли 1997–98», 5 мактуби иттилоотӣ, 4 тавсияномаи методӣ оид ба масъалаи гепатити вирусӣ ва СПИД барои муассисаҳои табобатию пешгирии беморӣ, 5 дастури таълимию методӣ, 2 мон. С. 2007 ба ФР кӯчидааст. Хидматҳояш бо чандин Грам. Фахрии Ҳук. ва соҳавӣ кадр карда шудааст.

Эзоҳ
----

1. ↑  Аз асл ба насл. — Душанбе, 2019. — 215 с. (тоҷ.). ISBN 978-99947-958-2-6
**Барботко, Владимир Иосифович** (тав. 21. 8. 1927, шаҳри Анжеро – Суҷенски вил. Кемеровои Федератсияи Россия – 1994) — актёр, Артисти халқии ҶШС Тоҷикистон (1977).

Зиндагинома
-----------

Хатмкардаи студияи театрии шаҳри Навосибирск (1944). Актёри Театри марказии Артиши Шӯравӣ (1941–51) ва театри шаҳри Клайпедаи Литва (1951–57). Аз соли 1957 дар Театри давлатии драмаи русии ба номи В. Маяковскийи шаҳри Душанбе кор кардааст.

Нақшҳо
------

Нақшҳои офаридаи Барботко асосан мазҳакавӣ ва драмавианд. Қаҳрамонҳои ӯ шахсони қавиирода, зиндадил ва серҳаракатанд (монанди старшина Задорнов аз «Уқёнус»-и Г. Штейн ва прораб Вано аз «Муқаддима»-и Ш. Қиёмов). Қобилияти актёрии ӯ дар нақшҳои Прошка («Достони сеюми муассир»-и Н. Погодин, 1977), соатсоз («Соати бурҷи Кремл»-и Н. Погодин) зоҳир гардидаанд. Б. дар театру кино зиёда аз 170 нақш бозидааст: Нақшҳои беҳтаринаш дар театр: Стасис («Ба хотири писарам»-и К. Штайло, 1952), Перчихин («Дар қаър»-и М. Горкий, 1953), Фестеи ширинкор («Шаби дувоздаҳум»-и В. Шекспир, 1955), капитан Егорович («Падари худро пос дор»-и Б. Лаврентев), Хокироҳ («Уқоб»-и С. Сафаров, 1976), Наум Естегнеевич («Хислатҳо»-и В. Шукшин, 1977), Костилёв («Дар қаър»-и М. Горкий, 1977) ва ғ. Б. дар саҳнаҳои аз рӯйи асарҳои драматургони тоҷик таҳияшуда низ як зумра нақшҳо офаридааст: Абутоҳир («Табиби ҳозиқ»-и С. Улуғзода ва В. Виткович, 1980), Ӯктам («Фармон медиҳам ба ҳуҷум гузаред»-и А. Ғаффоров ва П. Чумаченко), Камолота («Аҷоибот дар меҳмонхона»-и Ф. Тошмуҳаммадов, 1986) ва ғ. Дар филмҳои тоҷикӣ низ иштирок кардааст: суратгир Пётр-ака («Духтари сеюм», 1972), пешхизмат («Асрори аҷдодон», 1973), Ефремов («Ман сарҳад», 1974, «Тоҷиктелефилм») ва ғ. 
Бо медалҳо сарфароз гардидааст.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* Барботко Владимир Иосифович // Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2023, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.
**Ирина Ҷаъфаровна Мансурова** (15 ноябри 1925, Бухоро — 6 апрели 1991, шаҳри Душанбе) — пизишк, доктори илми тиб (1967), профессор (1969).

Зиндагинома
-----------

Донишгоҳи тиббии Самарқандро хатм кардааст (1948). Солҳои 1951—1959 ординатори клиникии кафедраи бемориҳои сироятӣ, ассистенти кафедраи биохимияи ИДТТ ба номи Ибни Сино, 1959—1976 ходими калони илмӣ, мудири шуъбаи биохимияи Институти таҳқиқоти илмии тибби кишварии Тоҷикистон (ҳозира Пажӯҳишгоҳи гастроэнтерологияи АИ Тоҷикистон) буд. Аз соли 1976 то охири умр вазифаи мудири лабораторияи биохимияи одаму ҳайвоноти Шуъбаи муҳофизати табиати АИ Тоҷикистонро ба уҳда дошт.
Муаллифи зиёда аз 200 кори илмӣ доир ба омӯзиши ихтилоли раванди мубодила дар организм ва таъсири дорую заҳрҳо ба он мебошад, усулҳои таҳлили микрохимиявии пунктатҳои ҷигар (унсурҳои бофтаи ҷигар, ки бо сӯзани махсус гирифта мешавад), инчунин типҳои конселлятсионии ферментҳоро кор кардааст. Бо роҳбариаш сабабҳои музмин гаштан ва роҳҳои пешгирии бемориҳо, таъсири рустаниҳои доруӣ ба мубодилаи модда дар организми зинда омӯхта шуд.

Осор
----

* Уровень буферных кислот в сыворотке крови при некоторых поражениях печени. — Сталинабад, 1958;
* Биохимия печени больных гепатитами и циррозами: Дисс…доктора мед. наук. — М. 1966;
* Биохимия печени при болезни Боткина и боткинских циррозах. — Д. 1964;
* Обменные процессы при диффузных поражениях печени. — Д. 1967;
* Избранные лекции по клинической биохимии. — Д. 1971.

Эзоҳ
----

1. ↑  Арбобони илми тоҷик (асри ХХ-аввали асри ХХI) / Муаллиф-мураттиб Ёрмуҳаммади Сучонӣ. — Душанбе, 2017. — С. 316.
**Донишкадаи омӯзгории Тоҷикистон дар ш. Панҷакент**  яке аз донишкадаҳои таҳсилоти олии касбии Тоҷикистон мебошад.

Таърих
------

Донишкадаи омӯзгории Тоҷикистон дар шаҳри Панҷакенти вилояти Суғд зодаи даврони истиқлол буда, дар асоси қарори Маҷлиси вакилони халқи шаҳри Панҷакент аз 16 июли соли 1991 ҳамчун шуъбаи Маркази осиёимиёнагии Донишгоҳи озоди Русия таъсис ёфта ва аз соли 1994 ҳамчун Донишгоҳи озоди Тоҷикистон фаъолият намуда аз ду факултет: ҳуқуқшиносӣ ва менеҷменти тиҷоратӣ иборат буд. Вобаста ба талаботи айём соли 2001 дар донишкада факултети омӯзгорӣ ташкил карда шуд. Донишкада то соли 1994 дар шаҳри Панҷакенти вилояти Суғд бо номи Донишкадаи озоди Тоҷикистон ва аз соли 2007 бо номи Донишкадаи давлатии омӯзгории Тоҷикистон дар ш. Панҷакент фаъолият мекунад.
Имрӯз дар Донишкадаи омӯзгории Тоҷикистон дар шаҳри Панҷакент зиёда аз 2500 нафар донишҷӯен таҳсил менамояд, кӣ аз онҳо 1700 нафарашон ба шакли ғоибонаи таҳсил фарогир мебошанд. Ба онҳо 146 нафар устодони соҳибкасбу бомаҳорат сабақ меомӯзонанд, ки дар ҳайати онҳо 4 нафар доктори илм, ва 24 нафар номзадҳои илм мебошанд Теъдоди умумии кормандон беш аз 240 нафарро ташкил медиҳад. Донишкадаи мазкурро зиёда аз 10000 нафар ҷавонон хатм намуданд ва ҳоло дар соҳаҳои мухталифи хоҷагии халқи ҷумҳурӣ ва дигар кишварҳои собиқ Иттиҳоди Шӯравӣ фаъолият карда истодаанд.
Сарпарасти донишкада Вазорати маорифи Тоҷикистон мебошад. Мақоми донишкада мактаби олии касбӣ буда, дорои иҷозатномаҳои (литсензияҳои) давлатии Вазорати маорифи Тоҷикистон оид ба ҳуқуқи пешбурди фаъолияти таълимӣ дар соҳаи таҳсилоти олии касбӣ ва Шаҳодатнома дар бораи аккредитатсияи давлатӣ мебошад.

Таҳсилоти ибтидои
-----------------

* Забонҳои хориҷӣ
* Филология
* Таърих
* Менеҷмент
* Информатика
* Ғоибона (фосилавӣ )

Маъмурият
---------

Ректор - Ансорӣ Муаззамхон Қудратзода (аз соли 2007)

Эзоҳ
----

fosilavi.dotpanj.tj

1. 1 2  Асосӣ(тоҷ.). *dotpanj.tj*. 19 апрели 2019 санҷида шуд. Баргирифта аз сарчашмаи аввал 6 марти 2019.
**Фазоил Иноятович Атоуллохонов** — олим, биофизики тоҷик, доктори илмҳои биология (1984), профессор (1995). Узви ҷамъиятҳои биофизикҳои Россия ва ИМА.

Зиндагинома
-----------

Хатмкардаи факултети физикаи Донишгоҳи давлатии Маскав ба номи М. В. Ломоносов (1969). Лаборант ва аспиранти Институти биофизикаи назария вӣ ва таҷрибавии Академияи илмҳои ИҶШС (1969–74), корманди Институти таҷрибаи биологӣ ва пайвастаҳои табиии Академияи илмҳои ИҶШС (1975–1985), ходими калони илмии Институти иммунология (1985–1987) ва Институти биофизикаи назариявию таҷрибавии Академияи илмҳои ИҶШС (1988–1989), мудири лабораторияи Маркази илмии гематологии Маскав (1989–2006). Аз с.2006 – директори Маркази масъалаҳои назариявии фармакологияи физикавию кимиёии Академияи илмҳои Россия, ҳамзамон (аз с. 1995) профессори Донишгоҳи давлатии Маскав ба номи М. В. Ломоносов.

Атоуллохонов дар соҳаи назарияи мубодилаи моддаҳо, биофизикаи манзумаҳои мураккаб, динамикаи ғайри хаттӣ, амсиласозии математикии шабакаҳои мубодилаи модда, динамикаи фазоии лахтбасти хун ва ғ. зиёда аз 200 таълифоти илмӣ ба чоп расондааст.

Осор
----

* Регуляция метаболизма в эритроцитах. - М. 1983;
* Новая лекарственная форма: даунорубицин, инкапсулированный в эритроциты // Актуальные вопросы гемотологии и трансфузиологии. - СПб. 2000

Эзоҳ
----

1. ↑  Энсиклопедияи Миллии Тоҷик, Ҷилди 2. АСОС-БОЗ – Душанбе:Сарредаксияи илмии Энсиклопедияи Миллии Тоҷик, 2013, - с.77-78

Пайвандҳо
---------

* Сайт лаборатории физической биохимии Бойгонӣ шудааст 17 Декабри 2014  сол.
* Сайт ЦТП ФХФ РАН
* Сорок пять микрон в минуту. Эксперт, №50(639), 22 декабря 2008 Бойгонӣ шудааст 26 ноябри 2016  сол.
**Тита́н** (юн.-қад. Τιτάν) — бузургтарин қамари сайёраи Кайвон, ки дар Манзумаи хуршедӣ зачтарин атмосфераро дорад. Чархиши Титан 16 баробар кундтар аз Замин аст.

Диаметри Титан 5152 км (ин назар ба Моҳ 1,48 маротиба калонтар аст), Титан бошад, аз рӯи масса аз моҳвораи Замин 80% калонтар аст. Титан инчунин аз сайёраи Меркурий калонтар аст, гарчанде ки он аз ҷиҳати масса пасттар аст. Вазни ҷозибаи он тақрибан аз ҳафт як ҳиссаи Замин аст. Массаи Титан 95% массаи ҳамаи моҳҳои Сатурнро ташкил медиҳад.

Сатҳи Титан асосан аз яхҳои обӣ ва моддаҳои органикии таҳшинӣ иборат аст. Он аз ҷиҳати геологӣ ҷавон ва асосан ҳамвор аст, ба истиснои якчанд сангҳо ва кратерҳо ва якчанд криовулканҳо. Атмосфераи зиччи атрофи Титан барои дидани сатхи сунъии сунъй муддати дароз — то омадани киштии кайхонии Кассини-Гюйгенс дар соли 2004 монеъ мешуд.

Атмосфера асосан азот иборат аст; Инчунин миқдори ками метан ва этан мавҷуданд, ки уқёнуси маҳаллӣ ва абрҳоро ташкил медиҳанд, ки боришотро моеъ ва эҳтимолан сахт таъмин мекунанд. Дар руи замин кулхо ва дарьёхои метан-этан мавчуданд. Фишор дар сатхи он назар ба фишори атмосфераи замин такрибан 1,5 баробар зиёд аст. Ҳарорат дар рӯи замин манфии 170-180 ° C аст.

Сарфи назар аз ҳарорати паст, Титан дар марҳилаҳои аввали рушд бо Замин муқоиса карда мешавад ва инро истисно кардан мумкин нест, ки дар моҳвора шаклҳои оддитарини ҳаёт вуҷуд дошта метавонанд; аз чумла, дар обанборхои зеризаминй, ки дар онхо шароит назар ба руи замин хеле кулайтар аст.

Эзоҳ
----

1. 1 2  *(unspecified title)* — doi:10.1086/508812
2. ↑
3. ↑  *Berry A.* A Short History of Astronomy (ингл.брит) — London: John Murray, 1898.
Дар Википедия мақолаҳо дар бораи дигар шахсон бо номи Нигора мебошанд.
Дар Википедия мақолаҳо дар бораи дигар шахсон бо насаби Сатторова мебошанд.

**Нигора Тоҳирҷоновна Сатторова** (тав. 20.01.1982, шаҳри Душанбе) — омӯзгори забони англисӣ, номзади илмҳои педагогӣ (2020).

Зиндагинома
-----------

Нигора Сатторова хатмкардаи факултети забони англисии Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи Садриддин Айнӣ (2003), солҳои 2003-2004 дар ташкилоти байналмиллалии Mercy Corps кор карда, аз соли 2004 инҷониб дар факултети забони англисии Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи Садриддин Айнӣ ба ҳайси ассистент, саромӯзгори кафедраи услубшносӣ ва 660 назарияи тарҷума фаъолият дорад. Такмили ихтисосро дар давлатҳои Юнон, Ҳиндустон ва Эрон гузарондааст. Инчунин, дар барномаҳои байнанлмилалӣ ва дар конфоронсҳо иштирок карда аст. Дар мавзуи "Исторический опит профессионального развития учителей в Англии и его применение в повишении квалификации педагогических кадров в вузах РТ» рисолаи номзадӣ дифоъ намудааст.

Пайвандҳо
---------

Энсиклопедияи Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи С. Айнӣ
Мухолифини сиёсӣ

 Сайид Абдуллоҳи Нурӣ, Мухолифи Сиёсӣ (Сайид Абдуллоҳи Нурӣ, раҳбари иттиҳоди мухолифони тоҷик ва раҳбари аввали ҲНИТ ва Эмомалӣ Раҳмон, 1997, акси "Азия Плюс")
Сайид Абдуллоҳи Нурӣ, Мухолифи Сиёсӣ (Сайид Абдуллоҳи Нурӣ, раҳбари иттиҳоди мухолифони тоҷик ва раҳбари аввали ҲНИТ ва Эмомалӣ Раҳмон, 1997, акси "Азия Плюс")
Мухолифини сиёсӣ ё худ аз русӣ «Оппозиция» мебошад. Мухолифини сиёсӣ оддатан таваҷҷуҳ зиёддтар ба ҳукумати амалкунанда медиҳад ва норозигии худро нисбат ба ин ё он амали ҳукумат танқид мекунанд ва норозигии худро баён мекунанд аммо дар аксар давлатҳои дунё мухолифини сиёсӣ зери шиканҷаи ҳукумати амалкунанда афтида ва водор мешаванд ки аз кишвар фирор ё кӯчбаста дар ҳар манотиқи дунё ё кишварҳои олам паноҳҷӯи сиёсӣ гарданд. 

Аммо оддатан дар зиёде аз кишварҳо мухолифини сиёсӣ дар оянда кишварашон саҳми худро гузошта метавонанд ва дар парлумону маҷлисгоҳҳои сиёсӣ дар қабули ин ё он қонуну пешомадҳо саҳми худро фаъолона мегузоранд.
**Ҷамъияти дорои масъулияти маҳдуди "Фаровон", ҶДММ "Фаровон" (Хуҷанд)** — 15 ноябри соли 2023 дар Хуҷанд мавриди баҳрабардорӣ қарор гардид.

Иншооти навтаъсиси соҳаи саноат дар доираи ҳадафи чоруми стратегӣ - саноатикунонии босуръати кишвар ва истиқболи сазовори ҷашни 35-солагии Истиқлоли давлатӣ бо навтарин хатти технологӣ бунёд гардида, иқтидори Ҷамъияти дорои масъулияти маҳдуди "Фаровон" дар як шабонарӯз истеҳсоли 250 метри мукааб бетон ва 260 метри мураббаъ плитаҳои оҳану бетонӣ мебошад.

Корҳои сохтмонӣ дар корхонаи "Фаровон" моҳи феврали соли 2023 бо ҷалби 25 нафар сокини маҳаллӣ оғоз гардид. Он дар муҳлати 9 моҳ аз ҷониби соҳибкорони ватанӣ бо сифати баланд сохта шуда, қадами устуворест дар роҳи расидан ҳадафи чоруми статегӣ - саноатикунонии босуръати кишвар.

Эзоҳ
----

1. ↑  Ифтитоҳи корхонаҳои истеҳсоли масолеҳи бинокорӣ дар шаҳри Хуҷанд(тоҷ.). *www.prezident.tj* (15 ноябри 2023). 24 Декабри 2023 санҷида шуд.
Мамнунгоҳи таърихӣ-фарҳангии Хулбук
**Мамнунгоҳи таърихӣ-фарҳангии Хулбук** ёдгории таърихӣ-фарҳангӣ, соли 2002 дар ноҳияи Восеъ таъсис ёфтааст. Мамнунгоҳ тобеъи Вазорати фарҳанги Тоҷикистон аст. Қасри ҳокимони Хулбук (37°46'39″N 69°33'23″Экоординатҳо: 37°46'39" N 69°33'23" E) як қисми таркибии Мамнунгоҳи таърихӣ-фарҳангии Хулбук мебошад, ки дар маркази деҳаи Қурбоншаҳиди собиқ шаҳраки Восеъ дар вилояти Хатлони Тоҷикистон воқеъ аст.

Бо Қарори Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон аз 20 январи соли 2018 оид ба иваз намудани номи шаҳри Қӯрғонтеппа ва якчанд шаҳру маҳалҳои маъмурии вилояти Хатлон... 
номи шаҳраки Восеъи ноҳияи Восеъ ба шаҳраки Ҳулбук иваз карда шуд. Қарори Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон барои баррасӣ ба Маҷлиси миллии Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон фиристода шуд.

Қаср дар қисми ҷанубу ғарбии шаҳри бостонии Хишттеппа ҷойгир буд. Хулбук дар асрҳои IX – XI-и мелодӣ маркази вилояти Ҳуттал буд. Пешниҳод шудааст, ки ин ёдгории таърихӣ ба Феҳристи мероси фарҳангии умумибашарии ЮНЕСКО дохил карда шавад, ки барои ҷаҳон "арзиши барҷастаи умумиҷаҳонӣ" дорад.

Нигаред
-------

* Осорхонаҳои Ҷумҳурии Тоҷикистон
* Феҳристи мероси фарҳангии умумибашарии ЮНЕСКО

Манобеъ
-------

* Осорхонаҳои Тоҷикистон дар даврони истиқлол: Феҳристи адабиёт / Мураттиб ва муаллифи мақолаи муқаддимавӣ Ф. Шарифзода; Муҳаррир Ш.Комилзода. – Душанбе: Бухоро, 2013. – 224 с.– Матн. ба заб. тоҷикӣ ва русӣ.

Эзоҳ
----

1. ↑  Историко-культурный музей-заповедник «Хульбук»
2. ↑  Wikimapia - Let's describe the whole world!. *wikimapia.org*. 9 феврали 2015 санҷида шуд.
3. ↑  МИНБАЪД ҚӮРҒОНТЕППА БОХТАР, САРБАНД – ЛЕВАКАНТ, БОХТАР – КӮШОНИЁН НОМ БУРДА МЕШАВАНД. Ивази номҳои як қатор шаҳрҳо, ноҳия ва деҳаҳои вилояти Хатлон. 30 июли 2022 санҷида шуд. Баргирифта аз сарчашмаи аввал 12 августи 2022.
4. ↑  *UNESCO World Heritage Centre.* Palace of the governor of Hoolbook. *unesco.org*. 9 феврали 2015 санҷида шуд.
**Хайруллоҳ Насриддин** (*Хайрулло Насриддинов*; зод. ноҳияи Бойсун) — овозхон ва ҳунарпешаи тоҷик, Ҳофизи халқии Тоҷикистон (2023).

Зиндагинома
-----------

Хайрулло Насриддинов дар деҳаи Пусурхии ноҳияи Бойсуни Узбакистон ба дунё омадааст. Падараш Насриддин Нуъмонов солҳои 20-ум яке аз аввалин муассисони мактабҳои нав дар Бойсун ва бародараш Иноят Насруддин нависанда ва рӯзноманигор маъруфи тоҷик мебошанд.

Авоили солҳои 1970-ум Донишкадаи ҳунарҳои зебои Тоҷикистонро хатм карда, муддати начандон зиёд ба ҳайси ҳунарпеша дар Театри Лоҳутӣ кор кардааст. Сипас бо исрори падараш ба Бойсун баргашта, то ҳол дар театрҳои маҳаллӣ фаъолият дорад.

Эзоҳ
----

1. ↑  Ба зодаи Бойсуни Ӯзбекситон Хайрулло Насриддинов унвони Ҳофизи халқии Тоҷикистон супурданд(тоҷ.). *Sputnik Тоҷикистон* (6 октябри 2023). 16 Январ 2024 санҷида шуд.
2. ↑  *Аваз Юлдашев.* Таърихи суруди як ҳунарманд аз Ӯзбекистон, ки Эмомалӣ Раҳмон ба ӯ ҳамовозӣ кард. *asiaplustj.info*.  ASIA-Plus (26 июли 2018). 16 Январ 2024 санҷида шуд.
E-girl бо макияж, ишора ва рафторҳои хос
**E-girls** ва **e-boys**, ки баъзан ба таври дастаҷамъӣ бо номи **e-kids** маъруфанд, як зерфарҳанги ҷавонон мебошанд, ки дар охири солҳои 2010 пайдо шудаанд ва тақрибан танҳо дар шабакаҳои иҷтимоӣ дида мешаванд, махсусан аз ҷониби барномаи мубодилаи видеои TikTok маъмул шудааст. Ин таҳаввулоти эмо, scene ва мӯди готикӣ дар якҷоягӣ бо мӯди кӯчагии Ҷопон (ба мисли аниме, косплей, кавай ва лолита) ва мӯди K-pop мебошад.
Видеоҳои e-girls ва e-boys одатан флирт ва аксаран ошкоро шаҳвонӣ мебошанд. Гирифтани чашмҳо ва берун кардани забонҳо (ифодаи чеҳра бо номи *аҳегао* маъруф аст, ки *оргазмро* тақлид мекунад).

Тибқи иттилои *Business Insider*, истилоҳҳо аз рӯи ҷинс бетараф буда, ба ҷои он ки ба ду услуби ҷудогонаи мӯд ишора кунанд, изҳор мекунанд, ки "дар ҳоле ки e-boys "softboy"-и осебпазиранд ва фарҳанги скейтбордингиро фаро мегиранд, e-girls ширинанд ва зоҳиран бегуноҳанд."

Эзоҳ
----

1. ↑  What's Your StORy? Frances Sneddon. *Volume 46, Number 1, February 2019* (10 феврали 2019). 9 январи 2022 санҷида шуд.
**Шамсӣ Қиём** (*Шамсӣ Қиёмов*; 1 январи 1920, Самарқанд — 17 январи 2000, Душанбе) — коргардон, драматург ва тарҷумони тоҷик, Ҳунарпешаи халқии Тоҷикистон (1990), узви ИН ИҶШС (1962).

Зиндагинома
-----------

Шамсӣ Қиём 1 январи соли 1920 дар шаҳри Самарқанд зода шудааст. Соли 1941 Студияи тоҷикӣ ва соли 1952 факултаи таҳиягарони Донишкадаи давлатии санъати театрии ба номи А. В. Луначарскийро (дар Маскав) хатм кардааст.

Корнома
-------

Баъдан ходими рӯзномаи «Қизил Тоҷикистони», ҳунарпеша ва таҳиягари Театри давлатии академии драмавии ба номи Абулқосим Лоҳутӣ, таҳиягари Киностудияи «Тоҷикфилм», сартаҳиягари Телевизиони тоҷик, Филармонияи давлатии Тоҷикистон ва Театри давлатии ҷавонони Тоҷикистон ба номи Маҳмудҷон Воҳидов, устоди Донишгоҳи давлатии санъати Тоҷикистон ба номи Мирзо Турсунзода будааст.

Дар саҳнаи Театри давлатии академӣ-драмавии ба номи Абулқосим Лоҳутӣ беш аз 40 нақш офаридааст.

Асосан дар соҳаи драматургия қувваозмойӣ кардааст. Аввал драмаҳои «Камол»-у «Дамири мусиқор»-и ӯ (1937) дар театри Ленинобод саҳнагузорӣ шудаанд. Баъдан драмаҳои ӯ «Дил-дили Зайнаб» (ҳамроҳи А.Мороз, 1955), «Тӯфон» (ҳамроҳи Ғ.Абдулло, 1957), «Ҷарима — 30 тин» (ҳамроҳи М. Фарҳат, 1960), «Садои дил» (1968), «Золу Рӯдоба» (ҳамроҳи М. Шералӣ, 1973), «Ҳодию Шодӣ» (1974), «Хонашинони майдонғариб» (ҳамроҳи М. Рабиев, 1976), «Зебуннисо» (ҳамроҳи Ш. Мастон, 1978), «Таронаи Маҳастӣ» (1989), «Тӯмор» (1993), «Товони гӯсола» (1994), «Ошиқони ҳазлбоз» (1997) ва ғ. дар театрҳои бонуфузи ҷумҳурӣ пешкаши тамошобинон гардидаанд.

Солҳои тӯлонӣ бо Театри лӯхтаки пойтахт ҳамкорӣ дошта, асарҳои «Эраҷ-паҳлавон» (1969), «Духтари ҷасур» (1967), «Заргӯши доно» (1986), «Саргузашти Манук» (1986), «Офтобак, Маҳтобак ва бародар Хурӯсак» (1988), «Гулрӯ ва шайтони болдор» (1989), «Дурдонаи доно» (1994), «Дайдуча» (1996), «Зебаки ҳазлбоз» (1997) ва ғ.-ро манзури кӯдакону наврасон гардондааст.

Либреттои балетҳои «Писари Ватан», «Оҳуи тилло», «Баҳори Бадахшон», «Писарак ва Карлсон» ҳам ба қалами ӯ тааллуқ доранд. Филмномаи «Писарро бояд хонадор кард» (Тоҷикфилм, 1960)-ро ҳам ӯ навиштааст.

Режиссёр ва таҳиягари филмҳои «Дӯсти ман Наврӯзов» (1957), «Амалиёти Кобра» (1961), "Рангҳои сол (1973) ва ғ. мебошад.

Осори К. Станиславский «Этика», Ж. Б. Молйер «Найрангҳои Скапен», С. Михалков «Ревизори зӯракӣ», Н. Гумилёв «Духтари сеҳрнок», Ф. Тошмуҳаммадов «Достони Ҳофиз»-ро ба тоҷикӣ гардондааст.

Дар театрҳои Ӯзбекистону Афғонистон намоишномаҳои зиёдеро ба саҳна гузоштааст.

Ордену ҷоизаҳо
--------------

Ҳунарпешаи халқии Тоҷикистон (1990). Бо ду ордени «Нишони фахрӣ» ва медалҳо қадр шудааст.

Даргузашт
---------

Шамсӣ Қиём 17 январи соли 2000 дар шаҳри Душанбе даргузашт.

Эзоҳ
----
**Ёдгориҳои хусусӣ** - моликияти шахси алоҳида ба ҳисоб меравад ва дар ташкилотҳои марбутаи давлатӣ ба қайд гирифта мешавад. Ёдгориҳои хусусӣ - кўзаҳои кулолӣ, тангаҳо, олоти меҳнат, аслиҳа, либос, китоб (дастнависҳо) ё ашёи дигар, ки аз авлод ба авлод мерос омадааст ва шахси алоҳида молики он мебошад.

Нигаред
-------

* Ёдгориҳoи ҷамъиятӣ
* Ёдгориҳои бостонӣ,
* Ёдгориҳои манқул,
* Ёдгориҳои ғайриманқул,
* Ёдгориҳои маҳаллӣ,
* Ёдгориҳои меъморӣ,
* Ёдгориҳои таъриху фарҳанг ва диг

Адабиёт
-------

1. ↑  Қодиров Ф.С. Захираҳои туристӣ: ёдгориҳои фарҳангӣ - таърихӣ ва табии. - Душанбе, 2012, с. 10.
**Ҷамоати деҳоти Исмоили Сомонӣ** — ҷамоатест дар ноҳияи Деваштичи вилояти Суғди Тоҷикистон.

Ҷойгоҳ
------

Ҷамоати деҳоти Исмоили Сомонӣ дар шимолу ғарби ноҳияи Деваштич дар зери қаторкӯҳҳои Туркистон воқеъ буда аз шимолу ғарб бо Ҷамоати Нофароҷи ноҳияи Истаравшан зиёда аз 30 км ҳаммарз мебошад. Аз тарафи шарқ бо Ҷамоати Калининобод, аз шимолу шарқи бо Ҷамоати Чавкандаки ноҳияи Истаравшан, аз тарафи шимол бо ноҳияи Истаравшан, аз ҷанубу ғарб бо ноҳияи Кӯҳистони Мастчоҳ ҳамсарҳад мебошад. Ҳудуди Ҷамоат 12117 га аст.

Иқлим
-----

Иқлими мавзеъ субтропикии хушк буда, ҳаҷми боришотӣ аз 500 то 700 мм буда ҳарорати миёнаи ҳаво дар моҳҳои июн-июл 30-35 С, дар кӯҳҳо 12-15 С, дар моҳи январ −2-6 ва дар кӯҳҳо −12-15 С хушк мебошад.

Ҷуғрофияи табиӣ
---------------

Сатҳи паҳни ноҳамвори теғадорИ Туркистон аз шимол ба ҷануб аз 500 метр то 4743 метр тадриҷан баланд шуда маркази Ҷамоат дар баландии 1050 м аз сатҳи баҳр ҷойгир мебошад. Ҷамоат аз захираҳои табии масолеҳи бинокорӣ (гил, хок, сангҳои таҳкурсӣ, сангҳои барои истеҳсоли оҳак) санги мармар бой мебошад. Хокҳои Ҷамоат асосан хоки хокистарранги тира, зардхок, шағалхок, инчунин хокҳои серсанг ва рег вомехӯранд. Хоки минтақаи бешазори арча ва доманаи кӯҳсор қаҳваранг ё худ доминаранг буда, поёнтар ба гашти дашт он ба тирахаки кушод ва зардхок таҷлил меёбад.

Набототу ҳайвонот
-----------------

Дар ҳамвории доманакӯҳҳо дар баландиҳои (1000—1900 метр) набототи биёбонию нимбиёбони эфемирҳо, шибоғ, шутурхор, ҷӯробак, кавар, ковук ва ғайра, дар куххо дар баландиҳои зиёда аз 1100—1900 дар биёбони 
дамои хӯшадорҳо, лубиёҳо, гулҳо, буттаҳои зирк, настаранг, бодомӣ, бодоми талхак ва ғайраҳо мерӯянд. Дар водиҳои ноҳия бошад зироатҳои маданӣ, гандум, ҷав, ҷавдор, сулӣ, ҷуворимакка, нахуд, лаблабу, шалғам, турб, пиёз, сабзӣ, помидор, бодиринг, харбуза, каду, ангуру тут, себ, нок, шафтолу, зардолу,гелос парвариш меёбанд.
Олами ҳайвонотро юрмон, харгӯш, рӯбоҳ, гург, хуки ваҳшӣ, ҷайра, хирси мала, оҳу, бузҳои ёбоӣ; паррандаҳо: кабк, мурғи ҳилол, мастка, зоғ, уқоб, бургут, мусича, гунҷишк, фароштурук, акка, кабӯтари ёбоӣ, бедона, булбул; Моҳиҳо: ширмоҳӣ, гулмоҳӣ, пешонағафс-хазандаҳоро мор, калтакалос, сусмор, каждум, калпеса намояндагӣ мекунанд

Деҳоти ҷамоат
-------------

|  |
| --- |
| **Деҳаҳои Ҷамоати Исмоили Сомонӣ**  |
| Деҳа | Аҳолӣ |
| Хӯҷаҳо |  |
| Калининобод (деҳаи н. Ғончӣ) |  |
| Каҷровут |  |
| Қалъаи Хоҷӣ |  |
| Сунбулканд |  |
| Сурхоб (деҳаи н. Ғончӣ) |  |
| Сурхобча |  |
| Шоҳон |  |
| Дархон |  |

Пайвандҳо
---------

1. ↑  Ҷамоати Исмоили Сомонӣ. 2 июли 2016 санҷида шуд. Баргирифта аз сарчашмаи аввал 25 марти 2016.


|  |  |
| --- | --- |
| Тоҷикистон | *Ин мақолаи нопурра аз ҷуғрофияи Тоҷикистон мебошад.Шумо метавонед бо пурра кардани ин ба Википедия кумак кунед.* |
**Осорхонаи таърихӣ-кишваршиносии ноҳияи Ховалинг** — яке аз осорхонаҳои таърихӣ-кишваршиносӣ дар Тоҷикистон, ки соли 2004 дар ноҳияи Ховалинг таъсис ёфтааст. Осорхона тобеъи Вазорати фарҳанги Тоҷикистон аст.

Дар Осорхонаи таърихӣ-кишваршиносии ноҳияи Ховалинг зиёда аз 4 ҳазор нигораи бозгӯкунандаи тамоми давраҳои таърихӣ, аз ҷумла 2 ҳазор осори заргарӣ, кулолгарӣ, оҳангарӣ, мисгарӣ, шишапораҳо, сафолоти гуногуни рӯзғордорӣ, зарфҳо, бозёфтҳои асбобҳои сангӣ ва дигар ёдгориҳо аз шаҳри Мунки бостонӣ ҷамъоварӣ гардидааст.

Ёдгориҳои осорхона марбут ба асри санг, асри биринҷ, асрҳои миёна, давраи пеш ва баъди Истиқлоли давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон мебошад.

Эзоҳ
----

1. ↑  Историко-краеведческий музей Ховалингского района
2. ↑  Ифтитоҳи Осорхонаи таърихӣ-кишваршиносии ноҳияи Ховалинг. *prezident.tj*.  Хадамоти матбуоти Президенти Тоҷикистон (20 июни 2023). 21 июни 2023 санҷида шуд.

Адабиёт
-------

* Осорхонаҳои Тоҷикистон дар даврони истиқлол: Феҳристи адабиёт / Мураттиб ва муаллифи мақолаи муқаддимавӣ Ф. Шарифзода; Муҳаррир Ш. Комилзода. — Душанбе: Бухоро, 2013. — 224 с.(тоҷ.),(рус.)


|  |  |
| --- | --- |
| Осорхона | *Ин мақолаи нопурра дар бораи осорхонаҳо мебошад.Шумо метавонед бо пурра кардани ин ба Википедия кумак кунед.* |
«**Ҳофизи халқии Тоҷикистон**» — унвони фахрӣ дар Ҷумҳурии Тоҷикистон, ки ба ҷойи унвони фахрии замони шӯравӣ — «Ҳофизи халқии ҶШС Тоҷикистон» ҷорӣ карда шудааст.

Унвони ифтихории Ҳофизи халқии Тоҷикистон иҷрокунандаи барҷастаи сурудҳои халқӣ ва классикӣ, ки маҳорати баланди овозхонӣ дошта, дар рушди ҳунари Тоҷикистон хидмати сазовор кардааст ва чун қоида мукофоти давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистонро дорад, сарфароз гардонида мешавад.

1. ↑  Моддаи 24. Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон аз 17.12.2020 № 1732 «Дар бораи мукофотҳои давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон». *mmk.tj*.  Маркази миллии қонунгузории назди Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон. 25 августи 2022 санҷида шуд.
**Автоионизатсия** — ҳолатҳои ангехтаи молекулаҳо, атомҳо (А\*) ва ионҳо (А+)\*, ки энергияи ангезиши онҳо барои ионизатсияи худ аз худ (спонтанӣ) имкон медиҳад, масалан, А\*=А\*+е, (А+)\*– А+++е. Ин ҳолатҳо дар зарраҳои адади дараҷаи озодиҳояшон калон (атомҳову молекулаҳои бисёрэлектрона) ба вуҷуд меоянд. Вақти нимкоҳиши автоионизатсия аз даври хоси чархзании электрон дар мадори атомӣ (барои қишри электронии беруна τ – 10–16с) хеле бузург аст, чунки эҳтимолияти ҷамъшавии энергияи ангезиш дар як электрон дар системаи адади дараҷаҳои озодиашон калон кам мебошад. Автоионизатсия дар газҳо ва моддаҳои конденсатсияшуда зери таъсири намудҳои гуногуни афканишот (ултрабунафш, шуоъҳои рентгенӣ, дастаҳои электронӣ ва ионҳои энергияашон ба таври кофӣ баланд) ба вуҷуд меояд.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — 608 с. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2021, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.
**Қурбони Собир** (*Қурбон Нусрати Собир*; 8 марти соли 1961, деҳаи Ширинчашмаи ноҳияи Ёвон) — ҳунарпешаи театру синамо, нависанда, профессор. Ҳунарпешаи шоистаи Тоҷикистон (1997), Ҳунарпешаи халқии Тоҷикистон (2011).

Зиндагинома
-----------

Қурбони Собир 8 март дар деҳаи Ширинчашмаи ноҳияи Ёвон ба дунё омадааст. Дар соли 1982 Донишкадаи давлатии санъати Тоҷикистон ба номи М. Турсунзодаро хатм кардааст.

### Хонавода

Қурбони Собир бо Гулчеҳраи Сафар баъд хатми донишкада издивоҷ кард. Онҳо аз замони донишҷӯӣ ҳамдигарро дӯст доштанд ва ҳосили ин муҳаббат издивоҷ ва рӯи қадам омадани чор фарзанд: Мунира, Фаридун, Соро ва Суруш буд. Солҳои аввал Гулчеҳра ҳам вориди саҳна буд ва нақшҳои дилнишин меофарид.

Корнома
-------

Пас аз хатми донишгоҳ дар Театри мусиқӣ-мазҳакаи шаҳри Қурғонтеппа кор кардааст. Аз соли 1990 назди устодаш Фаррух Қосимов омада ҳунарпешаи Театри Аҳорун шуд. Баъдан дар Театри ҷавонони Тоҷикистон ва Театри Лоҳутӣ кор кардааст.

### Бозӣ дар театр

Нақшҳои асосиро дар намоишномаҳои аз лиҳози мӯҳтаво, мундариҷа ва бандубаст комилан тоза — «Юсуфи гумгашта…», «Исфандиёр», «Даҷҷол», «Таърихи ишқ» ва ғайра иҷро намуда, номаш вирди забонҳо гардид. Ин намоишномаҳоро тамошогарон дар Эрон, Туркия ва бисёр давлатҳои Аврупо бо завқ диданд ва ҷоизаҳои зиёд ҳам гирифтаанд. Солҳои охир дар саҳнаи Театри давлатии академӣ-драмавии ба номи Лоҳутӣ як силсила нақшҳои хотирмон бозидааст.

### Филмҳо

Филмҳои «Орзуи иҷронашаванда», «Чашмаи хостаҳо», «Нерӯи ишқ», «Дуо вора», филми бисёрқисматаи телевизионии «Дар орзуи падар», «Дар чашми бод» (филми бисёрқисматаи истеҳсоли Эрон) ва ғайра аз балоғати истеъдодаш шаҳодат медиҳанд.

Таълифот
--------

Муаллифи китобҳои «Фаррухнома» (2007), «Дардҳои паси парда», (2010) ва «Як ҷоми пур аз дард», (2011) мебошад.

Эзоҳ
----

1. 1 2  Арбобони фарҳанги тоҷик. Донишнома / Муаллиф-мураттиб Ёрмуҳаммади Сучонӣ. — Душанбе, 2016. — 863 с.

Пайвандҳо
---------

* Инҳоро бояд шинохт-TojNews Бойгонӣ шудааст 28 марти 2013  сол.
**Баҳромова Дилором Орифовн**а (тав. 1 апрели 1946, Конибодом) — актрисаи театр, Ҳунарпешаи халқии Тоҷикистон (2002).

Аз 10–12-солагӣ ба театр ҷалб гардид. Аз соли 1966 ҳунарпешаи Театри драмаи мусиқии Конибодом ба номи Т. Фозилова. Тӯли фаъолияти чилсолааш дар саҳнаи ҳамин театр қариб 90 нақш офаридааст. Хусусан дар иҷрои нақшҳои драмавӣ маҳорати баланд дорад. Нақшҳои модар («Модар нигарон буд»-и Ф. Ансорӣ), Соима («Ҳукми модар»-и Н. Ҳикмат), Холча («Нурхон»-и К. Яшин), Афирахола («Тошболтаи ошиқ»-и Ҳ. Ғулом), Сурмахон («Сирри дилҳо»-и Раҳмонов), Салтанат («Тӯй»-и С. Ғанӣ), Фармонбибӣ («Ранҷиши Фармонбибӣ»-и С. Аҳмад) аз дастовардҳои беҳтарини ӯст. Баҳромова Дилором овози форам дошта, ҳофизи писандидаи мардуми тоҷик мебошад.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Баҳромова Дилором Орифовна // Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2023, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.
**Моҳира Абдусаломовна Зарипова**  (тав. 27.11.1969, д. Корвони ш. Ваҳдат) — гармофизик, номзади илмҳои техникӣ (2006), дотсент (2010), доктори илмҳои техникӣ (2016), иҷрокунандаи вазифаи профессор (2018).

Зиндагинома
-----------

Моҳира Зарипова солҳои 1987-1992 дар факултети математика-физикаи Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи Қ. Ҷураев таҳсил намудаст. Фаъолиятро дар мактаби таҳсилоти миёнаи умумии №62-и ноҳияи Исмоили Сомонӣ оғоз карда, солҳои 1992-1993 тадқиқотчии кафедраи физикаи умумии ДДОТ ба номи С. Айнӣ, 1993- 1994 аспиранти шуъбаи рӯзонаи кафедраи физикаи умумии ҳамин кафедра дар Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи Садриддин Айнӣ буд. Сипас солҳои 1994-1996 аспиранти шуъбаи рӯзонаи кафедраи "Оптика ва спектроскопияи»-и Донишгоҳи миллии Тоҷикистон ва солҳои 1996-1998 ҳамчун коргузори департаменти "Механикаи муҳандисӣ»-и Донишгоҳи технологии Тоҷикистон фаъолият намудаст. Аз соли 1998 фаъолияти кориашро дар Донишгоҳи техникии Тоҷикистон ба номи академик М. С. Осимӣ давом додааст. Номбурда дар конфронсу симпозиумҳои ҷумҳуриявӣ ва байналмилалӣ, ба вижа Душанбе (1992, 1995, 1996, 1998, 2000, 2003, 2005, 2008, 2012, 2015, 2018, 2020), Амрико (1997, 2000, 2004, 2007. 2010, 2013, 2016, 2019), Франсия (1996, 1999), Италия (2003), Германия (1997, 2011), Эрон (2003, 2008, 2014) ширкат намуда, мақолаҳояш бо забонҳои тоҷикӣ форсӣ, англисӣ ва русӣ дар нашрияҳои ватанию хориҷӣ ба нашр расидаанд. Дорандаи Ифтихорномаи Вазорати маориф ва илми Ҷумҳурии Тоҷикистон (2018) мебошад.

Фаъолияти илмӣ
--------------

Моҳира Зарипова 30 китобу монография ва дастурҳои таълимӣ, бештар аз 450 мақолоти илмӣ ва илмӣ-оммавӣ дар ва 16 патенти ихтироъ дар соҳаҳои гуногуни илми гармофизика ва мебошад. Номбурда дар конфронсу симпозиумҳои ҷумҳуриявӣ ва байналмилалӣ, бавижа Душанбе (1992, 1995, 1996, 1998, 2000, 2003, 2005, 2008, 2012, 2015, 2018, 2020), Амрико (1997, 2000, 2004, 2007. 2010, 2013, 2016, 2019), Франсия (1996, 1999), Италия (2003), Германия (1997, 2011), Эрон (2003, 2008, 2014) ширкат намуда, мақолаҳояш бо забонҳои тоҷикӣ форсӣ, англисӣ ва русӣ дар нашрияҳои ватанию хориҷӣ ба нашр расидаанд.

Осор
----

* Методические указания и контрольние задания по теплотехники для студентов заочного отделения по направлениям подготовки дипломированних специалистов (6533 и 5521). Д. 2003;
* Практикум по выполнению лабораторних работ по курсу "Физика «(Механика) для технических специальностей. Д. 2005;
* Равандҳо дар дастгоҳҳои гармиҳосилкунанда. Дастури таълимӣ, 2018;
* Техникаи гармо дар сохтмон. Дастури таълимӣ, 2018;
* Назария ва амалияи истихроҷ ва истифодаи ҳарорат дар истеҳсоли сохтмонӣ ва термодинамика. Дастури таълимӣ, 2019;
* Нерӯгоҳҳои барқӣ ҳароратӣ. Дастурамал оид ба корҳои озмоишӣ, 2020;
* Асосҳои назарияи техникаи гармо. Қисми 1.Термодинамикаи техникӣ, 2021;
* Некоторые пути повышения эффективности жидкостних реактивних двигателей летательних аппаратов на углеводородних и азотосодержащих горючих и охладителях. Д. 2020.

Пайвандҳо
---------

* Энсиклопедияи Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи С. Айнӣ