recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Хати овозӣ (фонография)** – ин намуди хат ҳарфҳояш овозҳо ё фонемаҳои ҷудогонаи нутқро ифода мекунанд (хатҳои финиқӣ, юнонӣ, лотинӣ, русӣ, арабӣ ва ғайра). Системаҳои ҳарфии овозӣ ба ду гурӯҳ ҷудо мешаванд: 

1. Овози ҳамсадоӣ (финиқӣ, угаритӣ, ибронӣ, оромӣ, арабӣ ва ғайра), ки дар онҳо аломатҳои асосии хати (ҳарфҳо) танҳо овозҳои ҳамсадоро ифода мекунанд.
2. Садоии овозӣ (юнонӣ, лотинӣ, русӣ ва ғайра), ки аломатҳои хати онҳо овозҳои ҳамсадо ва садонокро баробар ифода мекунанд.

Ҳамаи хатҳои ҳарфии овозӣ ва хати финиқӣ ибтидо гирифта ба ду самти асоси густариш ёфтаанд. Дар Шарқ аз хати финиқӣ хати оромӣ пайдо шуд, ки қариб ҳамаи хатҳои ҳарфии овозӣ ва баъзе системаҳои ҳиҷоии Осиё аз он сар задаанд (аз ҷумла хатҳои паҳлавӣ, суғдӣ, монавӣ, авесто, хоразмӣ, портӣ ва ғайра). Дар Ғарб (Аврупо) аз хати финиқӣ хати юнонӣ ба вуҷуд омад, ки асоси ҳамаи системаи хатҳои аврупоён гардид. Системаҳои шарқии хатӣ то андозае усули ҳамсадоии финиқиро нигоҳ доштанд. Дар Ғарб бошад ҳамаи системаҳои хатӣ бо роҳи вокалии овозӣ пеш рафтанд.

Нигаред низ
-----------

Хат

Адабиёт
-------

* Афсаҳов А. Қаҳҳоров Ҳ. Хат ва пайдоиши он. - Душанбе: Маориф, 1994. - С.32-34.
* Ахмедов Б. Юнусов А. Аз таърихи ихтирои хат. // Китобдор.- 2006.- №1.- С.17.
* Пиктография //Энсиклопедияи советии тоҷик. - Душанбе, 1984. - Ҷ.5.- С.509.
* Хат //Энсиклопедияи советии тоҷик. - Душанбе, 1987.- Ҷ.7. - С. 613-619

Адабиёт
-------

* Энциклопедияи Советии Тоҷик : [дар 8 ҷ.] / сармуҳаррир  А. С. Сайфуллоев. — Д. : СИЭСТ, 1978—1988.
**Мақбараи Бобо-Тағо** — ёдгории мсъмооии садаи XV дар шаҳри Истаравшан.

Мақбараи Бобо-Тағо бинои мураббаъшакли начандон калони гунбазист, ки пештоки васеаш тамоми иморатро фаро гирифтааст. Зиёратхонаи Мақбараи Бобо-Тағо гунбаз дошта аз хишти пухта сохта шудааст. Бинои мураббаи зиёратхона аз ҳисоби чор равокток, васеъ гардидааст. Дар қисми шарки зиёратхона утоки начандон калон rypxoнa вокеъ аст. Деворҳои гурхона бо токҳои пайконӣ, ки аз фарш як метр боло ҷойгиранд, оро ёфтааст. Дар миёначо сагонаи пасти гачкорӣ вокеъ аст. Токи гарбиро мехроби панчтаркаи равокдор оро додааст. Дар токи мукобили он даромадгох гузоштаанд. Унсури асосии ороишй қисмати дохили М. аз изораҳои гачй иборат аст, ки бо аркахо хотима меебанд. Намой чанубй пештоки васеъ дорад. Дар ду гулдастаи пешток хоначаҳои росткунчаи танге сохта шудаанд, ки онҳо, эхтимол вазифаи чиллахонаро адо мекардаанд ва аз тарафи толор даромадгох доранд. Баъдтар дар пеши Мақбараи Бобо-Тағо айвони васеъ сохта шуд (а. 19). Ин айвон чор шохсутун дошта сакфаш кандакорӣ шудааст ва намунаи санъати амалии халку нақшунигории чубйст.

Эзоҳ
----

* Энциклопедияи Советии Тоҷик : [дар 8 ҷ.] / сармуҳаррир  А. С. Сайфуллоев. — Д. : СИЭСТ, 1978—1988.
**Карина Капур** (ҳиндӣ: करीना कपूर, урду: کرینا کاپور) — ҳунарпешаи синамои Ҳинд ва яке аз овозадортарин ҳунармандони Болливуд дар айни замон мебошад.

Зиндагинома
-----------

Карина Капур 21 сентябри соли 1980 дар шаҳри Мумбай дар хонаводаи Капур, яке аз номдортарин хонаводаҳои Ҳиндустон ба дунё омадааст. Вай абераи ҳунарпешаи шинохта Притҳвираҷ Капур, набераи ҳунарпеша ва продюсер Раҷ Капур ва духтари Рандҳир Капуру ҳунарпеша Баббита аст. Хоҳари Карина Каришма Капур низ аз ҳунарпешагони синамо аст.

Ҳунарнамоӣ дар синамо
---------------------

Карина нахустин нақшашро дар филми «Фирорӣ»(соли 2000) иҷро кардааст. Ҳунарнамоӣ дар ин филм ӯро барандаи чанд ҷоизаи синамои Ҳиндустон кард ки аз ҷумла ҷоизаи Болливуд, ҷоизаи Film Fare Sensation Debut ва ҷоизаи Sansui аст. Филми «Фирорӣ» барои дигар ситораи навини синамои Ҳинд — Абҳишек Баччан низ нахустин филм буд.

Дувумин филми Карина барояш чандон шуҳратовар набуд, вале дар ин ҷо низ Карина Капур таваҷҷуҳи ро ба худ ҷалб намуд. Офаридани нақши Пуҷа дар филми «Дар шодиву ғам» ӯро маҳбуби ҳамагон гардонид (коргардон Яш Чопра, дар нақшҳои асосӣ дар баробари Карина Капур, Ранӣ Мукҳерҷӣ ва Ритик Рошан). Баъд аз ин филм ӯ ситораи ҳақиқии синамои Ҳинд гардид.

Карина мехост, ки аз нақшофарии аввалинаш cap карда, ӯро ҳамчун ҳунарпешаи асил бишиносанд ва ӯ ба ин ноил ҳам гардид.

Филмшиносӣ
----------

1. Ривояти ишқ, 2050
2. Ҷаноби Меҳта ва хонуми Сингҳ
3. Дӯстӣ (2005)
4. Бевафо (2004)
5. Эътироз (2004)
6. Фидо (2004)
7. Дев (2004)
8. Хушӣ (2003)
9. Талош (2003)
10. Дар шодиву ғaм (2001)
11. Аҷнабӣ(2001)
12. Фирорӣ (2000)

Ин ҷоро ҳам бингаред
--------------------

* Феҳристи ҳунарпешаҳои зани аҳли Ҳиндустон

Пайвандҳо
---------

Карина Капур дар базаи маълумоти Интернет

Эзоҳ
----



|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️  Гузариш ба унсури Викидода  Дар шабакаҳои иҷтимоъӣ | 
* Фейсбук
* Инстаграм

 |
| Вебгоҳҳои мавзӯъӣ | 
* AllMovie
* AlloCiné
* Česko-Slovenská filmová databáze
* Danish Film Database
* Discogs
* Бонки Иттилоотии Интернетии Филмҳо
* Кинопоиск
* MusicBrainz

 |
| Фарҳангҳо ва донишномаҳо | 
* Большая китайская
* Notable Names Database

 |
| 

| Дар феҳристҳои китобшинохтӣ |
| --- |
| 
* BNF: 16268703g
* CONOR: 325366627
* GND: 139171460
* ISNI: 0000 0001 1953 035X
* J9U: 987007434488505171
* LCCN: nr2002036705
* NKC: xx0148710
* NLA: 40524478
* NUKAT: n2008131257
* VIAF: 95080189
* WorldCat VIAF: 95080189

 |

 |
**Карл Ива́нович Богдано́вич** (29 ноябри 1864, Люсин, Русияи подшоҳӣ — 5 июни 1947, Варшава, Лаҳистон) — заминшиноси лаҳистонӣ.

Зиндагинома
-----------

Хатмкардаи Институти кӯҳкории Петербург (1886). Солҳои 1901—1917 корманди Кумитаи геологии Россия (аз 1914 директор), ҳамзамон профессори Институти кӯҳкории Петербург (1902—1919) буд. То соли 1919 дар ноҳияҳои гуногуни қисми аврупоии Россия, Осиёи Марказӣ, Сибир, Камчатка, Қафқоз таҳқиқоти геологӣ анҷом додааст. Карл Богданович солҳои 1889—1890 дар ҳайати экспедитсияи Ҷамъияти географии рус (роҳбараш М. В. Певсов) дар як қатор ноҳияи байни Иссиқкӯлу Помири Шарқӣ ва Тиббат таҳқиқот анҷом дод. Натиҷаҳои таҳқиқоти геологии ӯ дар Осиёи Марказӣ дар асарҳояш: «Помир ва Лоб-Нор» (1900), «Туркистон» (1918), «Таҳқиқоти геологӣ дар Туркистони Шарқӣ» (1892), ки ба забони русӣ таълиф шудаанд, акс ёфтаанд. Дар асарҳои дигари ӯ оид ба конҳои маъдан (1912—1913) ва геологияи нафт (1931) ахбори муфассал дода шудааст. Асарҳои ӯ оид ба таҳқиқи Осиёи Миёна дар соҳаи зилзилашиносӣ саҳми калон дошта, тарҳи тектоникии минтақаи мазкурро муайян кардаанд. Аз соли 1919 профессори Академияи кӯҳкории Краков, директори Институти давлатии геологии Варшава ва дар охири умр роҳбари Хадамоти корҳои геологии ҶХП буд.

Эзоҳ
----

1. 1 2  Богданович Карл Иванович // Большая советская энциклопедия (рус.): [в 30 т.] / под ред. А. М. Прохоров — 3-е изд. — М.: Советская энциклопедия, 1969.
2. 1 2 3 4

Сарчашма
--------

* Богданович Карл Иванович // Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.
**Гармии Ӯротеппагӣ** (форсӣ: گرمئ اوراتپهگی‎) — шоири тоҷик (асри 16).

Зиндагинома
-----------

Дар бораи Гармии Ӯротеппагӣ Мутрибӣ дар «Тазкирату-ш-шуаро» маълумоти мухтасар оварда, аз вохӯриаш бо ӯ иттилоъ додааст. Шоири хушсухан ва хушадо будааст. Ба сабаби гарм доштани маҳфилҳои адабиву базмҳои шеърхонӣ тахаллуси «Гармӣ» гирифта буд. Намунаҳои ашъораш дар тазкираҳо то замони мо расидаанд. Аз ашъори боқимондааш бармеояд, ки ӯ норозигиашро аз беадолатиҳои замон кушоду ошкоро баён мекардааст. Абёти зерин аз ӯст:

> Заҳроби ғам зи рӯзи азал шуд ба коми мо,   
> 
> Набвад ба ғайри заҳри ҳалоҳил ба ҷоми мо.   
> 
> Ҳар ҷо, ки буд кӯҳи бало, ҷамъ оварид,   
> 
> Ин чархи каҷниҳод рақам зад ба номи мо.   
> 
> Доми умеди хеш ба ҳар ҷо, ки мениҳем,   
> 
> Ҷуз мурғи ҳаҷр сайд нагардад ба доми мо.   
> 
> Аз шарбати висол нашуд ҷуръае насиб,   
> 
> Алмосреза гашт дамодам ба доми мо.   
> 
> Аз оташи фироқ чу Гармӣ гудохтем,   
> 
> Ку бахт, то ба дӯст барад ин паёми мо? 
> 
>

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Каримов У. Адабиёти тоҷик дар асри XVI. Д. 1985;

Сарчашма
--------

* Гармии Ӯротеппагӣ / У. Каримов // Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.
Ҳолати тиббӣШаблон:SHORTDESC:Ҳолати тиббӣ

**Гармича**, **гармоб**, **арақобила** — як навъ иллати пӯст.

Дар натиҷаи аз ҳад зиёд арақ кардан ва суст бухор шудани арақ ба амал меояд. Бештар дар кӯдакони ширмаку хурдсол ба мушоҳида мерасад. Ба инкишофи гармича тафсидани бадан ва гарм печондану гарм пӯшондани кӯдак мусоидат мекунад. Калонсолон ҳангоми бемориҳои сироятии шадид, гармбандӣ ва фарбеҳӣ гармича мебароранд. гармича шакли обилачаҳоро дошта, дар тамоми бадан ё қисми он (бештар дар тахтапушт, сурин, гардан, чинҳои пӯсти байни сурин, зери каш, дар чинҳои зери ғадуди сина, қадкашак) медамад. Агар гармича дер пояд, доначаҳо якҷо шуда, ба ҷароҳат (хусусан, дар чинҳои пӯст) табдил меёбанд. гармича-ро духтур табобат мекунад. Бартараф намудани омилҳое, ки гармича-ро ба вуҷуд меоранд, хеле муҳим аст. Сайругашт дар ҳавои тоза, шамол додани хона, истифодаи обзан (бо маҳлули перманганати калий), ба чинҳои пӯст пошидани хокаи талқ ва оксиди руҳ, молидани равғани офтобпараст ё маҳлули 1-фоизаи спирти салитсилат, омехтаи шароб бо оби ҷӯшида (ним ҳисса об, ним ҳисса арақ) аҳаммияти калон дорад.

Дар фаслҳои гарми сол бояд либоси пахтагин пӯшид. Нигоҳубини дурусти бемори бистарӣ омили муҳимми пешгирии гармича мебошад (таҳпӯши ӯро зуд-зуд иваз карда, ба баданаш маҳлули 1-2-фоизаи спирти салитсилат ё борат, лосёни спиртдор молидан лозим). Ба кӯдакони хурдсол либоси бисёр пӯшондан ё онҳоро сахт парпеч кардан ҷоиз нест; ҳамчунин ваннаҳои ҳавоӣ ва обӣ муфид аст.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Детские болезни. Новейший справочник. М. 2004;
* Елиневская гармича Ф. Заболевания у новорожденных детей. Минск, 2004;
* Савельева Ю. Детские болезни. М. 2005.

Сарчашма
--------

* Гармича / К. Исмоилов // Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.
**Гармидиҳии инфрасурх** — яке аз навъҳои системаи гармидиҳӣ, ки дар он нурафкани инфрасурх чун манбаи гармӣ истифода мешавад.

Гармидиҳии инфрасурх ҳамчун гармидиҳии ёрирасон ва асосӣ истифода мегардад. Ба туфайли хосиятҳои афканишоти инфрасурх гармидиҳии инфрасурхи ҷузъиро низ ба роҳ мондан мумкин аст, яъне, дар ин маврид гармӣ фақат ба минтақаҳои дилхоҳи хонаи бузург ва сақфаш баланд дода мешавад. Ғайр аз ин, гармидиҳии инфрасурх шакли ягонаи гармидиҳист, ки барои самаранок гарм кардани фазои кушод (аз ҷумла дар кӯча) имкон медиҳад. Азбаски нурҳои гармӣ аз гармкунандаи инфрасурх хориҷшаванда амалан фурӯ бурда намешаванд ва дар ҳаво пароканда намегарданд, тамоми энергияи афкананда бевосита то одам ва ашё омада мерасад. Дар навбати худ объектҳо гарм шуда, гармиро ба ҳавои атроф медиҳанд. Аз ин ҷост, ки гармидиҳии инфрасурхро гармидиҳии мустақим меноманд. Тафовути асосии гармкунандаҳои инфрасурх аз дигар навъҳои гармидиҳӣ низ дар ҳамин аст.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* Гармидиҳии инфрасурх // Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.
CG-5 — яке аз машҳуртарин гиронисанҷҳои кварсӣ
**Гиронисанҷ** (форсӣ: گرانی‌سنج‎), **ҷозибасанҷ**, **гравиметр** (аз лот. gravis «вазн» + юн. μετρεω «чен мекунам») — санҷафзори бисёр ҳассосе, ки барои андозагирии тағйироти майдони гиронишӣ ба кор меравад.

Аксари гиронисанҷҳо ба намуди тарозуҳои пружинӣ (фанар)-и дақиқ ва ё чархзананда сохта мешаванд. Бо ёрии чунин гиронисанҷҳо фарқи байни шитоби қувваи вазниниро аз рӯи тағйирёбии шакли пружина ва ё кунҷи тобхӯрии таноби чандир, ки қувваи вазнинии бори худро ба мувозинат меорад, муайян мекунанд. Андозагирии пай дар пай дар нуқтаи асосие, ки дар он шитоби қувваи вазнинӣ маълум аст ва сипас, дар нуқтаи таҳқиқшаванда амалӣ карда мешавад.

Мақсади асосии сохтани гиронисанҷҳо ин зарурати таъмин кардани андозагирии дақиқи шаклтағйирёби (деформатсия)-и ниҳоят хурди чандирӣ дар шароитҳои саҳроӣ мебошад. гиронисанҷҳои оптикӣ, фотоэлектрӣ, ғунҷоишӣ, индуксионӣ ва ғ. истифода мешаванд. гиронисанҷҳое низ истифода мегарданд, ки дар асоси андозагирии тағйироти басомади лапиши тор сохта шуда, ба нӯги поёнии тор бор овехта шудааст ё онҳо дар асоси тағйирёбии суръати претсессияи асбобҳои гироскопӣ бар асари таъсири қиматҳои гуногун гирифтани қувваи вазнинӣ дар нуқтаҳои гравиметрӣ сохта шудаанд. Ҳассосияти гиронисанҷҳои беҳтарин то якчанд воҳиди даҳии мгл (миллигал) мерасад. гиронисанҷҳои махсус барои андозагирии қувваи вазнинӣ дар қаъри пастобҳо, киштиҳои зериобӣ ва рӯиобӣ, дар тайёраҳо насб мешаванд. гиронисанҷҳо барои истифода дар объектҳои ҳаракаткунанда, бо таҷҳизотҳои ёрирасони сабти шитоб, ки дар натиҷаи таконхӯрӣ ва ё моилгардии асоси асбоб ба вуҷуд меояд, муҷаҳҳаз мегарданд. гиронисанҷҳое мавҷуданд, ки барои сабти мунтазами бисёрмоҳаи тағйироти офтобию моҳтобии қувваи вазнинӣ имкон медиҳанд. Барои танзим (калибровка)-и нишондоди гиронисанҷҳо, дар нуқтаҳои қимати шитоби қувваи вазниниашон маълум ё дар як нуқта ҳангоми тамоюли гуногуни гиронисанҷ андозагириро амалӣ месозанд.

Гиронисанҷҳои рӯизаминӣ ва пармачоҳӣ андозагирии дақиқи шитоби қувваи вазниниро то 0,01 мгл, қаърибаҳрӣ то 0,05 мгл, киштиҳои баҳргард то 0,5 мгл, тайёравӣ то 5 мгл таъмин менамоянд.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* Гравиметр // Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️  Гузариш ба унсури Викидода  Фарҳангҳо ва донишномаҳо | 
* Большая норвежская
* Большая российская (старая версия)
* Britannica (онлайн)

 |
| Дар феҳристҳои китобшинохтӣ | 
* BNF: 11980319r
* J9U: 987007538558905171
* LCCN: sh85056555

 |
**Гирифт** (форсӣ: گرفت‎) — усул ва шеваи иҷроӣ дар созҳои мусиқӣ; ларзондани даст ё ангуштон дар ҷараёни навохтани созҳои мусиқӣ (маъмулан дар созҳои тории камонӣ) болои торҳои дастаи сози мусиқӣ, то оҳанг мавҷдору ҷавҳардор садо диҳад.

Дар созҳои захмаӣ мутрибон гирифтро, одатан, бо истифода аз мизроб (нохун) иҷро мекунанд. Устодони мусиқӣ дар рафти иҷрои ин усул бештар таъбири «гирифт кардан»-ро ба кор мебурданд. Усули гирифт танҳо ба созҳои тории захмаӣ ё тории камонӣ хос нест, навозандагони созҳои зарбӣ (дойра, таблак, нақора) ҳам аз ин шеваи иҷро истифода мебаранд (яъне, агар бо як даст рӯи пардаро гиранд, бо дасти дигар ба навохтан мепардозанд).

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* علی اکبر دهخدا. لغتنامه. تهران، ١۳۳٧ هـ. ش.؛
* فرهنگ آنندراج. کلکته٬ ١۸۸٧؛ برهان قاطع. نول کشور٬ ١۸۸۹؛
* رضاقلی خان هدایت. مجمع الفصحا. چاپ سنگی٬ ١۸۹٧؛
* محمد علئ امام ششتری. شعر و موسیقی و ساز و آواز در ادبیات فارسی. تهران٬ ١۳۴۶ هـ.
* نصرت الله حدادی. فرهنگنامۀ موسیقی ایران. تهران٬ ١۳٧۶هـ. ش.؛
* مهدئ ستایشگر. واژه نامۀ موسیقۍ ایران زمین. جلد 1. تهران، ١۳۸١ هـ. ش.ر

Сарчашма
--------

* Гирифт / А. Раҷабов // Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.
**Гиромии Хофӣ** (форсӣ: گرامی خوافی‎), **Гиромии Деҳлавӣ** низ гуфтаанд, Мир Абдурраҳмони Вазоратхон (фавт 1712) — шоири форсигӯи Ҳиндустон.

Ниёгонаш аз Хофи Хуросон буданд. Гиромии Хофӣ дар Ҳиндустон, дар дарбори Аврангзеб хидмат мекард. Девони ашъораш шаш ҳазор байт дорад, ки дар Лоҳури Покистон соли 1933 чоп шудааст. Абёти зерин аз ӯст:

> Фасли гул омаду ман тавбаи беҷо кардам,   
> 
> Чӣ ситам бар қадаҳу ҷавр ба мино кардам!   
> 
> Бо рафиқони зи худ рафта сафар даст надод,   
> 
> Сайри саҳрои ҷунун ҳайф, ки танҳо кардам! 
> 
>

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* صبا محمد مظفر حسین. روز روشن. تهران، ۱۳۴۳ ش.؛
* دانشنامه ادب فارسی. ادب فارس در شبه قاره (هند، پاکستان، بنگلادیش). جلد چهارم، بخش سوم، تهران، ۱۳۸۰ ش.ر

Сарчашма
--------

* Гиромии Хофӣ // Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.
**Ҳасанбек Гиромии Шомлу** (дар баъзе манбаъҳо Киромӣ сабт шудааст) — шоири эронӣ (асри 17).

Зиндагинома
-----------

Дар замони ҳукмронии Ҷаҳонгир, Шоҳиҷаҳон дар Гуҷарот, Бангола ва дигар вилоятҳо соҳибмансаб буд. Аз Гиромии Шомлу девоне боқӣ мондааст, ки шомили қасоиду қитъаҳо дар ситоиши Шоҳиҷаҳон ва Дорошукӯҳ, моддаҳои таърих оид ба воқеаҳои таърихии давраи шоҳони номбурда мебошад. Нусхаҳои дастнависи девонаш дар Китобхонаи Худобахши Патна ва Ганҷинаи Керзони Анҷумани осиёии Бангола (шумораи 267) нигаҳдорӣ мешаванд.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* آذر بیگرلی. آتشکده. تهران، ۱۳۳۶ ۱۳۳۸- ش.؛ گلچین معانی احمد. کاروان هند. مشهد، ۱۳۶۹ ش.؛
* نصرآبادی میرزا محمد طاهر. تذکرۀ نصرآبادی. تهران، ۱۳۷ش.؛
* دانشنامۀ ادب فارسی. ادب فارسی در شبه قاره (هند، پاکستان، بنگلادش). جلد چهارم. تهران، ۱۳۸۰ش.ز

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* Гиромии Шомлу // Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.
**Барбат** — сози қадимаи тории захмавии мусиқӣ аз ихтирооти мардуми эронинажод аст. Барбат аслан калимаи форсӣ-тоҷикӣ буда, аз ду калима — *«бар»* (ба маънои сина, паҳлу) ва *«бат»* (мурғобӣ) таркиб ёфтааст. Косаи Барбат бар тақлиди синаи мурғобӣ (дастааш кӯтоҳ) сохта шудааст. Аввал чунин навъи Барбат маъмул буда, дар аҳди Хилофати араб онро Барбати шабутӣ (дастакӯтоҳ) меномиданд.

Барбат дар замони салтанати Сосониён дар байни арабҳо шуҳрат ёфт. Аввалин арабе, ки Барбатро ба кишвараш бурда, навохтани онро ба ҳамдиёронаш ёд дод, Наср ибни Ҳорис ибни Калада аст. Барбат аввал дар Ҳиҷоз, сипас дар дигар шаҳрҳои араб маъмул гашт. Навозандагон онро дар бағал гирифта бо захма менавохтанд. Бино ба тавсифи Асадии Тусӣ («Луғати фурс») ин соз назди аъроб бо номҳои «Ал-барбат» ва «ал-уд» машҳур будааст. Сози форсиён будани Барбатро Абдуллоҳ Котибии Хоразмӣ («Мафотиҳ-ул-улум») ва муаррих Ибни Хурдодбеҳ ёдрас шудаанд. Ибни Хурдодбеҳ дар асараш «Ал-лавҳ-ул-малоҳӣ» навиштааст: «мусиқии форсиён бо барбатҳо ва чангҳост ва ин созҳо аз они эшон аст. Форсиён барои барбатҳо нойро баргузиданд ва барои танбӯрҳо дуной ва барои таблҳо сурнай ва барои чангҳо зангро» офариданд. Барбат аввал аз 4 тор, яъне бам, зер, мусаллас, мусанно иборат буда, ба қавле Форобӣ ба он тори панҷум — «мутлақ»-ро илова кардааст. Бо мурури замон ҳофизону оҳангсозон, навозандагону мусиқишиносони форс-тоҷик — Иброҳим ва Исҳоқи Мавсилӣ, Залзали Розӣ (а. 8), Исои Барбатӣ (а. 10) ва дигар тору парда, усулҳои навозиш ва сохти Барбатро тағйир ва такмил додаанд. Суннати иҷроии Барбат дар замони Сомониён (819—1005) ва садаҳои баъдӣ хеле рушд намуда, устодоне чун Абулаббоси Бахтиёр, Исои Барбатӣ, Ротибаи Барбатӣ (асрҳои 9 — 10) ва диг. дар ин соз асарҳои бисёре тасниф кардаанд. Барбат аз асрҳои 12 — 13 ба Европа интиқол ёфта, дар дастаҳои ҳунарӣ истифода шудааст. Барбат холо дар истифода нест.

Нигаред низ
-----------

* Уд

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Энциклопедияи Советии Тоҷик : [дар 8 ҷ.] / сармуҳаррир  А. С. Сайфуллоев. — Д. : СИЭСТ, 1978—1988.

* Абунасри Форобӣ, Китоби бузурги мусиқӣ, Т. 1375 ҳ. ш.;
* Абуалӣ Ибни Сино, Донишнома (Мусиқии Донишнома). Се рисолаи форсӣ дар мусиқӣ, Т. 1376 ҳ. ш.; Котибии Хоразмӣ, Мафотиҳ-ул-улум, Т. 1346 ҳ. ш.;
* Фарҳанги Рашидӣ, Теҳрон, 1963;
* Фарҳанги форсӣ, Т. 1963;
* Фарҳанги Амид, Т. 1966;
* Донишномаи Шашмақом, Д. 2009;
* Раджабов А. Борбад, эпоха, традиция и новаторства, Д. 2010;
* Раҷабов А. Эҷод ва иҷрои мусиқӣ дар садаҳои 1V — V11, Д. 2011.
**Баргардонидани молу мулк** — дар ҳуқуқшиносӣ бозпас талаб карда гирифтани молу мулки соҳибмулк аз шахсе, ки онро бо роҳи ғайриқонунӣ ғасб кардааст. Агар молу мулки музднок аз шахсе ба даст оварда шуда бошад, ки ҳуқуқи бегона кардани онро надошт ва ба дастдароваранда аз ин огоҳ набуд ва огоҳ буда ҳам наметавонист (бадастоварандаи бовиҷдон), ин молу мулкро молик ё шахсе, ки молик барои соҳибӣ додааст, гум карда бошад, ё аз яки онҳо дуздида шуда бошад, ё бо усули дигар, бидуни ихтиёри онҳо аз тасарруфашон баромада бошад, молик ҳақ дорад онро аз бадастоваранда талаб карда гирад. Агар молу мулк аз шахсе, ки ба бегона кардани он ҳуқуқ надошт, бе пул гирифта шуда бошад, молик дар ҳама ҳолат ба талаб карда гирифтани молу мулк ҳақ дорад. Аз бадастдароварандаи бовиҷдон талаб карда гирифтани пул, инчунин коғазҳои қиматнок мумкин нест.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* Баргардонидани молу мулк / Э. Насурдинов, Д. Сангинов // Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.
Барги Декарт
**Барги Декарт** — хатти каҷи ҳамвори тартиби сеюм, ки дар низоми росткунҷа муодилаи {\displaystyle x^{3}+y^{3}=3axy}ро қаноат мекунад. Параметри {\displaystyle 3a} ҳамчун диоганали квадрате, ки тарафаш ба хордаи калонтарини ҳалқа баробар аст, муайян карда мешавад.

Дар низоми координатаҳои росткунҷа бо муодилаи зерин {\displaystyle x^{3}+y^{3}-3axy=0} ифода меёбад. Хатти рости {\displaystyle x+y+a=0} асимптотаи Барги Декарт мебошад.

Таърих
------

Муодилаи хатти каҷро бори аввал соли 1638 Рене Декарт таҳқиқ кард. Лекин ӯ ҳалқаро танҳо дар кунҷи координатии якум, ки дар он x ва y қиматҳои мусбатро соҳиб мешаванд, тасвир намуд. Декарт тахмин кард, ки ҳалқа дар ҳар чоряки координата ба намуди чор барги гул симметрӣ такрор меёбад, дар он замон ин гуна хатти каҷ «гули ёсуман» (англ. jasmine flower, фр. fleur de jasmin) номида мешуд. Дар намуди кунуниаш ин хатти каҷро бори нахуст соли 1692 Христиан Ҳюйҳенс пешниҳод кардааст.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* Барги Декарт // Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.
**Қара Қароев** (1918-1982) — композитори машҳури Озарбойҷон, омӯзгор, Лауреати мукофоти Ленинӣ. Артисти халқии ИҶШС (1959). Акад. АИ ҶШС Озарбойҷон, Қаҳрамони меҳнати Сотсиалистӣ (1978).

Зиндагинома
-----------

Қара Қароев соли 1946 Консерваторияи давлатии Москва ба номи П.И. Чайковскийро (синфи Д. Шостакович) хатм намудааст. Дар солҳои 1946-1982 дар Консерваторияи давлатии Озарбойҷон дарс додааст (солҳои 1950-1953 ректори Консерваторияи давлатии Озарбойҷон, аз соли 1959 профессор). Балетҳои Қароев «Ҳафт нозанин» ва «Пайраҳаи тундар» дар ҷаҳон машҳур гашта, дар театрҳои мусиқии бисёр мамлакатҳо намоиш дода мешаванд. Қароев дар мусиқии балети «Ҳафт нозанин» мусиқии халқии озариро васеъ истифода намуда, дар балети «Пайраҳаи тундар» оҳангҳову зарбу усули африқоӣ, рангубори аркестрии онҳо шунавандаро ба ваҷҳ меоранд. Ғайр аз ин ӯ муаллифи як қатор асарҳо, аз ҷумла достони симфонии «Лайлӣ ва Маҷнун», 3 симфония, консерт барои скрипка бо оркестр, 24 прелюдия, 12 фуга, рамансу сурудҳо, мусиқӣ ба намоишномаҳо, ба кинофилмҳо ва ғ. мебошад.

Эзоҳ
----

1. ↑  Обидпур Ҷ. Луғатномаи тафсирии мусиқӣ / зери назари Б.Қобилова. – Душанбе: Аржанг, 2019. – С.199. – 480 с. ISBN 978-999-47-43-90-2(тоҷ.)
**Гейнис Александр Владимирович** (тав.29.9.1952, ноҳияи Вахш) — ҷарроҳ, доктори илмҳои тиб (1994), профессор (1998).

Зиндагинома
-----------

Хатмкардаи факултаи муолиҷавии Институти давлатии тиббии Тоҷикистон (ИДТТ) ба номи Абуалӣ ибни Сино (1975). Ординатори клиникии кафедраи ҷарроҳии госпиталии ИДТТ (1975-77), ҷарроҳи Беморхонаи клиникии ҷумҳуриявии № 1-и шаҳри Душанбе (1977-80), ассистент, дотсенти кафедраи ҷарроҳии госпиталӣ (1980-88), ҷонишини декани факултаи муолиҷавӣ ва котиби масъули Шӯрои ҳамоҳангсозии илми ИДТТ (1988-92). Х. и. роҳбари шуъбаи клиникӣ (1994-97) ва директори Маркази илмии давлатии тибби лазерии Федератсияи Русия (аз 1997). Бобати муолиҷаи лазерӣ ва усулҳои истифодаи он дар тиб пажӯҳиш анҷом додааст. Зиёда аз 200 таълифи илмӣ дорад.

Осор
----

* Внутривенное лазерное облучение крови. М. 2008;
* Лазерная терапия в косметологии и дерматологии. М. 2010;
* Лазеры в эндоскопии. М. 2011.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* Гейнис Александр Владимирович // Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.
**Геб** (юн. Seb ё Keb) — дар асотири Миср худои Замин, яке аз худоёни нуҳгона (эннеада).

Нигораи Геб
-----------

Дар низоми илоҳиёти коҳинони шаҳри Гелиопол оид ба муносибати худоён ва нақши онҳо дар офариниши олам ҷойи марказиро парастиши офтоб ташкил карда, офариниши оламро ба худои офтоб Ра нисбат медоданд. Мувофиқи он, дар ибтидо худои тӯфон — Нун вуҷуд дошт ва аз он худои Атум, ки баъдан ба Ра табдил шуд, ба вуҷуд омад. Ра аз худ ду ҷуфти аввали худоён: Шу — худои ҳаво ва Тефнут — худои рутубатро берун овард ва фарзандони ин ду — Геб ва Нут худои замин шуданд. Геб бародар ва шавҳари илоҳаи осмон Нут аст; фарзандони ӯ Осирис, Сет, Исида ва Нефтида мебошанд. Одатан, ӯро ба сурати инсон бо тоҷи Мисри пойин ё Мисри боло бар фарқи сар тасвир мекунанд. Мувофиқи устура, Геб бо хоҳар ва зани худ Нут (осмон), барои он ки вай ҳар рӯз фарзандонаш — ситорагони осмонро мехӯрду сипас боз мезоид, ҷанҷол мекард ва Шу онҳоро аз ҳам ҷудо намуд. Аз ин рӯ, дар катибаҳои мисрӣ Геб ба сурати ба пушт хобида ва Нут ба болои ӯ хамгашта тасвир ёфтааст. Тибқи боварҳои асотирӣ, Геб худои нек буда, мурдагону зиндагонро аз морҳои заминӣ ҳифозат мекунад, дар рӯйи он ҳамаи набототи барои инсон зарурӣ мерӯяд; об (Нил) ҳам аз он ҷорӣ мегардад. Геб бо олами мурдагон низ робита дорад. Геб дар «Китоби мурдагон» (боби 125) дар мурофиаи Осирис иштирок дорад.

Нигаред низ
-----------

* Геба

Эзоҳ
----

1. 1 2 3 4 5 6 7 8  Encyclopedia of Ancient Deities (ингл.) — 1 — Jefferson: McFarland & Company, 2000. — P. 189. — 597 p. — ISBN 0-7864-0317-9
2. ↑  *Budge, E. A. Wallis (Ernest Alfred Wallis), Sir, 1857-1934.* The gods of the Egyptians, or, Studies in Egyptian mythology. — [Kessinger Publishing]. — ISBN 0766129861.

Адабиёт
-------

* Мифологический словарь. М. 1991;
* 100 великих богов. М. 2004;
* Всеобщая история религий мира. М. 2006.

Сарчашма
--------

* Геб / Ш. Абдуллозода // Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️  Гузариш ба унсури Викидода  Фарҳангҳо ва донишномаҳо | 
* Большая датская
* Большая норвежская
* Брокгауза и Ефрона
* Кругосвет
* Малый Брокгауза и Ефрона
* Britannica (онлайн)
* Universalis

 |
| Дар феҳристҳои китобшинохтӣ | 
* BNF: 16188676n
* GND: 119292815
* SUDOC: 336514950
* VIAF: 72200761, 188556874
* WorldCat VIAF: 72200761, 188556874

 |


  

Шаблон:Egypt-myth-stub
**Абӯлаббос ибн Марвон ас-Сарахсӣ** - олим, мусиқишиноси тоҷик-форс. Асосҳои илмҳои замонаашро дар зодгоҳаш аз падараш, ки дар улуми дақиқ, дунявӣ даст дошт, омӯхт. Aс-Сарахсӣ аз овони ҷавонӣ ба омӯхтани илмҳои риёзӣ, шеър ва мусиқӣ машғул шуда, заминаҳои амалӣ ва назарии муси-қиро аз донандагони мусиқӣ (Алии Бармакӣ, Муҳаммади Мадинӣ) фаро гирифтааст. Ӯ ба марказҳои фарҳангии хилофат Бағдод, Димишқ, Басра сафар намуда, муддати чанд дар фарҳангистони ҳунари Бағдод аз асосҳои назарии мусиқӣ дарс дода, Абӯлфараҷи Исфаҳонӣ («Китоб-ал-оғонӣ») ва дигарон аз ӯ мусиқӣ омӯхтаанд.
Абӯлаббос ибн Марвон ас-Сарахсӣ охири умр ба Бухоро омада, муддате дар мадорис улуми дақиқ ва дунявиро тадрис намуд. Ӯ роҷеъ ба мусиқӣ рисолаҳои «Китоб-ал-мадхал-ал-илм-ал-мусиқӣ», «Китоб-ат-тараннум», «Китоб-ал-мусиқӣ вал шеър» нигошта, бинобар ба тавзеҳи Ибни Абӯусайбия («Уйюн-ал-анбаъ...») дар рушди мусиқии назарии Мовароуннаҳр, Хуросон, эҷоди асарҳои Форобӣ, Ибни Сино, Ибни Зайла ва дигарон таъсири боризе доштааст.

Адабиёт
-------

* Раҷабзода А. Мусиқӣ дар тамаддуни Сомониён. - Душанбе, 2000;
* Баркашлӣ М. Мусиқии Форобӣ. - Теҳрон, 1350:
* Баркашлӣ М. Андешаҳои илмии Форобӣ дар бораи мусиқӣ... - Теҳрон, 1357.

Ҳамчунин нигаред
----------------

* Шашмақом

Сарчашма
--------

1. ↑  Донишномаи Шашмақом./Зери таҳрири Олимов К. Абдувалиев А. Азизӣ Ф. Раҷабов А. Ҳакимов Н. - Душанбе, 2009. - с. 17 ISBN 978-99947-49-13-3
**Абӯлхайр Махдуми Ҳофиз** – мусиқидон, сароянда, навозанда, донандаи мусиқии мақомӣ.

Зиндагинома
-----------

Дар Самарқанд, дар хонаводаи зиёӣ (адиб, олим ва ҳунарвар) ба дунё омада, заминаҳои мусиқӣ, шеъру шоириро аз падараш, ҳунари сознавозӣ ва овозхониро аз устодони мусиқӣ (Устод Раҳимбердии Танбӯрӣ) омӯхтааст. Дар илми риёзӣ даст дошт, вале ба мусиқӣ эътимоди зиёд дошт. Дар муддати кӯтоҳ пояҳои назарию амалии мақом ва мақомхониро омӯхта, барои такмили дониши мусиқӣ ба Бухоро рафта, аз устодон Бобо Ҷалол Носирзода, Бобо Ғиёс Абдуғанизода ва дигарон сабк, равияи иҷроии ҳирфаиро азхуд намуд. Баъди бозгашт аз Бухоро дар зодгоҳаш (Самарқанд) мактаб ва гурӯҳи иҷроии мусиқӣ таъсис дод. Устод Ҳоҷӣ Абдулазиз то сафари Бухоро дар ин даста (Абӯлхайр Махдуми Ҳофиз) асосҳои мусиқии классикиро фаро мегирад. Сабки иҷрои Абӯлхайр Махдуми Ҳофиз дар Самарқ-анд ва дигар манотиқ (Зарафшон) мухлисону му-қаллидони зиёд доштанд. Аз ҷумла, қисмҳои созию овозии мақомҳои «Ироқ», «Сегоҳ» ва шуъбаи «Чоргоҳ», Шохаҳои таронавии «Рост», «Бузург»-ро дар ғояти устодӣ иҷро мекардааст. Абӯлхайр Махдуми Ҳофиз шеърро хуб мегуфт (ғазал) ва мусаввадае дар мақомҳо бо матни суханварони дирӯзу замонааш барои ҳунармандони ҷавон тартиб додааст. Ӯ мусаннифи асарҳои созию овозии «Уфари Махдумӣ», «Савти Махдумӣ» ва ғ. буда, ин асарҳои ӯ дар ҳаёти иҷроии Самарқанд нақши муассир доштаанд.

Адабиёт
-------

Энциклопедияи адабиёт ва санъати тоҷик, ҷ. 1. – Душанбе, 1988.

Нигаред
-------

Шашмақом

Сарчашма
--------

1. ↑  Донишномаи Шашмақом./Зери таҳрири Олимов К. Абдувалиев А. Азизӣ Ф. Раҷабов А. Ҳакимов Н. – Душанбе, 2009. – соли 19 ISBN 978-99947-49-13-3
**Алекса́ндр Миха́йлович Гера́симов** (12 августи 1881, Козлов — 23 июли 1963, Маскав) — рассоми рус, намояндаи реализми сотсиалистӣ, Рассоми халқии ИҶШС (1943), раиси кумитаи ташкилии Иттиҳоди рассомони шӯравӣ (1939-54), президенти АР ИҶШС (1947-57), доктори илмҳои санъатшиносӣ (1951).

Зиндагинома
-----------

Хатмкардаи Омӯзишгоҳи рассомӣ, ҳайкалтарошӣ ва меъмории Маскав (1915). Александр Герасимов пеш аз ҳама ҳамчун офарандаи портретҳои пешвоёни ҳизбӣ, саркардаҳои низомӣ, намояндагони илму адабу ҳунар, шахсиятҳои номдор ва тасвирҳои бузург дар боби таърихи шӯравӣ шуҳрат дорад. Тасвирҳои сиёсии ӯ намунаи сабки расмии наққошии шӯравӣ буданд. Александр Герасимов замоне, ки дар раъси шохаи ҳунарии кишвар буд, ташкилотҳои асосии эҷодиро сарварӣ мекард, аз раҳнамоёни сиёсати санъату ҳунари давраи сталинӣ ба шумор мерафт ва бо дигарандешон мубориза мебурд. Асарҳои беҳтаринаш: «Аробаи сеаспа. Роҳи зимистон» (1912), «Ҳаммом» (1940), портретҳои О. В. Лепешинская (1932), И. Н. Фисанович (1942), портрети якҷояи чор рассоми машҳури шӯравӣ — И. Н. Павлов, В. Н. Бакшеев, В. К. Белиниский-Бируля, В. Н. Мешков (1944, Мукофоти давлатии ИҶШС, 1945) — ҳамааш дар Нигористони Третяков. Александр Герасимов манзараҳо («Марти рустои Козлов», 1914; «Пас аз борон», 1935; силсилатасвирҳои «Ҷавдор», 1946 ва ғайра) ва натюрмортҳо низ офаридааст. Ӯ чандин намоишномаи театриро оро дода, барои чанде аз осори адабӣ тасвирҳо кашидааст («Тарас Булба», 1947-52).

Ҷоизаҳо
-------

Дорандаи Мукофоти сталинӣ (1941, 1943, 1946, 1949).

Эзоҳ
----

1. 1 2  Энциклопедия Брокгауз (нем.) / Hrsg.: Bibliographisches Institut & F. A. Brockhaus, Wissen Media Verlag
2. ↑  *Rakitin V.* Gerasimov, Aleksandr (ингл.) // *Grove Art Online* / J. Turner — [Oxford, England], Houndmills, Basingstoke, England, New York: OUP, 2017. — ISBN 978-1-884446-05-4 — doi:10.1093/GAO/9781884446054.ARTICLE.T031485
3. ↑  Proleksis enciklopedija, Opća i nacionalna enciklopedija (хорв.) — 2009.
4. 1 2  Герасимов Александр Михайлович // Большая советская энциклопедия (рус.): [в 30 т.] / под ред. А. М. Прохоров — 3-е изд. — М.: Советская энциклопедия, 1969.
5. ↑  Alexander Michailovich Gerasimov (нидерл.)

Адабиёт
-------

* Энциклопедияи советии тоҷик. Ҷ. 2. Д. 1980;
* А. Герасимов (альбом). М. 1988;
* Новая российская энциклопедия. Т. IV (2). М. 2008.

Сарчашма
--------

* Герасимов Александр Михайлович // Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.
**МАҚБАРАИ ХОҶА НАҚШРОН** - ёдгории меъмории асрҳои XI – XII аст ва дар ноҳияи Турсунзода ҷойгир шудааст. Мақбара яке аз намунаҳои қадимаи санъати меъмории халқи тоҷик мебошад. Мақбараи Хоҷаи Нақшрон ба феҳристи номзадҳо ба Феҳристи мероси фарҳангии умумибашарии ЮНЕСКО ворид карда шудааст.

Санагузорӣ
----------

Мақбараи №1, яке аз мақбараҳои маҷмаъаи мақбараи Хоҷа Нақшрон (он иборат аз ду мақбара) ба асрҳои XI – XII таалуқ дорад.

Ҳафриёт
-------

Маҷмаъа аз ду мақбара – шимолу шарқӣ (№1) ва ҷанубу ғарбӣ (№2) иборат аст. Мақбараи Хоҷаи Нақшрон аз рӯи тарҳ, сохт ва нақшунигори кошиҳояш бо ёдгориҳои меъмории ҳамон давраи Хуросони Шимолӣ (ҳоло Туркманистони Ҷанубӣ) қаробат дорад. Мақбараи №1 хеле куҳна шудааст, баландии боқимондаи деворҳояш 2,80 мебошад. Мақбара аз хонаи мураббаъ ( масоҳаташ 6,60 + 6,80 м) ва пештоқ иборат аст. Қисми болоии девори онро бо усули «дандона» оро додаанд. Мақбараи №2 нисбатан пурра боқӣ монда, даромадгоҳ ва гунбаз камее хароб буда, шарафаҳо дертар аз нав сохта шудаанд. Масоҳати берунаи ин мақбара 11Х16,25 м аст ва аз гӯрхонаи мураббаъ ва пештоқи комил иборат аст. Баландии деворҳояш ба 5,15 м мерасад. Дар нақшҳои девор хиштҳои сайқалёфта истифода шудаанд. Даромадгоҳи росткунҷа 3,65 м баландӣ дорад. Дар болои даромадгоҳ намояи зебое (0,50Х2,00 м) ҳаст, ки он бо ситораю салибҳои сафолии гулбаргдор оро ёфтааст. Масоҳати гӯрхона 8,10Х8,30 м аст. Дар баландии 3,70 м нижвон ва болотар аз он шарафаҳо ҷой гирифтаанд. Дар болои кунҷҳо шарафаҳои тоқпӯш ва дар байни онҳо тоқҳои тазӣинӣ сохтаанд. Асрҳои XVI – XVII мақбара таъмир гардида, ҳамон вақт байни шарафаҳо ва тоқҳои тазӣинӣ нақшҳои барҷастаи шабакамонанд пайдо шудаанд. Дар гӯрхонаи мақбараи №2 ду сағона мавҷуд аст, ки ҳар ду аз хиштҳои пухта сохта шудаанд. Рӯи санги сағонаи ҷанубу ғарбӣ сураҳои Қуръон канда шудаанд. Мақбара тахти муҳофизати давлат аст.

Эзоҳ
----

1. ↑  Қодиров Ф.С. Захираҳои туристӣ: ёдгориҳои фарҳангӣ - таърихӣ ва табии. - Душанбе, 2012.
2. ↑  Донишномаи Ҳисор -Душанбе: "Ирфон", 2015, - с. 349-350
Мақбара
**Мақбара** (ар. مقبره‎ — маҳалли қабр), оромгоҳ, **марқад**, **турбат**, **мадфан** — бинои ёдгории болои қабр, мавзолей .

Мақсад аз сохтани мақбара як навъ пос ва боқӣ доштани ёди шахси марҳум аст. Анъанаи сохтмони мақбара дар давраҳои муайяни таърихӣ ва дар байни халқҳо тафовути ҷиддӣ дорад. Масалан дар Юнони Қадим (3000 — 2400 то мелод) мақбараро аз сангҳои калонҳаҷм ва ба шакли аҳроми чорпаҳлу сохта бо гаҷи сафед руйкаш мекарданд.

Дар Эрони қадим шоҳон ва дигар одамони машҳурро дар мақбараҳое мегӯрониданд, ки намои баъзеи онҳо намои хони иқоматиро ба хотир меовард. Мардум чунин ақида доштанд, ки мақбара ин хонаи абадии маит мебошад. Дар Эрон мақбараҳое ҳастанд, ки ба шакли манора сохта шудаанд.

Дар Осиёи Миёна анъанаи махсуси гӯронидани ҷасади маит ва сохтани мақбара вучуд дошт. Дар давраҳои хеле қадим ҷасади маитро дар ҷойҳои махсус мегурониданд. Чунин расми гуронидани ҷасади маит ба оини зардуштӣ хос буд, ва ин анъана то истилои арабҳо дар Осиёи Миёна давом дошт.

Баъди ҳукумрон гардидани Хилофати Араб дар Мовароуннаҳр анъанаҳову [маросим]ҳои дафни мусулмонӣ пурра ҷорӣ гардида бо мурури замон мақбараву оромгоҳҳои шахсиятҳои бузург - ҳокимони давр, шайху эшонҳо, уламои дини ислом ба миён омадаанд, ки зиёраткунандагон онҳоро пос медоранд.

Нигаред
-------

* Зиёратгоҳҳои Тоҷикистон
* Мазор
* Зиёратгоҳ (макон)

Эзоҳ
----
**Мақбараи Баёнқулихон** — ёдгории меъморӣ дар Бухоро (нимаи дуюми садаи XIV).

Намунаи нодири услуби нави санъати меъмории миллӣ. Бинои росткунҷаест, ки аз зиёратхона ва гурҳоиа иборат буда, дар болои пойдевори хеле [баланд (холо зери хок мондааст) сохта шудааст. Мақбараи Баёнқулихон муҷаз ва боҳашам аст. Намой шаркӣ ва асосии иморатро пештоқи мунақкаш хеле зебо оро додааст, ки дар ду гушааш гулдастаҳои хурд дорад. Биной чорсуи зиёратхона гунбазпуш буда, гунбазаш ба шарафаҳои мукарнаси такя мекунад. Дарунтар гурхона вокеъ аст. Девори ду паҳлӯи бино ниҳоят рафс буда, дар мобайнаш долони такт дорад (максади сохтани ин долон то ҳол маълум нест). Мақбараи Баёнқулихон бо ороишоти беҳамтояш дар байни ёдгориҳои меъморӣ чои намоёлро ишгол мекунад. Сар то сари дсворхо аз косаи гунбази зиёратхона бо сафолакҳои рангоранг кошикорн шудааст. Кошикориҳои ин чо аз намуиаҳои пешина бо он фарқ. мекунанд, ки инхо аз порчаҳои яклухти калони хамвор ё барчаста чида шудаанд. Кандакориаш хеле мураккаб буда {гирех, ислими), рангҳои фируза, кабуд, сафед вз бунафш моҳирона истифода шудаанд. Деворҳои гурхона низ кошикорист. Бисьёр чои ороишот ва гунбаз хароб шудааст. Дар давраи советӣ Мақбараи Баёнқулихон таъмир гардид.

Сарчашма
--------

* Энциклопедияи Советии Тоҷик : [дар 8 ҷ.] / сармуҳаррир  А. С. Сайфуллоев. — Д. : СИЭСТ, 1978—1988.
**Мақбараи Мавлоно Тоҷуддин** — ёдгории таърихӣ, ормгоҳи Мавлоно Тоҷиддини Даштикулакӣ. Дар масофа 4 км дуртар аз самти шимолии шаҳраки Данғара дар болои теппае дар деҳаи Корез воқеъ гаштааст. Дар ибтидо мақбара аз хишти хоми андзааш 21х21х4 см сохта шуда буд. Баъдан дар асрҳои 14 — 15 аз хиҳти пухтаи андозааш 21х21х4 см аз нав бино карда шуд. Мақбара аз ду қисм: бино ва сағонаи зеризаминӣ иборат аст. Сағона пӯшиши балхӣ дошта, ҳаҷман аз мақбара хурдтар аст.: баландиаш 150 см. Дар он марқади Мавлоно Тоҷиддин, ҳамсараш ва фарзандаш воқеъ гаштааст. Дар бинои мақбара низ 3 турбати хиштӣ гузошта шудааст.
Мақбара шакли мураббаъ(5,12х5,15 м аз дарун ва 9,05×8,17 м аз берун) дорад Бинои гӯрхона дар асоси тарҳи анъанавии мақбараву маъбадҳои пешазисломӣ (чортоқи зардуштӣ) сохта шудааст. Хиштҳо дар деворҳо дар маҳлули гилхок дар ҳолати хобида ва дар пайвастагӣ юо ҳамдигар гузошта шудаанд. Дари даромад, тоқҳо ва аркҳо шакли пайконӣ доранд. Ҳар чор таафи бино дар лорад; дари даромади асосӣ, ки пештоқи начандон калон дорад, дар девори шарқӣ ҷойгир аст. Деворҳои ғарбӣ, шимолӣ ва ҷанубиро жарфии П-монанд оро медиҳад. Намои асосӣ пешайвони андозааш 3,17×0,92 м, жарфии П-монанди нисбат ба дигар намоҳо хурдтар дорад. Дар девори шарқӣ аз дохили мақбара 2 зинаи морпеч барои баромадан ба боли гунбаз сохта шудааст. Зинаҳои морпеч дар болои бом пӯшиши равоқӣ доранд. Гунбаз бар устувонаи болои чаҳортоқи дубағалаи кунҷҳо ва тоқчаи дубағалаи аз чапу рости тоқҳои бузург сохта қарор гирифтааст.
Мақбара хеле хароб шуда буд. Соли 1987 аз ҷониби Идораи давлатии ҳифзи ёдгориҳои Тоҷикистон мавриди баррасӣ ва омӯзиш қарор гирифт. Лоиҳаи таъмиру тармими гунбаз, сардар ва девори ҷанубӣ тартиб дода (меъморон Н. Валиев ва З. Ҳасанов), онҳо бо таҳкурсии хишту бетон сохта шуданд. Гунбаз бо тунукаи сафеди зангногир рӯкаш гардид. Соли 1987 бо дастури Президнти ҶТ Э. Раҳмон гирдогирди мақбара бо пешайвони сутундор зиннат дода шуд.

Эзоҳ
----

* Мақбараи Мавлоно Тоҷуддин // Энциклопедияи Советии Тоҷик : [дар 8 ҷ.] / сармуҳаррир  А. С. Сайфуллоев. — Д. : СИЭСТ, 1978—1988.
**МАҚБАРАИ ШОҲИ ХОМӮШ** - ёдгории таърихии асрҳои XIII – XIV дар деҳаи Лангари Калони ноҳияи Муъминобод. Шакли росткунҷа дошта (андозааш 12х8м), аз хишти пухтаи 25х25х4,5см сохта шудааст. Намои асосӣ, ки як даромадгоҳ дорад, рӯ ба шарқ нигаронида шуда, бо пештоқ оро ёфтааст. Пештоқ қисми зиёди наморо фаро гирифта, ду тарафи даромадгоҳи намо барҷастагии дарозрӯя дорад. Бар фарози пештоқ аз хишти хом деворе сохта шудааст, ки дорои се даричаи пайконшакл мебошад. Қуббаи равоқтоқҳои наморо шохҳои норкум зинат медиҳанд. Мақбара аз зиёратхона ва гӯрхона иборат аст. Зиёратхона ҳаҷман хурд (3х4) буда, гунбаз ва равоқҳои балхӣ дорад. Шакли мураббаи гӯрхона аз ҳисоби чаҳор тоқ васеъ гардидааст. Яке аз тоқҳо, ки дар атрофии шарқ воҷеъ гаштааст, гӯрхонаро бо зиёратхона мепайвандад. Ду тоқи пайконшакли дигар бо панҷараи ситорадор оро дода шудааст. Гунбази гӯрхона бар устувонаиҳашттарк такя мекунад. Мақбара намунаи мактаби меъмории маҳаллист.
Мақбараро соли 1982 Идораи давлатии ҳифзи ёдгориҳои тахрихии Тоҷикистон мавриди омӯзиш қарор дода, лоиҳаи таъмири онро тарҳрезӣ кард (меъморон Ҳ. Зиёев ва А. Тошев). Дар натиҷаи омӯзиш маълум шуд, ки дар зери гӯрхона сағона воқеъ гаштааст. Баландии сағона2м буда, он пӯшиши балхӣ дорад. Дар сағона се тан дар тобутҳои хиштини рӯкушод хобидаанд. Деворҳои гӯрхона аз деворҳои сағона дуртар сохта шудаанд. Дар натиҷаи ҳафриёти атрофии деворҳо мақбара маълум гардид, ки он дар асрҳои 13 –14 сохта шудааст.

* Энциклопедияи Советии Тоҷик : [дар 8 ҷ.] / сармуҳаррир  А. С. Сайфуллоев. — Д. : СИЭСТ, 1978—1988.
**Мақбараи Эшони Мавлоно**.
Мақбараи яке аз намояндагони намоёни дини мубини ислом Сайид Низомиддинхоҷа маъруф ба тахаллуси Эшони Мавлоно дар қисмати шимолу ғарбии шаҳри Истаравшан ҷойгир шудааст.

Санагузорӣ
----------

Мақбара мансуби асри XIX мебошад.

Ҳафриёт
-------

Мақбара аз масҷиди чоргумбазаи мунаққаши андозааш 7,7х10,3 м. ва пешайвон иборат буда, дар он чор оромгоҳи эшону наздиконаш ҷой гирифтаанд.

Нигаред
-------

* Рӯйхати ёдгориҳои бостонӣ ва меъмории Тоҷикистон

Пайвандҳо
---------

facebook.com Гурӯҳ:ёдгорӣ

Манобеъ
-------

* Энциклопедияи Советии Тоҷик : [дар 8 ҷ.] / сармуҳаррир  А. С. Сайфуллоев. — Д. : СИЭСТ, 1978—1988.

Ёдгориҳои таърихии Тоҷикистон. - Душанбе, 2011


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Ин мақолаи нопурра аз таърих мебошад.Шумо метавонед бо пурра кардани ин ба Википедия кумак кунед.* |
**Баргхӯраки карам** (лот. Pieris brassicae) — як навъ шапараки зараррасон.

Тавсиф
------

Болаш сафеди нӯгсиёҳ. Дарозиаш 55-60 мм, наринааш назар бо модина хурд буда, дар зери болҳои пеш ду холи сиёҳ дорад. Тухмаш зарди шишагун (дарозиаш 1-2 мм), кирминааш сабзи зардтоб; баданаш бо мӯякча фаро гирифта шуда, холҳои сершумор дорад. Зочааш зарди сабзтоб (дарозиаш 23 мм). баргхӯраки карам дар водиҳо, кӯҳу доманакӯҳҳои ҷумҳурӣ (то баландиҳои 3000-3200 м аз с. б.) зиндагӣ мекунад. Ғайр аз карам ба рустаниҳои дигар низ зарар мерасонад. Шапаракҳо баъди 4-5 шабонарӯзи ҷуфт шудан дар барги рустаниҳо, аз ҷумла дар барги карами пешпазак 15-18 тухм мегузоранд.

* Pieris brassicae ♂*Pieris brassicae* ♂
* Pieris brassicae ♂  △*Pieris brassicae* ♂ △
* Pieris brassicae ♀*Pieris brassicae* ♀
* Pieris brassicae  ♀ △*Pieris brassicae* ♀ △

Дар шароити Тоҷикистон баргхӯраки карам вобаста ба иқлими маҳал 3-6 (дар водии Ҳисор ва ноҳияҳои пахтакори вил. Суғд то 4, водии Вахш то 5-6) маротиба насл медиҳад. Ҳар шапарак дар ҳаёташ то 250—300 тухм мемонад. Ҷанини насли якум дар 6-8 рӯз инкишоф меёбад. Кирминаҳои насли якум баъд аз 20-25 шабонарӯз зоча ва баъди 10-17 шабонарӯз шапарак мешаванд. Ба карам хусусан кирминаҳои насли дуюм, сеюм ва чорум зарари калон мерасонанд. Баргхӯраки карамро бисёр ҳашарот нест мекунанд. Мас. савораки «Апантелес громератус» дар бадани кирминаи баргхӯраки карам тухм гузошта, то 90 — 95%-и онҳоро нобуд менамояд. Трихограмма тухми баргхӯраки карамро нест мекунад.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* Баргхӯраки карам // Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.
**«Абҳари Куҳан»**, 1) — номи оҳанг, нағма ва пардаи мусиқии қадимии мавсимӣ – маросимии наврӯзӣ буда, ба муносибати фарорасии Наврӯз ва тантанаи ҷашнгирии он эҷод шудааст. Абҳари куҳан аз силсилаи тарона ва оҳангҳои «Хусравониёт»-и Борбад буда, ба силсилаи дуюми он тааллуқ дорад ва бештар ба қисмҳои тараннумию тавсифии осори ӯ мансуб аст. Баъзе мусиқишиносон Абхозҳо Абҳари Куҳанро чун асар, яке аз лаҳнҳои хосаи сигонаи Борбад донистаанд; 2) гӯшаи хурди тараннумӣ дар дохили «Ҳаштмақом» (асрҳои 12 – 13); 3) қисми созию овозӣ дар «Дувоздаҳмақом» (асрҳои 13 – 14). Абҳари Куҳан дар адабиёти бадеӣ, фарҳанг ва ашъори классикони форсу тоҷик чун қисми созию овозӣ тавсиф шуда бошад ҳам, минбаъд дар мусиқии халқӣ ва касбии тоҷик аз байн рафтааст.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Раҷабов А. Эҷод ва иҷрои мусиқӣ дар садаҳои IV – VII, Д. 2011.

Сарчашма
--------

* «Абҳари Куҳан» // А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2021, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.
**Албедо** (аз лотинӣ albus – сафед) — қобилияти шуоинъикоскунии ҷисм; нисбати сели шуои аз сатҳе инъикосшуда ба сели шуои ба он сатҳ афтода. Дар оптика ва астрономия вобаста ба геометрияи сатҳи инъикоскунанда якчанд намуди албедоро фарқ мекунанд. Албедои ҷисми мутлақ сафед ба як ва ҷисми мутлақ сиёҳ ба сифр баробар мебошад. Албедоҳои сатҳи ҷисмҳои муқаррарӣ дар байни сифр ва як воқеанд. Албедои ҷирмҳои кайҳоние, ки атмосфера доранд, хеле калон аст. Қимати албедо барои дарозиии додашудаи мавҷ ё фосилаи дарозиҳои мавҷ ба тавсифоти спектрии сатҳи инъикоскунанда вобастагӣ дорад. Бинобар ин албедои фосилаҳои гуногуни сепектрӣ (Албедои оптикӣ, ултрабунафш, инфрасурх) ё дарозии мавҷ (Албедои монохроматикӣ)-ро фарқ мекунанд. Дар кишоварзӣ албедо ба рутубатнокии хок вобаста буда, баробари афзудани он кам мешавад, ки ин дар раванди тағйирёбии реҷаи ҳароратии майдонҳои обёришаванда аҳамияти калон дорад. Қимати хурдтарини албедо дар нисфирӯзӣ (пешин) ва дар давоми сол дар тобистон мушоҳида мешавад. Албедои сатҳҳои табиӣ гуногун аст. Албедои барфи хушк – 80 ÷ 95, гилхок – 20 ÷ 35, алафи тару тоза – қариб 25, майдони ғалладона – 10 ÷ 25, майдони пахта – 20 ÷ 25 мешавад. Албедои аппарати париши кайҳонӣ ҳар қадар зиёд бошад, нурҳои Офтоб сатҳи онро ҳамон андоза кам гарм мекунанд. Албедои г е о м е т р ӣ ва Албедои Бонд (с ф е р а в ӣ)-ро фарқ мекунанд. Албедо бо а л б е д о м е т р чен карда мешавад, ки он ду сатҳ дорад: яке барои чен кардани шуои афтанда ва дигаре барои чен кардани шуои инъикосшуда.
**Ашӯров Ғаюр Ғафурович** (зод. 8 августи 1960, деҳаи Шамтуч, ноҳияи Айнӣ) — дандонпизишк, доктори илмҳои тиб (1995), профессор (2006), Аълочии стоматологияи дараҷаи I Федератсияи Русия.

Зиндагинома
-----------

Хатмкардаи Институти давлатии тиббии Тоҷикистон ба номи Абуалӣ ибни Сино (1983). Ординатори клиникии Пажӯҳишгоҳи марказии стоматологии шаҳри Маскав (1983-84), ассистент (1984-85), аспирант (1985-88) ва ассистенти кафедраи стоматологияи муо­лиҷавии ДДТТ (1988-92). Докторанти Пажӯҳишгоҳи марказии стоматологии шаҳри Маскав (1992-95). Мудири кафедраи стоматологияи муолиҷавии ДДТТ (1996-97), профессор кафедраи стоматологияи ортопедӣ ва муолиҷавии Донишкадаи такмили ихтисоси кормандони тибби Тоҷикистон (1997—2004). Аз соли. 2005 мудири кафедраи стоматологияи муолиҷавии ДДТТ. Муаллифи зиёда аз 200 асару мақо­лаи илмӣ, аз ҷумла 3 монография, 12 дастур ва тавсияҳои таълимию методӣ, 1 кашфиёт. Дар муассисаҳои тиббии Россия (2002, 2004), Венгрия (2001), Олмон (2006) таҷриба омӯхтааст. Раиси Ассотсиатсияи байналмилалии стоматологҳои Ҷумҳурии Тоҷикистон, сармуҳаррири маҷаллаи «Стоматология Таджикистана».

Осор
----

* Перспективы развития рыночной модели функционирования стоматологической службы. Душанбе, 1994;
* Профилактика кариес зубов. Душанбе, 1977;
* Функции органов зубочелюстной системы в жарком климате и горной местности Душанбе, 2006;
* Оценка эпидемиологической ситуации заболеваний пародонта у больных сахарным диабетом в Таджикистане ⁄⁄ Маҷаллаи «Эпидемиология и инфекционные болезни». № 2, 2008.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Ашӯров Ғаюр Ғафурович // Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.
**Ғор**, **мағора** — холигиҳои бузурги табақаҳои болоии қишри заминро гуянд, ки дар руи замин як ё якчанд ҷои баромад доранд.

Ғор аз ҳал ва шуста шудани ҷинсҳои куҳии зудҳалша ванда — оҳаксанг, доломит, гаҷ ва ғайра (ғори карстӣ), инчунин дар процесси суффозия, абразия, эрозияи бод, ҷорӣ ва шахшавии лава, об шудани яхҳо (ғори яхӣ) ва ғайра ба вуҷуд меояд. Дарозтарин ғорҳоиҳои ҷаҳон инҳоянд: ғори Мамонт (232 км, ИМА), Хёллох (123,5 км, Суис), Оптимистӣ (105 км) ва Озёрная (100,6 км, Укройн). Дар кӯҳҳои Тоҷикистон низ ғорҳо бисёранд. Аз ҷумла, ғори «Мусофирон» дар ноҳияи Мурғоби ВМКБ, ғори Хоҷа Исҳоқ дар ноҳияи Айнӣ ва ғори Сомеъ дар назди деҳаи Ёрии ноҳияи Панҷакент воқеъ гаштаанд. Биёре аз ғорҳои ҷаҳон ба объектҳои туристӣ табдил ёфтаанд.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Ғори Хоҷа Исҳоқ / А. Мухторов // Ховалинг — Ҷӯяк. — Д. : СИЭСТ, 1988. — (Энциклопедияи Советии Тоҷик : [дар 8 ҷ.] /  сармуҳаррир М. Д. Диноршоев ; 1978—1988, ҷ. 8).


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️  Гузариш ба унсури Викидода  Фарҳангҳо ва донишномаҳо | 
* Большая датская
* Большая норвежская
* Большая российская (старая версия)
* Большая российская (научно-образовательный портал)
* Брокгауза и Ефрона
* Кругосвет
* Малый Брокгауза и Ефрона
* Britannica (онлайн)
* Britannica (онлайн)

 |
| 

| Дар феҳристҳои китобшинохтӣ |
| --- |
| 
* BNF: 11940787h
* GND: 4025362-4
* J9U: 987007284694405171
* LCCN: sh85021504
* NDL: 00561642
* NKC: ph121342

 |

 |