recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Раҷя Сабҳа** **ё** **Роҷия Сабҳа** (инглисӣ Rajya Sabha) Шӯрои Давлатӣ яке аз парлумонҳои Ҳиндустон мебошад ва дорои чор аъзо мебошад, ки ба муҳлати панҷ сол интихоб карда мешаванд. Раҷя Сабҳа инчунин бо номи "Шӯрои Муттаҳида" ё палатаи болоӣ маълум аст. Раҷя Сабҳа як мақоми доимӣ аст ва онро барҳам додан мумкин нест. Аз се як ҳиссаи аъзои шӯро дар ҳар ду сол аз нав интихоб карда мешаванд. Ҳар як аъзо ба муҳлати шаш сол интихоб мешавад. Аъзоёни он ғайримустақим аз ҷониби аъзои қонунгузориҳои иёлот интихоб карда мешаванд. Адабиёт метавонад то 3 нафар аъзо дошта бошад. Ҳар як аъзо ба муҳлати 5 сол интихоб карда мешавад, ва аз се як ҳиссаи ҷойҳо баъди ҳар панҷ сол иваз карда мешавад. 1 аъзо аз Иёлоти Муттаҳида ва қаламрави Иттифоқ интихоб карда мешавад ва 2 нафар бо Президенти Ҳиндустон пешбарӣ карда мешаванд ва бояд шахсони дорои маълумоти махсус ё таҷрибаи амалӣ дар масъалаҳо ба монанди адабиёт, илм, санъат ва хидматрасонии иҷтимоӣ дошта бошанд. Намояндагони давлатҳое, ки ба қонунгузории иёлотҳо интихоб шудаанд, мувофиқи системаи таносубии намояндагӣ бо роҳи овоздиҳӣ гузаронида мешаванд. Вакилон аз қаламравҳои иттифоқӣ аз ҷониби аъзои коллегияи интихоботӣ ба таври ғайримустақим тавассути системаи пропорционалӣ интихоб карда мешаванд. Шӯрои Давлатӣ бояд хусусияти федералии кишварро ҳифз кунад. Шумораи аъзои як иёлат аз аҳолии ҳукумат вобаста аст (масалан, Уттар-Прадеш ва Нагаланд). Синну соли ҳадди аққали шахс барои узви Раҷя Сабҳа шудан 30 сол аст.

Таркиби намояндагон аз иёлатҳо
------------------------------

* Номи иёлат - Шумораи квотаҳои намояндагӣ дар Раҷя Сабҳа

1. Андра Прадеш. теъдод --- 11 намоянда
2. Аруначал Прадеш. теъдоди намояндагон: 1
3. Иёлати Бихар. теъдоди намояндагон: 16
4. Чхаттисгар. теъдоди намояндагон: 5
5. Гоа. теъдоди намояндагон: 1
6. Гуҷрат. теъдоди намояндагон: 11
7. Харяна. теъдоди намояндагон: 5
8. Химачал Прадеш. теъдоди намояндагон: 3
9. Ҷамму ва Кашмир. теъдоди намояндагон: 4
10. Ассам. теъдоди намояндагон: 7
11. Карнатака. теъдоди намояндагон: 12
12. Керала. теъдоди намояндагон: 9
13. Мадхя Прадеш. теъдоди намояндагон: 11
14. Махараштра. теъдоди намояндагон: 19
15. Манипур. теъдоди намояндагон: 1
16. Меғалая. теъдоди намояндагон: 1
17. Мизорам. теъдоди намояндагон: 1
18. Нагаланд. теъдоди намояндагон: 1
19. Ноҳияи миллии пойтахт Деҳлӣ. теъдоди намояндагон: 3
20. Ҷарханд теъдоди намояндагон: 6
21. Орисса. теъдоди намояндагон: 10
22. Пудучерӣ. теъдоди намояндагон: 1
23. Пенҷоб. теъдоди намояндагон: 7
24. Раҷастон. теъдоди намояндагон: 10
25. Сикким. теъдоди намояндагон: 1
26. Тамил Наду. теъдоди намояндагон: 18
27. Трипура. теъдоди намояндагонн: 1
28. Уттар Прадеш. теъдоди намояндагон: 31
29. Уттаранчал. теъдоди намояндагон: 3
30. Бенгалистони Ғарбӣ: теъдоди намояндагон 16
31. Телингоно : теъдоди намояндагон 7

Намояндагон
-----------

Ҳиндустон аз 28 иёлат ва 7 қаламрави иттифоқӣ иборат аст.

Ҷусторҳои вобаста
-----------------

* Луксаба
* Ассамблеяи қонунгузории Ҳиндустон

Манбаъ
------

* http://www.advocatekhoj.com/library/bareacts/constitofindia/index.php? Унвони = КонститутсияИндия, 1949
**Айюқ** (арабӣ Бузбон, лот. Capra Capella) — ситораи равшантарини бурҷи Мумсикулъинон (α-Возничий) ва наздиктарин ба Қутби Шимолӣ, шашумин ситораи равшан дар осмони ситоразор. Дар номи бурҷ (Auriga) дар асотири юнонӣ худои баҳр Посейдон ифода ёфтааст. Номи Айюбӣ дар лавҳачаҳое, ки зиёда аз 2 ҳазор сол то мелод навишта шудаанд, ёдовар шудааст. Дар расми атласҳои европоии осмони ситоразор Айюқ чун бузичае дар пушт ё оғӯш, дар тасвирҳои дастхатҳои нуҷуми исломӣ дар синаи Мумсикулъинон тасвир ёфтааст. Айюқ ситораи дуқӯшаи спектралӣ буда, массааш тақрибан 2,5 массаи Офтобро ташкил медиҳад, синнаш 5,25×108 с. ҳарор. 5700 К, давраш 104 шабонарӯз, масофа то Замин 42,2 ± 0,5 с.р. (12,9 ± 0,1пк), тобишаш аз Офтоб 150 маротиба зиёд. Айюқ манбаи гамма-афканишот аст

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — 608 с. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2021, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.
**Пирназар Юсуфов** (30 октябри 1933, ноҳияи Рашт) — ҳунарпешаи сирк, Ҳунарпешаи шоистаи ҶШС Тоҷикистон (1969), Ҳунарпешаи халқии ҶШС Тоҷикистон (1979)

Зиндагинома
-----------

Соли 1952 ба Самарқанд рафта, дар корхонаи катбарорӣ ба кор даромад ва дар Мактаби шабонаи коргарҷавонон мехонд. Дар ҳамин ҷо сафари артистони сирки Узбекистон сурат гирифт ва бо амри тасодуф узви дастаи «Йигитҳо» гардид, ба зудӣ худро чун ҳунарпешаи истеъдодманд муаррифӣ намуд, дар ҳайати сирки узбек ба шаҳрҳои гуногуни ҷамоҳири шӯравӣ сафарҳо анҷом дод. Соли 1970 ба Тоҷикистон баргашт ва дар Сирки тоҷик ба фаъолият пардохт. Ду сол бо уштурҳо машқ кард, барномаи жонглёрӣ болои уштурро рӯи кор овард ва бо номи «Корвони Помир» ҳамроҳи ҳамсараш Албина номераҳои хеле нодирро пешкаши бинандагон гардонданд. Аввалин ҳунарпешаи сирк буд, ки уштурҳоро ром карда тавонист. Давоми беш аз даҳ сол барномаи «Корвони Помир» дар чандин давлатҳои хориҷӣ намоиш дода шуда, онро «Корвони мӯъҷизот» меномиданд.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Арбобони фарҳанги тоҷик. Донишнома / Муаллиф-мураттиб Ёрмуҳаммади Сучонӣ. — Душанбе, 2016. — 863 с.
**Гамбурсев Григорий Александрович** (10 марти 1903, Санкт-Петербург – 28 июни 1955, Маскав) — зилзилашиноси шӯравӣ, яке аз асосгузорони таҳқиқ (кашф)-и зилзила дар ИҶШС, доктори илмҳои физикаву математика (1939), профессор (1939), академики АИ ИҶШС (1953).

Зиндагинома
-----------

Хатмкардаи факултаи физикаву математикаи Донишгоҳи Маскав (1926). Ҳамзамон бо таҳсил ба ҳайси ходими Институти физика ва биогеофизика дар солҳои 1922–26 дар Комиссияи махсус оид ба аномалияи магнитии Курск кор кардааст. Солҳои 1926–32 ходими ташхисгоҳ (лаборатория)-и фотокимиёии шуъбаи маскавии комиссияи омӯзиши қувваҳои истеҳсолкунандаи Русияи АИ ИҶШС, 1932–37 роҳбари лабораторияи (озмоишгоҳ) зилзиласанҷии Институти ҷустуҷӯи геологии нафт, 1934–37 корманди Идораи умумииттифоқии пажӯҳиши геофизикӣ, 1938–49 мудири шуъбаи усулҳои физикии ҷустуҷӯ, профессор Институти геофизикаи назариявии АИ ИҶШС (аз соли 1946 – Институти геофизика), ҳамзамон солҳои 1941–43 роҳбари экспедитсияи Аврупои Шарқии АИ ИҶШС, 1945–47 профессор Институти нафти ба номи М. М. Губкин буд. Солҳои 1946–51 аввал ташкилкунанда ва баъд роҳбари экспедитсияи комплексии геофизикӣ оид ба ҷустуҷӯи маъданҳои урандор, ҷонишини директор ва солҳои 1949–55 директори Институти геофизикаи АИ ИҶШС. Ҳамзамон солҳои 1933–37 дар Институти ҷустуҷӯи геологии Маскав ва 1944–53 дар Институти нафти ба номи И. М. Губкини шаҳри Маскав дарс додааст. Григорий Гамбурсев сохти нави сейсмограф ва назарияи математикии кори он, инчунин усули нави ҷустуҷӯи геофизикии маъданҳои фоиданокро таҳия намудааст. Қаторкӯҳ дар Арктика, конҳои нафт дар округи мухтори Ненес ва вилояти Архангелск, киштии илмӣ-таҳқиқотии геофизикӣ («Академик Гамбурсев»), Институти физикаи замини АИ Русия ба номи Григорий Гамбурсев гузошта шудаанд.

Ҷоизаҳо
-------

Дорандаи Мукофоти сталинӣ (1941). Бо орденҳои Байрақи Сурхи Меҳнат ва Ленин сарфароз гардидааст.

Осор
----

* Сейсмические методы разведки. Ч. 1–1937, Ч. 2 – 1938;
* Состояние и перспективы работ в области прогноза землятрясений//Материалы Октябрьской сессии (Совета по сейсмологии АН СССР) в Сталинабаде. Сталинабад, 1953;
* Основы сейсморазведки. М. 1959;
* Избранные труды. В 3 томах. Т. 2. Основы сейсморазведки. М. 2003.

Эзоҳ
----

1. 1 2 3  Гамбурцев Григорий Александрович // Большая советская энциклопедия (рус.): [в 30 т.] / под ред. А. М. Прохоров — 3-е изд. — М.: Советская энциклопедия, 1969.

Сарчашма
--------

* Гамбурсев Григорий Александрович // Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️  Гузариш ба унсури Викидода  Фарҳангҳо ва донишномаҳо | 
* Большая китайская
* Большая российская (старая версия)

 |
| 

| Дар феҳристҳои китобшинохтӣ |
| --- |
| 
* GND: 105691984
* ISNI: 0000 0001 1494 4000
* J9U: 987007287741005171
* LCCN: n84053780
* NKC: jx20050520002
* NUKAT: n2004049450
* VIAF: 84322700
* WorldCat VIAF: 84322700

 |

 |
**Пирях** — тӯдаи яхҳои табиии рӯйи Замин аст, ки ҳамеша дар ҳаракат буда, дар як шабонарӯз аз якчанд сантиметр то даҳҳо метр ҳаракат мекунанд. Пиряхҳо яке аз бойгариҳои беҳамто ва манбаи оби ширини сарзамини Мовароуннаҳр, ба хусус Тоҷикистон аст.

Тибқи маълумоти мавҷуда дар марзи Тоҷикистон 8492 адад пирях ба ҳисоб гирифта шудааст, ки майдони умумии онҳо 8476,2 километри мураббаъро ташкил намуда, қариб 6 % масоҳати ҷумҳуриро дарбар мегирад.
Пиряхҳо асосан дар Помири Шимолию Ғарбӣ ва кӯҳистони Ҳисору Олой воқеъ гардидаанд. Бештари пиряхҳо дар баландиҳои 3000-3500 то баландиҳои 3500-5300 м ҷой гирифтаанд. Дар пиряхҳои кишварамон 456,9 километри мукааб об захира шуда, соле ин пиряхҳо ба дарёҳо 61,8 километри мукааб об медиҳанд, ки дар давоми 12 сол аз тамоми дарёҳои Осиёи Миёна ҷорӣ мегардад, баробар аст.

Дарёҳои калонтарини Тоҷикистон (Сир, Зарафшон, Панҷ ва ғайра) аз пиряхҳо ибтидо мегиранд. Аҳамияти пирях бобати ба об таъмин кардани соҳаҳои гуногуни халқи мамлакат бузург аст. Пиряхҳо дар ҳавзаҳои дарёҳо нобаробар тақсим шудаанд:

* Муғсу — 1004 пирях,
* Бартанг — 269 пирях,
* Қизилсу (Шимолӣ) — 280 пирях,
* Ғунд — 1349 адад пирях,
* Мурғоб — 879 пирях,
* Зарафшон — 1227 адад пирях
* дар ҳавзаи дарёи Хингов — 756 адад пирях мавҷуданд.

Пиряхҳои калонтарин
-------------------

Дар Ҷумҳурии Тоҷикистон пиряхҳои калонтарин инҳоянд:

* Федченко [651,7 км², тӯлаш 77 км],
* ГруммГржимайло [160 км², тӯлаш 36,7 км],
* Бивачний [197 км², тӯлаш 27, 8 км],
* Гармо [153 км², тӯлаш 27,5 км],
* Савуқдараи Калон [69 км², тӯлаш 25,2 км],
* Ҷамъияти Географӣ [81,8 км², тӯлаш 21,5км],
* Гандо [55 км², тӯлаш 22,5 км]
* Зарафшон [41 км², тӯлаш 27 км]

Пиряхи Перито Морено дар Аргентина

Нигаред
-------

* Пиряхи Федченко

Сарчашма
--------

1. ↑  Ҳомидов Д. Р. Таҳқиқи забоншиносии гидронимҳои мавзеъҳои таърихии тоҷикнишин/Рисолаи докт. илми филол. — Душанбе, 2018. — С. 138. — 470 с.
(тоҷ.)

|  |  |
| --- | --- |
| Тоҷикистон | *Ин мақолаи нопурра аз ҷуғрофияи Тоҷикистон мебошад.Шумо метавонед бо пурра кардани ин ба Википедия кумак кунед.* |
Минтақаҳои сарҳадӣ ва минтақаҳои қабилавии дар сатҳи федералӣ назоратшаванда.
**Минтақаи наздисарҳадии Танк** ( англ. Frontier Region Tank ) — минтақаи наздисарҳадӣ, як воҳиди хурди маъмурӣ дар Минтақаҳои қабилавии дар сатҳи федералӣ идорашавандаи Ҷумҳурии Исломии Покистон аст. Ин минтақаро афсари ҳамоҳангсозии ҳавзаи Танк идора мекунад. Идоракунии умумии минтақаҳои наздисарҳадӣ тавассути котиботи ҳудудҳои қабилавӣ, ки дар шаҳри Пешовар ҷойгиранд, амалӣ карда мешавад.

Ҷуғрофиё ва иқлим
-----------------

Минтақа ноҳамвор аст, тадриҷан аз шимолу ғарб ба ҷанубу шарқ боло меравад. Нуқтаи баландтарин дар минтақа дар баландии 1943 м аз сатҳи баҳр ҷойгир аст. Ин минтақа бо тобистони гарм ва зимистонҳои хунук тавсиф карда мешавад. Мавсими тобистон аз апрел то октябр, мавсими зимистон - аз ноябр то март давом мекунад .

Аҳолӣ
-----

Дар қабилаи асосӣ дар минтақа - Бҳитанӣ (ки дар минтақаҳои наздисарҳадии Дера Исмоилхон ва Банну низ зиндагӣ мекунанд ) .

Инчунин нигаред
---------------

* Минтақаҳои қабилавии дар сатҳи федералӣ идорашаванда
* Танк (ҳавза)

Эзоҳ
----

1. ↑  Administrative System(пайванди дастнорас — *таърих*).  FATA Secretariat. Баргирифта аз сарчашмаи аввал 17 сентябри 2008.
2. 1 2  Historical and administrative profile of the FR Tank(пайванди дастнорас — *таърих*).  FATA Secretariat. Баргирифта аз сарчашмаи аввал 20 сентябри 2008.
**Минтақаҳои озоди иқтисодии «Ишкошим»** ва «Данғара» 2 феврали соли 2009 таъсис ёфтанд. Минтақаи озоди иқтисодии «Ишкошим» дар ҳудуди ноҳияи Ишкошим 200 гектарро фаро мегирад.

Ҳаҷми сармояи мустақим низ ба минтақаҳои озоди иқтисодӣ тамоюли афзоишро касб карда, солҳои 2011 - 2015 ба 259 миллион сомонӣ баробар шудааст. Дар робита ин, солҳои 2014 — 2015 аз Буҷети давлатӣ барои нигоҳдорӣ ва инфрасохтори аввалиндараҷаи минтақаҳои озоди иқтисодӣ 10,8 миллион сомонӣ ҷудо гардидааст.

Аз ҷониби субъектҳои минтақаҳои озоди иқтисодӣ дар солҳои зикршуда ба Буҷети давлатӣ дар ҳаҷми 19,7 миллион сомонӣ пардохтҳои гумрукӣ ва андозҳо ворид шудааст.
Дар Минтақаи озоди иқтисодии «Ишкошим» бошад, то соли 2015 2 cубъект ба қайд гирифта шуда, то ҳол ба фаъолият шурўъ накардаанд.

МОИ-ӣ Тоҷикистон дар соли 2020
------------------------------

19 феврали соли 2021 Вазири рушди иқтисод ва савдои Тоҷикистон Завқӣ Завқизода нишасти матбуотии солонаи вазорат фаъолияти Минтақаҳои озодии иқтисодии Тоҷикистонро баррасӣ намуд. Гуфта шуд, ки то ҳоли ҳозир (январи соли 2021) ҳамагӣ 72 ширкатҳои саноатӣ номанвис шудаанд. 30 субъект дар Минтақаи озоди иқтисодии «Суғд», 25 субъект дар Минтақаи озоди иқтисодии «Данғара», 11 субъект дар Минтақаи озоди иқтисодии «Панҷ», 5 субъект дар Минтақаи озоди иқтисодии «Ишкошим» ва 1 себъект дар МОИ-и навтаъсиси "Кулоб".

Нигаред низ
-----------

* Минтақаи озоди иқтисодии «Суғд»
* Минтақаи озоди иқтисодии «Панҷ»
* Минтақаи озоди иқтисодии «Данғара»

Эзоҳ
----

1. ↑  [  Минтақаҳои озоди иқтисодӣ: ҳолат, фаъолият ва дурнамо]
2. ↑  Дар минтақаҳои озоди иқтисодиҳои Тоҷикистон 72 корхона фаъолият мекунанд /halva.tj/ 19.02.2021
**Зариф Шарифович Раҷабов** (17 [30] июл 1906, Хуҷанд, генерал-губернатории Туркистон — 27 август 1990, Маскав) — муаррих, академики Академияи илмҳои Тоҷикистон(1962), доктори илми таърих (1959), профессор (1960), Арбоби шоистаи илми ҶШС Тоҷикистон (1964), Дорандаи Ҷоизаи давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон ба номи Абӯалӣ ибни Сино (1967), узви вобастаи Академияи илмҳои ҶШС Тоҷикистон (1951). Бародари академики Академияи илмҳои ҶШС Тоҷикистон Солеҳ Раҷабов.

Зиндагинома
-----------

Соли 1932 Донишгоҳи давлатии Москва ба номи М. В. Ломоносовро бо ихтисоси «таърихи ИҶШС» ба поён расондааст.

Корнома
-------

Мудири қисми илмии Академияи омӯзгории Душанбе (1932), мудири кафедраи таърихи ИҶШС дар Институти омӯзгории тоҷик (Тошканд), мудири шуъба, котиби илмии Институти забон, адабиёт ва таърихи Пойгоҳи Ӯзбекистонии Академияи илмҳои ИҶШС (1937—1943), директори Институти таърих ва бостоншиносии АИ ҶШС Ӯзбекистон (1943—1945), ректори аввалини Донишгоҳи давлатии Тоҷикистон ба номи В. И. Ленин (1948—1954), мудири кафедраи таърихи ИҶШС Донишгоҳи давлатии Тоҷикистон ба номи В. И. Ленин (1954—1959), директори Институти таърих, бостоншиносӣ ва мардумшиносии Академияи илмҳои ҶШС Тоҷикистон (1959—1962), академик-котиби Шуъбаи илмҳои ҷамъиятшиносии Академияи илмҳои ҶШС Тоҷикистон (1962—1971).

Фаъолияти илмӣ
--------------

Таҳти роҳбариаш зиёда аз 50 нафар рисолаҳои докторӣ ва номзадӣ дифоъ намудаанд. Дар байни онҳо академик Ҳ.Н. Саидмуродов, узви вобастаи АИ ҶТ Ҳ. Назаров, профессорон М. Б. Бобохонов, С. Мухторов, дотсентон Ҷ. Усмонов, С. Пулотов ва дигарон буданд. Дар пешрафти илми Тоҷикистон саҳми арзанда гузошатааст. Асарҳояш ба масъалаҳои гуногуни баҳсталаб бахшида шудаанд, вале дар таҷлил ва тадқиқи ҳаракати маорифпарварӣ, ҷадидия, масъалаи афкори ҷамъиятию сиёсии халқи тоҷик яке аз аввалин муҳаққиқон ба шумор меравад. Дар конференсияҳои ҷумҳуриявӣ, умумиитифоқӣ ва чандин симпозиумҳои байналхалқии Осиёи Марказӣ, Конгресси XIII байналхалқии таърихшиносон (Москва,1976), дар Франсия, Италия, Белгия, Канада, Дания, ИМА ва дигар давлатҳо ширкат варзида, суханронӣ кардааст.

Осор
----

* Из истории общественно-политической мысли таджикского народа во второй половине XIX и в начале XX в. Сталинабад, 1957;
* Аз таърихи афкори ҷамъиятӣ- сиёсии халқи тоҷик, Д. 1959;
* Таджикский государственный Университет-фарзандонще Великого Октября, Д. 1967;
* К вопросу об исторических корнях дружбы народов Средней Азии с великим русским народом, Д. 1954;
* О политическом трактате Ахмада Дониша, Д. 1976.

Ҷоизаҳо
-------

* Бо орденҳои Ленин,
* Байрақи Сурхи Меҳнат,
* «Нишони Фахрӣ»,
* медали «Барои меҳнати шоиста дар Ҷанги Бузурги Ватании солҳои 1941—1945»,
* Арбоби шоистаи илми ҶШС Тоҷикистон (1964),
* Ҷоизаи давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон ба номи Абӯалӣ ибни Сино (1967),
* Ифтихорномаҳои Раёсати Шӯрои Олии ҶШС Тоҷикистон ва Раёсати Шӯрои Олии ҶШС Ӯзбекистон.

Эзоҳ
----

1. ↑  Аъзои пайвастаи Академияи илмҳои Ҷумҳурии Тоҷикистон. Ҳайати шахсӣ, аз соли 1951. 6 феврали 2017 санҷида шуд. Баргирифта аз сарчашмаи аввал 18 сентябри 2017.
2. ↑  Пирумшоев Ҳ. Убайдуллоев Н. Муродов А. Поягузори илму таълими таърихи миллат. — Душанбе: «Ирфон», 2012, — с. 3-4, — 352 с.
**Зарина Бадалова** (14 феврали 1988, Душанбе, ҶШС Тоҷикистон) — ҳунарпешаи театру синамо ва садогузори филм.

Зиндагинома
-----------

Зарина Бадалова 14 феврали соли 1988 дар шаҳри Душанбе ба дунё омадааст. Ӯ дар хонавода фарзандӣ хурдӣ буд. Дар мактаби № 51-и шаҳри Душанбе таҳсил карда, аз синни 12-солагӣ шавқи ҳунарпеша шуданро доштааст. Пас аз хатми мактаб бинобар мухолифати модараш барои ҳунарпеша шудани ӯ, иҷборан ба коллеҷи тиббӣ ҳуҷҷат месупорад, аммо ба азмаш устувор истодаву ба дарс намеравад. Хонавода исрору саъйи ӯро дида, дигар эътироз намекунанд ва Зарина дар соли 2007 ба факултаи актёри драма ва кинои Донишкадаи фарҳанг ва санъати Тоҷикистон дохил шуда, соли 2012 онҷоро хатм мекунад. Ҳоло ҳунарпешаи Театри давлатии ҷавонони Тоҷикистон ба номи Маҳмудҷон Воҳидов мебошад.

Театр
-----

Дар соли аввали донишҷӯӣ муаллими донишкада Нозим Меликов ба ӯ пешниҳод мекунад, ки дар Театри ҷавонони Тоҷикистон нақши духтари ҷавонро бозӣ кунад. Ба пешниҳоди устодаш ӯ ба театр омад бори аввал дар саҳна дар

намоишномаи «Рӯзе дарозтар аз қарн» аз рӯи асари Чингиз Айтматов нақши Ҷамиларо бозидааст.

Дар саҳнаи театр нақшҳои зиёде офаридааст. Ҳамчун коргардон намоишномаи «Замоне барои ишқ…» — ро ба саҳна гузоштааст.

Синамо
------

Дар синамо нақшҳои камтаре дорад, бо ин ҳол, дар соли 2021, дар ду филми тоҷикӣ ба таври ҳамзамон бозӣ кард.

Ҷоизаҳо
-------

2013 — Ҷоизаи беҳтарин нақши зан, ҷоизаи махсуси ҳакамон барои беҳтарин этюди коргардонӣ (Ҷашнвораи театрии «Нигоҳи нав», Душанбе).

2018 — Ҷоизаи беҳтарин нақши зан барои моноспетакли «Актриса» (Ҷашнвораи «Фазои ҷавонӣ», Сочӣ).

Эзоҳ
----

1. 1 2 3  Сыграть «Актрису». Как Зарина Бадалова вышивала декорации и мастерила куклы для своего моноспектакля – YOUR(рус.) (27 январи 2022). 14 феврали 2023 санҷида шуд.(пайванди дастнорас)
2. ↑  *Барнои Қодирдухт*. Заррина Бадалова: "Ҳамсари ман театр аст"(тоҷ.), *Радиои Озодӣ* (28 май 2013). Проверено 14 феврали 2023.
3. ↑  *Сайёра ШУКУРЗОДА.* Сайри дунёи Зарина Бадалова дар 3000 сония бо 35 суол. *javonon.tj*.  Ҷавонони Тоҷикистон (10 феврали 2023). 14 феврали 2023 санҷида шуд.

Пайвандҳо
---------

* Олиҳа — Заррина Бадалова дар YouTube
**Бонгард-Левин Григорий Макс**имович (26 август 1933, Маскав — 30 сентябр 2008, Нёйӣ-сур-Сен[d], Фаронса) — яке аз муаррихон ва шарқшиносони рус.

Зиндагинома
-----------

Дар оилаи корманди илмӣ таваллуд шудааст. Хатмкардаи факултаи таърихи Донишгоҳи давлатии Маскав ба номи М. В. Ломоносов (1956). Аз соли 1956 корманди илмии Институти шарқшиносии АИ ИҶШС. Роҷеъ ба таърихи пайдоиш ва умури идории империяи маврҳо, хусусиятҳои сохтори асосии империяи номбурда, таърихи Ҳинд ва дигар масъалаҳои таърихии марбут ба даврони бостон асару мақолаҳои бунёдӣ навиштааст. Муаллифи китобҳои таърихию таҳқиқотии «Ҳиндустони аҳди қадим» (1985, бо ҳаммуаллифии Г. Ф. Илин), «Аз Скифия то Ҳинд» (1983, бо ҳаммуаллифии Э. А. Грантовский) ва ғ. мебошад. Ширкаткунандаи чандин конференсияву симпозиумҳои байналмилалӣ дар мавзӯъҳои таърихи Шарқи бостон ва тамаддунҳои гуногуни он, ҳамчунин оид ба масъалаҳои антропология ва мардумшиносӣ дар Ҳалле (1953), Маскав (1960), Деҳлӣ (1964), Порис (1967, 1968) ва ғ.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Бонгард-Левин Григорий Максимо / М. Ҳазратқулов // Боз — Вичкут. — Д. : СИЭМТ, 2014. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 3). — ISBN 978-99947-33-46-0.


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️  Гузариш ба унсури Викидода  Фарҳангҳо ва донишномаҳо | 
* Большая российская (старая версия)

 |
| 

| Дар феҳристҳои китобшинохтӣ |
| --- |
| 
* BIBSYS: 90310958
* BNE: XX1191008
* BNF: 123609340
* CiNii: DA00535380
* CONOR: 154043235, 87127907
* GND: 130005894
* ICCU: UFIV063245
* ISNI: 0000 0001 2101 8849
* J9U: 987007258943605171
* LCCN: n80138646
* LNB: 000031599
* NKC: jn19981000305
* NLA: 35984305
* NSK: 000011904
* NTA: 069269629
* NUKAT: n96001279
* PTBNP: 411279
* SUDOC: 032612885
* VcBA: 495/48609
* VIAF: 64083232
* WorldCat VIAF: 64083232
* РНБ: 779097

 |

 |
Минтақаҳои наздисарҳадӣ ва маъмуриятҳои қабилавии дар сатҳи федеролӣ назоратшаванда.
**Минтақаҳои наздисарҳадӣ** ( англ. Frontier Regions ) як гурӯҳи воҳидҳои хурди маъмурӣ дар минтақаҳои қабилавии дар сатҳи федеролӣ назоратшаванда, ки бевосита дар қисми шарқи ҳафт маъмуриятҳои қабилавӣ ва дар ғарби иёлати Хайбер-Пухтунхво ҷойгир шудаанд. Ҳар як минтақаҳои наздисарҳадӣ бо номи ҳавзаи ҳамшафати иёлати Хайбер-Пухтунхво номгузорӣ шудаанд ва ба афсари масъулини ҳамоҳангсозии ноҳия аз ин ҳавза тобеъанд. Идоракунии умумии минтақаҳои наздисарҳадӣ тавассути котиботи ҳудудҳои қабилавӣ, ки дар шаҳри Пешовар ҷойгиранд, амалӣ карда мешавад. 

| Минтақа | Масоҳат (km²)  | Аҳолӣ | Зичии аҳолӣ  (барои як км²) |
| --- | --- | --- | --- |
| Банну | 745 | 19,593 | 26 |
| Дера Исмоилхон | 2,008 | 38,990 | 19 |
| Коҳат | 446 | 88,456 | 198 |
| Лакии Марват | 132 | 6,987 | 53 |
| Пешовар | 261 | 53,841 | 206 |
| Танк | 1,221 | 27,216 | 22 |
| Ҳамагӣ | 4,813 | 235,083 | 49 |

Инчунин нигаред
---------------

* Минтақаҳои қабилавии дар сатҳи федералӣ идорашаванда
* Хайбер-Пухтунхво

Эзоҳ
----

1. ↑  Administrative System(пайванди дастнорас — *таърих*).  FATA Secretariat. Баргирифта аз сарчашмаи аввал 17 сентябри 2008.
2. ↑  Population(пайванди дастнорас — *таърих*).  FATA Secretariat. Баргирифта аз сарчашмаи аввал 20 ноябри 2008.

Пайванд
-------

* Ҳукумати ҳудудҳои қабилавии дар сатҳи федералӣ идорашаванда (англ.) )
* Вазорати федералии давлатҳо ва минтақаҳои наздисарҳадии Покистон (англ.) )
**Зариф Ибод** — шоир, тарҷумон, узви Иттифоқи нависандагони Тоҷикистон (1983)

Зиндагинома
-----------

**Зариф Ибод** 10 сентябри соли 1936 дар деҳаи Дараи Азимбойи ноҳияи Балҷувони вилояти Хатлон ба ҷаҳон омадааст. Дар 9 - солагӣ аз падар ва дар 13 - солагӣ аз модар маҳрум шуда, бепуштибон ва бемураббӣ мондааст.Ва ҳамаи мушкилиҳоро паси сар гузошта, мактаби ҳафтсоларо дар деҳаи Олучаи ноҳияи Кангурт (1952) бо баҳои аъло хатм карда, ҳамон сол донишҷӯи Омӯзишгоҳи омӯзгории ба номи Абулқосим Лоҳутии шаҳри Қурғонтеппа шудааст. Соли 1963 факултаи таъриху филологияи Донишгоҳи давлатии омӯзгории Душанберо ба итмом расондааст. Солҳои гуногун муаллим, ходими адабии моҳномаи «Мактаби советӣ», корманди рӯзномаи минтақавии «Вахш», муовини сарвари Донишкадаи минтақавии такмили ихтисоси муаллимони Қӯрғонтеппа, мудири бахши адабии Театри мазҳакавӣ-мусиқавии Қурғонтеппа будааст. Аз соли 1983 узви Иттифоқи нависандагони Тоҷикистон аст.

Эҷодиёт
-------

Фаъолияти адабиаш аз солҳои донишҷӯӣ сар шуда, ба туфайли нашри шеъри «Ба муаллим» дар маҷаллаи «Садои Шарқ» (1960) ҷараёни доимӣ гирифтааст. То имрӯз китоби шеърҳои ӯ «Навоҳои зиндагӣ» (1978), «Давлати бедор» (1983), «Умед» (1985), «Аз нигоҳи дил» (1992), «Номус» (1993), «Туҳфа» (1996), «Шаҳри Қӯрғонтеппаи ман» (2000), «Бодоми думағз» (2001), «Бо сари боло» (2003), «Майдони андеша» (2004), китобҳои очеркҳояш «Бузургии инсон» (1982), «Қиссаи як марди одӣ» (1996), «Ёдҳо, ёдҳо, ёдҳо…» (1996), «Роҳи пурпечутоб» (1998), «Мактаби дӯстӣ» (1998), «Фарзанди диёр» (2000) ба дасти хонандагон расидаанд. Дар театрҳои касбию халқӣ асарҳои саҳнавияш «Набераи боғбон» (1982), «Ҳамқадаҳҳо» (1983), «Доруи фарбеҳкунак» (1990), «Ҳилаҳои аҷузкампир» (1999), «Гаҳвораҷунбонак ва Мор», «Гуроз ва харгӯшҳо», «Моҷарои обкашак» (2000), «Хотираи ҷанговар» (2005), «Айби мо не!» (2001) ва ғ. пешкаши тамошобинон гардидаанд. Солҳои 1981-1985 дар озмунҳои ҷумҳуриявии асарҳои саҳнавии якпардагӣ ширкат варзида, 5 маротиба сазовори дарёфти ҷоиза гардидааст. Аз русӣ шеърҳои алоҳидаи В. Солоухин, С.Баруздин, Ф. Алиева, Л. Василӣева,М. Дудин, аз ӯзбекӣ шеърҳои ҷудогонаи Б. Бойқобилов, Н. Нарзуллоев, Ҷ. Ҷабборов ва Т. Норбекро ба тоҷикӣ гардондааст. Чанд шеъри ӯ ба забонҳои украинӣ ва ӯзбекӣ тарҷума шудаанд.

Ҷоизаҳо
-------

* Аълочии маорифи халқи Тоҷикистон (1972);
* Дорандаи нишони «Сухан» (2008);
* Аълочии маорифи фарҳанги Тоҷикистон (2010)
* Аълочии матбуоти Ҷумҳурии Тоҷикистон (2011);
* Медали Фонди шӯравии сулҳ;
* Ифтихорномаи шуъбаи Тоҷикистони Кумитаи шӯравии муҳофизати сулҳ;
* Чандин ифтихорномаи ҳукуматӣ.

Эзоҳ
----

1. ↑  Адибони Тоҷикистон (маълумотномаи мухтасари шарҳиҳолӣ)./Таҳия ва танзими Асрори Сомонӣ ва Маҷид Салим. – Душанбе, «Адиб», 2014, – с.91-92 ISBN 978-99947-2-379-9
**Зариф Ализода** (5 майи 1962, ноҳияи Колхозобод) — ҳуқуқшинос, Ходими шоистаи илми Ҷумҳурии Тоҷикистон (1994).

Зиндагинома
-----------

Зариф Ализода 5 майи 1962 дар ноҳияи Колхозобод таваллуд шудааст. Хатмкардаи факултети ҳуқуқшиносии УДТ (1984).

Фаъолият
--------

Зариф Ализода фаъолияти кориашро чун ассистенти кафедраи назария, таърихи давлат ва ҳуқуқи УДТ 1984—1986) сар карда сипас, коромӯз ва аспиранти Пажӯҳишгоҳи давлат ва ҳуқуқи АИ СССР (1986—1990), мушовир — сармутахассиси Комитет оид ба қонунгузорӣ, тартиботи ҳуқуқӣ ва ҳуқуқи инсони Шӯрои Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон (1990—1993), раиси Комитети назорати конститутсионии Ҷумҳурии Тоҷикистон (1993—1995), муовини раиси Суди конститутсионии Ҷумҳурии Тоҷикистон (1995—2000) ва ҳамзамон узви Комиссияи оштии миллӣ (1997—2000), вакили Маҷлиси намояндагони Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон (2000—2001), сардори Раёсати хидмати давлатии назди Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон (2001—2003), раиси Суди конститутсионии Ҷумҳурии Тоҷикистон (2003—2006), мушовири давлатии Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон оид ба сиёсати ҳуқуқӣ — Намояндаи комилҳуқуқи Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон дар Маҷлиси миллӣ ва Маҷлиси намояндагони Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон (2006—2009) буд. Аз соли 2009 ваколатдор оид ба ҳуқуқи инсон дар Ҷумҳурии Тоҷикистон. З. Ализода беш аз 50 таълифот оид ба масоили мухталифи ҳуқуқӣ дорад.

Ҷоизаҳо
-------

* ордени Дӯстӣ

Эзоҳ
----

Осор
----

* Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон. — Д. 1999;
* Қонуни асосӣ: таърих ва замони муосир. — Д. 2000;
* Асосҳои давлатдории навин. — Д. 2003;
* Назарияи давлат ва ҳуқуқ (воситаи таълимӣ). — Д. 2004;
* Тафсири Қонуни ҶТ «Дар бораи ваколат оид ба ҳуқуқи инсон дар Ҷумҳурии Тоҷикистон». — Д. 2009.

Сарчашма
--------

* Ализода Зариф // А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2021, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.
**Григорий Айзикович Юревич** (7 ноябри соли 1917, шаҳри Свердловск — 15 августи соли 1986, Душанбе) — меъмор, Меъмори хизматнишондодаи ҶШС Тоҷикистон (1977).

Зиндагинома
-----------

Хатмкардаи факултети меъморию сохтмони Институти политехникии шаҳри Тошканд (1948). Дар муассисаҳои лоиҳакашии Тошканд (1948 – 1951) ва Ленинград (1951 – 1956) кор кардааст. Солҳои 1956 – 1968 сармеъмори лоиҳаҳо ва мудири шуъбаи лоиҳакашии таҷрибавӣ, 1968 – 1978 сармеъмор ва сармутахассиси Институти лоиҳакашии «Тоҷикгипрострой» буд. Дар факултети меъмории Институти политехникии Тоҷикистон дарс додааст (1962 – 1978). Айзикович дар равнақи санъати меъмории муосири тоҷик саҳми босазо гузоштааст. Лоиҳаи чандин бинои маъмурию маданӣ ва истиқоматии шаҳри Душанбе ба қалами ӯ тааллуқ доранд. Меҳмонхонаи «Пойтахт» (1963 – 1965), бинои нави ДДОТ (1975), «Хонаи дӯстии Халқҳо» (1975) аз ҷумлаи онҳоанд. Дар тарбияи меъморониҷавони тоҷик хидмати арзанда намудааст.

Ордену ҷоизаҳо
--------------

Бо орденҳои «Нишони Фахрӣ», «Ситораи Сурх» ва Грамотаҳои Фахрии Президиуми Совети Олии ҶШС Тоҷикистон сазовор гардидааст.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* Айзикович Юревич Григорий // А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2021, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.
**Сохтори нерӯҳо** (форсӣ: **ساختار نیروها**‎) сохторе барои созмондеҳии нерӯҳои мусаллаҳ дар кулл ва ягонҳои размӣ аст, ки дастабандии беҳина аз таркибу шумор, теъдод ва намудҳои ҷангафзору размафзорҳо барои нигаҳдории омодагии размӣ ва тавонмандии онҳо барои ҷангиданро фароҳам месозад. 

Сохтори нерӯҳо бахше аз созмондеҳии нерӯҳои мусаллаҳ аст ва дар дастабандии онҳо дар ягонҳои сохтории роҳкунишӣ, амалиётӣ, амалиётӣ-роҳбурдӣ ва роҳбурдӣ бозтоб меёбад, ки зербахшҳо, бахшҳо, ягонҳои роҳкунишӣ ва ягонҳои бузурги шохаву зершохаҳои нерӯҳои мусаллаҳ, нерӯҳои вижа ва хадамотро дар бар мегирад.

Ягонҳои артишӣ
--------------

Ягони артишӣ созмоне дар даруни нерӯҳои мусаллаҳ аст. Ҳар ягон метавонад чандини сарбоз, нов, сарбозбар ё ҳавогардро дар бар бигирад. Ҳар се нерӯи заминӣ, ҳавоӣ ва дарёӣ ба таври пойгонӣ ба ягонҳои гуногуни хурду бузурге бахш шудаанд. Ин ягонбандиҳо ба мудирияти беҳтари коркардӣ, тактикӣ ва идории нерӯҳои мусаллаҳ ёрӣ мерасонад. Ба шеваи тақсими ин ягонҳо дар набардгоҳ ё размоишгоҳ «*ороиши низомӣ*» мегӯянд.

Дар бисёре аз кишварҳои ҷаҳон сохтори нерӯи заминӣ бар дастабандии ягонҳои зер бунёд ёфтааст:

Номи ягонҳо ба забонҳои:|
|  |
| тоҷикӣ | русӣ | инглисӣ |
| *рада**таҳм**вашт**гурдон**ҳанг**гунд**лашкар**сипоҳ**артиш* | *отделение**взвод**рота**батальон**полк**бригада**дивизия**корпус**армия* | *squad**platoon**company* *battalion**regiment**brigade**division**corps**army* |

  

Созмони низомӣ бар силсиламаротиб бунёд аст. Истифода аз дараҷаҳои расмӣ дар як сохтори силсиламаротибӣ дар сипоҳи Ҳахоманишиён умумият пайдо кард. Дар замони кунунӣ кунтрули иҷроӣ, мудирият ва идораи созмонҳои низомӣ маъмулан дар давлат ва аз тариқи яке аз вазоратхонаҳо ба номи Вазорати дифоъ ё Вазорати ҷанг анҷом мешавад. Ин вазоратхона низ он даста аз нерӯҳоеро, ки масъули набард, пуштибонии размӣ ва пуштибонии хадамотии ягонҳо ҳастанд, мудирият мекунад.

Сохтори нерӯҳо
--------------

| Намод | Ягонҳои артишӣ | Шумори нерӯҳо | Шумори ягонҳои вобаста | Фармондеҳ |
| --- | --- | --- | --- | --- |
|  | артиш | 40 000 + | 2 + сипоҳ | артишсолор |
|  | сипоҳ | 20 000 — 40 000 | 2 — 6 лашкар | сипаҳсолор |
|  | лашкар | 5 000 — 20 000 | 2 — 6 гунд | лашкарсолор |
|  | гунд | 1 500 — 5 000 | 2 — 6 ҳанг | гундсолор |
|  | ҳанг | 700 — 1 500 | 2 — 6 гурдон | сарҳангёр, сарҳанг |
|  | гурдон | 150 — 700 | 2 — 12 вашт | таҳморо, сарвашт, саргурд, сарҳангёр, сарҳанг |
|  | вашт | 50 — 150 | 2 — 8 таҳм, 6 — 10 рада | таҳмдор, таҳморо, сарвашт, саргурд |
|  | таҳм | 10 — 50 | 2 — 6 рада | размпардоз, размсоз, таҳмовар, таҳмдор, таҳморо, сарвашт |
|  | рада | 5 — 10 | 2 гурӯҳ | размовар, размдор, разморо, размозмо, размпардоз |
|  | гурӯҳ | 2 — 5 | 0 | размюз, размовар |

Эзоҳ
----

1. ↑  *Коллектив авторов.* статья «Организация войск» // Военно-энциклопедический словарь / Под ред. С.Ф. Ахромеев. — М.: Воениздат, 1986. — С. 517—518. — 863 с. — 150 000 экз.
2. 1 2  *Коллектив авторов.* Том 6, статья «Организация войск» // Военная энциклопедия / Под ред. П.В. Грачёв. — М.: Воениздат, 2002. — С. 105—109. — 639 с. — 10 000 экз. — ISBN 5-203-01873-1.
**Пирмат Бозоров** (1904, деҳаи Ҷигдалик, ноҳияи Конибодом — 1956, деҳаи Қарақчиқум, ноҳияи Конибодом, ҶШС Тоҷикистон) — пахтакор, Қаҳрамони Меҳнати Сотсиалистӣ (1948), иштирокдори ҶБВ (1941—1945).

Зиндагинома
-----------

Солҳои 1930—1941 колхозчӣ, сардори звенои колхози «Инқилоб», 1943—1956 оброн ва сардори звенои колхози «Коммунизм»-и ноҳияи Конибодом буд. Звенои Пирмат Бозоров солҳои 1945—1947 ба гирифтани ҳосили фаровони пахта муваффақ шудааст.

Орену медалҳо
-------------

Бо орденҳои Ленин, «Нишони Фахрӣ» ва медалҳо қадрдонӣ шудааст.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Бозоров Пирмат // Боз — Вичкут. — Д. : СИЭМТ, 2014. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 3). — ISBN 978-99947-33-46-0.
**Эътирозҳо дар Вилояти Мухтори Кӯҳистони Бадахшон** - тазоҳуроти оммавӣ дар Вилояти Мухтори Кӯҳистони Бадахшони Тоҷикистон дар моҳи ноябри соли 2021 бо даргирӣ бо маъмурони интизомӣ, ки боиси талафоти ҷонӣ шуд.

Замина
------

Гулбиддин Зиёбекови 29-сола ба дифоъ аз хоҳараш, ки Абдусалом Абирзода, муовини додситони ноҳияи Роштқалъа мавриди озори ӯ қарор гирифт, баромад. Тибқи як манбаъ, духтарро аз Русия ихроҷ кардаанд, вале ӯ мехост, ки баргардад, аз ин рӯ аз додситонӣ хостааст, ки шиносномаи нав диҳад ва ӯ гӯё дар посух аз ӯ алоқаи наздикӣ пешниҳод кардааст. Гулбиддин Зиёбеков бо пуштибонии чанд нафари дигар рӯзи 1 феврали соли 2020 ин корманди додситониро рабуда ва лату кӯб карда, маҷбур ба узрхоҳӣ кардааст, дар шабакаи иҷтимоӣ навори узрхоҳии ӯ нашр шуд. Раиси Вилояти Мухтори Кӯҳистони Бадахшон Ёдгор Файзов дар ҳалли муноқиша кумак карда, ба кори дигар гузаштани муовини додситонро таъмин кардааст.

Аммо пас аз барканории Файзов 5 ноябри соли 2021 ба собиқ муовини додситонӣ муваффақ шуд, ки аз рӯи далели ҳамла ба худ парвандаи ҷиноӣ боз кунад. Ва 25 ноябри соли 2021 Зиёбеков, ки аллакай бо иттиҳоми гаравгонгирӣ аз ҷониби гурӯҳи муташаккил дар ҷустуҷӯ қарор дошт, кушта шуд. Додситонии кулли Тоҷикистон гуфт, Зиёбеков ҳангоми кӯшиши боздошти ӯ муқовимати мусаллаҳона нишон додааст.

Рафти ҳодиса
------------

Рӯзи 25 ноябри соли 2021 даҳҳо нафар аз сокинони шаҳри Хоруғ ва дигар шаҳракҳои вилояти Бадахшони Кӯҳӣ дар шаҳри Хоруғ ба сӯи бинои ҳукумати маҳаллӣ раҳпаймоӣ карданд ва тобути мурдаро бо худ бурданд. Раҳпаймоӣ тадриҷан ба задухӯрд бо полис табдил ёфт. Нерӯҳо кӯҳҳои атрофи шаҳрро муҳосира карданд, дар он интернет хомӯш карда шуд, дар Хоруғ мардум дарахтонро буриданд, то роҳи техникаи ҳарбиро бибанданд.

Рӯзи 27 ноябр раиси Вилояти Мухтори Кӯҳистони Бадахшон Алишер Мирзонаботов ба тазоҳуркунандагон ваъда дод, ки дар 2-3 моҳи оянда омилони ин ҳодисаро таҳқиқ ва муҷозот хоҳанд кард. Эътирозгарон дар навбати худ тақозо карданд, ки 70 дарсади маъмурони интизомӣ дар Хоруғ аз ҳисоби сокинони маҳаллӣ ҷалб карда шуда, садди роҳи мошингард бардошта шавад ва раиси вилояти худмухтор аз мақом барканор шавад. Вакте ки Мирзонабот хост ба бинои маъмурият баргардад, чанд нафар ба у ҳуҷум карда, ба суи у санг партоб карданд ва сарашро кафондаед. Дар чавоб тирпарронӣ кушода шуд. Дар натиҷа дастикам се нафар кушта ва даҳҳо тани дигар маҷрӯҳ шуданд.

Рӯзи 28 ноябр ҳомиёни ҳуқуқи тоҷик аз раисиҷумҳури Тоҷикистон Эмомалӣ Раҳмон даъват карданд, ки "ҳуқуқи конститутсионии ҳар як кас ба ҷамъомадҳои осоиштаро таъмин кунад", аз таъқиби эътирозгарон ҷилавгирӣ кунад ва ҳама шаклҳои иртиботот дар ВМКБ барқарор шавад.

Рӯзи 29 ноябр мақомот хабар доданд, ки пешниҳоду талабҳои эътирозгарон пазируфта шуда, онҳо майдонро тарк карданд.

Нигаред низ
-----------

* Эътирозҳо дар Вилояти Мухтори Кӯҳистони Бадахшон (2022)

Эзоҳ
----

1. 1 2  Протесты в Горном Бадахшане. Главное
2. ↑  Спецоперация Таджикистана: кто стоит за беспорядками на Памире
3. 1 2 3  О беспорядках в Горном Бадахшане
4. 1 2  Причина «таджикского бунта» у посольства крылась в статусе Горного Бадахшана
Нигоҳубини як марди солманд.
**Пирпизишкӣ** (форсӣ: پیرپزشکی‎), **гериатрия** (юн.-қад. γέρων «пир» + ἰατρεία «дармон» ← ἰατρός «пизишк») — як шохаи пиришиносӣ.

Пирпизишкӣ масъалаи мадади тиббӣ ба пирсолон, бемориҳои пирӣ ва табобату пешгирии онҳоро таҳқиқ менамояд. Пирпизишкӣ ба табибони қадим низ маълум буд. Як бахши махсуси «Ал-Қонун»-и Абуалии Сино ба тадбири пирон бахшида шудааст, ки фаслҳои ғизои пирон, шароби пирон, кушодани суддаҳои пирон, масҳи пирон ва варзиши пиронро дар бар мегирад. Дар ин бахш омадааст, ки «Ғизои пирро бояд ба бахшҳои кам-кам ҷудо намуд ва онро ба ҳасби қувваи гувориш ва нотавонии он ду ё се бор дод. Бояд соати се нони хуб сохташуда бо ангубин бихӯранд ва соати ҳафт пас аз гармоба чизе бихӯранд, ки шикамро нарм созад… Бояд аз хӯрдани ғизои ситабре, ки савдо ва ё балғам бизояд ва аз ҳар чизи гарми тези хушкифизо, аз қабили комаҳо ва дегафзорҳо парҳез кунад, магар ба тариқи доругӣ истифода барад… Пиронро бо равған, хусусан бо равғани зайтуни хуш ҳуқнарезӣ кардан судманд аст, чаро ки бар асари он изофа ба истифроғ андомҳои дарунӣ нарм хоҳад шуд…».

Дар одамони аз 75-80-сола боло баъзе узву бофтаҳо заиф мешаванд. Дар натиҷа бемориҳои пирсолон, маъмулан, вазнинтар ҷараён мегиранд. Тағйироти марбут ба синну сол қабл аз ҳама дар мағзи сар, силсилаи дилу рагҳо, роҳҳои пешобгузар ва дастгоҳи такяву ҳаракат ба вуҷуд меоянд. Аз ин нигоҳ тирагии ақл, афсурдарӯҳӣ, чакмезакӣ, гоҳе беҳушӣ нишонаи бисёр бемориҳое мебошанд, ки дар давраи пирсолӣ ба мушоҳада мерасанд. Қобилияти ҷубронсозии андомгон (организм)-и одамони солхӯрда суст аст. Бинобар ин, аломатҳои бисёр бемориҳо дар одамони пирсол нисбат ба ҷавонон дар давраҳои аввали беморӣ ба мушоҳада мерасанд. Дар пирсолон ҳатто мумкин аст андаке калон шудани ғадуди простата мӯҷиби бастагии пешоб гардад.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Чеботарев Д. Ф. Бойко В. И. Уход за больными пожилого и старческого возраста. Киев, 1975;
* Чеботарев Д. Ф. Бойко В. И. Пособие по гериатрии для среднего медработника. Киев, 1986;
* Абуалӣ ибни Сино, «Қонуни тиб».//Китоби 1. Д. 1991;
* Губачев Ю. М. Гериатрические проблемы семейной медицины. СПб. 2000.

Сарчашма
--------

* Гериатрия / Н. Ҳамидов // Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️  Гузариш ба унсури Викидода  Фарҳангҳо ва донишномаҳо | 
* Большая датская
* Большая каталанская
* Britannica (онлайн)
* Treccani
* Современной Украины

 |
| 

| Дар феҳристҳои китобшинохтӣ |
| --- |
| 
* BNF: 119315708
* GND: 4071745-8
* J9U: 987007565443905171
* LCCN: sh85054315
* LNB: 000117917
* NDL: 00569782
* NKC: ph120550

 |

 |
**Эшниёз Боймуродов** (4 апрели 1945, деҳаи Дарбанд, ноҳияи Бойсун, ҶШС Узбакистон — 2005, Душанбе) — физикдони тоҷик, дотсент, доктори илмҳои техникӣ (1999).

Зиндагинома
-----------

Эшниёз Боймуродов баъди хатми Институти давлатии педагогии Душанбе ба номи Т. Г. Шевченко  (1967) фаъолияти илмиашро дар вазифаи ассистенти кафедраи физика оғоз намуда, сипас, дар аспирантураи ҳамин Институти давлатии педагогии Душанбе ба номи Т. Г. Шевченко  таҳсилро давом додааст. Аз соли 1978 ассистент-намоишгар, муаллими калон (1987), дотсент (1994), мудири кафедраи физикаи Донишгоҳи техникии Тоҷикистон ба номи М.Осимӣ (2000).

Фаъолияти илмӣ
--------------

Таҳқиқоти илмии Эшниёз Боймуродов, асосан, дар соҳаи физикаи полимерҳо буда, механизмҳои турушшавии полимерҳои гуногунро дар шароитҳои таъсири якҷои шиддати механикӣ, нурҳои ултрабунафш ва ҳарорат омӯхтааст. Натиҷаи корҳои илмии Эшниёз Боймуродов дар як қатор корхонаҳои ҷумҳурӣ ва Федератсияи Руссия татбиқ шуда, дар маҷаллаҳои илмии ватанӣ ва хориҷии дуру наздик ба чоп расидаанд. Эшниёз Боймуродов зиёда аз 120 мақолаву дастури илмӣ-методӣ таълиф намудааст. Таҳти роҳбарии ӯ 2 нафар рисолаи номзадӣ дифоъ кардаанд. Эшниёз Боймуродов узви Шӯрои диссертатсионӣ оид ба ҳимояи рисолаҳои соҳаи физика ва математика ва узви Академияи илмҳои Ню-Йорк (1993) буд.

Осор
----

* Механика. Д. 2003.

Эзоҳ
----

Пайвандҳо
---------

Энсиклопедияи Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи С. Айнӣ

Адабиёт
-------

* Боймуродов Эшниёз / М. Холов // Боз — Вичкут. — Д. : СИЭМТ, 2014. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 3). — ISBN 978-99947-33-46-0.
Масъалаи 14-и папируси риёзии Маскав (V. Struve, 1930)
**Папирусҳои риёзӣ** — ёдгориҳои илмии Мисри Қадим, ки ба асрҳои 21—18 то мелод мансубанд. Маъмултарини папирусҳои риёзӣ папируси Ринд (дар музеи Британия) ва папируси Москва (дар Музейи санъати тасвирии ба номи А. С. Пушкин) аст.

Папируси Ринд аз номи со­ҳиби он — мисршинос А. Ринд (Rhind) бори аввал аз тарафи ма­тематики немис А. Эйзенлор тадқиқ ва соли 1877 нашр шудааст. Папируси Ринд аз маҷмӯи ҳалҳои 84 масъалае, ки татбиқи амалӣ доштанд иборат аст; ин масъалаҳо ба иҷрои амалҳо бар касрҳо, муайян кардани масоҳати росткунҷа, секунҷа, трапетсия ва доира, ҳачми параллелепипед ва силиндр, ҳалли масъалаҳои ариф­метики ва ғайра доиранд. Вале дар он ягон қоидаи умумии ҳалли ин масъ­алаҳо дода нашудааст.

Папируси Москваро мисршиносон Б. А. Тураев (1917) ва В. В. Струве (1927) омӯхтаанд; соли 1930 ба забони немисӣ пурра нашр шуда­аст. Он усулҳои ҳалли 25 масъалаеро, ки ба масъалаҳои папируси Ринд монанданд, дарбар мегирад. Омӯзиши папирусҳои риёзӣ аз вазъи илми мате­матика дар Мисри Қадим маълумот медиҳад.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Выгодский М. Я. Арифмети­ка и алгебра в древнем мире, 2 изд. М. 1967.

Сарчашма
--------

* Энциклопедияи Советии Тоҷик : [дар 8 ҷ.] / сармуҳаррир  А. С. Сайфуллоев. — Д. : СИЭСТ, 1978—1988.
**Вайдулло Бобоев** (тав. 04.06.1936, деҳаи Кулкенти ноҳияи Исфара — 19.03.2008, Душанбе), педагог, номзади илмҳои педагогӣ (1978), дотсент (1989).

Зиндагинома
-----------

Солҳои 1955–1960 дар факултети фазика-математикаи Донишкадаи давлатии омӯзгории Душанбе ба номи Т.Г. Шевченкотаҳсил намудааст. Солҳои 1960–1966 ассистент, 1966–1968 муаллими калони кафедраи физикаи умумӣ, 1968–1975 муаллими калони кафедраи физикаи назариявии донишкадаи номбурда, 1975–1976 аспиранти Донишгоҳи давлатии омӯзгории ш. Москва, 1976–1987 муаллими калони кафедраи физикаи назариявӣ, 1987–1996 мудир ва дотсенти кафедраи методикаи таълими физикаи Донишгоҳи давлатии омӯзгории Душанбе ба номи Қ. Ҷӯраев буд. Соли 1996 ба нафақа баромадааст. Оид ба корҳои беруназсинфӣ аз радиотехника ҳамчун воситаи ташаккули лаёқати хонандагон кори илмӣ бурдааст. Муаллифи зиёда аз 90 номгӯи корҳои илмӣ ва илмию методӣ мебошад. Бо нишони сарисинагии
«Аълочии маорифи халқи Тоҷикистон» (1989) ва раҳматномаҳои раёсати донишкадаи омӯзгорӣ сарфароз шудааст.

Осор
----

Радиоэлектроника дар хоҷагии қишлоқ, Д. 1973.

Пайвандҳо
---------

* Энсиклопедияи Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи С. Айнӣ
*
Лабараторияи Анализи Ҳаракат бо таҷҳизоти инфрасурх
**Анализи Ҳаракат** (англ. Gait Analysis) ба илми мутолиаи наҳваи ҳаракати ҳайвонот, ва ба таври тахсиситар наҳваи ҳаракати инсон, бо истифода аз абзорҳои андозагирии ҳаракати бадан, меканики бадан ва фаъолияти бадан ва ҳамчунин чашму мағзи мушоҳидакунанда, гуфта мешавад. Анализи ҳаракат барои арзёбӣ, барномарезӣ ва дармони наҳваи ҳаракат кардани афрод ва ба хусус афроди осебдида ба кор меравад. Ҳамчунин аз ин илм дар биомеканики варзишӣ барои кумак ба варзишгарони ҷиҳати беҳтару мусартар дидан истифода мешавад.

Таърихча
--------

Пешгумони анализи илмӣ ҳаракат Арасту ва каме баъдтар дар соли 1680-и мелодӣ, Ҷованно Алфонсо Борелли буданд.

Сарчашма
--------

* Анализи ҳаракат дар Википедиаи Форсӣ
**Вазорӣ** Абумузоҳим Сибоъ ибни Назр ибни Масъадаи Бакрӣ (фавт 269 ҳ./882 м.) — ровии маъруфи ҳадис. Имом Тирмизӣ ва Ҳофиз Муҳаммад ибни Исҳоқи Самарқандӣ аз ӯ ҳадис ривоят кардаанд. Нисбаи ӯ аз Вазор – номи яке аз деҳаҳои обод ва бузурге дар Самар­қанд, ки дар замони Самъонӣ қалъа, масҷиди ҷомеъ ва манора доштааст, гирифта шудааст.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* عبد الکریم السمعانی. کتاب الانساب. بیروت، ۱۹۹۹؛
* ابن الاثیر. اللباب فی تهذیب الانساب. المجلد الثانی. بیروت، ۲۰۰۰.

Сарчашма
--------

* Вазорӣ / С. Шаҳобуддинов // Боз — Вичкут. — Д. : СИЭМТ, 2014. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 3). — ISBN 978-99947-33-46-0.
**Анадолӣ** — навъе аз олуболу. Аслан аз Осиёи Марказӣ аст.

Тавсифоти гиёҳшиносӣ
--------------------

Дарахташ қадбаланд (беш аз 4,5 м), устувонашакл, зудсабз; дар 4—5-солагӣ самар медиҳад. Шохҳояш парешон; баргаш майдаи байзашакл, сабзи баланд, думчааш ғафс (дарозиаш то 20 мм). Мевааш думчадарози (50 мм) миёнаҳаҷми лӯнда, пӯсташ маҳин, рангаш сурхи сиёҳтоб, мағзаш мулоими сероб, таъмаш нордони гуворо, донакаш ҳаҷман миёна (8x9 мм). Дарахти анадолӣ серҳосил буда, дар 7—8-солагӣ 30—35 кг, дар 20—25-солагӣ 50 — 80 кг мева медиҳад (охири июн — аввали июл пухта мерасад). Онро барои тархӯрӣ, тайёр кардани мураббо, шарбат ва афшура истифода мебаранд.

Парвариш
--------

Барои парвариши анадолӣ иқлими Тоҷикистон мувофиқ аст. Анадолӣ ба сармо ва хушкӣ тобовар буда, то 35 сол умр мебинад. Дар мавриди бо олуболуҳои навъи Подбелский, Гриоти украинӣ, Лотовка якҷоя шинондан ҳосили хуб медиҳад.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — 608 с. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2021, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.
**Азим Иброҳим** (1 марти соли 1962, ноҳияи Москва, вилояти Кӯлоб) — ходими давлатӣ, муовини сарвазири Тоҷикистон (аз 2013 то 2020), вазири нақлиёти Тоҷикистон (аз 2020).

Зиндагинома
-----------

Азим Иброҳим 1 марти соли 1962 дар ноҳияи Ҳамадонӣ таваллуд шудааст. Соли 1984 Донишкадаи политехникии Тошкентро бо ихтисоси муҳандиси маъдан-маркшейдер бо дипломи аъло хатм кардааст. Номзади илмҳои техникӣ, академики Академияи байналмиллалии ашёи минералӣ дар шаҳри Маскав.

Фаъолияти кориашро соли 1984 ба сифати таҷрибаомӯз-тадқиқотчӣ оғоз намуда, солҳои 1985—1988 аспирант, сипас то соли 1992 ҳамчун ассистенти кафедраи геодезия ва маркшейдерии Донишкадаи политехникии Тошканд фаъолият намудааст.

Солҳои 1992—1994 дар вазифаи муаллими калони кафедраи физикаи умумӣ ва тасвири муҳандисӣ, декани факултаи саноати сабуки Донишгоҳи технологии Тоҷикистон кор кардааст.

Солҳои 1994—1995 дар мансаби муовини аввали раиси Кумитаи назорати давлатии бехатарии корҳо дар саноат ва соҳаи кӯҳкории назди Шӯрои вазирони ҷумҳурӣ фаъолият намудааст.

Солҳои 1995—2002 дар вазифаи муовини аввали раиси Кумитаи металлу сангҳои қиматбаҳои назди Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон, сипас муовини вазири саноати Тоҷикистон кор кардааст.

Солҳои 2004—2005 раиси ноҳияи Синои шаҳри Душанбе буд.

Аз соли 2005 дар вазифаи сардори Саридораи геологияи назди Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон кор мекунад.

Барои фаъолияти кориаш бо ордени «Шараф» дараҷаи II ва унвони «Корманди шоистаи Тоҷикистон», сарфароз гардидааст.

Бо фармони президенти Тоҷикистон аз 23 ноябри соли 2013 то 30 августи 2020 муовини сарвазири Тоҷикистон таъйин гардидааст.

31 августи 2020 бо фармони раиси ҷумҳурӣ ба мансаби вазири нақлиёти Тоҷикистон гузаштааст.

Эзоҳ
----

1. ↑  Худоёрзода, вазири нақлиёти Тоҷикистон аз мақомаш барканор шуд(тоҷ.). *Радиои Озодӣ*. 31 августи 2020 санҷида шуд.

Пайвандҳо
---------

* Сомонаи Расмии Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон
* Сомонаи Фараж(пайванди дастнорас)
**«Ана боғ»(бозӣ)**
Иштирокчиёни бозӣ ба шакли давра истода, дастони росташонро ба пеш дароз карда, панҷаҳояшонро ҷунбонда меистанд. Сарвари бозӣ мегӯяд: *«Ана боғу ана роғ, ана кишмишу мавиз, ана замбури ало омаду инҷама газид».* Дар ин ҳолат гӯянда дасташро ба ягон узви баданаш (гӯш, чашм, соқи пой ва ғайра) мерасонад. Бозигарон бояд рафтори сарварро бо таваҷҷуҳ мушоҳида кунанд ва ҳаракатҳои ӯро тақлид намоянд. Дар Рашт, Дарвоз нимфаъол аст.

Адабиёт
-------

1.Нурджанов Н. Игры // Таджики Каратегина и Дарваза. Вып.3, Д. 1976;
1. Донишномаи фарҳанги мардуми тоҷик. Ҷ.1. Д. 2015.

Нигаред низ
-----------

* Бозиҳои миллӣ ва мардумии тоҷикон
* Арӯсбиёрак

Эзоҳ
----

1. ↑  Феҳристи миллии фаҳанги ғайримоддӣ /Natioal list of intangible cultural hertage/ Пажӯшиҳгоҳи илмӣ-тадқиқотии фарҳанг ва иттилооти Вазорати фарҳанги ҶТ – Душанбе: «Аржанг» 2016, – С. 170

|  |  |
| --- | --- |
| Таърих | *Ин мақолаи нопурра аз таърих мебошад.Шумо метавонед бо пурра кардани ин ба Википедия кумак кунед.* |
**Азимбойӣ** — навъе аз ангурҳои маҳаллӣ. Селексияи халқист. Баргаш миёнаҳаҷми гирда, 3 – 5-парра. Гулаш дуҷинса, хӯшааш миёнаҳаҷм (андозааш 22 × 16 см, вазнаш андаряк 375 г, баъзан то 1,5 кг), махрутшакл, шингилҳои болоияш нағз инкишоф ёфтаанд. Ғужбаш зич, сафеди зардтоб, ғужмаш тунук, гӯшташ хамираки сероб (аз ҷиҳати серобӣ ва таъм навъи обаки сафедро мемонад), ширин ва андак нордон. Баъди пурра пухтан то 23 % қанд ва 5,5 – 7,5 г/л туршӣ дорад. Токаш зуд месабзад, 45 – 55-фоизи навдаҳояш самаровар. Даври нашви токаш 137 –148 рӯз; аввали май гул карда, нимаи дуюми август мевааш мепазад. Аз ҳар га 180 – 200 сентнер ҳосил меғундоранд. Меваашро асосан тар мехӯранд, барои афшураву шаробкашӣ ҳам истифода мебаранд. Азимбойӣ бештар дар токзорҳои ҳаётаи сокинони ноҳияҳои Исфара, Конибодом, Ашт ва вилоятҳои Фарғонаю Андиҷони Ӯзбекистон парвариш меёбад. Токаш сармобардор аст (аз хунукии 18 – 20°С осеб намеёбад). Ба камобӣ ва намак тобовар, дар заминҳои санглох, обҳои зеризаминиаш наздик низ хуб месабзад. Азимбойиро саҳван Думи рӯбоҳи зард низ меноманд. Токаш аз касалии гарда ва баргпечаки хӯшаи ток зарар мебинад.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Ампелография СССР. Малораспространённые сорта винограда, т. I, М. 1963;
* Рубан Н. Г. Сорта винограда Средней Азии, Ташкент, 1972.

Сарчашма
--------

* А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — 608 с. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2021, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.