recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Зулфия Баҳриддинова** (тав. 7 марти 1922, Хуҷанд — 18 ноябри 2013, Хуҷанд, вилояти Суғд, Тоҷикистон) — сӯзанидӯз ва рассом, Рассоми халқии Тоҷикистон (1974), Ходими хизматнишондодаи санъати ҶШС Тоҷикистон (1957), дорандаи Мукофоти давлатии Тоҷикистон ба номи Рӯдакӣ (1980).

Зиндагинома
-----------

Санъати қаламкаширо аз падар ва сӯзанидӯзиро аз аммааш Шарафнисо Нуриддинова омӯхтааст. Хатмкардаи Омӯзишгоҳи педагогии шаҳри Ленинобод (1941) ва Институти давлатии педагогии Ленинобод (1950). Муаллим ва директори (1966-78) омӯзишгоҳи номбурда. Солҳои 1957-87 сарвари шуъбаи ИР Тоҷикистон дар вил. Суғд буд. Б. аз ҷумлаи устодони номии санъати гулдӯзӣ мебошад. Дар давоми 70 соли меҳнати пурсамар зиёда аз 300 асари бузургҳаҷм офаридааст. Аввалин сӯзаниҳои Б. дар Даҳаи санъати тоҷик дар Маскав (1941) намоиш дода шудаанд. Б. санъати гулдӯзиро ривоҷ дода, ба он обуранг ва мазмуни тоза бахшидааст. Ба туфайли сӯзаниҳои ӯ бисёр нақшҳои сӯзаниҳои садаҳои 18-19 ва аввали садаи 20 (мас. нақшҳои «Пайпоқи уштур», «Офтоб», «Бодомгул», «Қаламфур», «Моҳу ситора» ва ғайра) эҳё гардидаанд.

Осор
----

Асарҳои ӯ маҳз бо зебоӣ ва нафосату назокати беҳамтои худ аз осори дигар ҳунармандон фарқ мекунанд. Сӯзаниҳои «Бойгариҳои Тоҷикистон», «Ба муносибати 800-солагии Маскав», «Ленин ва ГОЭЛРО», «Даҳаи адабиёти тоҷик дар Маскав», «1000-солагии зодрӯзи Абуалӣ ибни Сино», «50-солагии ташкилёбии ҶШС Тоҷикистон» ва ғ. санъати гулдӯзии тоҷикро ба пояи баландтар бардоштанд. Партретҳои дар сӯзанӣ сабткардааш (Шоҳ Исмоили Сомонӣ, Абуабдуллоҳи Рӯдакӣ, Абуалӣ ибни Сино, Абулқосими Фирдавсӣ, С. Айнӣ, М. Турсунзода, Эмомалӣ Раҳмон, А. Лоҳутӣ, А. С. Пушкин, М. Горкий, В. Маяковский ва диг.) аз истеъдоди нотакрори ин ҳунарманд гувоҳӣ медиҳанд. Б. расми Абуабдуллоҳи Рӯдакиро дар синни 85-солагӣ дар сӯзанӣ сабт кардааст. Ӯ бо шогирдонаш пардаи Қасри Арбобро гулдӯзӣ кардааст, ки то ҳол мавриди истифода мебошад. Сӯзаниҳои Б. дар намоишгоҳҳои байналмилалии бисёр кишварҳо, аз ҷумла Россия, Белгия, Полша, Чехославакия ва ғ. сазовори баҳои баланди бинандагон гардидаанд. Саҳми Б. дар тарбияи ҳунармандони навкор хеле калон аст.

Ордену ҷоизаҳо
--------------

Бо орденҳои Дӯстии халқҳо, Байрақи Сурхи Меҳнат, «Нишони Фахрӣ», медали «Барои меҳнати шоён» ва Грамотаи Фахрии Пезидиуми Шӯрои Олии ҶШС Тоҷикистон сарфароз гардидааст.

Эзоҳ
----

1. ↑  Тақвими ҷашн ва санаҳои муҳими Ҷумҳурии Тоҷикистон (барои соли 2015) — Душанбе: Бухоро, 2014.- 280 с.(пайванди дастнорас)

Адабиёт
-------

* Баҳриддинова Зулфия / Х. Содиқова // Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.
**Зулф** (аз ар. زُلَف‎, ҷамъи زُلْفَة‎ — пораи шаб; ё мухаффафи زُلْفيِن‎ — занҷир, ҳалқаи дару дарвоза), **турра** — дастаи борики мӯи сар, ҳалқаи мӯй, ки онро занон барои ороиш тоб дода ва ё каҷ карда, аз баногӯш сар диҳанд; ҳар як аз ду дастаи мӯй, ки бар ду бари рухсор афтодааст. Бинобар сиёҳии рангаш ҷиҳати ташбеҳ ба шаб ё занҷир чунин номида шудааст. Як навъи бофти мӯйи ба зулф монандро дар водии Хуф «вуруф» низ мегӯянд. Яке аз талаботи озмуни ҷумҳуриявии «Чакомаи гесу», ки дар саросари Тоҷикистон гузаронида мешуд, ороиши зулф ва гесу буд.

Дар назми классикӣ барои тасвири зулф аз таъбиру тавсифҳои гуногуну рангин фаровон истифода шудааст. Зулф бастан — киноя аз намудани маъшуқ худро ба ошиқ ва дили ӯро ба каманди худ овардан; зулф чин сохтан — киноя аз ороиш додани зулф ва чиндор кардан онро ба азми сайд. Зулфи замин киноя аз шаб аст. Анбарафшон, ғолияфом, мушкин, мушкбез, шабранг, пурпечутоб, пурчин, печон, тобдор, парешон, шикан дар шикан, ҷоду, таррор, чалипо, зуннор аз сифатҳо ва ташбеҳоти зулф аст. Зулфи бухорӣ мансуб ба зеборӯёни Бухоро мебошад:

> Бар ду баногӯши худ зи шоха ҷудо кард  
> 
> Як зи дигар ҳалқаҳои зулфи бухорӣ.
> 
> 
> Фаррухӣ
> 
> 

> Ба зулфи чавгон нозиш ҳамекунӣ ту бад-ӯй,  
> 
> Ки товусест чандин ришта бар по.
> 
> 
> Рӯдакӣ
> 
> 

> Саре, ки аз ту бипечад, бурида бод чу зулф!  
> 
> Диле, ки аз ту бигардад, сиёҳ бод чу хол!
> 
> 
> Анварӣ
> 
> 

> Сари зулфи ту набошад, сари зулфи дигаре,  
> 
> Аз барои дили мо қаҳт парешонӣ нест.
> 
> 
> Соиб
> 
> 

Дар тасаввуф зулф киноя аз мартабаи имконӣ аз куллиёту ҷузвиёт, маъқулоту маҳсусот, арвоҳу аҷсом ва ҷавоҳиру аъроз аст. Зулф айният ва ҳувиятро гӯянд, ки касеро бад-он роҳ нест; сифоти ҷалолӣ ва таҷаллиёти ҷамолиро гӯянд, ки муҷиби иститори ваҳдати ҷамоли мутлақ шавад. Зулфро «зулмати куфр ё ишколи шариат, мушкилоти тариқат ва муъзалоти ҳақиқат» («Кашфу-л-луғот»), «аз қуббаи Арш то Таҳтассаро ҳар касрате, ки дар вуҷуд аст ва ҳар ҳиҷобе, ки мақсур гардад» («Кашшофу истилоҳоти-л-фунун») низ гуфтаанд. Зулф гоҳ бар Шайтон итлоқ мешавад ва гоҳе ба маънои қурб меояд. Дарозии зулфи ҷонон ишора ба адами инҳисори мавҷудот ва касроту таайюнот аст. Чунонки зулф пардаи рӯи маҳбуб аст, ҳар таайюне аз таайюнот ҳиҷоб ва ниқоби ваҷҳи воҳиди ҳақиқӣ аст.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Зулф / С. Маҳмадуллоҳ, Р. Раҳмонӣ // Замин — Илля. — Д. : СИЭМТ, 2017. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 7). — ISBN 978-99947-33-89-9.
**Зулумот** (ки дар шеър гоҳе ба сукуни лом ҳам талаффуз мешавад) - ҷамъи зулмат ва қисмате аз замин дар минтақаи шимол аст, ки ба ақидаи қудамо дар он ҷо доиман шаб бошад ва оби ҳаёт дар онҷост ва ҳамчунин гавҳарҳо дар он ҷо парокандааст. Бино бар ривоёт ва афсонаҳо Искандар ва Хизр ба талаби оби ҳаёт ба он ҷо рафтанд ва Хизр оби зиндагӣ бихурд ва зиндаи ҷовид монд вале Искандар ба манзили мақсуд роҳ наёфт. Омехтагии ривоёти марбут ба Искандар ва Зулқарнайн сабаб шуда, ки қазияи рафтан ба зулумот ва ҷустуҷӯи оби ҳаёт ба Зулқарнайн низ нисбат ёфтааст:

Шунидаӣ, ки Сикандар бирафт то зулмот
Ба чанд меҳнату хурд он ки хурд оби ҳаёт.
(Саъдӣ)

Манобеъи торихӣ қазияи рафтани Искандар ба зулумотро дуруст надониста ва гуфтаанд, ки гирифтории Искандар ва сипоҳаш дар меҳҳои кӯҳистони шимоли Афғонистон сарчашмаи ривоёт дар бораи рафтани ӯ ба Қутб ва зулумот шудааст.

Пайвандҳо
---------

1. ↑  Сомонаи "Садои Шарқ", Фарҳанг. 16 Декабри 2015 санҷида шуд. Баргирифта аз сарчашмаи аввал 16 январи 2016.
**Қудрат Давлатзода** (*Давлатзода Қудрат Қамбар*; тав. 5 апрели 1972, ноҳияи Восеъ, вилояти Кӯлоб, ҶШС Тоҷикистон) — иқтисоддон, доктори илмҳои иқтисод, профессор.

Зиндагинома
-----------

Қудрат Давлатзода 5 апрели соли 1972 дар ноҳияи Восеъи вилояти Кӯлоб (вилояти Хатлон) дар хонаводаи тоҷик ба дунё омадааст.

### Оила

Оиладор, соҳиби 5 фарзанд.

Фаъолият
--------

Солҳои 1990—1995 Донишкадаи химикию технологии Қазоқистонро хатм намуда, аз соли 1995 то 1998 дар кафедраи комплекси агросаноатии факултети иқтисод ва идораи ДДМТ ба ҳайси ассистент кору фаъолият намудааст.

Солҳои 1998—2000 ба ҳайси аспиранти Донишгоҳи давлатии Воронежи Федератсияи Русия ва аз соли 2000 то 2004 ҳамчун ассистент, муаллими калон, дотсенти кафедраи КАС-и факултети иқтисод ва идора фаъолияташро идома додааст.

Солҳои 2004—2008 ҳамчун ходими калони илмии ДМТ ва ҳамзамон докторанти Донишгоҳи давлатии Воронежи ФР ба шумор мерафт.

Солҳои 2009—2011 дар вазифаи сардори Раёсати рушди соҳаҳои иҷтимоии Вазорати рушди иқтисод ва савдои Ҷумҳурии Тоҷикистон ва аз соли 2011 то соли 2012 дар вазифаҳои сардори Раёсати ҳифзи ҳуқуқи истеъмолкунандагон ва назорати фаъолияти рекламавии Хадамоти зиддиинҳисории назди Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон ва ба ҳайси мудири кафедраи назарияи иқтисодии Донишгоҳи (славянии) Русияву Тоҷикистон кор кардааст.

Солҳои 2012—2013 ҳамчун муовини ректори ДМТ оид ба робитаҳои байналмиллӣ ва аз 2013 то 2017 вазифаи декани факултети иқтисод ва идораи ДМТ ба уҳда дошт.

Аз соли 2017 то январи соли 2018 ба ҳайси ректори Донишкадаи молия ва иқтисоди Тоҷикистон фаъолият намудааст.

Солҳои 2018—2020 директори Агентии стандартизатсия, метрология, сертификатсия ва нозироти савдои назди Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон буд.

20 ноябри соли 2020 ректори Донишгоҳи техникии Тоҷикистон ба номи академик М.С. Осимӣ таъйин гардид.

Фаъолияти илмӣ
--------------

Давлатзода Қудрат Қамбар дар рушди соҳаи маориф ва илм, инчунин дар таълиму тарбияи кадрҳои илмӣ саҳми босазо дорад. Бо роҳбарии Қудрат Давлатзода 5 нафар аспирант масъалаҳои муҳими иқтисодиро таҳқиқ намуда, соҳиби унвони номзади илм гардидаанд. Ҳамчунин Қудрат Давлатзода муаллифи 4 монография ва зиёда аз 80 мақолаи илмӣ буда, аъзои Шӯрои диссертатсионии Ҷумҳурии Тоҷикистон ва Федератсияи Русия мебошад.

Эзоҳ
----

1. ↑  Роҳбарият. *standard.tj*. 14 феврали 2019 санҷида шуд.
**Зулфи ятимак**, **зулфак**, **зуфтурум**, **морпечон**, **баргизуф**, **баргизулф** (лот. Plantágo lanceoláta) — гиёҳест бисёрсола, мансуби зуфиҳо.

Тавсифоти гиёҳшинохтӣ
---------------------

Пояаш бебарг (5-70 см қад мекашад). Баргаш нештаршакл (3-7 раг дорад), думчабаргаш дароз (якҷо бо барг то 37 см). Гулаш майда, ғӯзааш дарозрӯя. Тухмаш қаҳваранг (вазни 1000 донааш 1 г). Апрел — май гул карда, июн — октябр дон мебандад. Зулфи ятимак қариб дар ҳама ноҳияҳои Тоҷикистон вомехӯрад (дар баландиҳои 600-3400 м аз с. б.). Дар канори ҷӯйбору роҳ, заминҳои партов, нишебии теппаҳо, боғ, полез, юнучқазор ва наздикии чашмасор мерӯяд. Дар таркиби узвҳои нашвии зулфи ятимак флавоноидҳо, карбоҳидратҳо ва кислотаҳои органикӣ мавҷуданд. Тухмаш равған дорад. Бо мақсади табобат баргҳои сабзи онро аз оғози гулшукуфт то пажмурда шуданашон меғундоранд. Тухм тирамоҳ ҷамъоварӣ карда мешавад.

Корбурди пизшкӣ
---------------

Зулфи ятимак барои муолиҷаи бемориҳои гурда, газаки шуш, илтиҳоби асаб (неврит), бронхит, ҷароҳат, захм, сурфа ва ғ. нофеъ аст. Барги он давои хунбанд, ҷӯшобу нақеи решааш давои хунравии узвҳои дарун ва хунпартоӣ мебошад. Шираи барги сабзи зулфи ятимак кори узвҳои ҳозима, ҷигар ва сипурзро беҳтар намуда, хунравии бавосир ва бачадонро бозмедорад; онро хоида ба ҷароҳату думмал низ мебанданд. Ҷӯшобаи тухми кӯфтаи зулфи ятимак барои исҳоли хунин ва дарунравӣ нафъ дорад. Ҷӯшобаи барги сабзаш ба газак ва захми меъда даво мебахшад. Барги дар оби гарм таркардаи онро ба ҷароҳат, сӯхтагӣ, ҳафтпӯст ва думмал мебанданд. Ҷӯшобаи тухму баргаш давои бемории меъдаю рӯдаҳост. Бо ин мақсад баргҳои рустаниро чида нағз мешӯянд. Сипас онҳоро ба оби ҷӯш андохта, баъди 2-3 дақиқа обро мерезанд ва ба зарф оби хунук гирифта, даворо то ғафс шуданаш (2-3 соат) меҷӯшонанд. Баъд онро полонда, ҳар пагоҳӣ дар дили наҳор як чумча меошоманд. Пас аз 10 рӯзи табобат як ҳафта танаффус карда, сипас муолиҷаро боз 10 рӯзи дигар идома медиҳанд. Ҳамин тавр, табобатро боз 2 бори дигар такрор кардан лозим аст. Зулфи ятимакро то «арақ» карданаш рӯи оташ дошта, сипас ба захм банданд, фасодро мекашад.

Дар тибби илмӣ нақеъ ва шираи барги зулфи ятимак барои илоҷи гастрит, бемориҳои шадиди меъдаву рӯда, халаи шадид ва музмин, тухми он чун давои исҳоловар (ҳангоми қабзияти бардавом) истифода мешавад.

Нигаред низ
-----------

* Барги зулф

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Зулфи ятимак / М. Ҳоҷиматов // Замин — Илля. — Д. : СИЭМТ, 2017. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 7). — ISBN 978-99947-33-89-9.
**Зулфиарӯс** — навъи ангури маҳаллӣ. Баргаш гирдаи калон, панҷпарра, пушташ пашмакдор. Гулаш дуҷинса. Хӯшааш махрутшакл (300—500 г). Ғужбаш байзашакл, сафеди зардтоб. Ғужмаш ғафс, дилааш хамираки сероб, каме талхмазза. Дар таркиби меваи пухтарасидааш 20-21 % қанд, 4-4,5 % г/л туршӣ мавҷуд аст. Токаш миёнасабз, 35-43 дарсади навдаҳояш ҳосилдеҳ. Ҳангоми 5-7 буғум монда буридаи навдаҳояш ҳосили хуб медиҳад. Аз ҳар га 80-100 сентнер ҳосил меғундоранд. Асосан дар ҳаётаи сокинони ноҳияи Нуробод парвариш карда мешавад.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Зулфиарӯс / Ҳ. Маҳмадқулов // Замин — Илля. — Д. : СИЭМТ, 2017. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 7). — ISBN 978-99947-33-89-9.

* Ампелография СССР. Малораспространенные сорта винограда. Т. 1. М. 1963.
«**Зулкулл**» (ар. ذوالکل‎) — фосилаи лаҳниест дар мусиқии классикии форс-тоҷик, ки 8 овози тозаи пардавиро дар бар мегирад.

Ба истилоҳи мусиқии имрӯза як октаваи комил аст. «Зулкулл» дар тақсимоти тору пардаҳои созҳои мусиқӣ (барбат — уд) нағмаи «Иҳ» — намоёншавандаи октаваи аввал аст, зеро нағмаи нахусти пардаи «Дo»-ро такрор мекунад. «Зулкулл»-ро мусиқидонони тоҷик як доираи нағмаҳо номидаанд, ки ин ба хотири як даври нағмаҳои ҳангом аст. Даври комили «Зулкулл» дар таърих ва назарияи мусиқии қадимии тоҷикон (эрониён) аз ду «донаки пайваста» ва «пардаи бузург» (Т-и ҳуттӣ) дар интиҳои «ду донак» иборат будааст. Мусиқидонони гузашта «Зулкулл»-ро «буъди муттафиқаи кубро» (фосилаи калони гармониявӣ) шумурда, сенташро баробари 1200 донистаанд. Дар мусиқии гузашта «Зулкулл»-ро «ҷамъ» низ ном бурдаанд. Мавқеи «Зулкулл» дар қаторовози пардавӣ чунин аст:

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Зулкулл / А. Раҷабов // Замин — Илля. — Д. : СИЭМТ, 2017. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 7). — ISBN 978-99947-33-89-9.
**Ҷилваҳои савтӣ** (форсӣ: جلوه‌های صوتی‎) ё **эффекти садо** (англ. Sound effect) — ҷилваҳои вижаи шунидорӣ дар филм ва видию ба ғайр аз гуфтугӯю мусиқӣ ва гуфтор. Ҷилваҳои савтӣ, ки мумкин аст ба он ҷилваҳои шунидорӣ ё самъӣ (англ. audio effect) ҳам гуфта шавад ба садоҳое гуфта мешавад, ки умдатан ғайритабиъӣ ҳастанду ба таври ҳушмандона сохта шудаанд. Аз ҷилваҳои савтӣ ба таври густарда дар расонаҳо ва осори шунидориву дидорӣ монанди истгоҳҳои родию, каналҳои телевизиюн, филм, бозии видеоӣ ва ғайра истифода мешавад.

Эзоҳ
----

1. ↑  Ҷилваҳои савтӣ чист? Маънии ҷилваҳои савтӣ(тоҷ.). *vazhaju.tj*.  Вожаҷӯ. 23 январи 2021 санҷида шуд.
**Ҷигар, ҷигар, Бобо-бобо**

Писарону духтарон дар майдонча ба шакли нимдавра истода, дастони якдигарро медоранд. Дар пеши ин қатори [[бозигар]он сармир меистад ва бо бачаҳо суолу ҷавоб мекунад: Ҷигар, ҷигар! Бачаҳо: Ҷони ҷигар. Сармир: Дилсӯхтаям! Бачаҳо: Биё, гузар. Сармир: Ба дарвозаи кӣ? Бачаҳо: Ба дарвозаи Суҳроб (ё номи ягон бозигари дигарро мегиранд). Сармир: Ба овози чӣ? Бачаҳо: Ба овози карнай (доира, дутор, ё ягон сози мусиқии дигар). Сармир дастҳоро ба даҳон карнайвор монда, садои карнайро тақлид карда, дигарон дастони ҳамдигарро дошта, занҷирвор аз таги дасти Суҳроб мегузаранд ва бозигари пеш аз Суҳроб ҷойгирифта дастонаш дар пеши бараш баста мешавад. Ҳамин тариқ то ба охирин бозигар ҳама аз зери дастони шахсони номбаршуда мегузаранд. Дар Ашт, Хуҷанд, водии Ҳисор, Бадахшон нимфаъол аст.

Адабиёт
-------

* Донишномаи фарҳанги мардуми тоҷик. Ҷ.2. Д. 2016.

Нигаред
-------

* Ҷавлон-ҷавлон (бозӣ)

Манобеъ
-------

1. ↑  Феҳристи миллии фаҳанги ғайримоддӣ /Natioal list of intangible cultural hertage/ Пажӯшиҳгоҳи илмӣ-тадқиқотии фарҳанг ва иттилооти Вазорати фарҳанги ҶТ – Душанбе: «Аржанг» 2016, – С. 205


|  |  |
| --- | --- |
| Таърих | *Ин мақолаи нопурра аз таърих мебошад.Шумо метавонед бо пурра кардани ин ба Википедия кумак кунед.* |
**Шукуфаи сабӯсмонанд** (*Pityriasis furfuracea*, *Pityriasis versicolor*, *Tinea versicolor*) — як навъ бемории пӯст, ки занбӯруғи Pityrosporum orbiculare ба вуҷуд меорад.

Ба рушди шукуфаи сабӯсмонанд серарақӣ, табларза (ҳангоми касалиҳои узвҳои дарунӣ), ихтилоли ғадудҳои тарашшӯҳи дохилӣ (диабети қанд ва ғайра) мусоидат мекунанд. Ба шукуфаи сабӯсмонанд бештар калонсолон гирифтор мешаванд. Асосан дар мамлакатҳои иқлимашон гарм ва ҳавояшон хеле рутубатнок паҳн шудааст.

Дар мавриди гирифтор шудан ба шукуфаи сабӯсмонанд дар пӯсти китф, гардан, сандуқи сина ва шикам доғҳои гулобиранг ва дорчинӣ, ки пӯсташон хушкида мерезад, ба вуҷуд меоянд. Доғҳо дар атрофи масомаи фолликулаҳои мӯй ҷойгир шуда, ба ҳамдигар омезиш меёбанд. Ҳангоми молидани маҳлули 2-фоизаи спиртии йод манбаъҳои беморӣ йодро зуд меҷабанд ва ранги дорчинии тира мегиранд (озмоиши Балзер), ки онро дар ташхиси беморӣ истифода мебаранд. Баъди шуоъзании ултрабунафш ҷойи доғҳо сафед мешавад. Ҷараёни беморӣ музмин аст.

Шукуфаи сабӯсмонандро бо усули Демянович (ниг. Хоришак) ё эмулсияи обакии 20-фоизаи бензил-бензоат (дар давоми 3 рӯз) муолиҷа мекунанд; ба пайсаҳо инчунин марҳами 10-фоизаи сулфат ё марҳами Дегтяров мемоланд; молидани спирти салитсилии 3 – 5-фоиза ё маҳлули спиртии 3-фоизаи резорсин натиҷаи хуб медиҳад.

Пешгирӣ: аз муоинаи тиббӣ гузарондан ва ҳангоми зарурат муолиҷа кардани тамоми аъзои оила; ҷӯшондани либосҳои таг ва ҷойпӯшҳои бемор; риояи қоидаҳои маъмулии беҳдошти шахсӣ; муолиҷаи серарақӣ.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Шукуфаи сабӯсмонанд // Трихофобия — Ярма. — Д. : СИЭМТ, 2012. — (Энсиклопедияи мухтасари тиб : [ дар 5 ҷ.] / сармуҳаррири илмӣ У. А. Қурбонов ; 2011—2012, ҷ. 5). — С. 399—400. — 488 с. — ISBN 978-99947-33-47-7.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️  Гузариш ба унсури Викидода  Фарҳангҳо ва донишномаҳо | 
* Universalis

 |
| Дар феҳристҳои китобшинохтӣ | 
* LNB: 000326232

 |
**Диада** (юн.-қад. diada — дугона) — истилоҳи фалсафаи Пифагор ва Афлотунро меноманд, ки барои ифодаи усули номуайянӣ, номуташаккилӣ, касрат ва бесуботии моддӣ истифода мешавад.

Диада хилофи монада («воҳид») ё худ ваҳдату субот ва шакл мебошад. Маъмулан таълимоти диадаро ҳамчун усули олии ҳастӣ ба Пифагор нисбат медиҳанд, вале таҳлили маъхазҳо ва назари амиқ ба ин масъала гувоҳи онанд, ки он дар заминаи таълимоти Пифагор ба вуҷуд омада, ҳамчун истилоҳ дар Академияи Афлотун ташаккул ёфтааст. Дар таълимоти Афлотун диадаи номуайян (онро «кабиру сағир» ё нобаробар низ меноманд) материяи фононопазири ғояҳо-аъдод (ададҳо) шинохта шудаанд, ки тавассути усули фаъолу шаклсозӣ «ягона» ба вуҷуд меоянд.

Спевсипп ғояву аъдоди Афлотунро бо ададҳои математикӣ иваз намуда, ба ҷойи «дугона»-«касрат»-ро истифода намуд. Ин дар ҷадвали «Даҳ тазод»-и Пифагор, ки Спевсипп онро таҳрир намуда буд, инъикос ёфтааст. Ксенократ таълимоти Афлотунро оид ба «дугонаи номуайян» барқарор карда, дар айни замон, диадаи ташхисгаштаро чун олиҳа, ҷони ҷаҳон ва «модари Худоҳо» (ситораҳо ва Кайҳон) ёд намуд ва ба он монадаро ҳамчун унсури мардона муқобил гузошт. Мухолифи монада диада дар таълимоти афлотуниёни давраи миёна (Плутарх) ва пифагориёни ҷадид (Нумений), инчунин дар доираи ғояҳои адрия ва ҳурмузия аҳаммияташро гум накарда бошад ҳам, дар таълимоти минбаъдаи Афлотун (диада — нахустин судури ягона) мавқеи дуюмдараҷаро ишғол кард.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* Диада / М. Ҳазратқулов // Ғ — Дироя. — Д. : СИЭМТ, 2016. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 5). — ISBN 978-99947-33-67-5.
**Шукур Султонов** (16.04.1932, ш.Хуҷанд) — муаррих, ходими давлатӣ, доктори илми таърих (1980), профессор (1984).

Зиндагинома
-----------

Шукур Муллобоевич Султонов ДДОЛ ба номи С.М.Кировро хатм кардааст (1952). Ассистенти кафедраи максизм-ленинизми ДДОЛ ба номи С.М.Киров (1952-53), аспиранти Пажуҳишгоҳи таърихи АИ ҶШС Тоҷикистон (1953-1956), сармуаллими кафедраи таърих ва таърихи ХКИШ-и ДДОЛ (1956-1961), лектори кумитаи хизби коммунистии в.Ленинобод (1960-61), дотсент, мудири кафедраи таърихи ХКИШ-и ДДОЛ (1961-1968), котиби илмӣ, ҷонишини директори Пажуҳишгоҳи таърихи хизби назди КМ ХК Тоҷикистон (1969-1985), вазири Вазорати маълумоти оли ва миёнаи махсуси ҶШС Тоҷикистон (1985-1988), директори Пажуҳишгоҳи тахкикоти сиёси (1988-1991), профессори кафедраи таърихи сиёсии Донишгоҳи давлатии Хуҷанд ба номи академик Бобоҷон Ғафуров (1991-1993), ректори Донишкадаи такмили ихтисоси кормандони маорифи в. Ленинобод (1993-1994), профессори кафедраи илмҳои ҷамъиятшиноси (1995-1998), мудири кафедраи таърихи сиёсии Донишгоҳи давлатии ҳуқуқ, тиҷорат ва сиёсати Тоҷикистон дар Хуҷанд (аз с.1998). Муаллифи як катор рисолахо, бештар аз 300 мақолаи илмӣ ва илмӣю методи. Тахкикоти С. ба таърихи дигаргунсозиҳои инкилоби дар Тоҷикистон, инкишофи маданияти сотсиалистии халқи тоҷик, ташаккул ва инкишофи зиёиёни тоҷик, ҳамчунин масоили сохтмони хизби дар Тоҷикистон ва дигар чумхуриҳои Осиёи Миёна ва Казокистон бахшида шудаанд. С. ба тайёркунии кадрҳои илмӣю педагоги сахми арзанда гузоштааст. Депутати ШО ҶШС Тоҷикистон (даъвати II).

Осор
----

* Тарбияи интернатсионалии донишҷӯён. -Д. 1970;
* Интеллигенсияи Тоҷикистони Совети. -Д. 1970;
* Партийное руководство культурным строительством в условиях развитого социализма (на материалах Тадж.ССР). -Д. 1976;
* Тачдиди кишвари кухан. -Д. 1981;

Дар тахияи асарҳои бунёди, аз кабили «Тоҷикистон дар шароити ҷамъияти сотсиалистии мутаракки» (Д. 1974), «Очерки таърихи Хизби коммунисти Тоҷикистон» (Д. ч.1, 1980; ч.2, 1984), «Хизби коммунисти Тоҷикистон дар давраи Чанги Бузурги Ватани» (Д. 1983), «Таърихи Ленинобод» (Д. 1986) ва ғайра ба сифати муаллиф ва мухаррир ширкат варзидааст. Иштироккунандаи хамоишҳои илмӣи байналхалқи (ЧХМ, 1971; Испания, 1986; Олмон, 1989).

Ҷоизаҳо
-------

Бо ордени «Нишони Фахри», ифтихорномаҳои ШО ҶШС Тоҷикистон такдиронида шудааст.

Сарчашма
--------

1. ↑

Пайвандҳои беруна
-----------------

* Донишгоҳи давлатии Хуҷанд ба номи академик Бобоҷон Ғафуров
**Зулумоти салос (торикиҳои сегона)** - таъбирест маъхуз аз ояи шаши сураи Зумар: «халақакум миннафси воҳида. Сумма ҷаъала минҳо завҷаҳо ва анзала лакум минал анъоми самонията азвоҷи. Яхлуқукум фибутуни умаҳотикум халқан мин баъди халқин физулумоти салоса.» (ӯст ки офарид шуморо аз як нафси (ҷони, нафари) воҳид. Пас аз вуҷуди ӯ зан офарид ва барои шумо аз ҳайвонот ҳашт ҷуфт фиристод. Ӯ шуморо дар батни модаронатон халқ мекунад бо хилқате аз пайи хилқате дар зулумоти салоса.» Дар бораи ин Зулумоти салос (торикиҳои сегона) ақволи мухталифе нақл шуда ва ғолиби муфассирин онро киноя аз торикии шиками модар ва торикии раҳим ва бархе киноя аз кудурати табъ ва ҳавои нафсонӣ ва хосияти ҳайвонӣ донистаанд ё тирагии тулу арз ва умқ дар олами сифлӣ ва билохира ба назари баъзе ҳам киноя аз се торикӣ аст, ки Юнусро пеш омад: торикии шаб торикии шиками моҳӣ ва торикии қаъри дарё.

Пайвандҳо
---------

1. ↑  Сомонаи "Садои Шарқ", Фарҳанг. 16 Декабри 2015 санҷида шуд. Баргирифта аз сарчашмаи аввал 16 январи 2016.
**Зуллисонайн** (ар. ذواللسانین‎ — соҳиби ду забон) — гӯянда ба ду забон. Зуллисонайн адибест, ки ба ду забон асар менависад. Зуллисонайн дар истилоҳи бадеъ шеърест, ки бе тағйири калимаҳо ҳам ба арабӣ ва ҳам ба форсӣ хонда мешавад ва ин шеър дар ҳар ду забон маънӣ ва мафҳуми дуруст дорад. Мас.:

>   
> 
> Баҳоӣ хона дорӣ бо баҳо кун,  
> 
> Ҳаводорию нодонӣ раҳо кун.
> 
> 
> Амир Хусрави Деҳлавӣ
> 
> 

Маънии форсии ин байт возеҳ аст. Аммо «баҳо» («بهاء») дар арабӣ исми шахс аст бо «ё»-и нисбат «баҳои ман» мешавад; ба арабӣ «хона дорӣ» («خانداری») — яъне «хиёнат кард дар хонаи ман»; «бобаҳо кун» («با بها کن») — яъне «бар дари он хона бош!»; «ҳаво дорӣ» («هوا داری») — яъне «фуруд омад дар хонаи ман»; «нодонӣ» («نادانی») — яъне «нидо кард маро»; «раҳо» («رها») — яъне «бибин ӯро!»; «кун» («کن») — яъне «бибош!». Пас аз истилои арабҳо дар эронзамин забони арабӣ ҳамчун забони илм нуфуз пайдо кард ва аксари аҳли дониш ва адаби форс-тоҷик осори худро ба ду забон — арабӣ ва форсӣ таълиф мекарданд. Мас. Абузироа ҳам ба арабӣ ва ҳам ба форсӣ шеър менавишт. Абуалии Сино низ осорашро ба ду забон (форсӣ ва арабӣ) таълиф мекард. Шоирон Бохарзӣ, Абулфутуҳи Бустӣ ва Рашиди Ватвот низ ба арабӣ ва форсӣ эҷод мекарданд. Ин гурӯҳи олиму адибон ҳамчун зуллисонайн машҳур гаштанд. Баъдан бо нуфузи туркон аз асри 15 як силсила адибони дигар бо сарварии Ҷомӣ ва Навоӣ форсию туркӣ гуфтанро комёбона озмуданд, ки ин шеваи гуфторро Зайнуддини Восифӣ ва Гулханӣ низ то ҳадде давом доданд. Аз ҷумла, Навоӣ, ки асосан ба забони туркии чағатоӣ асар менавишт, бо тахаллуси Фонӣ девони ғазалиёти форсӣ дошт. Аз адибони муосир устод С. Айнӣ, А. Фитрат, Ҳ. Ҳакимзода бо тоҷикию ӯзбекӣ, Халилуллоҳи Халилӣ ба форсию пашту, Иқболи Лоҳурӣ бо форсию урду, Шаҳрёри Табрезӣ ба форсию озарӣ муваффақона асар навиштаанд.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Зуллисонайн / Ф. Маҳмадуллоев // Замин — Илля. — Д. : СИЭМТ, 2017. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 7). — ISBN 978-99947-33-89-9.
Миқотгоҳи аҳли Мадина ва касоне, ки аз он убур намоянд
**Зулҳулайфа** (ар. ﺫﻭ ﺍﻟﺣﻠﻴﻔﻪ‎‎) — миқотгоҳи аҳли Мадина ва касоне, ки аз он убур намоянд. Зулҳулайфа яке миқотҳои панҷгонае аст, барои бастани эҳром ба сурати камарбанди ҷуғрофие дар атрофи Макка муайян карда шудаанд.

Минтақаи Зулҳулайфа имрӯзҳо Абёри Алӣ номида мешавад. Зулҳулайфа понздаҳ дар километрии шарқи Мадина воқеъ гардина, ба таври умумӣ дуртарин миқотгоҳ аз Макка ва дар фосилаи тақрибан чорсаду ҳафтод 470 км ва ба гуфтаи баъзеҳо, 420 км дуртар аз он ҷойгир шудааст.

Имрӯз асари мардуми Шом, Ироқ ва моварои он аз тариқи Мадина ба ҳаҷ мераванд ва аз миқотгоҳи Зулҳулайфа эҳром мебанданд.

Адабиёт
-------

* *А. Боқизода.* Фиқҳи исломӣ бар асоси мазҳаби ҳанафӣ. — Душанбе, 2017. — 992 с.
* *А. Боқизода.* Ҳаҷ: таърих, моҳият, маносик ва аҳкоми он. — Душанбе, 2013. — 272 с.

| ⚙️ Ҳаҷ ва умра |
| --- |
| Аркон | Эҳром • Тавоф • Саъй • Вуқуф дар Арафот • Сангзанӣ ба шайтон |  |
| Топонимҳо | Макка • Мадина • Ҷидда • Сафо ва Марва • Арафот (кӯҳ, водӣ) • Муздалифа • Мино • Миқот |
| Шахсиятҳо | Иброҳим • Исмоил • Ҳоҷар • Муҳаммад • Амиру-л-ҳаҷ • Ҳоҷӣ |
| Масҷидҳо | Масҷидулҳаром (замзам) • Каъба (кисва • ҳаҷаруласвад) • Масҷиди Набавӣ |
| Рӯзҳо | Иди Қурбон • Рӯзи Арафа • Айёми Ташриқ |
| Ниг. | Ҷамарот • Пешомадҳо • Аркони ислом • Талбия • Вазорати Ҳаҷи Арабистони Саудӣ
 |
**Кокоев, Зураб Ушангович** — (зод. 9 августи 1959, Тбилиси ҶШС Гурҷистон) — муҳандиси садо, Аълочии фарҳанги Ҷумҳурии Тоҷикистон (2021))

Соли 1982 Зураб Кокове ба ҶШС Тоҷикистон омада ва ба Институти кооперативии шаҳри Душанбе дохил шуд.
Аз соли 1984 то 1989 барабаннавози гурӯҳи «Согдиана» буд.

Соли 1984 дар назди театри лӯхтаки шаҳри Душанбе студияи «Лабораторияи эҷодии ТАРУН» ташкил кардааст, ки дар он сурудҳои Олег Фезов, Наргис Бандишоева, Ширинмох Нихолова ва ғайраро сабт кардааст.

Соли 1990 дар Кохи «Борбад» студияи сабти овози «Шоу Биржа» ташкил кард, ки дар он бисьёр ҳофизҳои машҳур сабт карда буданд.

Аз соли 1997 то соли 2007 дар вазифаи сармуҳандиси садо дар БШСС «МИР» кор мекард.

Аз соли 2008 то соли 2013 дар Кумитаи Ҷавонон ва варзиши Ҷумҳурии Тоҷикистон, ба ҳайси продюсер ва директори садои барномаҳои ҷавонон кор мекард.

3 ноябри соли 2021 бо унвони Аълочии фарҳанг Ҷумҳурии Тоҷикистон сарфароз гардид.

Пайвандҳо
---------

* Человек с тремя Родинами. Зурабу Кокоеву – 60 лет!(рус.). *asiaplustj.info*. 13 ноябри 2021 санҷида шуд.;
«**Зулкулл марратайн**» (ар. ذولکل مرّتین‎) — фосилаи лаҳнӣ дар мусиқии классикии форс-тоҷик, ки овозҳои тозаи пардавии ду октаваро дар бар мегирад.

«Зулкулл марратайн» дар тақсимоти пардаҳои созҳои мусиқӣ (асосан барбат — уд) фосилаи понздаҳум, яъне зулкулл (октава)-и дукарата аст ва дар фосилаи панҷуми дигар аз 12 фосилаи «зулхамс» фарқ мекунад. «Зулкулл марратайн» аз ҷумлаи буъди муттафиқаи кубро (фосилаи калони гармониявӣ) буда, сенташ 2400 аст. Мавқеи «Зулкулл марратайн» дар қаторовози пардавӣ чунин аст:

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Зулкулл марратайн / А. Раҷабов // Замин — Илля. — Д. : СИЭМТ, 2017. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 7). — ISBN 978-99947-33-89-9.
**Зебо Абдулҳакимовна Қосимова** (16.06.1930, гуз. Чорраҳаи шаҳри Самарқанд) — омӯзгор, дорандаи нишони «Аълочии маорифи Тоҷикистон» (1998).

Зиндагинома
-----------

Зебо Абдулҳакимовна Қосимова 16.06.1930 дар гузари Чорраҳаи шаҳри Самарқанд ба дунё омадааст.
Соли 1930 бо аҳли оила ба шаҳри Сталинобод (ҳоло – шаҳри Душанбе) кӯчида омадааст. Дар мактаби миёнаи №1 шаҳри Сталинобод хондааст (1937-1947). Техникуми 
педагогии занонаи шаҳри Сталинобод (1951), факултети забон ва адабиёти русии ИПС ба номи Т.Г. Шевченко (ДОТ ба номи Т.Г. Шевченко)-ро хатм кардааст (1955). Лаборанти калони Институти забон ва адабиёти ба номи Рӯдакии АИ Тоҷикистон (1955-1958). Соли 1959 ба кори китобхонаи Донишгоҳи давлатии Тоҷикистон ба номи В.И. Ленин (УДТ ба номи В.И. Ленин) гузаштааст (1959-1961). Муаллим, муал. калони кафедраи забони русии Донишгоҳи давлатии Тоҷикистон ба номи В.И. Ленин (УДТ ба номи В.И. Ленин)(1961-2006).

Фаъолияти илмӣ
--------------

Муаллифи зиёда аз 40 номгӯй маводи таълимӣ ва ҳаммуаллифи 13 номгӯй дастури илмию методӣ, аз ҷумла:

* «Масъалаҳои методика ва психологияи таълими забони русӣ дар мактабҳои миёнаи тоҷикӣ» (Д. 1973),
* «Маҷмӯаи матнҳо барои нақли хаттӣ» (Д. 1977),
* «Дастури методӣ доир ба курси амалии забони русӣ дар донишкадаҳои олии ғайризабонӣ», қ. 1( Д.1983),
* «Супоришҳои таълимӣ аз грамматика дар курсҳои амалии забони русӣ» (Д.1988),
* «Забони русӣ». Китоби дарсии усули илмии баён барои донишҷӯёни соҳаи физика (Д. 2006),
* «Забони русӣ». Китоби дарсии усули илмии баён барои донишҷӯёни соҳаи риёзиёт (Д. 2007) ва ғ.

Ҷоизаҳо
-------

* медали «Ветерани меҳнат» (1988) ва Ифтихономаҳои Фахрии соҳавӣ мукофотонида шудааст

.

Сарчашма
--------

* Аслҳо ва наслҳо. – Душанбе, 2013, - С. 198 ISBN 978-99947-958-2-6

Эзоҳ
----
**Зуҳр** (ар. ظهر‎ ‒ нисфирӯзӣ, нимрӯз), **нимрӯз** — фосилаи замонии байни қиём ва завол.

Зуҳр замоне фаро мерасад, ки Офтоб нимае аз сайри рӯзонаи худро аз тулуъ то ғуруб тай карда бошад. Вобаста ба ҷойгиршавии ҷуғрофиёӣ дар бархе минтақаҳо соя маҳв гашта, Офтоб аз баландтарин нуқтаи худ дар осмон (байни осмон) ба сӯи мағриб мойил мешавад. Субҳ ҳангоми баромадани Офтоб, сояи он ба тарафи мағриб меафтад ва баробари болотар рафтанаш ин соя камтар мешавад. Ҳангоме ки сояи ҳар чиз ба охирин дараҷаи косташавӣ расид, вақти Зуҳр оғоз мегардад ва чун соя рӯ ба машриқ ниҳод, замони Зуҳр аст.

Нигаред низ
-----------

* Намози зуҳр

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Зуҳр / С. Наимӣ // Замин — Илля. — Д. : СИЭМТ, 2017. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 7). — ISBN 978-99947-33-89-9.
**Моҳҳои қамарӣ**
1. Муҳаррам
2. Сафар
3. Рабеъ-ул-аввал
4. Рабеъ-ул-сони
5. Ҷимоди-ул-уло
6. Ҷимоди-ул-сони
7. Раҷаб
8. Шаъбон
9. Рамазон
10. Шаввол
11. Зулқаъда
12. Зулҳиҷҷа

**Зулқаъда**, **Зулқиъда**, **Зилқаъда**, **Зиқаъда** (аз арабӣ: ذوالقعده — соҳиби нишастан ё сулҳ) — моҳи ёздаҳуми тақвими ҳиҷрии қамарӣ, ки миёни моҳҳои шаввол ва зулҳиҷҷа аст; яке аз чаҳор «моҳи ҳаром» дар канори раҷаб, зулҳиҷҷа ва муҳаррам.

Ном
---

Тақринбан соли 412 дар аҳди Килоб ибни Мурра чунин ном гирифт. Дар сабаби номгузориаш омада, ки арабҳо дар ин моҳ дар манзилҳои худ нишаста, аз ҷангидан, сафар барои фароҳам овардани маводди рӯзгузаронӣ ва рафтан аз пайи чорво ба чарогоҳ худдорӣ карда, барои ҳаҷ омодагӣ мегирифтанд. Зулқаъда пеш аз ислом дар байни қавму қабилаҳои гуногуни нимҷазулқаъда Арабистон бо номҳое, аз қабили варна, ҳарф, ҳувоъ, ҳайфал, муҳлис ва ранна хонда мешуд. Зулқаъда 30 рӯз аст, вале гоҳе 29 рӯз низ меояд. Баъзе муфассирон дар тафсири қавли Худованд дар мавриди рафтани Мусо (а) ба миодгоҳ (Қуръон, 7:142) гуфтаанд, ки ин миоди сишаба дар зулқаъда иттифоқ афтода, 10 шаби дар идомаи оят зикршуда ба 10 рӯзи аввали *зулҳиҷҷа* баробар аст. Ба қавли Абурайҳони Берунӣ, «мақсуд аз сӣ шаб шабҳои моҳи зулқаъда ва мақсуд аз даҳ рӯз ҳамин даҳи мазкур аст» аз зулҳиҷҷа («Осору-л-боқия», саҳ. 385).

Дар давраи ҷоҳилият арабҳо маросиму маносики ҳаҷро ду сол дар зулқаъда ва ду сол дар зулҳиҷҷа барпо мекарданд. Ин равишро, ки ҳурмат (ҳаром будан)-и ҷанг ба таъхир андохта, ба ҷои моҳи муҳаррам моҳи сафар ҳаром хонда мешуд (нигар насӣ), Қуръон (9: 37) қотеъона рад кард. Паёмбар (с) дар ҳаҷҷатулвадоъ аз бакоргирии он наҳй кард ва моҳҳои ҳаҷ дар шаввол, зулқаъда ва зулҳиҷҷа муқаррар шуданд. Пеш аз ислом ва пас аз зуҳури он баъзе қабилаҳои араб, ба як ривоят, 20 рӯзи аввали зулқаъда, ба ривояти дигар, дар нимаи дуввуми зулқаъда дар Макка бозори Укозро барои тиҷорат, шеър ва табодули манфиатҳо барпо мекарданд ва баробари дидани ҳилоли зулҳиҷҷа ба бозори Зилмаҷоз мерафтанд, ки он то рӯзи ҳаштуми моҳи мазкур тӯл мекашид. Дар ин бозорҳо агар нафаре қотили падар ё бародарашро медид, бинобар ҳурмати зулқаъда, ошуфта намегашт ва бо ӯ даргир намешуд.

Рӯйдодҳо
--------

Аз ҷумлаи ҳодисаҳои воқеъшуда дар зулқаъда хурӯҷи паёмбар (с) дар соли 628 барои умра аст, ки мухолифонаш монеи он шуданд. Сипас сулҳи Ҳудайбия баста шуд, ки дар он, аз ҷумла, умраи қазо дар зулқаъда-и соли оянда (629) дар назар дошта шуд. Рӯзи шанбеи 25-уми зулқаъда-и соли 632 паёмбар (с) барои адои ҳаҷ (ҳаҷҷатулвадоъ) аз Мадина ба сӯи Макка раҳсипор шуд.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Зулқаъда / С. Маҳмадуллоҳ // Замин — Илля. — Д. : СИЭМТ, 2017. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 7). — ISBN 978-99947-33-89-9.


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️  Гузариш ба унсури Викидода  Фарҳангҳо ва донишномаҳо | 
* TDV İslam Ansiklopedisi

 |
**Абдусатторов Зулфиқор** (26.12.1935, Исфара-04.01.2000, Исфара), муҳандис-механик, номзади илмҳои техникӣ (1967), дотсент (1970). Аз оилаи деҳқон. Донишкадаи хоҷагии қишлоқи Тоҷикистон (1958).
Абдусатторов фаъолияти кориашро соли 1958 ҳамчун бригадири парки трактории колхози ба номи Сталини ноҳияи Исфара оғоз кардааст. Омӯзгор, омӯзгори калон, мудири кафедра, декани факултаи ИПТ (1960—1976), директори техникуми саноати хӯрокворӣ, ректори МОТТИ, директори КТИ (1976—1999).
Таҳти рохбарии Абдусатторов 2 нафар рисолаҳои докторӣ ва 10 нафар номзадӣ ҳимоя намудаанд. Дар бунёди пойгоҳи моддию техникии мактаби олии Исфара (МОТТИ)саҳми беандоза дорад. 
Муаллифи зиёда аз 40 рисолаву мақолаҳои илмӣ ва илмиву методӣ мебошад. Депутати Шӯрои шаҳрӣ (1987,1995) ва Шӯрои Олии ҶТ даъвати дувоздаҳум интихоб шудааст. Хидматҳояш бо медалу ифтихорномаҳо қадр гардидаанд.
Китоби М. Пӯлодзода «Марди қолабшикан» дар бораи рӯзгор ва фаъолияти кории А. нақл мекунад. Дар КТИ лавҳаи ёдгорӣ гузошта шудааст (2003).
**«Зулхамс»** (ар. ذوالخمس‎) — фосилаи лаҳнӣ дар мусиқии классикии форс-тоҷик, ки аз 5 овози тозаи пардаӣ иборат аст.

Меъёри овозиаш аз «*до*» то «*сол*». «Зулхамс» низ монанди «*зуларбаа*» ба қисмҳо тақсим мешавад ва дар мусиқии қадими тоҷикон (эрониён) 12 навъи он ном бурда шудааст, ки шаштои он аз афзудани як фосилаи танинӣ (лаҳнӣ) ба охири фосилаҳои чорум (зуларбаъа)-и шашгона шакл гирифтааст, яъне фосилаи бақия дар ду «Зулхамс»-и охир аз ним парда хурдтар ва мусовӣ ба рубъи парда аст. Дар 4 фосилаи панҷуми дигар аз 12 фосилаи «Зулхамс» ихтилофоте мавҷуд аст. «Зулхамс» аз ҷумлаи буъди муттафиқаи кубро (фосилаи калони гармониявӣ) буда, сенташ ба 702 баробар аст. Мусиқидонон баъзан «Зулхамс»-ро «ҷинс» низ номидаанд.

«Зулхамс» дар мусиқии имрӯза бо истилоҳи «квинта» ифода мешавад.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Зулхамс / А. Раҷабов // Замин — Илля. — Д. : СИЭМТ, 2017. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 7). — ISBN 978-99947-33-89-9.
**Зулфи тило, зулфи зар** — як навъ маснуоти заргарӣ; ашёи ороишии занон.

Зулфи тило аз ду ресмони дарозиаш 1 м ва қуббаи нуқрагини устувонашакл иборат буда, қисматҳои мухталифи он бо овезаҳо, сангҳои қиматбаҳо ва пӯпакчаҳо оро дода мешуд. Онҳоро дар занҷираҳо пай дар пай мебастанд. Навъи дигари зулфи тило дарозшакл (8–9 см) ва аз найчаи нақшдор иборат буд, ки дар охираш кунгура (ғуппа)-ҳо пайваст карда мешуданд. Барои ороиш дар кунгураҳо марворид мечаспонданд. Баъзан аз дохили қисми найчашакли Зулфи тило бастаи мӯй (зулф)-ро мегузаронданд. Зулфи тилоро ба пешонабанд дар шакли уфуқӣ ё амудӣ дӯхта, пӯпакчаҳоро баробари рухсора меовехтанд. Дар гузашта зулфи тилоро аз нуқра месохтанд ва ба рӯяш оби тило медавонданд. Унсурҳои алоҳидаи он аксаран зарҳалкорӣ мешуд. Зулфи тилоро, маъмулан, якҷо бо «моҳи тило» (ашёи ороишӣ-зинатии пешонаву рӯй) меовехтанд. Зулфи тило аз қадим қисми муҳимми либоси занон маҳсуб ёфта, ба ҷузъи ҷиҳози арӯсӣ дохил мешуд. Бештар дар Самарқанд, Бухоро, Хуҷанд, Панҷакент ва ғ. маъмул буда, то нимаи дуюми асри 19 истифода мешуд.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Зулфи тило / З. Умарова // Замин — Илля. — Д. : СИЭМТ, 2017. — С. 359. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 7). — ISBN 978-99947-33-89-9.
**Имомуддин Зулолии Ҳиравӣ** (форсӣ: زلالی هروی‎; ? — 1525, Ҳирот) — шоири форс-тоҷик. Аз шоирони дарбори султон Ҳусайни Бойқаро.

Зиндагинома
-----------

Зулолии Ҳиравӣ шахси фозилу бомаърифат будааст. Алишери Навоӣ нигоштааст, ки Зулолии Ҳиравӣ монанди падараш дарвешхислат буд. Бархилофи адибони рӯзгори худ дар шеъраш аз ҳеч соҳибқудрате тақозои пул ё хидмате намекард. Дар шеър бештар қасидаю ғазал гуфтааст. Қасидаи «Боли мурассаъ»-и Абулмафохири Розиро татаббуъ намудаст, ки тазкиранависон онро ситудаанд.

Аз Зулолии Ҳиравӣ дар тазкираҳо абёти парокандае ба ёдгор мондааст. Намунае аз ашъори ӯ:

> Бикри фикрам н-ояд аз бекоғазӣ берун ба рӯз,   
> 
> Ҳамчу абкори Банотуннаъш аз бечодарӣ.   
> 
> Шеър фазлу шоир омад фозил, аммо чун тамаъ   
> 
> Лозими шеър аст, безорам зи шеъру шоирӣ! 
> 
>

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Зулолии Ҳиравӣ / А. Аббос // Замин — Илля. — Д. : СИЭМТ, 2017. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 7). — ISBN 978-99947-33-89-9.
«**Зулкулл ва-л-арбаъа**» (ар. ذوالکل و الاربعه‎) — фосилаи лаҳнӣ дар мусиқии классикии форс-тоҷик, ки овозҳои тозаи пардавии як октава ва квартава (до-фа)-ро дар бар мегирад.

«Зулкулл ва-л-арбаъа» дар мусиқии классикии тоҷик аз фосилаҳои маъмули мусиқӣ буда, мутобиқ ба фосилаи 11-и дуруст аст. Нағмаи «Зулкулл ва-л-арбаъа» дар октаваи аввал дар торҳои сози мусиқии қадим бо «зуларбаа» (Ҳ) ҳамсадо мебошад. «Зулкулл ва-л-арбаъа» низ аз ҷумлаи «буъди муттафиқаи кубро» (фосилаи калони гармониявӣ) буда, сенташ ба 1698 баробар аст. Мавқеи «Зулкулл ва-л-арбаъа» дар қаторовози пардавӣ чунин аст:

«Зулкулл ва-л-арбаъа» дар мусиқии имрӯза бо истилоҳи ундетсима маъмул аст.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Зулкулл ва-л-арбаа / А. Раҷабов // Замин — Илля. — Д. : СИЭМТ, 2017. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 7). — ISBN 978-99947-33-89-9.
Дар Википедия мақолаҳо дар бораи дигар шахсон бо номи Убайдулло мебошанд.
Дар Википедия мақолаҳо дар бораи дигар шахсон бо насаби Абдуллоев мебошанд.

**Убайдулло Абдулло́ев** (тав. 1927, деҳаи Олтинсуюқ, вилояти Фарғона, ҶШС Ӯзбекистон) — пахтакор, Қаҳрамони Меҳнати Сотсиалистӣ (1948). Устоди пахтаи Тоҷикистон (1962).

Зиндагинома
-----------

Сардори звено (1944 – 52) ва бригадаи пахтакорӣ (1953 – 67), механики колхози «Ленинград»-и ноҳияи Ленин (1968 – 1983). Аз соли 1984 нафақагири шахсӣ. Ҳоло дар ноҳияи Рӯдакӣ иқомат мекунад. Бригадаи Абдуллоев солҳои 1960 – 62 механизатсиякунонии комплексии парвариши пахтаро ҷорӣ карда, ҳосили фаровон гирифтааст. Бо орденҳои Ленин, Байрақи Сурхи Меҳнат, медалҳо ва Грамотаҳои Фахрии Президиуми Совети Олии ҶШС Тоҷикистон сарфароз гардидааст.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* Абдуллоев Убайдулло // А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2021, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.
**Зулумарт** — қаторкӯҳ дар қисми шимолии Помири Шарқӣ.

Аз шимол ба ҷануб ба масофаи беш аз 80 км тӯл кашида, бахшгоҳи ҳавзаҳои рӯдҳои Муғсу, Қарокӯл ва Кӯкуйбелсу (болооби Бартанг) мебошад. Баландиаш ба ҳисоби миёна 5500 м, қуллаҳои баландтаринаш: Октябр — 6780 м, Вера Слуская — 5925 м, Уриский — 5847 м, Дусара — 5775 м. Нишебиҳои ғарбиаш бештар шахдор буда, партгоҳҳо дорад, шарқиаш — нисбатан ҳамвор. Зулумарт асосан аз ҷинсҳои таҳшинӣ (оҳаксанг, варақсанг, кварсит, алевролит, регсанг, конгломерат) ва тафтавӣ (гранит, гранодиорит, диорит) таркиб ёфтааст, ки синнашон ба охирҳои палеозой тааллуқ дорад. Теғаи қаторкӯҳ тези дандонадор, баъзе аз қуллаҳо аз сатҳи теға то 600—700 м баланданд. Дар Зулумарт пиряхҳо бисёранд; дар нишебиҳои шарқӣ пиряхҳои Володарский (13 км²), Октябр (12 км²) ва дар ғарбӣ Зулумарти Шимолӣ (15 км²) воқеъ гаштаанд. Манбаи асосии оби дарёчаҳои Зулумарту Баландкиик, Қараҷилғаю Оқҷилға ҳамин пиряхҳо мебошанд.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Зулумарт // Замин — Илля. — Д. : СИЭМТ, 2017. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 7). — ISBN 978-99947-33-89-9.
**Зулфиқори Самарқандӣ**, мутахаллис ба **Фақирӣ** — шоири форс-тоҷик (асри 17).

Зиндагинома
-----------

Зодгоҳаш Самарқанд. Бо Малеҳои Самарқандӣ ошноӣ доштааст. Бинобар зиндагии қашшоқона доштан, тахаллуси Фақирӣ (Фақрӣ)-ро баргузидааст. Ин ғазал аз ӯст:

> Чун шамъ ба ҷуз ростравӣ пеша надорам,   
> 
> Аз неку бади ҳеч кас андеша надорам.   
> 
> Фарҳодаму оромгаҳам кӯҳи ҷунун аст,  
> 
> Аммо хабар аз сарзаниши теша надорам.  
> 
> Пайваста чу гул сархушам аз хуни дили хеш,   
> 
> Парвои суроҳию сари шиша надорам.   
> 
> Нахли ғамаму сокини бӯстони таваккул,   
> 
> Ҷуз меҳнату андуҳ рагу реша надорам.   
> 
> Фақри ману гӯшаи байтулҳазани хеш   
> 
> Яъне, ки зи ҷаври фалак андеша надорам. 
> 
>

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Зулфиқор // Замин — Илля. — Д. : СИЭМТ, 2017. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 7). — ISBN 978-99947-33-89-9.
«**Зулкулл ва-л-хамс**» (ар. ذوالکل و الخمس‎) — фосилаи лаҳнӣ дар мусиқии классикии форс-тоҷик, ки овозҳои тозаи пардавии як октава ва квинтаро дар бар мегирад.

Меъёри овозиаш аз «до» то «сол». «Зулкулл ва-л-хамс» аз зумраи буъди муттафиқаи кубро (фосилаи калони гармониявӣ) буда, сенташ ба 1902 баробар аст. Мавқеи «Зулкулл ва-л-хамс» дар қаторовози пардавӣ чунин аст:

«Зулкулл ва-л-хамс»-ро дар мусиқии имрӯза бо истилоҳи «дуодетсима» ном мебаранд.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Зулкулл ва-л-хамс / И. Раҳимов // Замин — Илля. — Д. : СИЭМТ, 2017. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 7). — ISBN 978-99947-33-89-9.
**Зебинисо Рустамова** (*Рустамова Зебинисо Сангиновна*; 29 январи1955, Душанбе, ҶШС Тоҷикистон) — ифтихори варзиши тоҷик аз рӯи тирпаронӣ аз камон, устоди дараҷаи байналхалқии варзиш, довари хизматнишондодаи Ҷумҳурии Тоҷикистон, дорандаи ҷоизаи биринҷии Бозиҳои XXI олимпӣ (17 июл — 1 августи соли 1976, Монреал).

Зиндагинома
-----------

Зебинисо Сангиновна Рустамова, 29 январи соли 1955 дар шаҳри Душанбе таваллуд шудааст. Имрӯз шаҳрванди ду давлати мустақил Тоҷикистон ва Русия мебошад.

Зебинисо дар варзиш
-------------------

Аз бародари худ Ҳомидҷон ва тағояш Абдуқодир Зебуниссо фаҳмид, ки дар майдони «Динамо» шуъбаи нави варзиши — тирпарони аз камон ифтитоҳ ёфтааст. Духтар қарор дод, ки қувваи худро санҷад, зеро тамошои он дар майдони футбол, ки дар он беҳтарин аз беҳтаринҳои ҷумҳури машқ мекарданд, мафтун сохта буд. Нишонаҳои равшан, ки ба он тирҳои тез мехалиданд, диққати ӯро ҷалб намуданд.

Мусобиқаҳои аввалин дар шаҳри Тула гузашта, ба рӯи Зебинисо дар варзиши калон роҳ кушод. Баҳор дар мусобиқаҳои умумииттифоқии тирпаронони ҷамъияти «Динамо», ки дар Сухуми баргузор гардид, ӯ меъёри Устоди варзиши ИҶШС-ро иҷро кард.
Дар мусобиқаи мамлакат, ки дар Кишинёв аз рӯи тирпарони аз камон мегузашт, дар масофаи 50 метр Зебинисо ҷоизаи нуқраро ба даст овард,
дар масофаи 70 метр бошад, дар муборизаи шадид медали тилоро соҳиб шуд.
Дар Алушта ҳамаи тирҳои ӯ ба маркази доира расиданд. Дар машқи М-2 ӯ 2233 хол гирифт, шумораи холҳо аз меъёри Устоди варзиши дараҷаи
байналхалқӣ болотар рафт.

Ширкат дар Бозиҳои XXI олимпӣ дар соли 1976 дар Монреал (Канада) ба ӯ ҷоизаи биринҷиро дод.
Ҳоло ӯ таблиғотчии фаъоли на танҳо варзиш, балки ҳаракати олимпӣ дар Ҷумҳурии Тоҷикистон маҳсуб мегардад.

**Фаъолияти корӣ**

Солҳои 1986-1992 ҷонишини Раиси Кумитаи давлатии тарбияи ҷисмонӣ ва варзиши ҶШС Тоҷикистон, солҳои 1992-1995 Раиси Кумитаи давлатии тарбияи ҷисмонӣ ва варзиши Ҷумҳурии Тоҷикистон, аз соли 1992 то соли 2000 ноиб-президенти Кумитаи олимпии Ҷумҳурии Тоҷикистон шуда кор кардааст.

Адабиёт
-------

* Зебинисо Рустамова: Ба камон ҳама синну сол мутеъ аст — Pressa.TJ Бойгонӣ шудааст 4 Декабри 2011  сол.
* Камонвари тоҷик — мураббии тим дар Эрон — BBC Тоҷикӣ

Пайвандҳо
---------

* Гуфтугӯи ихтисосӣ бо Зебуннисо Рустамова (Радиои Озодӣ)
Асфалт дар хиёбон
**АСФÁЛТ** (юн. **asphaltos** – қири куҳӣ), мум, масолеҳи бинокорӣ. Табиӣ ва сунъӣ мешавад. Асфалти табиӣ аз нафт дар натиҷаи бухор шудани ташкилдиҳандаҳои сабук ва оксид шудани он ба вуҷуд меояд. Асфалти табиӣ дар ноҳияҳои нафтдоре васеъ паҳн шудааст, ки ҷинсҳои нафтдори он (регсанг, оҳаксанг, доломитҳо ва ғайра) чандон амиқ ҷой нагирифтаанд ё ба рӯи замин баромадаанд. Асфалти сунъиро дар натиҷаи омехтани битум (мум) ва моддаҳои минералӣ (асосан оҳаксанг) ҳосил мекунанд. Дар роҳсозӣ ба асфалт санги реза омехта карда мешавад. Асфалтро инчунин дар сохтмон (ҳамчун маводди ҳидро ва электроизолятсионӣ) барои тайёр кардани тол, ширеш, локҳои мумӣ ва ғайра истифода мебаранд.

Адабиёт
-------

* Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — 664 с. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.

* Asphalt
**Зевар Давлатзода** (*Давлатзода Зевар Маҳмудӣ*; зод. 10 июни 1972, Душанбе) — рӯзноманигори тоҷик.

Зиндагинома
-----------

Зевар Давлатзода 10 июни соли 1972 дар Душанбе ба дунё омадааст. Соли 1994 факултети забонҳои шарқӣ (форсӣ)-и ДДМТ-ро бо дипломи аъло хатм кардааст.

Корнома
-------

Дар Радиои Тоҷикистон ва шабакаи аввали Телевизиони Тоҷикистон ба ҳайси муҳаррир, муҳаррири варзида заҳмат кашидааст. Сипас муовини аввали директори АМИТ «Ховар» (2002—2010), директори Телевизиони Баҳористон (2010—2014), директори Телевизиони Сафина (2014—2016) ва аз соли 2017 то соли 2020 муовини Вазири фарҳанги Тоҷикистон буд.

Эзоҳ
----

1. ↑  *Sputnik Тоҷикистон.* Зодрӯзи Аминҷон Шукӯҳӣ ва Ҳоҷиҳусайни Кангуртӣ: рӯзи 10 июн дар таърих(тоҷ.). *Sputnik Тоҷикистон* (10 июни 2021). 1 марти 2023 санҷида шуд.
2. ↑  ДАВЛАТЗОДА (ДАВЛАТОВА) Зевар Махмудовна. *centrasia.org*.  ЦентрАзия. 1 марти 2023 санҷида шуд.
3. ↑  Дар бораи аз вазифаи муовини вазири фарҳанги Ҷумҳурии Тоҷикистон озод намудани Давлатзода З. М.. *Садои мардум* (20 июни 2020). 1 май 2023 санҷида шуд.
**«АСФОР-УЛ-АҚЛ-ИЛ-АРБАЪÁ»**, Асфор, асари фалсафӣ ва ирфонии ***Садруддини Шерозист***. Дар он муаллиф инкишофи афкори маънавию фалсафиро аз аҳди қадим то рӯзгори худ мавриди баррасӣ қарор додааст. Китоби мазкур дар охирҳои ҳаёти муаллиф дар ҳаҷми беш аз 2000 саҳифа навишта шудааст ва аз ин рӯ, дар «Асфор-ул-ақл-ил-арбаъа» ғояҳои асосии осори гуногуни қаблан таълиф­шуда­ашро ҷой додааст. Аз ин рӯ, муҳаққиқон онро асари асосии Садруддини Шерозӣ – намояндаи мактаби фалсафии Ис­фаҳон мешуморанд. Муаллиф дар «Асфор-ул-ақл-ил-арбаъа» ақоиди фалсафии Афлотун, Арасту, Ибни Сино, Ибни Таймия, Шаҳобуддини Суҳравардӣ, Насируддини Тусӣ ва дигарон-ро мавриди баҳс қарор дода, аввал асли матлабро баён ва зимни он назари худро иброз медорад.

Дар «Асфор-ул-ақл-ил-арбаъа» муаллиф чаҳор сафари рӯҳониро мавриди таҳлил қарор додааст, ки солики тариқат бояд онҳоро тай намояд. Сафари аввал «Мин-ал-халқи илал-л-ҳаққӣ» («Аз халқ ба ҳақ») ном дорад, ки бояд солик ба воситаи тасфияи ботинии қалби худ ҳақиқати Худовандро бишносад. Дар сафари дуюм – «Мин-ал-ҳаққи илал-л-ҳаққи бил-ҳаққи» («Аз ҳақ ба ҳақ ба воситаи ҳақ») – солики тариқат сифатҳо ва дигарон нишонаҳо (атрибутҳо)-и Худовандро мешиносад ва аз худ бегона мешавад. Дар сафари сеюм – «Мин ал-ҳаққи илал-л-халқи билҳақ» («Аз ҳақ ба халқ ба воситаи ҳақ») солик тамоман аз худ бехуд мешавад (олами моддиро фаромӯш мекунад) ва ҷараёни офариниши оламро дарк менамояд ва дар охирин – чаҳорумин сафари рӯҳонии «Мин-ал-ҳаққи ила-л-халқи» дарки олами офаридашуда сурат мепазирад. Дар натиҷаи дарки комили ҳақиқати Худованд, солик ба ҳолати аввалаи худ бозмегардад.

Ба ҳамин чаҳор мартабаи сафари солик сохтор ва мантиқи дохилии ин асари фалсафию ирфонӣ мунтабиқ кунонида шудааст. Ба ибораи дигар, дар сафари аввал муаллиф масъалаҳои умумӣ, ба мисли ҷавҳару араз ва дигарон матолиби марбут ба олами моддӣ ва сифату моҳияти ҷисмҳоро аз назари таҳлил мегузаронад. Дар сафари дуюм масъалаҳои ҳастии Офаридгор, асмо ва сифоти Ӯ, ва илми Ӯ, дар сафари сеюм ҳаракати ақлу нафс то пайдоиши олами таҳтулқамар ва дар охирин сафар масъалаи робитаи уқулу нуфуси олами улвӣ бо ақлу нафси одамӣ, муносибати ҷисму рӯҳ ва дигарон матолиби рӯҳонию ҷисмонӣ мавриди баррасӣ қарор гирифтааст.
Ба «Асфор-ул-ақл-ил-арбаъа» тафсирҳои зиёде, аз ҷумла тафсири Муҳаммади Бегободӣ, Алии Нурӣ, Исмоили Исфаҳонӣ, Муҳаммади Қумшаӣ, Алии Мударриси Табрезӣ навишта шудаанд. Таф­сири комилу батафсил ба ин асарро Мулло Ҳодии Сабзворӣ нигоштааст. «Асфор-ул-ақл-ил-арбаъа»-ро бо тафсири Мулло Ҳодии Сабзворӣ дар чаҳор ҷилд бори аввал Муҳаммадалии Қазвинӣ соли 1904 ба чоп расонид. Аз рӯи ин нашр Муҳаммадризо Музаффар дар нашриёти «Доиратулмаорифи исломия» «Асфор-ул-ақл-ил-арбаъа» -ро дар 9 ҷилд бо муқаддимаи муфассали худ дар Қум чоп кард.

Адабиёт
-------

* Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — 664 с. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.

```
/ М. Ҳазратқулов.
```

* اسفارالعقلالاربعة. جلد۱-۹. قم،بدونسالنشر؛
* دائرةالمعارفبزرگاسلامی. جلد۸. تهران،۲۰۰۶