**«Тянвэ́н-1»** (чинии сунатӣ: 天問一號, сода: 天问一号, пинйин: *Tiānwèn yīhào*, палл.: *Тянвэ́н иха́о* пиньинь *Tiānwèn yīhào*, палл. *Тяньвэ́нь иха́о* , «Саволдиҳандаи Осмон рақами 1») ё Миссияи чинӣ ба Миррих (англ. Mars Global Remote Sensing Orbiter and Small Rover) (HX-1) — истгоҳи автоматии байнисайёравии чинӣ (АМС/ИАБ), ки аз дастгоҳи мадорӣ (моҳвораи Миррих) ва дастгоҳи фурудоянда иборат аст, ки бори асосии фоиданокаш миррихгузари шашчархаи **Чжужун** («чинии 祝融, пинйин: *Zhùróng*, палл.: *Чжужу́н*» — илоҳаи оташ) мебошад. Парвози «Тяньвэнь-1» 23 июли 2020 бо ёрии ракета-интиқолдиҳандаи «Чанчжэн-5» сурат гирифт. АМС «Тянвэн-1» ба Миррих 10 феврали соли 2021 расид. 14 майи 2021 дастгоҳи фурудоянда фуруди нармро дар Дашти Утопия анҷом дод.

Вазифаи асосии лоиҳаи Тянвэн-1 ин тадқиқоти глобалии Миррих аз мадор ва омӯзиши муфассали як минтақа бо истифода аз ровер, аз ҷумла харитаи морфология ва сохти геологии сайёра, омӯхтани хусусиятҳои қабати сатҳӣ ва тақсимоти яхи обӣ дар он, таҳлили таркиби маводи рӯизаминӣ, ченкунии параметрҳои иносфера, майдонҳоиэлектромагнитӣ ва гравитатсия ва гирифтани маълумот дар бораи иқлими Миррих мебошанд.

Дастгоҳ номашро дар озмуни умумичинӣ дар с. 2017 гирифтааст. Калимаи «Тяньвэнь» (чинии сунатӣ: 天問, сода: 天问) ишора ба шеъри шамноми Сюй Юан мебошад, ки ба забони тоҷикӣ ҳамчун «Суолҳо ба осмон» тарҷума мешавад.

Лоиҳа  ба 100-умин солгарди Ҳизби коммунистии Чин, ки 1 июли соли 2021 ҷашн гирифта мешавад, пешбинӣ шудааст.

Барои нахустин миссияи чинӣ барои омӯхтани Миррих "Тянвэн-1" ду моҳвораи геосинхронии мадори орбиталии "Тянлян I-02" серияҳои "Тянлан 1" ва "Тянлан II-01" истифода мешаванд  .

Шарҳ
----

Барномаи кашфи Миррихи Чин соли 2009 дар ҳамкорӣ бо Русия оғоз ёфт. Аммо, пас аз оғози номуваффақи дастгоҳи Фобос-Грунт дар соли 2012, ки мебоист ҳамзамон мадори чинии Инхо-1-ро ба Миррих мерасонд, Чин барномаи Марсиашро таҷдиди назар кард  .

Киштии кайҳониро Корпоратсияи илмӣ-техникии China Aerospace (CASC) таҳия кардааст ва онро Маркази миллии илмҳои кайҳонӣ (NSSC) дар Пекин идора мекунад.

Ровер (марсгузао) энергияро аз панелҳои офтобӣ гирифта, бо истифода аз георадар хоки Миррихро омӯхта, таҳлили кимиёвии онро анҷом медиҳад ва биомолекулаҳо ва биосигнатураҳоро меҷӯяд  .

Ҳадафҳои асосии барнома ҷустуҷӯи ҳаёти кунунӣ ва қаблӣ, инчунин омӯхтани сатҳи сайёра ва муҳити зист мебошанд. Натиҷаҳои кори стансияи мадорӣ ва марсгузар имкон медиҳад, ки харитаҳои топографии сатҳи Миррих, ки хусусиятҳои хокҳо, ионосфера, минтақаҳои яхи обро нишон медиҳанд ва дигар маълумотҳои илмӣ ба даст оварда шаванд, сохта шаванд  .

Асбобҳои илмӣ
-------------

Дар мадор ва ровер 12 асбоб мавҷуданд:

**Мадор:**

* Камераи баландкайфияти мултиспекторӣ (0,5 м дар доираи панхроматӣ ва то 2,0 м дар доираи бисёрспектралӣ ҳангоми аксгирӣ аз баландии 260 км)
* Камераи рангаи миқёси миёна барои аксбардории панорамӣ (100 м дар чорчӯба бо андозаи 4096 × 3072 унсурҳо)
* Радар барои садо додани сохтори зеризаминӣ ва ҷустуҷӯи ях
* Спектрометр барои муайян кардани таркиби минералҳо бо диапазонҳои кории 0.45-1.05 ва 1.00-3.40 микрон
* Магнитометри се компонентӣ бо диапазони ± 2000 нТ ва кайфияти баланд (0.01 нТ)
* Таҳлилгари ионҳо ва зарраҳои нейтралӣ
* Таҳлилгари зарраҳои энергетикӣ

**Марсгузари "Чжужун":**

* Георадар барои ҷустуҷӯ дар чуқурии 100 м дар сатҳи Миррих
* Детектори майдони магнитии рӯизаминӣ
* Асбоби ченкунии метеорологӣ
* Детектори омехтаи рӯизаминии Марс
* Камераи бисёрспектралӣ
* Камераи навигатсионӣ ва топографӣ

Дар платформа-фурудгоҳи Тянвэн-1 ягон асбоби илмӣ насб нашудааст.

Рафти парвоз
------------

 Tianwen 1 аз космодроми Вэнчхан сар дода мешавад
 Нақшаи парвози "Тянвен-1" ба Миррих
 Тағироти ба нақша гирифташуда дар мадори моҳвораи Миррих
* 22 июли соли 2020, аз ҷониби AMC бо мушак-интиқолдиҳандаи Чанчжэн-5 аз космодроми Вэнчанҷаз. Хайнан дар ҷануби Чин, аз музофоти Хайнан парвоз кард .

* 2 августи соли 2020 ислоҳи аввалини (TCM-1) траекторияи парвоз ба Миррих   .

* То 25 августи соли 2020 зонд 10 миллион км дуртар аз Замин ба истеъфо баромад ва озмоиши асбобҳои илмии мадорро оғоз кард  .

* 1 октябри соли 2020, ба муносибати Рӯзи таъсисёбии Ҷумҳурии Мардумии Чин ва ҷашнвораи миёнаи тирамоҳ (ки худи ҳамон рӯз ба ин сол рост меояд), Маъмурияти миллии кайҳонии Чин як селфиеро, ки Тянвэн 1 дар он гирифтааст, нашр кард, ки роҳи Марсро нишон медиҳад. Дар акс як ровери тобони нуқрагин ва мадори тиллоии AMS ва Парчами давлатии Ҷумҳурии Мардумии Чин, ки нисбат ба як варақи коғази А3 (297 × 420 мм)  аст намоён аст.

* 5 октябри соли 2020 — ислоҳи дуввуми траекторияи парвоз ба Миррих.

* 11 феврали соли 2021 — сустшавӣ ва ворид шудан ба мадори аввалаи моҳвораи Миррих бо перисентр дар баландии 400 км ва апосентри 180,000 км.

* Дар моҳҳои феврал-марти соли 2021 — тасҳеҳи мадори наздикии Миррих. Даври ниҳоии моҳвораи Миррих бо перисентр дар баландии 265 км ва апосентр 12000 км.

### Нишаст

 Ҷойҳои фурудоянда барои истгоҳҳои автоматӣ дар Миррих, аз ҷумла Тянвэн 1.
14 майи соли 2021 мошини фурудоянда бо платформаи фурудҷой ва ровери Чжужун аз модули мадор ҷудо шуд . Тақрибан пас аз се соат, мошини фурудоянда бо суръати 4800 м / с ба атмосфераи Миррих ворид шуд. Пас суръати воситаи фуруд тавассути истифодаи пай дар пайи тормоздиҳии аэродинамикӣ ва парашют коҳиш ёфт. Тормози пурра ва фурудоии нармро платформаи фурудҷо, ки бо муҳаррикҳои мушакии тағирёбанда муҷаҳҳаз аст, анҷом дод. Пас аз 80 сонияи ба кор даровардани муҳаррик, платформа дар баландии тақрибан 100 м аз сатҳи Миррих чарх зад. Системаи баҳодиҳии заминӣ ва пешгирӣ аз монеаҳо ҷои бехатарро муайян кард ва платформаи фуруд бо истифода аз муҳаррикҳои ҷойивазкунии паҳлӯӣ бо шиддати 250 ва 25 Н фурудро ба поён расонд ва бо чор сутун бо суръати амудӣ на бештар аз 3,6 м/с фурӯ омад. Вақти дақиқи фуруд — 23:18 UTC  .

Чанд рӯз пас аз фуруд, ровери Чжужун аз платформа фаромада, барномаи ҷустуҷӯии худро оғоз мекунад. Ба нақша гирифта шудааст, ки фаромадани платформа рӯзҳои 21 ё 22 май сурат гирад . Ҳаёти тахминии ровер 90 рӯзи миррихӣ мебошад.

Эзоҳ
----

1. 1 2 3 4
2. 1 2 3
3. 1 2
4. ↑
5. 1 2 3  *McDowell J.* Jonathan's Space Report — International Space University.
6. 1 2 3  «Тяньвэнь-1» летит к Марсу(рус.). *novosti-kosmonavtiki.ru* (23.07.2020).
7. ↑  *Chris Gebhardt.* China, with Tianwen-1, begins tenure at Mars with successful orbital arrival. *NASASpaceFlight.com* (10 February 2021). 10 феврали 2021 санҷида шуд.
8. ↑  Китай успешно запустил первую миссию на Марс(рус.). *Russian.News.Cn* (23 июли 2020).
9. ↑  Вопросы к небу. Перевод А. Адалис // Антология китайской поэзии / Перевод с китайского под общей редакцией Го Мо-Жо и Н. Т. Федоренко. — М.: Государственное издательство художественной литературы, 1957. — Т. 1. — С. 165—179. — 35 000 экз.
10. ↑  Китай завершил модернизацию двух спутников для исследования Марса, 21.07.2020
11. ↑  *Wu Nan*. Next stop - Mars: China aims to send rover to Red Planet within six years, // South China Morning Post (24 июни 2014). Проверено 23 феврали 2016.
12. ↑  China Exclusive: China's aim to explore Mars, // Синьхуа (21 марти 2016). Проверено 24 марти 2016.
13. ↑  *B. Zhou, S. X. Shen, Y. C. Ji, W. Lu, F. Zhang, G. Y. Fang, Y. Su, S. Dai.* The subsurface penetrating radar on the rover of China's Mars 2020 mission.  // IEEE Xplore[en] (13 июни 2016).
14. ↑  The subsurface penetrating radar on the rover of China’s Mars 2020 mission. B. Zhou, S. X. Shen, Y. C. Ji, etal. 2016 16th International Conference on Ground Penetrating Radar (GPR). 13-16 June 2016.
15. ↑  Китай успешно запустил свой первый зонд для изучения Марса «Тяньвэнь-1» // Видеосюжет телеканала «CGTN на русском» от 22.07.2020 г.
16. ↑  Китайский марсианский зонд совершил первую коррекцию орбиты // 2020-08-02
17. ↑  «Тяньвэнь-1» провел 1-ую коррекцию орбиты // Видеосюжет телеканала «CGTN на русском» от 02.08.2020 г.
18. ↑  Марсианский зонд «Тяньвэнь-1» начал проверку научных инструментов // 25 августа 2020
19. ↑  "天问一号"探测器首次深空"自拍" 五星红旗在太空闪耀(чинӣ).  «Синьхуа» (1 октябри 2020). 3 октябри 2020 санҷида шуд.
20. ↑  Китай впервые успешно доставил зонд на поверхность Марса
21. ↑  我国首次火星探测任务着陆火星取得圆满成功
22. ↑