recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Бобоев Ӯктам Ҷӯраевич** (25 ноябри 1932, Душанбе — 30 марти 2001, Хуҷанд) — муаррих ва бостоншиноси тоҷик, доктори илмҳои таърих (1989), профессор (1994).

Зиндагинома
-----------

Хатмкардаи факултаи таърихи Донишгоҳи давлатии Тоҷикистон ба номи В. И. Ленин Донишгоҳи миллии Тоҷикистон) (1958) ва аспирантураи Пажуҳишгоҳи таърих, бостоншиносӣ ва этнографияи Академияи илмҳои Тоҷикистон (1958—1961), ходими калони илмии Пажуҳишгоҳи таърих, бостоншиносӣ ва этнографияи Академияи илмҳои Тоҷикистон (1966—1970), дотсенти Донишгоҳи давлатии Тоҷикистон ба номи В. И. Ленин (1970—1981). Бобоев устоди Донишогоҳи Кобули кишвари Афғонистон (1981—1984), дотсенти Донишгоҳи давлатии Тоҷикистон ба номи В. И. Ленин (1984—1987), мудири лаб. илмӣ-таҳқиқотии бостоншиносӣ, мардумшиносӣ ва фолклори тоҷики ДДТ ба номи В. И. Ленин (1987—1993), корманди пешбари илмии шуъбаи таърих, бостоншиносӣ ва мардумшиносии Маркази илмии хуҷандии Академияи илмҳои Тоҷикистон (1993—1994), профессори. кафедраи илмҳои ҷамъиятшиносии Донишгоҳи давлатии ҳуқуқ, тиҷорат ва сиёсати Тоҷикистон дар Хуҷанд (1994—1995), мудири кафедраҳои илмҳои ҷамъиятшииносӣ ва сипас кафедраи таърих ва фарҳанги халқи тоҷик (1995—2001) дар Донишгоҳи давлатии ҳуқуқ, тиҷорат ва сиёсати Тоҷикистон дар Хуҷанд буд.

Фаъолияти илмӣ
--------------

Бобоев дар солҳои 60 ва 70-и асри XX дар кори экспедитсияҳои бостоншиносии ИҶШС ва Афғонистон ширкат намудаст. Ӯ бештар аз 200 рисолаву мақола, дастурҳои таълимӣ, барномаҳои таълимӣ, мақолаҳои илмӣ ва оммавӣ роҷеъ ба бостоншиносӣ, таърих, мардумшиносӣ ва равобити илмҳои таърих бо илмҳои дигар навиштааст. Дар рисо­лаҳо ва мақолаҳои илмии Бобоев масъалаҳои гуногуни таърихи халқи тоҷик, бахусус натиҷаи ҳафриёти бостоншиносӣ дар Вахон, Помири Ғарбӣ ва асосу усулҳои назарияи бостоншиносӣ мавриди баррасӣ қарор гирифтаанд. Бобоев иштирокчии бисёр конфренсияҳои илмӣназариявӣ ва байналмилалӣ дар ҷумҳуриҳои собиқ Шӯравӣ ва берун аз он мебошад. Баъзе асару мақолаҳояш дар Афғонистону Покистон ба табъ расидаанд.

Осор
----

* Крепости древнего Вахана. — Душанбе, 1973;
* Программа по археологии Афганистана. — Кабул, 1982 (соавтор, наязыке дари);
* Методи ковишҳои бос­тоншиносӣ. — Кобул, 1983;
* Асосҳои бостоншиносӣ. — Кобул, 1983;
* Археология Афганистана. — Кобул, 1984 (на языке дари) (соавтор);
* Бос­тоншиносии Афғонистон. — Кобул, 1984;
* Археология динро фош мекунад. — Д. 1988;
* К истории государства, пра­ва и дипломатии. — Худжанд, 1997;
* Историко-археологический очерк Западного Памира: Дисс…доктора историч. наук. — Новосибирск, 1989;
* Археология Памира. Программа и методические рекомендации. — Д. 1991;
* К истории государства, права и дипломатии. — Х. 1997;
* Мероси таърихи ниёгон. — Хуҷанд, 2000;
* Авеста: по следам древнейшей цивилизации таджиков. — Худжанд, 2001;
* Древние земледельцы «Крыши мира». — Худжанд, 2006.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

Бобоев Ӯктам / Р. Раҳмонӣ // Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.
**Ӯринбойи Усмон** — нависандаи ӯзбакзабон, рӯзноманигор. Аз соли 2012 узви Иттифоқи нависандагони Тоҷикистон.

Зиндагинома
-----------

Ӯринбойи Усмон 2 ноябри соли 1951 дар ҷамоати деҳоти Исфисори ноҳияи Хуҷанд (ҳозира Бобоҷон Ғафуров) ба ҷаҳон омадааст.
Соли 1968 мактаби миёнаи №6 ба номи Розия Озодро хатм кардааст. Дастпарвари факултаи журналистикаи Донишгоҳи давлатии Тошканд (1973). Аз июли соли 1973 фаъолияти кориро дар рӯзномаи «Ҳақиқати Ленинобод» оғоз карда, то январи 1991 дар вазифаҳои мухбир, мухбири калон, мудири шуъба кор кардааст. Ҳамзамон, директори Созмони ҷамъиятии «Ҳокимияти чаҳорум» буд.

Эҷодиёт
-------

Навиштаҳои Ӯрунбойи Усмон дар бораи табиати нотакрори Бадахшон (ҳудуди 40 акс, соли 2010) ва суҳбатҳо бо шахсиятҳои маъруфи Тоҷикистон, аз ҷумла, Фарзона, Ҷӯрабек Муродов, Сайрам Исоева ва диг. дар расонаҳои ахбори ҷумҳурӣ ба чоп расидаанд. Китобҳои «Спитаменнинг қотили» («Қотили Спитамен») (Тошканд), «Кӯргилик» ва «Тақдир» (Хуҷанд), «Синчли ӯй» («Хонаи синҷӣ») (Тошканд), «Анқонинг уруғи» («Тухми анқо») ва «Дарахтга дӯнган одам» («Одами ба дарахт табдилёфта») (Хуҷанд) зодаи табъи ӯстанд. Муаллифи романи «Таъқиб», драмаҳои «Пирдухтар», «Қулф», «Муқаддас» ва чандин қиссаву ҳикояҳост. Асарҳои алоҳидаи Ҳоҷӣ Содиқ, Самад Ғанӣ, Меҳмон Бахтӣ, Маъруф Бобоҷон, Ғайрат Ҳаким, Абдулҳамид Самад, Хуршеди Атовулло ва дигаронро ба забони ӯзбакӣ тарҷума ва чоп кардааст.

Ҷоизаҳо
-------

Барандаи Ҷоизаи ба номи Ҳоҷӣ Содиқ ва
Ҷоизаи байналмилалии «Барои ҷасорати журналистӣ» мебошад.

Сарчашма
--------

1. ↑  Адибони Тоҷикистон (маълумотномаи мухтасари шарҳиҳолӣ)./Таҳия ва танзими Асрори Сомонӣ ва Маҷид Салим. – Д. «Адиб», 2014, – с. 246 ISBN 978-99947-2-379-9
**Ахбóри генетикӣ** — маълумот роҷеъ ба таркиб, сохт ва хусусияти мубодилаи моддаҳои организм (сафедаҳо ва кислотаҳои нуклеат) ва фаъолияти онҳо, ки дар сохтори ирсии организм (хромосомаҳо, ситоплазма ва органеллаҳои ҳуҷайравӣ) сабт шудаанд. 
Дар организмҳои серҳуҷайра ахбори генетикӣ ҳангоми афзоиши ҷинсӣ аз насл ба насл ба воситаи ҳуҷайраҳои ҷинсӣ – гаметаҳо (вазифаи ягонаи онҳо интиқол ва нигоҳ доштани ахбори генетикӣ аст) гузаронда мешавад. Дар микроорганизмҳо ва вирусҳо тарзҳои махсуси интиқоли ахбори генетикӣ мавҷуданд. Ахбори генетикӣ асосан дар хромосомаҳо сабт гардида, дар молекулаи кислотаи дезоксирибонуклеат (КДН) бо тартиби муайяни нуклеитидҳо бо таври хаттӣ ба рамз дароварда шудааст. Он дар рафти онтогенез бо роҳи аз ген ба аломат гузарондани ахбори генетикӣ амалӣ мегардад. Ҳамаи ҳуҷайраҳои организм фақат дар натиҷаи тақсимшавии як ҳуҷайраи аввалӣ – зигота ҳосил мешаванд. Бинобар ин, онҳо дастаи як генро доранд. Махсусияти ҳуҷайраҳои бофтаҳои гуногун дар он аст, ки дар онҳо на ҳамаи генҳо (яъне на ҳамаи ахбори генетикӣ), балки фақат як қисми онҳо (кадоме, ки барои фаъолияти бофтаи мазкур лозим аст) фаъол мебошад.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Ахбори генетикӣ // Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.
Афшураи афлесунАфшураи афлесун
**Афшурá** — афшурда, асир, оби мева, нӯшобаест, ки аз мева ва ғуҷуммеваи тару тоза тайёр карда мешавад.

Истеҳсол
--------

Вобаста ба тарзи истеҳсол ва сифати мева афшура соф, тира ва ғализ мешавад. Барои гирифтани афшураи соф ва тира меваро шуста, реза мекунанд. Баъд онро фишурда, шираашро мегиранд ва соф менамоянд. Афшураи тира, маъмулан, такшон ё бо полован (сепарат) тоза карда мешавад. Ҳангоми тайёр кардани афшураи тилфдор меваро то нарм шуданаш гарм мекунанд ва баъд аз элак соида мегузаронанд (дар натиҷа донак, думчаи мева, пӯст ва диг. қисмҳои нодаркори он ҷудо мешавад). Сипас тилфи аз элак гузарондаро бо мақсади яксон шуданаш бо асбобҳои махсус (гомогенизаторҳо) майда мекунанд. Афшура аз як ё якчанд навъи мева ҳосил карда мешавад.

Таркиб
------

Афшураҳои таркиби кимиёишон гуногунро бо ҳам омехта, хуштаъму гуворо мегардонанд. Дар таркиби афшура тамоми моддаҳои муҳимми ғизоии меваҷот (қанд, кислотаҳои органикӣ, витаминҳо, намакҳои маъданӣ, моддаҳои пектинӣ ва хушбӯй) мавҷуданд. Афшураҳое, ки тилфи мева доранд, нисбатан серғизо буда, хуштаъму гуворо мебошанд. Афшураҳои соф ва тира 5–15% қанд, 0,3–80% кислотаҳои органикӣ ва афшураҳои қанддор 10–15% қанд ва 0,2–2,0% кислотаҳои органикӣ доранд. Дар таркиби бештари афшураҳо витамин, алалхусус витамини С, инчунин намакҳои калий, калсий, натрий, магний, оҳан, фосфор, хлор, алюминий, манган, мис ва бисёр аносири зарравӣ (микроэлементҳо) мавҷуданд.

Шифобахшӣ
---------

Афшураҳо бинобар дар таркиби худ надоштани клетчатка дар организм зуд ҳал мешаванд ва шифобахшанд. Дар афшураи себ миқдори қанд, пектин ва намакҳои оҳан хеле зиёд аст; ҳангоми бемории роҳҳои ҳозима ва исҳоли хунин судманд буда, ғалаёни хунро паст мекунад. Каротини афшураи зардолу барои сабзиш ва инкишофи муътадили организм муфид аст. Афшураи олу ташнагиро шикаста, хӯрокро зуд ҳазм менамояд. Афшураи ангур нӯшокии пурқимати табиист ва хусусияти басо муфиди парҳезӣ дорад. Афшура алалхусус барои кӯдакон, модарон ва шахсони ҷисмашон за­иф муфид аст.

1. Афшураи табии- ин афшурае, ки бе иловаи шакар ва консентратхо истеҳсол шудааст.
2. Афшураи куражи- омехта ин намуди афшура омехтаи фишурдаи меваҳои гуногун мебошад.
3. Афшура бо иловаи канд ё шакар, киём бо максади баланд бардоштани канднокии афшура ва ё махинтарин шудани тамъи туршии баъзе намудҳои он ба массаи асоси шакар илова мекунанд.
4. Афшураи туршонида - дар натичаи кисмон ва ё пурра ба спирт мубаддал ёфтани канди мева ва ё сабзавот истеҳсол мешавад.
5. Афшураҳои гализ кардашуда - аз афшураи табии шафоффкарда шуда бо бугрони кардани намнокии онҳо истеҳсол карда мешавад.

Эзоҳ
----

1. ↑  Энсиклопедияи Миллии Тоҷик, Ҷилди 2. АСОС-БОЗ – Душанбе: Сарредаксияи илмии Энсиклопедияи Миллии Тоҷик, 2013, - с.130

* Самсонова А. Н. Фруктовые и овощные соки. М. 1990;
* Леоненко И. И. Плодоовощеводство. М. 1992.
Афшуракашаки барқӣАфшуракашаки барқӣ
**Афшуракашáк** — афшурагирак, асбобест барои ҷудо кардани афшураи меваҷот ва сабзавот.

Намудҳо
-------

Афшуракашак махрутӣ, тобдиҳанда, фишангдор, шнекӣ ва барқӣ мешавад. Афшуракашаки махрутӣ нисбатан сода буда, онро аз шиша ё пластмасса месозанд; барои гирифтани оби меваҳои ситрусӣ (лиму, афлесун) истифода мешавад. Лиму ё афлесунро аз байн бурида, як ҳиссаашро бо тарафи буридашуда рӯйи махрут мегузоранд ва ин тараф он тараф гардонда, то пурра баромадани об пахш мекунанд. Ҳангоми истифодаи афшуракашаки тобдиҳанда тилфи меваи аз турбтарошак гузаронда ё ғуҷуммеваро ба рӯйи симтӯр ниҳода, бо мангана пахш мекунанд ва обашро мегиранд. Афшуракашаки фишангдор шаклан ба чойкаш монанд буда, ба воситаи даста (мангана) бо часпак васл шудааст. Ба даруни чойкаш зарфи устувонашакл гузошта, ба он тилфи аз турбтарошак гузаронидаи сабзавот ва ғуҷуммеваро меандозанд. Баъд болояшро бо мангана-сарпӯш маҳкам карда, дастакро пахш мекунанд. Афшуракашаки шнекӣ шабеҳи гӯштқимакунак буда, ба канораи миз устувор карда мешавад.

Тарзи коркард
-------------

Барои гирифтани оби ғуҷуммева (қот, тамашк, қулфинай, ангур ва ғайра) пешбинӣ шудааст. Меваи шустаро ба афшуракашак меандозанд, афшура аз симтӯр гузашта, ба зарфи зери он мешорад (тилфаш алоҳида ҷудо мешавад). Бо афшуракашаки барқӣ афшураи меваву сабзавоти сахтро ҷудо мекунанд. Солҳои охир асосан афшуракашакҳои барқиро, ки дар як вақт чанд корро иҷро мекунанд ва истифодаашон низ осон аст, кор мефармоянд.

Эзоҳ
----

1. ↑  Энсиклопедияи Миллии Тоҷик, Ҷилди 2. АСОС-БОЗ – Душанбе: Сарредаксияи илмии Энсиклопедияи Миллии Тоҷик, 2013, - с.130
|  |
| --- |
| Унсури холии Викидода |

**«Ахбору-т-тивол»** (ар. اَخبارُ الطّوال‎) — асарест дар таърихи қадиму ҷадиди мардумони хилофати ислом.

Мундариҷа
---------

Маълумоти бештар дар бораи замони Сосониён ва мардумони тобеи онон аст. Дар он маълумоти аввалия дар хусуси ҷунбишҳои мардумии қаламрави хилофати шарқии ислом гирд омадаанд. Махсусан ахбори таърихӣ дар наҳзатҳои аҳли ташайюъ ва хавориҷ зиёд аст. Муаллифи асар яке аз аввалин таълифгаронест, ки осори паҳлавиро интиқодан мавриди омӯзишу таҳқиқ қарор дода, дар баробари ин аз худ хурофоти мазҳабӣ ва ҳеч навъи таассуб нишон надодааст. Муаллифи он Абуҳанифа Аҳмад ибни Довуд ибни Вананди Динаварӣ (вафот 895) аслан нуҷумшинос, риёзидон, гиёҳшинос ва луғатнависи маъруф буд, ки ба воситаи ин асари таърихиаш дар миёни муаррихон яке аз беҳтарин муаррихон низ эътироф шудааст. Ӯ агарчи ин китобро ба арабӣ таълиф намуд, вале худ аз донишмандони эронӣ буд. Бадин восита аст, ки дар саросари китоб меҳр ба эроният эҳсос мегардад.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Мирхонд, Равзату-с-сафо // Бо пешгуфтор ва таълиқоти Н.Амиршоҳӣ. Ҷ. 1. Д. 2004;
* Ибни Қурбон. Дар дуроҳаи фано ва эҳёи миллати қадим. Д. 2007

Сарчашма
--------

* Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — 664 с. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.
**Бароқхон** ё **Наврӯзаҳмадхон** (ӯзбакӣ: *Navro'z Ahmadxon*; 1510—1556) — хони ӯзбек аз сулолаи Шайбониён.

Зиндагинома
-----------

Дар миёнаҳои аср 16 Муҳаммадраҳим, ки аз хешовандони наздики Шайбонихон буд, барои ғасби Бухоро фиристода шуд, аммо ногаҳонӣ дар роҳ вафот кард. Писараш Бурҳон бо мулозимону низомиёни падараш ба Бухоро расида меояд. Дар ҳамин ҳолат Б. аз самти Тошканду Абдуллатифхон аз ҷониби Самарқанд ба Бухоро лашкар кашида, соли 1540 онро ба тобеияти худ дароварданд. Султон Муҳаммадёр, ки ҳокими муваққатии Бухоро буд, Б. султон Бурҳонро низ ба ҳокимияти муваққатии ӯ шарик намуд. Б. ва Абдуллатифхон, ки бо ҳам аҳд баста буданд, султон Бурҳонро низ ба аҳди худ шарик намуда, ба муқобили ҳокимони Миёнкол — Искандархону Абдуллоҳхон лашкар кашиданд. Абдуллоҳхон маҷбуран Миёнколро ба Б. супурда, худаш ба Балх рафт. Баъдан аз Балх бо ёрии амакаш Пирмуҳаммадхон ба муқобили Б. се маротиба (с-ҳои 1553, 1554, 1555) лашкар кашид, вале ҳар бор мағлуб мегардид. Соли 1551 Абдуллатифхон вафот кард. Пас аз он Б. Самарқандро низ ба тасарруфи худ дароварда, аз соли 1551 то 1556 сарварии Мовароуннаҳрро бар уҳда дошт. Дар шаҳрҳои Мовароуннаҳр ба номи ӯ хутба хонда мешуд. Ҳамчунин, Б. бо номи худ сикка зарб карда, дар Тошканд мадраса сохт, ки бо номи «Мадрасаи Бароқхон» машҳур аст. Тибқи маълумоти таърихнигорон, дар наздикии сойи Дарғом, дар минтақае ба номи Работи Хоҷа (байни Панҷакенту Боғи Зоғон) ногаҳон аз олам даргузашт.

Эзоҳ
----

1. ↑  *Barthold, W.* "ʿAbd Allāhb.Iskandar." in Encyclopedia of Islam. — 1954. — Т. I. — С. 46.
2. ↑  Политическая история исламского мира(пайванди дастнорас)
3. ↑  ШЕЙБАНИДЫ

Адабиёт
-------

* Ғафуров Б. Ғ. Тоҷикон. Таърихи қадимтарин, қадим, асри миёна ва давраи нав. Ҷ. 1-2. Д. 1998;
* Ҳофизи Таниши Бухороӣ. Абдуллоҳнома. Тошкент, 1966.

Сарчашма
--------

* Бароқхон / Р. Раҳмонӣ // Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.
*Остеоспермум*   
навъе, ки ба хотири гули ҷаззоб ва рангоранги он интихоб шудааст.
**Навъи рустанӣ**, **хели рустанӣ**, **рақам**, **култивар** (англ. cultivar) — маҷмӯъи рустаниҳоест, ки бо роҳи селекксионӣ ба вуҷуд омадаанд ва аломату хусусиятҳои муайяни морфологию физио­логӣ ва хоҷагии худро аз насл ба насл мегузаронанд; воҳиди таснифотӣ рустаниҳои мазрӯъ.

Навъи рустанӣ маҳаллӣ ва селоксионӣ мешавад навъҳои маҳаллӣ маҳсули селексиям халқӣ буда, дар натиҷаи интихоби умумии дурудароз ба даст омадааст. Онҳо ба шароити маҳал нағз мутобиқ буда, бисёр хусусиятҳои муҳими хоҷагию селексионӣ доранд. Навъ­ҳои селексионӣ дар муассисаҳои тадқиқоти илмӣ бо усулҳои махсус ба вуҷуд оварда мешаванд.
Навъҳо аз рӯи пайдоиш ва хусусиатҳои биологӣ хаттӣ (насли як рустании худгардолудшаванда, ки хусусиятҳои якхела дошта, бо роҳи ин­тихоби фардӣ ба даст овардаанд), фардӣ (маҷмӯи рустаниҳои аз ҷиҳати генетики якхелаи одатан дутарафа гардолудшаванда, ки як ё якчанд аломатҳои умумӣ доранд), клонӣ (насли интихобии рустании аз ҷиҳати генетикӣ бештар якхела, ки бо роҳи нашвӣ — қаламча, бехҷаст ва пайванд зиёд кардаанд) мешаванд. Навъи рустании ҳамҷинсро, ки аломатҳои хоҷагӣ ва биологии монанд доранд, ба­рои осонии омӯзиш ва инвентариза­тсия ба гурӯҳҳо — навътипҳо муттаҳид мекунанд. Навъҳои беҳтаринро истифода бурдан яке аз бехтарин омилҳои баланд бардоштани ҳосили зироати хлҷагии қишлоқ ва бехтар кардани сифати маҳсулоти он мебошад. Дар натиҷаи дурудароз истифода бурдани навъҳо сифат ва ҳосилнокии онҳо паст мешавад, ки дар натиҷа масъалаи навъбарқароркунӣ ба миён меояд. Навъи рустаниҳои кӯҳнаро ҳар са­ри вақт бо навъҳои серҳосилу хуш­сифат иваз мекунанд.

Дар Иттиҳоди Шӯравӣ ҳамаи навъҳоро пеш аз ба истеҳсолот ҷорӣ намудан аз санҷиши давлатӣ (конкурси махсус, ки навъҳои беҳтаринро интихоб меку­над) мегузаронанд. Ба зиёд кардани Навъи рустанӣ муассисаҳои тухмипарварӣ машғул мешаванд. Ҳақиқи будани Навъи рустаниро назорати навъ муайян меку­над.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* Навъаи растанӣ // Ирландия — Лениннома. — Д. : СИЭСТ, 1981. — (Энциклопедияи Советии Тоҷик : [дар 8 ҷ.] /  сармуҳаррир А. С. Сайфуллоев ; 1978—1988, ҷ. 3).


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️  Гузариш ба унсури Викидода  Фарҳангҳо ва донишномаҳо | 
* Большая каталанская
* Большая китайская
* Большая норвежская
* Большая норвежская
* Хорватская
* Britannica (онлайн)
* De Agostini

 |
| Дар феҳристҳои китобшинохтӣ | 
* LNB: 000077441

 |
**Дутори контрабас** - сози навихтироъ буда, ҳаҷми садодиҳиаш регистри аз ҳама пастро дар бар мегирад. Дастааш дарози ғафс, косахонааш хеле бузург. Нотааш дар калиди бас ва дар регистри баланд дар калиди тенор сабт шуда, аз навишташ як октава паст садо мебарорад. Чор тор дорад. Торҳояш бо фосилаи кварта ҷӯр мешаванд: тори якум «сол»-и октаваи хурд, тори дуюм «ре»-и октаваи хурд, тори сеюм «ля»-и октаваи калон, тори чорум «ми»-и октаваи калон. Бо мизроби калони аз чарми сахт сохташуда менавозанд. Техникаи навозиш дар дутори контрабас ба сабаби ғафсиву дарозии даста ва васеъ ҷойгир шудани пардаҳо маҳдуд аст. Вазифаи асосии он дар оркестр пурқувват кардани овозҳои баси октаваҳои поёнӣ мебошад. Дар Тоҷикистону Ӯзбекистон маъмул аст.

Адабиёт
-------

* Қурбони Қурбониён. Навои дутор. - Душанбе, 1980,
* Қурбони Қурбониён. Савти дутор- Душанбе, 1980 1992,
* Қурбони Қурбониён. Рози дутор- Душанбе,2003.

Нигаред низ
-----------

* Дутори алт
* Дутор
* Дутори прима
* Дутори секунда

Адабиёт
-------

* Энциклопедияи Советии Тоҷик : [дар 8 ҷ.] / сармуҳаррир  А. С. Сайфуллоев. — Д. : СИЭСТ, 1978—1988.

Пайвандҳо
---------
**Дутори алт** - сози навихтироъ буда, дастааш мисли дутори тенор дароз ва косааш бузургтар аст. Гӯшакҳояш филиззӣ, торҳояш аз капрон, 24 парда дорад. Ҳаҷми садодиҳиаш дар байни дуториҳо регистри мобайниро фаро мегирад. Нотааш дар калиди скрипка сабт шуда, аз навишташ як октава паст садо медиҳад. Торҳояш бо фосилаи кварта (тори якум «ля»-и октаваи якум, тори дуюм «ми»-и октаваи якум) ҷӯр мешаванд. Диапазонаш аз «ми»-и октаваи якум то «ля»-и октаваи сеюмро фаро мегирад. Тарзу услуби навохтанаш ба Д.-и тенор монанд аст. Дар дутори алт иҷрои терсия, кварта ва квинта қулай мебошад. Дутории алт дар оркестр асосан вазифаи якканавозӣ ва баъзан ҷӯрнавозиро иҷро мекунанд. Дар Тоҷикистону Ӯзбекистон маъмул аст.

Адабиёт
-------

* Қурбони Қурбониён. Навои дутор. - Душанбе, 1980,
* Қурбони Қурбониён. Савти дутор- Душанбе, 1980 1992,
* Қурбони Қурбониён. Рози дутор- Душанбе,2003.

Нигаред низ
-----------

* Дутор
* Дутори контрабас
* Дутори прима
* Дутори секунда

Адабиёт
-------

* Энциклопедияи Советии Тоҷик : [дар 8 ҷ.] / сармуҳаррир  А. С. Сайфуллоев. — Д. : СИЭСТ, 1978—1988.

Пайвандҳо
---------
**Дурахшон** (пештара Бунгакиён) — деҳа дар ҳудуди ҷамоати деҳоти Чашмасори ноҳияи Файзобод. Аз деҳа то маркази ноҳия 18 км. Аҳолиаш 1956 нафар (2010), тоҷикон. Аз 250 хоҷагӣ иборат аст. Дар деҳа мактаби таҳсилоти миёнаи умумӣ, нуқтаҳои хидматрасонии маишӣ, марказисаломатӣ, китобхона, 172 хоҷагии деҳқонии инфиродӣ, 5 мағозаи хусусӣ, хоҷагии деҳқонии коллективии «Кӯҳдоман», 2 осиёи барқӣ, нерӯгоҳи хурди барқӣ, нерӯгоҳи бодӣ, масҷиди панҷвақта фаъолият доранд. Мардуми деҳа ба сабзавоткорӣ, боғдорӣ, ғаллакорӣ, чорводорӣ, занбӯриасалпарварӣ машғуланд. Заминҳо аз чашмаҳо обёрӣ мешавад.

Эзоҳ
----

1. ↑  ФАЙЗОБОД. Энсиклопедия. Душанбе, 2011. Сарредаксияи илмии Энсиклопедияи Миллии Тоҷик. 392 саҳ.
Асбобҳои мусиқӣ: Рубобҳо ва дуторҳо дар Тоҷикистон
Дутор
**Дутор**, сози мусиқии халқи Осиёи Миёна аст. Дар байни халқҳои Осиёи Марказӣ ва Туркистони Шарқӣ маъмул аст. Дутори замони пеш аз дутори имрӯза андаке фарқ дошта: пардаҳояш камтар (аз 10 зиёд набуданд), косааш бузургтар, дастааш кӯтоҳтари мушобеҳ ба сози барбат, торҳояш абрешимӣ ё филиззӣ буданд, бо мизроб (захма) навохта мешуд. Ҳоло миқдори пардаи дутор 12 ва аз он бештар буда, ҳамчун сози дӯстдоштаи мардуми ӯзбек, тоҷик, афғон, эрон, туркман, қорақалпоқ, уйғур ва диг. шуҳрат дорад. Дутор аслан аз чӯби тут ва зардолу сохта мешавад. Гоҳо аз чӯби дарахти чормағз истифода мекунанд. Тарзу тариқи сохтани Дутор аз дигар созҳои мусиқӣ фарқ дорад; косаи дуторро (аксар аз чӯби зардолу) аз тахтачаҳои тунуки нимдоираи ба ҳам ширеш месозанд, ки шакли мурӯдро дорад. Роғҳои байни тахтачаҳоро бо қабурға (тахтачаи тунук) ё дигар маводи наҷҷорӣ рӯйпӯш мекунанд. Гоҳо қисмати берунии косаи дуторро кандакорӣ ё наққошӣ менамоянд. Гарданаи коса нӯги тамоми тахтачаҳоро ҳалқасон нигоҳ медорад, ки аксар хотамкорӣ ва садафкорӣ мешавад. Рӯйи коса бо тахтаи тунуки аз чӯби тут тарошидашуда рӯйпӯш мегардад. Ба гарданаи коса дастаи суфтаи тарафи рӯяш ҳамвор, ки дар қисми болоӣ барои гӯшакҳо сӯрох ва барои нигоҳ доштани торҳо булбулак дорад, часпонида мешавад. Дастаро баъзеҳо устухонбандиву садафкорӣ намуда, бо пулакчаҳои ҷилодор оро медиҳанд. Дутор бо зеҳ пардабандӣ мешавад. Дутор чун сози якканавозӣ ва ансаблӣ садои мулоиму форам дошта, тембраш нафису ширадор аст. Ба кварта, квинта ва унисон ҷӯр мешавад.

Солҳои охир Дутор таъмир шуда, **Дутори тенор** ном гирифт. Ин навъи дутор бо кварта ҷӯр шуда, тори якумаш «ре»-и октаваи якум ва тори дуюм «ля»-и октаваи хурдро дар бар мегирад. Нотаи он дар калиди скрипка сабт шуда, аз навишташ як октава паст садо медиҳад. Диапазонаш аз «ля»-и октаваи хурд то «ре»-и октаваи сеюмро фаро мегирад. Дутор маҳорати баланди навозандагиро талаб намуда, бо нохуни нарангушт ва ангушти ишорат (дар ҳар ду тор баробар) навохта мешавад. Баъди с-ҳои 50 садаи 20 дар асоси хелҳои гуногуни дутор (Дутори алт, дутори бас, дутори контрабас, дутори прима, дутори секунда) ихтироъ шуданд.
Дутор дар мактаб, коллеҷу мактабҳои олии мусиқӣ омӯзонида мешавад. Барои ин сози мусиқӣ китобу дастурҳои таълимӣ дар Тоҷикистон таълиф эҷод шудаанд. 

* Қурбони Қурбониён. Навои дутор. - Душанбе, 1980,
* Қурбони Қурбониён. Савти дутор- Душанбе, 1980 1992,
* Қурбони Қурбониён. Рози дутор- Душанбе,2003.

Нигаред низ
-----------

* Дутор
* Дутори алт
* Дутори контрабас
* Дутори прима
* Дутори секунда

Адабиёт
-------

* Энциклопедияи Советии Тоҷик : [дар 8 ҷ.] / сармуҳаррир  А. С. Сайфуллоев. — Д. : СИЭСТ, 1978—1988.

Пайвандҳо
---------
**Саргузашт, воқеа, ҳодиса** ё **моҷаро** — ҳодисаи ҳаяҷоновар, рӯйдоди ғайричашмдошт ё саргузашти зиндагӣ, занҷири рӯйдодҳои ғайричашмдошт ва рӯйдодҳои ғайричашмдошт; воқеияти ғайричашмдошт, дастоварди олиҷаноб, саёҳати ҷолиб, озмоиши ҷолиб, табаддулоти ҷолиб ё саргузашти ишқ.

Саргузаштҳо метавонанд корнамоиҳои ҷасурона, сафарҳои ҷолиб, ҳодисаҳои ғайричашмдошт, дастовардҳои асосии ҳаёт бошанд. Қаҳрамонони китобҳои саргузаштҳо ҳамеша ҷасур, қавӣ, хастагӣ надоранд, барои кашф кардани чизҳои нав, тағир додани ҳаёти худ саъй мекунанд; бо намунаи онҳо бурда мешавад; мехоҳанд тақлид кунанд, биҷӯянд ва ёбанд.

Таърихи мафҳум
--------------

Мафҳуми "саргузашт" бидуни шак пайдоиши адабӣ (румонтикӣ) дорад. Аз дуюм дуюми сеяки асри XII дар Фаронса амали румонтикки нав бо калимаи махсуси aventure ифода карда мешуд. Дар аввал, тавре ки аз ҳикояҳои мавзӯъҳои қадим маълум аст, он, аз афташ, ба маънои "зарбаи тақдир" истифода мешуд; бинобар ин баъзан (масалан, дар "Тристон" -и Берул) он, гӯё ки бо метонимия маънои "бисёр бадбахт" -ро дорад. Ин калима барои Кретен де Труа ва дигар нависандагони насли ӯ маънои махсус пайдо кард; онҳо ба нишон додани озмоише шурӯъ карданд, ки он дар байни дигар озмоишҳо ҷойгоҳ мегирад («саргузашт» -и ҷудогона нест) ва ба «қаҳрамон» имкон медиҳад, ки ба чунин камолоти намунавӣ гузарад, ки он худ ба барқарор кардани тартиботи вайроншудаи ҷамъиятӣ имкон медиҳад. Зоҳиран, ин калима инчунин ангезаи этимологӣ мегирад: аз замони ояндаи феъли лат. advenire ("ба амал омадан").

Истифодабарӣ
------------

*Моҷаро* (саргузашт) - дар бисёр мавзӯот ва ҳолатҳо истифода мешавад. Масалан, он ҷузъи асосии ҳикояҳо, ривоятҳо ва афсонаҳо, драмаҳо ва намоишномаҳо мебошад; ки дар сюжетҳо ва фабулаҳои китобҳо, филмҳо, мусиқӣ ва бозиҳои компутарӣ истифода мешаванд. Моҷаро инчунин дар соҳаи маориф, варзиш, сайёҳӣ ва дигар намудҳои фароғат истифода мешавад. Намунаҳои чунин жанрҳои моҷароҷӯӣ:

* Филми ҳодисавӣ - жанри синамо.
* Бозии моҷароӣ - жанри бозии компютерӣ.
* Достони моҷароӣ - жанри беллетристика.

* Саёҳати ҳодисавӣ ба сайёҳон имконият медиҳад, ки таҷрибаҳои шавқовар ва фароғат дошта бошанд.

Эзоҳ
----

1. ↑  Поль Зюмтор. Опыт построения средневековой поэтики. СПб. 2002, с. 373—374.

Пайвандҳо
---------

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️  Гузариш ба унсури Викидода  Дар феҳристҳои китобшинохтӣ | 
* GND: 4141014-2

 |
**Ганглиозидоз** — беморие, ки дар натиҷаи дар силсилаи асаб ҷамъ омадани ганглиозидҳо (гликолипидҳо) падид меояд. 

Ганглиозидҳо липид (моддаи чарбмонанд)-ҳои турши гликосфитӣ буда, таркибашон аз кислотаи нейраминат иборат аст. Онҳо дар парда (мембрана)-и нейронҳо ҷойгиранд ва дар ҳамлу нақли ионҳо ва пайвастшавии нейротрансмиттерҳо ширкат меварзанд. Имрӯз қариб 10 навъи ганглиозидоз мавҷуд аст. Ганглиозидози GM1 навъи I бемории ирсӣ буда, дар натиҷаи норасоии ферменти GM1-b-галактозадазҳо сар мезанад. Ферменти мазкур то мағзи сар, ҷигар ва фибробласти пӯст расида, баъд аз он фаъол мегардад. Нишонаҳои ганглиозидози GM1 навъи II соли дуюми ҳаёт падид омада, батадриҷ авҷ мегиранд. Камубеш ба бофтаҳои устухон таъсир мерасонад. Аз он узвҳои дохилӣ зиён намебинанд. Фарқи ганглиозидози GM1 навъи III аз дигар навъҳои ганглиозидоз дар он аст, ки дар бадани бемор баъди бистсолагӣ дизартрия (халали дастгоҳи нутқ) хурӯҷ мекунад. ганглиозидози GM2 ба мағзи сар осеб расонда, оқибат бо марг меанҷомад.

Аломатҳои умумии ганглиозидоз дар таъхир ва сипас боздории инкишофи рӯҳӣ, хурӯҷи бемории саръ ва нақси чашм (дар ҳуҷайраҳои ганглиозии шабакия ғун шудани ганглиозидҳо) зоҳир мегардад. Баъзе шаклҳои ганглиозидоз хусусияти этникӣ дошта, асосан дар яҳудиён — ашкеназиҳо вомехӯранд. ганглиозидоз бо роҳи таҳқиқи фаъолияти ферментҳо дар ҳуҷайраҳои моеи обпарда (ҷанинхалта), инчунин бо микроскопи электронӣ мушоҳида кардани биоптат (намуна)-ҳои пӯст, рӯдаи рост ва мултаҳима ташхис карда мешавад. Он муолиҷаи махсус надорад.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* Ганглиозидоз // Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.
**Ӯсмакашӣ** — бахше аз ороиши суннатии занони тоҷик.

Занону духтарон баргҳои васмаро фишурда, оби сабзашро ба абрӯвон ва мӯйи худ мемоланд. Барои кашидан ба чашму абрӯ барги ӯсмаи тахминан 10-25 см-ро истифода мебаранд. Ӯсма кашидан ба чашму абрӯвон хоси занону духтарон аст. Бо фаро расидани фасли баҳор дар палу палчаҳо тухми ӯсма мепошанд. Бо вуҷуди он, ки дар шароити имрӯза маводи фаровон барои рангу бори абрӯвон мавҷуданд, анъанаи ӯсмакашӣ то ҳанӯз чун мероси ниёгон дар миёни занону модарони тоҷик хеле устувор аст. Ӯсма ба абрӯвон тобиши сабзи хокистарранг медиҳад. Дар мавриди мунтазам кашидани ӯсма абрӯвон ба худ ранги сиёҳи ғализ мегирад, ки ин ҳусну ҷамоли бонувонро даҳчанд афзун мекунад.

Баргҳои тару тозаи онро гирифта, 10-15 дақиқа то пажмурда шуданашон дар соя нигоҳ медоранд, пиёлаи рӯгардонро гузошта баргҳои пажмурдаро то ҳосил шудани шираи он кафмол мекунанд, шираи ҳосилшудаи ӯсма дар чуқурчаи таги он ҷамъ мешавад. Афшурдаи тару тозаи ӯсмаро ба зудӣ аввал дар як абрӯ, баъд дар дувумин мемоланд. Ин амалро то тамом шудани оби ӯсма такрор мекунанд. Абрӯвон аз оби ӯсма сер шуда, аз болою пойин ранги ғализ мегирад. Ӯсмаро ҳамчунин бо хати нафис дар байни ҳар ду абрӯ ҳам мемоланд. Чунин ороиши рӯй ба занон хеле писанд аст. Дар ҷараёни ӯсмакашӣ чашму абрӯвонро якчанд маротиба бо оби ӯсма мекашанд, то тамом шудани оби ӯсма. Баъди хушк шудани ӯсма абрӯвонро бо об эҳтиёткорона мешӯянд. Барои захираи фасли зимистон ӯсмаро хушконида, майда мекунанд. Дар вақти даркорӣ ба он оби ҷӯшонидашуда ҳамроҳ карда, то хунук шуданаш нигоҳ ё онро то 2 дақиқа дар об ҷӯшонида, сард менамоянд. Он барои молидан тайёр мешавад. Ӯсмаро ҳамчунин ба пӯсти сар, мӯйҳо, пилкҳои чашмон ва мижгонҳо мемоланд. Ӯсма барои равшании чашм, биноӣ хуб аст. Ӯсмаро дар бозорҳо дар шакли тар ва хушк мефурӯшанд. Қариб дар тамоми қитъаҳои замини ҳавлигӣ онро месабзонанд. Одатан, ба пали ӯсма хокистари чӯб мепошанд. Агар кас ҳар рӯз ӯсма кашад, баъд аз 2 ҳафта абрӯвон ва мижжаҳо ғафсу сиёҳ ва хушрӯй мешаванд. Равғани ӯсма барои табобати резиши мӯй ва барқарорсозии решаи осебрасидаи мижгонҳо, абрӯвон ва мӯйҳо истифода мешавад.

Тарзи истифодаи равғани ӯсма. Равғани тозаи ӯсмаро шабона ба абрӯ ва мижжа молида, саҳар бо собун мешӯянд.

Эзоҳ
----

1. ↑  Ӯсма - воситаи дӯстдоштаи бибиҳои мо чӣ нафъҳо дорад?. *asiaplustj.info*.  ASIA-Plus (13 май 2019). 27 январи 2023 санҷида шуд.
|  |
| --- |
| Унсури холии Викидода |

**«Ахбóру-л-уламó би áхбори-л-ҳукамó»**, ё **«Таърих-ул-ҳукамо»** (ар. إخبار العلماء بأخبار الحكماء‎) — асари муаррихи мисрӣ Ҷамолуддин Ҳасан ибни Қифтӣ роҷеъ ба таърих.

Мундариҷа
---------

Ба забони арабӣ таълиф шудааст. Он шомили зиндагиномаи файласуфон, риёзидонон ва табибони юнонию исломӣ аз замони қадим то аҳди зиндагии муаллиф мебошад. «А.» баъди соли 1227 таълиф шуда, вале мутаассифона, асли он аз байн рафтааст. Дар соли 1249̸50 шахсе бо номи Муҳаммад ибни Алӣ ибни Муҳаммад Хатиби Зузанӣ мухтасаре аз он асарро бо номи «ал-Мунтахабот-ул-мултақитот мин китобин «Таърих-ул-ҳу­ка­мо» фароҳам овард. Ҳамин асар маъмулан «Таърих-ул-ҳукамо» номида мешавад. Он зиндагиномаи 414 тан аз донишмандону мутафаккиронро дар бар мегирад, ки онҳо бо тартиби ҳуруфи «ҳиҷо» мураттаб гардида, дар ҳар ҳарф ашхос бар ҳасби тақаддум ҷой дода шудаанд. Юлиус Типерт дар идомаи кори таҳқиқии А. Мюллер соли 1903 асари мазкурро дар Лейбсиг ба чоп расонд. Дар ҳошияи он ду нафар олими Ғарб мулоҳизоти худро нисбат ба китоб чоп кардаанд. Дар замони шоҳ Сулаймони Сафавӣ Мирзо Муҳаммадиброҳими Муставфӣ онро ба форсӣ тарҷума кард.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* محمد علی طبری. زبدة الآثار. تهران، 1372

Сарчашма
--------

* Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — 664 с. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.
Ниқоби подшоҳи ахейҳо Аҳамемнон
**Ахейҳо** (юн.-қад. Ἀχαιοί, лот. Achaei, Achivi) — яке аз қабилаҳои асосии Юнони Қадим, аввал дар Фессалия (Юнони Шимолӣ), ибтидои ҳазорсолаи 2-и то м. дар Пелопоннес ва баъзе ҷазираҳои Баҳри Эгей маскун шуданд.

Ахейҳо давлатҳои аввалини синфии Микенне ва Пилосро ташкил дода, асрҳои 15-13 то м. ба авҷи тараққиёти иқтисодию сиёсӣ расиданд. Ахейҳо дар таърихи Юнони Қадим мавқеи намоён доштанд, аз ин рӯ, диг. қабилаҳои юнонӣ низ аслашонро ба онҳо пайваста, худро Ахейҳо меномиданд. Нимаи аввали садаи XIII то м. баъди Ҷанги Троя давлатҳои Ахейҳо суст гардида, бо ҳуҷуми дориҳо ва дигар қабилаҳо иқтидору мавқеашон таназзул ёфт. Қисми Ахейҳо дар Осиёи Хурд, Кипр ва дигар ҷазираҳо, дар Пелопоннес ба Шимол танг карда шуданд ва дар назди халиҷи Коринф вилояти мустақили Ахайяро ташкил намуданд.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* Ахейҳо // Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.
**Ахборӣ** (форсӣ: اخباری) Мирзо Муҳаммад Абуаҳмад Ҷамолуд­дин (1732–1817) — фақеҳ, муҳаддис ва яке аз поягузорони мактаби ахбория. Ахборӣ бо фақеҳону муҷтаҳидони усулӣ сахт даргир шуд ва аз фишори онҳо Ироқро тарк кард. Муддате дар Эрон зиндагӣ кард. Вақте ба Ироқ омад, бо суфиёну мухолифин ба баҳсу мунозира пардохт. Усулиёну мухолифони Ахборӣ даъвои ҳукми қатли ӯро карданд ва чун ба ин мақсадашон ноил нашуданд, гурӯҳе ба хонаи ӯ ҳуҷум овар­да, ӯро ҳамроҳи фарзандаш Аҳмад ва яке аз шогирдонаш ба қатл расонданд. Ахборӣ китоби зиёде аз худ боқӣ гузоштааст.

Осор
----

Осори Ахбориро муҳаққиқон иборат аз 20 китоб, 56 рисола ва 2 девони шеър медонанд.

Китобҳо
-------

Китобҳои ӯ, ки то имрӯз ба табъ расидаанд, иборатанд аз «Оинаи Аб­босӣ» дар намоиши ҳақшиносӣ (радди ақоиди яҳуд, насоро, маҷус ва исботи нубувват); «Иқоз-ун-набия» дар улуми фиқҳ; «Давоир-ул-улум»; «ал-Бурҳон фӣ такомили ва-л-баён» дар ташйиди маслаки ахборӣ; «Фатҳ-ул-боб» ва «Масодир-ул-анвор» дар масоили фақеҳӣ. Ба ҷуз китобҳои номбаршуда якчанд рисола дар шакли дастнавис низ вуҷуд дорад. Дар онҳо масоили таърихи пайдоиши иҷтиҳод, амал ба ахбор ва исботи имомат ба равиши ахборӣ ва ғайра мавриди баррасии муаллиф қарор гирифтаанд.

Адабиёт
-------

Сарчашма
--------

1. ↑  Энсиклопедияи Миллии Тоҷик, Ҷилди 2. АСОС-БОЗ – Душанбе: Сарредаксияи илмии Энсиклопедияи Миллии Тоҷик, 2013, - с.133
Графики гамма-функсияи тағйирёбандаи ҳақиқӣ
**Гамма-функсия** — функсияи риёзӣ, маъмулан бо {\displaystyle \Gamma (z)} ишора мешавад, ки қимати факториал {\displaystyle z!} -ро ба дилхоҳ ҳолати z ≠ 0,-1, −2, … татбиқ мекунад.

Истилоҳи гамма-функсияро ба илм бори аввал Л. Эйлер дохил карда (1729), Лежандр бо Г(z) ифода намудааст (1814). Барои ададҳои ҳақиқии z >0 гамма-функсия бо интеграли

  

ҳисоб карда мешавад; ишораи дигари он (барои ададҳои бутун)
Г(z+1)= z! аст.
Барои Г.-ф. таносубҳои зерин ҷой доранд:
Г(z+1)= zГ(z)
(муодилаи иловакунии Эйлер):

  

(формулаи дучандкунии Лежандр):

  

Қиматҳои хусусии Г.-ф. инҳоанд:
Г(1) =0! =1; Г(1/2) =√π.
Г.-и адади дилхоҳи комплексии z бо формулаи

  

ҳисоб карда шуда, он хосиятҳои болоиро низ дорад. Нигар низ Факториал.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* Гамма-функсия / М. Хоҷабекова // Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️  Гузариш ба унсури Викидода  Фарҳангҳо ва донишномаҳо | 
* Брокгауза и Ефрона
* Britannica (онлайн)
* Universalis

 |
| Дар феҳристҳои китобшинохтӣ | 
* GND: 4289118-8
* NDL: 00562231

 |
**Ганглионеврома**, **ганглиотситома**, **ганглиома** — як навъ омоси ғайрисаратонӣ. 

Дар бофтаҳои асаб ташаккул меёбад. Сохтори омос вобаста ба миқдор ва хусусияти ҳуҷайраву торҳои асаб гуногун мешавад. ганглионеврома мумкин аст дар ҳамаи қисматҳои мағзи сар, бештар дар умқи меъдачаи III инкишоф ёбад. Он ғилофак (капсула) надорад, андозааш 2–4 см аст. Ганглионевромае, ки аз танаи асаби симпатӣ ташаккул меёбад, бисёр вақтҳо ба миёндевори ақиб ё ба ҷӯяки сутунмуҳра реша медавонад. Вобаста ба маҳалли пайдоиш ганглионевромаҳо гуногун мешаванд: ганглионевромаи силсилаи асаби марказӣ (дар назди меъдачаҳои паҳлуӣ), ганглионевромаи силсилаи асаби симпатӣ, ганглионевромаи ғадудҳои болои гурда, ганглионевромаи асабу ганглийҳои майнаву ҳароммағз (мас. уқдаи Гассеров, асаби сомеа), ганглионевромаи дигар узвҳои бадан (мас. атрофи пӯсти бинӣ, пилк). Ганглионевромаҳои пухта, одатан, кам дучор меоянд. Андозаи онҳо баробари сари сӯзан (баъзан калонтар) буда, дар қисми чапи бадан (аксаран дар занҳо) пайдо мешаванд. Барои ташхиси ганглионеврома аз таҳқиқоти гистологӣ истифода мебаранд. Муолиҷаи ганглионеврома бо усули ҷарроҳӣ сурат мегирад.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* Ганглионеврома // Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.
**Гамма** — воҳиди ғайрисистемавии шадидияти майдони магнитӣ, ки бештар барои чен кардани магнетизми Замин ва майдонҳои магнитии кайҳонӣ истифода мебаранд. Бо ҳарфи ɤ ишора мекунанд. Гамма ҳиссаи садҳазоряки эрстед (воҳиди шадидияти майдони магнитӣ дар системаи воҳидҳои СГС (см,-грамм,-сония) мебошад: 1 Г. = 10–5 эрстед; 

**Гамма** — воҳиди ғайрисистемавии масса, ки баъзан барои чен кардани массаҳои хурд истифода мешавад. 1 Г. = 10–6 г аст. Ба ҷойи истилоҳи гамма бештар истилоҳи «микрограмм» (мкг, mg)-ро ба кор мебаранд.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* Гамма // Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.
**Гамкрелидзе Реваз Валерианович** (тав. 4 феврали 1927, Кутоисӣ) — риёзидони рус, академики АИ Гурҷистон (1969), академики АИ Федератсияи Русия (2003), бародари Тамаз Гамкрелидзе.

Зиндагинома
-----------

Соли 1950 Донишгоҳи Маскавро хатм карда, аз соли 1953 дар Институти математикаи ба номи В. А. Стеклови АИ ИҶШС фаъолият доштааст.

Таҳқиҳот
--------

Таҳқиқоти Реваз Гамкрелидзе ба топологияи алгебравӣ ва геометрияи алгебравӣ, масъалаҳои топологияи бисёршаклии алгебравӣ мансубанд. Таҳқиқоти Реваз Гамкрелидзе ба муодилаҳои дифференсиалӣ ва ҳисоби вариатсионӣ, инчунин назарияи математикии равандҳои оптималӣ (беҳтарин) бахшида шудаанд.

Ҷоизаҳо
-------

Дорандаи Мукофоти ленинӣ (ҳамроҳ бо Л. С. Понтрягин ва дигарон).

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* Гамкрелидзе Реваз Валерианович // Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.
Бона
Беҷор
Девондарра
Комёрон
Маревон
Қурва
Деҳгулон
Санандаҷ
Саққиз
Сарвобод

**Сарвобод** ( форсӣ: سروآباد‎) инчунин ба забони румӣ ҳамчун **Sarvābād;** инчунин шаҳри **Sarrābād**, **Saulāwa**, **Sūlāveh** маълум аст. Шаҳрест дар Устони Курдистон. Дар барӯйхатгирии соли 2006, шумораи аҳолии он 3,707, дар 955 оила буд. 

Забони гуфтугӯӣ дар ин шаҳр курдӣ аст, аммо забоне, ки дар мактабҳо ва идораҳо истифода мешавад форсӣ  аст, зеро забони расмӣ дар Эрон форсӣ мебошад. Тақрибан ҳама сокинони шаҳр забони форсиро хуб медонанд.

Сарчашмаҳо
----------

* Шумораи аҳолии шаҳрҳои Эрон

Эзоҳ
----

  



| Шаҳрҳои устони Курдистон |
| --- |
| Бона | Беҷор | Девондарра | Деҳгулон | Сарвобод | Саққиз | Санандаҷ | Қурва | Комёрон | Маревон |
**Гамма-нурафканиши ҳаста**, **гамма-коҳиш** — ҳодисае, ки дар натиҷаи он ҳастаи ангехта худ ба худ гамма-квант, гамма-нур ё фотон афканда, аз ҳолати ангехта ба ҳолати энергияаш камтар мегузарад.

Ин гузаришро гузариши тобишзо (радиатсионӣ) меноманд. Дар ин раванд адади массавӣ А ва заряди ҳаста Z тағйир намеёбанд.

Табиатан гамма-нурҳо афканишоти электромагнитии кӯтоҳмавҷанд, ки аз рӯи табиати физикии худ ба равандҳои дохилиҳастаӣ мансубанд. Маъмулан, энергияи гамма-нурҳои ҳастаӣ дар ҳудуди аз 10 кэВ то 5 МэВ (10-8 см ≥ ≥ 2 · 10-11 см) тӯл мекашад. Бузургии энергияи гамма-квант Еᵧ ба фарқи савияҳои энергияе, ки байнашон гузариш воқеӣ мегардад, баробар аст: Е = Е1 — Е2 = Еᵧ + ЕҲ. Ин қонуни бақои энергияро ифода мекунад. Қонуни бақои импулс 0 = Рᵧ+РҲ мешавад. Дар ин ҷо ЕҲ энергия ва РҲ импулси ҳастаи ақибрафта мебошад. Аз ин ҷо мешавад. Аз ин сабаб ҳангоми Е ≈ 0,1 — 1 МэВ будан, барои ҳастаҳои А ≈ 100 ЕҲ = 0,1 ÷
10 эВ мешавад. Яъне, энергияи ангезиши ҳастаро асосан гамма-квант интиқол медиҳад. Азбаски ҳолатҳои ангехтаи ҳаста бафосила (дискретӣ) мебошанд, тайфи гамма-квантҳо низ бафосила мешавад. Омӯзиши тайфи гамма-квантҳо имкон медиҳад, ки оид ба савияҳои энергии ҳаста маълумот ба даст оварда шавад.

Бо сабабҳои гуногун, мас. дар натиҷаи алфа- ё бета-коҳиш ё дар натиҷаи реаксияи ҳастаӣ, ҳаста метавонад дар ҳолати ангехта пайдо шавад. Усули содатарин ва аксаран истифодашавандаи ба даст овардани ҳастаҳои гамма-радиоактив ба ҳодисаи бета-коҳиши ҳаста, ки дар натиҷа ҳастаи маҳсул дар савияҳои ангехта пайдо мешавад, асос ёфтааст. Сабаби Г. таъсири мутақобили нуклонҳои алоҳидаи ҳаста ва майдони электромагнитӣ мебошад. Маълум аст, ки бета-коҳиш ҳодисаи дохилинуклонист, яъне дар дохили ҳаста як навъи нуклон (мас. нейтрон ба протон) ба нуклони навъи дигар табдил меёбад. Бар хилофи ин, Г. ҳодисаи дохилиҳастаӣ мебошад. Аз сабаби таъсири якҷояи қонуни бақои энергия ва импулс нуклони алоҳидаи озод гамма-квантро афканда ё онро фурӯ бурда наметавонад. Вале дар дохили ҳаста ин ё он нуклон имконияти афкандани гамма-нурро пайдо мекунад, зеро нуклони гаммафкан як қисми импулсашро ба нуклони ҳамсоя медиҳад.

Ҳастаҳои гамма-радиоактив, маъмулан, аз 10-7 то 10-11 с умр мебинанд, ки ин аз умри ҳастаҳои алфа- ва бета-радиоактив хеле кам аст. Гамма-коҳиш ва ангезиши ҳаста бо таъсири гамма-квант моҳиятан ҳамон як раванди квантӣ-механикӣ мебошанд, ки бо принсипи баргардандагии вақт алоқаманданд.

Ҳаста на танҳо бо афканиши гамма-квант, балки бо роҳи ба яке аз электронҳои қишри электронӣ бевосита додани энергия низ аз энергияи ангезиш озод шуда метавонад. Электроне, ки соҳиби ин энергия гаштааст, атомро тарк мекунад. Ин ҳодисаро конверсияи дохилӣ меноманд. Энергияи кинетикии электрон Ек бо ифодаи зерин муайян карда мешавад: Ек = Е — Ik. Ин ҷо Е энергияи ангезиш ва Ik потенсиали иониши К-қабат аст. Электронҳои конверсионӣ моноэнергӣ мебошанд. Дар қатори электронҳои конверсионӣ дар ин ҳодиса нурҳои рентгенӣ низ мушоҳида мешаванд.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* Гамма-нурафканиш / Я. Ш. Самарқандӣ // Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.
Анқо дар китоби Закариёи Қазвинӣ (1537).
Тасвир дар *Китобу-л-булҳон* (асри XV).
Ин вожа дигар маъноҳо низ дорад, Анқо (мазмунҳо)-ро бубинед.
**Анқо** (ар. عنقاء‎ — *дарозгардан*‎) — мурғи афсонавӣ, ки гӯё ҷойгоҳаш ба мисли Симурғ дар кӯҳи Қоф будааст.

Дар адабиёти форс-тоҷик
-----------------------

Азбаски ин мурғ аз мардум дур буд ва диданаш на ба ҳама муяссар мегардид, ба маънои маҷозии чизи ноёфт, чизе, ки номаш ҳасту худаш нест, ба кор рафтааст. Дар адабиёти форс-тоҷик чун образи шеърӣ (дар ирфон) ба маънои гӯшанишинӣ, канораҷӯӣ омадааст:

> Бибур зи халқу зи Анқо қиёси кор бигир,  
> 
> Ки сити гӯшанишинон зи Қоф то Қоф аст.
> 
> 
> Ҳофиз
> 
> 

Вобаста ба дур будани Анқо аз назари мардум, ноёфт буданаш ривоёти исломӣ мавҷуданд, ки тибқи онҳо Анқоро муғриб, миғраб гуфта, ба ду маънӣ «фурӯбаранда», «балъкунанда» ва «ғарибу нав» ташреҳ додаанд. Дар яке аз ривоятҳо омадааст, ки Анқо дар байни мардум мезист. Рӯзе ӯ ба шикор баромад, вале ягон парандае ба чанг оварда натавонисту кӯдакеро рабуда фурӯ бурд. Мардум ба пайғамбари Худо шикоят карданд. Пайғамбар дуо кард ва насл додани Анқо канда шуд. Аз ҳамин ҷост, ки Анқо ноёфт гардид. Дар қиссаҳои марбут ба ҳазрати Сулаймон (а) низ аз Анқо ва дар паси кӯҳи Қоф маскан доштанаш сухан меравад. Ба Анқо, Анқои муғриб (миғраб) аксаран шоирону адибони мутасаввиф муроҷиат кардаанд. Масалан:

> Кас наёбад ба ишқ-бар пирӯз,  
> 
> Ишқ Анқои муғриб аст имрӯз.
> 
> 
> Саноӣ
> 
> 

> Дар ошёни ақл чу Анқои муғрибам,  
> 
> Бар осмони фазл чу хуршеди азҳарам.
> 
> 
> Анварӣ
> 
> 

> Сулаймонвор девонро мутеи амри худ гардон,  
> 
> Нишин бар тахти билқисиву чатр аз парри Анқо кун.
> 
> 
> Саноӣ
> 
> 

> Наққоши чирадаст аст он нохудои тарс,  
> 
> Анқо надида, сурати Анқо кунад ҳаме.
> 
> 
> Масъуди Саъд
> 
>

Адабиёт
-------

* Ёҳақӣ Муҳаммад Ҷаъфар, Фарҳанги асотир ва ишороти достонӣ дар адабиёти форсӣ, Т. 1375 ҳ. ш.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* Анқо // А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2021, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.
**Гандано** (лот. Āllium pōrrum) — навъи пиёз; рустании дусола.

Тавсифоти гиёҳшинохтӣ
---------------------

Соли аввал баргҳои паҳни дароз (25–60 см) ва тана (баландиаш 10–20 см, қутраш 3–7 см; рангаш сабзи равшан), соли дуюм пиёзак (гирда ё дарозрӯяи сафед) ва поя (дарозиаш то 1,8 м) ҳосил карда, мешукуфад. Гулаш майда, сафед ё бунафшранГандано Самараш ғӯзаи сеқирра. Тухмаш майда, сиёҳи ҷилодор (вазни 1000 донааш 2,5–3 г), то 2–4 сол қобилияти сабзишашро нигоҳ медорад. Дар таркиби гандано ба миқдори зиёд намакҳои калий, калсий, оҳан, фосфор, магний, инчунин моддаҳои хушк (13,4%), қанд (6,5%), сафеда (1,3%), клетчатка (1,49%), хокистар (1,24%), равғани эфир мавҷуданд. Гандано аслан аз Осиёи Марказист. Онро дар кишварҳои соҳили баҳри Миёназамин ва Аврупо, инчунин Қриму Қафқоз ва қисман дар Тоҷикистон кишт мекунанд. Рустании обталаб нест. Аз тухм афзоиш меёбад. Дар заминҳои намнок, регхок, гилхоки сернам ҳосили хуб медиҳад.

Навъҳо
------

Гандано навъҳои зиёд дошта, ба ду гурӯҳ тақсим мешавад: булғорӣ ва аврупоӣ. Дар Тоҷикистон бештар навъи «Дерпазаки карантинӣ»-и Ганданои аврупоиро мепарваранд. То охири тирамоҳ сабзида ҳосил медиҳад. Ба сармо пурбардошт аст. Дар шароити иқлими Тоҷикистон тухми Ганданоро моҳҳои август ‒ сентябр ва аввали баҳор кишт мекунанд. Ҳосили кишти тирамоҳии онро зимистону баҳор, баҳориашро тобистону тирамоҳ истифода мебаранд. Гандано аз кӯчат низ афзоиш меёбад. Барои гирифтани тухмӣ баъди ғунучини ҳосил Ганданоҳои пояаш дарозу ғафсро ҷудо карда, тирамоҳ ё аввали баҳори соли оянда ба ҷӯякҳо мешинонанд. Ганданои тухмиро аз замин нагирифта низ нигоҳ доштан мумкин аст. Ин усули нисбатан беҳтар буда, миқдори тухмӣ меафзояд. Вобаста ба ҳосилхезии хок ва тарзи нигоҳубин аз ҳар га 6–10 сентнер тухмӣ мегиранд. Гандано хосияти шифобахшӣ дорад.

Корбурди пизишкӣ
----------------

Табибони халқӣ онро чун воситаи иштиҳоовар ва барои муолиҷаи бемориҳои ҷигар, санги талхадон, роҳҳои нафас, атеросклероз ва авитаминоз тавсия медиҳанд. Ганданоро дар хӯришҳо низ истифода мебаранд.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Матвеев В. П. Рубцов И. И. Овощеводство. М. 1985;
* Раделов С. Ю. Всё о лекарственных растениях на ваших грядках. СПб. 2010

Сарчашма
--------

* Гандано / Х. Эмомов // Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.
**Сариангушт**, **сариангуштӣ** — як навъ ангури ҷойдорӣ. Селексияи халқист. Токаш зудсабз, баргаш панҷашакл, гулаш дуҷинса, хӯшааш ғуч (вазни миёнааш 324 грамм), донааш дарозрӯя ё гирда, пӯсташ ғафс (ширааш 27—30% қанд дорад).

Охирҳои моҳи сентябр мепазад. Барои тархӯрӣ ва мавиз истифода мебаранд. Сариангушт ан- гури серҳосил (аз ҳар гектар 300—350 сентнер). Дар вилоятҳои Ленинобод, Сурхондарё ва Самарқанд мепарваранд.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Сорта винограда Узбекистана, Ташкент, 1974.

Сарчашма
--------

* Энциклопедияи Советии Тоҷик : [дар 8 ҷ.] / сармуҳаррир  А. С. Сайфуллоев. — Д. : СИЭСТ, 1978—1988.
**Аличур** — Аличӯл, қабристони қадимаест дар яке аз водиҳои калонтарини Бадахшон – водии аличӯл. Қабристон гувоҳ аст, ки дар ин минтақа аз замонҳои хеле қадим одамон маскун будаанд. Дар резишгоҳи дарёҳои Чулоқтакка, Оқчилға, Қабриған ва ғайра бошишгоҳи одамони асри санг (ҳазорсолаи 9 – 8 то м.) маълум шудааст. Бошишгоҳҳо иқоматгоҳи муваққатии шикорчиён буданд, ки аз онҳо фақат олоти сангӣ: нӯги найзаҳо ва кордҳои гуногун боқӣ мондаанд. Маданияти аличур аз маданияти Маркансуи Помири Шимолӣ хеле фарқ дошта, аз дигар ёдгориҳои Помири Шарқӣ ба назар кӯҳнатар мерасад. Дар ҳазорсолаи аввал то м. дар водии аличур қабилаҳои ҷанговари сакоиҳо зиндагонӣ мекарданд, ки ба чорводорӣ машғул буданд. Дар поёноби дарёи аличур (Аличӯл) ду қабри сакҳо ёфт шуд, ки аз онҳо найзаҳо, афзори асп, зарфҳои сафолӣ пайдо гардиданд. Хусусан дегчаи биринҷӣ хеле ҷолиби диққат аст, ки дар ду гӯшакаш акси барҷастаи парандаи уқобмонанд ҳаст. Дар асрҳои миёна водии аличур роҳи корвонгузар будааст.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — 608 с. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2021, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.
**Бонитети беша** (олмонӣ: *Bonität*, аз лот. bonitas — хушсифатӣ, хушсифат будан) — нишондоди маҳсулнокии беша, ки ба муҳити иқлиму хок вобастагӣ дорад. бонитети бешаро аз рӯйи баландии миёнаи дарахтон муайян мекунанд, ки барои бозрасии хоҷагӣ ва ташкилу танзими хоҷагии ҷангал муҳим аст.

Ҷадвали ба бонитет ҷудо кардани дарахтзорро аввалин бор олими рус М. М. Орлов (1911) пешниҳод кардааст. Аз рӯйи ҷадвали ӯ дарахтзорро ба 5 гурӯҳи бонитет ҷудо мекунанд: асосӣ (I—V) ва иловагӣ (Iа, Va, Vб ва ғ.). Дарахтзори пурмаҳсул ба гурӯҳи Iа, дарахтзори ҳосилаш паст ба гурӯҳи Vб мансуб аст. Барои бонитети бешаҳое, ки аз тухм ва бехҷаст сабзидаанд, ҷадвалҳои алоҳида тартиб дода мешавад. Қади дарахт ҳар қадар баланд бошад, маҳсули он ҳамон қадар меафзояд. Барои дарахтзори хеле сермаҳсул бонитети бешаи Vб ва Vв мувофиқ аст. Муқоисаи бешазор аз рӯйи нишондоди баландӣ барои дарахтзори ҳамсол (синну соли баробар) пешбинӣ шудааст. Аз ин рӯ, ҳангоми аз рӯйи баландӣ муайян кардани бонитети бешаи дарахтзори синну соли гуногун мумкин аст саҳв роҳ ёбад. бонитети беша барои ташкил ва танзими хоҷагиҳои ҷангал зарур мебошад.

Нигаред низ
-----------

* Бонитет

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Бонитети беша / К. Неъматҷонова // Боз — Вичкут. — Д. : СИЭМТ, 2014. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 3). — ISBN 978-99947-33-46-0.
**Гамлин** — навъи афлесун. Дарахташ қадпаст (3-3,5 м), сербарг.

Баргаш сабзи рӯшан. Мевааш лунда (вазнаш 150 г), норанҷӣ ё сурхи норанҷӣ. Пӯсташ хушбӯй, аз мағз нағз ҷудо мешавад. Мағзаш сершира, аз 10-13 пора иборат аст (4-5 тухм дорад). Дар шароити иқлими Тоҷикистон мевааш охири ноябр — аввали декабр мепазад. Як бех дарахташ то 650 адад самар меоварад. Меваашро нигоҳ доштан ва ба ҷойҳои дур кашондан мумкин аст.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Гулов С. М. Мевапарварӣ. Д. 2003.

Сарчашма
--------

* Гамлин / С. Гулов // Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.