**Фарҳод Аббос** (ар. فرحات عباس‎, фр. Ferhat Abbas; 24 августи 1899, Таҳер — 23 декабри 1985, Алҷазоир) — яке аз пешвоёни мубориза барои истиқлоли Алҷазоир; пойбанди ақидаҳои мӯътадили миллатгароӣ буд.

Зиндагинома
-----------

**Фарҳод Аббос** 24 августи 1899 дар шаҳраки Таҳер дар наздикии шаҳри Константини мустамликаи фаронсавии Алҷазоир дар оилаи деҳқони серфарзанд таваллуд шудааст. Вай яке аз 12 фарзанди Саид бин Аҳмад Аббос ва Магим бин Алӣ буд. Ин оила аз Қабилияи Хурд омадааст, аммо ҳанӯз дар соли 1871, пас аз саркӯбии исёни Муҳаммад эл-Мукранӣ, онҳо ба соҳил гурехтанд ва фелахҳо шуданд. Солм 1909 Аббосро барои таҳсил ба мактаб фиристоданд ва дар синни 14-солагӣ, ҳамчун хонандаи хуб, ӯро барои таҳсил ба Филиппвил (ҳоло Скикда) фиристоданд. Аз соли 1921 то 1924, Аббос дар артиш хидмат мекард ва мақолаҳояшро бо тахаллуси *Комил Абенсеҷар* дар рӯзномаҳои гуногун нашр *мекард.* Соли 1924 ба Донишгоҳи Алҷазоир дохил шуд.

### Оғози карераи сиёсӣ

Дар Донишгоҳи Алҷазоир Фарҳод Аббос ҳамчун дорусоз таҳсил кардааст. Ҳамзамон, ӯ дар фаъолиятҳои иҷтимоӣ фаъолона ширкат варзид — дар соли 1924 яке аз муассисони *Ассотсиатсияи донишҷӯёни мусулмони Африқои Шимолӣ* дар Париж гардид. Соли 1926 ӯ ноиби президент ва соли 1927 президенти Ассотсиатсия шуд. Дар соли 1931, Аббос аз вазифаи президенти Ассотсиатсияи донишҷӯёни мусулмон истеъфо дод. Дар худи ҳамон соли 1931 ӯ китоби "*Алҷазоири ҷавон"-ро* (фр. Le Jeune Algerien) навишт, ки дар он ӯ мақолаҳои худро аз солҳои 20-ум чоп карда, нуқтаи назари худро дар бораи ояндаи Алҷазоир баён кардааст. Фарҳод Аббос дар бораи Алҷазоир ва арабҳои Алҷазоир навиштааст: -

> "*Мо дар хонаем.* *Мо ба ҷои дигар рафта наметавонем.* *Ин замин ниёгони моро сер кард, ин замин фарзандони моро сер хоҳад кард.* *Новобаста аз он ки мо озод ҳастем ё ғулом, вай аз они мо ва мо аз они вай ҳастем ва намегузорад, ки мо ҳалок шавем.* *Алҷазоир бе мо зиндагӣ карда наметавонад.* *Мо бе ӯ зиндагӣ карда наметавонем.* *Онҳое, ки орзу доранд, ки ояндаи мо ояндаи сиёҳпӯстони Амрико хоҳад буд, хато мекунанд* ".
> 
> 

Соли 1933 Фарҳод Аббос дар ташкили *Иттифоқи халқии Алҷазоир* ширкат варзид. Пас аз хатми ҳамон сол, Аббос ба сифати дорусози сертификатдор дар дорухонаи Setif ба кор шурӯъ кард. Вай як чеҳраи маъруф шуд — дар соли 1934 ӯ мушовири умумӣ ва дар соли 1935 — узви шӯрои мунисипалии Сетиф интихоб шуд. Аббос ба "*Федератсияи Константин интихобшудаи мусалмонон" пайваст* ва аз соли 1933 ба ҳайси рӯзноманигор дар ҳафтаномаи *L'Entente franco-musulmane* (*Созишномаи Франко - Мусалмонон*) кор мекард, ки онро одатан *Созишнома* меномиданд. Дар соли 1937 доктор Бенҷеллул, раҳбари *Федератсияи Мусалмонони интихобшуда,* Аббосро сармуҳаррири рӯзнома таъйин кард. Вай нашрияро ба минбар табдил дод, ақидаҳои худро бо мақолаҳои радикалӣ таблиғ кард, ба низоми "муҳандис" ва дигар фармонҳои мустамликавӣ шадидан мухолифат кард. Дар соли 1938 Аббос ҳизби *Иттиҳоди халқии Алҷазоирро* таъсис ва роҳбарӣ *кард*, ки ҷонибдори додани ҳуқуқи баробари алҷазоириҳо бо шаҳрвандони Фаронса буд. ИХА дар якҷоягӣ бо Федератсияи интихобҳои маҳаллӣ, ки ба он ҳамроҳ шуданд, сухангӯи асосии табъи доираҳои либералии Алҷазоир гаштанд ва шуҳрати калон пайдо карданд. Дар моҳи сентябри 1939, вақте ки Фаронса ба Ҷанги Дуюми Ҷаҳонӣ ворид шуд, Аббос ҳизби худро пароканда кард ва довталабона дар сафи артиши Фаронса хидмат кард. Дар соли 1940, Фаронса мағлуб шуд ва ӯ аз артиш бароварда шуд.

### Мубориза барои мухторияти Алҷазоир (1942-1946)

То соли 1942, Аббос пешвои шинохташуда дар мубориза барои тавонмандсозии мардуми Алҷазоир буд. Вақте ки моҳи ноябри ҳамон сол нерӯҳои англису амрикоӣ Алҷазоирро забт карданд ва генерал де Голл дар Фаронса довталаби ҳокимият шуд, роҳбарони Алҷазоир инро имкони ноил шудан ба талабҳои худ донистанд. 20 декабр ва 22 декабри 1942, Аббос, М.Бен Ҷалил ва дигарон ба мақомоти нави Фаронса ҳуҷҷатҳоеро фиристоданд, ки дар онҳо барномаи онҳо - "*Паёми намояндагони мусулмонон*" ифода ёфтааст. 31 марти 1943, Аббос ва тарафдорони ӯ *"Манифести халқи Алҷазоир" -ро паҳн мекунанд*, ки дар он онҳо идеяҳои ислоҳоти зидди мустамликаро дар Алҷазоир дубора таҳия мекунанд. 26 майи 1943 Аббос ва ҳамсафарони ӯ шахсан ба губернатори фаронсавӣ Жорж Катре шахсан "*Лоиҳаи ислоҳот*" - изҳороти муфассали тағироти зарурӣ дар Алҷазоирро тақдим мекунанд. Онҳо пешниҳод мекунанд, ки ба худмуайянкунии Алҷазоир иҷозат дода шавад, ҳамаи маҳбусони сиёсӣ озод карда шаванд, кафолатҳои озодиҳои шаҳрвандӣ ва сиёсӣ дода шаванд ва пас аз ҷанг интихобот ба Маҷлиси Муассисон гузаронида шавад, ки он бояд барои Алҷазоири Автономӣ Конститутсия таҳия кунад. Ҳамзамон, Аббос ҷонибдори иттифоқ ва федератсия бо Фаронса, қонунияти комили воситаҳои сиёсии расидан ба ҳадафҳо ва садоқаташон ба метрополия мебошад. Ҳамаи ин пешниҳодҳо рад карда шуданд. 7 марти 1944 Кумитаи озодии миллии Фаронса (КОМФ) фармоне содир кард, ки ба намояндагони элитаи Алҷазоир, ки дар назди Франсия хидмат кардаанд, ҳуқуқи шаҳрвандии Фаронсаро ва тамоми аҳолии Алҷазоирро — ҳуқуқи интихоби 40% -и маҷлисҳои шаҳрӣ ва умумӣ додааст. Баъзе пешвоёни мубориза барои автономия худро ба вазъияти нав истеъфо доданд, аммо Аббос муборизаро идома дод. Як ҳафта пас аз фармони КОМФ, 14 марти 1944, вай иттиҳодияи *Дӯстони Манифест ва Озодиро* таъсис дод, ки ба он уламо бо роҳбарии Шайх Башир ал-Иброҳимӣ ва Ҳизби Халқии Алҷазоир бо роҳбарии Аҳмад Мессалӣ ал-Ҳаҷ ҳамроҳ шуданд. Аз 15 сентябри 1944, Аббос инчунин ҳафтаномаи *Эгалит* (*Баробарӣ*)-ро бо зери сарлавҳа *"Баробарии одамон — Баробарии нажодҳо — Баробарии миллатҳо" нашр кард*. Ассотсиатсия талаб кард, ки федератсияи Алҷазоири автономӣ бо *"Фаронсаи навсозишуда ва зидди мустамликадорӣ" таъсис дода шавад.* Вай дастгирии васеъ гирифт (то 600,000 тарафдорони фаъол), аммо дар дохили ассотсиатсия ҷудоихоҳӣ ба амал омад — тақвияти ҷиноҳи радикалии ҷавонон дар Ҳизби Халқии Алҷазоир боиси пайдоиши шиорҳои зидди Фаронса гардид, ки Аббос ба он эътироз кард. Дар моҳи марти 1945, роҳбарияти *Дӯстони Манифест ва Озодӣ* аллакай масъалаи истиқлоли Алҷазоирро муҳокима карда, масъалаи автономияро тарк кард. 15 майи 1945, мақомоти Фаронса иттиҳодияи *Дӯстони Манифест ва Озодиро* пароканда карда, онро дар ташкили исёни Алҷазоир айбдор карданд. Аббос ва дигар пешвоён боздошт шуданд.

### Бӯҳрони муборизаи ҳуқуқӣ (1946-1955)

Дар моҳи марти 1946, Ферҳат Аббос , ки аз зиндон раҳо шуда буд, *Иттиҳоди Демократии Манифести Алҷазоир* (ИДМА)-ро таъсис дод ва боз пешвои мубориза барои автономия гардид. Аллакай дар моҳи июн, ИДМА аз 13 курсии барои Алҷазоир ҷудошуда дар интихоботи Маҷлиси муассисони Фаронса 11-тоашро ба даст овард. Аббос, ки вай низ аз Сетиф вакили мардумӣ шудааст, борҳо дар Маҷлиси мухторияти Алҷазоир баромад карда, 9 августи 1946 лоиҳаи Конститутсияи Ҷумҳурии Автономии Алҷазоирро ба муҳокима пешниҳод кард. Лоиҳа иваз кардани режими мустамликадориро дар Алҷазоир бо автономияи дохилӣ дар бар мегирифт ва онро Маҷлиси муассисон рад кард. Моҳи ноябри соли 1946 маҷлис кори худро қатъ кард ва Аббос узви Ассамблеяи Иттиҳоди Фаронса гашт.

Радди вакилони парлумони Фаронса аз қабули конститутсияи Алҷазоири автономӣ мавҷи ноумедиро дар ҷомеаи Алҷазоир ба бор овард. Хуруҷи оммавии ҷавонон аз *Иттифоқи Демократии Манифести Алҷазоир оғоз ёфт* ва шумораи он аз 7000 фаъол то ба 3000 кам шуд. Дар ҳоле ки Аббос ҳимояти "*инқилоб бо қонун* "-ро идома медод, раҳбарии сиёсӣ ба *"Ҳаракат барои тантанаи озодиҳои демократӣ" -и* Мессалӣ Ҳаҷ гузашт. Рост ба роҳи қонунии худмухторӣ, Аббос моҳи апрели соли 1948 ба Маҷлиси Алҷазоир интихоб шуда, ИДМА-и тунуккунандаро ба ҳизб табдил дод. Худи ҳамон сол, ӯ ҳафтаномаи худро "*Эгалит"* (*Баробарӣ*)-ро ба *Republique Algerienne* (Ҷумҳурии Алҷазоир) иваз кард. Дар соли 1951 "*Иттиҳоди Демократии Манифести Алҷазоир* "ба Фронти Алҷазоир барои ҳимоя ва эҳтироми озодӣ дохил шуд. Дар соли 1952, Аббос дабири кулли ИДМА шуд ва моҳи январи соли 1954 дубора ба Маҷлиси Алҷазоир интихоб шуд.

Оғози ҷанг барои истиқлоли Алҷазоир Фарҳод Аббосро дар назди интихоби мустақим байни пайвастан ба муборизаи мусаллаҳона ва ҳамкорӣ бо Фаронса гузошт. Бо вуҷуди ин, чанд муддат ӯ ба ҳалли осоишта умедвор буд. То тобистони соли 1955, ӯ роҳҳои муколама бо Фаронсаро меҷӯст (гарчанде ки пешниҳодҳо буданд, ки тамосҳои аввалини Аббос бо шӯришиён дар моҳҳои апрел-май сурат гирифтааст). Дар соли 1955 вай ва ҷонибдоронаш дар *гурӯҳи* Алҷазоир "*гурӯҳи 61*"-ро ташкил карданд, ки он нақшаи "*ҳамгироии Алҷазоир*"-ро, ки генерал-губернатори фаронсавӣ Жак Сустел пешниҳод карда буд, рад кард. Дар моҳи октябри ҳамон сол Аббос бо Ҷабҳаи Миллии Озодшавӣ робитаҳои махфӣ барқарор кард. Танҳо моҳи январи соли 1956 вай аз номи ҳизби худ изҳор дошт, ки ҶМО-ро дастгирӣ мекунад.

9 феврали 1956, Роберт Лакосте вазири доимии Алҷазоир шуд, ки вазифааш саркӯб кардани исён ва несту нобуд кардани ҶМО буд. Пас аз якуним моҳ Аббос аз ҳамкорӣ бо Фаронса даст кашид ва ба Фронти Миллии Озодкунӣ пайваст.

### Сардори Ҳукумати муваққатии Ҷумҳурии Алҷазоир (1958-1961)

25 апрели соли 1956, дар як нишасти матбуотӣ дар Қоҳира, Аббос эълон кард, ки ба муборизаи мусаллаҳонаи Фронти Миллии Озодкунӣ ҳамроҳ мешавад. *Иттифоқи Демократии Манифести Алҷазоир* пароканда шуд ва ба сафи ҶМО пайваст. 20 августи 1956, дар Конгресси Суммам ҶМО, Аббос узви Шӯрои Миллии Инқилоби Алҷазоир интихоб карда шуд. Дар моҳи августи соли 1957, Аббос узви кумитаҳои иҷроия ва ҳамоҳангсозии Шӯрои миллии инқилоби Алҷазоир интихоб шуд. Вай дар корҳои дипломатӣ оид ба эътирофи муборизаи ҶМО фаъолона ширкат варзид, узви ҳайати ҶМО дар иҷлосияи 12-уми Ассамблеяи Генералии СММ оид ба мушкилоти Алҷазоир буд. Дар моҳи июни соли 1958, ӯ ба ҳайати ҶМО дар мулоқоти кишварҳои Африқои Шимолӣ дар Тунис роҳбарӣ кард. Дар конфронсҳои намояндагони ҶМО ва ҳукуматҳои Марокаш ва Тунис дар Тунис ва Танжер (Марокаш) тасмим гирифта шуд, ки дар ғурбат ҳукумати муваққатии Алҷазоир таъсис дода шавад. Фарҳод Аббос мебоист ҳукуматро сарварӣ мекард.

19 сентябри 1958 Аббос аввалин раиси Шӯрои вазирони ҳукумати муваққатии Ҷумҳурии Алҷазоир (ҲМҶА) буд, ки марказаш дар Қоҳира воқеъ буд. Худи хамон рӯз дар Қоҳира Ҷумҳурии мустақили Алҷазоир ботантана эълон карда шуд. Ҳукумат наметавонист кишварро идора кунад ва маҷбур буд, ки истиқлоли Алҷазоирро эътироф кунад. Танҳо муовини сарвазир ва вазири нерӯҳои мусаллаҳ Крим Белкасем ба вазъи Алҷазоир бештар таъсир расонданд. 26 сентябри 1958 Аббос вазифаҳои асосии ҳукуматро шарҳ дода, омодагии худро барои оғози муколама бо Фаронса иброз дошт.

> Ферҳат Аббос 26 сентябри 1958 эълом дошт , ки ҳукумати ӯ "*роҳбарӣ кардани халқи Алҷазоир ва артиши онро дар мубориза барои озодии миллӣ* "*вазифаи аввалин ва муқаддастарини худ медонад*.
> 
> 

2 октябр ба даъвати Аббос ба муколама сарвазири Фаронса генерал Шарл де Голл посух дод. Вай дар шаҳри Константини Алҷазоир суханронӣ намуда, нақшаи худро барои рафъи бӯҳрон пешниҳод кард, ки он ба Алҷазоир додани замин, баробар кардани ҳуқуқи онҳо бо шаҳрвандони Фаронса, чораҳои бартараф кардани бекорӣ ва рушди саноат буд. Баъдтар ӯ розӣ шуд, ки шахсан як ҳайати ҶМО-ро барои гуфтушунид дар бораи оташбас мизбон кунад. Пас аз ду рӯз, 25 октябри 1958, Ферҳат Аббос пешниҳоди фиристодани ҳайатро рад кард ва онро "*талаби таслимшавӣ*" номид ва пешниҳод кард, ки дар як кишвари бетараф гуфтушунид кунад. "*Нақшаи Константин*", ки де Голл ба миён гузоштааст, низ ба ҶМО мувофиқат намекард. Муколамае, ки Аббос саъй мекард, сурат нагирифт ва дар соли 1959 Артиши Миллии Озодкунӣ майдони ҷангро васеъ кард. Фаронса артиши 600,000 зидди ҶМО партофт ва аз амалиёти *Jumel* дар Кабилиаи Бузург, ки дар давоми он беш аз як миллион арабҳо дар лагерҳои махсуси ҷойгир шуданд анҷом дода мешавад. Аммо, дигар ҳеч гуна суҳбат дар бораи нобудсозии комили ҶМО набуд. 16 сентябри 1959 де Голл пас аз раъйпурсӣ, вале на дертар аз 4 сол пас аз истиқрори сулҳ ҳуқуқи Алҷазоирро ба худмуайянкунӣ эътироф кард. Вай ба гуфтушунид бо ҶМО розӣ шуд, аммо танҳо масъалаи бас кардани оташро баррасӣ кунад. Де Голл се роҳи ҳалли сарнавишти Алҷазоирро пешниҳод кард — истиқлол, мухторият ва пурра ҳамроҳшавӣ бо Фаронса. Вақте ки Ферҳат Аббос розӣ шуд, то музокирот дар бораи оташбасро оғоз кунад, де Голл ба иштироки ҶМО дар муҳокимаи шартҳои раъйпурсии оянда розӣ шуд. 12 декабр ҲМҶА намояндагони худро барои музокирот таъйин кард, аммо онҳо дубора баргузор нашуданд. Моҳи декабр дар Триполи маҷлиси Шӯрои Миллии Инқилоби Алҷазоир кушода шуд, ки дар он қарор дода шуд, ки қудрати ҷангии Фронтро тақвият диҳад ва бо роҳи низомӣ истиқлол ба даст орад. Танҳо 14 июни 1960 де Голл бори дигар пешниҳод кард, ки намояндагони Ҳукумати муваққатиро барои музокирот фиристанд.

20 — 28 июни 1960 барои бори аввал дар Моулин дар наздикии Париж гуфтушунидҳои Фаронса ва Алҷазоир баргузор шуданд. Аммо, онҳо бенатиҷа анҷом ёфтанд. Фарҳод Аббос Фаронсаро дар халалдор кардани музокирот айбдор кард ва пешниҳод кард, ки дар Алҷазоир таҳти сарпарастии СММ раъйпурсӣ баргузор шавад. Дар тирамоҳ, ӯ ба СССР ташриф овард ва дар он ҷо аз дастгирии роҳбарияти Шӯравӣ бо сардории Хрушёв 7 сентябри 1960 Иттиҳоди Шӯравӣ амалан Ҳукумати муваққатии Ҷумҳурии Алҷазоирро эътироф кард. Камтар аз як моҳ пас, 4 ноябри 1960, генерал де Голл гузаштҳо кард ва эълом дошт, ки тибқи нақшаи нави худ, Алҷазоир "*ҳукумати худ, муассисаҳо ва қонунҳои худро хоҳад дошт*", аммо ҳуқуқҳои маҳдуд дар соҳаи иқтисод, маориф ва мудофиа хоҳанд буд. Де Голл аз баровардани артиши Фаронса аз Алҷазоир саркашӣ кард. Ин гузаштҳо ба роҳбарияти Алҷазоир мувофиқ набуданд. Дар аввали соли 1961 тамосҳои тарафҳо танҳо бо вохӯриҳои махфӣ дар Италия ва Швейтсария байни намояндагони Фаронса ва ҶМО маҳдуд буданд. Рӯзи 15 март эълом шуд, ки де Голл барои музокироти мустақим бо ҶМР ва ҲМҶА розӣ шудааст, аммо пас аз ду ҳафта гуфтушунид бо изҳороти беандешонаи вазири корҳои Алҷазоир Луи Ҷокс барбод рафт. Дар тобистон, Ҳукумати муваққатии Ҷумҳурии Алҷазоир ва Фаронса ҳанӯз ҳам тавонистанд ду даври музокироти мустақимро — 20 май – 13 июни 1961 дар Эвиан дар наздикии марз бо Швейтсария ва 20 - 28 июн дар қалъаи Лугран дар наздикии кӯли Женева баргузор кунанд. Аммо, музокирот танҳо ба наздикшавии мавқеъҳо оварда расонд.

Фарҳод Аббос натавонист худи раванди гуфтушунидро ба итмом расонад. 27 августи 1961, дар ҷаласаи Шӯрои Миллии Инқилоби Алҷазоир дар Триполи (Либия), Фарҳод Аббос ба ҳайси раҳбаре омода буд, ки ба Фаронса гузашт кунад. Ба ҷои ӯ Юсуф Бен Хедда таъйин карда шуд.

### Ду рӯз дар сари Алҷазоир (1962)

Дар давоми "*бӯҳрони тобистонаи 1962* "дар байни ҲМҶА Бен Ҳедда ва Бюрои сиёсии ҶМО бо роҳбарии Бен Белла, Фарҳод Аббос 16 июли 1962 Бен Белларо дастгирӣ кард. 20 сентябри 1962 Аббос бо 155 овоз бо 36 бюллетени холӣ Раиси Маҷлиси Муассисони Алҷазоир интихоб шуд.

25 сентябри 1962 Фарҳод Аббос *Ҷумҳурии* мустақили *Халқии Демократии Алҷазоирро* эълон кард ва то интихоботи президенти ҷумҳурӣ сарвари муваққати давлат шуд. Дар давоми ду рӯз ӯ аввалин сардори давлати Алҷазоири мустақил буд. 27 сентябр Аҳмад Бен Белла Президент интихоб шуд, ки салоҳиятҳо ба ӯ дода шуданд.

### Дар Алҷазоири мустақил. 22 соли мухолифат

Пас аз эълони истиқлоли Алҷазоир Ферҳат Аббос 25 сентябри соли 1962 Раиси Маҷлиси Миллии Ҷумҳурии Халқии Демократии Алҷазоир интихоб шуд. Вай ҳамчунон ҷонибдори рушди демократияи бисёрҳизбии парлумонӣ буд, аммо наметавонист бо авторитаристони сарвазир Аҳмад Бен Белла муқовимат кунад. 14 августи 1963, Фарҳод Аббос ба таври намоишӣ истеъфо дод ва бо лоиҳаи Қонуни Асосии пешниҳодкардаи роҳбарияти ҶМО, ки ҷорӣ намудани низоми якҳизбиро дар назар дошт, изҳори норозигӣ кард. Вай аз ҶМО хориҷ карда шуда, дар моҳи июли соли 1964 дар ҳабси хонагӣ қарор гирифт ва сипас ба зиндони шаҳри Адрари биёбони Саҳро фиристода шуд. Фарҳод Аббос моҳи майи соли 1965 озод карда шуд. Аммо пас аз табаддулоти 19 июни соли 1965, Аббос пешниҳодҳои низомии ҳамкориро рад кард ва ба фаъолияти фаъоли сиёсӣ барнагашт.

Вай дар мухоли режими артиш ва ҶМО боқӣ монд ва моҳи марти соли 1976 якҷоя бо Юсуф Бен Хедда ва дигар сиёсатмадорони оппозисиюн манифесте "*Муроҷиат ба мардуми Алҷазоир*"-ро (фр. Appel au peuple algerien) паҳн кард. Дар он Фарҳод Аббос сиёсати Шӯрои инқилобӣ ва Хартияи миллиро танқид карда, Ҳуари Бумедӣенро дар ташкили режими ҳокимияти шахсӣ айбдор кард. Барои ин вай ба ҳабси хонагӣ гирифта шуд.

Аббос 13 июни 1978 озод карда шуд. Соли 1980 ӯ ёддошти худро бо номи "*Кушодани ҷанг" (*фр. Autopsie d’une guerre puis) ва соли 1984 — китоби "*Истиқлолият мусодира карда шуд*" ( фр. L’Independance confisquee) нашр кард, ки дар он ӯ фасод ва бюрократияи онсолҳоро танқид мекард. Бо вуҷуди ин, президенти нави Алҷазоир Шадли Бенҷидид 30 октябри 1984, дар як вилла дар маҳаллаи Ҳусейн Дей, ба Фарҳод Аббос медали узви муқовиматро супурд.

Фарҳод Аббос 24 декабри 1985 дар шаҳри Алҷазоир даргузашт. Вай дар "*Майдони Шаҳидон*" дар қабристони пойтахтии Эл-Алия дафн карда шуд.

Адабиёт
-------

* Новейшая история арабских стран Африки, 1917—1985 / М.: Наука, Главная редакция восточной литературы, 1990 — С.217 — 227
* Советская историческая энциклопедия / М.Советская энциклопедия, 1961 — С.27
* Африка. Энциклопедический справочник Т.1 А-К / Гл.ред. А.Громыко — М.Советская энциклопедия , 1986 — С.210
* Большая советская энциклопедия т.1 М.1970 — С.13
* Ежегодник БСЭ. 1958 / М. 1958 — С. 623 (биографическая справка)

Пайвандҳо
---------

* Аббас, Ферхат // Большая советская энциклопедия : [в 30 т.] / гл. ред.  А. М. Прохоров. — 3-е изд. — М. : Советская энциклопедия, 1969—1978.
* Таърихи Алҷазоир дар миёнаи асри ХХ дар энсиклопедияи "Кругосвет"

| ⚙️ Президентҳои Алҷазоир |
| --- |
|  | 

	+ Абдурраҳмон Форис
	+ Фарҳод Аббос
	+ Аҳмад бин Белла
	+ Хуари Бумедйен
	+ Рабаҳ Битат
	+ Шадли бин Ҷадид
	+ Абдулмалик бин Ҳабилус
	+ Муҳаммад Бузиаф
	+ Али Кофӣ
	+ Ламин Зеруал
	+ Абдулазиз Бутефлиқа
	+ Абдулқодир бин Салоҳ (и. в.)
	+ Абдулмаҷид Теббӯн
 |  |




1. 1 2  Аббас Ферхат // Африка: энциклопедический справочник (рус.) — М.: Большая российская энциклопедия, 1986. — Т. 1. — С. 210.