recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Ҳиндустони** **Шарқӣ** (хиндӣ, бенг. পূর্ব ভারত) — яке аз минтақаҳои Ҳиндустон буда, аз иёлотҳои Банголаи Ғарбӣ, Бихар, Ҷарҳанд ва Орисса иборат аст.

Таърих
------

Ҳиндустони Шарқӣ дар маркази империяҳои қадимии Мадаха ва Имперотурии Маурйа воқеъ аст. Вай гаҳвораи дини буддоӣ буд. Будда Гаутама аз Бодх Гая маърифат гирифта буд Подшоҳи Имперотурии Маурйа (Maurya) Ашока (Ashoka) ба фиристодани мӯъбадон барои паҳншавии дини буддоӣ дар Осиё сар карда буд. Донишгоҳи машҳури Наланда дар Ҳиндустони Шарқӣ буд. Сайёҳони чинӣ аз маъбадҳои буддоӣ, ҳиндуия ва китобхонаҳо дар Бихар ва Бенгалиё дидан карда буданд. 

Ҳамлаи исломӣён дар асри XIII дар натиҷаи шикасти салтанатҳои ҳиндуҳо ба тобеъ гардидании онҳо хотима ёфт ва аксари буддоён, хусусан дар Бангола (ҳоло Бангладеш ), ба дини ислом гаравиданд. Ҳиндустони Шарқӣ ҳамчунин як қисми Имперотурии Темуриёни Ҳинд (русӣ Империи Великих Моголов) дар асрҳои XVI ва XVII буд. Бо пайдоиши аврупоиҳо дар асри XVII дар Бангола посгоҳҳо таъсис дода шуданд. Ҳангоми тақсими Ҳиндустон дар соли 1947, аксарияти ҳиндуҳои Банголаи Шарқӣ ба Ҳиндустон гурехтанд.

Фарҳанг
-------

Иёлоти Орисса ва Банголаи Ғарбӣ дорои хусусиятҳои зиёди фарҳангӣ ва забонӣ мебошанд, ки ба Бангладеш ва Ассам монанданд. Дар якҷоягӣ бо Бангладеш, Банголаи Ғарбӣ то ҷудокунии Ҳиндустон Бритониё дар соли 1947, як минтақаи этнологии забониро дар Бангола ба вуҷуд овард. Забони банголӣ забони сершумортарин дар Ҳиндустони Шарқӣ мебошад, ки зиёда аз 80 миллион аҳолӣ дар Бангола ва инчунин дар давлатҳои ҳамсоя бо он гап мезананд. Забони Ҳиндӣ шумораи аз ҳама баландтари сухангӯён дорад - беш аз 90 миллион.

Иқтисод
-------

Кишоварзӣ ҳозир бахши бузургтарини иқтисодиёт боқӣ мондааст ва дар он аксарияти одамони аз ҷиҳати иқтисодӣ фаъол кор мекунанд. Дар асри XX рушди саноат дар минтақаҳои ҷанубии Банголаи Ғарбӣ ва дар Ҷамшедпур мутамарказонида шудааст. Дар солҳои охир, саноати IT дар иёлоти Орисса ва Банголаи Ғарбӣ рушд кардааст. 

Авҷи рушди иқтисодӣ , аз соли 1991, ба паҳншавии марказҳои нави тиҷоратӣ, шоҳроҳҳо, фурудгоҳҳо ва IT - технологияҳо овардааст. Яке аз аввалин донишгоҳҳои бузург дар таърихи башар, Наланда, воқеъ дар Бихар мебошад. Дар бораи эҳёи ин донишгоҳи қадим нақшаҳои мухталиф буданд ва дар он ҷо як консорсиум бо роҳбарии Сингапур ва бо иштироки Чин, Ҳиндустон ва Ҷопон созмон дода шуд.

Нигаред
-------

* Ҳиндустони Ҷанубӣ
* Ҳиндустони Ғарбӣ
* Ҳиндустони Шимолу Шарқӣ

Эзоҳ
----



|  |  |
| --- | --- |
| Минтақаҳои Ҳиндустон |  |
| Ҳиндустони Шимолӣ · Ҳиндустони Шимолу Шарқӣ · Ҳиндустони Шарқӣ · Ҳиндустони Ғарбӣ · Ҳиндустони Ҷанубӣ |

| ⚙️ Иёлатҳо ва қаламравҳои иттифоқии Ҳиндустон |
| --- |
| Иёлатҳои Ҳиндустон | Андра Прадеш · Аруначал Прадеш · Ассам · Биҳар · Гоа · Гуҷарот · Ҷамму ва Кашмир · Ҷарханд · Бенгалистони Ғарбӣ · Карнатака · Керала · Мадҳя Прадеш · Манипур · Маҳараштра · Меғалая · Мизорам · Нагаланд · Орисса · Панҷоб · Роҷистон · Сикким · Тамилноду · Трипура · Уттаранчал · Уттар Прадеш · Ҳарияна · Ҳимочал Прадеш · Чҳаттисгар · Телингоно |  |
| Қаламравҳои Ҳиндустон | Ҷазираҳои Ондомон ва Некӯбор · Додро ва Ногор Ҳовели · Домон ва Диу · Ноҳияи миллии пойтахт Деҳлӣ · Локшодвип · Пудучерӣ · Чандигар |
Акс:Mapa da Indochina.gifХаритаи Нимҷазираи Ҳиндучин
**Ҳиндучин** ( фр. Indochine ) - нимҷазира дар минтақаи Осиёи Ҷанубу Шарқӣ ҷойгир аст.

Этимология
----------

Номгузорӣ аз ҷониби аврупоиҳо (фаронсавӣ) аз калимаҳои "Ҳиндустон "ва "Чин "ташаккул ёфтааст, зеро аврупоиҳо хусусиятҳои ҳиндӣ ва чиниро дар сокинони нимҷазира дидаанд .

Ҷойгиршавӣ
----------

Масоҳати нимҷазира тақрибан 2 миллион км² аст. Ҳиндучин аз ғарб тавассути гулугоҳи Бенгал ва баҳри Андамании уқёнуси Ҳинд, гулӯгоҳи Малакка, дар ҷануб ва шарқ - ба уқёнуси Ором тавассути баҳри Ҷанубии Чин ва халиҷи Сиам ва Бакбо (Тонкин) шуста мешавад. Дар сарҳади шимоли нимҷазира тазмин аз тарафи анҷомёбии резишгоҳи дарёҳои Ганг ва Брахмапутра дар резишгоҳи дарёи Хонгха. Дар охири қисмати ҷанубии Ҳидучин ҳамчун шакли дарозшакл як нимҷазира Малакка ҷойгир шудааст.

Иқлим
-----

Иқлим муссони суб экваториалӣ, дар нимҷазираи Малакка экваториалӣ аст. Дар қисми ҳамвори нимҷазира ҳарорати миёнаи ҳаво аз 20 ° С паст намешавад, дар баҳор ва тобистон ба 28-30 °C мерасад. Дар кӯҳҳо ҳарорати ҳаво то 15 °C ва поён меравад.

Дар доманакӯҳҳои ғарбии кӯҳҳо ҳар сол 2,5-5 ҳазор мм бориш ба амал меояд, фасли бориш бештар тобистон аст. Дар даруни нимҷазира дар баъзе ҷойҳо солона аз 1 ҳазор мм кам бориш мешавад. Дар соҳили шарқии Ҳиндустон, мавсими сербориш зимистон аст, дар ин ҷо то 2 ҳазор сол кам мешавад. мм бориш

Наботот
-------

Растаниҳои табиии нимҷазираи Ҳиндучин асосан аз ҷангалҳои намии тропикии таркибаш мураккаб буда, нишебиҳоро бодҳои кӯҳӣ дар бар мегиранд. Дар соҳили ботлоқгардида, рустаниҳои мангр бартарӣ дорад. Заминҳои лалмӣ кишт карда мешаванд, зироати асосии кишоварзӣ биринҷ мебошад. Дар нимҷазираи Малака деҳқонон каучук парвариш мекунанд.

Захираҳои зеризаминӣ
--------------------

Калонтарин конҳои қалъагӣ ва волфрам асосан дар нимҷазираи Малакка ҷамъ шудаанд.

Давлатҳо
--------

Давлатҳои Вйетнам, Камбоҷа, Лаос, Малайзия (қисми зиёди он), Миёнмор, Таиланд ва инчунин як қисми ками Бангладеш дар нимҷазираи Ҳиндучин ҷойгиранд .

Эзоҳ
----

1. ↑  Краткий топонимический словарь. — Москва: Мысль, 1966. — 32 000 экз.
2. ↑  *Алексеева Н. Н.* ИНДОКИТАЙ Бойгонӣ шудааст 4 январи 2018  сол. // Большая российская энциклопедия. Том 11. Москва, 2008, стр. 310

Адабиёт
-------

* *Воейков А. И.* Индо-Китай // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона : в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — СПб. 1890—1907.
* *Алексеева Н.Н.* ИНДОКИТАЙ Бойгонӣ шудааст 4 январи 2018  сол. // Энсиклопедияи бузурги рус. Ҷилди 11. Москва, 2008, саҳ 310.
**Гилсобун**, **гили саршӯӣ**, **гили гозурон**, **гили ҷаъдсой**, **гили ҷомашӯӣ**, **гили таншӯйӣ** — навъе аз гили сафед. Дар гузашта барои шустани сару тан ва либос ба кор мерафт. Дар ин бобат Шайх Саъдӣ гуфта:

> Гили хушбӯй дар ҳаммом рӯзе  
> 
> Расид аз дасти маҳбубе ба дастам.  
> 
> Бад-ӯ гуфтам, ки мушкӣ ё абирӣ,  
> 
> Ки аз бӯи диловези ту мастам...!
> 
> 

Саршӯйро дар баъзе ноҳияҳои кӯҳистони Тоҷикистон занон имрӯз низ истифода мебаранд, зеро он сабӯсакро нест ва хориши баданро бартараф мекунад, барои бемориҳои занбӯруғии сар ва шукуфаи пӯст нофеъ аст. Г. аз рӯи хосиятҳои табииву кимиёӣ ба бентонитҳои ишқорӣ ё натрийдор мансуб мебошад. Дар сурати ба об андохтан ҳаҷми Г. 8-10 баробар меафзояд. Аз ин рӯ он эмулгатори аъло буда, собунро хушсифат мегардонад. Г. барои истеҳсоли анвои гуногуни собунҳои тиббӣ (қатронӣ, карболӣ ва ғ.), ки барои табобати бемориҳои пӯст ва гандзудоӣ (дезинфексия) фаровон истифода мешаванд, ашёи хоми пурбаҳост.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Халифаев Д. Ҳоҷиматов М. Гил ва гилдавоӣ. Д. 2002.

Сарчашма
--------

* Гилсобун / Д. Халифаев // Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.
**Шикампарда** (Peritoneum), пардае, ки ҷавфи шикам ва дохили онро мепӯшонад. Шикампарда халтаи сарбаста ба вуҷуд меорад. Дар фазои байни Шикампардаи ҷидорӣ (перисталӣ) ва Шикампардаи аҳшоӣ (виссериалӣ) миқдори ками зардоб мавҷуд аст. Ҳангоми ба узвҳо ва аз узв ба узви дигар гузаштани Шикампарда чинҳо пайдо мешаванд, ки пайҳо, масориқа, чарбу ҳосил мекунанд. Байни чинҳо ва пайҳои Шикампарда киссачаҳо, халтачаҳо ва чуқурчаҳо пайдо мешаванд. Сатҳи Шикампарда лағжонак буда, барои ҷо ба ҷо шудани узвҳои ҷойивазкарда шароити мусоид фароҳам меоварад. Шикампарда дар ҳифзи узвҳои ҷавфи шикам нақши муҳим мебозад. 
Ба иллатҳои Шикампарда нуқси инкишофи он мансуб аст, ки боиси пайдоиши чурраҳои гуногун мегарданд (аксар вақт ҷарроҳии фавриро талаб менамояд). Дар Шикампарда ҳамчунин осеб, бемориҳои илтиҳобӣ, омосҳои некфарҷом ва бадфарҷом ба мушоҳида мерасанд. 

Тарҳи шикампарда дар сатҳи қафои девораи пеши шикам; намуд аз қафо, аз ҷониби ҷавфи шикампарда. 1 – шикампарда; 2 – чуқуричаи болои масона; 3 – чуқурчаи миёнҷоии қадкашак; 4 – чуқурчаи канории қадкашак; 5 – чини канории ноф; 6 – чини мобайнии ноф; 7 – чини васатии ноф; 8 – бандаки мобайнии ноф; 9 – артерияи ноф; 10 – артерияи поёни фавқи шикам; 11 – бандаки қадкашак; 12 – пешобдон.

Нигористон
----------

* 
* 
* 
* 
* 
*

Сарчашма
--------

* Донишгоҳи Давлатӣ Тиббии Тоҷикистон(пайванди дастнорас)
Сиға яке аз хусусиятҳои фарқкунандаи феъл аст. Гӯянда вуқӯъ, ҷараён ва анҷоми амалро баён карда, муносибати нисбат ба воқеият доштаи онро муайян менамояд. Муносибати амал ба воқеият **сиға** номида мешавад. Сиғаҳо бо шаклу таркибҳои тасрифии замонҳои феъл ифода меёбанд. Масдар худ ба худ сиға надорад ва агар вай дар таркиби феълҳо ҳамчун ҷузъи асосӣ омада бошад, он таркибҳо ба туфайли шаклҳои тасрифии феълҳои ёридиҳанда майлу тобиши сиғавӣ пайдо мекунанд: **хоҳам рафт, омадан гирифт, гуфтан гир** ва ғ. Дар забони тоҷикӣ чор сиға ҳаст ва ҳамаи шаклҳои замонии феълҳо аз рӯйи маънӣ ва хусусияти воқеияташон ба ин сиғаҳо мансуб мегарданд: сиғаи хабарӣ, сиғаи шартӣ-хоҳишмандӣ, сиғаи амрӣ, сиғаи эҳтимолӣ.

Адабиёт
-------

* Грамматикаи забони адабии ҳозираи тоҷик. — Душанбе: Дониш, 1985. — 204саҳ.
Ҳолати тиббӣШаблон:SHORTDESC:Ҳолати тиббӣ

**Сиёҳмурдагӣ**, **қонқориё**, **гангрена** (аз юн.-қад. γάγγραινα; лот. necrosis, mortificatio, mumuficatio) — марги қисмате аз узви бадан ба сабаби нарасидани хун, зарба, уфунат, ё сармозадагӣ, ки бар асари он узв чурӯкидаву сиёҳ шавад.

Бо мурури инкишофи сиёҳмурдагӣ бофтаҳо камоб (сиёҳмурдагӣ-и хушк), қисми осебдида тадриҷан хушк, сахт ва ҷигаритоб (муммонанд) мешавад. сиёҳмурдагӣ бештар дар дасту по падид меояд. Сиёҳмурдагии хушк батадриҷ рушд меёбад. Дар натиҷа бофтаҳо мехушканд, ҷигарӣ ё сиёҳ мешаванд. Ҳолати умумии бемор вазнин намешавад, зеро дар бофтаҳои хушк мавҷудоти зиёновар инкишоф намеёбанд. Риоя накардани қоидаҳои асептика боиси пайдоиши сиёҳмурдагии тар мегардад. Сиёҳмурдагӣ бинобар халал ёфтани ҳаракати хун рух медиҳад. Дар бофтаҳои тар мавҷудоти пӯсишовар нумӯ мекунанд. Дар натиҷа, бофтаҳо ба чизи нарми сабзранг ё сиёҳи бадбӯй табдил меёбанд. Ҳарорати бадан баланд, вазъи умумии бемор бад мешавад, ки нишонаи заҳролудии организм аз маҳсули таҷзияи бофтаҳост.

Сиёҳмурдагӣ асосан дар узвҳои раги хунгардашон кам (мас. ангушт, панҷаи даст, кафи пой, суфраи гӯш) ба вуҷуд меояд. Ба пайдоиши сиёҳмурдагӣ ихтилоли ҳаракати хун дар узву бофтаҳо (мас. дар аснои баста шудани шараён), зуд лахта бастани хун, бемории ғадудҳои усораи дохилӣ (эндокринӣ), мас. касалии қанд, захм ёфтани раги хунгард, атеросклероз (танг гаштани сурхраг), осебҳои гуногун (муддати дароз бо тофтабанд фишурдани бофтаҳо, тазйиқи шикам, шикастабандӣ), омилҳои кимиёӣ (таъсири кислотаҳо ё ишқорҳо) ва физикавӣ (ҳарорати аз 50°С баланд ё сармои аз 20°С паст, α-афканишот, β-афканишот) мусоидат менамоянд. Нақси фаъолияти дилу рагҳо, витаминкоҳиш, ихтилоли мубодилаи моддаҳо, заҳролудии музмин аз шароб ва никотин ҷараёни сиёҳмурдагиро метезонанд. Ҳангоми баста шудан (тромбоз)-и сиёҳрагҳои рон саривақт гирифта партофтани судда (тромб) сиёҳмурдагиро пешгирӣ мекунад. Риояи қоидаҳои тарбандӣ ва тофтабандӣ ҳатмист. Дар сурати натиҷаи дилхоҳ надодани тадбирҳои пешгирии сиёҳмурдагӣ узви осебдидаро мебуранд.

Эзоҳ
----

1. ↑  *Фарҳанги форсии Ъамид.* Қонқориё чист? Маънои қонқориё(тоҷ.). *vazhaju.com*.  Вожаҷӯ. 17 апрели 2020 санҷида шуд.

Адабиёт
-------

* Диабет. М. 2001; Гостищев В. К. Общая хирургия. М. 2005;
* Петров С. В. Общая хирургия. М. 2005;
* Селезнева Т. Д. Лечение сахарного диабета. Ростов н/Д. 2006.

Сарчашма
--------

* Гангрена / Қ. Носиров // Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️  Гузариш ба унсури Викидода  Фарҳангҳо ва донишномаҳо | 
* Большая каталанская
* Большая китайская
* Большая норвежская
* Большая российская (старая версия)
* Большая российская (научно-образовательный портал)
* Брокгауза и Ефрона
* Кругосвет
* Малый Брокгауза и Ефрона
* Britannica (онлайн)
* Treccani
* Universalis

 |
| Дар феҳристҳои китобшинохтӣ | 
* J9U: 987007557915405171
* LCCN: sh85053025
* NKC: ph917942

 |
«**Гилимвифт**» (номи дигараш «**Чеб-базай**», «**Чеб-раққосӣ**») — рақси қадимии баъзе навоҳии мардуми Бадахшон, ки як лаҳзаи кор — бофтани матоъи мӯинаро тасвир менамояд. Рақс аз тарафи мард таҳти садои рубоб, ғижак, дойра ва баъзан тору дутор иҷро мешавад.

Раққос дар ҳар дасташ дутоӣ қошуқи чӯбини маҳаллиро рӯбарӯ дошта, онҳоро бо зарби оҳанг ба ҳамдигар мезанад. Дар баробари қошуқзанӣ ҳар гуна ҳаракатҳоро низ ба ҷо меорад ва бо ҳамин васила амалиёти занҳоро тасвир менамояд; вай пашм тоза мекунад, онро шона мезанад, ресмон мересад, сипас карбос мебофад, онро чен мекунад, чакман (дар Бадахшон «гилим» мегӯянд) мебофаду медӯзад, мепӯшад ва оқибат сар мешӯяд. Баъд дӯзанда назди «оина» истода худро оро медиҳад; ба абрувонаш усма мекашад, мӯйҳояшро шона мекунад ва дар охир аз хурсандӣ ба рақс медарояд. Дар баъзе маҳалҳои кӯҳистони Бадахшон қошуқзанӣ саҳнаи корро ифода нанамуда, танҳо зарби ҳавои рақсро таъкид мекунад. Ин шакли одӣ ва осон «Чумчараққос» ном дорад. Дар минтақаи Кӯлоб ин навъи рақсро «Қошуқбозӣ» мегӯянд. Ин рақс дар ансамблҳои рақсӣ ва дастаҳои ҳаваскорону ҳунармандони санъати Тоҷикистон низ маъмул гаштааст.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Кароматов Ф. Нурджанов Н. Музыкальное искусство Памира. М. 1986;
* Нурҷонов Н. Олами беканори рақси тоҷик. Д. 2004.

Сарчашма
--------

* Гилимвифт / Н. Нурҷонов // Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.
**Гили сурх** (Rubrica sinopica ё Terra rubrica), **гилсурх**, **гили мағра**, **тинулаҳмар**, **тинулмағра**, **бартисқун** — навъи гил, ки сурх буда, дастро ранг мекунад.

Гили сурх аз замонҳои хеле қадим маъруф аст ва баробари гили махтум истихроҷу истифода мешуд. Дисқуридус (Диоскорид) онро Moltos sinopice номидааст (Sinopeus — шаҳр дар соҳили баҳри Сиёҳ). Ҳакими маъруфи арманӣ Амирдавлат Амасиасӣ тини аҳмарро мағра номида, беҳтарини онро ҳамоне донистааст, ки дар об ҳосил мешавад ва ранги сурхи равшан дорад. Ба ақидаи муаллифи «Бурҳони қотеъ» Муҳаммадҳусайни Бурҳон, «Бартисқун… ба луғати юнонӣ гили сурхро гӯянд ва ба арабӣ тинулаҳмар хонанд. Ва беҳтарини вай он бувад, ки аз Миср оваранд. Ва он қоиммақоми гили махтум аст». Дар замони Ҷолинус дар Ламнийа (Лемнос) аз теппае се навъ гил мегирифтанд. Ғайр аз гили сурх (бо он либос ва дуредгарҳо ҳини чӯбкорӣ таноб ранг мекарданд) ва гили махтум, боз гиле гирифта мешуд, ки баҳри шустушӯ ба кор мерафт. Ибни Сино дар «ал-Қонун фи-т-тиб» таъкид карда, ки беҳтарин навъи тинулмағра ҳамонест, ки сурхи баланд ва бағдодист, пок буваду дар об медамад ва фузун мешавад.

Табибони қадим ба хосиятҳои давоии гили сурх эътибори ҷиддӣ медоданд. Абумансури Муваффақ дар «Гиёҳнома»-и худ нигошта, ки «Гили мағра сард ва хушк аст, қобиз ва мар омосҳои гармро чун тило кунанд, манфиат диҳад ва чун бихӯранд, кирмро андар шикам бикушад. Ва чун вайро тило кунанд бар тан бо сирка ва навшодир, оташ бар тан кор накунад, агарчи андар оташ равӣ амдан». Буалӣ Сино аз қавли табиби искандаронӣ Булуси Эҷентӣ (615—690) оварда, ки ин гил аз ҷиҳати қабзовариву хушкониш нисбат ба гили махтум (гили набишта) беҳтар аст; решро давост, кирмҳоро бикушад ва аз болои тухми нимбиришт онро биошоманд, табиатро бибандад. Ҳамчунин Буалӣ онро ба бемориҳои ҷигар даво гуфтааст ва таъкид карда, ки андар қабзи шикам нисбат ба гили махтум қавӣ аст. Табиби арманӣ Амирдавлат Амасиасӣ оварда, ки гили сурх хосияти афисӣ дошта, биноиро қавӣ мегардонад. Сириштаи он бо сирка ва гулоб ба ҷароҳати сар давост. Хунпартоиро қатъ мегардонад. Агар онро ду дирҳам (5,884 г) истеъмол кунанд, ба бемориҳои шуш шифо мебахшад. Агар бо гилобаи Гили сурх ҳуқна кунанд, хуншории рӯдаҳо, ҳамчунин ҳайзи фаровонро боздорад. Агар аз он марҳам таҳия кардаву ба реши мақъад бибанданд, давои хуб аст. Меъёри якбораи истеъмоли Гили сурх (мағра)-ро Амасиасӣ ним мисқол (2,125 г) гуфтааст. Ҳамчунин ӯ таъкид кардааст, ки мағра ба сипурз (испурч) зарар ҳам дорад ва онро бо истеъмоли ангабин бартараф кардан мумкин аст.

Гили сурх дар амалияи тибби кунунӣ истифода намешавад, ҳол он ки дар гузашта давои хеле машҳур будааст.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Халифаев Д. Ҳоҷиматов М. Гил ва гилдавоӣ. Д. 2002.

Сарчашма
--------

* Гили сурх / М. Ҳоҷиматов // Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.
**Волинка** – сози халқии нафасиест, ки онро аз суночи чармин ё пуфак тайёр карда, бо ҳаво пур мекунанд. Чанд ҷои суночро сӯрох карда, найчаҳои чӯббинро дар он сӯрохиҳо сахт мебанданд. Ҳангоме, ки суноч аз ҳаво пур карда шуд, найчаҳо дар тоника ё квинтаи тоникӣ беист садо мебароранд (ғайр аз найчае, ки дар он оҳанги начандон мураккабе навохта мешавад).

Волинка дар байни халқҳои гуногунмиллати Иттифоқи Шӯравӣ бо дигар номҳо низ ба чашм мерасанд. Масалан, русҳо, украинҳо ва белорусҳо онро *дуда*; молдавиҳо – *чимпа*; гурҷиҳо – *гудаствирӣ*; озариҳо – *тулум* меноманд. Инчунин Волинка дар байни миллатҳои Ғарб низ бо номҳои гуногун маъмул аст.

Аксҳо
-----

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*

Эзоҳ
----

1. ↑    Обидпур Ҷ. Луғатномаи тафсирии мусиқӣ / зери назари Б.Қобилова. – Душанбе: Аржанг, 2019. – С.88. – 480 с. ISBN 978-999-47-43-90-2(тоҷ.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️  Гузариш ба унсури Викидода  Фарҳангҳо ва донишномаҳо | 
* Австрийская музыкальная
* Большая датская
* Большая российская (старая версия)
* Большая советская (1 изд.)
* Брокгауза и Ефрона
* Брокгауза и Ефрона
* Кругосвет
* Малый Брокгауза и Ефрона
* Музыкальный Римана
* Britannica (9-th)
* Britannica (11-th)
* Britannica (онлайн)
* Britannica (онлайн)
* Britannica (онлайн)
* Universalis

 |
| Дар феҳристҳои китобшинохтӣ | 
* GND: 4178853-9
* J9U: 987007284648105171
* LCCN: sh85010971
* NKC: ph119641

 |
**Гилсанг** — навъи гил, ки сахти сангмонанд аст.

Рангаш хокистарӣ, хокистарии тира, хокистарии сабзтоб ва сиёҳ; вобаста ба зангори филиззоти таркибаш мумкин аст ранги бунафшу сурх, гулобӣ, сабзча ва сиёҳ пайдо кунад. Дар об ҳал намешавад ва нам намекашад. Гилсанг дар қаторкӯҳҳои Зарафшону Ҳисор, Туркистон, Помир ва ҷануби Тоҷикистон дучор меояд. Дар бораи гилсанг дар «Китобу-с-сайдана фӣ-т-тиб»-и Абурайҳони Берунӣ маълумоти ҷолиб мавҷуд аст. Ба қавли ҳакими арманӣ Амирдавлат Амосиасӣ гилсанг мисли пӯстлохи дарахт қабат-қабат мебошад. Агар ду дирами онро хока карда бо май биошоманд, ҳайзро боздорад. Ҳар рӯз якдирамӣ (3,12 г) дар давоми 4 рӯз истеъмол кардани он садди ҳомилагӣ мешавад. Агар гилсанг ро бо асал сиришта ба решу омоси ғадуди шир ниҳанд, нафъ дорад.

Адабиёт
-------

* Халифаев Д. Ҳоҷиматов М. Гил ва гилдавоӣ. Д. 2002.

Сарчашма
--------

* Гилсанг / Д. Халифаев // Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.
**Болдирев Алексей Василевич** (русӣ: Алексей Васильевич Болдырев; 16 [27] март 1784, Poltava[d] — 17 [29] август 1842, Маскав) — забоншинос-шарқшиноси рус.

Зиндагинома
-----------

Хатмкардаи Донишгоҳи давлатии Маскав (1805). Баъдан дар Олмон ва Фаронса таҳсил кардааст. Профессор (1815) ва ректори Донишгоҳи давлатии Маскав (1832-37). Соли 1811 дар Донишгоҳи давлатии Маскав таълими мунтазами забонҳои Шарқ (арабӣ, яҳудии қадим, форсӣ ва ғ.)-ро ҷорӣ намуд. Муаллиф ва мураттиби «Грамматикаи мухтасари забони арабӣ» (1827, 1836), «Хрестоматияи арабӣ» (1824, 1832), «Хрестоматияи форсӣ» (1826, 1833-34; намунаҳоро аз эҷодиёти Аттор, Саъдӣ, Ҳофиз, Нахшабӣ, Ҷомӣ, Мирхонд ва дигарон дар бар мегирифт). Ин асарҳо то охири асри 19 чун дастури таълим ба кор бурда мешуданд. Алексей Болдирев ва шогирдонаш матнҳои форсиро ба русӣ тарҷума карда, дар маҷаллаҳову маҷмӯаҳо чоп менамуданд. Тарҷумаи баъзе пораҳо аз қиссаи ишқии «Лайлӣ ва Маҷнун» ба қалами Алексей Болдирев тааллуқ дорад.

Эзоҳ
----

1. 1 2  Болдырев Алексей Васильевич (рус.) / под ред. А. М. Прохоров — 3-е изд. — М.: Советская энциклопедия, 1969.
2. 1 2 3

Адабиёт
-------

* Болдирев Алексей Василевич // Боз — Вичкут. — Д. : СИЭМТ, 2014. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 3). — ISBN 978-99947-33-46-0.


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️  Гузариш ба унсури Викидода  Фарҳангҳо ва донишномаҳо | 
* Брокгауза и Ефрона
* Малый Брокгауза и Ефрона
* Русский биографический

 |
| Дар феҳристҳои китобшинохтӣ | 
* NKC: js20201090735
* VIAF: 305083408
* WorldCat VIAF: 305083408

 |
**Бобринской Алексей Алексеевич** (9 (21) декабри 1861, Маскав — 4 декабри 1938, Суизи, Тирол Итолиё) — муаррих, яке аз шарқшиносони намоёни пешазинқилобии рус.

Зиндагинома
-----------

Аз авлоди мустақими Екатеринаи Бузург. Граф. Дар аввали фаъолияташ бо деҳқонони Россия ҳамкорӣ карда, барои рушди хоҷагии деҳқонӣ кӯшиши зиёде намудааст. Аз солҳои 1890 таваҷҷуҳаш ба Осиёи Миёна зиёд шуда, бо пули худаш ба Помир се экспедитсияи илмӣ (солҳои 1895, 1897 ва 1901) ташкил дода, дар бораи таъриху фарҳанги тоҷикони кӯҳистон чанд китоб эҷод кардааст. Антрополог ва зоолог Богоявленский Николай Василович дар ҳар се сафари Алексей Бобринский ба Помир ӯро ҳамроҳӣ карда, ба ҳайати экспедитсияи соли 1898, бо пешниҳоди профессор В. Ф. Миллер, Семенов А. А. ӯро ҳамроҳ мекунад.

Ҳар се олим чанд таҳқиқоти якҷои илмӣ анҷом дода, ба чоп мерасонанд. А. А. Семенов як силсила мақола навишта, ба медали тилои Ҷамъияти дӯстдорони илмҳои табиатшиносӣ, антропологӣ ва мардумшиносӣ қадр карда мешавад. Н. В. Богоявленский (1901) мақолае таҳти унвони «Дар болооби рӯди Ому» навишта, худи Алексей Бобринский ҳам барои китоби «Нигораҳои тоҷикони кӯҳистони Дарвоз» бо медали тило мукофотонида мешавад. Ӯ ҳамчунин муаллифи асари «Тоҷикони кӯҳистони болооби рӯдхонаи Панҷ» мебошад.

Фаъолияти баъдии Алексей Бобринский ба омӯзиши ҳунарҳои дастии русҳои шим. ва шим. ғарби Россия бахшида шуда, бо мутахассисони аксбардор дар ҷустуҷӯйи ҳар гуна олоти чӯбини устоҳои моҳири чӯбкори Россия камари ҳиммат бастааст. Соли 1910 дар фикри нашри албоми саноеи дастии чӯбкорӣ афтода, соли 1914 интишор мекунад, ки дар хориҷа ҳам нашр шудааст. Соли 1916 китоби «Кандакории санг дар Россия» аз чоп мебарояд, ки қисми дувумаш ба таҳқиқи сангҳои рӯйи қабр (сағонаҳо) бахшида шуда, мутобиқи васияти муаллиф онро баъди вафоташ Институти Белград ба номи Н. П. Кондаков чоп кард.

Бобринской А. А. Горцы верховьев Пянджа. М. 1908; ҳамон. Орнамент горных таджиков Дарваза (Нагорная Бухара). М. 1900.

Эзоҳ
----

1. ↑  RKDartists (нидерл.)

Сарчашма
--------

* Бобринской Алексей Алексеевич / М. Ҳазратқулов, С. Ғуломшоев // Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.
**Алексей Тарасович Бесперстов** (28.3.1923, деҳаи Богдановкаи вилояти Самара – 2008, ш. Волгоград, Россия), рассом, Ходими хизматнишондодаи санъати ҶШС Тоҷикистон
(1983). Соли 1943 Омӯзишгоҳи рассомии ҷумҳуриявии ш. Душанберо хатм намуда, дар ҳамин ҷо то соли 1983 муаллимӣ кардааст. Аз соли 1990 то поёни умр дар ш. Волгогради Федератсияи Россия зиндагӣ дошт. Аз овони ҷавонӣ ҳаёти мардуми тоҷикро хуб омӯхтааст. Тамоми асарҳояш зарофати миллӣ доранд. Дар санъати чеҳранигорӣ, манзараофарӣ ва натюрморткашӣ маҳорати баланд дошт. Зиндагии мардумамонро дар ҳамбастагӣ бо табиат воқеӣ таҷассум менамуд, доираи тасвироташ васеъ аст. Мусаввараҳои «Деҳаи Зиддӣ », «Қуллаҳои Такоб», «Роҳи деҳот», «Роҳи оббурда», «Говдӯшони ғармӣ» «Говдӯш Ҷумъагул», «Деҳкадае дар дашт», «Рӯзи тира» ва ғ. арзу тӯли санъати тасвирии тоҷикро фарохтар сохтаанд. Дар асарҳои Б. рӯҳияву ғалаёни ботинии қаҳрамонон бо атрофиён тавъам нишон дода шудааст. Эҷодиёташ аз лиризм саршор мебошад. Бо ордену медалҳо
ва Грамотаҳои Фахрии Президиуми Шӯрои Олии ҶШС Тоҷикистон сарфароз гардидааст.

Сарчашма
--------

* Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — 664 с. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.
**Богомолов Алексей Фёдорович** (20.5(2. 6.). 1913, деҳаи Ситское гуАлексей Богомолов Смоленск – 12.4.2009, Маскав) — олим-радиотехники шӯравӣ, доктори илмҳои техникӣ, академики АИ ИҶШС (1984), Қаҳрамони Меҳнати Сотсиалистӣ (1958), Арбоби хизматнишондодаи илм ва техникаи ҶШФСР.

Зиндагинома
-----------

Аз соли 1923 дар Маскав зиндагӣ карда, мактаби 7-сола (1927), сипас Институти якуми тарбияи кории Маскавро хатм намудааст (1929). Солҳои 1929–32 дар ташкилоти «Стройэлектро» васлгари электрикӣ, бригадир, электрики калон буд. Хатмкардаи Институти энергетикии Маскав (1938). Ширкаткунандаи ҶБВ (1941–45). Солҳои 1945–47 дар Институти энергетикии Маскав, 1947–54 дар Омӯзишгоҳи олии техникии Маскав кор кардааст. Солҳои 1954–89 сарконструктори (директори) Бюрои конструктории муттаҳидаи Институти энергетикии Маскав буд. Бо сарварии Алексей Богомолов таҷҳизоти радиотелеметрия ва ченкуниҳои масирӣ сохта шуданд, ки коркард ва озмоиши аввалин мушакҳои баллистикӣ, мушакҳои байниқитъавӣ, нахустин радифони маснӯи Замин ва ба роҳ мондани таҷрибаҳои илмиро дар кайҳон таъмин намуданд. Алексей Богомолов дар озмоиши мушаки баллистикии байниқитъавии Р-16 ширкат кардааст. Ӯ мутахассиси соҳаи коркарди ҷомеи радиоастрономӣ ва радиофизикӣ ва таҳқиқоти муҳим дар кайҳон мебошад. Алексей Богомолов сарконструктори системаҳои радиотехникӣ буд ва таҳти сарварии ӯ радиотелескопҳои бузург барои қабули намоишҳои телевизионӣ ба воситаи радифҳои маснӯи Замин («Молния») дар системаи «Орбита» коркард ва сохта шудаанд. Дар коркард ва сохтани комплексҳои кайҳонии «Венера-15» ва «Венера-16» саҳми калон дорад.

Ҷоизаҳо
-------

Дорандаи Мукофоти ленинӣ (1966) ва Мукофоти давлатии ИҶШС (1978, 1986). Бо 3 ордени Ленин (1955, 1958, 1961), орденҳои Револютсияи Октябр, Байрақи Сурхи Меҳнат, «Ситораи Сурх» ва медалҳо сарфароз гардидааст. Барои корҳо оид ба сохтани системаҳои радиотехникии беҳамто дар соҳаи алоқа ва телевизион, техникаи кайҳонӣ ва радиоастрономия бо медали тилои ба номи А. С. Попов сарфароз гардидааст.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* Богомолов Алексей Фёдорович / Н. Салимов // Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️  Гузариш ба унсури Викидода  Вебгоҳҳои мавзӯъӣ | 
* Герои страны

 |
| Фарҳангҳо ва донишномаҳо | 
* Большая российская (старая версия)
* Большая российская (научно-образовательный портал)

 |
| 

| Дар феҳристҳои китобшинохтӣ |
| --- |
| 
* GND: 138153922
* ISNI: 0000 0000 7882 633X
* LCCN: n85040763
* NKC: hka2011655988
* VIAF: 21104228
* WorldCat VIAF: 21104228

 |

 |
**Волластони́т** — минерал аз синфи силикатҳо, силикати табиии калсий, формулаи кимиёиаш Ca3(Si3O9).

Дар таркиби волластонит 48,3 % оксиди калсий (CaO), 51,7 % дуоксиди силитсий (SiO2), баъзан то 9 % оксид (II)-и FeO мавҷуд аст. Волластонит дар об ва ҳалкунандаҳои органикӣ ҳал намешавад, вале бо кислотаи хлорид ба реаксия дохил мешавад. Шӯшабандиаш триклинӣ. Кристаллҳояш тахта-тахтаи тунуки ҳамвор. Рангаш сафед, хокистарӣ, баъзан гулобӣ. Ҷилояш шишамонанд, нимшаффоф. Сахтиаш 4,8-5, зичиаш 2,78-2,91 г/см3. Гусехташ комил. Волластонит дар натиҷаи дигаргунӣ (метаморфизм)-и ҳамбарӣ ва қаърии оҳаксангҳо ба вуҷуд омада, ҳамроҳи пироксен, беҷода, амфибол, калсит, кварс ва ғ. вомехӯрад. Волластонитро дар Хитой, Ҳиндустон ва Финляндия истихроҷ мекунанд. Захираҳои он дар Сербия, Русия, Австралия ва Юнон ёфт шудаанд. Дар ҷаҳон соле тақр. 600—1000 т волластонит истеҳсол мекунанд. Дар Тоҷикистон дар конҳои скарнии қ-кӯҳҳои Ҳисор, Зарафшон, Қурама, кӯҳҳои Помир вомехӯрад. Волластонит барои тайёр кардани оиқҳо (изоляторҳо), пахтаи минералӣ, пластмассаҳо, истеҳсоли сафол, филиззоти ранга, дар саноати асбесту семент, локу ранг, тайёр кардани баъзе қисмҳои эҳтиётии автомобилҳо, пӯшишҳои зангназананда ба кор меравад. Волластонит барои ҳавоногузар кардани иншооти зеризаминӣ минерали беҳамтост.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Геологический словарь. Т. 1. М. 1983;
* Минеральные ресурсы России. М. 1999;
* Семёнов Е. И. Минералогический справочник. М. 2002;
* Ҷанобилов М. Бунёди заминшиносӣ. Д. 2012.

Сарчашма
--------

* Волластонит / Б. Шарифов // Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️  Гузариш ба унсури Викидода  Фарҳангҳо ва донишномаҳо | 
* Большая каталанская
* Большая норвежская
* Большая российская (старая версия)
* Брокгауза и Ефрона
* Britannica (онлайн)
* Современной Украины

 |
| Дар феҳристҳои китобшинохтӣ | 
* NDL: 00565341

 |
**Сияҳкал** (форсӣ: سیاهکَل‎) — яке аз шаҳрҳои Устони Гелон дар шимоли Эрон аст. Ин шаҳр дар шоҳроҳи бахши марказии Шаҳристони Сияҳкал ҷойгир аст Шаҳр тақрибан 150 сол пеш бо кӯшиши Ҳабибуллоҳ Хон Муширул Мамолик дар натиҷаи муттаҳид шудани се деҳа — Кулсар, Кадубнак ва Барфҷон таъсис ёфтааст.

Минтақаи Абрафти, Сиёҳкал

Забон
-----

Забоне, ки дар Бахши марказии Сияҳкал сухан мегӯяд, гилакӣ аст ва забоне, ки сокинони кӯҳҳо — дайлами, бо он гап мезананд,. Дар натиҷаи гузашти солҳои тӯлонӣ, ин ду забон ба ҳамдигар наздиктар шуданд.

Ҷойҳои тамошобоб
----------------

Дар Сияҳкал ҷойҳои тамошобоб инҳоянд: шаршараҳои Лунак, шаршараҳои Бобовалӣ дар деҳаb ҳамном, ҳаммоми таърихии Дилман, аз давраи ҳукмронии Шоҳ Аббос корвонсаройи Tи-Tи дар деҳаи Баларуд, қалъаи Гармовар (оташ: гармӣ меорад) дар деҳаи Гармовари Дилман, қалъаи Кутвал-Шоҳ дар шимоли Сияҳкал, қалъаи Дарфак 10 км аз Сияҳкал, роҳи хеле зебо аз Сияҳкал ба Дилман, ки дар канори он ҷангалҳо мерӯянд, боғи Пашуран дар назди кӯли сунъӣ, хонаи Озоди дар Сияҳкал, қалъаи Гармовар, кӯлҳои дигар, чашмаҳои Лариҳани, Қодирнабӣ, мақбараи Қодирнабӣ, мақбараҳои имомзодаҳо Қосим ва Ҳамза воқеъ аст.

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*

Эзоҳ
----

1. ↑  اطلس گیتاشناسی استان‌های ایران، تهران ۱۳۸۳خ.
2. ↑  شهر سیاهکل | جاهای دیدنی ایران

  



| Шаҳрҳои устони Гелон |
| --- |
| Бандари Анзалӣ | Осторо | Остонаи ашрафия | Лоҳеҷон | Лангрӯд | Манҷил | Рашт | Рӯдбор | Рӯдсар | Рустамобод | Сиёҳкӯл | Сумиасаро | Толиш | Фӯман |
**Ингрида Шимоните** (литвонӣ: Ingrida Šimonytė; тав. 15 ноябри соли 1974, Вилнюс, ҶШС Литва, Иттиҳоди Шӯравӣ) — арбоби сиёсии давлатии Литва ва сарвазири он аз 24 ноябри 2020. Пеш аз он, вазири молияи Литва дар солҳои 2009—2012, номзад ба президентии Литва дар интихоботи соли 2019 аз тарафи консерваторҳо.

Зиндагинома
-----------

Ӯ 15 ноябри 1974 дар Вилнюс таваллуд шудааст. Вай Донишгоҳи Вилнюсро бо ихтисоси бакалавр дар соҳаи идоракунии тиҷорати факултаи иқтисод хатм кардааст. Аз Мактаби Иқтисоди Стокҳолм дараҷам MBA-ро соҳиб гаштааст.

Вай солҳои 1997—2001 дар шуъбаи андози Вазорати молияи Литва кор кардааст. Солҳли 2004—2009 — Котиби Вазорати молия. Дар соли 2013 муовини раиси Раёсати Бонки Литва таъйин шуд. Дар баробари вазифаҳои расмӣ, ӯ ҳамчунон дар Донишкадаи муносибатҳои байналмилалӣ ва сиёсатшиносӣ дар соҳаи иқтисод ва инчунин молияи давлатӣ дар Донишгоҳи Идоракунӣ ва Иқтисоди ISM дарс медод. 31 октябри соли 2016 дар робита ба интихоб шудан ба узви Сейм дар ҳавзаи интихоботии Антакалнис дар Вилнюс истеъфо дод.

4 ноябри соли 2018, ӯ бо натиҷаи 78,71 % дар праймериз мувофиқи тасмими номзад аз Ҳизби Иттифоқи Ватан — Ҳизби Христианҳои Демократии Литва барои интихоботи президентии Литва дар соли 2019, рақиби худро — дипломат Вигаудас Усакаскро пеш карда, пирӯз шуд.

Тибқи як назарсанҷӣ, ки аз ҷониби Baltijos tirimai дар рӯзҳои 9-26 ноябри соли 2018 гузаронида шудааст, рейтинги президентии Шимоните 18,7%-ро ташкил медиҳад ва тамоюли болоравиро нишон дорад. Бо вуҷуди ин, вай ҳанӯз ҳам дар ҷои дуюм боқӣ мондааст, пас аз Гитанас Наусседа бо натиҷаи 23,2 %.

Пас аз пирӯзӣ дар интихоботи парлумонӣ дар моҳи октябри соли 2020 Иттиҳоди Ватан — Ҳизби Христианҳои Демократии Литва, ки рӯйхати онро Шимоните сарварӣ мекард, 25 ноябри соли 2020, Президенти Литва Гитанас Науседа, бо фармони худ (худи ҳамон рӯз эътибор пайдо мекунад), Ингрида Шимонитеро сарвазир таъйин кард.

Оиладор нест, фарзанд надоранд. Вай ба ғайр аз литвонӣ, боз бо англисӣ, русӣ ва полякӣ озодона ҳарф мезанад.

Эзоҳ
----

1. ↑
2. ↑
3. ↑  Ingrida Šimonytė - Members of the Seimas
4. ↑  Prezidentinių reitingų staigmenos: nejudinamas lyderis jau tuoj gali pasikeisti
5. ↑  Президент Литвы назначил Шимоните премьер-министром. *ru.delfi.lt*.  Delfi (25 ноябри 2020). 29 ноябри 2020 санҷида шуд.

Пайвандҳо
---------

* Ингрида Симонит. Сомонаи шахсӣ

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️  Гузариш ба унсури Викидода  Дар шабакаҳои иҷтимоъӣ | 
* Твиттер
* Фейсбук
* Инстаграм

 |
| Тасвир, видео ва садо | 
* YouTube

 |
| Фарҳангҳо ва донишномаҳо | 
* Большая норвежская
* Литовская универсальная

 |
| Дар феҳристҳои китобшинохтӣ | 
* GND: 1185987762
* VIAF: 6739154260487024480003
* WorldCat VIAF: 6739154260487024480003

 |
Ҷасади фили Сурия (дар акс) аз ботлоқ дарёфт шудааст.
**Фили Сурия** (Номи илмӣ: Elephas maximus asurus) — номгузории яке аз зотҳои намуди филҳои Осиё мебошад, ки аз 3 миллион сол пеш милод то тақрибан 100 сол пеш аз милод дар минтақаи кишварҳои Сурия, Ироқ ва Эрон зиндагӣ мекарданд.

Хусусиятҳо
----------

Ин навъи фил аз фили Ҳиндустон, ки ҳоло дар Осиёи Шарқӣ зиндагӣ мекунад, бузургтар буд ва баландии он тақрибан 3,5 метр буд. Аксари навиштаҷот ва осори ин филҳо ба давраи эллинистӣ тааллуқ доранд.

Бекоркунӣ
---------

Шикори ин филҳо барои тавлиди зеварҳо ва ашёи гаронбаҳо аз пӯсти онҳо истифода бурда мешуд, ки сабабгори нобудшавии онҳо, тақрибан 100 сол пеш аз милод гардид.

Сарчашма
--------

Аз википедияи инглисӣ
Феълҳои **сиғаи шартӣ-хоҳишмандӣ** амалеро ифода мекунанд, ки гӯянда воқеъ гардидани онро раво, имконпазир ва ё вобаста ба шарте медонад.Яке аз шаклҳои асосӣ ва аломати сиғавии феълҳои шартӣ-хоҳишмандӣ аорист буда, вобаста ба он ва сохти ҷузъи асосии феълҳои таркибӣ тобишҳои замонӣ ва маъноӣ ифода меёбанд.Дар феълҳои таркибии сиғаи шартӣ-хоҳишмандӣ феъли ёридиҳандаи **будан** ҳамеша ба шакли аорист меояд.Дар забони ҳозираи тоҷик ду тарзи баёни маъниҳои сиғаи шартӣ-хоҳишмандӣ маъмул аст.

1.Тобишҳои маъноии сиға бо худи шаклҳои феълӣ алоқамандона бо сохти ҷумла, робитаҳои наҳвӣ ва оҳанг ифода меёбанд.Калимаҳои махсуси ёридиҳанда кор фармуда намешаванд.

Мисолҳо
-------

* Тӯйро ба чор кас маъқул карда ***гузаронем*** (Раҳим Ҷалил).
* Имрӯз шумо ***намеомадед***, пагоҳ худам ҷеғ заданӣ будам (Ҷалол Икромӣ).
* Дар баҳор ҳар кас мехоҳад, ки озодонатар нафас кашад, аз хонаи тангу тор,аз ,байни чор девор барояд (Ҷалол Икромӣ).

Тобишҳои маъноии шаклҳои сиғаи шартӣ-хоҳишмандӣ, ғайр аз сохти ҷумла ва оҳанг, бо калимаҳои ёридиҳанда, пайвандак ва ҳиссачаҳо равшантар таъкид мешавад.

Мисолҳо
-------

* ***Агар*** дӯғ зада метавониста бошӣ, рафта ба шарикҳои худат ба ҳамкосаҳоят дӯғ зан, ки онҳо мебардоранд (Ҷалол Икромӣ).
* ***То*** модар аз сари девор гаштаву баргашта фарёд накунад,аз пеши усто амакаш дур намешуд (Фазлиддин Муҳаммадиев).

Калимаҳои модалӣ ва ҳиссачаҳои **мон//монед, биё//биёед, бигзор//бигузор, бояд//бояд ки, мебоист, ақаллан, майлаш, кошки//кош, наход, наход ки, канӣ,даркор, чӣ** ва монанди инҳо барои ифодаи ҷилоҳои маъноии хоҳишу орзу,таъкиду супориш, зарурат ва лозимот, қатъият ва розигӣ хидмат мекунанд.

Мисолҳо
-------

* ***Мон***, ки бидонанд: аспбози асил як пояш ба лаби гӯр расад ҳам, аз қатор намебарояд (Фазлиддин Муҳаммадиев)
* ***Биёед***,ки ана дар ҳамин харак шинаму аз рӯшноии офтоб, аз ҳур-ҳури шамол, аз бӯйи ана ин гулҳо баҳравар шавам, ҷигарам (Раҳим Ҷалил).

Нигаред низ
-----------

* Сиғаҳои феъл

Адабиёт
-------

* Грамматикаи забони адабии ҳозираи тоҷик. Қисми 1: Фонетика ва морфология.-Душанбе:Дониш, 1985.-с.205
**Фаррух Муинович Абдураҳмонов** (08.03.1962, Душанбе — 20.05.2015, ҳамон ҷо) — доктори илми тиб (1997), профессор (2000), Аълочии соҳаи тандурустӣ.

Зиндагинома
-----------

Фаррух Абдураҳмонов Хатмкардаи Донишгоҳи давлатии тиббии Тоҷикистон ба номи Абӯалӣ Ибни Сино (1984). Ординатори клиникӣ (1984—1986), аспирант (1986—1989), ассистенти кафедраи акушерӣ ва гинекологияи Донишгоҳи давлатии тиббии Тоҷикистон ба номи Абӯалӣ Ибни Сино (1989—1991), ассистент (1991—2002) ва мудири кафедраи акушерӣ ва гинекологияи Донишкадаи такмили ихтисоси кормандони тибби Тоҷикистон (2002—2005). Аз соли 2005 то охир умр мудири шуъбаи акушерии Пажӯҳишгоҳи акушерӣ, гинекология ва перинатологияи Тоҷикистон буд.13 августи 2016 дар Душанбе даргузашт. Падараш Муин Абдураҳмонов ва хоҳараш Фирӯза Абдураҳмонова олимон, докторони илмҳои тиб ҳастанд.

Фаолияти илмӣ
-------------

Доир ба масъалаҳои таъсири экология ба фаъолияти насловарӣ, муолиҷаи нуқсонҳои роҳи пешобу аъзои ҷинсии занҳо ва инкишофи ҷисмонии духтарон ҳангоми камхунӣ, ташхис, қоидаҳои муолиҷа ва пешгирии ихтилоли системаи гемостаз ҳангоми бачапартоӣ ва хусусиятҳои системаи насловарӣ, ҷараёни ҳамл, таваллуд ва иллатҳои баъдизоимонӣ дар минтақаҳои аз ҷиҳати экологӣ номусоид таҳқиқот бурдааст. Муаллифи зиёда аз 100 асару мақолаҳои илмист.

Осор
----

* Диагностика и принципы коррекции нарушений системы гомостаза при преждевременных родах. — М. 1989;
* Физическое и половое развитие девочек и девушек, подвергшихся воздействи юнестицидов и антенатальном периоде: Дисс…доктора мед.наук. — Д. 1997.

Эзоҳ
----

1. 1 2  Фаррух Муинович Абдураҳмонов
**Сиёҳалаф**, **сияҳалаф**, **сеалаф** (лот. Allium rosenbachianum) — навъе пиёзи худрӯст. Пиёзакаш мудаввар (ғафсиаш 1—4 сантиметр), пояаш 20—90 сантиметр қад мекашад, баргаш борик ё васеи тасмашакл (бараш 1— 5 сантиметр), гули майдаи дуҷинса ва ғӯзаи сепалла дорад. Асосан дар минтақаи ҷангалзор, камари шахҳо ва соҳили рӯдҳои кӯҳӣ, нишебиҳои санглохи қаторкӯҳҳои Зарафшон, Ҳисор, Қаротегин, Вахш ва дигар (1000—3000 м аз сатҳи баҳр) мерӯяд. Барги сиëҳалаф сервитамин аст ва чун сабзавот истеъмол мешавад.

Нигаред низ
-----------

* Сиёҳалаф (хӯрок)
* Модел
* Хурёк

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Энсиклопедияи мухтасари тиб : [ дар 5 ҷ.] / сармуҳаррири илмӣ У. А. Қурбонов ; 2011—2012, ҷ. 5)
**Сиғаи амрӣ** изҳори хоҳишу супориш, фармону таъкид ва водор кардан ба амалеро,ки нисбат ба шахси дуюм гуфта шудааст, мефаҳмонад.Ҳарчанд ки баъзан аорист ва дигар шаклҳои феълӣ аз рӯйи маъно ва оҳанги сухан ба сиғаи амрӣ наздик мешаванд, дар забони тоҷикӣ шакли асосии сиғаи амрӣ феъли фармоиш мебошад, ки ба гурӯҳи феълҳои замони ҳозира-оянда дохил мешавад. Феъли фармоиш фақат як шахс, яъне шахси дуюми танҳо ва ҷамъ дорад:**рав-равед (раветон), гир-гиред (гиретон), роҳат кун-роҳат кунед (роҳат кунетон), омадан гир- омадан гиред (омадан гиретон).**

Мисолҳо
-------

* Ҳамшираи меҳрубон, ***биё*,** одамон, ***биёед***, дар паҳлуи ӯ ***бишинед***, вай нақл кунад, шумо ***бишнавед*!** (Ҳаким Карим)
* Ма, меҳмон, чой ***бинӯш*.** Марҳамат, ***бишин*** (Фазлиддин Муҳаммадиев).

Нигаред низ
-----------

* Сиғаҳои феъл

Адабиёт
-------

* Грамматикаи забони адабии ҳозираи тоҷик. Қисми 1: Фонетика ва морфология.- Душанбе: Дониш, 1985.-с.208
**Индекси саноатии Доу Джонс** (англ. Dow Jones Industrial Average, мухтасар DJIA; NYSE: DJI) — яке аз куҳантарин индексҳои бозории мавҷудбудаи амрикоӣ мебошад. Индекс соли 1884 аз тарафи муҳаррири рӯзномаи Wall Street Journal Чарлз Доу, барои пайгирии рушди ҷузъи таркибии саноатии бозорҳои фондии Амрико, таъсис дода шуда буд. Ҳеҷ яке аз корхонаҳои саноатии ибтидоӣ дар индекс боқӣ намондаанд.

Гарчанд DJIA яке аз индекси саҳмияҳои куҳантарин ва маъруфияти бештардошта мебошад, аксари мутахассисон бар он ақидаанд, ки Dow Jones дар муқоиса бо индексҳои бозории нисбатан фарох, ба монанди S&P 500 ё индекси Russell 2000, бозори умумии фондии ИМА-ро ба таври номувофиқ инъикос менамояд.

Пастшавии аз ҳама зиёди индекс дар «душанбеи сиёҳ»-и соли 1987 рӯй дода буд, ки ҳамон вақт Доу Джонс 22,6%-ро аз даст дод.

Ҳисобкунӣ ва маҳакҳои интихоб
-----------------------------

Индекс 30 ширкатҳои азимтарини ИМА-ро фаро гирифтааст. Таърифи «саноатӣ» - на беш аз поси хотири таърих мебошад: алҳол аксари ин ширкатҳо ба соҳаи мазкур нисбат надоранд.

Дар аввал индекс ҳамчун нархи миёнаи арифметикӣ ба саҳмияҳои ширкатҳои фарогирифта ҳисоб карда мешуд. Ҳоло бошад, барои ҳисобкунӣ ҷамъи нархи ҳамаи 30 саҳмияро ба коэффитсиенти Доу Джонс тақсим мекунанд. Аз 4 ноябри соли 2021 коэффитсиенти Доу-Джонс 0,15172752595384 ташкил медиҳад. Ҳар гоҳе, ки саҳмияҳои ширкат аз ҳисоби майдакунии саҳмияҳои ибтидоӣ зиёд мегарданд ва ин гуна майдакунӣ ба ифодаи коэффитсиент таъсир намерасонад, коэффитсиент тағйир меёбад.

Усулҳои сармоягузорӣ
--------------------

Сармоягузорӣ ба индекси Доу-Джонс тавассути фондҳои индексӣ, инчунин тавассути абзорҳои ҳосилшуда, ба монанди, аҳдномаҳои опсионӣ ва аҳдномаҳои фючерсӣ, имконпазир мебошанд.

Биржаи опсионҳои Чикаго аҳдномаҳои опсиониро ба Dow тавассути рамзи асосии DJX мебарорад.

ETF, ки нишондиҳандаҳои индексро такрор мекунад, аз тарафи State Street Corporation бароварда мешавад.

Эзоҳ
----

1. ↑  The First 12 Dow Components: Where Are They Now?. *forbes.com*. 28 январи 2022 санҷида шуд.
2. ↑  What Happened to the First 12 Stocks on the Dow?. *fool.com*. 28 январи 2022 санҷида шуд.
3. ↑  Preliminary Observations on the October 1987 Crash. *archive.gao.gov*. 28 январи 2022 санҷида шуд.
4. ↑  Brokers for Trading Indices Guide. *comparebrokers.co*. 28 январи 2022 санҷида шуд.
5. ↑  Forex Trading Industry Statistics and Facts 2020. *dailyforex.com*. 28 январи 2022 санҷида шуд.
6. ↑  SPDR Dow Jones Industrial Average ETF (DIA). *nasdaq.com*. 28 январи 2022 санҷида шуд.
7. ↑  The Best (and Only) Dow Jones Industrial Average ETF for Q1 2022. *investopedia.com*. 28 январи 2022 санҷида шуд.
**Сиёҳдона**, ё **Калинҷӣ**, ё **Сейдана**, ё **Седана**, ё **Кашниҷи румӣ**  (рус. *Чёрный тмин, лот.*Nigēlla satīva*) — Донаест аз арзани калонтари сиёҳ, ки бештар ба рӯи нон мепошанд. Ин рустаниро тақрибан дар саросари ҷаҳон парвариш ва мекоранд.*

Паҳншавӣ ва экология
--------------------

Ватани сиёҳдона — Ҷанубу ғарби Осиё ва Минтақаи Баҳри Миёназамин аст. Айни замон дар Баҳри Миёназамин, нимҷазираи Балкан, Қафқоз, Осиёи Хурд мерӯяд.

Хосиятҳо
--------

### Табъ

Андар дараҷаи севвум гарми хушк аст.

### Хосиятҳо

Тез, буррандаи балғам аст ва зудоянда буда, бодҳо ва дамишро ҳал ва танро бағоят пок кунад.

### Оростагӣ

Озахҳои сарнагун, холҳо, баҳак ва хусусан барасро бирезонад.

### Омосҳо ва табишҳо

Сиёҳдонаро бо сирко бар табишҳои ширӣ ниҳанд. Он омосҳои балғамӣ ва сахтро ҳал кунад.

### Решҳо

Онро бо сирко бар решҳои балғамӣ ва гари решшуда биниҳанд.

### Андомҳои сар

Сиёҳдонаро хусусан агар бирён карда, андар пораи катон бигиранд, аз зуком суд бахшад. Онро бар пешонии касе, ки сардарди сард дошта бошад, тило кунад. Агар онро шаб андар сирко тар кунанд ва пагоҳи совида, андар бинӣ кунанд ва ё ба бемор бидиҳанд, то ба бинӣ бикашад, аз дардҳои деринаи сар ва аз лақва суд бахшад. Сиёҳдона яке аз доруҳоест, ки суддаҳои устухони полояндаро сахт бикушоянд. Бо сирко ва хусусан бо чӯби санавбар ҷӯшонидаи онро агар мазмаза кунанд, аз дарди дандонҳо судманд бошад.

### Андомҳои чашм

Агар совидаи онро бо равғани бехи савсани осмонгун ҳангоми ибтидои фурӯд омадани об андар бинӣ кунанд, онро суд бахшад.

### Андомҳои нафаскашӣ

Агар онро бо натрун биошоманд, аз росто нафас гирифтан суд кунад.
Андомҳои ронанда: Сиёҳдонаро ҳатто агар бар ноф тило кунанд, кирмҳо ва кирми кадудонаро бикушад ва агар як чанд рӯз истеъмол кунанд, хуни ҳайзро битозонад. Онро бо ангубин ва оби гарм аз барои санги обгаҳ ва гурда бидиҳанд.

### Табҳо

Табҳои балғамӣ ва хусусан савдовиро ҳал карда, онҳоро нест кунад.

### Заҳрҳо

Аз дуди он ҷунбандагони зиёнкор бигурезанд. Гурӯҳе ба таъкид гуфтаанд, ки бисёр истеъмол кардани он марговар аст. Агар аз он ба қадри як драхмӣ биошоманд, аз газидагии ғунда судманд бошад.

Адабиёт
-------

* Шаҳобуддинов С. Абӯали ибни Сино: Қонуни тиб китоби 2// Академияи илмҳои ҶШС Тоҷикистон//Сарредаксияи илмии энсиклопедияи советии тоҷик - Душанбе 1991
*
**Фарса́нг**, **фарса́х** (парса́нг, параса́нг, параса́нга, фарса́нг, фарса́г, санг, таш, йигач) (форсӣ: فرسنگ‎, ар. فرسخ‎, юн. παρασγγης ё παρασάγγης) — ченаки масофа.

Тахрих
------

Маълумоти аввалин оид ба фарсанг дар Авесто, инчунин дар асарҳои мулллифони асрҳои 9—10 мавҷуд аст. Дар замонҳои қадим ба ҷои фарсанг сангро кор мефармуданд.

Аксари олимон дарозии 1 фарсангро 6—8 км муайян кардаанд. Аммо фарсанг дар мавзеъҳои мухталиф гуногун буд: дар садаи XIX дар Бухоро, Самарқанд, Тошканд, Фарғона, Хоразм ва Хуҷанд 1 фарсанг баробари 8 чақрим, яъне тақрибан 8,5 км, дар раёнҳои ҷануби Тоҷикистонн имрӯза 1 фарсанг ба 10 ҳазор қадам, тақрибан ба 6—7 км баробар аст.

Аҳолии ҳавзаи дарёи Хингоб, инчунин тоҷикони Қаротегин ва Дарвоз ба ҷои фарсанг ба сифати ченаки дарозӣ масофаи овозрасро истифода мебурданд.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Рахимов М. Р. Земледелис таджиков бассейна раён Хингоу в дореволюсионный период, Сталинабад. 1957.

Сарчашма
--------

* Энциклопедияи Советии Тоҷик : [дар 8 ҷ.] / сармуҳаррир  А. С. Сайфуллоев. — Д. : СИЭСТ, 1978—1988.
**Сиғаи хабарӣ** воқеъ шудан ё нашудан, тасдиқ ё инкор ва ё қайд карда шудани воқеияти (факт) амалро мефаҳмонад. Ба ин сиға шаклҳои шуҳудӣ ва нақлии феълҳои замони гузашта , инчунин баъзе шаклҳои замони ҳозира ва ояндаи феълҳо мансубанд:

Замони гузаштаи наздик (гуфтам,такрор кардам);
Замони гузаштаи давомдор (гуфта истодам,такрор карда истодам);
Замони гузаштаи дур (гуфта будам,такрор карда будам);
Замони гузаштаи дури давомдор (гуфта истода будам, такрор карда истода будам);
Замони гузаштаи ҳикоягӣ (мегуфтам,такрор мекардам);
Замони гузаштаи давомдори ҳикоягӣ (гуфта меистодам,такрор карда меистодам);
Замони гузаштаи нақлӣ (гуфтаам, такрор кардаам);
Замони гузаштаи нақлии дур (гуфта будаам, такрор карда будаам);
Замони гузаштаи нақлии ҳикоягӣ (мегуфтаам, такрор мекардаам);
Замони ҳозираи давомдор (гуфта истодаам, такрор карда истодаам);
Замони ҳозира-оянда (мегӯям, такрор мекунам);
Замони ояндаи дур (хоҳам гуфт, такрор хоҳам кард).

Мисолҳо
-------

* Гулнор чанд гоҳ боз Ёдгорро ***дӯст медошт*** ва хаёл мекард,ки дар оянда бо ӯ як зиндагонии дӯстдорона барпо карда, умри худро бо саодат ва шодкомӣ ***хоҳад гузаронд*** (Садриддин Айнӣ).
* Асад Махсум аз ҳад ***гузаронида истодааст*** (Ҷалол Икромӣ).

Нигаред низ
-----------

* Сиғаҳои феъл

Адабиёт
-------

* Грамматикаи забони адабии ҳозираи тоҷик. Қисми 1: Фонетика ва морфология. - Душанбе: Дониш, 1985. - с.205
**Фарруха Зеҳниева** (15.06.1933, д. Боғимайдони н. Самарқанд), фолклоршинос. Номзади илми филология (1972). Фарзанди Тӯрақул Зеҳнӣ.

Зиндагинома
-----------

Фарруха Зеҳниева дастпарвари Омӯзишгоҳи омӯзгории занонаи Самарқанд ба номи В. Г. Ушинский (1952). Институти омӯзгории Самарқанд ба номи М. Горкийро хатм кардааст (1957). Муаллимаи заб. ва адаб. тоҷикӣ мактаби № 35-уми н. Самарқанд (1952-1953), муаллимаи мактаб-интернати № 1 Душанбе (1957), лабор. лабор. калон (1957-1959), ход. хурди илмӣ (1959-1980), ходими калони илмии шуъбаи фолклори ИЗА ба номи Рӯдакии АИ Тоҷикистон (1980-1998). Аз соли 1992 – нафақахӯр.

Эҷодиёт
-------

Мураттиби маҷмӯаи «Маросими тӯй», маҷмӯаи афсонаҳои тоҷикӣ барои бачаҳо – «Ҳафт додаракон» (бо ҳамқаламии Б. Шермуҳаммадов, М. Миркамолова, Р. Амонов, 1962), «Кадучаи ғелон» (бо ҳамқаламии Б. Шермуҳаммадов, Р. Аҳмадов ва Р. Амонов, 1962), «Бибигамбӯсак» (бо ҳамқаламии Р. Аҳмадов, Б. Шермуҳаммадов ва Р. Амо-нов, 1962), «Афсонаҳои Са марқанд» (бо ҳамқаламии Б. Шермуҳаммадов, 1965), «Таронаҳои Самарқанд» (бо ҳамқаламии Б. Шермуҳаммадов, 1966), «Баёзи рубоиҳои халқӣ» (бо ҳамқаламии И. Азимов ва диг. 1970), «Баёзи рубоиҳои халқии тоҷикӣ» (иборат аз 4 ҷилд, 1970), «Баёзи сурудҳои халқӣ» (иборат аз 2 ҷилд, бо ҳамқаламии Б. Шермуҳаммадов ва диг.), «Баёзи фолклори тоҷик» (рубоӣ, иборат аз 3 ҷилд, бо ҳамқаламии Р. Аҳмадов, И. Азимов, С. Норматов, Н. Шакармаҳмадов, Б. Шермуҳаммадов, Э. Улуғзода, 1970), муаллифи монографияи «Сурудҳои тӯйи тоҷикон» (1978), маҷмӯаи сурудҳои тӯи «Гуларӯсак» ва зиёда аз 30 мақолаи илмӣ доир ба масъалаҳои фолклоршиносии тоҷик С. 2007 китоберо бо номи «Зеҳнӣ дар дилу дидаи дӯстон» тадвин кардааст. Бо Ифтихорномаи Фахрии АИ Тоҷикистон ва КМ ЛКСМ Тоҷикистон мукофотонида шудааст.

Сарчашма
--------

* Аслҳо ва наслҳо. – Душанбе, 2013, - С. 163 ISBN 978-99947-958-2-6

Эзоҳ
----