recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Осорхонаи Эртуғрул
Согут дар харитаи ноҳия
**Согут** (тур. Söğüt; то соли 1231 **Февасий** ё **Тебасион** ; юн. Θηβάσιον) як шаҳри хурди Туркия аст, ки 15,6 ҳазор нафар аҳолӣ дорад. Дар 52 км шимолу ғарби Эскишехир ҷойгир аст.

Таърих
------

Шӯҳрати таърихӣ ба унвони аввалин пойтахти Бейлики Усмонӣ, ки ба маркази империяи босуръат рушдёбандаи Усмонӣ табдил ёфт, ба даст овард. Писари пешвои қабилаи оғуз Кайи Эртуғрул — Усмони I (1258)  дар Согут таваллуд шудааст. Худи Эртуғрул ва ҳамватанони ӯ аз заъфи империяи Никей дар соли 1231, инчунин аз он ки султони Салҷуқӣ Ала ад-Дин Кай-Кубод ин заминҳоро ба Эртуғрул ҳамчун уҷҷа дода буд, истифода бурда, шаҳраки хурди Юнони Февасионро ишғол карданд. ва онро Согут ( тур. «бед») иваз кард. Ҳамин тариқ, шаҳри Согут ба пойтахти Согут Бейлик табдил ёфт, ки асоси он ҳудудҳои сарҳадии Анатолия дар байни империяи Никей ва султонати Рум ҷойгир буд. Аммо, вақте ки набераи Эртуғрул Бей Урҳон Гозӣ дар миёнаҳои солҳои 1320-ум шаҳри мустаҳками Византия Бурсаро забт кард, маҳз Бурса пойтахти нави давлати пурқуввати Усмонӣ гардид.

Эзоҳ
----

1. ↑  Османская империя § „Образование государства"(пайванди дастнорас — *таърих*). 14 июли 2011 санҷида шуд. Баргирифта аз сарчашмаи аввал 14 январи 2011.
**Муҷассамаи «Водии Вахш»** — дар ноҳияи Хуросони вилояти Хатлон воқеъ гаштааст.

Таърих
------

Аз давраҳои қадим бошандагони ин водӣ ба кишоварзӣ машғулияти васеъ доштанд. Гувоҳии ин нуктаҳо дар китоби «Тоҷикони»-и Бобоҷон Ғафуров дарҷ гаштааст: «Каналҳои қадимаи давраи кушониён дар хоки Тоҷикистон ҳам масалан дар водии Вахш ёфт шудаанд. Барои обёрӣ на фақат оби дарё, балки оби чашмаҳо низ, ки дар он давра бешак хеле бисёр буданд, истифода мешуданд. Масалан, дар шимоли водии Вахш заминҳо асосан аз канали дарёи Вахш об мехӯрданд, вале якчанд манзилҳо, масалан Ҳалқаҷар қарибии посёлкаи Уялӣ аз дарё хеле боло ҷой гирифта буд, ки ҳозир ба инҷо фақат ба насос об мебароранд. Дар давраи кушониён тамоми заминҳои ин манзилҳо аз оби чашмаҳои ин манзилҳо, аз оби чашмаҳои куҳӣ шодоб буданд».
Майдонҳои васеъ ва корами ин диёрро ба назар гирифта, солҳои 1970-1972 аз маҷрои дарёи Вахш ба заминҳои имрӯза ҷамоати деҳоти Ҳилолӣ канали обӣ барпо намуданд, ки то ҳол аз он истифода мебаранд. Ба ин хотир, соли 1972 дар баландии деҳаи Хуросон (Уялӣ) муҷассамаи «Вахшская долина» барпо карда шуд. Баландии муҷассама 6 метр ва паҳноияш 18 метрро ташкил медиҳад.

Эзоҳ
----

1. ↑  Ёдгориҳои таърихию фарҳангии ноҳияи Хуросон. 17 апрели 2018 санҷида шуд. Баргирифта аз сарчашмаи аввал 25 апрели 2018.
2. ↑  Ёдгориҳои таърихию фарҳангии ноҳияи Хуросон. 17 апрели 2018 санҷида шуд. Баргирифта аз сарчашмаи аввал 25 апрели 2018.
**Аранжировка** (аз фр. arranger — *ба тартиб овардан, ҷо ба ҷо кардан*) — мувофиқ кунондани асарӣ мусиқӣ (нисбатан аз нусхаи асл) ба ин ё он дастаи иҷрокунандагон (мас. клавири опера, мувофиқ кунондани асари оркестрӣ ё ансамблию камеравӣ ба фортепиано, барои 2,4 ва 8 даст, ё ин ки оркестровкаи пйесаи фортепианӣ ва ғ.). Аз транскрипсия бо он фарқ мекунанд, ки А. одатан бо мутобиқати фактураи нусхаи асл бо имкониятҳои техникии кадом як сози ҳайати навозандагон ё овози ансамбли вокалӣ маҳдуд мешавад; 2) ба таври муъҷаз мувофиқ кунондани асари мусиқӣ барои як соз; 3) дар мусиқии ҷазӣ ҳар гуна тағйирот (гармонӣ, фактурӣ)-е, ки ҳангоми навозиш дохил карда мешавад ва он ба услуби импровизатсияи иҷро марбут аст. Ин тағйирот бештар дар ҷази муосир дар ҳайатҳои хурди навозандагон фаровон истифода мешавад.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Аранжировка // А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2023, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.
Намунаи паёми матнӣ
**Паёмак** ё **SMS** ё **паёми кӯтоҳ** ё **паёми матнӣ** (ба англисӣ : Short Message Service) (ба маънии сервиси паёми кӯтоҳ) сервисӣ барои табодули паёмҳои матнӣ аз тариқи телефонҳои ҳамроҳ (мобил) (ва бархе василаҳои ҳамроҳи дигар монанди роёнаи киса ва гоҳ барои роёнаҳои шахсе) аст. Паёми кӯтоҳ яке аз фаъолиятҳои пурсӯд барои ширкатҳои мухобиротӣ маҳсӯб мешавад ва дар соли 2012 даромади ҳосил аз ин хадамот, 67 миллиард доллар дар соли пешибинӣ шуда буд .

Ин фанноварӣ дар соли 1992 дар гуруҳи «само телеком» ширкати мухобиротии Vodafone дар Ингилистон ихтироъ шуд. Нил Папворт, яке аз муҳандисони ин ширкат, ки дар сохти ин фанноварӣ мушорикат дошт, дар 3 декабри 1992 аввалин паёми кӯтоҳро фиристод. Дар он замон, телефонҳои ҳамроҳ сафҳа калид (клавиатура) надоштанд ва барои навиштани паёми кӯтоҳ аз роёна истифода шуд. Дар соли 2011 ҳудӯди 150 миллиард паёми кӯтоҳ фақат дар Бритониё ирсол шуд.

Дар соли 2016, фарҳангистони забону адаби форсӣ ، вожаҳои «паёмак» ва « паёми кӯтоҳ »ро ба унвони баробарҳои форсии ин вожа тасвиб кард.

ихтироъкор
----------

Матти Макконен холиқ паёмакаст. Вай идаи ирсоли паёми кӯтоҳ аз тариқи шабакаҳои мобайлро матраҳ кард. «Макконен» ҳамвора аз инки ба унвони холиқи паёмак номида шавад сарбозмезаду муътақид буд ироаи ин Фанноварӣ ҳосили талошу хирад ҷамъӣ бӯдааст. Вай дар 30 июни 2014 дар 63 солагӣ ва пас аз як давраи мубориза бо беморӣ даргузашт .

Маҳбӯбияти хадамоти паёми кӯтоҳ
-------------------------------

Истифодa аз хадамоти паёми кӯтоҳ дар байни мардуми ҷаҳон аз маҳбӯбияти зиёдӣ бархӯрдораст. Ба ақидаи бисёре аз мардум, истифода аз ин хадамот ба далели «арзон бӯдан» ба суръат фарогир шудааст. Дар ҳоли ҳозири 83 дарсад аз корбарони англисӣ ва 79 дарсад аз корбарони Олмонии телефони ҳамроҳ аз сервиси паёми кӯтоҳ истифода мекунанд.

Ирсоли паёми кӯтоҳ аз тариқи телефони собит
-------------------------------------------

Ирсол ва дарёфти паёми кӯтоҳ аз тариқи телефони собит, яке аз сервисҳои аст ки дар кишварҳои тавсеа ёфта мавриди истифодаи густардаи муштаракон қарор мегирад ва ба унвони як сервиси умумӣ дар мухобироти ҷаҳон тавонистааст ҷойгоҳи худро бо тадвини стандартҳоу қавонини мушаххас иртиқо бахшад.

Эзоҳ
----
**Тақиуддин Муҳаммад Авҳадӣ** ибни **Муинуддин Саъдуддини Дақоиқии Исфаҳонӣ** (таваллуд 1565 — соли вафот номаълум) — шоир ва тазкиранависи эронӣ.

Зиндагинома
-----------

Шахси таҳсилдида, бохабар аз улуми мутадовилаи давр, инчунин аз мантиқу риёзиёт будааст. Ба шеъргӯӣ аз 16-солагӣ оғоз кард. Дар синни 20-солагӣ ба хидмати шоҳони сафавӣ дохил шуд. Пас аз муддате хидмати дарборро тарк кард ва ба Ҳиндустон рафт. То охири умр дар он ҷо монд.

Фаъолияти эъҷодӣ
----------------

Асари машҳури Авҳадӣ тазкираи умумии «Арафоту-л-ошиқин ва арасоту-л-орифин» (хулосааш бо номи «Каъбаи арафот» тадвин шудааст) мебошад. Аз Авҳадӣ инчунин девонҳои ашъор бо номҳои «Табсарат-ул-орифин», «Тазкират-ул-ошиқин», маҷмӯаҳои «Муқатаот ва мутоиботу аҳоҷӣ», «Умеди обод» (дар ҷавоби ашъори Умедӣ), «Одамият», маҷмӯаҳои ғазалиёт ба унвони «Баҳроми Достон», «Қанди муқаррар», «Ҷавоҳири завоҳир», «Дурари ғурар», маснавиҳои «Яъқуб ва Юсуф», «Каъбаи дидор», «Сафинат-ус-сакина», «Лавҳи маҳфуз», «Қалами қудрат» боқӣ мондаанд. Авҳадӣ китобу рисолаҳои мансур низ дорад: «Сурмаи сулаймонӣ», «Кофият-ул-қофия», «Мифтоҳи мафотеҳ», «Айния», «Ҷафри Авҳад» ва ғайра Авҳадӣ девони чанде аз шоирон, аз ҷумла Ваҳшии Бофқиро мураттаб кардааст.

Намунаҳо аз ашъори Авҳадӣ:

> Ҷони ман, чун чашми худ бар қалби дилҳо рӯ манеҳ,  
> 
> Ноз бар тоқи баланди фитна чун абрӯ манеҳ…  
> 
>  \* \* \*  
> 
> Бас об кунад ҳусни ту рухсори суханро,  
> 
> Барбод диҳад зулфи ту номуси чаманро.  
> 
> Кӯтаҳ набувад чун зи лабат дасти умедам,  
> 
> К-аз тангии ҷо роҳ дар ӯ нест суханро.
> 
>

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Авҳадӣ // А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2023, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.

* Аҳмад Гулчини Маонӣ, Таърихи тазкираҳои форсӣ, ҷ. 2, Т. 1350 ҳ. ш.
Ин мақола дар бораи **таърихи Белорус** мебошад.

Солҳои таърихӣ
--------------

Харитаи Руси Киевӣ, садаи XI
### Якум давлати Белорус

Владимир I ва шоҳзода Раҳнедаи Полатск (расми 1770)

Асри 20ум
---------

### BNR and LBSSR

Масоҳати Ҷумҳурии Миллии Белорус, 1918
### Ҷумҳурии Советии Белорус ва Белоруси Ғарбӣ

Дар ИҶШС, номи ин кишвар *Ҷумҳурии Советии Сотсиалистии Белорус* ном дошт. Ин номро рӯзи 1 январи, 1919 дар Смоленск эълон карданд.

### Белорус дар Ҷанги 2юми Ҷаҳон

### ҶСС Белорус аз 1945 то 1990

Баъд аз ҷанг дар 1945, Белорус яке аз аъзоёни асосгузори Созмони Миллали Муттаҳид шуд.

*50 солагии Белоруси Советӣ* — маркаи почтаӣ Советӣ 1969

Ҷумҳурии Белорус
----------------

Рӯзи 27 июл 1990, Белорус соҳибистиқлолии миллии худро аз СССР эълон кард.

* 814.814.
* 11 стагоддзе.11 стагоддзе.
* 1340.1340.
* 1370.1370.
* 14 стагоддзе.14 стагоддзе.
* 1462.1462.
* 1466.1466.
* 15 стагоддзе.15 стагоддзе.
* 1586.1586.
* 16 стагоддзе.16 стагоддзе.
* 1600.1600.
* 1658.1658.
* 1772.1772.
* 1795.1795.
* 1835.1835.
* 1882.1882.
* 1891.1891.
* 1897.1897.
* 1902.1902.
* 1918.1918.
* 1918.1918.
* 1919.1919.
* 1920.1920.
* 1926.1926.
* 1920 — 1922.1920 — 1922.
* 1943.1943.
* 1945.1945.
* 1997.1997.
**«Арафот-ул-ошиқин ва арасот-ул-орифин»,** тазкираест, ки *Авҳадӣ* Тақиуддин Муҳаммад с-ҳои 1610 – 12 тартиб додааст. Муаллиф баъдан дарёфтҳои тозаи худро то с-ҳои 1632 – 33 ба тазкира чун замимаи шарҳи ҳоли шоирон илова намудааст. «А.» тарҷумаи ҳоли бештар аз 3300 шоирро дар бар мегирад. Тартиби ҷой гирифтани шоирон мутобиқи алифбои арабист. Ба 28 арса (фасл) ва ҳар арса ба 3 ғурфа (боб) тақсим шудааст. Дар ғурфаи аввал тарҷумаи ҳоли шоирони қадим, ғурфаи дуюм тарҷумаи ҳоли шоирони давраи мутавассит ва дар ғурфаи сеюм шарҳи ҳоли шоирони муосири муаллиф омадааст. Ба қавли муаллиф вай ин асарро бо дархости дӯстон ва баъзе ҳукмронони Ҳиндустон чун такмила ё идомаи тазкираи нахустинаш – «Фирдавси хаёли Авҳадӣ» навиштааст. Дар тазкираи «А.» мухтасари тарҷумаи ҳол ва намунаҳои осори суханварон аз тамоми табақаҳои ҷомеа омадаанд. Авҳадӣ дар таълифи тазкира аз осори таърихӣ, рисолаҳо, девонҳои шоирон, тазкираҳои то замони ӯ таълифшуда истифода кардааст. «А.» беҳтарин ва мукаммалтарин тазкира дар адабиёти форс-тоҷик ба шумор меравад. Махсусан, бахши шарҳи ҳоли шоирони форсизабони муқими Ҳиндустон, ки бо муаллиф ҳамзамон ва ҳамсӯҳбату ошно будаанд, пурарзишу мӯътамад аст, зеро А. шарҳи ҳоли шоиронро аз забони худи онҳо шунида, намунаҳои ашъорашонро аз дасти худашон гирифтааст. Тазкиранависоне, ки баъди А. тазкира сохтаанд, аз ин асари ӯ истифода бурдаанд. Авҳадӣ с. 1627 бо супориши подшоҳи Ҳиндустон Ҷаҳонгир (ҳукмр. 1605 – 27) хулосаи «А.»-ро бо номи «Каъбаи Арафот» тартиб додааст:

Ин Каъба, ки Замзамаш бувад Оби ҳаёт,

Айни Арафот омада аз зоту сифот.

Лекин «Арафот» «Каъба» дорад ба дарун,

Ин «Каъба» бурун омадааст аз «Арафот».
**Аъзам Пудинаев** (тав. 6.06.1948, ноҳияи Нуробод)) — олим, номзади илмҳои педагогӣ (1992), дотсент (2000). «Аълочии маорифи Тоҷикистон» (1998)

Зиндагинома
-----------

Соли 1971 факултети таъриху филологияи Донишкадаи давлатии омӯзгории ш. Душанбе ба номи Т.Г.Шевченкоро хатм кардааст. Солҳои 1971–1973 корманди рӯзномаи «Педагоги ҷавон», 1973–1974 афсари Артиши Шӯравӣ, 1974–1976 корманди рӯзномаи «Педагоги ҷавон», 1976–1980 муаллими кафедраи равоншиносӣ, 1980–1983 аспирант, 1983– 1998 муаллим, муаллими калон, 1998–2004 мудири кафедраи равоншиносии Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи Садриддин Айнӣ буд. Аз соли 2005 ҳамчун дотсенти кафедраи равоншиносии Донишгоҳи тиҷорати Тоҷикистон фаъолият дорад. Муаллифи зиёда аз 50 таълифоти илмӣ, илмию методӣ мебошад, ки дар онҳо масъалаҳои тарбияи маънавии ҷавонон ва саҳми кафедраи равоншиносӣ дар тайёр намудани мутахассисон баррасӣ шудаанд. Бо нишони сарисинагии «Аълочии маорифи Тоҷикистон» (1998) қадр карда шудааст.

Осор
----

* Тарбияи маънавии ҷавонон, Д. 1996;
* Даргоҳи маърифат, Д. 2001;
* Тарбияи ахлоқии донишҷӯён // Мактаби советӣ, Д. 1983, №19;
* Тарбияи мустақилияти ҷавонон // Маърифат, Д. 1992, №4;
* Тарбияи ҳиссиёт дар наврасон // Паёми донишгоҳи омӯзгорӣ, Д. 2000, №4.

Пайвандҳо
---------

* Энсиклопедияи Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи С. Айнӣ
*
|  |
| --- |
| Арахнология |
| Шохаҳои ҷонваршиносӣ |
| 
* Акарология
* Апиология
* Арахнология
* Гельминтология
* Герпетология
* Моҳишиносӣ
* Карцинология
* Кетология
* Конхиология
* Малакология
* Нейроэтология
* Мирмекология
* Нематология
* Оология
* Орнитология
* Палеозоология
* Планктология
* Приматология
* Протозоология
* Териология
* Физическая антропология
* Хироптерология
* Энтомология
* Этология

 |
| Ҷонваршиносони маъруф |
| 
* Жорж Кювйе
* Чарлз Дарвин
* Карл Линней
* Конрад Лоренс
* Томас Сэй
* Эдвард Уилсон
* Алфред Рассел Уоллес

 |
| Таърих |

**Тортанакшиносӣ**, **арахнология** (от юн.-қад. ἀράχνη «тортанак» и λόγος — «илм») — бехше аз ҷонваршиносӣ, ки тортанакшаклҳоро меомӯзад.

Таърих
------

Миёнаи тортанакшиносӣ 19 чун соҳаи мустақили илм аз энтомология ҷудо шудааст. тортанакшиносӣ назариявӣ ва амалӣ мешавад. Мавзӯи таҳқиқи тортанакшиносӣ экология, таснифот, таҳаввулот ва зоогеографияи тортанакшаклҳост. тортанакшиносӣ дар робита бо микробиология, вирусология, протозоология ва гелминтология инкишоф меёбад. Вобаста ба аҳамият ё зарари тортанакшаклҳо тортанакшиносиро ҳамчунин ба тортанакшиносии кишоварзӣ (зараррасонҳои растанӣ ва маҳсулотро тадқиқ менамояд), тортанакшиносии тиббӣ (ангезанда ва паҳнкунандагони бемориҳои гузарандаи одамро меомӯзад) ва тортанакшиносии ветеринарӣ (ангезанда ва паҳнкунандагони касалиҳои ҳайвонотро тадқиқ мекунад) ҷудо менамоянд. Вале чунин тақсимот шартист, зеро аҳамияти бисёр тортанакшаклҳо то ҳол пурра омӯхта нашудааст. Оид ба тортанакшиносӣ (тортанак ва каждумҳои заҳрнок) хусусан ох. тортанакшиносӣ 19 — авв. тортанакшиносӣ 20 пажӯҳишҳои назаррас анҷом ёфтанд. Дар инкишофи ҷиҳатҳои биологӣ, тиббӣ ва ветеринарии тортанакшиносӣ саҳми олими шӯравӣ Е. Н. Павловский арзанда аст. В. тортанакшиносӣ Догел ва шогирдони ӯ оид ба масъалаҳои умумии ҳайвоноти бемӯҳра, аз ҷумла тортанакшаклҳо тадқиқот бурда, ба инкишофи асоси назариявии тортанакшиносӣ кумак расонданд. Тортанакшаклҳо намуду хелҳои зиёд дошта, қариб дар тамоми ҷаҳон паҳн шудаанд. Мас. дар Тоҷикистон қариб 700 намуди тортанакшаклҳо мавҷуд аст. Онҳо ба кишоварзӣ зарари калон мерасонанд. Бинобар ин ҳаматарафа ва пурра омӯхтани тортанакшиносӣ аҳамияти бағоят калон дорад. Оид ба тортанакшиносӣ дар Институти зоология ва паразитологияи АИ ҶТ, кафедраҳои зоологияи ДМТ, ДДОТ ва кафедраи микробиология, эпизоотология ва паразитологияи ДАТ тадқиқот бурда, усулҳои муборизаро ба муқобили онҳо дарёфт менамоянд.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Арахнология // А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2023, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.
**Суҳайлӣ Мирқозиевич Расулов** (тав. 14.12.1973, д. Искодари ноҳ. Айнӣ) — олим, доктори илмҳои филология (2019), подполковники мустаъфии ВКД ҶТ, Аълочии маориф ва илми Ҷумҳурии Тоҷикистон.

Зиндагинома
-----------

Хатмкардаи факултаи филологияи тоҷики Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи Садриддин Айнӣ (1995), факултаи ҳуқуқшиносии Донишкадаи андоз ва ҳуқуқ (2000) ва Академияи Вазорати корҳои дохилии Ҷумҳурии Тоҷикистон (2003). Баъди хатми Донишгоҳ дар вазифаҳои гуногун: ваколатдори фаврӣ, сарваколатдори фаврӣ, сарваколатдори фаврӣ оид ба корҳои махсусан муҳим, сардори Шуъбаи якуми Раёсати амнияти дохилии Саридораи полиси андози Вазорати даромадҳо ва пардохтҳои давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон, дотсенти кафедраи фаъолияти фаврию ҷустуҷўии Академияи Вазорати корҳои дохилии Ҷумҳурии Тоҷикистон (1995-2011), сардори Раёсати муносибатҳои байналмилалӣ ва ҳамоҳангсозии барномаҳои Кумитаи телевизион ва радиои назди Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон, (2011-2013), муаллими кафедраи ҳуқуқ, мудири кафедраи методикаи таълими забон ва адабиёти тоҷики Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи Садриддин Айнӣ (2013- 2015), муаллими фанҳои забону адабиёти тоҷик ва таъриху ҳуқуқи МДТ "Мактаби Президентӣ барои хонандагони болаёқат дар шаҳри Ҳисор» (2015-2017), сардори Шуъбаи иттилоот ва нашрия, директори Китобхонаи илмӣ ва сардори Шуъбаи сифати таҳсилот, ҳамзамон профессори кафедраи забони тоҷикии Донишгоҳи давлатии тиббии Тоҷикистон  (2017-2021) кор кардааст. Рисолаи номзадиро таҳти унвони «Хусусиятҳои луғавӣ ва услубии ашъори Нақибхон Туғрали Аҳрорӣ» (2011) ва рисолаи докториро дар мавзуи «Вижагиҳои сохторӣ ва маъноии ибораҳои номӣ дар осори манзуми охири асри ХIХ ва ибтидои асри ХХ» (2019) дифоъ намудааст. Аз соли 2021 инҷониб дар кафедраи умумидонишгоҳии забони тоҷикии ДДОТ ба номи С. Айнӣ фаъолият дорад.

Пайвандҳо
---------

* Энсиклопедияи Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи С. Айнӣ
*
**Барномаи корбурдии веб** (англ. Web application), **веб-замимаҳо** — барномаест, ки метавон ба он аз тариқи интернет ё интронет дастрасӣ дошт. Ҳамчунин ба маънии барномаест, ки тавассути як мурургар пуштибонӣ мешавад. (ҳамонанди афзунаи Java) ё даруни як забони барноманависӣ навишта шудааст, ки тавассути мурургар пуштибонӣ мешавад, ҳамонанди JavaScript, ки бо забон HTML таркиб шудааст. 

Амалиёти мантиқии барномаи корбурдии веб байни сервер ва муштарӣ тақсим шуда, маълумот аксаран дар сервер нигоҳ дошта мешавад, мубодилаи иттилоот (маълумот) дар шабака ба амал меояд. Барномаи корбурдии веб дар охири солҳои 1990 ва аввали солҳои 2000 хеле маъмул гаштанд.

Вежагиҳои фаннӣ
---------------

Барномаи корбурдии веб барои амалӣ гардонидани вазифаҳои стандартии браузер афзалият дошта, ин вазифаҳо бояд бидуни системаи амалиётии муштарии мазкур иҷро карда шаванд. Барномаи корбурдии веб на барои навъҳои системаҳои амалиёташон гуногун (мас.барои Microsoft Windows, Mac OS X, GNU/Linux), балки як бор барои платформаи дилхоҳ интихобгардида таҳия ва дар он паҳн мегардад. Аммо амалисозии гуногуни HTML, CSS, DOM ва дигар мушаххасот дар браузерҳо ҳангоми таҳияи барномаи корбурдии веб ва минбаъд барои амали онҳоро таъмин намудан мушкилот эҷод карда метавонад. Ғайр аз ин имкони истифодабаранда ҷиҳати тағйир додани бисёр мушаххасоти барузер (андозаи ҳарфҳо, ранг ва ғ.) ба кори саҳеҳи замима монеъ мешавад. Тавассути усули дигар (умумӣ) барои татбиқи комил ё нокомили интерфейси истифодабарӣ Adobe Flash, Silverlight ё Java апплетҳо (унсурҳои таъмини барномавӣ) истифода мегарданд. Азбаски аксар браузерҳо ин технологияҳоро (одатан, бо ёрии плагинҳо) амалӣ месозанд, Flash- ё Java-замимаҳо ба осонӣ иҷро мешаванд. Барномаи корбурдии веб аз қисмҳои мутааллиқ ба муштарӣ ва серверӣ иборат буда, ба ин васила технологияи «муштарӣ-сервер» дорад.

Мисоли саҳеҳи барномаи корбурдии веб ин сомонаи мудирият ва вироиши мақолаҳои Википедия мебошад: бисёр корбарони он метавонанд дар таҳияи донишномаи шабакаӣ бо истифодаи мурургарҳои сомонаи омили худ (хоҳ Microsoft Windows,GNU/Linux ё дилхоҳ системомили дигар) бидуни истифодаи модулҳои иловагӣ барои кор бо хазинаи маълумоти мақолаҳо ширкат варзанд. Ҳоло усули нави таҳияи барномаи корбурдии веб, ки Ajax меноманд, хеле маъмул аст. Ҳангоми истифодаи Ajax саҳифаҳои барномаи корбурдии веб батамом ба кор надаромада, танҳо маълумоти зарурии серверро ба кор меандозанд.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Веб-замимаҳо // Боз — Вичкут. — Д. : СИЭМТ, 2014. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2023, ҷ. 3). — ISBN 978-99947-33-46-0.
**Азизӣ Рустам Анварзода** (22.08.1986, ноҳияи Зафаробод) — олим, номзади илмҳои фалсафа, собиқ муовини директори Муассисаи давлатии Маркази исломшиносӣ дар назди Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон.

Зиндагинома
-----------

Азизӣ Рустам Анварзода 22 августи соли 1986 дар ноҳияи Зафарободи вилояти Суғд, дар оилаи зиёиён таваллуд шудааст. Миллаташ тоҷик, маълумоташ олӣ, номзади илмҳои фалсафа. Солҳои 1992-2003 дар мактаби таҳсилоти миёнаи умумии №1 ба номи Б.Ғафурови шаҳраки Зафаробод таҳсилро шуруъ карда, онро бо гувоҳномаи аъло хатм кард.
Соли 2003 ба шуъбаи арабӣ-англисии факултети забонҳои шарқи Донишгоҳи давлатии Хуҷанд ба номи академик Б.Ғафуров дохил шуда, соли 2008 факултети номбурдаро бо дипломи аъло хатм кард.
Пас аз хатми донишгоҳ тибқи роҳхат ба ҳайси ассисент дар кафедраи фалсафаи ДДХ ба номи академик Б.Ғафуров ба фаъолияти корӣ шуруъ кард.
Солҳои 2009-2011 дар шуъбаи рӯзонаи аспирантураи Академияи илмҳои Ҷумҳурии Тоҷикистон аз рӯи ихтисоси 09.00.14 - фалсафаи дин ва диншиносӣ таҳcил намуда, соли 2012 рисолаи номзадии худро дар мавзӯи "Илоҳиёти ҳанафияи мутақаддим" (Теология раннего ханафизма) дифоъ намуд.
Аз соли 2012 дар Институти фалсафа, сиёсатшиносӣ ва ҳуқуқи Академияи миллии илмҳои Ҷумҳурии Тоҷикистон ба ҳайси ходими хурди илмӣ ва аз соли 2013 ба ҳайси ходими калони илмӣ АМИ ҶТ кору фаъолият намудаст.

19 июни соли 2015 бо Фармони Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муовини директори Муассисаи давлатии Маркази исломшиносӣ дар назди Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон таъйин шуд ва аз ин вазифа 26 июни сол 2023 озод карда шуд. 

Муаллифи 1 монография, тарҷумаҳои осори мероси ниёгон, зиёда аз 40 мақолаҳои илми ва илмию оммавӣ, ҳамчунин гузориш ва пажӯҳишҳои минтақавӣ ва байналмилалӣ мебошад.

Эзоҳ
----

1. ↑  Муовини директор(тоҷ.). *www.mit.tj*. 2 июли 2023 санҷида шуд.
2. ↑  Амри Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон(тоҷ.). *www.khovar.tj*. 2 июли 2023 санҷида шуд.
**Зикриё Акрамӣ** (*Зикриё Иномович Акрамов*) — олим, муаррих, доктори илмҳои таърих (2000), дотсент, Аълочии маорифи Тоҷикистон (2013)

Зиндагинома
-----------

Зикриё Акрамӣ 2 июли соли 1961 дар шаҳри Душанбе дар оилаи хизматчӣ таваллуд шудааст.
Соли 1978 мактаби миёнаи №66 шаҳри Душанберо хатм намуда, ба факултети таърихи Донишгоҳи давлатии Тоҷикистон ба номи В.И.Ленин дохил шуд.
Фаъолияти кориашро дар вазифаи муаллими кафедраи таърихи Ҳизби коммунисти Иттиҳоди Шӯравӣ ва иқтисоди сиёсӣ дар Донишкадаи давлатии фарҳанг ва санъати Тоҷикистон ба номи М. Турсунзода оғоз мекунад (1983-1987). Солҳои 1986-1988 ба сифати котиби комитети комсомолии Донишкадаи мазкур адои вазифа намудааст.
Соли 1988 ба аспирантураи рӯзонаи кафедраи таърихи халқи тоҷики Донишгоҳи давлатии Тоҷикистон дохил шуда, баъд аз хатми аспирантура ва дифои рисолаи номзадӣ соли 1990 ба кафедраи таърихи халқи тоҷики Донишгоҳи давлатии Тоҷикистон ба номи В.И.Ленин ба ҳайси ассистенти кафедра ба кор даъват шуд. Дар ин кафедра Зикриё Акрамӣ то соли 2011 ба сифати асистент, муаллими калон, дотсент, муовини декани факултети таърих ва профессор кор кардааст. Аз соли 2001 то соли 2005 дар Донишгоҳи славянии Русияву Тоҷикистон ба ҳайси дотсент ва профессори кафедраи таърихи Ватанӣ фаъолияти илмӣ-омӯзгории худро идома додааст.
Зикриё Акрамӣ аз январи соли 2005 то декабри соли 2008 вазифаи декании факултети таърихи Донишгоҳи миллии Тоҷикистонро бар уҳда дошт.
Аз моҳи майи соли 2009 дар вазифаи мудири шуъбаи илмҳои гуманитарӣ-иҷтимоӣ ва иқтисодии Институти илмӣ-таҳқиқотии ДМТ кор мекард. Аз 20 апрели соли 2015 то 5 феврали соли 2019 директори Пажӯҳишгоҳи таърих, бостоншиносӣ ва мардумшиносии ба номи Аҳмади Дониш-и Академияи миллии илмҳои Тоҷикистон кор мекард. Ҳоло, профессори кафедраи таърихи халқи тоҷики Донишгоҳи миллии Тоҷикистон ва ба ҳайси профессори кафедраи таърихи умумӣ ва ватании Донишгоҳи славянии Русияву Тоҷикистон ба муҳассилин дарс медиҳад.

Фаъолияти илмӣ
--------------

Соли 2000-ум рисолаи докториро дар масоили хусусиятҳои миллии ташаккули синфи коргари Тоҷикистон дифоъ намуда, ба унвони доктори илмҳои таърих мушарраф шудааст.
Дар давоми фаъолияти беш аз 30-солаи худ дар соҳаи маориф зиёда аз 100 мақолаҳои илмӣ, методӣ ва инчунин 4 монография чоп намудааст.

Осор
----

* Подготовка и повышение культурно-технического уровня рабочих кадров в Таджикистане (1976-1986 гг.). — Душанбе:Сино. 1996, - 74 с.
* Рабочий класс Таджикистана в 60-80-е годы. Рукопись ТГНУ. — Душанбе, 1998. Деп.в ТГНУ. 29.06.98, № 17. - 240 с.
* Национальные особенности роста рабочего класса Таджикистана (60-80-е гг.) — Душанбе:Ирфон, 1999, - 296 с.
* Таджикский государственный национальный университет: основные вехи истории. — Душанбе:Эр-Граф, 2008, - 350 с. (ҳаммуаллиф).

васоити дарсӣ:

* Ҷанги шаҳрвандӣ дар Тоҷикистон (1918-1923) (Васоити таълимӣ). — Душанбе:ДМТ, 2001, - 58 с. (ҳаммуаллиф Ҳакимов Н.)

Эзоҳ
----

1. ↑  Зикриё Акрамов. 24 апрели 2017 санҷида шуд. Баргирифта аз сарчашмаи аввал 23 май 2015.
2. ↑  Зикриё Акрамов. 24 апрели 2017 санҷида шуд. Баргирифта аз сарчашмаи аввал 26 июли 2017.
**Телевизион** — яке аз воситаҳои пахши иттилооти оммавӣ (сиёсӣ, фарҳангӣ, илмӣ-оммавӣ) ва воситаи асосии алоқа мебошад, ки барои мақсадҳои илмӣ, техникӣ, назорати соҳаҳои саноат ва нақлиёт, кайҳон ва тадқиқотҳои ҳастаӣ ва диг. истифода бурда мешавад.

Пайдоиши телевизион
-------------------

Телевизион ихтирои ибтидои асри XX буда, соли 1930 ба олимону муҳандисони шӯравӣ-Борис Розинг, Семен Катаев, Александр Константинов, Петр Тимофеев, Павел Шмаков, ихтироъкорони амрикоӣ — Владимир Зворикин (амрикоии рустабор), Фило Фарнсуорт, муҳандиси британиявӣ — Алан Кэмпбелла-Суинтон ва дигарон муяссар гардид, ки онро мукаммал гардонида, мавриди истифода диҳанд.

Дар Аврупо ба таври оммавӣ фаъолияти шабакаҳои телевизионӣ танҳо аз соли 1950 оғоз гардида, дар бисёре аз давлатҳои тараққикардаи ҷаҳон шабакаҳои давлативу хусусии телевизион солҳои 60-70-уми асри гузашта таъсис ёфтанд.

Имрӯз дар ҷаҳон давлате нест, ки дар он шабакаҳои телевизионӣ фаъолият надошта бошанд.

Шабакаҳои телевизионии CBC, NBC, ABC — дар ИМА, BBC, ATV — Дар Британияи Кабир, РАИ — дар Италия, NHK — дар Япония, ЦДФ — дар Германия, ОРТ- дар Россия аз бонуфузтарин ширкатҳои телевизионӣ дар ҷаҳон маҳсуб мешаванд.

Дар Тоҷикистон 3 октябри соли 1959 аввалин бор Студияи телевизиони Тоҷикистон ба кор шурӯъ намуд, ки ин рӯйдоди беназири фарҳангӣ дар ҳаёти кишвар буд.

Бо қарори Ассамблеяи генералии СММ шурӯъ аз соли 1997 ҳамасола дар ҷаҳон 21 ноябр ҳамчун Рӯзи умумиҷаҳонии телевизион (World Television Day) ҷашн гирифта мешавад.

Эфири телевизионӣ
-----------------

**Эфири телевизионӣ** — муҳите, ки дар он сигналҳои телевизионӣ паҳн мегарданд. Дар Тоҷикистон дар шароити имруза сигналҳои телевизионӣ дар тамоми минтақаҳои кишвар паҳн мегарданд. Телевизиони моҳвораӣ, ки аз тариқи иртибототи моҳвораӣ интиқол меёбад, дар аксар хонадони сокинон гузошта шудааст.

Нигаред
-------

* Телевизиони Тоҷикистон (Шабакаи якум)
* Телевизиони "Сафина"
* Ширкатҳои телевизионии давлатии умумиҷумҳуриявӣ ва минтақавӣ (Тоҷикистон)
* Феҳристи шабакаҳои телевизиони мустақил дар Тоҷикистон

Пайвандҳо
---------

* Википедияи руси — Телевидение(пайванди дастнорас)
* ТАДҚИҚОТИ БОЗОРИ ТЕЛЕВИЗИОНИИ ТОҶИКИСТОН Бойгонӣ шудааст 5 августи 2014  сол.

Сарчашма
--------

1. ↑  Словари и энциклопедии на Академике — Телевидение. 11 май 2014 санҷида шуд. Баргирифта аз сарчашмаи аввал 8 июли 2014.
2. ↑  21 ноябр-Рӯзи умумиҷаҳонии телевизион. Аз «оинаи нилгун» — то телевизиони рангаи рақамии HD
3. ↑  нусхаи бойгонӣ. 13 май 2014 санҷида шуд. Баргирифта аз сарчашмаи аввал 5 августи 2014.
Дар ин мақола рӯйхати шабакаҳои телевизионӣ бо забони тоҷикӣ оварда шудааст. Дар забони дарӣ, ки ба забони тоҷикӣ монанд аст, шабакаҳои телевизионӣ вуҷуд надоранд. Инчунин дар рӯйхати шабакаҳои телевизионӣ бо забони форсӣ низ нестанд.

Тоҷикистон
----------

Кумитаи телевизион ва радиои назди Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон дар солҳои соҳибистиқлолӣ 8 шабакаи телевизионӣ ва 3 шабакаи радиои давлатӣ таъсис додааст.
Ҳоло дар Ҷумҳурии Тоҷикистон 90 телевизион ва радиои давлативу хусусӣ ва студияҳои истеҳсоли маҳсулоти аудиовизуалӣ фаъолият менамоянд. Аз ин шумора 13 телевизиони давлатӣ, 10 радиои давлатӣ, 33 телевизиони хусусӣ, 22 радиои хусусӣ ва 12 студияи истеҳсоли маҳсулоти аудиовизуалӣ мебошанд..

### Шабакаҳои миллӣ

* Тоҷикистон
* Сафина
* Баҳористон
* Ҷаҳоннамо
* Синамо
* Шаҳнавоз
* Илм ва табиат
* ТВ Сайёҳӣ ва ҳунарҳои мардумӣ
* Варзиш
* Футбол

### Шабакаҳои минтақавӣ

* ТВ Пойтахт
* ТВ Суғд
* ТВ Хатлон
* ТВ Кулоб
* ТВ Бадахшон
* ТВ АНТ
* ТВ Мавҷи Ориёно
* ТВ Мавҷи Истиқлол
* ТВ Сервис
* ТВ Алянс

Россия
------

* ТВ Сафо (қисман бо забони тоҷикӣ)

Ӯзбекистон
----------

* Телевизиони Самарқанд (қисман бо забони тоҷикӣ)
* STV (қисман бо забони тоҷикӣ)

Инчунин нигаред
---------------

* Рӯйхати шабакаҳои телевизионии форсӣ
* Рӯйхати шабакаҳои телевизионӣ
* Телевизиони Афғонистон
* Телевизиони Эрон

Эзоҳ
----

1. ↑  Имрӯз дар Душанбе Шабакаи нави телевизиони Тоҷикистон «Илм ва табиат» ифтитоҳ гардид(тоҷ.). *khovar.tj*. 14 апрели 2020 санҷида шуд. Баргирифта аз сарчашмаи аввал 20 апрели 2021.

| ⚙️ Шабакаҳои телевизионии Тоҷикистон |
| --- |
|  | 
Тоҷикистон
 • Ҷаҳоннамо
 • Сафина
 • Баҳористон
 • Варзиш
 • Футбол
 • Синамо
 • Шаҳнавоз
 • Илм ва табиат
 |  |
**Каримов Назрулло Салимович** (15 сентябри 1976, деҳаи Советобод, ноҳияи Москва) — забоншинос, муаллими калон (2007), номзади илмҳои филология (2013).

ЗИндагинома
-----------

Назрулло Каримов 15 сентябри соли 1976 дар деҳаи Советободи ноҳияи Москва ба дунё омадааст. Дар соли 2000-ум факултети филологияи тоҷики Донишгоҳи Давлатии милии Тоҷикистонро хатм кардааст.

Корнома
-------

Соли 2000 муҳаққиқ-коромӯзи кафедраи забони муосири ДМТ, аспиранти шуъбаи ғоибона (2002­-2005), солҳои 2004—2007 ба сифати мушовири ноиби аввали ректори ДМТ фаъолият намудааст. Аз соли 2007 ба сифати муаллими калони кафедраи забони тоҷикӣ барои ихтисосҳои ғайрифилологии Донишгоҳи миллии Тоҷикистон ба фаъолият шурӯъ намудааст.

Рисолаи номзадияшро таҳти унвони «Хусусиятҳои луғавию маъноии забони ғазалиёти Лоҳутӣ» соли 2013 ҳимоя намудааст. Муаллифи зиёда аз 20 асару мақолаҳои илмӣ-методӣ ва оммавӣ мебошад.

Осор
----

* Силлабус аз фанни алифбои ниёгон барои донишҷӯёни ихтисосҳои ғайрифилологӣ. — Душанбе: ЭР-Граф, 2010;
* Дастури таълимии «Маҷмӯаи саволу ҷавобҳои тестӣ аз фанни алифбои ниёгон». — Душанбе: ЭР-Граф, 2010 (ҳаммуаллиф).

Эзоҳ
----
**Пода** — галаи чорпои хонагӣ (гов), ки бо мақсади парваришу чаронидан ташкил карда мешавад.

Пода чорпои аз ҷиҳати зот, синну сол ва аҳаммияти истеҳсолӣ гуногунро дар бар мегирад. Таркиби пода, таносуби гурӯҳҳои алоҳидаи ҳайвонот дар он, таъйинот, саршумори чорпо ва муҳлати истифодаи онҳо ба шартҳои ташкилию хоҷагии таҷдиди пода вобаста аст. Масалан, дар подаи ҷамъиятӣ подаи говҳои дӯшоӣ, подаи гӯсолаҳо, подаи ҷавонаҳо, подаи чорпои парворӣ ва ғайраро ҷудо мекунанд. подаи говҳои дӯшоӣ 100—200 сар, подаи ҷавонаҳо 150—200 сар, гӯсолаҳо 30-50 сар мешавад. Вале дар подаи аҳолӣ зот, синну сол (ба ғайр аз гӯсолаҳо) ва миқдори чорпо чандон ба эътибор гирифта намешавад. Миқдори чорпои пода вобаста ба саршумори чорпои аҳолӣ кам ё зиёд шуда метавонад. Подаро подабонон ба чаро мебаранд.

Нигаред низ
-----------

* Рама
* Гала

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Пода // Н — Я. — Д. : СИЭМТ, 2016. — (Донишномаи фарҳанги мардуми тоҷик : [дар 2 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2015—2016, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-78-1.
Дар Википедия мақолаҳо дар бораи дигар шахсон бо номи Холмаҳмад мебошанд.
Дар Википедия мақолаҳо дар бораи дигар шахсон бо насаби Раҳимов мебошанд.

 **Холмаҳмад Баротович Раҳимов** (тав. 20.05.1972, деҳаи Чойхонаи ноҳияи Ёвон, ваф. 08.04.2020, ш. Душанбе), адабиётшинос, номзади илмҳои филологӣ (2020).

Зиндагинома
-----------

Холмаҳмад Раҳимов солҳои 1990-1995 дар факултети филологияи тоҷики Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи Садриддин Айнӣ таҳсил намудааст. Солҳои 1996-1997 лаборанти калони кафедраи адабиёти тоҷик, 1997-2003 ассистент, ҳамзамон солҳои 1997-2000 дар аспирантураи донишгоҳи зикршуда таҳсил кардааст. Солҳои 2003-2005 ба сифати муаллими калони кафедраи забон ва адабиёти синфҳои ибтидоӣ ва аз соли 2008 ҳамчун муаллими калони кафедраи методика ва таҳсилоти ибтидоӣ фаъолият намудааст. Аз соли 2015 ба ҳайси муаллими калони кафедраи забон ва адабиёти тоҷики факултети таҳсилоти томактабӣ ва ибтидоӣ фаъолият кардааст. Солҳои 2017 - 2018 дар вазифаи муовини декан оид ба таълим дар факултети таҳсилоти томактабӣ ва ибтидоӣ фаъолият намудааст. Аз 1 сентябри соли 2019 то 8-уми апрели соли 2020 ба ҳайси иҷрокунандаи вазифаи мудири кафедраи забон ва адабиёти тоҷик дар Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи Садриддин Айнӣ фаъолият дошт. Инчунин, ӯ солиёни зиёде дар факултет вазифаи раисии иттифоқи касабаи устодону донишҷӯёнро пеш бурдааст. Номбурда соли 2019 дар мавзуи «Ҷустори ҳунарии Лоиқ Шералӣ дар шеъри муосири тоҷик ва фардияти эҷодии ӯ» рисолаи номзадӣ ҳимоя намуд. Инчунин, ба қалами Раҳимов Х. Б. дастурҳои таълимӣ-методии «Барномаи адабиёти бачагона» барои факултаи педагогикаи донишкадаву донишгоҳҳои омӯзгорӣ (2011), «Таърихи адабиёти Амрико» (ҳаммуаллиф) (2017) ва муаллифи зиёда аз 20 мақолаи илмӣ ва илмӣ-методӣ мебошад.

Осор
----

* «Садои булбул». -Д. 1999,
* Мавқеи ѓазал дар эҷодиёти Лоиқ Шералӣ// Паёми Донишгоҳи миллии Тоҷикистон, 2010, №7 (63),
* Рубоӣ ва мавқеи он дар эҷодиёти Лоиқ// Паёми Донишгоҳи омӯзгорӣ, 2011, №4 (40),
* Тараннуми ѓояи ватанпарварӣ дар эҷодиёти Лоиқ Шералӣ// Паёми Донишгоҳи омӯзгорӣ, 2013, №1 (50),
* Мавқеи дубайтӣ дар эҷодиёти Лоиқ Шералӣ// Паёми Донишгоҳи омӯзгорӣ, 2015, №4 (65),
* Мазмун ва мундариҷаи ѓоявию бадеии «Дасти дуои модар» - и Лоиқ Шералӣ»// Паёми Донишгоҳи омӯзгорӣ, 2015, №4 (65) ва ғ.

Пайвандҳо
---------

Энсиклопедияи Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи С. Айнӣ

Эзоҳ
----
**Шерғозӣ Абдулофизов** (тав. 1947, ш. Хоруғ) – риёзидон, омӯзгор, номзади илмҳои физика математика, дотсент.

Зиндагинома
-----------

Шерғозӣ Абдулофизов солҳои 1963–1967 дар факултети физикаву математикаи Донишкадаи давлатии омӯзгории Душанбе ба номи Т.Г. Шевченко таҳсил кардааст. Солҳои 1967–1968 муаллими физика-математикаи мактаби миёнаи №6 ш. Хоруғ буд. Солҳои 1969–1975 ҳамчун муаллими кафедраи анализи математикии Донишкадаи давлатии омӯзгории Душанбе ба номи Т.Г. Шевченко
фаъолият намудааст. Солҳои 1975–1978 аспиранти Донишкадаи омӯзгории ба номи Герсини ш. Ленинград, 1978–1989 муаллими калон, 1989–1992 дотсенти кафедраи анализи математикии донишкадаи омӯзгории пойтахт буд. Аз соли 1992 то ба имрӯз ба ҳайси дотсенти факултети математикаи Донишгоҳи давлатии ш. Хоруғ ба номи М. Назаршоев фаъолият дорад. Инчунин вазифаи муовини ректори донишгоҳи мазкур оид ба корҳои тарбиявӣ ва илмиро ба уҳда дорад. Бо нишони сарисинагии «Аълочии маорифи Тоҷикистон»,сарфароз шудааст.

Фаъолияти илмӣ
--------------

Муаллифи зиёда аз 25 мақолаи илмӣ ва илмию методӣ мебошад аз ҷумла "Нишондоди методӣ оид ба ҳалли мисол ва масъалаҳо аз анализи математикӣ". Қисми 4. - Хоруғ, 2007 ва диг.

Пайвандҳо
---------

* Энсиклопедияи Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи С. Айнӣ
*
Дар Википедия мақолаҳо дар бораи дигар шахсон бо номи Раҳматулло мебошанд.
Дар Википедия мақолаҳо дар бораи дигар шахсон бо насаби Рауфов мебошанд.

**Раҳматулло Неъматович Рауфов**  (тав. 8.02.1967, д. Сармайдони н. Муминобод) — географ, номзади илмҳои география (2017), дотсент (2019). Аълочии маориф ва илми Тоҷикистон (2015).

Зиндагинома
-----------

Раҳматулло Рауфов соли 1992 Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи Садриддин Айнӣро бо дипломи аъло хатм кардааст. Солҳои 1985 – 1987 дар сафҳои артиши шуравӣ хизмат карда, баъди хизмати ҳарбӣ аз соли 1992 то инҷониб дар кафедраи географияи табиӣ ва кишваршиносии факултети географияи Донишгоҳи давлатии омȳгории Тоҷикистон ба номи С. Айнӣ ҳамчун ассистент, муаллим, муаллими калон, дотсент ва мудири кафедра кор мекунад. Муаллифи зиёда аз 20 мақолаи илмӣ ва китобҳои дарсӣ мебошад. Дар муддати фаъолияти омȳзгории хеш ба сифати муаллими таҷрибадор ва географи хуб, дар Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи Садриддин Айнӣ, дар омода намудани садҳо нафар мутахассисон барои макотиби Ҷумҳурии Тоҷикистон ва дигар сохторҳои давлатӣ саҳмгузор аст.

Осор
----

* Территориальная организация и оценка использования гидротехнических сооружений Юго-Западного Таджикистана (монография). Д. 2018;
* «Global science and innovations 2019 Central Asia». Кazakhstan-2019;
* Заминшиносии умумӣ». Д. 2013;
* Асосҳои биогеография. Д. 2020;
* Таърихи кашфиётҳои чуғрофии Тоҷикистон. Д. 2001;
* «Роҳнамои дарёфти номгȳйиҳои географӣ». Д. 2016;
* Луғати истилоҳои табиатшиносӣ. Д. 2018;
* Ҷавҳари дониш. Д. 2019 ва ғ.

Пайвандҳо
---------

Энсиклопедияи Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи С. Айнӣ

Эзоҳ
----
**Моҳвораи Ҳилоли Аҳмари Тоҷикистон** — аз соли 2011 инҷониб, ҳамасола давоми моҳи май Моҳвораи Ҳилоли Аҳмари Тоҷикистон бо чорабиниҳои гуногуни фарҳангиву фароғатӣ, варзишӣ, озмунҳо ва иқдомҳои хайриявию эҳсонкорӣ дар саросари кишвар барпо мегардад.

Дар бораи моҳвора
-----------------

Мутобиқи Қарори Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон № 504 аз 7.10.2011 «Оид ба тартиб, шарт ва мӯҳлати гузаронидани моҳвораи Ҳилоли Аҳмар» моҳи май моҳвораи Ҳилоли Аҳмар эълон гардидааст. Ҳар сол моҳи май Моҳвораи Ҳилоли Аҳмари Тоҷикистон дар саросари ҷумҳурӣ, бо роҳандозии чорабиниҳои гуногуни хайриявӣ, фарҳангиву фароғатӣ, варзишӣ, озмунҳо ва иқдомҳои эҳсонкорӣ, косертҳои хайриявӣ ва ғайра гузаронида мешавад. 

Дар Ҷумҳурии Тоҷикистон  ҳар сол аз ҷониби Ҷамъияти Ҳилоли Аҳмари Тоҷикистон моҳвораи Ҳилоли Аҳмар гузаронида мешавад, ки ба паҳн кардани ақидаҳои Ҳаракати Байналмилалии Салиби Сурх ва Ҳилоли Аҳмар ва ҷалб кардани таваҷҷӯҳ ба барномаҳои фаъолияти Ҷамъияти мазкур равона шудааст. Мӯҳлат, тартиб ва **шартҳои** гузаронидани моҳвораи Ҳилоли Аҳмар аз ҷониби Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон **муайян карда шудааст**. 

ҶҲАТ дар асоси барномаи гузаронидани моҳвораи Ҳилоли  Аҳмар, ки аз ҷониби Ҷамъияти Ҳилоли Аҳмари Тоҷикистон ва мақомоти  давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон тасдиқ шудааст, барои гузаронидани чорабиниҳо дар доираи моҳвораи  Ҳилоли Аҳмар, аз майдонҳои варзишӣ, боғ ва дигар иншооти фарҳангӣ - иҷтимоӣ  истифода карда метавонад.

Дар бораи Ҷамъият
-----------------

* Ҷамъияти Ҳилоли Аҳмари Тоҷикистон

Эзоҳ
----

1. ↑  *Рустамбек Аҳмадзода.* Маълумотҳо вобаста ба Ҷамъияти Ҳилоли Аҳмари Тоҷикистон (14.06.2022).
2. ↑  *МММОҶТ.* Қонуни ҶТ «Дар бораи ҷамъияти Ҳилоли Аҳмари Тоҷикистон».  (16.04.2017).
3. ↑  *ММК ҶТ.* ҚОНУНИ ҶУМҲУРИИ ТОҶИКИСТОН ДАР БОРАИ ҶАМЪИЯТИ ҲИЛОЛИ АҲМАРИ ТОҶИКИСТОН.  (10.02.2020).
**Ҳуқуқи байналмилалии савдо** — аз маҷмӯи меъёрҳои байналмилалӣ ва миллӣ, одатҳои ҳуқуқӣ ва расму одатҳои корӣ иборат буда, муносибатҳои байналмилалии иқтисодиро бо иштироки шахсони ҳуқуқӣ ва шахсони воқеӣ ба танзим медарорад. Ҳуқуқи байналмилалии савдо қисми ҳуқуқи байналмилалии хусусӣ ба ҳисоб рафта, муносибатҳои хусусияти тиҷоратӣ доштаро ба танзим медарорад (ғайр аз муносибатҳои оилавӣ ва меҳнатӣ). Ҳуқуқи байналмилалии савдоро аз ҳуқуқи байналмилалии иқтисодӣ, ки ҳамчун соҳаи мустақили ҳуқуқи байналмилалӣ эътироф мешавад ва муносибатҳои иқтисодии байни давлатҳо ва ташкилотҳои байналмилалиро ба танзим дароварда, принсипҳои умумии ҳамкориҳои иқтисодиро муқаррар мекунад, фарқ бояд кард.

Нигаред низ
-----------

Ҳуқуқи байналмилалӣ

Эзоҳ
----

1. ↑  Who Regulates International Trade? 11 июли соли 2023
2. ↑  Фарҳанги истилоҳоти ҳуқуқ / Зери таҳрири Маҳмудов М.А. - Душанбе: ЭР-граф, 2009. - с. 522
**Афшин Муқим** (зод. 16 феврали 1992, ноҳияи Айнӣ, вилояти Суғд, Тоҷикистон) — рӯзноманигори тоҷик, Аълочии матбуоти Тоҷикистон (2020). Узви Иттифоқи журналистони Тоҷикистон (2018).

Зиндагинома
-----------

Афшин Муқим 16 феврали соли 1992 дар ноҳияи Айнӣ ба дунё омадааст. Факултети забонҳои Осиё ва Аврупои Донишгоҳи миллии Тоҷикистонро дар соли 2014 бо ихтисоси шарқшинос-филолог хатм кардааст.

Фаъолияти корӣ
--------------

Солҳои 2011—2012 дар Кумитаи телевизион ва радиои назди Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон ва аз соли 2012 то соли 2015 дар Агентии миллии иттилоотии Тоҷикистон «Ховар» фаъолият кардааст. Аз 3 феврали соли 2014 дар вазифаи котиби матбуотии Кумитаи дин, танзими анъана ва ҷашну маросими назди Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон кор мекунад.

Аз соли 2018 узви Иттифоқи журналистони Тоҷикистон мебошад.

Ҷоизаҳо
-------

Афшин Муқим дар соли 2020 бо нишони сарисинагии «Аълочии матбуоти Ҷумҳурии Тоҷикистон» қадрдонӣ шудааст.

Эзоҳ
----

1. 1 2  Афшини Муқим – котиби матбуотии кумита. *din.tj*.  Кумитаи дин, танзими анъана ва ҷашну маросим (2 май 2014). 26 феврали 2021 санҷида шуд. Баргирифта аз сарчашмаи аввал 27 апрели 2021.
2. ↑  Дар АМИТ «Ховар» бахшида ба Рӯзи матбуоти тоҷик маҷлиси тантанавӣ баргузор гардид(тоҷ.).  АМИТ «Ховар» (11 марти 2020). 26 феврали 2021 санҷида шуд.
Ин вожа дигар маъноҳо низ дорад, Арафот (мазмунҳо)-ро бубинед.
Водии Арафот дар мавсими ҳаҷ.
Нақшаи водӣ (с. 1814).
**Арафот**, Арафа (ар. عرفة‎) — номи кӯҳ ва водӣ дар наздикии шаҳри Макка. Дар Арафот Одам ва Ҳавво, ки аз биҳишт ба ҷойҳои гуногуни замин фурӯ омада буданд, дубора бо ҳам вохӯрда, якдигарро шинохтанд.

Таърих
------

Яке аз тавҷеҳоти чунин ном гирифтани он ҷой низ ҳамин ҳодиса мебошад, зеро маънои Арафот «шинохтан, донистан» аст. Шӯҳрати Арафот марбут бо маносики ҳаҷҷи мусулмонон аст, зеро рӯзи Арафа, яъне 9 зулҳиҷҷа (як рӯз пеш аз иди Қурбон) вуқуф (истодан) дар Арафот барои ҳар як ҳоҷӣ фарз аст ва аз рукнҳои муҳимтарини ҳаҷ ҳисоб меёбад. Арафот дар Қуръон (2: 198) зикр шудааст. Ҳоҷиён дар Арафот он рӯз бо гуфтани «лаббайка» ва хондани дуоҳо машғул мешаванд ва намози пешину аср он ҷо мегузоранд. Арафот дар гунаи «арафа» дар забони тоҷикӣ ба ҷуз он чӣ гуфта шуд, боз маънои нав касб кардааст: рӯз ё замони қабл аз ҳар ҳодиса, бахусус ҷашнҳову идҳоро «арафа» мегӯянд.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* Арафот // А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2023, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.


| ⚙️ Ҳаҷ ва умра |
| --- |
| Аркон | Эҳром • Тавоф • Саъй • Вуқуф дар Арафот • Сангзанӣ ба шайтон |  |
| Топонимҳо | Макка • Мадина • Ҷидда • Сафо ва Марва • Арафот (кӯҳ, водӣ) • Муздалифа • Мино • Миқот |
| Шахсиятҳо | Иброҳим • Исмоил • Ҳоҷар • Муҳаммад • Амиру-л-ҳаҷ • Ҳоҷӣ |
| Масҷидҳо | Масҷидулҳаром (замзам) • Каъба (кисва • ҳаҷаруласвад) • Масҷиди Набавӣ |
| Рӯзҳо | Иди Қурбон • Рӯзи Арафа • Айёми Ташриқ |
| Ниг. | Ҷамарот • Пешомадҳо • Аркони ислом • Талбия • Вазорати Ҳаҷи Арабистони Саудӣ
 |


|  |  |
| --- | --- |
| Аллоҳ | *Ин мақолаи ба Ислом алоқаманд нопурра аст. Шумо метавонед бо пурра кардани он ба Википедиа кӯмак кунед.* |
Дар Википедия мақолаҳо дар бораи дигар шахсон бо номи Ғайратулло мебошанд.
Дар Википедия мақолаҳо дар бораи дигар шахсон бо насаби Файзуллоев мебошанд.

**Ғайратулло Фатҳуллоевич Файзуллоев** (тав. 1.11.1983, д. Сарикутали ҷамоати деҳоти Чорбоғи н. Варзоб), омӯзгори фанни фалсафа, номзади илмҳои фалсафа (2019).

Зиндагинома
-----------

Ғайратулло Файзуллоев хатмкардаи ДИТ- и ба номи Имом Аъзам (2010), магистри Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи Садриддин Айнӣ (2010- 2012), аспирант ва муаллими калони кафедраи фалсафаи Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи Садриддин Айнӣ (аз соли 2012). Дар мавзуи «Хусусиятҳои омӯзиши гносеологии «Ихвон – ус – сафо»« (ҷанбаи фалсафӣ ва мазҳабӣ) рисола ҳимоя кардааст. Муаллифи зиёда аз 20 мақолаи илмӣ ва илмӣ- оммавӣ.

Осор
----

* Хусусиятҳои омӯзиши гносеологии «Ихвон – ус – сафо» (ҷанбаи фалсафӣ ва мазҳабӣ). Д. 2021;
* Дастури таълимӣ аз фанни фарҳангшиносӣ.Д. 2021.

Пайвандҳо
---------

* Энсиклопедияи Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи С. Айнӣ
**Бассоми Курд** (форсӣ: بسام کرد‎), **Бассоми Гурд** (форсӣ: بسام گرد‎; ? — қарни IX) — шоир ва аз нахустин гӯяндагони шеъри форсӣ, ҳамзамони Саффориён.

Зиндагинома
-----------

Дар баъзе манбаъҳо номаш ба шакли Бассоми Курд омадааст ва «курд» на ба маънои яке аз халқҳои эронии Ғарби Эрон, балки чун «чӯпон» маънидод шудааст. Аслан, Бассоми Курд аз аҳли Сиистон буд, ки дар ҷанги хориҷиён ба муқобили Яъқуби Лайси Саффорӣ иштирок кард. Пас аз шикасти ин гурӯҳ, ки сарварашон Аммор буд, Бассоми гурд ба мулозимати Яъқуб даромад ва дар васфи ӯ қасидаҳо мегуфт. Азбаски аз нахустин шоирони порсигӯй аст, забони ашъораш суфтаву равон, вазни онҳо баъзан сактадор аст. Аз навиштаҳои ӯ панҷ байт қасида дар мадҳи Яъқуб дастрас гардидааст:

> Ҳар кӣ набуд ӯ ба дил муттаҳам,   
> 
> Бар асари даъвати ту кард наам.   
> 
> Амр зи Аммор ба-дон шуд барӣ,   
> 
> К-ӯй хилоф овард то лоҷарам.   
> 
> Дид бало бар тану бар ҷони хеш,   
> 
> Гашт ба олам тани ӯ дар алам.   
> 
> Макка ҳарам кард арабро Худой,   
> 
> Аҳди туро кард ҳарам дар Аҷам.   
> 
> Ҳар кӣ даромад, ҳама боқӣ шуданд,   
> 
> Боз фано шуд, ки надид ин ҳарам.
> 
>

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Бассоми Гурд / М. Диловаров // Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.
**Арахноидит** (юн. arachne — тортанак ва eidos — шакл) — газаки анкабутпардаи мағзи cap ё ҳароммағз.

Одатан ҳамроҳи газаки пардаи нарми мағзи cap пайдо мешавад. Арахноидит баъд аз бемориҳои сироятии шадид ва музмин, мас. грипп, газаки римноки бинивораи иловагӣ, гӯш, бодомак, баъд аз осеби косахонаи cap ва сутунмӯҳра, дар натиҷаи заҳролудӣ аз сурб пайдо мешавад. Чун оризаи зарбу лати косахонаи cap, грипп ва дигар бемориҳо арахноидит аксар вақт ҳангоми риоя накардани режими бистарӣ ва иҷро накардани тавсияи духтур ба амал меояд. Ҳангоми арахноидит анкабутпарда ва пардаи нарми мағзи cap ғафс шуда, гардиши моеи ҳароммағз вайрон, фишори дохилии косахонаи сар баланд мегардад, дарди сари бардавом пайдо мешавад, ки аломати маъмули арахноидит аст. Дар баъзе ҳолатҳо хуруҷи саръ ба мушоҳида мерасад. Ҳангоми газаки пардаҳое, ки асаби босираро фаро гирифтаанд, босира суст мешавад; дар натиҷаи арахноидит-и қисмҳои ақиби мағзи cap чархзании cap, пастшавии шунавоӣ, ихтилоли мувозанат ба вуҷуд меояд. Аз сабаби илтиҳоби пардаи решачаҳои ҳароммағз дар ҷисм ва дасту по дард пайдо мешавад. Пайдоиш ва сабаби арахноидит-ро духтур баъди дар шӯъбаи неврологӣ бодиққат муоина кардани бемор муайян менамояд. Ҷараёни беморӣ музмин буда, дар мавридҳои пешгирӣ накардани он шахс солҳои дароз аз дарди cap азият мекашад, босира суст, шунавоӣ паст мешавад. Саривақт муолиҷа кардани бемориҳои шадиди сироятӣ ва музмини илтиҳобии ҳалқу бинӣ ба инкишофи арахноидит роҳ намедиҳад. Ҳангоми бо сурб сару кор доштан, риояи қоидаҳои техникаи бехатарӣ шарт ва зарур аст.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Арахноидит / Ш. Ф. Раҷабалиев // А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2023, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.
|  |
| --- |
| Унсури Викидода мавҷуд нест |

**Рухаҷ**, **Арахосия** (аз юн. қадим — Aracnosia, форсии қадим — Ҳараҳвайтӣ) — вилояте таърихӣ дар шарқи паҳнкӯҳи Эрон, дар водии ҳавзаи рӯдҳои Аргандоб ва Аргастон бо шаҳрҳои асосиаш дар ҳудуди Қандаҳору Ғазнаи ҳозира. Дар катибаи Бесутун ва «Хурд-Авесто» номбар шудааст.

Таърих
------

Дар аҳди Куруши Кабир (байни 547 ва 539 то м.) ба ҳайати давлати Ҳахоманишиён дохил буд. Дар аҳди Дорои I дар Рухаҷ шӯриши тарафдорони Ваҳяздат (522—521 то м.) сар зад, ки онро волии Форс пахш кард. Рухаҷро с. 330 то м. Искандари Мақдунӣ тасарруф намуд. Юнониҳо дар ин ҷо ш. Искандария ё Александрополро бунёд карданд. Охири а. 4 то м. волӣ Сибиртий ҳокими Рухаҷ буд. Таърихнигори машҳури юнонӣ Магасфен, ки ба Ҳиндустон сафар карда буд, дар Рухаҷ низ чанд муддат зиндагӣ кардааст. Тақр. с. 305 то м. Рухаҷро Селевки I забт кард, вале дере нагузашта Рухаҷ ба давлати Маврия ҳамроҳ гардид. Тақр. с. 190 то м. Рухаҷро подшоҳи Юнону Бохтар Деметрий забт кард. Дар аҳди ӯ ш. Деметрия бунёд шуд. Рухаҷ аз ҳамин вақт пайваста ба мулкҳои ҳокимони юнонӣ, сакоӣ ва портӣ ҳамроҳ мешуд. Ниҳоят а. 1 м дар аҳди Кадфизи I ё II Рухаҷ ба як қисми давлати Кушониён табдил гашт. Рухаҷро а. 5 Ҳайтолиён забт намуданд. Аксари муаллифони а. 10 ин сарзаминро чун музофоти Арруҳаҷ ба қалам додаанд. М. Пянков.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Арахосия // А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2023, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.