recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Аҳяд Данилбекович Идигов** ; 3 сентябри 1948, деҳаи Майкайн, вилояти Павлодари ҶШС Қазоқистон) — арбоби сиёсии чечен, арбоби давлатии Ҷумҳурии Чеченистони Ичкерия.

Зиндагинома
-----------

3 сентябри соли 1948 дар деҳаи Майкайни вилояти Павлодари РСС Қазоқистон таваллуд ёфта, соли 1944 оилааш аз он ҷо бадарға шуда буд. Миллат чечен. Писари калонии оила.

Соли 1966 мактаби рақами 55-и шаҳри Грознийро хатм кардааст.

Соли 1967 ба Донишкадаи нафти Грозний ба факултети сохтмонии дохил шуда, соли 1972 онро хатм кардааст.

Ӯ дар артиш хидмат накардааст, зеро дар кафедраи ҳарбии СТИ таҳсил мекард. Вай лейтенант шуд, баъд дар омузиши кӯтоҳмуддати ҳатмии ҳарбӣ рутбаи ҳарбии капитанро гирифт.

Фаъолияти сиёсӣ
---------------

Узви КПСС аз соли 1980 то соли 1991 тарафдори демократиконӣ ва озодигардонии СССР буд.

Ӯ мехост, ки бо тиҷорат машғул шавад, на сиёсат, аммо аз ҷунбиши миллии озодихоҳии Чеченистон ва аз фаъолияти Ҷоҳар Дудаев пуштибонӣ мекард. Дар ташкили Конгресси якуми миллии Чеченистон, вакили Конгресси Миллии Чечен (ОКЧН) иштирок дошт.

Муовини (аз 1991), раиси Кумитаи саноат ва сохтмон, муовини раис (аз 1992), 1993-1997 раиси парлумони Ҷумҳурии Чеченистони Ичкерия. Он яке аз "Дудаевиён" - рафиқ ва ёвари Ҷоҳар Дудаев дар бунёди давлати мустақили Чеченистон, ҳисобида мешавад  .

Дар давраи ҷанги якуми Русияву Чеченистон (1994-1996) ҳамчун муовини аввали раиси Кумитаи давлатии дифоъи ҶЧИ (КДМ) дар ташкили корҳои сиёсӣ алайҳи мақомоти Русия фаъолона иштирок кардааст. Солҳои 1993-1996 - Иштирокчии гуфтушуниди Русияву Чеченистон. Созишномаи сулҳ (маҷмӯи масъалаҳои низомӣ) байни Федератсияи Русия ва ҶЧИ аз 30 июли соли 1995 ба имзо расонид.

Дар замони ҷанг, пас аз марги Дудаев дар моҳи апрели соли 1996 ӯ ҷонибдори Масхадов буд, аммо дар маъракаи интихоботи президентӣ аз сарварии ситоди интихоботии ӯ худдорӣ кард.

Соли 1997 дубора вакили порлумони ҶЧИ интихоб шуда, раиси Кумитаи равобити хориҷии порлумони ҶЧИ ва соли 1998 таъин шуд. — Ноиби якуми президенти Ташкилоти байналхалқии халқҳои намояндадор (ш. Гаага)  .

  

30 октябри соли 1998 Президенти ҶЧИ Аслан Масхадов дар бораи вазири корҳои хориҷии ҶЧИ таъин кардани Идигов фармон содир кард. Идигов бинобар норозигӣ бо сиёсати президент истеъфо дод ва қариб як сол ба кор набаромад. 

21 феврали соли 2004 Парлумони ҶЧИ ва президенти ҶЧИ, ки раиси Кумитаи давлатии мудофиаи ҶЧИ Аслан Масхадов буд, 21 феврали соли 2004 ба Аҳяд Идигов ваколат дод, ки тамоми кори сиёсиро аз номи парламенти ҶЧИ дар хориҷа ташкил ва пеш барад . Ба вазъи моҳи июли соли 2020, ӯ худро ҳамчун Раиси Президиуми Ҳукумати ҶЧИ таъин мекунад  .

Иштирокчии гуфтушуниди байничечении «Барт» (розигӣ).

Дар Фаронса зиндагӣ мекунад  .

Эзоҳ
----

1. ↑  Д. Дудаев и государство. Часть 1/6 (ТВ ПИК-1, Тбилиси)
2. ↑  The 26th UNPO Steering Committee Meeting, The Hague, 14-15 July 2001
3. ↑  Постановление Парламента Чеченской Республики Ичкерия № 14-11 от 02.12.2003 г.
4. ↑  Президиума Правительства Чеченской Республики Ичкерия. Постановление № 20200706. «О поправках в Конституции РФ — России 14 марта 2020 года»
5. ↑  «За что нас убивает империя?»
**Аҳрор Ботуров** (т. 1968, ш. Конибодом, вил. Суғд), мутриб (танбӯрӣ, рубобӣ), оҳангсоз намояндаи ҳавзаи иҷроии Конибодом-Фарғона,устоди факултаи санъати Донишгоҳи давлатии Хуҷанд ба номи Б. Ғафуров (аз соли 1993 то имрӯз), мудири кафедраи мусиқии анъанавии ДДХ (аз соли 1996). Фориғултаҳсили омӯзишгоҳи санъати ба номи Содирхон (1987), шуъбаи мусиқии анъанавии Инситути давлатии санъати Тоҷикистон ба номи М. Турсунзода(1987-1993) буда, фаъолияти эҷодию омӯзишиашро дар факултаи санъати ДДХ (1993) оғоз намуда,ба тадрис ва омӯзиши мусиқии мардумию устодона машғул шудааст. Ботуров мусаннаифи чандин барнома ва раҳнамоҳои мусиқӣ роҷеъ ба созҳои танбӯру дутор, рубоб (қошғарӣ) дар заминаи фарогирии мусиқи мардумӣ, мақомҳо,силсилаи оҳангҳои такмилӣ аст. Зимни ин Ботуров ҷонишини маркази «Ҳунар» ва дастаи бачагонаи мусиқии «Чаман» буда, ба наврасон асосҳои мусиқии мардумӣ ва мақомҳоро тадрис намуда, роҷеъ ба масоили суннат ва меросбарии иҷроӣ мақолаҳои илмию омӯзишӣ нигоштааст. Дар заминаи оҳангсозӣ ҳам корҳои ҳунарӣ намуда ва мусаннифи зиёда аз 20 оҳанг барои созҳои дутору танбӯр ва рубоб бар пояи мусиқии мардумии тоҷик аст. Ботуров иштирокдори фестивал, озмунҳои мусиқии мақомӣ ва мардумӣ (Тошканд-1995, Бишкек-2003), симпозиум-фестивалҳои «Аржанг», мақомхонон (Исфара-2003, Душанбе-2006) ва ғ. буда, дар чандин конфронс ва ҳамоишҳои байналмилалии мусиқӣ, фарҳангӣ (Хуҷанд, Бишкек, Тошканд 2001, 2002, 2004, 2005) дар иртибот ба масоили мусиқӣ маърӯзаҳо намудааст. Ботуров сарварии дастаи мусиқии суннатии «Мерос»-ро ба уҳда дорад ва барои маҳорати хуби иҷроӣ, тарғибу омӯзиши мероси мусиқии тоҷикон сазовори ифтихорнома ва ҷоизаҳо гардидааст.

Адабиёт
-------

Ҳакимов Н. Шашмақом дар қарни ХХ,Хуҷанд,2006.

Ҳамчунин нигаред
----------------

* Шашмақом

Сарчашма
--------

1. ↑  Донишномаи Шашмақом./Зери таҳрири Олимов К. Абдувалиев А. Азизӣ Ф. Раҷабов А. Ҳакимов Н. – Душанбе, 2009. - с. 47 ISBN 978-99947-49-13-3
**Абдулфатто́ҳ ибни Мулло Абдулxалили Ҷӯйборӣ** (соли таваллуд ва вафот номаълум) — хаттоти тоҷик (нимаи дуюми садаи XIX – ибтидои садаи XX).

Зиндагинома
-----------

Зодгоҳаш Бухоро. Дар навиштани чанд навъи хат, бахусус анвои хати настаълиқ машҳур будааст ва китоби бисёреро бо хати зебову хоно китобат намудааст. «Кимиё» ном китобе бо хати зебои ӯ рӯнавис шудааст, ки аз 303 варақ иборат буда, таҳти рақами 1561 дар Ганҷинаи дастнависҳои шарқии Институти шарқшиносии АИ Ҷумҳурии Ӯзбекистон маҳфуз аст.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — 608 с. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2021, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.
Харитаи Роҳи бузурги Абрешим: дар қарни I Шоҳроҳи Абрешим Датсин ва Сересро пайваст мекард
**Шоҳроҳи Абрешим** (чинӣ: 絲綢之路, ӯзбакӣ: *Buyuk Ipak Yo'li*, форсӣ: جاده ابریشم‎, ар. طريق الحرير‎) - Осиёро тавассути роҳҳои корвонгард бо Аврупо пайванд мекард. Роҳи Абрешим ҳанӯз асрҳои то мелод аз силсилаи роҳҳои корвонгарде иборат буд, ки дар Ғарб аз Руми қадим ва дар Шарқ то ба салтанати Чин тӯл мекашид. Ҳамчунин, роҳи Абрешим тавассути Эрону Бохтар ва Суғдиёни қадим мегузашт. Дар ҳамон даврон нахустин василаҳои табодули иқтисодиву фарҳангии байни тамаддунҳои мухталифро давр зада, ба рушду нумӯи кишварҳои ин масири тиҷоратӣ мусоидат мекард.

"Роҳи бузурги Абрешим" дар асри II пеш аз милод ба миён омадааст.

Таърих ва таъсисёбӣ
-------------------

 

Намунаҳои абрешим аз сулолаи Хон

"Асри Заррин"-и Роҳи Абрешим
----------------------------

Нақшаҳои барқароркунӣ
---------------------

Намояндагони вазоратҳои роҳу нақлиёти 19 кишвари Аврупову Осиё, аз ҷумла Чину Эрон, Русияву Туркия ва кишварҳои Осиёи Марказӣ дар Женева ба хотири эҳёи Роҳи Абрешим ва дигар масирҳои қадими тиҷорат байни ин ду қитъа то соли 2014 43 миллиард доллар сармоягузорӣ намудаанд.

Ин нишаст бо ибтикори ESCAP ва UNECE, кумиссиёнҳои иқтисодии СММ дар умури кишварҳои Осиёву ҳавзаи уқёнуси Ором ва Аврупо баргузор шуд.

Аммо дар муқоиса ба ду ҳазор сол пеш, ки Роҳи Абрешим Осиёро тавассути роҳҳои корвонгард бо Аврупо пайванд мекард. Дар ин нишаст сухан перомуни эҳёи шабакаҳои муосири иртиботӣ, ба хусус роҳҳои нави оҳан меравад.

Дар Тоҷикистон
--------------

Тоҷикистон аз ҷумлаи кишвари хушкӣ будану дар бунбасти коммуникатсионӣ қарор доштанаш ба эҳёи Роҳи Абрешим ҳаётан манфиатдор аст. Ба хотири пайванди бештар бо масирҳои умдаи тиҷоратӣ, аз ҷумла масирҳои воқеъ дар тӯли Роҳи қадими Абрешим, барномаҳое амал мекунанд, ки умдатаринашон сохтмони ҳанӯз ниматамоми роҳи Кӯлоб – Қулма – Қароқурум ду тарҳи бузурги бунёди роҳи мошингард ва роҳи оҳан аз Тоҷикистон тавассути Ҳироти Афғонистон то шаҳри Машҳад, маркази тиҷоратии шарқи Эрон аст.

Мувофиқати усулӣ дар мавриди эҳдоси роҳи оҳан байни Тоҷикистону Афғонистону Эрон ҳанӯз дар тобистони соли 2006 дар мулоқоти руъасои ин се ҷумҳурӣ дар Душанбе ҳосил шуда буд ва феълан тарҳи эҳдоси ин роҳ мавриди омӯзиши гурӯҳҳои корӣ қарор доштааст. Бар асоси тавофуқи бадастомада, қарор аст, ҳар кишвар он қисмати ин роҳи оҳанро, ки аз қаламраваш мегузарад, худаш бисозад. Эҳёи Роҳи Абрешим ҳалқаи феълан тангу буғикунандаи бунбасти иртиботиро барои Тоҷикистон сабуктар ва фосилаи роҳ то бозорҳои ҷаҳониро барояш камеи дигар камтар хоҳад кард.

Пайвандҳо
---------

Талоши эҳёи Роҳи Абрешим

Эзоҳ
----



|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️  Гузариш ба унсури Викидода  Фарҳангҳо ва донишномаҳо | 
* Большая датская
* Большая норвежская
* Большая российская (старая версия)
* Кругосвет
* Britannica (онлайн)
* Universalis
* Universalis

 |
| 

| Дар феҳристҳои китобшинохтӣ |
| --- |
| 
* BNE: XX454566
* BNF: 11970767h, 15230062c
* GND: 4054299-3
* J9U: 987007543751905171
* LCCN: sh85122554
* NDL: 00571235
* NKC: ge194604
* VIAF: 170952654
* WorldCat VIAF: 170952654

 |

 |
|  |
| --- |
| Унсури холии Викидода |

**«Аҷоибу-л-булдон»** (ар. عجائب البلدان‎) — асари Абулмуаййиди Балхӣ оид ба аҷоиботу ғароибот ва мавзеъҳои шигифтангези олам.

Таърихи иншо
------------

Дар нимаи дуюми садаи X ба номи амири Сомониён Абулқосим Нуҳ ибни Мансур (ҳукмронӣ 976–997) иншо шудааст. То замони мо нусхаи номукаммал ва таҳриршудаи «Аҷоибу-л-булдон» расидааст. Дар он замон «Аҷоибу-л-булдон» китоби маълуму машҳур будааст. Масалан, муаллифи «Таърихи Сиистон» аз ин китоб бо номи «Аҷоиби барру баҳр» ёд карда, дар фароҳам овардан ва маълумот додан оид ба Сиистон аз он истифода кардааст.

Муҳтаво
-------

Дар «Аҷоибу-л-булдон» маълумоти ҷолиб оид ба баъзе кишварҳо, аз ҷумла Ҳиндустон, Хатлон (тавсифи вазъи таърихиву ҷуғрофӣ, мардумшиносӣ, аспҳои хатлӣ ва ғайра) оварда шудаанд. «Аҷоибу-л-булдон» на танҳо чун асари таърихӣ, ҷуғрофӣ аҳаммият дорад, балки асари пурарзиш барои омӯзиши забони форсӣ низ мебошад.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — 664 с. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.
**Шоираи Раҳимҷон** (тав. 31 марти 1977, ноҳияи Орҷоникидзеобод, ҶШС Тоҷикистон, ИҶШС) — шоир ва таронанависи саршиноси тоҷик.

Зиндагинома
-----------

Шоираи Раҳимҷон 31 марти соли 1977 зодаи ноҳияи Орҷоникидзеобод, дар оилаи коргар ба дунё омадааст. Шоираи кӯчак ҳануз аз айёми 10-солагӣ шеър мегуфт. Шоира хатмкардаи ДДМТ, факултаи филологияи тоҷик мебошад. Вай солиёни зиёд дар Радиёи Тоҷикистон ҳамчун муҳаррир фаъолият кардааст.

Эҷодиёт
-------

Аввалин намунаи ашъори шоира соли 2003 бо номи «Нахустин номаҳои дард» интишор шуда, китоби дуввуми вай соли 2013 бо номи «Вопасин номаҳои дард» дастраси ихлосмандони шеър гардидааст. Шоира соли 2012 дар машварати адибони ҷавон ҳамчун шоири суруднавис узви Иттифоқи нависандагони Тоҷикистон гардид. Шоира бо овозхонҳои машҳури кишвар ҳамкорӣ дорад ва барояшон шеър ва оҳанг эҷод мекунад. Ҳоло Шоираи Раҳимҷон муаллимаи калони фанни балоғати суханварии Донишгоҳи такмили ихтисос барои мактабҳои олӣ мебошад.

Эзоҳ
----

Пайвандҳо
---------

* Дуои Лоиқ шеъри Шоираи Раҳимҷонро то Амрико расонд(тоҷ.). *sputnik-tj.com*. 24 октябри 2018 санҷида шуд.
**Ким Килсен** (дан. Kim Kielsen; зод. 30 ноябри 1966) — сиёсатмадори гренландӣ, Сарвазири Гренландия аз 10 декабри 2014.

Баҳрнавард аз рӯи ихтисос, солҳои 1996—2003 дар полис хидмат кардааст. Соли 2005 вай ба парлумони Гренландия аз ҳизби чапгарои «Сиумут» («Ба пеш») интихоб шуд. Пас аз он ки Сиумут ба қудрат дар соли 2013 баргашт, вай вазифаҳои вазири манзил, табиат ва муҳити зист, инчунин вазири ҳамкориҳои шимолиро ба даст овард.

30 сентябри 2014 сарвазир Алек Ҳаммонд бинобар ҷанҷоли марбут ба истифодаи нодурусти маблағҳои буҷа маҷбур шуд, ки истеъфо диҳад ва Килсен ба мақоми сарвазир нишаст. Дар моҳи октябр вай раҳбари нави ҳизб интихоб шуд, ки пас аз он интихоботи қабл аз вақти парлумонӣ эълон шуд, ки дар он (дар натиҷаи тақсим ва таъсиси ҳизби марказгарои Налерак аз ҷониби сарвазири собиқ Ҳанс Эноксен) ҳизби Сиумут пирӯз шуд ҳамон қадар курсиҳое, ки аз чапи радикалии "ҷомеаи мардумӣ "буданд, аммо бо эҷоди эътилоф бо нерӯҳои рост тавонистанд дар қудрат бимонанд, ки дар натиҷа Килсен расман раҳбари ҳукуматро ба уҳда гирифт. Аммо дар моҳи ноябри соли 2016, Килсен ҳайати ҳукуматро иваз кард ва ба ҷои он намояндагони ростгаро аз Ҷамъияти Мардумӣ ва Налеракро дохил кард.

Эзоҳ
----

1. ↑  Munzinger Personen (нем.)

Пайвандҳо
---------

* Профили Киелсен дар вебсайти Ҳамкории Шимолӣ
Ҳолати тиббӣШаблон:SHORTDESC:Ҳолати тиббӣ

**Блефари́т** (лот. blepharitis от юн.-қад. βλέφαρον — «пилк») — газаки канораи пилки чашм.

Блефарит аз ғизои пастсифат, камхунӣ, амрози меъдаву рӯда, бемориҳои дандон ва бинӣ, ангезиши доимии чашм бо гарду чанг, боду ғубор, ислоҳ нашудани нуқси оптикии чашм (Масалан дурбинӣ, наздикбинӣ) сар мезанад. Канори пилк сурх гашта, атрофи мижа варам мекунад, хилмаки сафед ё зард пайдо мешавад, мижа мерезад ва чаппа (ба тарафи чашм) месабзад.

Блефарит фалсӣ ва захмӣ мешавад. Ҳангоми блефарити фалсӣ канораи пилк каме варам карда, карахш мебандад. Чашм хоришу сӯзиш мекунад, нисбат ба шамол, гарду чанг ва рӯшноӣ ҳассос мешавад. Дар мавриди блефарити захмӣ халтачаҳои мӯй илтиҳоб пайдо карда, захмҳои хурд мебароянд ва хушкида, карахш мебанданд. Барои пешгирӣ ва табобати блефарит риояи қоидаҳои беҳдошт, хӯроки серғизо, гирифта гаштани айнак лозим аст. Блефаритро бо доруҳои тавсиякардаи духтур худи бемор ё хешовандони ӯ табобат мекунанд. Барои ин бо сарангушт ва ангушти ишорати дасти чап пилки чашмро андаке поён кашида, бо дасти рост ба воситаи каламчаи шишагин ба канори пилк марҳам мемоланд. Дар баъзе мавридҳо ҳангоми Блефарит масҳи пилк, ки онро бояд духтур таъйин ва иҷро кунад, натиҷаи хуб медиҳад. Табобати блефарит басо давомдор буда, аз бемор сабру таҳаммул мехоҳад. Барои пешгирии блефарит сари вақт табобат кардани бемориҳое, ки боиси он мегарданд, ҳамчунин риояи қоидаҳои беҳдошт (дар хона ва ҷойҳои ҷамъиятӣ, хусусан дар сартарошхона, ҳаммом, машшотахона ва ғайра) аҳаммияти зиёд дорад.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Парадоксов Л. Ф. Мероприятия по борьбе с глазной заболеваемостью в Таджикской ССР // Здравоохранение Таджикис­тана, 1939,№ 3;
* Парадоксов Л. Ф. Краткий справочник по глазным болезням. Сталинабад, 1943;
* Страгунский Л. С. Козлов С. Н. Инфекции глаз. М. 2002.

Сарчашма
--------

* Блефарит / Ш. Маҳмадов // Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.


  

Шаблон:Ophtalmics-stub
**Шодихон Ҷамшед** – пизишк, вакили Маҷлиси миллии Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон даъвати IV, V, ҳамзамон муовини Раиси Маҷлиси миллии Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон интихоб гардидааст.

Зиндагинома
-----------

Шодихон Ҷамшед 22 марти соли 1962 дар Ҷумҳурии Тоҷикистон ба дунё омадааст, миллаташ тоҷик, маълумоташ олӣ, духтури табобатӣ ва иқтисодчӣ мебошад.
Соли 1985 Донишгоҳи давлатии тиббии Тоҷикистон ба номи Абӯалӣ ибни Синоро бо ихтисоси духтури табобатӣ ва соли 2015 Донишгоҳи давлатии шаҳри Хоруғ ба номи академик М. Назаршоевро бо ихтисоси иқтисодчӣ хатм намудааст.

Солҳои 1985-1988 ба ҳайси духтури ҷарроҳ дар беморхонаи вилоятии шаҳри Хоруғ фаъолият намуда, солҳои 1988-1992 ҳамчун ҷарроҳи асаби Беморхонаи клиникавии ҷумҳуриявии №3 дар шаҳри Душанбе адои вазифа намудааст.

Солҳои 1993-1995 ҳамчун ҷарроҳи асаби беморхонаи вилоятии шаҳри Хоруғ кор ва фаъолият намуда, аз соли 1995 то 2002 дар вазифаи мудири шуъбаи осебшиносӣ, раддодӣ ва ҷарроҳи асаби Беморхонаи вилоятии шаҳри Хоруғ фаъолияти кориашро давом додааст.

Аз соли 2002 то соли 2008 ҳамчун сардухтури Беморхонаи вилоятии шаҳри Хоруғ фаъолият намуда ва солҳои 2008-2009 сардори Раёсати тандурустии ВМКБ кор кардааст. Аз соли 2009 то соли 2013 дар вазифаи раиси ноҳияи Шуғнон адои вазифа намудааст.

Аз соли 2013 то моҳи октябри соли 2018 бо Фармони Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон дар вазифаи раиси ВМКБ кор ва фаъолият намудааст.

Аъзои ҲХДТ, аъзои Кумитаи иҷроияи Дастгоҳи марказии ҲХДТ мебошад.

4 маротиба вакили Маҷлиси вакилони халқи ВМКБ (даъвати II, III, IV, V) интихоб гардидааст.

Аз соли 2013 дар ду даъват (IV ва V) узви Маҷлиси миллии Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон, ҳамзамон муовини Раиси Маҷлиси миллии Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон интихоб шудааст.

Аз 23 ноябри соли 2018 бо қарори Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон ба вазифаи муовини Вазири тандурустӣ ва ҳифзи иҷтимоии аҳолии Ҷумҳурии Тоҷикистон таъйин гардид.

Ҷоизаҳо
-------

Ба унвони Корманди хизматнишондодаи Ҷумҳурии Тоҷикистон ва медали 20-солагии Истиқлоли давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон қадрдонӣ карда шудааст.
Аълочии тандурустии Ҷумҳурии Тоҷикистон мебошад.

Сарчашма
--------

1. ↑  Роҳбарияти вазорати тандурустии Ҷумҳурии Тоҷикистон(тоҷ.). *www.moh.tj*. 15 апрели 2020 санҷида шуд. Баргирифта аз сарчашмаи аввал 18 апрели 2020.
**Шодӣ Азизов** (Устод Шодӣ) - сароянда, навозанда, раққос ва донандаю ҳифзкунандаи мусиқии классикӣ ва мардумии тоҷик, Ҳофизи мардумии ҶШС Ӯзбекистон (1940).

Зиндагинома
-----------

Шодӣ Азизов соли 1878 дар деҳаи Муғулони ноҳияи Ғиждувони Бухоро, дар оилаи косиб таваллуд шудааст. Аз овони ҷавонӣ дар дастаҳои ҳунарии Бухоро (марвисароён) фаъолияти ҳунариашро оғоз намуда, асосҳои иҷроию эҷодии мусиқӣ, рақс ва ҳунарҳои мардумиро фаро мегирад. Шодӣ Азизов аз синни 11-солагӣ чун раққос ном бароварда, аз соли 1895 таҳти сарварии устодони мусиқии мардумӣ ва устодона устод Тиллобои Хонанда, Бобо Ҷалол, Бобо Ғиёс, Мирзо Ҳидояти Хонанда, Ҳофизи Восеъ, Қорӣ Убайдуллоҳ, Қори Каромати Дилкаши Танбӯрӣ асосҳои мусиқиро меомӯзад. Аз соли 1913 таҳти сарварии Бобо Ҷалол Носирзода ба омӯхтани асосҳои назарию амалӣ, иҷроии «Шашмақом» пардохт. Солҳои 30-уми садаи XX дар дастаҳои ҳунарии театрии мардумии ноҳияи Ғиждувон ба сифати сароянда, раққос хидмат мекунад. Фаъолияти иҷроии Шодӣ Азизов дар иҷрои мақомҳо бештар зуҳур намуда, дар иҷрои қисмҳои ҷудогонаи «Сарахбор», «Тарона», «Талқин», «Савт», «Намуд»-ҳои мақомҳои «Бузург», «Рост», «Наво», «Сегоҳ» маҳорати хоса ба харҷ додааст ва дар иҷрои ӯ намунаҳо аз осори мусиқии мардумӣ, классикии тоҷик сабт (қарта, сафҳа) сабту нашр шудааст. Баъди ӯ писараш Муҳаммадҷон Шодиев анъанаи эҷодию иҷроиашро идома медиҳад.

Адабиёт
-------

Алимбаева К. Ахмедов М. Народные музыканты Узбекистана. – Ташкент,1959; 
Таджикская музыка. – Душанбе, 2003; 
Энциклопедияи адабиёт ва санъат, ҷ. 1. – Душанбе, 1988.

Ҳамчунин нигаред
----------------

* Шашмақом

Сарчашма
--------

1. ↑  Донишномаи Шашмақом./Зери таҳрири Олимов К. Абдувалиев А. Азизӣ Ф. Раҷабов А. Ҳакимов Н. – Душанбе, 2009. - соли 25 ISBN 978-99947-49-13-3
**Meritocracy ё Шоистасолорӣ** *(merit* аз Лотинии *mereō, шоиста* ва *-cracy,* ки аз юнонӣ қадим κράτος *kratos* 'қувва, қудрат') як системаи сиёсиест, ки дар он аст, неъматҳои иқтисодӣ ва / ё қудрати сиёсӣ бар зиммаи одамони алоҳида дар асоси истеъдоди, талош, ва дастовардашон, вогузор шудааст, на бар асоси сарвату дороӣ ва ё табақаи иҷтимоӣ.  Пешрафт дар чунин система ба иҷрои он асос ёфтааст, ки тавассути санҷиш ё дастовардҳои нишон додашуда ба ҳисоб гирифта мешавад. Гарчанде ки мафҳуми шоистасолорӣ дар тӯли асрҳо вуҷуд дошт, худи ин истилоҳро соли 1958 ҷомеашинос Майкл Данлоп Янг дар китоби дистопияи сиёсию *ҳаҷвии худ «Инкишофи меритократия» истифода бурдааст* .

Таърифҳо
--------

### Таърифҳои барвақтӣ

"Таърифи маъмултарини меритократия(шоистасолорӣ) шоистагиро дар робита бо салоҳият ва қобилияти санҷидашуда консептуалӣ маънидод мекунад ва ба эҳтимоли зиёд, бо назардошти IQ ё санҷишҳои стандартии дастовардҳо андозагирӣ мешавад."  Дар системаҳои ҳукуматӣ ва дигар системаҳои маъмурӣ "шоистасолорӣ" ба системае ишора мекунад, ки тибқи он пешрафт дар дохили система ба "шоиста" будан табдил меёбад, ба монанди кор, зеҳният, эътиборнома ва маълумоти фард. Инҳо аксар вақт тавассути санҷишҳо ва ё имтиҳонҳо муайян карда мешаванд. [4] 


1. ↑  meritocracy. *Dictionary.com*.
2. ↑  *Fox*. Michael Young, 86, Scholar; Coined, Mocked 'Meritocracy', *The New York Times* (25 January 2002).
3. ↑  Levinson, David; Cookson, Peter W.; Sadovnik, Alan R. (2002). *Education and Sociology: An Encyclopedia*. Taylor & Francis. p. 436. most common definition of meritocracy conceptualizes merit in terms tested competency and power, and most likely as measured by IQ or standardized achievement tests
**Аҳроми Миср** — аз муҳиммтарин ва бошукӯҳтарин сохтмонҳои барҷоймонда аз тамаддуни Мисри Бостон ҳастанд, ки намодҳои ин тамаддун низ ба шумор мераванд. Теъдоди 138 ҳирами шинохташуда то соли 2008 дар Миср мавҷуданд, ки бештари онҳо оромгоҳи фиръавнҳо ва шаҳбонуҳяшон дар давраҳои дудмонии куҳан ва миёна ҳастанд.

Дар Мисри бостон як дин вучуд надошт. Дар ончо бисёр динхо мавчуд буданд, ки худоҳои гуногун доштанд. Аз ҳама дини дар он давра машҳур буда — ин дини Пантеони, ки худои он Пантеон буд, мебошад. Аҳроми (пирамиды) Миср — ин бузургтарин хайкалҳои Миср мебошанд, ки дар байнашон яке аз муъчизаҳои ҷаҳон мавчуд аст. Ахромахо худ як кабрҳои ошёнбаланди аз сангҳои азим сохташуда ахромашакл — (аз инчо низ номаш) мебошанд, ки ҳамчун макбараи фиръавнҳои Мисри Кадим хидмат мекарданд. Аз ҳама калонтарин аз онҳо ин ахромаи Хеопс мебошад. Аввалан баландии он 147 метрро ташкил мекард, вале аз набудани ҳимояи табии аз барку борон, баландии он то хол 7,5 метр паст шудааст. Дарозии руи он — 230 метр аст. Ин ахрома дар асри XXVI то милоди сохта шудааст. Такрибан сохтмони он кариб 23 сол давом кардааст. То охири асри IV сохтани ахрамахо бас нашудааст. Ахромаҳои дар асрҳои IV—V вучуд ва то хол истодаи Миср, барои мо хеле хабарҳои нав доданд.
Дертар сохтани ахромахо аз тарафи хокимиёни Судани бас карда шуд.

Эзоҳ
----

1. ↑  *Slackman, Michael*. In the Shadow of a Long Past, Patiently Awaiting the Future, *The New York Times* (17 November 2008). Проверено 1 май 2010.
2. ↑  *Mark Lehner (2008). The Complete Pyramids: Solving the Ancient Mysteries. p. 34.* Thames & Hudson. 2008-03-25. ISBN 978-0-500-28547-3.
**Кинан ап Маредид** (Шаблон:Lang-cy; соли 1295 ба дор овехта шудааст) — писари Маредид, ҳукмрони Дрислуин. Бародараш, Рис ап Маредид, раиси шӯришӣ солҳои 1283—1291 буд ва 2 июни соли 1292 ба дор овехташудааст. Соли 1924 шӯриш бо роҳбарии Мадоги Гвинедӣ ба амал омад. Кинан яке аз ҳаммаслакони Мадог буд. Кинан дар тасарруфи қасри Буилт ва Кефнллис иштирок мекунад. Соли 1295 Кинан ба даст афтод, ва бп Херефорд равон шуд, ки дар ҳамон ҷо ӯро ба дор овехтанд. Духтараш Гвенллиан бо Грифид Ллойд издивоҷкард.

Эзоҳ
----

1. ↑  Griffiths R. The Revolt of Rhys ap Merdudd, 1287−88 // The Welsh History Review. Cardiff, 1966. Vol. 3. No 2.стр.138

Адабиёт
-------

* Thomas Jones (ed.), Brut Y Tywysogyon or Chronicle of the Princes (Peniarth Ms. 20 Version) (Cardiff, 1952).
Бластосистаи одам пас аз 5 рӯзи бордоркунӣ
**Бластоси́ста** (аз юн.-қад. βλάστη (blaste) — «ҷанин» ва юн.-қад. κύστις (kystis) — «пуфак, ҳубоб») — давраи инкишофи ҷанини ҳайвоноти ширхӯр ва одам, ки дар натиҷаи тақсимшавии тухми бордор ба вуҷуд меояд. Бластотсиста ҳубобчаи холӣ аст. Дар як тарафи он маҷ­мӯи ҳуҷайраҳо — уқдаи шабеҳ ба бластулаи ҷонварони дигар воқеъ аст. Девораи беруни Бластотсиста трофобласт (ҳуҷайраи қабати берунии ҷанини ҳайвоноти ширхӯр) ҳосил мекунад.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* Бластотсиста // Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.
Ҳолати тиббӣШаблон:SHORTDESC:Ҳолати тиббӣ

**Бластомикозҳо** (юн. blastos — шохча ва mykes — занбӯруғ) — бемориҳои музмине, ки дар пӯст, устухон ва узвҳои дарун пайдо мешаванд.

Бластомикозҳоро асосан занбӯруғҳои хамирмоя ба вуҷуд меоранд. Маҳалли сукунати онҳо хок аст. Ба бластомикозҳо саг, баъзан одамон гирифтор мешаванд. Бластомикозҳои одамро бори аввал охири садаи 19 дар ИМА ошкор кардаанд. Бластомикозҳо ду хел (Бластомикозҳои пӯст ва Бластомикозҳои узвҳои дарунӣ) мешавад. Ҳангоми Бластомикозҳои пӯст дар бадан уқдаву доначаҳо падид меоянд; аломатҳои Бластомикозҳои узвҳои дохилӣ танг шудани нафас, лоғар гаштан, пайдоиши думбал, нобиноӣ ва ғ. мебошанд. Яке аз шаклҳои Бластомикозҳо — криптококкоз (Бластомикозҳои аврупоӣ) ба бемориҳои шабеҳи СПИД мансуб аст. Сироят, одатан, дар мавриди бо гарду чанг нафас гирифтани спораҳои занбӯруғ сар мезанад. Ба Бластомикозҳо асосан кормандони соҳаи кишоварзӣ гирифтор мешаванд. Бластомикозҳо дуру дароз давом мекунанд ва ташхисашон душвор аст. Бластомикозҳоро бо доруҳои зидди занбӯруғҳо, инчунин витаминҳо, марҳамҳои гуногун, маҳлули рангҳои анилинӣ муолиҷа мекунанд.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* Бластомикозҳо // Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.



|  |  |
| --- | --- |
| Пизишкӣ | *Ин мақолаи нопурра аз пизишкӣ мебошад.Шумо метавонед бо пурра кардани ин ба Википедия кумак кунед.* |
**Абдулмӯъмин ибни Абдуллоҳ ибни Искандар** (? – 1599) — охирин хон аз хонадони Шайбониён.

Зиндагинома
-----------

Солҳои охири ҳукумати Абдуллоҳхон дар зиддияти тамом бо ягона писараш Абдулмӯъмин сипарӣ шуд. Абдулмӯъмин аз соли 1582 дар Балх ва Бадахшон аз номи падари худ Абдуллоҳхон ҳукмронӣ мекард. Абдулмӯъмин аз падари худ иддаои ҳукумати воқеӣ кард, аммо Абдуллоҳхон ба ҳеч ваҷҳ намехост мавқеи хешро аз даст диҳад. Фақат бо дахолати рӯҳонияти Бухоро зиддияти писару падар бартараф гардид ва Абдулмӯъмин ақиб нишаст. Қавмҳои бодиянишин, ки аз зиддияти падару писар огоҳӣ доштанд, вориди вилояти Тошканд шуда, дар дашти миёни Тошканд ва Самарқанд қарор гирифтанд. Абдуллоҳ, ки бо ҳадафи шикаст додани душман аз Бухоро ба ҷониби Самарқанд равон шуда буд, бар асари беморӣ фавтид (8 февр. 1598). Абдулмӯъмин соҳиби тахт шуда, аз рӯзҳои аввали салтанаташ рақибонашро бераҳмона аз миён бардошт. Ҳукуматаш дер накашид. Вай пас аз шаш моҳи салтанат, дар натиҷаи суиқасди ҷонибдорони падараш ҳангоми шикор, дар мавзеи миёни ӯротеппа ва Зомин ба қатл расид. Пас аз қатли Абдулмӯъмин ашрофи ҳокими шайбонӣ ва рӯҳонияти Мовароуннаҳр ба ду гурӯҳи ба ҳам зид ҷудо шуданд ва мубориза миёни онон барои ба сари қудрат овардани хони нав ба муддати зиёд тӯл кашид. Пас аз марги Абдулмӯъмин бисёре аз шаҳрҳо ва вилоёти Мовароуннаҳр аз қабили Ахсекат, Андиҷон, Тошканд, Фарғона ва ғайра зери тасарруфи қазоқҳо қарор гирифтанд.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Бартольд В. В. Сочинения, т. II. Работы по отдельным проблемам истории Средней Азии, М. 1964;
* Хамза Камол, Политическая история Мавераннахра в XVI в. Д. 2007.

Сарчашма
--------

* А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — 608 с. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2021, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.
**Раиси вилоят** - намояндаи Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон дар вилоят, шахси мансабдори ҳокимияти давлатӣ мебошад, ки вай ба мақомоти намояндагии вилоят - Маҷлиси вакилони халқи вилоят ва Ҳукумати вилоят сарварӣ менамояд. Раиси вилоятро Президенти ҶТ ба вазифа таъйин ва аз он озод мекунад ва ба тасдиқи Маҷлиси вакилони халқи вилоят пешниҳод менамояд. Раиси вилоят иҷрои қонунҳо ва дигар санадҳои ҳуқуқии Маҷлиси Олӣ ва Президенти ҶТ, Ҳукумат, қарорҳои мақомоти болоӣ ва Маҷлиси вакилони халқи вилоятро ташкил мекунад, иҷлосияҳои Маҷлиси вакилони халқро даъват менамояд ва барои тайёрии масъалаҳои дар он баррасишаванда роҳбарӣ менамояд, дар маҷлисҳои иҷлосияҳо роҳбарӣ мекунад, моликияти коммуналиро идора мекунад, роҳбарии давлатиро аз болои идораҳои муассисаҳо ва ташкилотҳои марбута таъмин месозад, дигар масъалаҳоеро, ки аз Конститутсия, Қонунҳои ҶТ, дигар санадҳои меъёрию ҳуқуқӣ бармеоянд, ҳаллу фасл менамояд. Раиси вилоят дар доираи ваколатҳои худ қарорҳо қабул мекунад ва амр медиҳад.

Эзоҳ
----

1. ↑  Фарҳанги истилоҳоти ҳуқуқ / Зери таҳрири Маҳмудов М.А. - Душанбе: ЭР-граф, 2009. - с. 388
Дарвозаи ғарбии «Бозори Шоҳмансур», 27 августи 2004
«**Бозори Шоҳмансур**» (маъруф ба «**Бозори Зелёний**» аз русӣ: «*Зелёный базар*») — яке аз бозорҳои бузурги шаҳри Душанбе то соли 2017, дар чорроҳи кӯчаҳои Лоҳутӣ ва Деҳлавии ноҳияи Шоҳмансур ҷойгир шуда буд.

Таърих
------

Қитъаи замин барои сохтмони бозор бо қарори Кумитаи иҷроияи Шӯрои депутатҳои халқии меҳнаткашони шаҳри Сталинобод 24 майи 1948 ҷудо карда шуд. Аз охири солҳои 30–ибтидои 40-ум дар мавзеи имрӯзаи бозор корвонсарой ташкил ёфт. Аз ҳамон вақт дар ин ҷо савдои моли мавриди ниёзи мардум равнақу ривоҷ дошт. Таҳияи тарҳи умумии бозор, нақшаи ҷойгирониро меъморону лоиҳакашони пойтахт анҷом доданд. 

Масоҳати умумии бозор – 3,71 га буд. «Шоҳмансур» 726 ҷои савдо, 400 нуқтаи савдо, аз ҷумла 320 мағозаи хӯрокворӣ, 70 дукони фурӯши маҳсулоти кишоварзӣ, 19 нуқтаи хӯроки умумӣ, 72 мағозаи саноатӣ, 2 мағозаи мебел дошт. Ҳоло лоиҳаи тармими бозор ва майдону нуқтаҳои савдо тибқи талаботи меъморӣ ва шаҳрсозии пойтахт таҳия гардида, баҳри иҷрои он силсилаи корҳо ба анҷом расонида мешаванд.

Барҳамдиҳӣ
----------

Бо мақсади татбиқи Нақшаи генералии шаҳри Душанбе 11 октябри соли 2017 бо имзои як қарори раиси шаҳр Рустами Эмомалӣ аз 9 октябри 2017 Корхонаи воҳиди давлатии «Бозори Шоҳмансур» барҳам дода шуд. Фурӯшандаҳо пас аз барҳам додани бозори Шоҳмансур ба бозори «Меҳргон» (собиқ «Пойтахт-90») кӯчонида шуданд.

Эзоҳ
----

1. ↑  ҚАРОРИ РАИСИ ШАҲРИ ДУШАНБЕ №591 аз 09.10.2017. *Сомонаи расмии Мақомоти иҷроияи маҳаллии ҳокимияти давлатӣ дар шаҳри Душанбе*.  dushanbe.tj (11 октябри 2017). 7 феврали 2018 санҷида шуд. Баргирифта аз сарчашмаи аввал 17 феврали 2018.
2. ↑  Бозори «Шоҳмансур»-и пойтахт расман барҳам дода шуд | Ҳабарҳои Тоҷикистон ASIA-Plus(тоҷ.). Бойгонӣ шудааст 17 октябри 2017  сол. Проверено 7 феврали 2018.

Адабиёт
-------

* Шоҳмансур // Донишномаи Душанбе. — Душанбе: СИЭМТ, 2016, — С. 711. — 732 с. — ISBN 978-99947-33-89-7.
Гяруҳо дар Сибуя
***Gal***, ё ***гяру*** (ҷопонӣ: ギャル, транскрипсияи калимаи *gal* аз калимаи англисии girl — «духтар») — истилоҳ, ки ҳам маънои зиндагии мутобиқ ва ҳам зерфарҳанги машҳур дар байни духтарони ҷопониро дорад, ки дар солҳои 1990-ум паҳн шуд. Номаш аз шиори рекламавии 1970-умҳои ҷинсҳои «GALS» — *«Ман бидуни мардон зиндагӣ карда наметавонам»*, меояд, ки шиори духтарони ҷавон гашт.

Гяруҳои ҳозира, чун зернамудҳояш когяру ва гангуро, тахаллуси «оя о накасэру» (ҷопонӣ: 親を泣かせる, «волидонро маҷбур мекунанд, ки гирянд») ва «дараку дзёгакусэй» (ҷопонӣ: 堕落女学生, «мактабдухтарони аз рушд берун») барои вайрон ва таҷовуз кардан ба одобҳову урфу одатҳои ҷопонии хоси духтарон ва рӯгардони ба фарҳанги ғарбӣ, доранд. Шиори когяру — *Биба дзибун!* (ҷопонӣ: ビバ自分, «Зинда бод ман!»). Онҳо бо рафтори сабук, тафаккури мусбӣ, муҳаббат ба либосҳои мудии зебо, ғояҳои махсус дар бораи идеалҳои зебоӣ фарқ мекунанд. Ба зерфарҳанги гяру мардон низ метавонанд шомил бошанд, ки номашон «гяруо» аст. Аз замони пайдоиши худ гяру қисме аз муди кӯчагии ҷопонӣ гаштанд.

Эзоҳ
----

1. ↑  *Miller L.* Those Naughty Teenage Girls: Japanese Kogals, Slang, and Media Assessments // Journal of Linguistic Anthropology : журнал. — 2004. — Vol. 14, № 2.
2. 1 2  The History of the Gyaru - Part One.  neojaponisme.com (28 феврали 2012).
3. 1 2  *Miller L.* Those Naughty Teenage Girls: Japanese Kogals, Slang, and Media Assessments // Journal of Linguistic Anthropology. — 2004. — Т. 14, вып. 2.
4. ↑  東宮昌之・田中睦之「市場拡大に取り組むメンズ雑誌仕掛け人を直撃！」『WWD FOR JAPAN』2007年12月17日発行、December 17 vol.1454、第6面 参照。
5. ↑
|  |
| --- |
| Бахше аз силсилаи мабоҳис дар бораи |
| Маздаясно |
| Оташ, намоди Маздаясно.Оташ, намоде аз Маздаясно |
| 
Мабоҳиси аввалия |
|  • Аҳура Маздо • Зартушт • Аша • Эрон |
| 
Фариштагон ва шаётин |
| Амшоспндон • Эзад • Аҳуроҳо • Дев • Аҳриман |
| 
Китоб ва ибодат |
| Авесто • Готҳо • Ясна • Вандидод • Виспарад • Яшт • Хурдаавесто • Обзур • Ниёиши Аҳуни вирё • Оташкада |
| 
Ривоятҳо ва афсонаҳо |
| Динкард • Бундаҳишн • Ардовирофнома • Ҷомосбнома • Қиссаи Санҷон |
| 
Таърих ва фарҳанг |
| Оини зурвонӣ • Гоҳшумории авестои нав • Ҷашнҳои зартуштӣ • Издивоҷ • Фаршгард |
| 
Пайравон |
| Маздаясно дар Ҳиндустон • Эрониёни зартуштӣ • Порсён • Эрониён 
• • • 
Озори зартуштиён |
|  |
| * д
* б
* в
 |

**Аҳриман** (порсии миёна: , *ʾhlmn*; форсӣ: أهریمن‎; аз авастоӣ: Ангра-Майню, Анҳро-Маийню, Аҳро-Майню) — дар динҳои дугонаи қадимаи эронӣ (маздоия, зардуштия) сарвари худоҳои бадӣ ва таҷассуми мабдаи зиштӣ

Маълумотнома
------------

Аҳриман зидди Аҳура Маздо ва рӯҳи муқаддас Спента-Маийню буда, ҳама чизи баду зиштро офаридааст. Дар Авесто номаш ба шакли Ангромаийнйу, Анҳромаинйу омадааст.

### Маънои луғавӣ

Ин калима аз ду ҷузъ «ангро» ба маънии «бад» ва «маинйу» — «маниш», «андеша», яъне «бадандеш», «маниши бад» таркиб ёфтааст.

Дар «Готҳо» мазҳари бадӣ, бадандеш ба шак­ли Ака Мана омадааст (Ангро-маийнйу дар қисмҳои дигари Авесто вомехӯрад). Дар «Готҳо» (махсусан, дар Аҳунаваити, боби 30 «Ясно») ва қисмҳои дигари Авесто зиддияти байни Аҳриман ва Аҳура Маздо тасвир ёфтааст, ки ин инъикоси тасаввуроти мардум дар бораи муборизаи Некӣ ва Бадӣ мебошад.

Дар «Вандидод»-и Авесто аз аъмоли неки Аҳура Маздо ва бадкирдории Аҳриман сухан рафтааст. Аҳура Маздо 16 кишвари ободу зебо ва барои зиндагии мардум мувофиқ офарид. Вале Аҳриман дар ин кишварҳо мору ҳашароти зараровар, пашшаву мӯрчаҳои газанда, ҳукмронони бад, ҷодугарон, касалӣ, пирӣ, хушксолӣ, зимистони хунуки дуру дароз ва ғайра офарид. Лашкариёни Аҳриман шайтон, иблис, деву париҳо, ҷодугарон ва дигарҳо мебошанд, ки бо раъйи Аҳриман мардумро аз роҳ бароварда, гумроҳ мекунанд.

Заҳҳок ба гуфтори иблис гӯш дода, мехост, тухми одамиро аз дунё нест кунад. Ҷамшед дар таъсири қувваҳои аҳриманӣ фахру такаббур кард ва барои ин кораш ҷазо гирифт. Муборизаи Некию Бадӣ мавзӯи ҷовидонаи адабиёт аст. Дар адабиёти тоҷик ин мавзӯъ дар тимсоли Аҳриман ва дигарҳо қувваҳои бадӣ аз давраҳои қадим оғоз ёфта, дар асрҳои миёна ва адабиёти шӯравии тоҷик (масалан, дар эҷодиёти Лоҳутӣ, ки ҷангҷӯёнро пайравони Аҳриман медонад) идома ёфтааст.

Дар адабиёти классикии форс-тоҷик номи Аҳриман ба шаклҳои *Аҳриман, Аҳроман, Оҳурман, Аҳран, Оҳарн, Оҳарман, Ҳариман* ва ғайра вомехӯрад.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Аҳриман // Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.
**«Аҳсану-т-таворих»** (ар. احسن‌التواریخ‎) — асари таърихӣ, муаллифаш Ҳасанбеки Румлу.

«Аҳсану-т-таворих» иборат аз 12 ҷилд буда ба забони форсӣ иншо шудааст. Таълифи он соли 1577 анҷом ёфта, то ба рӯзгори мо танҳо нусхаҳои ҷилдҳои 11 ва 12 расидаанд. Ҷилди 11 воқеаҳои таърихии солҳои 1405-93 ва ҷилди 12 воқеаҳои солҳои 1494-1577-ро фаро гирифтаанд. Ҷилди охирини ин асар таърихи даврони ҳукмронии шоҳони сафавӣ — Исмоил, Таҳмосб ва Исмоили II-ро дар бар гирифта, соли 1931 ва 1934 дар ду китоб ба тавассути Ч. Н. Седдон дар Ҳиндустон бо тарҷумаи англисӣ ба табъ расидааст. «Аҳсану-т-таворих» соли 1970 дар Теҳрон чоп шуда, ҳамчунин қисматҳое аз он ба забонҳои русӣ, гурҷӣ, англисӣ ба табъ расидаанд. Ҳасанбеки Румлу (1531—1577) дар «Аҳсану-т-таворих» доир ба таърихи Осиёи Миёна низ маълумоти ҷолиб додааст.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* Аҳсан-ут-таворих // Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.
**Шоҳназар Пирназарович Бердиев**  (тав. 05.11.1966, ҷамоати деҳоти ба номи Лоиқ Шералии ноҳияи Панҷакент) — омӯзгори фанни ахлоқ ва зебоӣ, номзади илмҳои фалсафа (2011). Дорандаи медали Хидмати шоиста (2021) ва нишони сарисинагии «Аълочии маорифи Тоҷикистон» (2003)

Зиндагинома
-----------

Шоҳназар Пирназарович Бердиев солҳои 1984–1989 дар факултети таърихи Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи С. Айнӣ таҳсил кардааст. Солҳои 1989–1998 ассистенти кафедраи фалсафа ва фарҳанги донишгоҳи омӯзгорӣ, 1993-1995 аспиранти рӯзонаи назди кафедраи фалсафаи фарҳанг, 2012-2013 ва аз соли 2016 ба ин сӯ мудири кафедраи фалсафаи донишгоҳи мазкур буда, солҳои 1999–2000 дар Донишгоҳи СинСинатии штати Оҳаёи ИМА аз курси такмили ихтисос гузаштааст. Рисолаи номзадиро дар мавзуи «Масъалаҳои ахлоқи Зардуштия» дифоъ намудааст (2011). Дар корҳои худ ахлоқи зардуштия, арзишҳои ахлоқии мутафаккирони то давраи исломии форсу-тоҷик ва масъалаҳои зебоишиносиро баррасӣ кардааст. Таҳти роҳбарии номбурда 4 нафар рисолаи номзадӣ дифоъ карда, 4 нафар чун унвонҷӯ рисолаҳои худро омолдаи дифоъ намудаанд. Дар тӯли роҳбарии ӯ дар кафедра дар панҷ соли охир як рисолаи докторӣ, 10- рисолаи номзадӣ ҳимоя гардидааст. Бердиев Ш. П. дар кафедра роҳбари лоиҳаи илмӣ- тадқиқотии фармоишӣ «Ҳолат ва сатҳи ифротгароии динӣ дар байни ҷавонони Ҷумҳурии Тоҷикистон» (2021-2025)- ро ба зимма дошта, муаллифи 4 китоб ва зиёда аз 50 мақолаи илмӣ, илмӣ- оммавӣ аст.

Осор
----

* Одоби муошират (дастури методӣ). Д. 2006;
* Вожаномаи фалсафа. Д. 2014 (ҳаммуаллиф).
* Этика. Д. 2016;
* Таърихи тамаддун ва фарҳанги ҷаҳон, ҷилди 3. Д. 2017 (ҳаммуаллиф).

Пайвандҳо
---------

Энсиклопедияи Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи С. Айнӣ
**Аҷобат** (ба англ. strangeness, ба русӣ: странность) — адади квантие (S) — ки дар баробари малоҳат (С) ва зеб (b) барои ташхиси ҳадронҳо истеъмол мешавад.

Онро соли 1953 М. Гелл-Ман ва К. Нишиҷима ба миён оварданд, то бифаҳмонанд, ки чаро ҳиперонҳо ва каонҳо ном зарраҳо танҳо ҷуфт-ҷуфт ба вуҷуд меоянду тоқ-тоқ не. Аҷобат қиматҳои томи мусбат ва манфӣ ва инчунин қимати сифрӣ мегирад. Адади S барои зарраҳои аҷиб 1, 2, 3 ва барои антизарраҳо (подзарраҳо)-и онҳо −1, −2 ва −3 гирифта мешавад. Ба зарраҳои одӣ, яъне зарраҳои ғайриаҷиб — фотон, лептонҳо, пионҳо, нуклонҳо, ηо-мезон ва антизарраҳои онҳо, ки аз ҳамтаъсироти қавӣ (ҳамтаъсироти ҳадронӣ) эмин ҳастанд, қимати S=0 дода шудааст. Қиматҳои S замшаванда (аддитивӣ) мебошанд. Ҳадронҳои соҳиби аҷобати S≠0 (С=0 ва b=0)-ро ҳадронҳои аҷиб мегӯянд. Аҷобат доштани ин ё он ҳадрон, аз афташ, бо он алоқаманд аст, ки он ҳадрон дар таркиби худ як ё чанд кварки аҷиб дорад. Аҷобат дар ҳамтаъсироти суст метавонад ба қадри 1 воҳид вайрон шавад: ΔS=0, ±1, аммо дар ҳамтаъсироти қавӣ ва ҳамтаъсироти электромагнитӣ бақо дорад (яъне аҷобати зарраҳо дар аввалу охири фароянди муоянашаванда ҳамон як қимат хоҳад дошт). аҷобат ва ададҳои квантии дигари тавсифкунандаи ҳадронҳо дар шакли формулаи Гелл-Ман — Нишиҷима алоқаманд гардонда шудаанд.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* Аҷобат // Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.
**Шоҳрух Юнусов** (23 августи 1998, Конибодом, Тоҷикистон) — овозхони уперо, чандзабондон.

Зиндагинома
-----------

Шоҳрух Юнусов 23 августи соли 1998 дар оилаи зиёӣ ба дар ҷамоати Пӯлодони Конибодом ба дунё омадааст. Ӯро асосан падарбузурги муаллимаш тарбия кардааст. Шоҳрух Юнусов то синфи шашум дар мактаби миёнаи №25-и шаҳри Конибодом хонда сипас таҳсилоташро дар Литсейи тоҷикӣ-туркии шаҳри Хуҷанд идома додааст. Вале пас аз се соли таҳсил дар Хуҷанд соли 2014 раисиҷумҳури Тоҷикистон Эмомалӣ Раҳмон дар яке аз консертҳо ҳунари Шоҳрухро дида ӯро барои идомаи таҳсил ба Мактаби байнулмилалии шаҳри Душанбе даъват кард.

Ҷоизаҳо
-------

Шоҳрух Юнусов дар 12-солагӣ дар озмуни "Sanremo Junior 2010" дар Итолиё сазовори ҷоизаи аввал гардид.

Эзоҳ
----

1. ↑  Шохрух Юнусов – наш человек в Милане. *asiaplustj.info*.  ASIA-Plus. 17 январи 2023 санҷида шуд.
2. ↑  *Мансур Шоев.* Тоҷикписаре, ки шуҳрати ҷаҳонӣ дорад. Шоҳрух Юнусов кист?(тоҷ.). *halva.tj*. 17 январи 2023 санҷида шуд.
3. ↑  Шоҳрух дар Франкфурт "Шоҳҷоиза" гирифт(тоҷ.). *Радиои Озодӣ*. 17 январи 2023 санҷида шуд.
4. ↑  Шоҳрух Юнусов: раисҷумҳури Тоҷикистон роҳамро ба операи ҷаҳонӣ кушод(тоҷ.). *Sputnik Тоҷикистон* (27 октябри 2017). 17 январи 2023 санҷида шуд.
5. ↑  Барномаи тафреҳии тоҷикӣ: 7 май(тоҷ.). *www.bbc.com*.  BBC Tajik/Persian. 17 январи 2023 санҷида шуд.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️  Гузариш ба унсури Викидода  Дар шабакаҳои иҷтимоъӣ | 
* Фейсбук
* Инстаграм
* Telegram

 |
**Аҳолӣ дар ҳуқуқи байналхалқӣ**- маҷмӯи шахсони ҷисмонӣ, ки дар қаламрави давлати муайян зиндагӣ намуда, тобеи қонунгузории он мебошанд. Ҳайати аҳолӣ дар ҳуқуқи байналхалқӣ аз шаҳрвандони худи давлат, шаҳрвандони ҳориҷӣ, шахсони бешаҳрванд (апатрид) ва шахсони душаҳрвандӣ (бипатрид) иборат мебошад.Вазъи ҳуқуқии аҳолиро қонунгузории миллӣ муқаррар намуда, он ба дараҷаи инкишофи институтҳои демократии ҷомеа ва сатҳи тараққиёти иқтисодии кишвар вобастагӣ дорад.

Нигаред низ
-----------

Қонун

Эзоҳ
----

1. ↑  Фарҳанги истилоҳоти ҳуқуқ / Зери таҳрири Маҳмудов М.А. - Душанбе: ЭР-граф, 2009. - с.72
**Аҳрор ибни Султонхон** (соли таваллуд ва вафот номаълум) — шоири тоҷик (асри 19).

ЗИндагинома
-----------

Дар Истаравшан дар оилаи шоири маъруф Султонхони Адо ба дунё омадааст. Маълумоти ибтидоиро дар назди падар гирифт. Баъдан илми шеъру шоириро низ аз ӯ омӯхт. Дар замони ба Хӯқанд кӯчидани доираи адабии Истаравшан Аҳрор низ муддате бо аҳли оилааш ба он ҷо кӯчида, дар дарбори Умархон (ҳукмр. 1809–22) хидмат мекард. Дар мадрасаи хони Хӯқанд таҳсилро идома дода, илмҳои расмии замонашро ба хубӣ омӯхт. Ба тоҷикӣ ва ӯзбекӣ шеър мегуфт. Соҳибдевон будааст, вале девонаш дастрас нагардидааст. Дар тазкираҳо, махсусан «Маҷмӯат-уш-шуаро»-и Фазлии Намангонӣ, намунаҳои ашъораш дарҷ гардидаанд.

Абёти зерин аз ӯянд: 

Пардаи чашмам чу барги гул шуд аз хуноб сурх,
Баски аз кӯҳи дилам меояд ин селоб сурх.
Хастагиҳоям зи ҳаҷри рӯйи оташноки кист?
Набзам ангушти ҳакимон кард чун унноб сурх.
Бе тақозо меравад дар ҳасрати майгунлабе
Ашкҳо аз дидаи Аҳрор чун хуноб сурх.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — 664 с. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.
**Сидӣ Муҳаммад валид Шайх Абдуллоҳ** ( ар. سيدى محمد ولد الشيخ عبد الله‎ 1938, Алег, Бракна, Африқои Ғарбии Фаронса - 22 ноябри соли 2020 ) - Президенти Мавритания аз 19 апрели 2007 то 6 августи 2008 .

Зиндагинома
-----------

Ӯ дар Сенегал ва Фаронса таҳсил кардааст. Аз соли 1971 то соли 1978 — вазир, аз ҷумла вазири иқтисодиёт, дар хукумати Мухтор валид Додоҳ. Дар байни дигар ташабусҳо, ӯ дар ҷорӣ кардани угуияи Мавритания ҳамчун пули миллӣ саҳм гузоштааст. Пас аз сарнагун шудани Мухтор Додоҳ дар июли соли 1978 Шайх Абдуллоҳ то соли 1979 дар зиндон буд. Аз соли 1982 то соли 1985 дар Кувайт ба ҳайси мушовири Хазинаи Кувайтии ҳамкориҳои иқтисодии араб кор кардааст. Дар солҳои 1986 - 1987 - Вазири гидротехникӣ ва энергетика, сипас моҳидорӣ ва иқтисодиёти баҳрӣ, сипас боз бо иттиҳоми фасод боздошт шуд. Солҳои 1989-2003 Соли 2003 дар Нигер дар ҳамон хазина ба ҳайси мушовир кор кардааст.

Шайх Абдуллоҳ дар соли 2006 пас аз табаддулоти низомӣ номзадии мустақили худро дар интихоботи президентӣ пешниҳод кард. Ӯ ба унвони номзад ба Шӯрои низомии адолат ва демократия таҳти раҳбарии Эли валид Мухаммад Фол баррасӣ шуд, аммо дар даври дуввум ба шарофати пуштибонии номзадҳои хориҷшуда пирӯз шуд.

Шайх Абдуллоҳ ҳамчун президент бо роҳбарони исъёнгарони Мавритания вохурд. Вай ҳизби ADIL-ро таъсис дод. Мубориза бо касри буҷет аз ҳисоби кам кардани маоши мансабдорон ва ҳатто худи президент ва ҳамчунин афзоиши ҳаҷми содироти нафт сурат гирифт.

Дар моҳи августи соли 2008 Шайх Абдуллоҳ раиси муҳофизони президент Муҳаммад Абдулазизро аз вазифа барканор кард, ки боиси ҷудоӣ дар ҳизби ҳоким ва табаддулоти низомӣ шуд, ки Абдуллоҳиро аз вазифаи президенти кишвар барканор кард.

Пайвандҳо
---------

* *Густерин П.В.* Интихоботи президентӣ дар Мавритания 2007

Эзоҳ
----

1. ↑  Munzinger Personen (нем.)
2. ↑  Ex-Mauritanian President Ould Cheikh Abdallah Dies Aged 82 - State Media (ингл.)
3. ↑  وفاة الرئيس الموريتاني السابق سيدي محمد ولد الشيخ عبد الله — 2020.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️  Гузариш ба унсури Викидода  Фарҳангҳо ва донишномаҳо | 
* Britannica (онлайн)

 |
| 

| Дар феҳристҳои китобшинохтӣ |
| --- |
| 
* BNF: 16177152t
* GND: 170934993
* ISNI: 0000 0000 7734 905X
* LCCN: n2010011460
* NTA: 323856055
* SUDOC: 138484376
* VIAF: 107051181
* WorldCat VIAF: 107051181

 |

 |
**Кола** шаҳрест дар Федерасияи Русия,ки дар Нимҷазираи Кола ва дар Вилояти Мурманск ҷойгир шудааст. Таърихи таъсисаш соли 1517 (аз рӯи маълумоти дигар — соли 1264 ) ҳисоб мешавад. Шумораи аҳолияш бино бар саршумори соли 2010 10447 нафар аст.

Шаҳр дар мавзеи ба ҳам омадани ду рӯд Колаву Тулома воқеъ шудааст,дар пеши резишгоҳашон ба Халиҷи Колаи Баҳри Барентс,аз маркази шаҳри Мурманск дувоздаҳ километр дӯр.

Иқлим
-----

Шаҳр дар минтақаи арктикию атлантикии иқлими мӯътадил воқеъ аст.Иқлими Кола бо наздиқии Баҳри Барентс ба шакли муайян дароварда мешавад.Рӯдҳо Колаву Тулома бар хилофи Халиҷи Кола дар фасли зимистон ях мебанданд.Халиҷи Кола аз сабаби ҷараёни гарми Голфстрим яхнакунанда аст.

Таърихи шаҳр
------------

### Садаҳои XVI—XVII

Cоли 1565 дар Кола се хонавода ва се оила буданд.Дар солҳои 1573/74 дар китоби барӯйхатгирии аҳолии Кола Василий Агалин 33 хонавода ба рӯйхат даровард.Кола ба туфайли харидуфурӯш бо Ширкати Антверпен тараққӣ мекард.Ба шарофати ин тиҷорат дар тӯлии солҳои 1570-1580 Кола ба бандаргоҳи баҳрии байналхалқӣ табдил меёфт.Онҷо пусту моҳӣ обгазид карда мешуд.Дар охири асри XVI—сар кардани асри XVII Кола шаҳре хеле мустаҳкам карда ва пуштибони ягонаи Русия дар он сӯи қутб буд.Дар миёнаи асри XVII дар девори қалъаи Кола 500 нафар стрелетс (сарбозони қўшуни Давлати Маскав) ва 9 нафар тӯпчӣ хидмати посбоникунандаро мекарданд.Воеводаи (сардори лашкар дар Руси Қадим ва инчунин хокими шаҳр ё вилоят) аввалро Аверкий Иванович Палицын таъйин карда шуд.

### Садаи XVIII

Моҳи августи соли 1700 Ҷанги Шимолӣ шурӯъ шуда буд, ва шведҳо ба Нимҷазираи Кола ва ба қарияҳо дар назди Баҳри Сафед пӯписа кард гирифтанд.Подшоҳи рус Пётр I дар бораи таъмири пурраи девори қалъаи Кола указро баровард.Вале эскадра дар таҳти роҳбарии адмирал К. Х. Леве шаҳрро забт кардан кӯшиш кард.Дар соли 1706 аз нав барқарор кардани ва мустаҳкам кардании девори қалъаи Кола ба анҷом расонда шуданд.

Моҳи декабри соли 1708 Русия ба 8 губернияҳо тақсим карда шуд;уезди Кола ба таркиби уезди Архангелогородский дохил шуд.

Соли 1723 подшоҳи рус Пётри Бузург Ширкати китгирии Коларо таъсис кард.Барои ин 5000 рубл маблағ ҷудо карда шуд.Баъд аз ду сол Пётр I аз дунё гузашту кори ӯ амалан партофта монда шуд.Дар тӯлии се сол (1726—1729) фақат 5 раъс наҳанг ёфта шуданд.Дар моҳи феврали соли 1731 ширкат барҳам дода шуд.

Дар он замон дар Кола Михайло Ломоносов бо падари худ Василий Дорофеевич Ломоносов саёҳат карданд.
Соли 1727 академияи фанҳои Санкт-Петербург астрономи французиро Людовик Делиль де ла Круайер ба Кола фиристод.

Дар нимаи дуюми асри XVII халқи номатлуби ба ҳукумати Русияи ба Кола бадарға карда мешуд (баъди шӯриши Емелян Пугачёв).

**Кола**   
|  |  |
| Шаҳрҳо Мурманску Кола(*дар ҷои дуюм*).Халиҷи Колаву рӯди Тулома(*дар ҷои дуюм*). | Кола соли 1598 |

  
|  |  |  |
| Кола соли 1914 | Рӯди Кола | Рӯди Тулома |
**Арав Иля Моисеевич** (тав. 24.7.1909, ноҳияи Калинин, вилояти Херсон) — зоотехник, доктори илмҳои биология (1967).

Зиндагинома
-----------

Хатмкардаи факултетити зоотехникии Донишкадаи кишоварзии Херсон (1932). То соли 1940 дар вазифаҳои гуногуни соҳаи кишоварзӣ фаъолият намудааст. Мудири шӯъбаи чорвои калони шохдори Пойгоҳи таҷрибавии чорводории Тоҷикистон (1941—1943), ходими калони илмии Инстиути тадқиқоти илмии чорводории Тоҷикистон (1944—1946), мудири лаборатория ва баъд мудири шӯъбаи физиологияи ҳайвоноти кишоварзии ҳамин институт (1948—1976). Аз соли 1976 дар нафақа буд. Соли 1981 аз Тоҷикистон кӯч бастааст. Муаллифи зиёда аз 80 асару мақолаҳои илмӣ оид ба омилҳои физиологии сермаҳсул гардондани ғажғов (қутос), гӯсфандони помирӣ, дарвозӣ, қарокулӣ, ҳисорӣ, говҳои ҷойдорӣ, инчунин дар минтақаҳои баландкӯҳ парвариш кардани гӯсфандони маҳинпашм ва тавсифи морфологию физиологии зоти нави гӯсфандони тоҷикӣ.

Нишону ҷоизаҳо
--------------

Бо ордени «Нишони Фахрӣ», медалҳо ва ифтихорномаҳо сарфароз гардидааст.

Осор
----

* Обмен веществ и дыхание у местных пород овец Таджикистана в условиях равнин и малых высот, «Тр. Таджикской НИИСХ», т. 3, Д. 1967;
* Обмен веществ у каракульских и курдючных овец на разных высотах, «Тр. Таджикской НИИСХ», т. 4, Д. 1972;
* Кровь и её дыхательная функция у овец в горах, «Тр. Таджикской НИИСХ», т. 5, Д. 1973;
* Физиологические основы отгонного содержания овец в горах Таджикистана, «Тр. Таджикской НИИСХ», т. 8, Д. 1976.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Арав Иля Моисеевич // А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2021, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.