recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**«Алюминийи Тоҷикистон»** — нашрияи маъмурият ва иттифоқи касабаи КВД «Ширкати алюминийи тоҷик».

Маълумот
--------

Аз 9 июли 1976 ҳафтае як маротиба ба забонҳои тоҷикӣ, ӯзбекӣ ва русӣ дар ҳаҷми 12 саҳифа ба табъ мерасад. Дар саҳифаҳои «Алюминийи Тоҷикистон» қонуну қарорҳои Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон, ки ба КВД «Ширкати алюминийи тоҷик» марбутанд, оид ба рафти кор дар сехҳои коргоҳ, тарзи зиндагӣ ва истироҳати коргарон, муваффақиятҳои истеҳсолии коргарони ширкат, навигариҳои соҳаи истеҳсоли алюминий дар хориҷи кишвар, ҳаёти ҷумҳурӣ ва вазъи сиёсии ҷаҳони имрӯза самтҳои фаъолияти давлати тоҷикон ва ғайра мавод ба табъ мерасад. Дар саҳифаи охири «Алюминийи Тоҷикистон» барои тамрини зеҳнӣ сканворду кроссворд, маводи шавқовар, инчунин эълонҳо чоп мешаванд. Дар дохили «Алюминийи Тоҷикистон» ба забонҳои тоҷикӣ ва русӣ замимаи «Паёми иттиҳод – Вестник профсоюза» нашр мешавад, ки дар соҳаҳои мухталифи ҳаёти ҷамъият ва фаъолияти иттифоқи касаба хабару мақолаҳо ба табъ мерасонад. Адади нашри «Алюминийи Тоҷикистон» 3000 нусха (2010).

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — 608 с. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2021, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.
**LINX** (London Internet Exchange) нуқтаи мубодилаи трафики интернетӣ мебошад. Дар Лондон ҷойгир аст. Ин нуқтаи 714 трафики иштирокчиро коркард мекунад, нишондиҳандаҳои баландтарини трафик 4,34 Тбит / с, ба ҳисоби миёна 2,61 Тбит/с дар моҳи 5 августи 2019 

Бинои *Telehouse Docklands*, ки **Биржаи Интернети Лондон** дар он ҷойгир аст, 1994.

Таърих
------

Дар моҳи ноябри соли 1994, бо истифода аз таҷҳизотҳо, бидуни ҳеч гуна шартномаҳои хаттӣ, панҷ провайдери фармоишгари Бритониё шабакаҳои иттилоотии худро бастанд, то аз хароҷоти зиёди истифодаи сими алоқаи трансатлантикӣ ҷилавгирӣ кунанд.

Пешгузаштаи LINX метавонад шабакаҳои ду ISP ( *PIPEX* ва *UKnet*) -ро тавассути пайванди силсилавии 64 Kилобити пайванд кунад, то хароҷотҳои вақти ва *масрафи масирро* дар саросари Атлантика ба нуқтаҳои мубодилаи интернети ИМА пайваст кунад.

Вақте ки *Demon Internet*, *UKERNA* ва дигар провайдерҳои интернетӣ ба эҷоди чунин пайвандҳои силсилавӣ таваҷҷуҳ зоҳир карданд, Кит Митчелл, он гоҳ CTO аз *PIPEX*, ташаббускори мулоқот бо *BT* оид ба ташкили ва бунёди нуқтаи мубодилаи Интернет дар Лондон шуд.

*PIPEX* муассисони LINX бо таъмин камутатор *Cisco 1200* бо ҳашт порт 10 Mbps ноил гаштанд. Марказ тақрибан холӣ аз маълумот, ки онро *Telehouse International Corporation of Europe Ltd* дар хиёбони Кориандер дар Лондон Доклэндс идора мекард, ба иҷора гирифта шуд.

Интиқоли маълумоти аввал тавассути маркази Telehouse, як воқеаи барҷастае буд, ки ба шарофати техникҳое мушарраф гардиданд, ки онҳо ҷанбаҳои ҳуқуқиро дар худ иора накардаанд. Аммо, дар ҳоле ки *PIPEX* назорати маъмурӣ ва техникиро идома медиҳад, зарурати танзими масъалаҳои ҳуқуқӣ ба миён омад.

Ҳалли ин масъала таъсиси НКО дар соли 1995 буд. Адвокатҳо бастаҳои ҳуҷҷатҳоро омода карданд, 5 нафар дар тахтаи ширкат истода буданд ва Кит Митчелл раиси аввал буд.

Пайвандҳо
---------

* Вебсайти расмии LINX

Эзоҳ
----

1. ↑  Stats Overview page | LINX Portal.  portal.linx.net (5 августи 2019). 9 октябри 2019 санҷида шуд. Баргирифта аз сарчашмаи аввал 5 августи 2019.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️  Гузариш ба унсури Викидода  Дар шабакаҳои иҷтимоъӣ | 
* Твиттер
* Фейсбук

 |
| Тасвир, видео ва садо | 
* YouTube

 |
**«Текисбозӣ»** – рақси халқии тоҷикон мебошад.

Номи унсур ва истилоҳоти дигар
------------------------------

*Рақси ҳамвор*

Тавсифи мухтасар
----------------

Текисбозӣ рақси ғиноӣ (лирикӣ) мебошад. Раққоса қафи ҳамвори дасташро рӯ ба тамошобинон гардонда онро аз поён ба боло мебардорад ва сипас ба поён мепартояд.
Ҳамин ҳаракат дам бо як ва дам бо дасти дигар бешитоб ва зарифона такрор меёбад. Баъд дастҳо дар поёни рӯбарӯи иҷрокунанда дошта мешаванд, нӯг ба нӯг зери манаҳ медорад, як дасташро пуштнокӣ дар миён гузошта дасти чапашро дар паси гӯшаш мегузорад.

Маҳалли густариш
----------------

Вилояти Суғд

Вазъи имрӯзаи унсур
-------------------

Нимфаъол

Нигаред
-------

* «Табақбозӣ»
* «Рӯбоҳбозӣ»
* Соқинома (рақс)

Манобеъ
-------

1. ↑  Феҳристи миллии намунаҳои мероси фарҳанги ғайримоддӣ./ Пажӯҳишгоҳи илмӣ-тадқиқотии фарҳанг ва иттилооти Вазорати фарҳанги ҶТ. Сармуҳаррир Раҳимов Д. Мураттибон: Раҳимов Д. Қличева Н. Муҳаммадиев Ҳ. Муродов М. Обидпур Х. Қодиров Ф. Аминов А. Холмуродов З. – Душанбе:«Аржанг»,2016. – 354с. 21
2. ↑  Феҳристи миллии намунаҳои мероси фарҳанги ғайримоддӣ.(тоҷ.). *www.pitfi.tj*. 1 ноябри 2019 санҷида шуд.
Ин вожа дигар маъноҳо низ дорад, Водӣ (мазмунҳо)-ро бубинед.
**Водӣ** — дар тасаввуф марҳалае, ки солик бояд дар тариқат тай кунад, то ба сарманзили мақсуд бирасад. 

Аз нигоҳи суфиён водӣ роҳи душвор ва манзили хатарнок буда, шумораи водиҳо муносиби аҳволи ҳар кас мухталиф аст. Абдуллоҳи Ансорӣ дар «Манозилу-с-соирин» водиҳоро даҳ ва дар «Сад майдон» маҷмӯи манзилҳоро даҳ мақом донистааст. Аттор дар «Мусибатнома» аз 5 водӣ (ҳис, хаёл, ақл, дил ва ҷон), аммо дар «Мантиқу-т-тайр» аз ҳафт водӣ (талаб, ишқ, маърифат, истиғно, тавҳид, ҳайрат ва фақру фано) сухан гуфтааст:

> Гуфт моро ҳафт водӣ дар раҳ аст,  
> 
> Чу гузаштӣ ҳафт водӣ, даргаҳ аст.  
> 
> Во наёмад дар ҷаҳон з-ин роҳ кас,  
> 
> Нест аз фарсанги он огоҳ кас.  
> 
> Ҳаст водии талаб оғози кор,  
> 
> Водии ишқ аст аз он пас, беканор.  
> 
> Пас сеюм водист они маърифат,  
> 
> Ҳаст чорум водӣ истиғносифат.  
> 
> Ҳаст панҷум водии тавҳиди пок,  
> 
> Пас шашум водии ҳайрат, саъбнок.  
> 
> Ҳафтумин водии фақр асту фано,  
> 
> Баъд аз ин рӯю равиш набвад туро.
> 
> 

Аттор парандагонро аз 7 водӣ мегузаронад. Ба андешаи ӯ, дар водии талаб солик бояд аз баҳри ҳама чизи худ бигзарад, ҳар ду оламро фаромӯш кунад, куфру дин ва лаънату раҳмат дар назари ӯ яксон намояд; дилро аз ҳар чӣ ҳаст, пок намояд, он гоҳ нури зот тофтан гирад ва дар дил ошкор шавад. Вақте роҳрав ба водии ишқ мерасад, оқибатандеширо фаромӯш мекунад ва монанди касест, ки дар даруни оташ буда, сар аз по намешиносад ва ё мисли моҳиест, ки аз дарё берун афтода ва ба ҳар сӯ метапад, то дар дарё бияфтад. Дар водии маърифат равишҳо гуногун ва ба ҳоли ҳар роҳрав вобаста мебошанд; сайри ҳар кас ба андозаи зарфияти ӯст: пашша чандон ки талош кунад, ба андозаи сарсар (боди сахт) парида наметавонад. Касе, ки ба водии истиғно мерасад, аз ҳама чиз эҳсоси бениёзӣ карда, ҳеч чиз ғайр аз Худо барояш аҳаммият надорад: агар сахтиву ранҷи бисёре кашида бошад ҳам, гӯё хобе дидааст; агар афлоку ситорагон фурӯ рехтанд, гӯё барге аз дарахт рехтааст; агар ду ҷаҳон несту нобуд шуд, гӯё аз замин реге кам шудааст. водии тавҳид манзили таҷриду тафрид аст; тавҳид адади як нест, балки манзур аз он ин аст, ки дуӣ қобили тасаввур нест. Солик дар водии ҳайрат дар таҳайюр монда, дар роҳ гум ва маҳву мот мешавад. Дар водии фақру фано сад ҳазорон соя аз як хуршед гуму нопайдо мешавад; инсон ҳамчун сояест, ки дар анвори худовандӣ гум мегардад.

Аз нигоҳи баъзе орифон авдия (ҷамъи водӣ) мартабаи таваҷҷуҳи қалб ба сир ва ҳузураш бо Ҳақ барои касби файз аз асмои Ҳақ ва иттисоф ба сифоташ аст. Мақомоти он иборатанд аз эҳсон, илм, ҳикмат, басират, фиросат, таъзим, илҳом, сакина, тумаънина, ҳиммат.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* فريدالدين محمد عطار نيشابوری. منطق الطير. تهران، ۱۳۸۴ ش.؛
* سيد يحيى يثربى. عرفان نظرى. قم، ۱۳۸۰ ش.؛
* گل بابا سعيدي. فرهنگ جامع اصطلاحات عرفاني ابن عربي. تهران، ۱۳۸۷ ش.ر

Сарчашма
--------

* Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — 660 с. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.
**Акрамов Аслам Шарифович** (29 июли 1959, шаҳри Кӯлоб) — генерал–майори хадамоти гумрук (2003).

Солҳои фаъолият
---------------

Хатмкардаи факултети иқтисодии УДТ (1981). Аввал дар мақомоти комсомолию Ҳизби коммунисти Ҷумҳурии Тоҷикистон (1982—1990) кор карда, сипас сармутахассис ва сардори фонди нафақаи Комитети иҷроияи вилояти Кӯлоб, роҳбари «Сомонбонк»-и шаҳри Кӯлоб (1990—1997), сардори шуъбаи гумруки аэропорти шаҳри Кӯлоб, сардори шуъбаҳои гумруки ноҳияҳои Панҷакент, Хуҷанд, сардори идораи гумруки Вазорати даромадҳо ва пардохтҳои давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон дар вилояти Хатлон (1997—2002), муовини вазир — сардори Департаменти гумруки Вазорати даромадҳо ва пардохтҳои давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон (2003 — 06) буд. Аз соли 2006 корманди Дастгоҳи иҷроияи Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон. Бо ордени Шараф (дараҷаи 1) сарфароз гардидааст.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* Акрамов Аслам // А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2021, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.
**Воеводина** (аз олм. Htezogtym – гертсогӣ) — номи вилояти таърихӣ ва кишвари мухтор дар ҳудуди Югославия, алҳол дар ҳайати Ҷумҳурии Халқии Сербия. Масоҳати он 21,5 ҳазор км2. Аҳолиаш омехта: сербҳо, маҷорҳо, хорватҳо ва руминиҳо. Марказаш ш. Нови-Сад.

Таърих
------

Номи Воеводина аз музофоти герсогӣ дар ҳайати империяи Австрия дар нимаи садаи XIX падид омадааст. Аз садаи VI дар ҳудудҳои Воеводина славянҳо ва аз интиҳои садаи IX дар он маҷорҳо сокин мешаванд. Дар охири садаи XVI Воеводина таҳти ҳукмронии империяи Усмонӣ қарор мегирад. Воеводина чун яке аз вилоятҳои Сербия дар замони ҳукмронии Усмониҳо аз ҷиҳати иқтисодию фарҳангӣ хеле тараққӣ кард. Моҳи майи 1948 кумитаҳои халқии скупшина дар қисмати ҷануби Маҷористон бо дастгирии сербҳо мухторияти Воеводина-ро эълон намуданд, аммо ҳукуматдорони маҷор ин дархостро напазируфтанд. Воеводина дар садаи XIX тадриҷан ба маркази эҳёи тамаддуни сербҳо табдил ёфт. То охири Ҷанги якуми ҷаҳон (1914–18) ба ҳайати империяи Австро–Венгрия дохил буд. Аз 1.12.1918 Воеводина ба ҳайати подшоҳии сербҳо, хорватҳо ва славянҳо ворид гашт, ки он соли 1929 номи Югославияро гирифт. Дар рафти Ҷанги дуюми ҷаҳон (1939–45) Воеводина ба ҳайати Маҷористон даромада, дар охири ҷанг аз нав ба Югославия ҳамроҳ шуд. Воеводина аз соли 1946 дар ҳайати Югославия ба вилояти мухтор табдил ёфт. Соли 1989 мухторияти Воеводина аз ҷониби Президент С. Милошевич барҳам дода шуд. Баъди талошҳои истиқлолхоҳӣ ва муборизаи пайгиронаи ташкилоти сиёсӣ соли 1996 ҳуқуқҳои мухторияти Воеводина қисман барқарор карда шуд. 23.1.2002 қонун дар бораи мухторияти Воеводина ба тасвиб расид ва он аз соли 2003 ҳамчун музофоти автономӣ дар ҳайати Сербия шинохта шуд. Ба ҳудудҳои Воеводина музофоти таърихии Бочка, Банат ва Срем дохил мешаванд, ки дар байни рӯдхонаҳои Дунай ва Тиса воқеанд.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* Воеводина / Н. Ҳакимов // Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️  Гузариш ба унсури Викидода  Вебгоҳҳои мавзӯъӣ | 
* Open Directory Project

 |
| Фарҳангҳо ва донишномаҳо | 
* Большая норвежская
* Ларусса
* Britannica (онлайн)
* Современной Украины

 |
| 

| Дар феҳристҳои китобшинохтӣ |
| --- |
| 
* BNE: XX455976
* BNF: 119875028
* GND: 4066811-3
* J9U: 987007550553105171
* LCCN: n81019818
* NKC: ge134575
* NSK: 000096864
* SUDOC: 027940039
* VcBA: 497/24660
* VIAF: 295369411
* WorldCat VIAF: 295369411

 |

 |
«**Вожаномак**» (форсӣ: واژه‌نامک‎, номи дуюмаш «**Дар бораи вожаҳои душвори Шоҳнома**») — асари дар соҳаи фарҳангнигорӣ таълифкардаи ҳунарманди театр, сенариянавис, нависанда ва пажӯҳишгари «Шоҳнома»-и Фирдавсӣ Абдулҳусайни Нӯшин.

Нӯшин онро дар солҳои 60 садаи XX ҳангоми зиндагӣ дар Иттиҳоди Шӯравӣ (Маскав) ва ширкаташ дар таҳияи чопи интиқодии «Шоҳнома»-и Фирдавсӣ, ки дар шоҳномашиносӣ бо номи «Чопи Маскав» маъруф аст, тартиб додааст. Тибқи васияти ӯ, дастнависи ин асар ба дабири кулли Бунёди фарҳанги Эрон Парвиз Нотил Хонларӣ расид ва ӯ онро нашр кард. «Вожаномак» аз муқаддимаи муаллиф ва сарсухани «Шеваи кори нигоранда дар тадвини китоб», матни асосӣ, ки шарҳи тақр. 3000 вожаи сода ва мураккаб, ибораҳову ҷумлаҳоро дар бар мегирад, таркиб ёфтааст. Тартиби ҷойгирии калимаҳо дар «Вожаномак» мутобиқ ба алифбои форсист. Аз сарсухани китоб бармеояд, ки Нӯшин дар «Вожаномак» номи ашхосро наовардааст, маънои маҷозии вожаҳо, кинояҳо баён шудаанд, барои шарҳи вожаҳо бо як байт қаноат накардааст, барои равшан шудани маънии вожа дар байти «Шоҳнома» якчанд байти пеш ва пас овардааст; барои тақвияти фикр аз шоирону нависандагони дигар шоҳид ҷуста, шарҳи вожаро тақвият додааст. Мураттиб аз «Фарҳанги Ҷаҳонгирӣ», «Фарҳанги Рашидӣ», «Луғати фурс», «Сиҳоҳу-л-фурс» ва ғ. истифода бурда, ғалатҳои онҳо, махсусан нисбат додани байти як шоир ба шоири дигар, саҳеҳ набудани тафсирашон ва ғ.-ро нишон додааст. Манбаи вожаҳои дар «Вожаномак» тафсиршуда ҳамон нусхаҳои хаттии «Шоҳнома» (нусхаҳои Музеи Британия, Китобхонаи умумии Санкт-Петербург, Пажӯҳишгоҳи ховаршиносии АИ Русия) мебошанд, ки дар заминаашон чопи интиқодии маскавии «Шоҳнома» таҳия гардидааст.

Шарҳу тавзеҳоти дар «Вожаномак» овардашуда, андешаҳояш оид ба ғалатҳои роҳдодаи котибон дар нусхабардорӣ аз «Шоҳнома» гувоҳи онанд, ки нависандаи ин асар аз нозукиҳои маънои вожаҳои «Шоҳнома» огоҳ аст ва онҳо барои дуруст таҳия гардидани матни асар ёрӣ мерасонанд. «Вожаномак» дар Эрон аз тариқи Бунёди фарҳанги Эрон (1973), дар Кобул (1986) ва соли 2006 боз дар Теҳрон аз ҷониби Муин нашр шудааст.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Краткая литературная энциклопедия. Т. 5. М. 1968;
* دانشنامۀ دانش گستر. جلد ١٧. تهران، ١٣٨٩ ش.ر

Сарчашма
--------

* Вожаномак / М. Диловаров // Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.
**Сартарошон**

Сартарошон маросимест, ки дар хонаи домод пеш аз ба никоҳ бурдани домод барпо мегардид. Дар ин маросим домодро дар миёни ҳавлӣ шинонда, мӯйсафеди рӯзгордидае (Сартарош) дар даст шонаю қайчӣ гирифта, ҳазлу шӯхикунон вонамуд месозад, ки гӯё сари домодро тарошида истода бошад. Сарояндагон дар ин маврид сурудҳои махсуси сартарошонро месароянд. Наздикони домод дар гирди ӯ рақсу бозӣ менамоянд. Дар саросари кишвар дар ҳолати аз байнравӣ қарор дорад.[1]

Адабиёт
-------

1. Раҳимов Д. Фолклори тоҷик. Дастури таълимӣ. Душанбе: Эҷод, 2009 2. Аҳмадов Р. Фолклори маросимҳои мавсимии тоҷикони Осиёи Марказӣ. Д. 2007. 92

Нигаред
-------

* Гулбазм
* Саллабандон

Манобеъ
-------

1. ↑  Феҳристи миллии фаҳанги ғайримоддӣ /Natioal list of intangible cultural hertage/ Пажӯшиҳгоҳи илмӣ-тадқиқотии фарҳанг ва иттилооти Вазорати фарҳанги ҶТ – Душанбе: «Аржанг» 2016, – С. 93


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Ин мақолаи нопурра аз таърих мебошад.Шумо метавонед бо пурра кардани ин ба Википедия кумак кунед.* |
**Водилқуро** (ар. وادی القری‎) — мавзеъест дар наздикии шаҳри Мадина, ноҳияи шомили чандин дараву русто, воқеъ дар шимоли Ҳиҷоз бар сари роҳи тиҷоратии қадими миёни Арабистони Ҷанубӣ ва Шом, ки дар гузашта ободу маскун буд.

Муҳимтарин мавзеъи он ал-Уло буд, ки чоҳу чашмаҳои об ва нахлистону киштзорҳои обёришаванда дошт. Дар катибаҳои аз ал-Уло ёфтшуда ба номи «Дадон» дар Арабистони Ҷанубӣ ва китоби Аҳди қадим ишора рафтааст, ки ба қадимӣ будани ин мавзеъ далолат мекунад. Манзилгоҳҳои қавми Од ва достони Ҳуд — пайғамбар ба ин сарзамин марбут дониста мешаванд. Аз замонҳои қадим дар ин ноҳия яҳудиён зиндагӣ мекарданд, вале бо омадани ислом ночор диёри худро тарк намуданд. Соли 624 яҳудиёни қабилаи Банӣ Қайнуқоъ аз Мадина берун ронда шуданд. Онҳо чанд муддат дар Водилқуро монданд ва дар соли 5 ҳ. (627) бо яҳудиёни ноҳияҳои Таймо, Фадак ва Хайбар муттаҳид шуда, бар зидди Пайғамбар (с) бархостанд, вале дар ҷанг бо мусулмонон шикаст хӯрданд. Ғазваи Водилқуро моҳи сентябри 628 ба вуқӯъ пайваст. Саранҷом мусулмонон ҳамаи яҳудиёнро аз ин ноҳия ронда, заминҳои онҳоро байни худ тақсим карданд. Корвонҳои зоирону ҳоҷиён барои дарёфти озуқа ва тӯшаи роҳ барои худ аз Водилқуро ё наздики он мегузаштанд. Яке аз сабабҳои ободии мавзеи мазкур ҳамин амр ба шумор меравад.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* الواقدي ابو عبدالله محمد بن عمر. المغازي. کلکته، ۱۸۵۶؛
* دائرة المعارف فارسي. جلد ۲. بخش ۲. تهران، ۱۳۸۷ ش.؛
* دانشنامۀ دانش گستر. جلد ۱۷. تهران، ۱۳۸۹ ش.ر

Сарчашма
--------

* Водилқуро / С. Маҳмадуллоҳ // Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.
**Сарнавишт** (форсӣ: سرنوشت‎) ё **тақдир** (ар. تقدیر‎) — ишора дорад ба як саре иттифоқоти аз пеш таъйиншуда (аз сар навишташуда), ки маъмулан ишора ба оянда дорад, чӣ куллӣ ва чӣ ҷузӣ. Решаи эътиқод ба сарнавишт дар ин эътиқод аст, ки иттифоқоти ҷаҳон як назми табиъиро дунбол мекунад.

Иборатҳои «сарнавишт» ва «тақдир» агарчи ағлаб ба ҷойи якдигар истифода мешаванд, дорои маъонии муҷаззо мебошанд.

Истифодаи суннати тақдир ба унвони як қудрат таъйинкунанда, ки дастури масири ҳаводисро таъриф мекунад мебошад. Тақдир вақоеъро ба унвонии дастур ё «иҷтинобнопазир» таъриф мекунад. Дар ислом, тақдир ё қадр фармони Аллоҳ аст.

Истифода аз сарнавишт бо таваҷҷуҳ ба қатъият аз вақоеъ ба унвонии инки он худ иттифоқ меуфтад мебошад, пешбинӣ аз оянда барои табдил шудан ба ҷараёни вақоеъ ба унвонии инки онҳо худ кор хоҳанд кард.

Ба ақидаи ҷабргароён чун инсон ба ҷабр офарида шуда ва ба ҷабр аз дунё меравад, тамом аъмолаш ҷабрӣ аст. Зеро так-таки афъол дар тӯли умри инсон дахолат дорад ва ин дар ҳоле аст, ки бар асоси эътиқоди ағлаб фарқ ва макотиби мухолиф ва мувофиқ ҷабргароӣ мавзӯъи марг ва таваллуд навъе ҷабри таквинӣ аст дар натиҷа ҳар ончи бо ҷабр оғоз ва бо ҷабр ба поён расад бо ҷабр дар ҳоли вуқӯъ аст. Ҷабргароён муътақиданд, ки ихтиёри инсон на дар афъоли ӯ, балки дар тафаккур ва ҷаҳонбинии ӯст ва бар пояи ҳамин тафаккур инсонҳо ба биҳишт ё дӯзах мераванд.

Эзоҳ
----



|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️  Гузариш ба унсури Викидода  Фарҳангҳо ва донишномаҳо | 
* Большая датская
* Большая каталанская
* Большая норвежская
* Britannica (онлайн)
* Catholic (1997—…)
* De Agostini
* Universalis

 |
| 

| Дар феҳристҳои китобшинохтӣ |
| --- |
| 
* BNF: 11957809w
* GND: 4052333-0
* J9U: 987007567943805171
* LCCN: sh85047439
* NDL: 00574016
* NKC: ph123857

 |

 |
**Сарой** — деҳа дар ҳудуди ҷамоати деҳоти Мискинободи ноҳияи Файзобод. Аз деҳа то маркази ноҳия 31 км. Аҳолиаш 2253 нафар (2010), тоҷикон. Аз 247 хоҷагӣ иборат аст. Дар сари роҳи Файзобод - Роғун воқеъ гардидааст. Деҳа мактаби таҳсилоти миёнаи умумӣ, хонаи саломатӣ, 28 хоҷагии деҳқонии инфиродӣ, 3 мағоза, чойхонаи ҷамъиятӣ ва масҷиди панҷвақта дорад. Мардуми деҳа ба сабзавоткорӣ, боғдорӣ, ғаллакорӣ, картошкапарварӣ ва чорводорӣ машғуланд. Заминҳо аз чашмаҳои кӯҳӣ обёрӣ мешаванд.

Эзоҳ
----

1. ↑  ФАЙЗОБОД. Энсиклопедия. Душанбе, 2011. Сарредаксияи илмии Энсиклопедияи Миллии Тоҷик. 392 саҳ.
**Водии Хатлон** (хатти ниёгон: وادی ختلان) — водӣ дар Тоҷикистон.

Тавсифнома
----------

Масоҳаташ 24, 6 ҳазор км. квадратӣ.
Аҳолиаш зиёда аз 2 млн. нафар мебошад.
Шаҳраш 5 то, ноҳияҳояш 25 то, шаҳрчаҳояш 23 то.
Маркази вилоят шаҳри Қурғонтеппа аст. Дар қисми Тоҷикистони ҷануби ғарбӣ ҷойгир аст.
Сарватҳои зеризаминӣ - нефт, газ, (Шамбарӣ).
Конҳои намаксанг (Хоҷамӯъмин, Хоҷасартез, Путбулоқ), оҳаксанг (Пасхур, Ёвон).
Кони масолеқи сохтмон ва чашмаҳои минералии гарм (Хоҷаобигарм, Шамбарӣ) низ вуҷуд дорад.
Иқли — тобистони тӯлонии гарм ва хушк буда, зимистонаш нисбатан намнок ва нарм мебошад.
Ҳарорати обу ҳавои води: моҳи июл дар водиҳо 28 градус+30 градус дар ноҳияи Шаҳритуз дар миёнаҳои фасли тобистон ҳарорати ҳаво ба 43 дараҷа + 44 дараҷа, дар Айваҷ + 48 дараҷа аст, ки маҳаллаи гармтарини Тоҷикистон мебошад.

Эзоҳ
----


|  |  |
| --- | --- |
| Тоҷикистон | *Ин мақолаи нопурра аз ҷуғрофияи Тоҷикистон мебошад.Шумо метавонед бо пурра кардани ин ба Википедия кумак кунед.* |


  



|  |  |
| --- | --- |
| Ҷаҳон | *Ин мақолаи нопурра аз ҷуғрофияи Ҷаҳон мебошад.Шумо метавонед бо пурра кардани ин ба Википедия кумак кунед.* |
**Ҳизби коммунистии Тоҷикистон** (*ҲКТ*) — ҳизби сиёсии расмӣ дар Тоҷикистон. Раиси ҳизб — Меҳроҷ Абдуллоев (аз 22 апрели соли 2017).

Таърих
------

Ҳизби коммунисти Тоҷикистон соли 1924 таъсис ёфта, замони мавҷудияти Ҷумҳурии Шӯравии Сотсиалистии Тоҷикистон раиси Кумитаи марказии он дар амал роҳбари аввали ҷумҳурӣ маҳсуб меёфт. Баъди пошхӯрии Иттиҳоди Шӯравӣ аз соли 1991 то соли 2016 сиёсатмадори маъруфи тоҷик Шодӣ Шабдолов раиси ивазнашавандаи он буда, аввали моҳи июли соли 2016 Исмоил Талбаков, муовини аввали ӯ низ муддати солҳои тӯлонӣ раиси ҲКТ интихоб шуд.

Исмоил Талбаков 17 декабри соли 2016 дар синни 61-солагӣ бемаҳал аз олам даргузашт. Аввали соли равон котиби ҳизб Мирзоазим Насимов муваққатан иҷрокунандаи раиси ҲКТ таъйин шуд. Аз апрели соли 2017 то имрўз Раиси Ҳизби Коммунистии Тоҷикистон, ҳуқуқшинос, вакили Маҷлиси намояндагони Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон Абдуллоев Мироҷ Санонович мебошад.
Бино ба маълумоти худи коммунистон, Ҳизби коммунистии Тоҷикистон (2017) дар сафҳои худ ҳудуди 45 ҳазор нафар аъзо дорад.

Эзоҳ
----

1. ↑  Коммунистони тоҷик дар зодрӯзи Ленин пешвои нави худро интихоб мекунанд

Эзоҳ
----

* Котиби якӯми Ҳизби коммунистии ҶШС Тоҷикистон
* Талбаков Исмоил Иброимович
* Шодӣ Шабдолов

Пайвандҳо
---------

* Нусхаи бойгонишудаи сомонаи ҳизб (нусхаи аслиаш дастрас нест) 30 апрел 2014(пайванди дастнорас)

Манобеъ
-------

| ⚙️ Ҳизбҳо ва ҷунбишҳои сиёсии Тоҷикистон |
| --- |
| Ҳизбҳои порлумонӣ | Ҳизби халқии демократии Тоҷикистон (51) **·**  Ҳизби аграрии Тоҷикистон (5) **·**  Ҳизби ислоҳоти иқтисодии Тоҷикистон (3) **·**  Ҳизби коммунистии Тоҷикистон (2) **·**  Ҳизби сотсиалистии Тоҷикистон (1) **·**  Ҳизби демократи Тоҷикистон (1) | Нишони Тоҷикистон |
| Ҳизбҳои ғайрипорлумонӣ | Ҳизби сотсиал-демократии Тоҷикистон |
| Ҳизбҳои мамнуъ | Ҳизби наҳзати исломии Тоҷикистон **·**  Гурӯҳи 24 |
| Ҳизбҳои таърихӣ | Иттиҳоди нерӯҳои мухолифини тоҷик **·**   Ҳаракати мардумии «Растохез» **·**  Лаъли Бадахшон |
| Портал:Сиёсат — Ҳизбҳои сиёсии Тоҷикистон |
**Водии Рашт** (Хатти ниёгон: وادی رشت) Масоҳаташ: зиёда аз 22 ҳазор км² аст. Аҳолиаш зиёда аз 333,300. Водии Рашт фарогири ноҳияи Рашт ва ноҳияҳои: Лахш; Тоҷикобод; Нуробод; Файзобод ва шаҳри Роғун аст. Водии Рашт-ро кӯҳсорон иҳота кардааст. Қаторкӯҳи асосии ин водӣ қаторкӯҳи Рашт аст. Дар ин қаторкӯҳ навъҳои гуногуни ҳайвони ваҳшӣ аз ҷумлаи: хирс, гург, шағол, рӯбоҳ, оҳу, ғизол ва ҳатто ғӯл(горилла) ва паланг мавҷуд аст. Маркази ин водӣ ва ё минтақа шаҳраки Ғарм буда ва ин шаҳрак зиёда аз 11 100 аҳолӣ дорад. Неругоҳи обии Роғун низ дар ҳамин водӣ мебошад ва дар рӯди пуртуғёни Сурхоб сохта шуда истодааст.


|  |  |
| --- | --- |
| Ҷаҳон | *Ин мақолаи нопурра аз ҷуғрофияи Ҷаҳон мебошад.Шумо метавонед бо пурра кардани ин ба Википедия кумак кунед.* |
**Дӯғ** (форсӣ: دوغ‎) — ҷурғотест, ки равғанаш дар гуппӣ ҷудо карда шудааст.

Дӯғро дар фасли гарми сол чун нӯшокии ташнашикан ва хӯриши таомҳои дигар истеъмол менамоянд. Аз дӯғ чакка ва қурут месозанд. Дӯғ 91 % об, 0,05 — 0,1 % равған, 3 — 3,5 % сафеда, 4 — 5 % қанди шир (малтоза), 8 — 9 % моддаҳои хушк, 0,7 % моддаҳои минералӣ, ферменту витаминҳо дорад.

Агар дӯғро бинӯшанд, ҷӯшиш ва фишори баланди хунро паст мегардонад, боҳи одамони гарммизоҷро ба ҳаракат меоварад, иштиҳоро мекушояд, баданро фарбеҳ мекунад; тафси меъда ва ҷигарро, ки сабабаш гармӣ бошад, басанда мегардонад, ташнагиро таскин медиҳад.

Нигаред низ
-----------

* Ҷурғот
* Чакка
* Айрон

Эзоҳ
----
**Водии Муҳассар** (ар. وادي المحصر‎) — дара ва селроҳаест дар марзи байни Муздалифа ва Мино, ки аз назари ҷумҳури аҳли суннат на аз Муздалифа ба шумор меравад, на аз Мино. 

Бар ҳаҷгузорон мустаҳаб аст, ки вақте аз Муздалифа пеш аз баромадани офтоби рӯзи ид ба тарафи Мино ҳаракат мекунанд, суръати худро дар Водии Муҳассар ба андозаи як сангпарто тезтар намоянд, зеро, ба гуфтаи фақеҳон, он ҷойи нузули азоб бар сипоҳи Абраҳа (нигар Асҳоби фил) аст. Ривоят шудааст, ки Паёмбар (с) вақте ки ба он ҷо расид, суръати шутурашро каме тезонд (Саҳеҳи Муслим, 2941 (1218) – 147). Аз назари мазҳаби ҳанафӣ вуқуфи воҷибӣ вақте дар дохили марзҳои Муздалифа сурат нагирад, дар Водии Муҳассар ва ё Мино дуруст намегардад. Расули Худо (с) мефармояд: «Арафа ҳамааш мавқиф аст ва аз батни Урана дур шавед, Муздалифа ҳамааш мавқиф аст ва аз батни Муҳассар дур шавед!».

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Боқизода А. Ҳаҷ: таърих, моҳият, маносик ва аҳкоми он. Д. 2013;
* الموسوعة الفقهية. الجزء الثاني و الاربعون. الكويت، ۲۰۰۴

Сарчашма
--------

* Водии Муҳассар / А. Боқизода // Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.
**Фориғ** — аз шоирони асри XIX-и тоҷик.

Зиндагинома
-----------

Фориғ бо вуҷуди мавҷудияти девонаш дар сарчашмаҳо оид ба вай маълумоте дода нашудааст. Дар баъзе шеърҳои ӯ деҳаҳои дар наздикии Варзоб ва Ҳисор буда ёдовар мешавад. Шояд дар ҳамин ҷо таваллуд шуда бошад. Фориғ дар Марғилон ва Бухоро ба таҳсили илм шуғл варзидааст. Девони шоир аз ғазал, қасида ва мухаммас иборат аст.

Дар чунин вакте ки яксар гашта сахро лолазор.
Хок хам гардида рангин чун кафи пойи нигор,
Рангхо аз чайби шухи сар кашида чун шарор,
Мезанад дар базми ахбоб аз такозои баҳор.
Сояи дасти карам бар гушаи дастор гул.

Эзоҳ
----
**«АСÓСУ-Л-ИҚТИБÓС»** ар. **اساس الاقتباس** асари Насируддини Тусӣ дар илми мантиқ, ки соли 1245 ба забони форсии дарӣ таълиф гардидааст. **«Асосу-л-иқтибос»** аз 9 мақола иборат буда, тамоми қисмҳои мантиқи анъанави (шаклӣ)-ро фаро мегирад. Мувофиқи он «илми мантиқ шинохтани маъниҳоест, ки аз он маъонӣ расидан ба анвои улуми муктасаб мумкин бошад». Бинобар ин муаллиф пеш аз ҳама ба таҳлили моҳияти мафҳум (лафз) пардохта (мақолаи якум), исбот мекунад, ки лафз аломатест барои ифодаи маънӣ. Вале ин ақидаи ӯ аз истилоҳгароӣ дур аст, зеро лафзҳо бо ёрии маънӣ ба ашёву ҳодисаҳо далолат карда, инъикоси айнӣ ё хаёлии онҳо мебошанд. Аз ин ҷиҳат таълимоти Тусӣ дар бораи мафҳум ва мақулоти ашара – категорияҳои даҳгона (мақолаи дуюм) ҷанбаи воқеъбинона дорад ва тамоюли моддигароёнаи мантиқи ӯро муайян мекунад. Дар назариёти Тусӣ доир ба қазия (ҳукм) ва қиёс – силлогизм (мақолаҳои сеюму чорум) усули ифодаи шаклии ҳодисаҳои мантиқӣ беш аз пеш такмил ёфта, тарзи ифодаи риёзии онҳо пешниҳод шудааст: «касонеро, ки бо риёзӣ илфе [ошноие] бувад, бо ин баён осонтар тасаввур кунанд». Дар **«Асосу-л-иқтибос»** масъалаҳои моҳияти бурҳон, навъҳои он, шароити муқаддимоти он, таносуби вай бо ҳад, расм, мисол, истиқроъ ва қиёс барин санъатҳои мантиқӣ (мақолаи панҷум) муфассал баён шудаанд. Тусӣ ҷадал – диалектика ва суфистиқо – софистикаро (мақолаи шашуму ҳафтум) низ аз санъатҳои мантиқӣ медонад. Вале, агар ҷадал санъати бо роҳи муколама ва мубоҳаса ба даст овардани ҳақиқат бошад, суфистиқо санъати қасдан ба кор бурдани ҳилаҳои мантиқиест, ки ҳақро ботил, ботилро ҳақ нишон медиҳад. Ҷадал санъати ҳақиқии мантиқӣ, суфистиқо санъати гумонӣ ва хаёлист. Донистани ҷадал барои кашфи ҳақиқат, донистани суфистиқо барои аз хатоҳои мантиқӣ барҳазар будан ва фош кардани ҳилаҳои мантиқии суфистоиён зарур аст. Тусӣ аз рӯи анъана хитоба ва шеърро (мақолаи ҳаштуму нуҳум) аз фаслҳои мантиқ медонад, вале онҳо аслан мавзӯъҳои мантиқӣ нестанд. Дар **«Асосу-л-иқтибос»** як даста масъалаҳои муҳимми назарияи дониш низ мавриди таҳқиқ қарор гирифтаанд: моҳияти дониши ҳиссию ақлӣ, иқтибосию ғайрииқтибосӣ, ҳақиқат ва навъҳои он аз ҳамин қабиланд. Дар натиҷаи таҳлили ин масъалаҳо вай ба чунин хулосаи муҳимми диалектикӣ расидааст: «маърифати чизҳо амре нест, ки ҳусули он дафъати воҳида бошад, бал онро маротиб аст дар қуввату заъф ва вузӯҳу хафо ва хусусу умум ва камолу нуқсон». «Асосу-л-иқтибос» дар такомули забони форсии дарӣ, алалхусус истилоҳоти фалсафию мантиқӣ нақши муҳим бозидааст. **«Асосу-л-иқтибос»**-ро Рукнуддин Муҳаммад ибни Алии Астарободӣ (асри 14) ба арабӣ тарҷума кардааст. Бо унвони **«Асосу-л-иқтибос»** ду асари дигар (яке аз Ихтиёруддин ибни Саидғиёсуддини Ҳусайнӣ, ки маҷмӯаест мунтахаб аз Қуръони карим, ҳадис ва назму насри арабӣ ва соли 1907 дар Қоҳира ба табъ расидааст, дигарӣ аз Мирзо Зоҳид ва Ҳайдари Қазвинӣ дар аҳволи шоҳ Аббоси Сонии Сафавӣ) низ мавҷуд аст, ки набояд онҳоро бо **«Асосу-л-иқтибос»**-и Тусӣ яке донист.

Манбаъ
------

1. Диноршоев М. Философия Насируддина Туси. Душанбе, 1968
**АСОСҲÓ,** маҷмӯи меъёрҳои умда ва усул (принсипҳо), ки тибқи онҳо ин ё он соҳаи муайян шакл мегирад ва равнақ меёбад. Асосҳои вобастаи тамоми навъҳои илм, соҳаҳои фарҳанг ва бархе аз иқтисодиёту саноат буда, дар иртибот ба хусусиятҳои худ шарҳу тафсир меёбанд. Тариқи мисол асосҳо дар қонунгузорӣ, асосҳои фалсафа, асосҳои мусиқӣ, асосҳои ҳандаса ва ғайра. Дар ҷилдҳои энсиклопедӣ ин мазмун дар бештари маворид дар дохили истилоҳи асосӣ (масалан, *«асосҳои ҳандасӣ»* дар мақолаи *«ҳандаса»* ва ғайра) дода мешавад.

Адабиёт
-------

* Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — 664 с. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.
**Волоияти ҳуқуқ** — яке аз усулҳои идораи давлат, ки эътибори олии қонунҳо, мавқеи баланди онҳо дар низоми ҳуқуқии давлат ва мутобиқати санадҳои меъёрӣ-ҳуқуқиро ба қонунҳои давлат ифода менамояд.

Волоияти ҳуқуқ дар эътирофи афзалияти ҳуқуқ бар сиёсат ва нақши пешбарандаи он дар фаъолияти дастгоҳи давлатӣ зоҳир мегардад. Волоияти ҳуқуқ яке аз усулҳои пешбарандаи ҷомеаи шаҳрвандии муосир буда, маънои истиқрори ҳуқуқ ҳамчун асоси муносибатҳои мутақобилаи субъектҳоро дар ҳаёти иҷтимоӣ дорад. Дар чунин ҷомеа ҳуқуқ арзиши олӣ шуморида шуда, инсонҳои ҷудогона, гурӯҳҳо ва созмонҳои иҷтимоӣ, ба шумули давлат, ин арзишро эътироф ва дастгирӣ мекунанд. Волоияти ҳуқуқ муносибатҳои ҷомеаи шаҳрвандӣ ва давлат, фаъолияти дастгоҳи давлатӣ ва ашхоси мансабдорро низ муайян карда, дар амалӣ намудани низоми ҳуқуқии мақомоти давлатӣ, ваколати онҳо, ҳуқуқу мукаллафиятҳои ашхоси муваззаф, волоияти Конститутсия ва қонунҳои кишвар нисбат ба дигар санадҳои меъёрӣ-ҳуқуқӣ зоҳир мегардад. Механизми муҳимми таъмини волоияти ҳуқуқ дар ҷомеа мустақилии мақомоти ҳокимияти судӣ мебошад.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Фарҳанги тоҷикӣ-русии тафсирии истилоҳоти ҳуқуқи башар. Д. 2004;
* Раҷабов С. А. Фарҳанги ҳуқуқи байналмилалӣ. Д. 2012;
* Robert L. Bledsoe and Boleslaw A. Boezek. The International Law Dictionary. ABC-Clio, Inc. USA, 1997.

Сарчашма
--------

* Волоияти ҳуқуқ / С. Раҷабов // Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.
**Аска́р Абдураҳмо́нов** (тав. 15 марти 1937, деҳаи Шидзи ноҳияи Рӯшон) — санъатшинос, профессор (1993), Ходими шоистаи ҳунари Тоҷикистон (1991).

Зиндагинома
-----------

Хатмкардаи Донишкадаи давлатии санъати театрии ба номи А. Луначарскийи ш. Москва (1960). Муддате дар театри мусиқию мазҳакавии вилоятии шаҳри Хуҷанд ва Театри давлатии академии драмаи тоҷик ба номи А. Лоҳутӣ чун актёр фаъолият намудааст. Солҳои 1962 — 65 аспиранти Донишкадаи давлатии санъати театрии ба номи А. Луначарскийи шаҳри Москва, 1965 — 71 муҳаррири ҳайати таҳририя ва барномасозии Вазорати маданияти Тоҷикистон, 1971—2004 муаллими калон, дотсент, декани факултети санъат, мудири кафедраи маҳорати актёрӣ, 2004 — 05 ноиби ректор оид ба таълими ДДСТ ба номи М. Турсунзода буд. Доир ба масъалаҳои театри тоҷик, роҳҳои баланд бардоштани маҳорати актёрӣ, ҳаёту фаъолияти як зумра ҳунармандони варзидаи ҷумҳурӣ беш аз сад асару мақола навиштааст.

Ҷоизаҳо
-------

Бо медалҳои «Барои меҳнати шуҷоатнок», «Собиқадори меҳнат» ва ифтихорномаҳо сарфароз гардидааст.

Осор
----

* Путь к сцене, Д. 1966;
* Гурминдж Завқибеков, Вильнюс, 1978;
* Рустами саҳнаи тоҷик, Д. 1990;
* Паҳлавони се майдон, Д. 2005;
* Ифтихори саҳнаи тоҷик, Д. 2008.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — 608 с. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2021, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.
**Аскарбозӣ, милтиқбозӣ, тарақ-тарақ, камонбозӣ** — ин бозӣ барои бачаҳо хос аст. Бачаҳо ба ду гурӯҳ тақсим шуда, дар даст ба ҷойи силоҳ чӯбпораҳои каҷ ба мисли тапончаву туфанг мегиранд. Як гурӯҳ чашмонашонро мепӯшанд. Гурӯҳи дигар дар хонаву паси девор, болои дарахтон, пушти гулу буттаҳо, пастхамиҳо ва дигар ҷойҳо пинҳон мешаванд ва баробари ба ҷустуҷӯ баромадани гурӯҳи чашмпӯшида, кӯшиш мекунанд, ки пештар аз ҳариф пақ-пақ гӯён, ба сӯйи онҳо «тир» андозанд. Дар саросари кишвар фаъол аст.

Адабиёт
-------

* Донишномаи фарҳанги мардуми тоҷик. Ҷ.1, Душанбе, 2015.

Нигаред
-------

* «Чумчуқ ё лайлак?»

Манобеъ
-------

1. ↑  Феҳристи миллии фаҳанги ғайримоддӣ /Natioal list of intangible cultural hertage/ Пажӯшиҳгоҳи илмӣ-тадқиқотии фарҳанг ва иттилооти Вазорати фарҳанги ҶТ – Душанбе: «Аржанг» 2016, – С. 210


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Ин мақолаи нопурра аз таърих мебошад.Шумо метавонед бо пурра кардани ин ба Википедия кумак кунед.* |
**Андозҳои мустақим** — андозҳое, ки бевосита мувофиқи меъёрҳои муқарраргардида аз манбаи маблағи андозбандии шахсони воқеӣ ва ҳуқуқӣ гирифта ба буҷети давлат ворид карда мешаванд. Ин намуди андозҳо бо он фарқ мекунанд, ки ҳаҷми андоз аз худи маблағи манбаи андозбандӣ (музди меҳнат, фоида, арзиши амвол, масоҳат замин ва ғайра) муайян мегардад. Андозбандӣ ҳар қадар зиёд бошад, ҳаҷми андозҳои мустақим ба буҷет гирифташаванда ҳамон қадар бештар мегардад.

Нигаред низ
-----------

* Андозҳои ғайримустақим

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* Андозҳои мустақим / С. Ҳабибов // А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2021, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.
**Оби ҷав** ё Пиво - пурмасрафтарин ва эҳтимолан қадимитарин нушидании алкоҳолӣ ва пас аз обу чой маҳбубтарин нӯшидании ҷаҳон аст. Оби ҷав ҳосили таъмир нишоста ва асосан анвоъи дона ғалла аст. Ҳар чанд бештар донаи ҷав мавриди истифлда қарор мегирад, вале аз донаҳои биринҷ, зарту гандум низ истифода мешавад. Бештар таъми талхи оби ҷав ба хотири розак ааст, ки як нигоҳдорандаи табии низ мебошад. агарчи оби ҷав дар бархе маворид таъмҳои дигаре чун сабзиҷон ва меваҳоро низ шомил мешавад. Дар бархе аз қадимтарин навиштаҳои шинохташуда метавон ишорате ба тавлид ва тавзеҳи оби ҷав ёфт. Дар қонуни ҳамуроби ишораи вижае ба қавонини сарв оби ҷав вуҷуд дорад.

Пайвандҳо
---------

 
Викианбор маводҳои вобаста ба мавзӯи 
***Пиво*** дорад

* Пивоваренная компания
* Грюйт

Пайвандҳо
---------

* Руководство по типам пива
* Пиво: история и познавательная информация (на сайте kulina.ru)
* Вред пива и пивной алкоголизм
* Бродель Ф. Структуры повседневности: возможное и невозможное / пер. с фр. Л. Е. Куббеля. Под ред. Ю. Н. Афанасьева. М.: Прогресс, 1988. Гл. 3.
**Обид Ҷалолов** (1907, Чуст — 1970, Душанбе) — забоншиноси тоҷик, доктори илмҳои филологӣ (1956), профессор (1958).

Зиндагинома
-----------

Соли 1924 Донишкадаи муаллимии Тошкентро хатм кардааст. Солҳои 1939—1942 дотсенти кафедраи забони тоҷикӣ ва муовини директор оид ба корҳои илмии Донишкадаи давлатии омӯзгории ш. Сталинобод ба номи Т. Г. Шевченко, 1946—1959 мудири кафедраи забонҳои Донишкадаи хоҷагии қишлоқи Тоҷикистон, 1959—1964 мудири сектори лаҳҷашиносии Институти забон ва адабиёти АИ ҶШС Тоҷикистон, 1964—1970 ходими калони илмии ҳамин муассисаи илмӣ буд. Муаллифи се рисолаи илмӣ — «Муносибати шеваи Чуст бо забони адабӣ» (1949), «Категорияи ҷамъ ва баъзе масъалаҳои забони тоҷикӣ» (1961), «Гурӯҳи лаҳҷаҳои тоҷикони райони Ёвон» (1967) ва якчанд мақола аст. Яке аз муаллифони китоби дарсии «Забонӣ тоҷикӣ барои гурӯҳи русии мактабҳои олии ҶШС Тоҷикистон» мебошад. Дар фароҳам овардани фонди илмии шеваи ҷанубии забони тоҷикӣ ва тартиб додани тарҳи китоби панҷҷилдаи «Шеваи ҷанубии забони тоҷикӣ» иштирок дошт.

Осор
----

* Отношения чустского диалекта к таджикскому литературному языку, Сталинабад, 1949.

Эзоҳ
----

Пайвандҳо
---------

* Энсиклопедияи Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи С. Айнӣ
**Аслиддин Пулодов** (*Пӯлотов Аслиддин Ҳомидович*; 11 октябри 1970, Хуҷанд) — муаррих, докторӣ илмҳои фалсафа (2003), профессор (2004). Аълочии маорифи халқи ҶТ (2002).

Зиндагинома
-----------

Дастпарвари ДДОЛ ба номи С. М. Киров (1970). Факултаи таърихи ДДХ ба номи акад. Б. Ғафуровро хатм кардааст (1993). Аспиранти кафедраи сиёсатшиноси (1993—1996), муаллим (1997—1998), сармуаллим (1998), дотсент, мудири кафедраи сиёсатшиноси (аз с.1998). Муаллифи зиёда аз 40 кори илмӣ ва китоби дарси аз фанни сиёсатшиноси барои мактабҳои оли ва 4 монография буда, аз руи масъалаи омузиши таъсири истиклолияти давлатҳои Осиёи Маркази ва дигаргунсозиҳои демократии ба муносибатҳои этно-иҶТимои, тахлили таъсири интегратсияи иҶТимоию иқтисодии давлатҳои минтака ба прогрессии этникии милли тадқиқот мебарад. Дорандаи Чоизаи давлатии ба номи акад. Б. Ғафуров (2001).

Осори илмӣ
----------

* Межнациональные отношения и демократическое развитие. — Худжанд, 1998;
* Актуальные проблемы политологии. — Худжанд, 1999;
* Сиёсатшиноси (бо забонҳои тоҷики, руси, узбеки). — Д. 2002 (бо хаммуаллиф); Этносоциальные отношения в Центральной Азии. — Худжанд, 2004;
* Муносибатҳои этноиҷтимои дар Осиёи Марказӣ. — Хуҷанд, 2005.

Эзоҳ
----

1. ↑

Пайвандҳои беруна
-----------------

* Донишгоҳи давлатии Хуҷанд ба номи академик Бобоҷон Ғафуров
**Аслам Адҳам** - шоир,нависанда, узви Иттифоқи нависандагони Тоҷикистон (1980)

Зиндагинома
-----------

Аслам Адҳам 18 октябри соли 1939 дар шаҳри Самарқанд таваллуд ёфтааст. Баъди хатми мактаби миёна дар Донишкадаи давлатии омӯзгории Самарқанд ва факултаи таъриху филологияи Донишгоҳи давлатии Тоҷикистон таҳсили нопурра кардааст. Солҳои тӯлонӣ дар нашриёти «Ирфон», рӯзномаҳои «Комсомоли Тоҷикистон», «Пионери Тоҷикистон», «Маориф ва маданият », Сарредаксияи илмии Энсиклопедияи советии тоҷик, Радиои тоҷик, Хонаи эҷодиёти халқ ва ғ. фаъолият бурдааст.

Эҷодиёт
-------

Хонандагон аз соли 1959 бо навиштаҳои манзуми ӯ шиносанд. Фаъолияти асосии эҷодии ӯ тарҷумонӣ буда, зиёда аз 50 асари манзуму мансур ва драмавии адибони ҷаҳонро ба тоҷикӣ гардондааст. Беҳтарин тарҷумаҳои ӯ «Ёдгорӣ»-и А.С.Пушкин, «Палангинапӯш»-и Шота Руставели, «Василий Тёркин»-и А.Твардовский,
эпоси қирғизии «Манас», «Гуфтор аз полки Игор», «Эдипшоҳ»-и Софокл, «Абри шалворпӯш»-и В.Маяковский, «Роҳзанон»-и И.Шиллер ва ғ. мебошанд. Соли 1979 «Касби ман – ифтихори ман» ном китоби очерку мақолаҳои публисиcтияшро ба чоп расонда, соли 1980 либреттои операи «Ғуломон»-ро навиштааст. Тарҷумаи «Манас»-и ӯро соли 1996 нашриёти «ал-Ҳудо» (Теҳрон) мунташир сохтааст.

Сарчашма
--------

1. ↑  Адибони Тоҷикистон (маълумотномаи мухтасари шарҳиҳолӣ)./Таҳия ва танзими Асрори Сомонӣ ва Маҷид Салим. – Душанбе, «Адиб», 2014, – с. 18 ISBN 978-99947-2-379-9
**Андомгон** (форсӣ: اندامگان‎), **ҷондор**, **органи́зм** (дерлот. organismus аз дерлот. organizo — «ташкил мекунам», «месозам», аз юн.-қад. ὄργανον — «асбоб») — ҳама гу­на мавҷудоти зиндаро гӯянд. Организмҳои як ва бисёрҳуҷайра дорои чунин хосиятҳои асосии ҳаётианд, ки онҳоро аз материяи ғайризинда фарқ ме­кунанд, яъне онҳо сохти ҳуҷайравӣ доранд; ба онҳо мубодилаи модда, сабзиш, инкишоф, афзоиш, тағйирпазирӣ, ирсият, мутобиқшавӣ ба шароити зиндагӣ ва ғайра хосанд.

Организмҳое низ мавҷуданд, ки ядрои ҳуҷайравии аслӣ ва унсури хромосомӣ надоранд. Ин гуна организмҳоро прокариотҳо меноманд. Бактерияҳо, обсабзҳои кабуду сабз, риккетсияҳо, микоплазмаҳо ва ғайра аз ҳамин қабиланд. Сохти ин организмҳо сода буда, андозаашон хеле хурд аст. Дар ҷараёни таъсири мутақобил ба муҳити зиндагӣ организм худро чун системаи том зоҳир менамояд. Ташаккули комили организм натиҷаи эволюсия буда, аз тақсимшавии қисмҳои структура (ҳуҷайра, бофта ва узвҳо), функсия ва интеграсияи онҳо иборат аст.

Дар организмҳои якҳуҷайравӣ функсияҳои ҳаётӣ тавассути органеллаҳои махсус ба амал бароварда мешавад. Дар давоми эволюсия афзоиши ху­ҷайра (яъне ба вуҷуд омадани Организми бисёрҳуҷайравӣ) ба мураккаб гардидани морфофизиологили организм мусоидат намуд. Дар омӯхтани масъалаҳои эволюсия, тақсимшавию интеграсияи узвҳо ва функсияи организм олимони рус А. И. Северсев, А. А. Заварзин, Н. Г. Хлопин, И. И. Мечников, Н. И. Шмалгаузен ва баъзе олимони хориҷӣ саҳми арзанда гузоштаанд.

Ҳамчунин нигаред
----------------

* Морфогенез
* 0нтогенез
* Органогенез
* Филогенез

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* *Беклемишев В. Н.* Методология систематики (раздел «Понятие индивидуальности и его относительность»). — М.: КМК SCIENTIFIC PRESS LTD. 1994.
* *Панов Е. Н.* Бегство от одиночества: индивидуальное и коллективное в природе и в человеческом обществе. — М.: Лазурь, 2001. — 640 с. — ISBN 978-5-382-01270-4.

Сарчашма
--------

* Энциклопедияи Советии Тоҷик : [дар 8 ҷ.] / сармуҳаррир  А. С. Сайфуллоев. — Д. : СИЭСТ, 1978—1988.
БАУЗÁНИ Алессандро шарқшиноси итолиёӣ, диншинос ва мутарҷим. Баузани донандаи тақр. 30 забони дунё буд.

Зиндагинома
-----------

Донишгоҳи Римро хатм кардааст (1943). Муаллими забони форсии Донишгоҳи Рим (1944–56), мудири кафедраи забон ва адабиёти форсии Донишгоҳи Неапол (1956–71). Дар Донишкадаи Шарқи Неапол аз адабиёти форсӣ ва индонезӣ дарс мегуфт. Дар охири умраш ба ҳайси профессори исломшиносии Донишгоҳи Рум кор кардааст.

Осор
----

Баузани муаллифи пажӯҳишҳои муътабар аз қабили «Таърихи адабиёти Покистон» (1958), «Таърихи адабиёти форсӣ» (1960), «Дин дар Форс: аз Зардушт то Баҳоуллоҳ» (1959), «Будо» (1973), «Ислом» (1980) ва ғ. мебошад. Қуръон (1955), маҷмӯаи матнҳои дини зардуштӣ (1962), «Ҳафт пайкар»-и Низомии Ганҷавӣ (1982), намунаҳо аз эҷодиёти Абуалӣ ибни Сино, Умари Хайём, Убайди Зоконӣ, Бедил, Муҳаммад Иқболро ба забони итолиёӣ тарҷума кардааст, ки ба шакли маҷмӯа низ ба табъ расидаанд.

Эзоҳ
----

1. ↑  *Bibliothèque nationale de France* идентификатор BNF (фр.): платформаи додаҳои боз — 2011.
2. ↑  AlKindi (онлайн-каталог Доминиканского института востоковедения)

* Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — 664 с. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.
**Аҳмадия** (ар. أحمدیه‎) — ҷараёни динӣ, ки соли 1889 дар Ҳиндустон (вилояти Панҷоб) ба вуҷуд омадааст. Муассисаш Мирзо Ғулом Аҳмад (1835—1908) буда, соли 1889 худро Маҳдӣ эълон намудааст.

Ӯ худро ислоҳотгари садаи XX эълон карда, ҷамъияти динии «Анҷумани Аҳмадия»-ро таъсис кард. Соли 1891 Мирзо Аҳмад ҳамчун набии нав эътироф шуд. Пайравони Аҳмадия муассиси онро ҳамчун маҳдии мусулмонону масеҳиён ва аватраи худои ҳиндуии Кришна мешумурданд. Мақсади асосии Аҳмадия бо ҳам созиш додани ислом, масеҳият ва ҳиндуия буда, кӯшиш намудааст, ки дар Ҳиндустон дини нав эҷод кунад. Ин ҷараён аҳкоми асосии ислом — ваҳдат, донисташаванда будани Худо, баробарии одамон ва ғайраро эътироф намуда, муборизаи синфиро инкор мекунад, ҷиҳоди зидди аҷнабиёнро рад менамояд ва онро танҳо бо мақсадҳои мудофиавӣ раво медонад. Бино ба ақидаи пайравони Аҳмадия, Ғулом Аҳмад таҷассуми Муҳаммад, Исои Масеҳ ва Кришна буда, илҳоми пайғамбарӣ дорад. Бинобар он касе, ки Ғулом Аҳмадро эътироф накунад, кофир эълон мешавад. Пайравони Аҳмадия минбаъд ба ду гурӯҳ — қодиёнӣ (пайғамбарии Аҳмадро эътироф мекарданд) ва лоҳурӣ (танҳо ислоҳотгари ислом будани Аҳмадро эътироф мекунанд) ҷудо шуданд. Моҳияти иҷтимоии таълимоти Аҳмадия дар баробарии одамон назди Офаридгор зоҳир мешавад. Ғояи баробарии одамон дар таълимоти ӯ боиси афзудани тарафдорони Аҳмадия дар байни буржуазияи миллию оммаи деҳқонон гардид. Таълимоти динии Аҳмад дар асарҳои зиёди ӯ (зиёда аз 60) ва махсусан дар «Бароҳини Аҳмадия» (1880) ва «Фалсафаи таълимоти ислом» (1896) инъикос ёфтаанд. Ҷавҳари фалсафаи таълимоти исломро се зинаи инкишофи фард (ҷисмонӣ, ахлоқӣ ва рӯҳонӣ) ташкил мекард. Дар зинаи аввал муаллиф бештар масъалаҳои шаръӣ, дар зинаи дуюм такомули нафсонию таҳзиби ахлоқ ва дар зинаи сеюм такомули рӯҳиро баррасӣ намудааст. Дар ин зина гӯё қобилияту истеъдоди пайғамбарӣ пайдо мешавад, вале ба он на ҳама ноил мешаванд. Масъалаҳое, ки дар ин асар таҳлил шудаанд, аз доираи таълимоти умумии дини ислом берун набошанд ҳам, таъбиру таъвили онҳо ҷиҳатҳои иҷтимоии таълимоти Аҳмадияро тақвият додаанд. Тарафдорони Аҳмадия чандин нашрия доранд, ки машҳуртарини онҳо Thehidht («Нур», Лоҳур) ва IslamieReview, («Маҷаллаи ислом», Лондон) мебошанд. Ҷараёни Аҳмадия ҳамчун ҷараёни ислоҳотии ислом (инкори нубувват, аҳаммияти фаъолияти моддии шахс, барқароркунии биҳишт дар рӯйи замин ва ғайра) шинохта шудааст. Барои бекор кардани ҷиҳод фақеҳон ӯро ба куфру илҳод маҳкум кардаанд. Баъди марги Аҳмад роҳбарии Аҳмадияро писари ӯ Мирзоносири Аҳмад ба уҳда дошт. Қисмати асосии пайравони Аҳмадия дар Покистон (зиёда аз 500 ҳазор нафар) ва Ҳиндустон зиндагонӣ мекунанд. Тарафдорони Аҳмадия дар байни аҳолии маҳаллии Афғонистон ва Эрон низ мавҷуданд. Шумораи умумии пайравони Аҳмадия дар мамлакатҳои Осиёи Ғарбӣ (Афғонистон, Эрон, Исроил, Урдун, Лубнон, Сурия) наздики 100 ҳазор мебошанд. Онҳо дар Мавритания, Англия, Фаронса, Олмон, Амрико низ сукунат доранд.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* Аҳмадия // Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.
**Алеутҳо** (номи қавмӣ — *унаңан / unangan*; (Listeni/ˈæli.juːt/) русӣ: Алеу́ты) — аҳолии муқимию асосии галаҷазираҳои алеут (дар ИМА).

Таърих
------

Бештар аз 900 кас аз аввали садаи XIX дар ҷазираҳои Командори Федератсияи Русия зиндагӣ доранд. Бо забони алеутӣ такаллум мекунанд. Алеутҳо тақрибан 4000 – 4500 сол пеш аз қабилаҳои эскимоси Аляс ка ҷудо шуда, ба галаҷазираҳои алеут омадаанд. Машғулияташон аслан шикорчигӣ буд. Алеутҳоро баҳрнавардон ва сайёҳони рус дар садаи XVIII кашф карданд. Аз ибтидои садаи XIX баъзе хусусиятҳои маданияти мардуми рус ва дини нас рониро пазируфтанд. Дар ҷазираҳои Командор соли 1932 ноҳияи алеут таъсис ёфт.

Эзоҳ
----

1. ↑  Russian Census 2010: Population by ethnicity Бойгонӣ шудааст 24 апрели 2012  сол. (Russian)

Сарчашма
--------

* А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — 608 с. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2021, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.
**Сарлавҳа** — калима, таркиб, ибора ё ҷумлаест, ки дар аввали матн меояд ва мазмуни он дар тамоми матни ба вай алоқаманд кушода мешавад.

Дар бештари маврид онро **титр** низ мегӯянд. **Титр** - аз калимаи фаронсавии **titre** - гирифта шуда, дар тоҷикӣ ба маънои *унвон* ва *сарлавҳа* омадааст. Навиштаҷоти муайянкунандаи мавзӯъ, ки дар театр, кино ва тамоми намуди Воситаҳои ахбори омма ба таври васеъ истифода мешавад.

Дар театр
---------

**Титр** (сарлавҳа) аввалин маротиба дар театрҳои Италия пайдо шуда, баъдан дар тамоми аврупо паҳн мешавад. Он замон дар рақси балет, балетмейстерро мебоист ишораҳои махсусе барои рақосон кунад, то ки онҳо замони гузариш ба қисмати дигари сужетро донанд. Баъд аз пайдо гаштани лавҳаи электрикӣ онро фаъолона дар театрҳои мусиқӣ, барои тарҷумаи забони аслии саҳнаҳои опера ва ғайр аз ин дар ҳолатҳои махсус, барои гурӯҳи тамошобинони ҳисси шунавоиашон нисбатан кам истифода мебаранд.

Экрани светодиодӣ

Дар филм
--------

Аввалин навиштаҷотҳо дар филм дар намуди сарлавҳаҳои асосӣ пайдо шудаанд. Аз соли 1905 сар карда, онро дар ҷойҳои лозимаи филм мегузоштанд. То ин вақт навиштаҷотҳоро дар шишаҳои махсус навишта, ба воситаи чароғ дар экрани иловагии назди экрани асосӣ нишон медоданд. Баъдтар дар филмҳои нав **интертитры** (лот. **inter** – "дар миёна") сарлавҳаҳое, ки мувақаттан дар миёни саҳнаҳои одди гузошта мешуд, ба вуҷуд омад. Интертитр одатан барои пурра намудани сухани қаҳрамонҳо, аз тағйирёбии вақт ва макони ҳодиса хабар медоданд. Инчунин ҷиҳати баёни фикрҳои худи муаллиф низ истифода мешуд. Дар замони муосир дилхоҳ **титр** (сарлавҳа) - ро ба воситаи барномаҳои танзими мултимедиявӣ сохтан мумкин аст.

Дар телевизион
--------------

**Титр** дар телевизион низ мавқеи бузург ва назаррас дошта, тамоми барномаҳои иттилоттию таҳлилӣ, иқтисодиву иҷтимоӣ, фарҳангиву фароғатӣ ва сиёсию тарғиботиро дар бар гирифтааст.

Адабиёт
-------

* Википедияи русӣ

Эзоҳ
----

1. ↑  Луғати синонимҳои забони тоҷикӣ. - Душанбе:Маориф,1993. - С.163
**Қозӣ Аҳмад ибни Қозӣ Муҳаммади Ғаффорӣ** (форсӣ: احمد غفاری‎; ? –1566) — Шаблон:Хушнавис ва шоири форс-тоҷик.

Зиндагинома
-----------

Дар Кошон таваллуд шудааст. Аз авлоди Наҷмуддин Абдулғаффори Шофеии Қазвинӣ. Ба қавли Абдулқодири Бадоунӣ муддатҳо дар Эрон вазир буд ва саранҷом истеъфо дода, ба зиёрати Байтулмуқаддас сафар кард ва пас аз анҷоми маросими ҳаҷ ба Ҳиндустон рафт. Ба қавли Ғуломмуҳаммади Ҳафтқаламӣ («Тазкираи хушнависон») хушнависи настаълиқ буд ва дар Ҳиндустон ба шоҳзода Парвиз таълими хат мекард. Пас аз марги шоҳзода тарки хидмат намуда, соли 1566/67 вафот кард. Ҳангоми иқомат дар Эрон дар хонадони Соммирзо зиндагӣ мекард ва ин шоҳзода дар бораи ӯ гуфтааст: «Дар ҳиддати зеҳн ва салиқаи иншо байни ақрон (ҳамнишинон) машҳур буд». Аз осори хаттотии вай «Таърихи нигористон» ва «Насхи ҷаҳоноро» боқӣ мондааст. Аҳмади Ғаффорӣ шоири хуштабъ ва базлагӯ низ будааст.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* بداونی عبد القادر. منتخب التواريخ. جلد ۳. کلکته، ۱۸۶۹؛
* هفت قلمی غلام محمد. تذکرۀ خوشنويسان. باهتمام محمد حدايت حسينی. کلکته، ۱۹۱۰؛
* مهدی بيانی. احوال و اثار خوشنويسان. تهران، ۱۳۴۵.

Сарчашма
--------

* Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — 664 с. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.