recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Аксиз** (фр. accise, аз лот. accido — мебурам) — андози изофа, навъи андози ғайримустақим, ки аз молҳои сермасраф ва маводи истеъмоли умум (масалан, намак, қанд, чой, маҳсулоти тамоку) ва ё намуди хидматрасонӣ ситонда мешавад.

Молҳои зераксиз
---------------

Молҳои зераксизие, ки дар қаламрави давлат истеҳсол ва инчунин ворид карда мешаванд — фаъолият дар соҳаи бозиҳои тиҷоратӣ (мизи бозӣ, хазинаи тотализатор, хазинаи идораи букмекерӣ, бозии боулинг (кегелбан), мизи билярд ва лото).

Андози аксиз
------------

Ин андози махсус ва навъи андози ғайримустақим аст, ки аз молҳои зераксизӣ ситонида мешавад. Он аз 1 январи 1992 тибқи Қонуни андози Ҷумҳурии Тоҷикистон мавриди истифода қарор гирифт. Андози аксиз манбаи муҳими даромади буҷети умумидавлатӣ буда, аз ҷониби истеҳсолкунандагон ва фурӯшандагони мол пардохта мешавад. Андози аксиз ба баланд шудани нархи мол сабаб гардида, бори нархи изофашуда аз ҳисоби ин омил бар дӯши истеъмолгар ё аҳолӣ меафтад. Андози аксиз ба молҳо ва хидматҳо тибқи муқаррароти Кодекси андози Ҷумҳурии Тоҷикистон ба молҳои алоҳидаи махсус, ки дар қаламрави ҷумҳурӣ сурат мегирад ва ба молҳое, ки ба воситаи тиҷорати хориҷа ба бозори дохилӣ ворид мегардад, муайян шудааст ва ба нархи молҳои зераксизӣ дохил мешавад. Ба қатори молҳои зераксизӣ спирт ва машруботи спитрӣ, сӯзишвории минералӣ, нефт ва маҳсулоти коркарди он, шинаҳои резинӣ, автомобилҳои сабукрав ва дигар воситаҳои нақлиёт, маҳсулоти ороишӣ (заргарӣ) аз тило, сурб ё нуқра дохил мешаванд. Меъёри андози аксиз бо ҳисоби фоиз нисбат ба арзиши молҳои зераксизӣ, ҳамчунин ба маблағи мутлақ ба воҳиди андозгирии моли зераксизӣ бо ифодаи натуралӣ муайян карда мешавад. Номгӯи молҳои зераксизӣ бо пеш омадани зарурати воқеӣ ва танҳо аз ҷониби ҳукумат ва мақомоти қонунгузор тағйир дода мешаванд.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* Аксиз // А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2021, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.
**Гарави қарз** — шакли таъмини уҳдадориҳои қарзӣ дар байни қарздиҳанда ва қарзгиранда.

Муносибатҳои қарзӣ ҳамкории ду тарафро ҳангоми шиносшавии қарздиҳанда бо фаъолияти қарзгиранда, муайян кардани шартҳо ва имзо намудани шартномаи қарз, ба ихтиёри тарафи дигар вогузор намудани маблағҳои пулӣ, назорати истифодаи мақсаднок ва саривақт баргардонидани қарзу иловапулиро дар бар мегирад. «Гарави қарз» дороиҳои қарзгиранда (мас. хонаи он), замонатнома ё кафолатномаи ҳукумат, бонкҳо ё корхонаҳои дигар буда метавонанд, ки қарздиҳанда онҳоро ҳамчун гарав қабул мекунад. Дар баробари ин қарздиҳанда масъалаҳои бозоргирии гарав, арзиши он, имконоти фурӯши он ҳангоми барнагардонидани қарз ва омилҳои дигари ба он вобастаро муайян менамояд. Ба ҳайси гарави баргардонидани қарз, қарздиҳанда метавонад бино, таҷҳизот, воситаҳои нақлиётӣ, коғазҳои амонат, ашёи хом, маҳсулоти нимтайёр ва амволи дигари қарзгирандаро қабул намояд. Мутобиқи шартномаи қарз қисме аз амволи ба гарав гирифташуда метавонад дар дасти қарздиҳанда ва қисми дигараш дар ихтиёри қарзгиранда боқӣ монда, дар раванди истеҳсолӣ ва тиҷоратӣ истифода гардад.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Раҳимзода Ш. Муомилоти пулӣ ва қарз. Д. 2009.

Сарчашма
--------

* Гарави қарз // Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.
«**Ганҷнома**» (форсӣ: گنجنامه‎) — ду катибаи таърихие бозмонда аз даврони ҳукмронии Дороюш ва Хашиёршоҳ.

«Ганҷнома» дар пояи кӯҳи Алванд, (наздикии шаҳри Ҳамадон) ба хотири парастиши Аҳура Маздо бо зикри номи Дориюш, Хашиёршоҳ сабт шудааст. Ҳар катибаи «Ганҷнома» ба хатти мехӣ дар се сутуни 20-сатрӣ ба се забон: форсии бостон, эломӣ ва бобилӣ навишта шудааст. Матни форсии бостон дар самти чапи ҳар ду лавҳа қарор гирифтааст. Матни бобилӣ дар сутуни миёна ва матни эломӣ дар сутуни севвум қорор доранд. Сӯрохҳои канори «Ганҷнома» гувоҳӣ онанд, ки катибаҳо тавассути рӯпӯш аз боду борон ҳифз мешудаанд. Тарҷумаи лавҳаи катибаи Доро (290х190) чунин аст: «Худои бузург Аҳура Маздо, ки бузургтарини худоён аст, ки ин заминро офарид, ки осмонро офарид, ки мардумро халқ кард, ки ба мардум шодӣ дод, ки Дориюшро шоҳ кард, ки ягона аз миёни шоҳони бисёр, ягонаи фармонраво аз миёни фармонравоён. Манам Дориюш шоҳи бузург, шоҳи шоҳон, шоҳи сарзаминҳо, ки милали бисёр доранд, шоҳи сарзамини дуру паҳновар, писари Виштоспи Ҳахоманишӣ». Дар катибаи Хашиёршоҳ (270х190) матни катибаи аввал айнан такрор ёфта, дар ҷойи исми Доро номи Хашиёршоҳ навишта шудааст. Матни «Ганҷнома» аз ҷониби муҳаққиқон Евгон Фландин ва Паскал Косте таҳқиқ ва тарҷума шуд (1842). Баъдан Ҳанри Роулинсон барои кушодани рамзҳои хатти мехӣ дар Катибаи Бесутун аз таҷрибаи муҳаққиқони «Ганҷнома» истифода намуд.

Эзоҳ
----

1. 1 2   — 2017.
2. 1 2 3
3. ↑

Адабиёт
-------

* Оранский И. М. Введение в иранскую филологию. М. 1960;
* دانشنامه دانش گستر. جلد. ۱۴. تهران، ۱۳۸۹

Сарчашма
--------

* Ганҷнома // Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.
**Гаравгон** — шахсе, ки бо зӯр дастгир шудааст ё ба бадали пулу мол ё гузаштҳои сиёсӣ аз тарафи як нафар ё гурӯҳи одамон дар замони осуда нигоҳ дошта мешавад.

Барои ғасби гаравгон ё нигоҳ доштани шахс ба сифати гаравгон бо таҳдиди куштан ё расонидани зарар ба саломатии ӯ, ё минбаъд нигоҳ доштани ҳамин шахс бо мақсади маҷбур намудани давлат, ташкилотҳои байналмилалӣ, шахсони воқеӣ ва ҳуқуқӣ ё гурӯҳи шахсон ба иҷро ё худдорӣ намудан аз иҷрои ин ё он ҳаракат ҳамчун шарти озод кардани гаравгон ҷазои маҳрум сохтан аз озодӣ ба муҳлати аз 5 то 10 сол пешбинӣ шудааст. Ҳамин ҳаракат агар такроран аз ҷониби гурӯҳи шахсон, бо истифодаи зӯроварии барои ҳаёт ё саломатии инсон хавфнок, яроқ ё ашёи ба сифати яроқ истифодашаванда, нисбат ба шахси ноболиғ, зане, ки гунаҳкор ҳомила буданашро медонад, шахсе, ки гунаҳгор аз қарор доштани ӯ дар вазъияти оҷизона огоҳ бошад, бо нияти ғаразнок ё кирояи зархаридон, нисбат ба ду ва ё зиёда шахс анҷом дода шуда бошад, бо маҳрум сохтан аз озодӣ ба муҳлати аз 10 то 15 сол ҷазо дода мешавад. Агар гаравгон гирифтан аз ҷониби гурӯҳи муташаккил ё дар ҳолати ретсидиви махсусан хавфнок содир шуда бошад, аз беэҳтиётӣ боиси марги инсон ё дигар оқибатҳои вазнин гашта бошад, бо маҳрум сохтан аз озодӣ ба муҳлати аз 12 то 20 сол ҷазо дода мешавад. Шахсе, ки бо ихтиёри худ ё талаби мақомоти ҳокимият гаравгон-ро озод мекунад, агар дар ҳаракати ӯ таркиби ҷинояти дигар мавҷуд набошад, аз ҷавобгарии ҷиноятӣ озод карда мешавад (Кодекси ҷиноятии Ҷумҳурии Тоҷикистон, моддаи 181).

Гаравгон гирифтан ва одамрабоӣ, ки боиси маҳрумият, мушкилот, азобу кулфат, хавф ба ҳаёт ва тандурустии шахси ба гаравгон гирифташуда мегардад, аз ҷониби мақомоти босалоҳияти байналмилалӣ поймолсозии дағалонаи ҳуқуқи инсон дониста шудааст. гаравгон гирифтан як қатор принсипҳои аз тарафи Эъломияи умумии ҳуқуқи инсон (1948) муайяншуда, аз ҷумла ҳуқуқ ба ҳаёт, озодӣ ва дахлнопазирии шахсият, озодӣ аз азобу шиканҷа, озодии рафту омад ва ҳимоя аз боздошти ғайриқонуниро халалдор мекунад. гаравгон гирифтан тибқи Конвенсияи байналмилалии зидди гаравгонгирӣ (1979) мамнӯъ аст. Моддаи 3 қ. 1 «b» ҳамаи Муоҳидаҳои Женева аз 12 августи 1949 ҳамеша ва дар ҳама ҷой ин кирдорро нисбат ба ашхоси пуштибонишаванда манъ мекунад.

Нигаред низ
-----------

* Гаравгонгирӣ

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Кодекси ҷиноятии Ҷумҳурии Тоҷикистон. Д. 1998;
* Раҷабов С. А. Фарҳанги ҳуқуқи байналмилалӣ. Д. 2012;
* Буше-Сольнье Ф. Практический словарь гуманитарного права. / Перевод с французского Е.Кирпичниковой. М. 2004.

Сарчашма
--------

* Гаравгон / С. Раҷабов // Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.
**Асадулло Ғуломов** (28 феврали 1954, ноҳияи Данғара, вилояти Кӯлоб, ҶШС Тоҷикистон — 3 августи 2011, Тоҷикистон) — ходими давлатии тоҷик. Корманди шоистаи Тоҷикистон.

Зиндагинома
-----------

Асадулло Ғуломов 28 феврали соли 1954 дар ноҳияи Данғара таваллуд шудааст. Миллаташ тоҷик, маълумоташ олӣ, соли 1976 Донишкадаи политехникии Тоҷикистонро бо ихтисоси муҳандис-сохтмончӣ ва соли 2005 Академияи хидмати давлатии назди Президенти Федератсияи Россияро хатм намудааст.

Корнома
-------

Фаъолияти кориашро соли 1976 ба ҳайси устои колоннаи сайёри механиконидашудаи № 13-и трести «Кӯлобселстрой» оғоз намуда, баъд дар вазифаҳои прораб, сармуҳандиси Идораи махсусгардондашудаи сохтмонии № 27, сардори Идораи сохтмонии № 17, сардори трести «Тоҷикхимстрой»-и ноҳияи Ёвон кор кардааст.

Солҳои 1995—2001 муовини аввали Раиси Ширкати давлатии сохтмонии «Тоҷиксохтмон» ва солҳои 2000—2003 ба сифати раиси ноҳияи Фрунзеи шаҳри Душанбе фаъолият намудааст.

Соли 2003—2006 дар вазифаи муовини Сарвазири Ҷумҳурии Тоҷикистон кор кардааст.

Бо Фармони Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон аз 1 декабри соли 2006 муовини аввали Сарвазири Ҷумҳурии Тоҷикистон таъйин гардид. 3 августи соли 2011 Асадулло Ғуломов вафот кардааст.

Ҷоизаҳо
-------

Бо ордени Шараф дараҷаи 1 ва унвони фахрии Корманди шоистаи Тоҷикистон мукофотонида шудааст.

Пайвандҳо
---------

* Сомонаи Расмии Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон
* Дар Тоҷикистон Асадулло Ғуломов даргузашт(пайванди дастнорас)
**Актинияҳо**, ё **анемонаҳои баҳрӣ** (лот. Actiniaria) — навъе аз ҳайвоноти рӯдаковоки баҳрӣ. Актинияҳо танҳо, баъзан гурӯҳ-гурӯҳ зиндагӣ мекунанд. Ҷисми актинияҳо устувонашакли халтамонанд буда, аз чанд мм то 1,5 м дароз мешавад. Дар қисми болои бадан сӯрохи даҳон мавҷуд аст, ки бо ҳассосакҳои тоҷгулмонанд фаро гирифта шудааст. Ранги актинияҳо, одатан, кушод мебошад. Дар обҳои минтақаҳои тропикӣ ва субтропикӣ сукунат доранд. Ҷонварони даранда буда, ҳайвоноти майда ва моҳичаҳоро мехӯранд; ғизои баъзе намудҳои актинияҳо лойқа аст. Тӯъмаро ба ҳассосакҳо дошта гирифта фалаҷ месозанд ё мекушанд; «тир»-и актинияҳо барои одам дарднок аст. Баъзе актинияҳо бо харчанги танҳогард ва дигар ҳайвонҳои бемуҳра якҷоя (дар симбиоз) зиндагӣ мекунанд.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — 608 с. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2021, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.
Актинометри Виолл
**Актинометр** (аз юн. ακτίς актино- — нур ва μέτρον — андоза) — асбобест, барои чен кардани интенсивнокии радиатсияи мустақими Офтоб. Тарзи кори актинометр бар он асос ёфтааст, ки сатҳи сиёҳ кардашудаи муайян радиатсияи Офтобро фурӯ бурда, энергияи онро ба гармӣ табдил медиҳад. Масалан, қисми кории актинометри В. И. Михелсон (физики рус, 1905) аз лавҳаи биметаллии оҳану инвар, ки бо дуд сиёҳ карда шудааст, иборат мебошад. Ҳангоми гармшавӣ оҳан дароз мешавад, вале инвар аз гармӣ тағйир намеёбад (коэф. аз гармӣ васеъшавии оҳан назар ба коэф. аз гармӣ васеъшавии инвар калон аст), дар натиҷа лавҳача то андозае каҷ мешавад. Андозаи каҷшавӣ бузургии интенсивнокии радиатсияи Офтобро нишон медиҳад. Пиргелиометр (асбоб барои чен кардани радиатсияи мустақими Офтоб) назар ба актинометр асбоби нисбатан дақиқкор мебошад.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — 608 с. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2021, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.
**Акси оинавӣ** — дар физика табдили фазо нисбат ба ҳамвории α аст, ки ба нуқтаи Р-и ҳамвории α нуқтаи Р-и тарафи дигари α мувофиқ меояд, яъне ҳамвории α ба порчаи РР´ амудӣ шуда, аз миёнаи он мегузарад. Акси оинавӣ нуқтаҳои ҳамвории α-ро беҳаракат мегардонад (расми 1). Акси оинавии рӯшноӣ бо робитаи муайяни шуои афтанда ва инъикосшуда фарқ мекунад: 1) шуои инъикосшуда дар ҳамворие, ки аз он шуои афтанда мегузарад, ҷойгир буда, ба сатҳи инъикоскунанда амудӣ аст; 2) кунҷи инъикос ба кунҷи афтиши шуоъ баробар мебошад. Интенсивияти рӯшноии инъикосшуда (ки бо коэф. инъикос тавсиф дода мешавад) ба кунҷ ва қутбиши дастаи шуои афтанда, инчунин таносуби нишондиҳандаҳои шикасти муҳити 1-ум ва 2-юм (n1 ва n2) вобаста аст. Ин вобастагиро аз ҷиҳати миқдор (барои муҳити инъикоскунанда – диэлектрик) формулаҳои Френел ифода мекунанд. Аз ин формулаҳо бармеояд, ки ҳангоми ба таври амудӣ ба ҳамворӣ афтидани рушноӣ коэф. инъикос ба қутбнокшавии дастаи шуои афтанда вобаста набуда, ба (n2 – n1)2 / (n2 + n1)2 баробар аст. Акси оинавӣ ё симметрияи оинавӣ дар геометрия ҳаракати фазои евклидӣ мебошад, ки маҷмӯи нуқтаҳои беҳаракаташ гиперҳамвориро ташкил медиҳанд (дар ҳолати фазои сечена – ҳамвории одӣ). Нигар (Симметрия).

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — 608 с. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2021, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.
**Ведомост** — ҳуҷҷати якумдараҷа ё варақаи баҳисобгирӣ.

Ведомост дар ҳама гуна шаклҳои ҳисобдории муҳосибавӣ, аз ҷумла ҳисоби воситаҳои гардон, ҳисоби бақияҳо барои ҷамъбасти давраи муайян ва ғ. истифода мешавад. Ҳуҷҷатҳои якумдараҷа ведомостҳое мебошанд, ки дар мавриди баанҷомрасонии муомилоти хоҷагидорӣ истифода мешаванд. Ведомостҳои ҷамъбастӣ дар асоси ҳуҷҷатҳои гуногуни якумдараҷаи ҳисобдорӣ таҳия мегарданд. Дар ҳисобдории муҳосибавӣ инчунин шаклҳои гуногуни ведомостро истифода мебаранд: андӯхтӣ, пардохтӣ, ҳисобӣ-пардохтӣ ва ғ. Дар ведомост барои ҳар як ҳисоб дар бораи бақия дар аввал ва охири давраи ҳисоботӣ маълумот дарҷ гардида, гардиши воситаҳо аз рӯйи давраи муайяншуда дар тарафи дебет ва кредити ҳуҷҷат нишон дода мешавад. Ведомости асосии муҳосибавӣ ведомости гардишӣ-бақиявӣ ба ҳисоб меравад. Ведомости гардишӣ барои санҷиши дурустии сабтҳо дар ҳисобҳои муҳосибавӣ ва мураттабкунии тавозуни нави муҳосибавӣ истифода мешавад. Онро ҳам аз рӯйи ҳисобҳои синтетикӣ ва ҳам аз рӯйи ҳисобҳои таҳлилӣ (аналитикӣ) мураттаб месозанд. Барои дақиқ ва осон гаштани раванди баҳисобгирӣ ведомостҳои муҳосибавиро шаклгузорӣ мекунанд (мас.; ведомости пардохтии шакли эътирофшудаи Т-53 ва ведомости гардишӣ аз рӯйи ҳисоби муҳосибавии қарзӣ, ки бо шакли № 326 нишон дода мешаванд). Ҳангоми таҳияи тавозуни муҳосибавӣ маҳз чунин шаклбандӣ ба эътибор гирифта мешавад.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Ведомост / М. Тағоев // Боз — Вичкут. — Д. : СИЭМТ, 2014. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 3). — ISBN 978-99947-33-46-0.
**Акти таслими Германия** — санади ҳуқуқие, ки оташбасро дар фронтҳои зидди Олмон дар Ҷанги дуюми ҷаҳон барқарор карда, аз ҷанг баромадан ва таслими онро тасдиқ мекунад.

Акти таслими Олмони фашистӣ ду маротиба имзо шудааст. Акти таслими Олмони якум «Қарори муваққатӣ оид ба таслими Олмон» ном дошта, онро намояндаи фармондеҳи олии Вермахт (Олмон) – генерал–полковник А. Ёдл, намояндаи фармондеҳи олии Иттифоқчиёни Ғарбӣ (ИМА, Англия, Франсия ва ғайра) – генерал Б. Смит ва намояндаи ИҶШС дар фармондеҳии олии иттифоқчиён – генерал–майор И. А. Суслопаров 7 майи 1945 соати 2-ву 41 дақиқа (аз рӯи вақти миёнаи аврупоӣ) дар шаҳри Реймс (Франсия) имзо карданд. Санад дар 4 забон имзо шуда, таърихи қонунӣ шуданаш (8 майи 1945) рӯзи Ғалаба дар Европа эълон гардид. Шартҳои қарор ва худсарии генерал И. А. Суслопаров, ки ҷавоби Москваро интизор нашуда, онро имзо карда буд, И. В. Сталинро қонеъ накард. Сардори СССР фармон дод, ки маршал Г. К. Жуков таслими бечунучарои Олмонро дар шаҳри Берлин аз намояндагони ҳамаи намудҳои қӯшуни фашистӣ қабул кунад. Азбаски шаҳри Берлин қариб тамоман хароб шуда буд, ин маросим дар шаҳри Карлсҳорст (наздикии Берлин) гузаронда шуд. 
Акти таслими Олмони дуюм «Акти таслими бечунучарои Олмон» ном дошта, 9 майи 1945 соати 00-у 16 дақиқа (аз рӯи вақти миёнаи аврупоӣ) имзо карда шуд. Онро аз ҷониби ИҶШС маршал Г. К. Жуков, аз ҷониби Олмон генерал-фелдмаршал В. Кейтел, генерал-полковник Г. Штумпф (Люфтваффе, қувваҳои ҳавоӣ), генерал-адмирал Г. фон Фридебург (Кригсмарине, қувваҳои баҳрӣ) ва аз ҷониби иттифоқчиён ҷонишини сарфармондеҳи қувваҳои экпедитсионии иттифоқӣ А. У. Теддер (Англия) имзо карданд. Ин рӯз дар ИҶШС, ба охир расидани Ҷанги Бузурги Ватанӣ ва иди «Ғалаба» эълон карда шуд. ИҶШС таслими Олмонро қабул карда бошад ҳам, лекин расман 10 сол дар ҳолати ҷанг буд. Танҳо 25 январи 1955 Укази Президиуми Совети Олии СССР қабул шуд, ки он ҳолати ҷангиро бекор кард.

Сарчашма
--------

* А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — 608 с. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2021, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.



|  |  |
| --- | --- |
| Таърих | *Ин мақолаи нопурра аз таърих мебошад.Шумо метавонед бо пурра кардани ин ба Википедия кумак кунед.* |
Актинолити серпаҳлӯ аз Бразилия
**Актиноли́т** (аз юн.-қад. ἀκτίς (актино-) — нур ва λίθος — санг: «санги тобон»; номҳои дигараш тремолит, стиболит, странит, смарагдит, шпати зумуррадӣ) — минерали ҷинсофарин аз гӯрӯҳи амфиболҳо. Таркиби химиявиаш: Ca2(Mg,Fe∙)5[Si4)O11]2(OH)2. Кристаллҳои дарози сӯзаншакл ва нахмонандаш, одатан, агрегатҳои шуоъшаклро ташкил медиҳанд. Актинолит санги ороишӣ буда, рангаш хокистарранги сабзтоб, ҷигарии сабзтоб ё сабз аст; ҷилояш шишагуни хос, ки «чашми гурба» ном гирифтааст; сахтиаш 5,5 – 6; зичиаш 3170 – 3300 кг/м3. Актинолит дар таркиби скарнҳо, ҷинсҳои магмавӣ ва метафорӣ вохӯрда, дар таркибаш силитсий дорад. Онро ҳамчун маводи ба кислота тобовар истифода мебаранд. Яке аз хелҳои актинолит нефрит ном дорад. Конҳои асосии актинолит дар Африка, Зеландияи Нав, Канада, Хитой ва Россия воқеанд. Актинолитро сангшиносон барои табобати касалиҳои пӯст, касалиҳои занбӯруғӣ, гурда, рехтани мӯи сар тавсия медиҳанд.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — 608 с. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2021, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.
**Муҳандисии эминӣ** (англ. Safety engineering) ё **техникаи бехатарӣ** (русӣ: Техника безопасности) — системаи чорабиниҳои ташкилию техникиест барои аз таъсири муҳити хатарнок эмин доштани коргарон. Чорабиниҳо ва воситаҳои техникаи бехатарӣ дар асоси ҳуҷҷатҳои техникию меъёрии тасдиқшуда ба амал бароварда мешаванд.

Қоидаву қонунҳои чорабиниҳои техникии техникаи бехатарӣ аз рӯи нормаҳои гуногуни техникӣ муайян мешаванд.

Дар собиқ Иттиҳоди Шӯравӣ системаи стандартҳои бехатарии меҳнат амал мекард. Дар дар кишварҳои капиталистӣ қоидаҳои техникаи бехатарӣ асосан дар доираи ширкат ва ё соҳаи муайяни кор маҳдуд буда, аз тарафи давлат назорат намешавад.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* Энциклопедияи Советии Тоҷик : [дар 8 ҷ.] / сармуҳаррир  А. С. Сайфуллоев. — Д. : СИЭСТ, 1978—1988.
**Муҳиддин Фарҳат** (7 август 1924, ноҳияи Ғафуров, вилояти Суғд — 30 май 1984) — шоир и маъруфи тоҷик, рӯзноманигор. Аз соли 1947 узви Иттифоқи нависандагони Тоҷикистон.

Зиндагинома
-----------

Муҳиддин Фарҳат (Муҳиддин Ҳасанов) 7 августи соли 1924 дар деҳаи Хоҷанайсавори ҷамоати Ёваи ноҳияи Хуҷанд ба ҷаҳон омадааст. Соли 1940 вориди Донишкадаи давлатии омӯзгории Ленинобод ба номи С. М. Киров (имрӯза Донишгоҳи давлатии Хуҷанд ба номи академик Бобоҷон Ғафуров) шуда, аз курси савум ба Ҷанги Бузурги Ватанӣ рафтааст. Чун сарбози қӯшуни пиёдагард аз Смоленск то Полша ҷангида, дар озод кардани шаҳрҳои Витебск, Шауляй ва Кёнисберг иштирок доштааст. Баъди ҷанг таҳсилро давом дода, мактаби олиро соли 1948 ба итмом расондааст. Баъдан, муддате, мудири шуъбаи адабиёту санъати рӯзномаи «Тоҷикистони Сурх» буда, дар ҳайати таҳририяи маҷаллаи «Машъал» фаъолият бурдааст,
дар Донишкадаи педагогии занонаи Душанбе муаллимӣ кардааст. Муҳаррири калони нашриёти «Ирфон» буда, дар таҳрири Энсиклопедияи советии тоҷик ширкат варзидааст. Фарзандаш оҳангсози тоҷик Манзура Ҳасанова аст. ки дар Консерватрияи миллӣ фаъолият дорад. Соли 1984 аз олам даргузашт.

Эҷодиёт
-------

Муаллифи китоби ашъори «Гулҳои шодӣ» (1948), «Дӯст медорам» (1950), «Назми озодӣ» (1955), «Тирамоҳи муҳаббат» (1962), «Рӯди кӯҳӣ», «Гелоси сафед» (1981) ва ғ. мебошад.
Мавзӯи офаридаҳояш гуногун буда, асосан ба тасвири воқеаҳои замон ва тараннуми ишқу муҳаббат ихтисос ёфтаанд.
Чанд достон ҳам эҷод кардааст, ки «Чор минбар», «Салом, Пушкин», «Иқлими баҳор» ва ғ. аз он ҷумлаанд. Достонҳои «Евгений Онегин», «Руслан ва Людмила»-и А.Пушкин, «Бородино» ва «Вопасин писар»-и М. Лермонтов, «Россия»-и А. Прокофйев, «Рӯзи охирин» ва «Хонае дар Шушенск»-и С.Шипачёв, китоби ашъори шоирони белорус Я.Колас, Я.Купала, украин Тычина, ӯзбек Ҳамза,
Ғ.Ғулом, Ҳ.Олимҷон, қазоқ Г.Ҷароқов, Г. Ормонов ва дигаронро ба тоҷикӣ гардондааст. Ҳамчунин, тарҷумаи романи Э.Казакевич «Баҳор дар Одер» ва фоҷиаҳои В.Шекспир «Ду веронӣ», «Ричарди III» ба қалами ӯ тааллуқ доранд.
Шеърҳои алоҳидаи ӯ ба забонҳои русӣ, украинӣ, белорусӣ, озарӣ, туркманӣ, қирғизӣ, литвонӣ ва ғ. тарҷума шудаанд. Бисёр шеърҳояшро ҳофизон оҳанг баставу мехонанд.

Ҷоизаҳо
-------

Бо ордени «Шараф», се медали ҷангӣ, медали «Барои меҳнати шуҷоатнок» ва Ифтихорномаҳо мукофотонида шудааст.

Эзоҳ
----

1. ↑  Адибони Тоҷикистон (маълумотномаи мухтасари шарҳиҳолӣ)./Таҳия ва танзими А. Сомонӣ ва М. Салим. — Душанбе, «Адиб», 2014, — с. 253 ISBN 978-99947-2-379-9
**Муҳафаза ё Вилоят** ( ар. محافظة‎ , п. ар. محافظات‎ ) — воҳиди маъмурию ҳудудии як қатор давлатҳои араб аст - Баҳрайн, Миср, Урдун, Ироқ, Яман, Кувайт, Лубнон, Сурия ва Уммон. Дар ин кишварҳо муҳафаза ба дараҷаи аввали тақсимоти маъмурй тааллуқ дорад; дар Арабистони Саудӣ ба дараҷаи дуюми тақсимоти маъмурӣ (пас аз вилоят ) тааллуқ дорад. Он одатан ба забони тоҷикӣ ҳамчун вилоят тарҷума мешавад.

Инчунин нигаред
---------------

* Тақсимоти маъмурии Баҳрайн
* Тақсимоти маъмурии Миср
* Тақсимоти маъмурии Ироқ
* Тақсимоти маъмурии Яман
* Тақсимоти маъмурии Кувайт
* Тақсимоти маъмурии Лубнон
* Тақсимоти маъмурии Уммон
* Тақсимоти маъмурии Арабистони Саудӣ
* Тақсимоти маъмурии Сурия
* Муҳафазаҳои Урдун

Эзоҳ
----



|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️  Гузариш ба унсури Викидода  Фарҳангҳо ва донишномаҳо | 
* Большая российская (старая версия)

 |
**Модел** — номи умумии чанд намуди пиёзи худрӯй (Allium oltissimum, Allium elatum, Allium giganteum), ки ҳамчун хӯриш ва дар таом истифода мекунанд.

Тавсифоти гиёҳшинохтӣ
---------------------

Модел барги калони нештаршакл ё тасмамонанди сабз ё баъзан ашҳабӣ (диаметраш 2 — 10 см) дорад. Моделро ба ҳар гуна таом (моделоба, умоч, угро, шӯла, мастоба ва ғайра) меандозанд ё бо ҷурғот, чакка, мурчу қаранфул ва монанди инҳо хӯриш тайёр мекунанд. Модел сервитамин (махсусан витамини С) буда, барои организми одам хеле муфид аст. Истеъмоли оши модел қабзиятро рафъ сохта, дарунро тоза мекунад.

Нигаред низ
-----------

* Моделоба
* Сиёҳалаф
* Хурёк

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* Энсиклопедияи Мухтасари Тиб. Ҷилди II. Д.: СИ ЭМТ, 2011. — 512 с. — ISBN 978-99947-33-44-6
**Гарсеваз** (форсӣ: گرسیوز‎) — яке аз персонажҳои осори адабиёти авестоӣ, паҳлавӣ-форсии миёна ва «Шоҳнома»-и Фирдавсӣ.

Дар Авесто (бахши «Яштҳо») ба шакли Кэрэсавада омадааст (маънияш: «кампойдор, камдавом, лоғар»). Дар Авесто ба пайванду хешии Афросиёбу Гарсеваз ишорае нашудааст. Ҳар дуи онҳо гунаҳкор, зиёнкор, бадандешанд, ки Кайхусрав — шоҳи Эрон ба интиқоми падараш — Сиёвуш онҳоро ба қатл мерасонад. Дар «Шоҳнома»-и Фирдавсӣ Гарсеваз бародари Афросиёб аст. Ӯ чун симои шахси ҳосид, кинаҷӯй, дурӯя тасвир шудааст. Равнақу пешрафти кори Сиёвуш, ободии Гангдижро дида, аз бухлу ҳасад дар назди Афросиёб Сиёвушро туҳмату сиёҳ мекунад ва Афросиёбро ба муқобили ӯ мешӯронад. Дар назди Сиёвуш ӯ аз Афросиёб бадгӯӣ мекунад ва Сиёвушро нисбат ба Афросиёб бадгумон сохтан мехоҳад. Бо фармони Гарсеваз яке аз лашкариёни Афросиёб — Гурӯй Сиёвушро ба қатл мерасонад. Дар симои Гарсеваз Фирдавсӣ шахси ҳасадпешаву нотавонбин, ситезакору ҷангҷӯйро тасвир кардааст. Гарсеваз дар хорию зорӣ ба фармони Кайхусрав дар назди сипоҳ кушта шуд:

> Ба Гарсеваз омад зи кори ниё,   
> 
> Ду рух зарду як дил пур аз кимиё.   
> 
> Кашидандаш аз пеши дижхим хор   
> 
> Ба банди гарону ба бад рӯзгор.   
> 
> Або рӯзбонону мардумкушон,   
> 
> Чунон чун бувад мардуми баднишон,   
> 
> Шаҳаншоҳи Эрон забон баркушод   
> 
> В-аз он ташту ханҷар ҳаме кард ёд.   
> 
> Ба дижхим фармуд, то теғи тез   
> 
> Кашида биёмад диле пурситез,   
> 
> Миёни сипаҳбад ба ду ним кард,   
> 
> Сипаҳро ҳаме дил пур аз бим кард. 
> 
>

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Абулқосим Фирдавсӣ. Шоҳнома. Ҷилдҳои 3-5, Д. 1988—1989;
* Авесто Д. 2001;
* حسین شهیدی مازندرانی (بیژن). فرهنگ شاهنامۀ. نام کسان وجایها. تهران، 13۷۷ ش.ر

Сарчашма
--------

* Гарсеваз / М. Диловаров // Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.
**Авитсенит** (аз Авитсена – номи дар Европа маъмули Абуалӣ ибни Сино) — минерали нодири таллий (оксиди таллий). Формулаи химиявиаш Tl2O3 (Tl – 89,5%). Сингонияаш кубӣ (дидодекаэдрӣ). Кристаллҳояш майда. Ранги Авитсенит сиёҳи тобон, сиёҳи хокистарӣ, ношаффоф. Сахтиаш аз рӯи ҷадвали Моос – 1,5 – 2,5; зичиаш 8900 – 10340 кг/м3. Авитсенитро бори аввал соли 1958 геологҳо Е. А. Конкова ва В. Ф. Савелйев аз кӯҳҳои Зирабулоқи Ӯзбекистон дар қабатҳои лимониту карбонатӣ пайдо кардаанд.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — 608 с. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2021, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.
**Авитрол** — як навъ моддаи химиявӣ, аз кристаллҳои сафед иборат аст. Ҳангоми бо амиди натрий то 110°С гарм кардани пиридин дар баробари 2 – аминопиридин бо миқдори хеле кам ҳосил мешавад. Онро аз пиридин – N – оксид низ ҳосил кардан мумкин аст. Авитролро дар шакли консентрати эмулсияи 25-фоиза ва хокаи намкаши 50-фоиза истеҳсол мекунанд. Барои рамондани парандаҳо бо ва дигар моддаҳои мувофиқ омехта карда ба зироат мепошанд.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — 608 с. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2021, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.
**(951) Га́спра** (укр. Гаспра) — яке сайёракҳои бештар таҳқиқшуда, рақами тартибиаш 951. 

Соли 1916 ситорашиноси рус Г. Н. Неуймин кашф ва ба шарафи осоишгоҳи Қрим номгузорӣ кардааст. Дар ҳалқаи асосии астероидҳо дар байни мадорҳои Миррих ва Муштарӣ давр мезанад. Соли 1991 дастгоҳи автоматии байнисайёравии амрикоии «Галилео» ҳангоми парвоз ба сӯйи Муштарӣ дар масофаи 16 000 км Гаспра-ро аксбардорӣ кардааст. Гаспра шакли нодуруст ~ 18,2 х 10,5 х 8,9 км дошта, зичиаш ~ 2,700 г/см3 ва даври гардишаш дар атрофи Офтоб 2,2097135 сол аст. Шакли нодурусти Гаспра аз он далолат медиҳад, ки астероид дар натиҷаи бархӯрд бо дигар ҷирми кайҳонӣ ташкил ёфтааст. Сатҳи онро танӯраҳои гуногунандоза бо дигар ҷирмҳои осмонӣ фаро гирифтаанд (қутри танӯраи калонтарин 1,5 км аст). Гаспра тақр. 500 млн сол пеш пайдо шудааст. Аз рӯйи таҳқиқи майдони магнитии дар Гаспра мушоҳидагардида тахмин меравад, ки дар таркиби он филиззот вуҷуд доранд.

Эзоҳ
----

1. 1 2 3
2. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16  JPL Small-Body Database

Сарчашма
--------

* Гаспра / А. Раҳмонов // Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.
**Авлакоген** (аз юн. aulax – ҷӯяк ва genes – тавлидкунанда) — фурӯхамидагиҳои хандақмонанд дар платформаҳои қадим, ки барашон то даҳҳо ва дарозиашон то садҳо км мерасад. Таҳнишастҳое, ки авлакогенро ташкил медиҳанд, аксар дар таркибашон ҷинсҳои вулқонӣ дошта, баъзан шаклашонро дигар кардаанд. Авлакогени сода (чуқур, борик ва фурӯхамидагиҳои ба дарозӣ тӯлкашидаи бо тарқишҳои маҳдудшуда) ва мураккаб (аз фурӯха­мидагиҳои ҳам хандақмонанд ва ҳам теппачадор иборатанд)-ро фарқ мекунанд. Авлакогенҳои кӯндаланг метавонанд тамоми платформаро убур кунанд ва ё дар дохили он бо сохторҳои геосинклиналӣ пай дар пай ҷой иваз карда, тадриҷан гум шаванд. Дар платформаи Европаи Шарқӣ системаҳои авлакогени Припятску Днепровску Донеск, Крестсову Валдай ва ғайраро фарқмекунанд. Аксари Авлакогенҳо хеле қадимианд, баъзеашон дар давраи палеозой ба вуҷуд омада, рифтҳои муқаррариро мемонанд, ки дар давраи фаъол шавии тектоникии платформаҳо ташаккул ёфтаанд. Истилоҳи Авлакогенро олими рус Н. С. Шатский пешниҳод намудааст (1960).

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — 608 с. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2021, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.
Ин вожа дигар маъноҳо низ дорад, Авлод (мазмунҳо)-ро бубинед.
**Авлод** ( илм дар ботаника) — категорияи таксономӣ дар ботаника ва зоология, ки намуди рустанӣ ё ҳайвоноти аз ҷиҳати генетикӣ наздикро дар бар мегирад. Масалан, ҳамаи намудҳои ҷав авлоди ҷав ва ҳамаи намудҳои суғур авлоди суғурро ташкил медиҳанд. Ҳар як Авлод бо як калима (ном), масалан, Авлоди гурба (Felis) нишон дода мешавад. Авлод метавонад як ё якчанд намудро дар бар гирад. Авлодҳои ба ҳамдигар наздик ба оила муттаҳид мешаванд. Номи илмии Авлодро бо як калимаи лотинӣ ишора мекунанд.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — 608 с. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2021, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.
**Но́на Тере́нтевна Гаприндашви́ли** (гурҷӣ: ნონა გაფრინდაშვილი; тав. 3 майи 1941, Зугдиди, Гурҷистон) — шатранҷбози гурҷистонӣ, қаҳрамони шатранҷи ҷаҳон (1962-78); Устоди хидматнишондодаи варзиши ИҶШС (1964). Чемпиони панҷкаратаи шатранҷи ИҶШС байни занон (1964, 1974, 1981, 1983, 1985), нахустин барандаи ҷоизаи «Оскари Шоҳмот» (1982).

Корнома
-------

Солҳои 1980-86 Раиси Комиссияи занони Федератсияи байналмилалии шоҳмот, 1989-96 президенти Кумитаи миллии олимпии Гурҷистон буд. Аз соли 1996 президенти фахрии ҳамин Кумита. Нахустин гроссмейстери байналмилалӣ дар байни занон (1976) ва нахустин занест, ки ба унвони гроссмейстери байналмилалӣ дар байни мардон даст ёфтааст. Аз 5-солагӣ ба шоҳмот шавқ пайдо карда, дар 15-солагӣ чемпиони Тифлис, баъдан чемпиони Гурҷистон шудааст. Дар 19-солагӣ ҳамчун довталаби унвони чемпиони ҷаҳон дар мусобиқаи байналмилалии Югославия (1961) ширкат варзида, бо пирӯзии дурахшон ба дидори ниҳоӣ роҳ ёфт ва пас аз як сол чемпиони он замон — Е. Биковаро бо натиҷаи 9:2 шикаст дода, чемпиони ҷаҳон шуд. Дар тарғибу тарвиҷи шоҳмот дар миёни бонувон саҳми назаррас дорад.

Ҷоизаҳо
-------

Барои фаъолияти шоёнаш дар равнақи шоҳмот дар байни занон бо орденҳои Ленин (1966), «Нишони Фахрӣ» (1985) ва медали «Барои меҳнати шоён» (1965) сарфароз гардидааст.

Эзоҳ
----

1. ↑  ratings.fide.com (ингл.)
2. 1 2  Гаприндашвили Нона Терентьевна // Большая советская энциклопедия (рус.): [в 30 т.] / под ред. А. М. Прохоров — 3-е изд. — М.: Советская энциклопедия, 1969.

Сарчашма
--------

* Гаприндашвили Нона Терентевна // Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️  Гузариш ба унсури Викидода  Вебгоҳҳои мавзӯъӣ | 
* 365chess
* Chess Games
* Chess Tempo
* Olympedia
* ФИДЕ

 |
| Фарҳангҳо ва донишномаҳо | 
* Биографический Грузии
* Большая норвежская
* Большая российская (старая версия)
* Кругосвет
* Britannica (онлайн)

 |
| 

| Дар феҳристҳои китобшинохтӣ |
| --- |
| 
* GND: 1089697961
* GTAA: 100849
* ISNI: 0000 0000 4251 5409
* LCCN: n96077236
* NLP: A22489307
* NTA: 124612512
* VIAF: 4200200
* WorldCat VIAF: 4200200

 |

 |
**Аппарати телефон** — таҷҳизот барои ирсол ва қабули садо дар масофа.

Аппарати телефон таҷҳизотест, ки садоро ба масофаи дур интиқол медиҳад. Телефонҳои нахустин асбобҳои механикие буданд, ки дар асоси паҳншавии садо дар ҳаво ё дигар воситаи физикӣ сохта шудаанд. Кашфи ҷараёни электрикӣ ва пайдоиши телеграфи электрикӣ боиси ихтирои аппарати телефон гардид. Соли 1854 инженер-механики франсавӣ Ш. Бурсел ғояи кори аппарати телефон-ро тайёр карда, истилоҳи «телефон»-ро пешниҳод кард. Соли 1860 дар ИМА А. Меуччи асбоберо ихтироъ кард (телектрофон), ки садоро ба воситаи сим интиқол медод. Соли 1861 физик ва ихтироъкори немис И. Ф. Рейс асбоберо намоиш дод, ки навои мусиқӣ ва сухани одамро ба воситаи сим мефиристод ва онро «телефон» номид. Ин асбоб микрофон, манбаи ҷараён ва динамик дошт. Телефоне, ки барои он А. Белл 7 марти 1876 дар ИМА патент гирифт, «телеграфи гӯё» ном дошт. Ин асбоб 25 июни 1876 бори аввал дар намоишгоҳи умумиҷаҳонии электротехникӣ (Филаделфия) намоиш дода шуд. Гӯшаки он бо навбат барои интиқол ва қабули садои одам хизмат мекард. Телефони Белл занг надошт ва баъдтар (1878) аз тарафи ҳамкори Белл — Т. Ватсон ихтироъ шуд. Абонент ба воситаи гӯшак бо садои ҳуштак даъват шуда, алоқа ба масофаи то 500 м ташкил карда мешуд. Соли 1877 ихтироъкор Ваден барои даъвати абонент калиди телеграфиро истифода кард. Худи ҳамон сол дар з-ди «Сименс ва Галске» (Петербург) истеҳсоли аппарати телефон бо ду гӯшак — якеаш барои қабул, дигараш борои интиқоли садо сар шуд. Соли 1878 электротехники рус П. М. Голубитский дар аппарати телефон конденсатори электрикӣ ва магнитҳои доимиро истифода бурд. Соли 1878 ихтироъкор Томас Эдисон микрофони ангиштдорро ихтироъ кард, ки то с. 1980 дар истифода буд. Гуфтугӯи якуми телефонӣ байни ш-ҳои Нию-Ёрк ва Лондон 7 янв. 1927 баргузор гардид.

Дар натиҷаи тараққиёти илму техника дар аппарати телефон микрофони электрикӣ, технологияҳои «садои баланд», фишурдани рақамии садо, IP-телефония, алоқаи шонӣ ва ғ. ворид карда шуданд. Ҳоло ба воситаи аппарати телефон хабарҳои кӯтоҳ (SMS) ва мултимедиявӣ (MMS) фиристодан, дар шабакаи Интернет кор кардан, барномаҳои радиоро гӯш кардан, мусиқӣ шунидан ва ғ. имконпазир аст.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Аппарати телефон / М. Холов // А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2021, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.
**Гарави воситаҳои пулӣ** — яке аз шаклҳои маъмули гарав дар фаъолияти тиҷоратӣ ва иқтисодии ҷаҳонӣ.

Моҳияти чунин шакли муносибати иқтисодӣ аз таъмини назорати қарздиҳанда (кредитор) бар фаъолияти тиҷоратӣ ва иқтисодии қарздор (қарзгиранда) мебошад. Дар асоси шартнома қарздиҳанда метавонад аз болои воситаҳои пулии ба суратҳисоби қарздор дохилшаванда назорат карда, бо ин роҳ иҷрои уҳдадориҳои шарики худро таъмин намояд. Маблағи пулие, ки предмети гарав аст, дар ҳисоби депозити бонк ё идораи нотариалӣ нигоҳ дошта мешавад ва фоизе, ки ба ин маблағ зам мегардад, ба қарздеҳ тааллуқ дорад (моддаи 62 Кодекси граждании Ҷумҳурии Тоҷикистон).

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Кодекси граждании Ҷумҳурии Тоҷикистон. Қисми II (Ахбори Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон, 1999, № 12; 2002, № 4, қисми 1; 2006, № 4; 2009, № 12; 2010, № 7.

Сарчашма
--------

* Гарави воситаҳои пулӣ // Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.
**Гастон Виет** (фр. Gaston Wiet; 18 декабри 1887, Порис — 20 апрели 1971, ҳамон ҷо) — шарқшиноси фаронсавӣ. Мутахассиси забон, адабиёт, таърих ва ҷуғрофияи араб.

Зиндагинома
-----------

Дар Донишгоҳи Қоҳира аз адабиёти араб дарс медод ва мудири Осорхонаи ҳунарҳои исломӣ дар он шаҳр буд (аз 1926). Аз соли 1951 дар Коллеҷ де Франс кор мекард ва аз соли 1957 ба ҳайси узви Фарҳангистони катибаҳои Фаронса фаъолият менамуд.

Таҳқиқот
--------

Гастон Виет муҳаққиқи адабиёти арабӣ (китоби «Мадхали адабиёти арабӣ», 1966), ношир ва тарҷумони осори таърихӣ ва ҷуғрофиёи арабӣ (чоп ва тарҷумаи фаронсавии «ал˗Мавоизу˗л˗эътибор»˗и Мақризӣ; тарҷумаи асари ҷуғрофиёи «ал˗Булдон»˗и Ибни Возеҳи Яъқубӣ ва ғайра) мебошад. Забони форсиро медонист, аз таърихи Эрон, адабиёту фарҳанги он огоҳӣ дошт ва дар ин бобат таҳқиқоти ҷолибу арзанда дорад, ки дар рисолаи «Қайдҳо роҷеъ ба рӯзгор ва осори Анри Массе» (1970) ҷамъбаст гардидаанд. Гастон Виет дар ин рисола оид ба хидмати А. Массе дар омӯзиши «Шоҳнома», тарҷумаи он ба забони фаронсавӣ, андешаҳову назари худро оид ба Фирдавсӣ (дарёфти ҳаммонандӣ байни шеъри Фирдавсӣ ва шоири Юнони Бостон — Горатсий) ва «Шоҳнома» иброз доштааст.

Эзоҳ
----

1. ↑  база данных Léonore (фр.) — ministère de la Culture.
2. 1 2  Энциклопедия Брокгауз (нем.) / Hrsg.: Bibliographisches Institut & F. A. Brockhaus, Wissen Media Verlag
3. 1 2  Annuaire prosopographique : la France savante
4. 1 2 3 4  *Bibliothèque nationale de France* идентификатор BNF (фр.): платформаи додаҳои боз — 2011.
5. ↑  Список профессоров Коллеж де Франс

Адабиёт
-------

* Шокир Мухтор. Адабиёти тоҷик дар Франция. Д. 1985;
* دانشنا مۀ دانش گستر. جلد هفدهم، تهران، 1389 هـ. ش.ر

Сарчашма
--------

* Виет Гастон // Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️  Гузариш ба унсури Викидода  Фарҳангҳо ва донишномаҳо | 
* Литовская универсальная
* TDV İslam Ansiklopedisi

 |
| 

| Дар феҳристҳои китобшинохтӣ |
| --- |
| 
* BIBSYS: 90320990
* BNE: XX1354527
* BNF: 119291748
* CiNii: DA05442108
* CONOR: 21144931
* EGAXA: vtls000786398
* GND: 117370169
* ICCU: UFIV168548
* ISNI: 0000 0001 0901 9355
* J9U: 987007269705505171
* LCCN: n50015701
* NLG: 155568
* NTA: 068965923
* NUKAT: n2006145081
* SUDOC: 02719678X
* VcBA: 495/125572
* VIAF: 54155707
* WorldCat VIAF: 54155707
* ULAN: 500328114

 |

 |
**Апомиксис** (аз апо... ва юнонӣ mixis – омехта шудан, тағйир ёфтан) — ташаккули ҷанин бидуни бордор шудан; яке аз роҳҳои афзоиши ғайриҷинсии баъзе рустаниҳо ва ҳайвонот. Ҳангоми апомиксис ҷанин на аз зигота, балки бевосита аз ҳуҷайратухми бордорнашуда (нигар Партеногенез), ҳуҷайраи проталлий, ҷаниндон ва ё аз ҳуҷайраҳои тухммуғҷа инкишоф меёбад.

Намудҳои апомиксис
------------------

Апомиксис чанд хел мешавад: мухтор (бидуни бордорӣ ба вуҷуд омадани ҷанин аз эндосперма); менторӣ (аз ҳуҷайратухми бебор инкишоф ёфтани ҷанин); индуктивӣ (зери таъсири ягон омил ба таври таҷриба ба вуҷуд овардани апомиксис).

Дар шакли партеногенез апомиксис дар кирмҳо, моҳӣ, ҳашарот, хазандаҳо ва хусусан дар рустаниҳо маъмул аст. Апомиксис дар селексияи рустанӣ, ҳангоми аз гаплоидҳои апомиксӣ рӯёндани тухмии дурагаи ҷуворимакка ва дигар зироат, ба даст овардани ғуҷуммеваҳои гомозиготӣ ва ғайра истифода мешавад. Апомиксис чандон хуб таҳқиқ нашудааст. Омӯзиши дақиқи апомиксис аз ҷиҳати назариявӣ (дарки қонуниятҳои таҳаввулоту генетикӣ) ва амалӣ (ҳосил намудани гаплоидҳо) аҳамияти калон дорад.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — 608 с. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2021, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.
|  |
| --- |
| Унсури холии Викидода |

«**Ганҷинаи Нишот**» (форсӣ: گنجینه نشاط‎) — маҷмӯаи осори шоири эронӣ Нишоти Исфаҳонӣ.

Аз панҷ «дурҷ» (қисм) иборат аст. Дар дурҷи аввал дебочаҳо, хутбаҳо, вақфномаҳо ва аҳдномаҳои бо хатти ӯ иншошуда ҷой гирифтаанд. Дурҷи дуюм мадҳияҳо, қиболаҳо, қасидаҳо ва қитъаҳои шоирро дар бар гирифтааст. Дурҷи сеюм аз номаву фармонҳои Фатҳалишоҳи Қоҷор (ҳукмронӣ 1797–1834) таркиб ёфтааст. Ба дурҷи чорум номаҳои ба шоҳу шоҳзодагон навиштаи Нишот дохил шудаанд. Дурҷи панҷум аз шеърҳои гуногун, навиштаҳои адабиву ҳикоятҳои пандуахлоқии Нишот иборат аст ва маснавию қасидаҳо, ғазалу таркиббандҳо, фарду рубоиёт ва ҳикоёту мақомотро дар бар мегирад. 3 нусхаи «Ганҷинаи Нишот» дар китобхонаи Шуъбаи санкт-петербургии Институти шарқшиносии АИ Русия маҳфуз аст. «Ганҷинаи Нишот» 3 маротиба (1819, 1864 ва 1959) дар Эрон чоп шудааст. Дар «Ганҷинаи Нишот» асосан ашъори лирикии Нишот, ки дар онҳо ангезишҳои олами ботинии инсон, эҳсосу андешаҳои маъшуқа, лаззати висолу ранҷи ҳиҷрон, хушиву нохушиҳои рӯзгор ва амсоли инҳо тараннум шудаанд, ҷолиби диққатанд.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* Ганҷинаи Нишот / М. Муллоаҳмадов // Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.
**Апория** (юн. ἀπορία — беилоҷӣ, ногузир) — мафҳумест, ки дар фалсафаи антиқа ба масъалаҳои душвору ҳалнашаванда ишорат менамуд.

Файласуфи Юнони Қадим Зенони Элейӣ (а. 5 то м.) дар апорияҳои худ душвориҳоеро баён мекард, ки дар сурати эҳтимолияти бисёрии ашё ва ҳаракати онҳо ба вуҷуд меоянд. Зенон дар апорияҳои «Тири паррон», «Ахиллес ва сангпушт», «Дихотомия» (Дутақсимӣ), «Давра» дар бобати имконияти тасаввури ашё ҳамчун касратҳо сухан ба миён меорад. Аз ин рӯ, ба ӯ зиддиятнокии чунин тасаввуротро нисбат медиҳанд, ки ба равнақи диалектикаи антиқа мусоидат намуд. Вале аз зиддиятнокии ҳаракат хулосаи хато бароварда мешуд, ки гӯё ҳаракат вуҷуд надорад. Яъне аз рӯи таҷрибаи ҳиссӣ Ахилли тезгард ба сангпушт расида наметавонад, зеро дуюмӣ низ дар ҳаракат аст ва фосилаеро тай мекунад. Гегел ба ин хулоса розӣ нашуда, қайд мекунад, ки ҳама гуна ҳаракат зиддиятнок аст, ҷисми ҳаракаткунанда айни замон ҳамин ҷост ва ҳам нест. Ҳаракат моҳияти вақту фазо буда, ду мафҳум — беинтиҳоӣ ва фосиланокӣ онро ифода менамоянд. апория ҳамчун як навъ ифодаи манфии диалектикаи муносибати мутақобилаи олами воқеӣ ва инъикоси он дар тафаккур ба инкишофи минбаъдаи мантиқ ва назарияи дониш таъсири калон гузоштааст. Масъалаҳои марбут бо он дар алоқамандӣ бо дигар масоили мантиқ ва назарияи маърифат баррасӣ мегарданд.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — 608 с. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2021, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.
**Гаравгонгирӣ** — ғасби гаравгон, яке аз ҷиноятҳои дорои хислати байналмилалӣ; тасарруф, ғасб ё боздошти ғайриқонунии шахс бо маҳрум намудани ӯ аз озодӣ ба мақсади маҷбур кардани тарафи сеюм (давлат, ашхоси дигар ва ё созмон) ба анҷом додан ё надодани амалҳои муайян.

Гаравгонгирӣ метавонад бо эълон доштани талаботе, аз қабили пешниҳод намудани нақлиёт барои берун баромадан аз ҳудуди давлат, талаби маблағи пулӣ ё имзо накардани ин ё он санад, бо роҳҳои гуногун (пинҳонӣ, ошкоро, зӯрӣ, фиреб ва ғайра) анҷом дода шавад. Г. ба амнияти ҷамъиятӣ, ҳаёт, саломатӣ, озодии шахсӣ ва дахолатнопазирии инсон хатар эҷод менамояд. Гаравгонгирӣ дар Кодекси ҷиноятии Ҷумҳурии Тоҷикистон (моддаи 181), Муоҳидаи Иттиҳоди Аврупо дар бораи мубориза бо терроризм (1977) ва муоҳидаҳои гуманитарӣ, аз қабили Муоҳидаи Женева аз 12 августи 1949 дар бораи ҳимояи аҳолии мулкӣ дар замони ҷанг ва протоколҳои иловагӣ ба он аз 8 июни 1977 ҳамчун ҷиноят дониста шудааст.

Нигаред низ
-----------

* Гаравгон

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Кодекси ҷиноятии Ҷумҳурии Тоҷикистон. Д. 1998;
* Раҷабов С. А. Фарҳанги ҳуқуқи байналмилалӣ. Д. 2012;
* Буше-Сольнье Ф. Практический словарь гуманитарного права/ Перевод с французского Е. Кирпичниковой. М. 2004;
* Pietro Verri. Dictionary of the International Law of Armed Conflict. Geneva, 1992.

Сарчашма
--------

* Гаравгонгирӣ / С. Раҷабов // Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.
**Гарави моли дар муомилотбуда** — шакли иҷрои уҳдадориҳои тиҷоратӣ-молиявӣ.

Моли дар муомилотбуда ва ба гарав гузошташуда, моле ба ҳисоб меравад, ки дар ихтиёри гаравдеҳ боқӣ монда, ба ӯ ҳуқуқ дода шудааст, ки таркиб ва шакли табиии моли ба гарав гузошташуда (захираҳои мол, ашё, мавод, маҳсулоти нимтайёр, тайёр ва ғайра)-ро тағйир диҳад, ба шарте, ки арзиши умумии онҳо аз арзиши дар шартнома муайянгардидаи моли ба гарав гузошташуда, камтар набошад.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* Гарави моли дар муомилотбуда // Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.
**Ар** (ишораи тоҷикӣ: **а**; байналмилалӣ: **а**; аз фр. are аз лот. area «майдон, сатҳ», гуфт. **сотих**) — воҳиди андозагирии ғайрисистемавии масоҳат, мураббаъи бо бар ва дарозии 10 метр.

1 а = 100 м² = 0,01 га
Дар бархе кишварҳо ҳамчун Индонезия, Ҳинд ва кишварҳои бо забонҳои фаронсавӣ, португолиёӣ, словакӣ, сербӣ, чикӣ, полшаӣ, нидерландӣ ва олмонӣ истифода аз он маъмул аст.

Дар Русия ва кишварҳои Иттиҳоди ҷамоҳири собиқ Шӯравӣ воҳиди ар, ки **сотка** хонда мешавад, дар ташреҳ ва тавсифи хонаҳои яйлоқӣ ва рустоӣ ва паркҳои кӯчак истифода мешавад. Воҳиди ар маъмулан дар гуфтори мардуми Тоҷикистон **сотих** ва **садяк** гуфта мешавад.

Нигаред низ
-----------

* Гектар
* Сантиар
* Акр
* Дунам

Эзоҳ
----

Пайвандҳо
---------

* 1 ар (сотка) соответствует … (таблица коэффициентов)
«**Ганҷнома**» (форсӣ: گنجنامه‎) — фарҳанги тафсирии вожаҳои «Шоҳнома»-и Фирдавсӣ, ки Алӣ ибни Тайфури Бистомӣ соли 1659 таълиф кардааст. 

Чунонки муаллиф дар дебочаи асараш овардааст, ба сабаби он ки «Шоҳнома»-и Фирдавсӣ «наводири ахбори салотини номдор», «ганҷнома», фарҳанге аз луғоти бостонӣ ва хазинае аз ибороти деҳқонӣ будааст, вай калимоти онро бо шавоҳид дар «Ганҷнома» шарҳу тафсир кардааст. Дар тартиби калимаҳо ҳуруфи аввалу сонӣ муроот шудааст. Тарзи хониши калимаҳо бо ҳаракатҳо ишора гардидааст. Барои тақвияти фикр аз абёти «Шоҳнома» шоҳидҳои луғавӣ омадаанд. Дар дебочаи «Ганҷнома», ки ба панҷ «Мазмун» (бахш, фасл) тақсим шудааст, муаллиф аз хусуси исми Порс, теъдоди забонҳои Порс, фасоҳати забони форсӣ, пешвандҳову пасвандҳои забони форсӣ, ҳуруфу калимоте, ки барои ороиши сухан ба кор бурда мешаванд, баҳс оростааст. Нусхаи дастнависи «Ганҷнома», ки иборат аз 405 сафҳа буда, ба дасти худи муаллиф китобат шудааст, дар Китобхонаи Осафияи Ҳайдарободи Дакан нигаҳдорӣ мешавад.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* شهریارنقوی. فرهنگنویسیدرهندوپاکستان،تهران،١٣٦١هـ. ش.ر

Сарчашма
--------

* Ганҷнома / М. Диловаров // Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.
**Гастингсит** — минерал аз гурӯҳи амфиболҳо, формулаи кимиёиаш (NaCa (Fe4 2+ Mg)4Fe3+(Si6Al2)O22(ON)2. Сингонияаш моноклиналӣ. 

Кристаллҳояш маншуршакл, сутунмонанд, сӯзаншакл. Дар намуди донаҳои анбӯҳ ва ҷудогона вомехӯранд. Рангаш сиёҳ, сабзи сиёҳтоб, дорчинии сабзтоб, зард, хокистарранги сабзтоб. Ҷилояш шишагӣ. Сахтиаш 5–6. Зичиаш 3,17–3,59 г/см2. Дар магматитҳо (гранодиоритҳо, диоритҳо, диоритҳои кварсӣ, монсонитҳо), сиенитҳо нефелинӣ ва гранитҳои ишқорӣ дучор меояд.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Годовиков А. А. Минералогия. М. 1975;
* Булах А. Г. Минералогия с основами кристаллографии. М. 1989.

Сарчашма
--------

* Гастингсит // Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.
**Апостроф** (фр. apostrophe аз юн.-қад. ἀπόστροφος — ба як самт ё ба қафо нигаронидашуда) — аломати вергулшаклест (’), ки дар болои сатр гузошта мешавад.

Дар дигар забонҳо
=================

Дар баъзе забонҳои аврупоӣ ба ҷойи садоноки талаффузнашаванда ба кор мебаранд. Масалан, дар забони англисӣ I’m ба ҷойи I am, don’t ба ҷойи do not; дар забони франсавӣ l’homme ба ҷойи le homme; дар забони италиявӣ dell’ arte ба ҷойи della arte ва ғайра Дар баъзе номҳои аз забонҳои аврупоӣ ба забони русӣ гузашта пас аз бандакҳо апостроф гузошта мешавад: Д’ Артанян, О’ Генри, О’ Брайен, О’ Конор, Жанна Д’ Арк ва ғайра.

Дар забони тоҷикӣ
=================

Ин калимаҳо дар забони тоҷикӣ ба ҳамин тарз сабт мегарданд.

Дар овонавишти фонетикӣ дар забони русӣ апостроф барои ифодаи хосияти нармии талаффуз корбаст мешавад: [д’ен’] – день, [д’ад’ъ] – дядя. Дар забони тоҷикӣ ҳангоми сабти фонетикии нимовози калимаҳои лаҳҷавӣ апостроф ва ё аломати ъ-ро ба кор мебаранд: в’t – въt – буд; к’ҷо – къҷо – куҷо? ва ғайра Дар имлои забони русӣ то охири солҳои 20 садаи XX апостроф вазифаи ҷудосозандаи ҳиҷоҳоро иҷро мекард: с’езд, под’ём, под’езд, об’явление ва ғайра. Соли 1928 ба аломати сакта (ъ) иваз шуд. Бо ҳамин вазифааш апостроф дар алифбои лотинии забони тоҷикӣ маъмул буд ва баъдан бо аломати сакта иваз гардид: ja’ne – яъне, Sa’di – Саъдӣ, ba’d – баъд ва ғайра

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* Апостроф // А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2021, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.
Аксиомаи ҳуқуқӣ- нуқтае, ки дар илм ва амалияи ҳуқуқӣ бо ягон далел, бино 6а эътимоднокиву ҳаққонияташ қабул шудаааст. Аксиомаҳои ҳуқуқӣ ифодаи ҳодисаҳои ҳуқуқӣ буда, дар шакли мафҳумҳову муҳокимарониҳои ҳуқуқӣ амал доранд. Аксиомаҳое, ки дар санадҳои меъёрӣ истифода мешаванд, қувваи аксиомаҳои қонунгузориро доранд. Аксиомаҳои ҳуқуқӣ дар ҷараёни фаъолияти чандасраи одамон пайдо мешаванд. Дар илми ҳуқуқ аксиомаҳои зиёд истифода мешаванд, аз қабили «назарияи ҳуқуқ ва давлат асоси илмҳои ҳуқуқшиносист», «низоми илмҳои ҳуқуқшиносӣ ба назариявӣ-таърихӣ, соҳавӣ, байнисоҳавӣ ва махсус ҷудо мешаванд» ва ғ. Дар қонунгузорӣ низ аксиомаҳои ҷудогона қабул шудаанд, ба монанди «қонун қувваи бозгашт надорад», «қонун нисбат ба санади зерқонунӣ зътибори ҳуқуқии баландтар дорад». «санади нав амали санади кӯҳнаро қатъ мегардонад» ва ғ..

Нигаред низ
-----------

Ҳуқуқу озодиҳои конститутсионии инсон ва шаҳрванд

Эзоҳ
----

1. ↑  Фарҳанги истилоҳоти ҳуқуқ / Зери таҳрири Маҳмудов М.А. - Душанбе: ЭР-граф, 2009. - с.34