recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Воҷибулвуҷуд** (ар. واجب‌الوجود‎ — ҳастии ногузир) — дар ҳикмат он ки вуҷудаш зотӣ ва зарурӣ буда, ба иллат ниёз надорад, адамаш мумтанеъ аст ва мавҷудияташ муҳтоҷ ба ғайр намебошад.

Тамоми воҷиботи олам ё мавҷуд ба зот ва ё мавҷуд ба ғайр ҳастанд. Аз ин рӯ, манзур аз воҷибулвуҷуд Худо ва аз мумкинулвуҷуд тамоми мавҷудоти олами моддию муҷаррад мебошад. воҷибулвуҷуд бояд ғайр аз вуҷуд дигар ҳақиқате надошта бошад, моҳияти он айни инният (ҳақиқати ӯ) аст. Ҳастии оламҳои моддӣ ва муҷаррад ба вуҷуди воҷибулвуҷуд вобаста буда, аз он бармеояд, зеро ҳар мумкинбиззот воҷиббилғайр аст. Пас, воҷиб фоил (фаъол) ва мумкин мафъул (ғайрифаъол) буда, аз муносибати байни онҳо робитаи сабабӣ сар мезанад. Ин робита чун дар ашёи дигар нест, ки мо аввал дар зеҳни худ ҳақиқат ва моҳияти онҳоро тасаввур мекунем, бе он ки вуҷуди хориҷиашонро эътироф намоем, сипас, аз пайи ҷустуҷӯи сабаб барои исботи вуҷуди хориҷии онҳо мешавем.

Файласуфони машшоъ ва мутакаллимон дар пайи шарҳи таносуби воҷибулвуҷуд ва мумкинулвуҷуд ба натиҷаҳои гуногун мерасиданд. Машшоиён муносибати байни воҷибулвуҷуд (Худо) ва мумкинулвуҷуд (олам)-ро ҳамчун робитаи байни сабабу натиҷа шарҳу эзоҳ дода, аз он дар бораи абадияти олам хулоса мебароварданд ва қудрату ихтиёри Худоро ба амри зарурат тобеъ менамуданд.

Мутакаллимон (Муҳаммади Ғазолӣ, Фахруддини Розӣ), бар хилофи ақидаи намояндагони мактаби фалсафии машшоъ, Худоро холиқ ва оламро махлуқ эълон карда, воҷибулвуҷуд-ро на сабаб, балки офаридгори соҳибихтиёри олам мепиндоштанд ва абадияти оламро инкор мекарданд. Дар байни мутакаллимону файласуфон роҷеъ ба масъалаҳои вуҷуби шаръӣ ва зоту сифоти воҷибулвуҷуд ақидаҳои гуногун мавҷуданд. воҷибулвуҷуд аз назари орифон ва намояндагони фалсафаи мутаолиҳа мартабаҳои гуногун (аҳадият, воҳидият ва ғайра) дорад.

Нигаред низ
-----------

* Асмо ва сифот
* Зот

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* Воҷибулвуҷуд / К. Олимов // Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.
**Эдмунд Сикстус Маски** (англ. Edmund Sixtus Muskie, 28 марти 1914 — 26 марти 1996) — сиёстамадори америкоӣ-демократ ва ходими давлатӣ. Ҳамчун губернатори иёлати Мэн, сенатор интихоб шудааст. Вазифаи Котиби давлатии ИМА дар уҳда дошт ва номзади Ноиб-президенти ИМА буд.

Зиндагинома
-----------

Дар шаҳри Рамфорд дар иёлати Мэн соли 1914 таваллуд шудааст. Падари Эдмунд Стефен Мартсишевский дӯзанда буд, ки ба ИМА аз Полша муҳоҷират карда буд, ва аз сабаби будани таллафуз кардани насабаш, насаби худро ба Маски иваз кард. Модараш Жозефина Маски дар Буффало дар оилаи муҳоҷирони поландӣ таваллуд шудааст. Ҳамагӣ волидайн ҳафт кӯдак доштан, аз онҳо шаш нафар зинда монданду халос.

Эзоҳ
----

1. 1 2  *Bibliothèque nationale de France* идентификатор BNF (фр.): платформаи додаҳои боз — 2011.
2. 1 2  Encyclopædia Britannica (ингл.)
3. 1 2  Munzinger Personen (нем.)
**Воҷеҳи Ҳайдарободӣ** (форсӣ: واجيه حيدرآبادی‎) — шоири форсизабони Ҳиндустон (асри 17).

Зиндагинома
-----------

Аз Ҳайдаробод ба Гулканд назди Муҳаммадқулии Қутбшоҳ рафта, аз мулозимони ӯ гардид. Дар солҳои охири умр ба қаландарӣ рӯй овард. Ҳамчун дарвеш дар мавзеъҳои гуногуни Ҳиндустон зиндагӣ кардааст. Авҳадӣ соли 1612 дар Аҷмир Воҷеҳи Ҳайдарободиро дидааст.

Абёти зерин аз ӯст:

> Мурдам зи заҳри мору ду зулфи сиёҳи дӯст,  
> 
> Ай ғам, ба заҳрмораи холаш хабар бидеҳ.  
> 
> Гар ошиқӣ, зи ҳар ду ҷаҳон дасту дил бишӯй,  
> 
> По дар тариқи ишқ нигаҳ дору сар бидеҳ.
> 
>

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* اوحدی تقی الدين محمد. عرفا ت العاشقين و عرصا ت العار فين. جلد 7 تهران 1389 هـ. ش.ر

Сарчашма
--------

* Воҷеҳи Ҳайдарободӣ / С. Ализода // Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.
Миниатура
**Трагикомедия** (*Мазҳакаи фоҷиаомез*) — асари драмавӣ бо нишонаҳои ҳам мазҳака ва ҳам фоҷиа мебошад. Ба маънои васеъ — ҳама гуна сужаи адабиёт, саҳна ва санъати тасвирӣ додои ҳаҷв ва фоҷиа мебошад.

Таърих
------

Хусусиятҳои трагикомедия дар давраҳои Еврипид мавҷуд буданд; чун жанр, трагикомедия дар Руми Қадим васеъ паҳн шуда, муддати тӯлонӣ фаромӯш гашт ва танҳо дар охири Ренессанс эҳё шуд. Шоир ва назариётшинос Баттиста Гварини соли 1601 дар «Маҷмӯаи ашъори трагикомикӣ» (итол. *Compendio clella poesia tragicomico*) навиштааст:

>  Нависандаи трагикомедия қаҳрамонҳои баландпояро аз фоҷиа мегирад, аммо на рӯйдодҳои бузург, вале на як достони таърихӣ, ҳаяҷонангези эҳсосот, аммо на шокӣ, лаззати онҳо (хоси фоҷиа), аммо на тирагӣ, хатар, балки бе марг; ӯ механдонад аз мазҳака, аммо на аз ҳад зиёд, вақтхушиҳои хоксор, мушкилоти тахайюлӣ, охири хуш, вале асосан роҳи ҳаҷвӣ
> .
> 
> 

Жанри трагикомедия бо эстетикаи барокко ҳамоҳанг гашт ва дар ибтидои асри XVII, илова бар Италия, он дар Испания, Фаронса ва Англия дар давраи Якобиён паҳн гашт, ки дар он Ҷон Флетчер ва Фрэнсис Бомонт мӯдро барои намоишномаҳои бо гардишҳои фоҷиабор ҷорӣ мекардаед, вале бо поёни хуш. Дар ин самт, Вилям Шекспир охирин намоишномаҳои худ - "Тӯфон", "Cymbeline", "Перикл" ва "Афсонаи зимистон" -ро навиштааст.

Пас аз эҳёи пеш аз инқилобӣ дар Англия, трагикомедия дар ибтидои асрҳои XIX ва XX  аз нав эҳёшавиро гузаронд, ки ин шаклро Ҳенрик Ибсен, Август Стриндберг, Герҳорт Ҳоуптмон ва Антон Чехов бартарӣ доданд.

Бо рушди синамо (аз Чарли Чаплин сар карда), трагикомедия ҳамчун асарҳои синамое, ки техникаи мазҳакавиро бо мундариҷаи фоҷиабор (драмавӣ), ёддоштҳои меланхоликӣ муттаҳид мекунанд, фаҳмида шуданд. Устодони маъруфи эҷоди образҳои трагикомикӣ дар пантомима, санъати сирк мебошад (Леонид Енгибаров).

Нигаред низ
-----------

* Фоҷиа
* Комедия
* Драма

Эзоҳ
----

1. ↑  *Луцкер П. В. Сусидко Ирина Петровна.* Итальянская опера XVIII века. — М. 1998. — Т. 1. Под знаком Аркадии. — 99—100 с.

Пайвандҳо
---------
Шайх **Усмон Нурӣ Тупбош** (тур. Osman Nuri Topbaş; 1942, Истамбул, Туркия) — олими ҳанафимазҳаб, устоди рӯҳонӣ ва мутакалим.

Зиндагинома
-----------

Усмон Нурӣ Тупбош дар ноҳиям Еринкойи шаҳри Исломбул дар соли 1942 ба дунё омадааст. Падараш Мусо Тупбош ва модараш бошад Фатима Фариде мебошанд. Дар соли 1953 ба литсейи бо номи Имом Хатиб шаҳри Исломбул дохил шудааст. Баъди хатм кардани литсей Имом-Хатиб солҳои дароз ӯ аз олимони динии шинохтаи даврони худ таълими диннӣ гирифтааст, ки усотодони ӯ инҳо мебошанд: Ҷалолиддин Уктен, Маҳир Изтур, Нуриддин Торсӣ ва ғайрахо. Соҳиб шудан ба шахсияти баланди рӯхї ва диннї тарбияи бевоситаи падараш Мусо Топбаш мебошад, ки ӯ хам нақши падариро ва хам нақши устодро ба писари худ адо кардааст. Бешубха Усмон Нурӣ Тупбош устоди рӯхони буда, дар байни хазорон мусалмонони дунё бо дониши баланди диннии худ ва инчунин бо ахдоқи хамидаи инсониаш машҳури олам гаштааст. Усмон Нурӣ Тупбошдар муҳити тозаи диннии олї ба воя расидааст, ки баъд аз сари (мурдани) падараш кори падарашро идома дода, ӯ худ муршиди Нақшабандии тариқат мешавад. Дар соли 1962 бошад дар армияи Туркӣ хидмат кардааст. Аз соли 1990 ба навиштани китобҳои диннї машғул шудааст.

Баъд аз нашри аввалини китоби худ устодУсмон Нурӣ Тупбош ба фаъолияти китобнависи чиддӣ машғул мешавад.

Эзоҳ
----

Пайвандҳо
---------

* Osman Nuri Topbas, Osman Nuri Topbas’s official website
* Osman Nuri Topbash’s books Бойгонӣ шудааст 12 апрели 2021  сол. Osman Nuri Topbash’s books in 43 languages in PDF on this website. (Free download)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️  Гузариш ба унсури Викидода  Дар шабакаҳои иҷтимоъӣ | 
* Твиттер
* Фейсбук

 |
| Тасвир, видео ва садо | 
* YouTube

 |
| 

| Дар феҳристҳои китобшинохтӣ |
| --- |
| 
* BNF: 15595349z
* GND: 1057814938
* ISNI: 0000 0001 0868 1873
* J9U: 987007397760205171
* LCCN: n2007078494
* SUDOC: 122195051
* VIAF: 8476596
* WorldCat VIAF: 8476596

 |

 |
**Воҷидалихон** (форсӣ: واجد علی خان‎, дар баъзе манбаъҳо **Муҷмалӣ** ва ба нисбаи **Ҳиндустонӣ** ёд шудааст) — донишманд ва шоири форсизабони Ҳиндустон (асри 19).

Зиндагинома
-----------

Дар 12-солагӣ аз зодгоҳаш – Ҳуглии наздикии Калкатта бо мақсади омӯзиши илм ба сафар баромад. Дар назди чанде аз донишмандони давр аз улуми гуногун баҳравар гардид. Самараи илму дониш, ҳунару маҳорати ӯ донишномаест бо номи «Матлаъу-л-улум ва маҷмаъу-л-фунун». Муаллифони осори адабӣ ва таърихӣ ӯро чун донандаи илми тиб ёд кардаанд. Дар сурудани шеър низ комёб будааст. Абёти зерин намунае аз сурудаҳои ӯянд: 

> Ғанимат дон ба аҳди навҷавонӣ комрониро,   
> 
> Ки пирон ёд меоранд айёми ҷавониро.   
> 
> Биё, ай соқии маҳваш, бипаймо бодаи гулгун,   
> 
> Ки вогӯям ба мастӣ фош сирри лантарониро.   
> 
> Ҳама аз котиби тақдир медон, он чӣ пеш ояд,   
> 
> Ғаму ранҷу алам, васлу фироқу шодмониро.   
> 
> Машав, Воҷид, зи кори худ даме ғофил, чу медонӣ,  
> 
> Ки як соат набошад эътиборе зиндагониро.
> 
>

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* صباحسن. روز روشن. تهران، 1343 هـ. ش

Сарчашма
--------

* Воҷидалихон / М. Диловаров // Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.
**Усмонқул Шокирович Шокиров** (29 октябри 1942, нохияи Айнини вилояти Ленинобод, ҶШС Точикистон - 11 январи 2011   ) - ходими давлатии шӯравӣ ва Ҷумҳурии Тоҷикистон мебошад. Аз соли 1999 то 2004 Вазири ҳифзи табиати Ҷумҳурии Тоҷикистон.

Зиндагинома
-----------

Соли 1942 дар деҳаи Похутӣ таваллуд ёфтааст. Аъзои КПСС аз соли 1964. Дар колхози «Коммунизм» -и ноҳияи Бохтари ҶШС Тоҷикистон  кор кардааст. Баъдтар дар ҳамин ҷо вазифаи котиби комитети комсомолии колхозро ишғол намуд.

Сардори шуъба дар нгоҳияи Вахши ИКЛҶ Точикистон, котиби якуми комитети ИКЛҶ шаҳри Қурғонтеппа, мудири шуъбаи хоҷагии кишоварзии Кумитаи шаҳрии Қурғонтеппа Ҳизби Коммунистии Тоҷикистон шуда кор кардааст. Сардори шуъбаи хоҷагии кишоварзии комичроияи Шӯрои депутатхои халкии ноҳияи Ленинм вилоят, чонишини якуми раиси комичроияи Шӯрои депутатхои халкии вилояти Қурғонтеппа, директори генералии иттиҳодияи истеҳсолии «Тоҷикабрешим» буд

Шокиров аз соли 1988 то соли 1992 дар вазифаи муовини аввали раиси вилояти Хатлон,ҳамчунин ба яке аз сохторҳои агросаноатии вилоят роҳбарӣ мекард  .

Вакили халқи Шӯрои Олии ҶШС Тоҷикистон даъватҳои 11 ва 12  ва вакили Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон (1995) интихоб шудааст.

Моҳи сентябри соли 1999 вазири ҳифзи табиати Тоҷикистон таъин гардид . Дар ин вазифа ӯ, ташабускори ҳамкории дуҷониба бо Фонди глобалии экологӣ  ва Ҷумҳурии Арманистон  буд. Моҳи январи соли 2004 аз мансаби вазир хориҷ шуда, дар вазифаи мудири шӯъбаи экология ва ҳолатҳои фавқулоддаи Дастгоҳи иҷроияи Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон ба кор гузашт. Моҳи январи соли 2006 бо сабаби ба нафақа баромаданаш аз кор озод карда шуд  .

Эзоҳ
----

1. 1 2 3 4  Avesta, 2011.
2. ↑  Народная газета, 2013.
3. ↑  Сайидзода, 2010.
4. ↑  Сайидзода, 2010.
5. ↑  Бандишоев, 2006.

Адабиёт
-------

* Бандишоев Т.. В таджикском правительстве – кадровые перестановки // Asia-Plus. — 2006. — 31 января. Архивировано 6 декабря 2022 года.
* В Таджикистане ушел из жизни бывший министр охраны природы // Avesta. — 2011. — 13 января. Архивировано 6 декабря 2022 года.
* Они стояли у истоков независимости… // Народная газета. — 2013. — 5 сентября. Архивировано 26 июля 2018 года.
* *Шаблон:Автор.* Внешняя политика Таджикистана в период его становления как суверенного независимого государства (1992-2004 гг.). — Седьмое издание. — Душанбе: Контраст, 2010. — 446 с. — ISBN 978-99947-49-22-5.
**Усмоналӣ Бобоназаров** (1900, деҳаи Боштоли ноҳияи Ашт — 1987, ҳамон ҷо) — пахтакор, Қаҳрамони Меҳнати Сотсиалистӣ (1948).

Зиндагинома
-----------

Соли 1933 барои ободонии водии Вахш ба колхози ба номи Будённий омада, чанд сол кор мекунад ва соли 1946 ба ноҳияи Қӯрғонтеппа кӯчида, дар с-зи пахтакори «Қӯрғонтеппа» ба пахтакорӣ мепардозад. Соли 1947 аз ҳар га 61,3 сентнер пахтаи маҳиннах гирифта, соли 1948 ба мукофоти олии ватан сазовор мегардад. Соли 1973, баъди нафақагир шуданаш, ба Боштол бармегардад. Ҳоло маркази таълимии № 37-и шаҳраки Гулшани ноҳияи Ашт ба номи ӯ гузошта шудааст.

Эзоҳ
----

1. ↑  4 -уми сентябри соли 2017 Бойгонӣ шудааст 14 августи 2020  сол. Аз 04 то 10 сентябри соли 2017

Сарчашма
--------

* Бобоназаров Усмоналӣ / Н. Азимов // Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.
**Аҳдҳои беэътибор** - аҳдҳое мебошанд, ки амали ба монанди аҳд содиркардашуда, сифати юридикӣ пайдо накарда, оқибатҳои ҳуқуқие, ки тарафҳо мехостанд ё дар назар доштанд, ба вуҷуд намеоянд. Зеро ҷузъҳо ва таркибе, ки барои эътибории ахд заруранд, риоя карда намешавад. Аҳд беэтибор дониста мешавад бо асосҳои пешбининамудаи қонун ё дигар меъёрҳои ҳуқуқӣ ё дар асоси беэтибор эътироф намудани суд ё новобаста аз чунин эътироф. Аҳдҳои беътибор ду хел мешаванд: аҳдҳои тамоман беэътибор ва баҳснок.

Нигаред низ
-----------

Қонун

Эзоҳ
----

1. ↑  Фарҳанги истилоҳоти ҳуқуқ / Зери таҳрири Маҳмудов М.А. - Душанбе: ЭР-граф, 2009. - с.70-71
**Аҳкóми дин** (ар. أحکام دین‎‎ – ҷамъи ҳукм, амр, қоидаҳои дин; англ. Religious law) — аҳкоми шаръ, аҳкоми шариат, нуқтаҳои асосии таълимоти динӣ, ки муқаррароти илоҳии собиту абадӣ ва барои тамоми диндорон ҳатмӣ шумурда мешаванд.

Аҳкоми динҳои дигар
-------------------

Ҳар як дини ташаккулёфтаи муосир маҷмӯи аҳ­коми худро дорад, ки дар ҷараёни баҳсҳои тӯлонӣ ва муборизаи дохилии мазҳабӣ таҳия гаштаанд. Дар ибтидо масеҳият ҳамагӣ 12 аҳкоми дин дошт (ваҳдати салосаи Худо, таҷассуми Илоҳӣ, каффорат, таъмид, ҷовидонии ҷон ва ғайра), минбаъд ба он дигар аҳкоми дин (сиришти Илоҳӣ ва инсонии Масеҳ, ибодати ҳатмии уқнум ва ғайра) афзуда шуданд.

Аҳком дар Ислом
---------------

Мақолаҳои асосӣ: **Шариат**, **Фиқҳ**

Талоқи ҳамсар дар назди қозӣ. Империяи усмонӣ миниатюра, асри XVIII
Дар ислом аҳкоми дини панҷгона (фарз, суннат, мубоҳ, макруҳ ва ҳаром) маъмуланд, ки дар таълимоти фирқаву ҷараёнҳои динию мазҳабӣ ба таври гуногун таъбир мешаванд. Бархе муҳаққиқони таърихи ислом ихтилофоти дохили аҳкоми динро ро яке аз сабабҳои асосии пайдоиши равияву фирқаҳои динӣ ва бидъат, инчунин манбаи пайдоиши ақоиди озодандешию модернизм медонанд.

Аҳком дар даврони муосир
------------------------

Дар шароити имрӯза бисёр уламои ислом, инчунин аксари илоҳиётшиносони масеҳию яҳудӣ ба аҳкоми дин нисбатан озодона муносибат карда, онҳоро бо ҳаёти инсони муосир мутобиқ гардонданӣ мешаванд. аҳкоми дин баробари динҳо ба вуҷуд наомада, балки баъдан аз тарафи рӯҳониён мураттаб гардида, ба расмият шинохта шудааст. Баробари ба расмият даромадани аҳкоми дин ҳамин гуна рафтори берун аз он куфр дониста ва таъқиб карда мешуд.

Ҳомиёни дин аҳкоми динро абадӣ ва тағйирнопазир эълон мекунанд, вале он аз сабаби ба ҳаёти воқеӣ мутобиқат накарданаш маҷбуран тағйиру табдил меёбад. Зиддиятҳои аҳкоми дин боиси пайдо шудани мазҳабҳо, бидъат, модернизм, озодфикрӣ ва ғайра мегарданд.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* *Рене Давид, Камилла Жоффре-Спинози.* Основные правовые системы современности = Les grands systemes de droit contemporains / Пер. с фр. В. Туманова. — М.: Международные отношения, 2009. — 456 с. — 3 000 экз. — ISBN 978-5-7133-1340-1.
* Правовые системы стран мира: Энциклопедический справочник / Отв. ред. А.Я. Сухарев. — 2-е изд. перераб. и доп.. — М.: Норма-Инфра, 2001. — 840 с. — ISBN 5891235277. Бойгонӣ шудааст 13 марти 2017  сол. v
* *Менахем Элон.* Еврейское право / Под общей ред. И.Ю. Козлихина. — СПб.: Юридический центр Пресс, 2002. — 640 с. — ISBN 5-94201-066-8.
* *Ерёмин В.Н.* История правовой системы Японии / Отв. ред. Кириченко А.А.. — М.: РОССПЭН, 2010. — 296 с. — ISBN 978-5-8243-1391-8.
* *Артёмов В.Ю.* Источники и доктринальные школы мусульманского права // Журнал российского права. — 2007. — № 3. — С. 128-135.
* Лукьянов Д.В. Религиозно-правовая семья: понятие, характерные черты и структура. – Харьков : Штрих, 2003. – 48 с.

Сарчашма
--------

* Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — 664 с. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.
**Ақидаи махсуси судя** - ҳамаи масьалаҳоеро, ки дар вақти дида баромадани парванда ба миён меоянд, судяҳо аз рӯи аксарияти овозҳо ҳал мекунанд.
Дар вақти ҳалли масъала ҳеч яке аз судяҳо ҳақ надорад, ки аз овоздиҳӣ
худдорӣ кунад. Судяе, ки бо қарори аксарият розӣ нест, метавонад фикри махсуси худро ба тариқи хаттӣ баён кунад. Фикри махсуси судя ба маводи парванда замима карда мешавад. Вале дар толори маҷлиси суд эълон карда намешавад.
Дар мавриде. ки парванда бо фикри махсуси судя ба суди болоӣ ба тариқи
касатсионӣ, аз рӯи шикоят ё эътироз фиристода нашавад, он гоҳ ваӣ барои
ба тариқи назоратӣ санҷидан ба раиси суди болоӣ фиристода мешавад.

Эзоҳ
----

1. ↑  Фарҳанги истилоҳоти ҳуқуқ / Зери таҳрири Маҳмудов М.А. - Душанбе: ЭР-граф, 2009. - с.35
**«Аҳдномáи зи́дди коминтерн»** (олмонӣ: *Antikominternpakt*, ҷопонӣ: 日独防共協定) — аҳдномае, ки 25 ноябри 1936 байни Олмон ва Ҷопон ба имзо расидааст, мақсадаш — мубориза бар зидди коминтерн.

Моддаҳои аҳднома
----------------

Аҳдномаи зидди коминтерн аз се модда ва «протокол» таркиб ёфта буд. Дар моддаи 1 омадааст, ки тарафҳо якдигарро дар бораи фаъолияти Интернатсионали коммунистӣ огоҳ намуда, дар пайвастагӣ ва ҳамкориҳо ба муқобили он муборизаи қатъӣ мебаранд. Дар моддаи 2 тарафҳо уҳдадор шудаанд, ки давлатҳои дигари манфиатдорро барои муборизаи якҷояи зидди Интернатсионали коммунистӣ даъват намуда, бо онҳо ҳамкории бевосита ва доимӣ дошта бошанд. Ин гуна давлатҳо метавонанд ба Аҳдномаи зидди коминтерн ҳамроҳ гарданд ва ё дар радифи моҳият ва мазмуни он бар зидди коммунизм ва хатари он мубориза баранд. Моддаи 3 муҳлати амали Аҳдномаи зидди коминтернро 5 сол муқаррар намуда буд. Аҳдномаро Риббентроп ва Кинтомо Мусякодзи бо имзои худ ҳукми расмӣ бахшида буданд.

Дар «протокол» дар баробари ҳамдигарро воқиф намудан аз амалҳои Интернатсионали коммунистӣ ҳимоя аз фаъолияти онро ба таври махсус таъкид менамуданд. Талаб карда мешуд, ки ба муқобили касоне ва нерӯҳое, ки ба манфиати Коминтерн амал менамоянд ва онро ҷонибдорӣ мекунанд, чораҳои қатъӣ дида шавад. Комиссияе таъсис дода мешуд, ки асосан мубориза бар зидди Коминтернро роҳбарӣ менамуд.

Давлатҳои гуногун, ки хусусиятҳои фашизмро то андозае дар фаъолияти хеш ифода менамуданд, ба аҳдномаи мазкур ҳамроҳ гардиданд. Аҳдномаи зидди коминтерн соли 1939—1940 ба иттифоқи Олмон, Итолиё ва Ҷопон табдил ёфт. 6 ноябри 1937 Итолиё, 24 феврали 1939 Венгрия, 27 марти 1939 Испания. 25 ноябри 1941 аҳдномаро ба муҳлати 5 соли дигар дароз намуданд ва ба он Булғория, Финландия, Руминия, Дания, Словакия, Хорватия, Нанкин ҳамроҳ гардиданд. Барои Аҳдномаи зидди коминтерн мубориза ба муқобили коминтерн маънии мубориза алайҳи ИҶШС ва мамлакатҳои пайрави онро дошт. Ҳодисаҳое, ки баъди имзои аҳднома ба амал омаданд, ҳадафҳои асосии бунёдгароёни онро собит намуданд. Итолиё ва Олмон ҳамраъйии худро нисбат ба сиёсати Ҷопон дар Шарқи Наздик иброз доштанд. Ҷопон аннексияи Эфиопияро табрик кард. Ба таври расмӣ Олмон ва Итолиё ҳукумати нави Манчжурияро, ки Ҷопон таъсис дода буд, эътироф намуданд. Сипас, амалҳои таҷовузкорона пайи ҳам ба вуқӯъ пайвастанд.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Фостер У. З. История трёх интернационалов. М. 1959;
* Ком­мунистический Интернационал. Краткий исторический очерк. М. 1969;
* Лейбзон Б. М. Шириня К. К. Поворот в политике Коминтерна. Историческое значение VII конгресса Коминтерна. М. 1975;
* Ко­мин­терн против фашизма. Документы. М. 1999;
* Пономарев М. В. Смирнова С. Ю. Новая и новейшая история стран Европы и Аме­рики. Т. 3. М. 2000;
* Маккензи Кермит. Коминтерн и мировая революция. 1919—1943 / Пер. с англ. Г. Г. Петровой. М. 2008;
* Ватлин А. Ю. Коминтерн: Идеи, решения, судьбы. М. 2009.

Сарчашма
--------

* Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — 664 с. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.
Аҳди **бисёртарафа** - барои аҳдҳои бисёртарафа иродаи аз ду тараф зиёд зарур аст. Масалан, мувофиқи шартномаи фаъолияти якчоя (шартномаи ширкати одӣ) ду ё ашхоси зиёда аз он уҳдадор мешаванд, ки ҳиссаҳои худро муттаҳид намуда, якҷоя барои ба даст овардани фоида ё ноил шудан ба мақсадҳои дигар, ки хилофи қонун набошад, амал намоянд. Масалан, якчанд шахсони юридикӣ уҳдадор мешаванд, якҷоя комплекси сайёҳиро созанд. Дар соҳаи ҳуқуқи гражданӣ чунин аҳдҳо зиёд нестанд. Дар аҳдҳои бисёртарафа иродаи иштирокчиён барои ноил шудан ба мақсади умумӣ равона карда шудааст.

Нигаред низ
-----------

* Қонун

Эзоҳ
----

1. ↑  Фарҳанги истилоҳоти ҳуқуқ / Зери таҳрири Маҳмудов М.А. - Душанбе: ЭР-граф, 2009. - с.67-68
**Хош** ( форсӣ: خاش (Xāŝ)‎ ҳамчунин ба забони румӣ чун **Khāsh,** **Kavash** ва **Kwāsh;** Ҳамчунин **Vāsht** маълуманд) - шаҳр ва маркази Шаҳристони Хош, дар Устони Систон ва Балучистон, дар Эрон. Дар барӯйхатгирии соли 2006, шумораи аҳолии он 56,683 нафар, дар 10,176 оила буд. 

Аксарияти кулли сокинони шаҳр аз қавми балучҳо ҳастанд, ки ба забони Забони балучӣ, яке аз гӯйишҳои забони форсӣ, маъруф *ба Систонӣ* ё Seistani аст, ки ба забони дарӣ хеле монанд аст, ки ҳамчун забони форсӣ дар Афғонистон маълум аст. Он дар баландии 1400 метр (4596 фут) ҷойгир аст.

Сарчашмаҳо
----------

* Шумораи аҳолии шаҳрҳои Эрон

Эзоҳ
----

1. ↑  Location of Khash - Falling Rain Genomics

  



| Шаҳрҳои устони Систон ва Балучистон |
| --- |
| Бампур | Галмурти | Забалӣ | Зобул | Зоҳидон | Канорак | Мирҷавеҳ | Негур | Некшаҳр | Раск | Саровон | Фануҷ | Хош | Чобаҳор | Эроншаҳр |
**Аҳади́ят** (ар. أحدیت‎ – ягонагӣ, яктоӣ) — дар афкори ирфонӣ мартабаи олии Офаридгор (моҳияти мутлақи Илоҳӣ), ки бидуни ҳама гуна қайду шарт тасаввур мешавад. Дар ин мартаба ӯ хайри маҳз аст ва моҳияташ ба вуҷудаш баробар мебошад. Вақте Офаридгор аз ин мартаба берун ояд, бо мартабаи воҳидият рӯ ба рӯ мешавад. Дар ин мартаба ӯ аллакай тамоми касратро билқувва дар ботинаш ниҳон дорад, яъне асмоъ ва сифаташ зоҳир мешавад. Дар ин сурат, агар ба ботини Худо бингарад, он аҳад аст ва агар ба зоҳираш бингарад, сурат мебошад. Масъалаи ваҳдат ва касрат аз ҳамин нукта сар мешавад.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — 664 с. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.
Аҳди **дутарафа** - аҳде мебошад, ки барои содир намудан, бастани он иродаи мувофиқшудаи ду тараф зарур аст. Чунин аҳдҳоро созишнома меноманд. Дар чунин аҳдҳо манфиати ду тараф ба назар гирифта мешавад. Масалан, барои бастани шартномаи боркашонӣ розигии ду тараф - борфиристонанда ва боркашон зарур аст. Дар аҳдҳои дутарафа миқдори тарафҳо ва миқдори иштирокчиён фарқ карда мешавад. Дар аҳдҳои дутарафа ҳама вақт иродаи ду тараф зарур аст, аммо иштирокчиён дар ду тараф ва ё як тараф мумкин зиёд бошанд. Аксар шартномаҳои шаҳрвандӣ характери дутарафаро доранд..

Нигаред низ
-----------

Қонун (дар ҳуқуқ)

Эзоҳ
----

1. ↑  Фарҳанги истилоҳоти ҳуқуқ / Зери таҳрири Маҳмудов М.А. - Душанбе: ЭР-граф, 2009. - с.68
Ин вожа дигар маъноҳо низ дорад, Аҳад (мазмунҳо)-ро бубинед.
**Аҳáд** (ар. أحد‎ – як, воҳид) — дар мусиқӣ овози баланду шиддатноки тори панҷуми барбат, ки дараҷаи муайяни баландӣ дорад. Аҳад баъди такмили барбат ба сифати тори панҷум ба он илова шудааст (асрҳои 9–10). Бино ба маълумоти маъхазҳои мусиқӣ ин торро Форобӣ ба барбат илова карда, меъёри садодиҳии онро аз рӯйи зинаҳои қаторовози диатоникӣ ба 4–5 зинаи дигар васеъ намудааст. Тори аҳад дар таркиби барбат то асрҳои 15–16 вуҷуд дошта, баъди такмил ёфтану маъмул шудани шакли дигари барбат (уд) мақомаш аз миён рафт.

Истилоҳи «Аҳад» дар осори хаттии мусиқии форс-тоҷик дар шакли «ҳад» низ омадааст, ки чанде аз мусиқидонон онро ба маънии «тезӣ, баландӣ» низ шарҳ додаанд.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — 664 с. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.
**Аҳдномáи Бангкóк** — аҳднома дар бораи минтақаи холӣ аз аслиҳаи ҳастаӣ эълон кардани Осиёи Ҷанубу Шарқӣ.

Аҳдномаи бангкок 15 декабри 1995 баста шуда, 28 марти 1997 ба шакли қонунӣ даромад ва фаъолияташ доимист. Ҳоло ба Аҳдномаи бангкок даҳ давлат дохиланд: Бруней-Доруссалом, Камбоҷа, Индонезия, Лаос, Малайзия, Мянма, Филиппин, Сингапур, Таиланд ва Вйетнам. Дар Аҳдномаи бангкок Комиссия оид ба минтақаи холӣ аз аслиҳаи ҳастаӣ дар Осиёи Ҷанубу Шарқӣ ва Кумитаи иҷроия созмон дода шудааст. Уҳдадориҳои аъзои Аҳдномаи бангкок монанди уҳдадориҳои аҳдномаи минтақаи холӣ аз аслиҳаи ҳастаӣ аст, аз он ҷумла манъи гӯр кардани партовҳои ҳастаӣ дар баҳр ва ба роҳ мондани ҳама гуна таркишҳои ҳастаӣ. Назорати иҷрои Аҳдномаи бангкок бо роҳи пешниҳоди ҳисобот, инчунин аз ҷониби нозирони МАГА­ТЭ амалӣ мегардад. Иҷозати ҳаракати киштиҳо ва ҳавопаймоҳои хориҷие, ки барандаи зарядҳои ҳастаиянд, ба зиммаи аъзои Аҳдномаи бангкок вогузошта шудааст. Аҳднома барои қабули Хитой, Фаронса, Россия, Британияи Кабир ва ИМА озод аст.

Адабиёт
-------

* Зоны, свободные от ядерного оружия. Алматы, 1997;
* Ядер­ное нераспространение. М. 2002;
* Ахтамзян И. А.. Ядерный фактор в Центральной Азии. М. 2003.

Сарчашма
--------

* Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — 664 с. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.
«**JTBC**» (куриёӣ: 제이티비씨; ихтисораи **Joongang Tongyang Broadcasting Company**) — як шабакаи телевизиони кабелии Кореяи Ҷанубӣ мебошад. Он 1 декабри соли 2011 оғоз ёфт. Шабакаи генералист, ки барномаҳои он аз силсилафилмҳо, намоишҳои эфирӣ ва пахши хабарҳо иборат аст, ки дар он бахши хабарии худ дар сатҳи эътибори худ бо шуъбаи ахбори се шабакаи заминии асосӣ дар Кореяи ҷанубӣ.

JTBC яке аз чаҳор шабакаи нави умумиҷаҳонии телевизиони кабелии умумиҷаҳонии Кореяи Ҷанубӣ дар баробари Channel A, TV Chosun ва MBN дар соли 2011 буд, ки ҳамчун шабакаҳои иловагӣ ба шабакаҳои мавҷудаи телевизиони муқаррарии ройгон ба монанди KBS, MBC, SBS ва дигар шабакаҳои хурд хидмат мекард каналҳо пас аз танзими танзим дар соли 1990 оғоз ёфтанд.

Эзоҳ
----

1. ↑  *Shin Hae-in.* New cable channels go on air. *The Korea Herald* (30 November 2011). 8 июли 2021 санҷида шуд. Баргирифта аз сарчашмаи аввал 3 марти 2016.
2. ↑  *Kim Tong-hyung.* What else can new channels do to boost ratings?. *The Korea Times* (12 December 2011).
3. ↑  *Noh Hyun-gi.* Four new TV channels face uncertain futures. *The Korea Times* (4 January 2012).
4. ↑  *Yoon Ja-young.* Low ratings weigh on new channels. *The Korea Times* (20 January 2012).
5. ↑  *Kim Tong-hyung.* New channels remain 'anonymous'. *The Korea Times* (6 June 2012).
6. ↑  *Bae Ji-sook.* New TV channels are niche, not gold mine. *The Korea Herald* (29 November 2012). 8 июли 2021 санҷида шуд. Баргирифта аз сарчашмаи аввал 27 октябри 2020.

Пайвандҳо
---------

* Саҳифаи расмии JTBC
**Ускӯ** ( форсӣ: اسكو‎ , озарбойҷонӣ: Üçqaya - اوشقایا ба забони румӣ ҳамчун **Oskū** ; инчунин бо номи **Uzku** ва **Yuzki** маъруф аст. шаҳр ва пойтахти , **шаҳристони Ускӯ,** Устони Озарбойҷони шарқӣ.Дар барӯйхатгирии соли 2016, шумораи аҳолии он 18,459 нафар буд. 

Ускӯ яке аз қадимтарин шаҳрҳо дар устони Озарбойҷони шарқӣ аст. Он дар болои вулқони кӯҳӣ воқеъ аст ва бинобар ин шаҳр ғорҳои зиёде дорад. Сокинони Ускӯ туркҳои Озарбойҷон мебошанд, ки дар ин шаҳр зиёда аз 100 сол умр ба сар бурдаанд. Ҷойгоҳҳои сайёҳӣ аз қабили Кандован Ускӯ, манзараҳои табиӣ ва ғайра онро барои сайёҳӣ ба қадри кофӣ ҷолибдиққат мекунанд, ва Ускӯ ҳамчунин яке аз шаҳрҳои сайёҳии Эрон мебошад. Ускӯ яке аз  шаҳрҳои Эрон аст, ки дар он марказҳои чопи Batik ҳоло ҳам фаъолият мекунанд. Ҳоло Ускӯ ҳамчун маркази Batik дар Эрон шинохта шудааст.

Сарчашмаҳо
----------

* Шумори аҳолии шаҳрҳои Эрон

Эзоҳ
----

1. ↑

  



| Шаҳрҳои устони Озарбойҷони шарқӣ |
| --- |
| Озаршаҳр | Аҳар | Аҷабшер | Бӯстонобод | Буноб | Варзақон | Калебар | Мароға | Маранд | Маликон | Миёна | Сароб | Саҳанд | Ускӯ | Табрез | Ҷулфо | Ҳарес | Ҳаштрӯд | Шабистар |
Крокодил Генаclass="infobox" style="width:315px;border-spacing:2px;"
! Ivchenko-Progress AI-222
|-

|-

| Крокодил Гена 

|-
|Крокодил Гена
|-

! нақш
| Крокодил Гена
|-
! кишвари созанда 
| Укроин
|-
! созанда
| Ivchenko-Progress (development) / Motor Sich and FGUP Salut (manufacturing)
|-

! тарроҳ
| Крокодил Гена
|-

! нахустин парвоз
| Крокодил Гена
|-

! бознишастагӣ
| Крокодил Гена
|-

! корбари аслӣ
| Крокодил Гена
|-

! теъдоди сохтаи шуда
| Крокодил Гена
|-

! гунаҳо
| Крокодил Гена
|-
! тавсеъа дода шуда ба
| Крокодил Гена
|-Крокодил Гена

**Ivchenko-Progress AI-222** (англ. Ivchenko-Progress AI-222) — як ҳавогарди сохтаи Ivchenko-Progress (development) / Motor Sich and FGUP Salut (manufacturing) дар кишвари Укроин аст .

Ҷусторҳои вобаста
-----------------

* Феҳристи Ҳавогардҳо

Манобеъ
-------

* Мушоракаткунадагони Википедия, «Ivchenko-Progress AI-222», Википедияи англисӣ, донишномаи озод (Мушоҳида дар 1 августи соли 2015).



|  |  |
| --- | --- |
|  | *Ин мақолаи нопурра Ҳавогард мебошад.Шумо метавонед бо пурра кардани ин ба Википедия кумак кунед.* |
**Кӯчаи Шотемури** шаҳри Душанбе дар маркази пойтахти Тоҷикистон дар ноҳияи Исмоили Сомонӣ ҷойгир аст.

Тавзеҳ
------

Дарозии кӯча 2 километр ва бараш 15 метр аст. Кӯча аз шарқ оғоз шуда, рост ба ғарб мегузарад. Оғози роҳро Корхонаи пивои (Пивзавод) Душанбе ва охири Боғи Парчами миллии Тоҷикистон медонанд.

Таърих
------

Пештар ин кӯча номи «Коммунистическая»-ро дошт. Дар ҳоли ҳозир ин кӯча ба номи қаҳрамони тоҷик "Шириншо Шотемур", ки арбоби сиёсӣ, ҳизбӣ ва давлатии Тоҷикистону Шӯравӣ буд, гузошта шудааст.

Иншоотҳо
--------

Дар кӯчаи Шотемур чунин муассисаҳои муҳим ва маъруф ба мисли Дастгоҳи Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон (аз соли 2018), Театри давлатии ҷумҳуриявии лухтак, Филиали Донишгоҳи Ломоносов, Меҳмонхонаи Тоҷикистон, Кумитаи давлатии сармоягузорӣ ва идораи амволи давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон ҷойгиранд.

Нигаред
-------

* Феҳристи кӯчаҳои Душанбе

Эзоҳ
----
**Тоҷӣ Султонова** (*Тоҷинисо Султонова*; 9 феврал 1918, Хуҷанд, генерал-губернатории Туркистон — 2010) — ҳунарпешаи тоҷик, Ҳунарпешаи халқии ҶШС Тоҷикистон (1943).

Зиндагинома
-----------

Солҳои 1929—1933 дарОмӯзишгоҳи фабрикию заводии назди Комбинати абрешими Хуҷанд таҳсил намуда, баробари он ҳамчун пиллакаш кор кардааст ва дар маҳфили ҳаваскорони санъати назди комбинат иштирок намудааст. Соли 1934 ба Театри драмаи мусиқии ба номи А. С. Пушкини Ленинобод даъват шуд. Аз ҳамон вақт сар карда, то ба нафақа баромадан (1976) дар театри мазкур кор мекард.

Театр
-----

Султонова образҳои барҷастаю фаромӯшнашавандаи зиёдеро аз осори драматургияи классикии рус, советӣ, советии тоҷик ва хориҷӣ офаридааст. Нақшҳои намоёнаш Екатерина («Раъду барқ»-и Л. Н. Островский), Ширин («Фарҳод ва Ширин»-и К. Яшин), Лайлӣ («Лайлӣ ва Маҷнун» и Ш. Хуршед), Гулнара («Гулсара»-и К. Яшин ва М. Муҳаммадов), Маҳинбону («Қиссаи ишқ»-и Н. Ҳикмат) ва ғайра. Ҳамчун раққоса ва сароянда низ шуҳрат дошт.

Ордену ҷоизаҳо
--------------

Бо ордени «Нишони Фаҳрӣ», медалҳо ва Грамотаҳои Фахрии Президиуми Совети Олии РСС Тоҷикистон мукофотонида шудааст.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Энсиклопедияи адабиёт ва санъати тоҷик. Иборат аз се ҷилд. Ҷилди 2. — Душанбе, 1990
**Усмон Билолӣ** (*Тӯйчиев Исмоналӣ Билолович*; тав.18 ноябри 1957, деҳаи Фидокор, ноҳияи Вахш) — шоири тоҷик, рӯзноманигор, узви Иттифоқи журналистони Тоҷикистон (1987), узви Иттифоқи нависандагони Тоҷикистон (2008)

Зиндагинома
-----------

Усмон Билолӣ 18 ноябри соли 1957 дар деҳаи Фидокори ҷамоати деҳоти Тоҷикободи ноҳияи Вахши вилояти Хатлон ба ҷаҳон омадааст. Соли 1975 донишҷӯи факултаи филологияи тоҷики Донишгоҳи давлатии Тоҷикистон ба номи В. И. Ленин шуда, соли 1980 соҳиби диплом гаштааст. Аз соли 1981 корро дар рӯзномаи «Вахш»-и ноҳияи Вахш шурӯъ карда, то марти соли 1982 фаъолият бурдааст. Аз моҳи майи соли 1989 то августи 1989 мудири шуъбаи эҷодиёти халқи Маркази эҷодиёти халқи вилояти Қӯрғонтеппа, аз августи 1989 то майи 1990 муаллими забон ва адабиёти тоҷики мактаби миёнаи № 16 ноҳияи Вахш, аз майи 1990 то сентябри 1992 мудири шуъбаи ахбори радиои вилояти Хатлон будааст. Моҳи октябри соли 1997 котиби масъули рӯзномаи «Бохтар»-и ноҳияи Бохтар таъйин шуда, аз январи соли 1998 то феврали 2002 сармуҳарририи онро бар уҳда доштааст. Сипас, аз моҳи марти 2002 то августи 2006, ба ҳайси муҳаррири калони Кумитаи телевизиони вилояти Хатлон ифои вазифа намудааст. Аз августи 2006 то июни 2009 мудири шуъбаи фарҳанги рӯзномаи вилоятии «Хатлон» будааст. Моҳи июли соли 2009 ба сифати котиби матбуоти раиси шаҳри Қӯрғонтеппа ба кор пардохта, моҳи июли соли 2011 сармуҳаррири рӯзномаи шаҳрии «Набзи Қӯрғонтеппа» таъйин гардидааст.

Эҷодиёт
-------

Муаллифи маҷмӯаҳои шеърии «Бистари хор» (2003), «Ширинтарин таронаи оғоз» (2005), «Сад шукри Рӯдакӣ» (2008), «Замини сабзи ҳавасҳо» (2011)-ст. Барои маҷмӯаи ашъори «Сад шукри Рӯдакӣ» сазовори Ҷоизаи ба номи Шамсиддини Шоҳин (2009) гардидааст. Аз соли 2008 узви Иттифоқи нависандагони Тоҷикистон, аз соли 1987 узви Иттифоқи журналистони Тоҷикистон мебошад.

Ҷоизаҳо
-------

* Ҷоизаи ба номи Шамсиддини Шоҳин (2009)

Эзоҳ
----

1. ↑  Адибони Тоҷикистон (маълумотномаи мухтасари шарҳиҳолӣ)./Таҳия ва танзими Асрори Сомонӣ ва Маҷид Салим. — Душанбе, «Адиб», 2014, — с. 57 — 58 ISBN 978-99947-2-379-9

Сарчашма
--------

* Билолӣ Усмон / Ҳ. Солиев // Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.
**Усмон Раҷабов**  (26.02.1950, гуз. Чорраҳаи ш. Самарқанд) — меъмор, номзади илмҳои техникӣ (1983), дотсент (1984). Меъмори фахрии ҶТ (2010), «Аълочии маорифи ҶТ» (2000).

Зиндагинома
-----------

Усмон Раҷабов баъди хатми фак. меъмории Донишгоҳи техникии Тоҷикистон ба номи М. С. Осимӣ, (1972) дар кори каф. меъморӣ мондааст. Асп. Ин.- ути инж.-сохтмонии ба номи В. В. Куйбишеви Москва (1979-82), омӯзгори калон, дотсент (1983), муовини декани шуъбаҳои рӯзона, шабона ва ғоибонаи Донишгоҳи техникии Тоҷикистон ба номи М. С. Осимӣ (1983—1986), меъмор, сармеъмор, саринж. лоиҳаҳо, саринж. «Агропромпроект», директори кооперативи илмию истеҳсолии «Нур» (1986—1992). Аз с. 2004 — муовини сардори Департаменти меъморӣ ва шаҳрсозӣ, сардори Раёсати экспертизаи давл. ғайриидоравии лоиҳаҳои сохтмон, дир. Пажӯҳишгоҳи шаҳрии лоиҳакашии «Душанбегипрогор». Муаллифи қариб 50 асари тадқ. илмӣ ва таълимию методӣ, дастури таълимӣ. Таҳиягари 24 лоиҳа, аз ҷумла бинои Маркази идораи ҳаракати ҳавопаймоҳои фурудгоҳи пойтахт, бинои паҳлусохти иморати СММ дар Душанбе, хобгоҳи шунавандагони қӯшуни сарҳадоти ҶТ. Бо Нишони Фахрии КМ ВЛКСМ (1986) сарфароз гардонида шудааст.

Эзоҳ
----

1. ↑  Аслҳо ва наслҳо. — Душанбе,2013. — С. 109. — 184 с.(тоҷ.). ISBN 978-99947-958-2-6
Акс:USfoto
**Усмон Солеҳ** (Солиев Усмон Худойназарович) — сармуҳаррири рӯзномаи «Ваҳдат», роҳбари маркази матбуоти Ҳизби Халқии Демократии Тоҷикистон

Зиндагинома
-----------

Усмон Солеҳ 8 марти соли 1957 дар деҳаи Тоҷикистони ҷамоати деҳоти «Ғайрат» - и ноҳияи Фархор ба дунё омада, баъди бо баҳои аъло хатм кардани мактаби миёнаи № 6 – и ҳамин ноҳия соли 1974 ба Университети давлатии Тоҷикистон (ҳоло Донишгоҳи миллии Тоҷикистон) дохил шуд ва онро соли 1979 бо ихтисоси рӯзноманигор хатм кард. Пас аз сафари хидматии дарозмуддат дар Афғонистон ва адои хидмати ҳарбӣ соли 1985 ба рӯзномаи «Тоҷикистони советӣ» (ҳоло «Ҷумҳурият») ба кор омада, то соли 1993 ба сифати рӯзноманигор, сардори шуъба ва муовини сармуҳаррир кор кардааст. Солҳои 1993 – 1998 роҳбарии маркази матбуоти Маҷлиси намояндагони Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистонро ба уҳда дошт. Солҳои минбаъда дар вазифаҳои муовини сармуҳаррири рӯзномаи «Минбари халқ» - нашрияи Ҳизби Халқии Демократии Тоҷикистон ва аз соли 2003 то рӯзҳои охир дар вазифаи роҳбари маркази матбуоти ҲХДТ ва ҳамзамон, сармуҳаррири рӯзномаи «Ваҳдат» - нашрияи Ҳаракати Ваҳдати миллӣ ва эҳёи Тоҷикистон кор кардааст. Журналист ва публитсисти барҷаста Усмони Солеҳ 10 июни соли 2018 дар синни 61 – солагӣ бар асари беморӣ аз олам даргузашт.

Ҷоизаҳо
-------

* Аълочии матбуоти Тоҷикистон,
* Аълочии фарҳанги Тоҷикистон.
*

Эзоҳ
----

1. ↑  УСМОНИ СОЛЕҲ ДАРГУЗАШТ
Арчаи солинавӣ.
**Урфу одатҳои солинавӣ** — тайёрӣ ба ҷашнгирии Соли Нав дар ҳар як оила чанд рӯз пеш аз ид сар мешавад. Одамон хонаҳоро оро медиҳанд, дарахти арча мегузоранд, ва мизи идона мегустуранд. 

Ҳарчанд ки баъзе маҳсулот дар тамоми ҷаҳон паҳн шудаанд, урфу одатҳои халқҳои гуногун ба интихоби хӯрокҳои мизи идона таъсири худро мерсонанд. 

Масалан, ҷопониҳо хӯрокро аз маҳсулоте тайёр мекунанд, ки ба ақидаи онҳо хушбахтӣ меорад: аз карами баҳрӣ (шодӣ), аз лӯбиёву нахӯд (саломатӣ), аз моҳии ҷӯшонидашуда (оромиву рӯҳбаландӣ) ва ғайраҳо. 

Дар рӯи мизҳои идонаи Австрия, Венгрия, Югославия қариб, ки ягон хӯрокеро аз гӯшти паранда вохӯрдан номумкин аст – аҳолии ин кишварҳо чунин мешуморанд, ки хушбахтӣ метавонад парида равад. 

Дар шаби соли нав кубагиҳо, испаниҳо, португалиҳо бояд 12 донаи ангурро бихӯранд, - 12 орзуе, ки бояд ҳар яке дар як моҳ ҷомаи амал пӯшад, зеро ангур дар ин халқҳо рамзи фаровонӣ ва хушбахтии оилавӣ мебошад. 

Чормағз, мош ва ангур барои итолиёвиҳо рамзи саломатӣ, комёбиҳо ва дарозумрӣ мебошанд. 
Дар Русия бошад қариб ҳар як мизи идонаро пирогҳо, карамшӯрбо ва таомҳо аз моҳӣ оро медиҳанд. 
Дар Словакия ва Чехия дар мизи идона ҳатман карам бо ҳасиб, моҳӣ, шӯрбои занбӯруғӣ, печенйеи асалӣ бо шир бояд бошанд. 

Иди Соли Навро дар Фаронса метавон иди "сафедиҳо" номид. Дар рӯи миз шамъдонҳои сафед бо шамъҳои сафед, меваҳои тару тозаи бо шакар рӯйкашшуда гузошта мешаванд. 
Дар Италия ҳам таомҳои анъанавии солинавӣ ҳастанд. Масалан, дар Болоня, ин пироги гӯштӣ бо қаймоқ, ки номаш тортелинист, мебошад. 

Дар Лаҳистон ба мизи ҳатман бо дастархони сафед орододашуда, 13 намуди хӯрок гузошта мешаванд. Хӯроки солинавӣ бо шӯрбо аз моҳӣ ё замбӯруғ сар мешавад, баъд паси ҳам: карам бо занбӯруғ, пирожки, моҳӣ бо соуси ширин ва ғ.-ро меоранд. Аз ҳама охир печенйе, шарбат ва меваҷот ба дастархон гузошта мешаванд.
**Бинсир** (ар. بنصر‎ — *ангушти байни вусто ва хинсир*) — номи пардаи миёнаи барбат (уд), ки байни пардаҳои вустои  залзал ва хинсир воқеъ шудааст. Ба воситаи ангушти миёна дар ин парда ҳосил кардани овозро низ бинсир гӯянд. Ҳангоми навохтани сози барбат ин пардаро бо ангушти миёна зер мекунанд. Вазъи воқеъшавии пардаи бинсир дар нақшаи барои сози барбат (уд) тартибдодаи мусиқишиносон чунин аст:

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| *Мутлақ*
*Зоид*
*Муҷаннаб*
*Саббоба*
*Вустои*
*фурс*
*Вустои*
*залзал*
*Бинсир*
*Хинсир* | *А* | *Ҳ* | *ӣҳ* | *Кб* | *Кт* |
| *Б* | *Т* | *ӣв* | *Кҷ* | *Л* |
| *Ҷ* | *ӣ* | *ӣа* | *Кд* | *Ла* |
| *Д* | *ӣа* | *ӣҳ* | *Кҳ* | *Лб* |
| *Ҳ* | *ӣб* | *ӣт* | *Кв* | *Лҷ* |
| *В* | *ӣҷ* | *К* | *Кз* | *Лз* |
| *З* | *ӣд* | *Ка* | *Кҳ* | *Лҳ* |
| *Ҳ* | *ӣҳ* | *Кб* | *Кт* | *Лв* |
| *Бам* | *мусаллас* | *Мусанно* | *зир* | *ҳадд* |

Ишораҳои ҳарфии А, Б, Ҷ, Д, Ҳ, В, З, Ҳ ифодаи тахминии байни пардаҳо буда, ин фосила аз ним парда хурд ва аз чоряк парда калонтар аст. Ишораи ҳарфии дигар хоначаҳои нақша низ фосилаи байни пардаҳоро ифода мекунанд. Аз ҷумла, фосилаи байни пардаҳои Б. ва хинсир (Ҳ, Иҳ, Кб, Кт, Лв) ним парда аст. Инчунин фосилаи байни пардаҳои зоиду муҷаннаб, саббобаю вустои фурс низ ним парда аст.

Нигаред низ
-----------

* Хинсир

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* Бинсир / А. Раҷабов // Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.
**Биофа́брика** — муассисаест, ки барои ташхис, пешгирӣ ва муолиҷаи касалиҳои сироятии ҳайвонот доруҳои биологӣ (Масалан ваксина, зардоб ва ғайра) тайёр мекунад. Биофабрикаҳои аввалин иқтидори зиёди истеҳсолӣ надоштанд.

Солҳои 70 садаи XX аксарияти биофабрикаҳо ба корхонаҳои пуриқтидор табдил ёфта, 8-10 навъи доруҳои биологӣ истеҳсол мекарданд. Биофабрика аз коргоҳҳои истеҳсол (Масалан коргоҳҳои ваксина, зардоб, доруҳои ташхиси касалӣ ва ғайра), тайёрӣ (Масалан матбахибактериологӣ, шустушӯ ва ғайра), бастабандӣ ва ғ. иборат аст. Барои тайёр кардани доруҳои биологӣ муҳити ғизои сунъӣ, ҳайвонот (Масалан асп, барзагов, заргӯш, гӯсфанд, буз ва ғайра) ва ҷанини мурғ истифода мешавад. Ҷараёни технологии истеҳсоли доруворро бо ёрии реакторҳо, суперсентрифугаҳо, компрессор ва ғайра идора мекунанд. Дар озмоишгоҳи Биофабрика ҳар як доруро пеш аз истифода дақиқ месанҷанд.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* Биофабрика // Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.
**Биолюминессенсия** (аз юн.-қад. βίος, «ҳаёт» и лот. lumen — «нур») — аз худ нур баровардани организмҳо.

Биолюминессенсияро дар бактерияҳо, рустаниҳои дараҷаи паст (мас. занбӯруғҳо), баъзе ҳайвоноти бемуҳра (содатаринҳо, ҳашарот) ва моҳиҳо мушоҳида кардан мумкин аст. Биолюминессенсия асосан дар байни ҷонварони баҳру уқёнусҳо дучор мешавад. Баъзан онҳо чунон бисёр афзоиш мекунанд, ки гирду атроф равшан мешавад. Агар дар муҳит оксиген кифоя бошад, организмҳо (мас. бактерияҳо, содатаринҳо, харчангшаклҳо, занбӯруғҳо ва ғайра) мунтазам нур мебароранд.

Биолюминессенсия ба хемолюминессенсия тааллуқ дорад: нурбарорӣ бинобар оксидшавии ферментативии лютсиферинҳо зери таъсири оксигени ҳаво ба амал меояд. Дар натиҷаи энергияи кимиёии ҳосилшуда молекулаи лютсиферин қисман ангезиш меёбад ва ҳангоми ба ҳолати аввала баргаштан, нур мебарорад. Лютсеферинҳо мисли ферментҳое, ки оксидшавии онҳоро метезонанд (лютсеферазаҳо), дар организмҳо гуногун мебошанд, мас. лютсеферини бактерияҳо фламинмононуклеотид (рибофлавин-5-фосфат) аст. Хосияти умумии ҳамаи лютсиферинҳо — флуорессенсия ҳосил кардани онҳо мебошад. Аз рӯйи дараҷаи мураккабӣ 3 силсилаи биолюминессенсияи организмҳо маълум аст. Биолюминессенсияи нисбатан сода фақат аз лютсеферин ва лютсефераза иборат мебошад. Ин тарзи биолюминессенсия дар Cypridina ба мушоҳида мерасад (ин харчанг нури сабзи кабудтоби дарозии мавҷаш 440—460 нм мебарорад). Тарзи нурбарории бактерияҳо мураккаб аст. Дар ин маврид ба ғайр аз лютсиферин ва лютсифераза ҳамчунин алдегиди силсилаи карбонаш дароз R — CHO (R — аз 7 то 14 атоми карбон иборат аст) вуҷуд дорад. Бактерияҳо аз худ нури сабз (дарозии мавҷаш 560 нм) мебароранд. Тарзи биолюминессенсияи ҳашарот ҳам хеле мураккаб аст. Онҳо нури сабзи зардтоб (қариб 560 нм) меафкананд. Барои реаксияи биолюминессенсияи ҳашарот ба ғайр аз лютсиферин ва лютсифераза АТФ (аденозинтрифосфат) ва магний лозим аст. Энергияе, ки ҳангоми гидролизи АТФ ҳосил мегардад, эҳтимол силсилаи лютсиферин-лютсиферазаро фаъол намуда, оксидшавии лютсеферин ва нурбарориро таъмин менамояд. Тахмин мекунанд, ки биолюминессенсия дар зинаи гузариш аз шакли анаэробии ҳаёт ба ҳаёти аэробӣ (вақте ки дар атмосфераи нахустини Замин оксиген ҷамъ гашт) ба вуҷуд омадааст. Биолюминессенсия аҳаммияти гуногуни биологӣ дорад. Мас. дар ҳашарот он барои ҳамдигарро ёфтани фардҳои наринаю модина чун сигнал истифода мешавад; моҳиҳо ба воситаи биолюминессенсия ғизо меёбанд, рӯдапоҳо худро аз душман ҳимоя мекунанд ва ғ.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* Биолюминессенсия // Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.
**Биржаи фондии Лондон** (англ. London Stock Exchange) — яке аз биржаҳои кӯҳнатарини Аврупо ва яке аз бозорҳои машҳуртарини коғазҳои қиматнок аст. Биржаи Лондон худ ҷамъияти саҳҳомӣ мебошад, саҳмияҳои он дар худи он гардиш доранд.

Таърих
------

Расман биржаи Лондон дар соли 1801 таъсис дода шудааст, вале таърихи аслии савдои коғазҳои қиматно дар Англия дар асри XVI оғоз ёфтааст. Бидуни доштани имконияти маблағгузории сафарҳои гаронбаҳои худ ба Чин аз ҳисоби сармояи худ, ширкатҳои англисӣ, бо пайгирии модели монанд дар Антверпен, тиллоро ба ҳисоби қисми фоидаи ояндаи ширкат ҷамъ меоварданд.

Дар соли 1687 понздаҳ ширкатҳо бо коғазҳои қиматноки худ дар Лондон савдо мекарданд. Дар соли 1695 онҳо аллакай тақрибан 150 ширкат буданд. Дар натиҷа қисми ин саҳмияҳо фаъолона савдо мешуданд, ширкатҳои зиёд қобилияти ҳаёти худро гум карданд. Пуфаки англисии IPO-и солҳои 1690-умро бо пуфаки доткомҳои солҳои 1990-ум муқоиса мекунанд.

Индекси асосии биржаи фондии Лондон FTSE100 мебошад, ки 3 январи соли 1984 оғоз дода шудааст. Он садаи аввалини ширкатҳоро бо капитализатсияи бештар ҷамъ меоавард, ки дар биржаи фондии Лондон гардиш доранд.
Дар соли 2020 даромади умумии биржаи фондии Лондое £2124 миллионро ташкил дод (дар соли 2019 £2056 миллион). Ба биржаи фондии Лондон то 2021 сол тақрибан 50%-и савдои байналхалқии саҳмияҳо рост меомад. Дар соли 2021 гардиши миёнаи ҳаррӯза дар биржаи фондии Лондон €8,6 млрдро ташкил дод.

Эзоҳ
----

1. ↑  London Stock Exchange Group Plc. *londonstockexchange.com*. 1 ноябри 2021 санҷида шуд.
2. ↑  History of The Stock Market. *bebusinessed.com*. 1 ноябри 2021 санҷида шуд.
3. ↑  La prima Borsa di Londra: Royal Exchange. *londonita.com*. 1 ноябри 2021 санҷида шуд. Баргирифта аз сарчашмаи аввал 25 феврали 2017.
4. ↑  Best United Kingdom Brokers Guide. *comparebrokers.co*. 1 ноябри 2021 санҷида шуд.
5. ↑  L'indice borsistico di Londra FTSE 100. *strategia-borsa.it*. 1 ноябри 2021 санҷида шуд.
6. ↑  A leading financial markets infrastructure and data provider. *lseg.com*. 1 ноябри 2021 санҷида шуд. Баргирифта аз сарчашмаи аввал 24 марти 2021.
7. ↑  Amsterdam Topples London as Europe’s Main Share-Trading Hub. *bloomberg.com*. 1 ноябри 2021 санҷида шуд.
**Биогенез** (аз био... ва юн. genesis – пайдоиш) — назарияе, ки аз материяи ғайризинда пайдо шудани мавҷудоти зиндаро дар рӯйи Замин инкор мекунад.

Асоси тасаввурот оид ба Б. муқобил гузоштани зинда ба ғайризинда ва абадӣ будани ҳаёт аст. Тарафдорони биогенез тахмин мекарданд, ки ҷанини мавҷудоти зинда ба Замин аз дигар ҷисмҳои осмонӣ оварда шудааст (назарияи панспермия). Муаллифони биогенез такя ба он доранд, ки интиқоли ҷанин аз нигоҳи назариявӣ имконпазир аст, зеро ҳангоми набудани оксиген ва сард будани ҳарор. фазои кайҳон ҷанин метавонад дар ҳолати анабиоз қарор дошта бошад. Вале минбаъд ошкор шуд, ки афканишоти кайҳонӣ ҳатто спораҳои бисёр устувори бактерияҳоро низ маҳв мекардааст.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* Биогенез // Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.
**Биосфе́ра** (аз юн.-қад. βιος — зист σφαῖρα — кура, қишр) — табақаи махсуси кураи Замин, ҷойи зисти ҷонварон.

Биосфера қисми атмосфера (тропосфера), тамоми гидросфера ва қисми болоии қишри Замин (литосфера)-ро то қаъри 2-3 км дар бар мегирад. Биогеотсеноз таркиби мабдаи фаъоли биосфера кунунӣ мебошад. Истилоҳи «биосфера»-ро аввалин бор с. 1875 геологи австриягӣ Э. Зюсс ҷорӣ кард. Таълимоти умумиро оид ба Биосфера акад. В. И. Вернадский (1926) офарид. Аз 105 унсурҳои кимиёӣ барои ташаккули организмҳои зинда шаш унсур ҳатмист: C, N, O, H, P, S. 99 дарсади массаи зиндаи организмҳоро H, C, N, O, Na, Mg, P, S, Cl, K, Ca, Fe ташкил медиҳанд.

Бино ба пажӯҳишҳои олимон мавҷудияти Коинот ба 20 млрд сол баробар аст. Замин 4,7 млрд сол қабл пайдо шудааст. Аввалин организмҳои зинда 3,8 ва мавҷудоти серҳуҷайра 1 млрд сол пеш ба вуҷуд омадаанд. Нахустин ҳайвоноти муҳрадор 500, рустаниҳои хушкӣ 400, ширхӯрҳо 200 ва приматҳо 70 млн сол қабл ташаккул ёфтаанд. Аввалин намояндагони ҷинси Homo sapiens 20 ҳазор сол пеш умр ба сар бурдаанд.

Биосфера на фақат соҳаи ҳаёт, балки дигар қисматҳои Заминро, ки аз ҷиҳати генетикӣ бо моддаҳои зинда вобастаанд, дар бар мегирад. Мувофиқи таълимоти Вернадский Биосфера аз ҳафт моддаи гуногун, вале аз ҷиҳати генетикӣ бо ҳам алоқаманд иборат аст. Дар ҳудуди Биосфера моддаҳои зинда ё осори фаъолияти биокимиёии онҳо вомехӯранд. Газҳои атмосфера (оксиген, нитроген, гази карбонат), оби табиат, нафт, ангиштсанг, оҳаксанг, гил ва ҳосилаҳои метаморфози онҳо (варақсанг, мармар, хоро ва ғайра) дар асоси моддаҳои зиндаи Замин ба вуҷуд омадаанд. Фаъолияти истеҳсолии инсон якҷо бо тағйироти босуръати табиати зинда ва ғайризинда (истифодаи сарватҳои зеризаминӣ, кам шудани ҷангалзор, корам кардани заминҳои партов, сохтмони обанборҳо, тағйири маҷрои дарёҳо, нест кардани намудҳои рустанию ҳайвонот, аз маҳсули фаъолияти инсон ифлос гаштани об, хок ва фазо, истифодаи нуриҳои минералӣ, обшӯю хоксели замин, сохтмони шаҳрҳо, дарғот ва ғайра) вусъат меёбад. Дар рӯйи Замин қитъаи хушкӣ ё баҳре нест, ки дар он осори фаъолияти одам набошад. Дар атмосфера, уқёнус ва хушкӣ ҳамаҷо маҳсули сӯхтани нафт, ангишт, газ, партовҳои саноатӣ, пестисидҳо, нуриҳо ва ғ. мушоҳида мешавад. Ифлос гаштани Биосфера ба ҳаёти худи одамон зарари калон мерасонад. Муҳофизати Биосфера аз таъсироти манфии антропогенӣ вазифаи аввалиндараҷаи ҷомеаи ҷаҳонӣ мебошад.

Нигаред низ
-----------

* Экология
* Муҳофизати табиат.

Адабиёт
-------

* Экологический энсиклопедический словарь. М. 1999;
* Воронов А. Г. Биогеография с основами экологии. М. 2003;
* Вернадский В. И. Биосфера и ноосфера. М. 2004.

Сарчашма
--------

* Биосфера // Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.