recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Телемеханика** (аз теле… ва …механика), — як соҳаи илму техникаи ирсолу қабули иттилоот (сигнал)-и идора ва назорати фосилавиро меомӯзад.

Телемеханика аз дигар соҳаҳои илм ва техника (телефония, телеграфия, телевизион ва ғайра), ки услуб ва амалҳои ба масофа ирсол намудани информацияро дар бар мегиранд, бо чунин хосиятҳояш фарқ мекунад: ирсоли маълумоти хеле суст тағйирёбанда, зарурияти ирсоли саҳеҳтари бузургиҳои ченшаванда (то 0,1%), ирсоли боэътимоди амрҳои идора (эҳтимолияти пайдоиши амри хато бояд аз 10-6-10-10–10 калон набошад); зудкорӣ, савияи баланди автоматонии процессҳои гирдоварӣ ва истифодаи информация; мутамарказии коркарди информация.

Системаҳои телемеханика дар саноати атом, баъзе корконаҳои саноати химия ва идораи объектҳои кайҳонӣ (ракета, луноход ва ғайра) истифода мешаванд. Одатан, тавассути телемеханика агрегатҳо, мошинҳо, дастгоҳҳо ва дигар объектҳоеро, ки аз якдигар дар масофаи дур ҷой мегиранд (масалан, водопровод, газопровод, нефтепровод, системаҳои энергетикӣ, нақлиёти роҳи оҳан, стансияҳои метеорологӣ) аз пунктҳои идора (ПИ) ё пункти диспетчерӣ (ПД) идора ва назорат менамоянд. Масофаи байни пункти назоратӣ ва ПИ аз даҳҳо м(масалан, идораи крани бинокорӣ) то садҳо ҳазор км (масалан, идораи станцияи автоматии байнисайёравӣ) мешавад. Барои интиқоли сигнали телемеханика хатҳои алоқа (симин ва кабелӣ), радиоканалҳо, каналҳои оптикӣ, гидравликӣ ва акустикӣ ва хатҳои электр истифода мешаванд. Маҷмӯи олотҳоеро, кн тавассути онҳо одам объектро идора ва назорат мекунад, системаи телемеханики (СТМ) меноманд. СТМ-е, ки фақат барои идора ё назорати объект истифода мешавад, мувофиқан телеидора (ТИ) ё теленазорат (ТИ) ном дорад.

Таърих
------

Истилоҳи телемеханикаро олими франсавӣ Э. Бранли соли 1905 пешниҳод. Аввалҳо бо радио идора намудани объектҳои сайёри ҳарбиро телемеханика номиданд. Солҳои 20 садаи XX телемеханика бори аввал бо мақсадҳои осоишта дар нақлиёти роҳи оҳан истифода гардид. Соли 1930 дар ИҶШС нахустин дар ҷаҳон радиозонде сар дода шуд, ки бо олатҳои телеандозагирӣ ҷиҳозонида шуда буд. Истеҳсоли воситаҳои телемеханика бори аавал соли 1950 дар заводи «Электропулт» ба роҳ монда шуд. Солҳои 1965—56 дар ИҶШС нахустин системаи электронии телеандозагирӣ таҳия шуд.

Телемеханика дар тадқиқоти кайҳон роли калон мебозад. Ба воситаҳои телемеханика объектҳои кайҳонӣ (радифҳои маснӯи Замин, стансияи автоматии байнисайёравӣ, аппаратҳои париши кайҳонӣ ва ғайра аз Замин идора мешаванд. ТИ ва телеандозагирӣ, ки дар авиация, техникаи ракетӣ ва киштиҳои кайҳонӣ истифода мешаванд, радиоидора ва радиотелеметрия ном гирифтаанд.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* Энциклопедияи Советии Тоҷик : [дар 8 ҷ.] / сармуҳаррир  А. С. Сайфуллоев. — Д. : СИЭСТ, 1978—1988.
**Караҳрӯд** ( форсӣ: كرهرود‎ ) инчунин ба забони румӣ ҳамчун **Karahrūd** ва **Karehrūd;** низ **Kararūt** ва **Qara Rūd)** маълум аст , — шаҳр ва пойтахти бахши марказии шаҳристони Ароқ, устони Марказӣ, Эрон. Дар барӯйхатгирии соли 2006, шумораи аҳолии он 23,399 нафарро ташкил дод, ки дар 6,209 оила буд. Шаҳр ҳамчун қисми Арок дубора таҷдид карда шуд ва ба муниципалитети Арак табдил ёфт 4. Он макони таваллуди таърихнигори курд ва шоҳзода Бидлӣ, Шарафхон Бидлисӣ аст (1543 - 1600).

Эзоҳ
----

1. ↑

  



| Шаҳрҳои устони Марказӣ |
| --- |
| Арок | Дилеҷон | Караҳрӯд | Кумийҷон | Маҳаллот | Момуния | Оштиён | Сова | Шозанд | Тафриш | Хумийн |
**Карафс** ё **карафш** (лот. Ápium graveólens) — гиёҳест дусола, ки дар ошпазӣ корбурд дорад.

Тавсифоти гиёҳшинохтӣ
---------------------

Тасвири гиёҳшинохтӣ аз китоби О. В. Томе «*Flora von Deutschland, Österreich und der Schweiz*», 1885
Аз 20 то 150 см қад мекашад. Пояаш рост, сершох; баргаш пармонанд, гултӯдааш чатрнамо, гулаш майдаи сафед ё сабзтоб. Моҳи июл гул карда, донаш август — сентябр мепазад. Одатан дар заминҳои партов, канори ҷӯй, рӯди кӯҳӣ, обанбор ё шибару ботлоқҷойҳо мерӯяд. Дар кӯҳи Мевағул, қаторкӯҳҳои Туркистон ва ноҳияҳои Тоҷикистони Ҷанубӣ (дар баландии 400—1500 м) вомехӯрад.

Хосияти шифоӣ
-------------

Карафс гиёҳи доруии қадимист. Реша ва тухми онро аз қадим чун воситаи пешоброн истифода мебаранд. Бино ба маълумоти Абӯалии Сино карафс варамҳоро мегардонад, қабзиятро мекушояд, арақ меоварад ва дардро таскин мебахшад, барои сулфа, зиқи нафас, ҷигар ва сипурз муфид аст, пешоб ва ҳайзро меронад. Ҳама қисмҳои карафс гурда, масона ва бачадонро тоза мекунад. Тухми карафс барои обхӯра давои хуб аст, қабзияти ҷигар ва сипурзро рафъ месозад, давои бодрон, киҷҷарон ва пешоброн мебошад. Дарди санги гурда, масона ва миёнро таскин мебахшад. Бино ба маълумоти муаллифи «Махзану-л-адвия» қисми аз ҳама пуртаъсири карафс реша, сипас тухм ва барги он мебошад. Тухми карафс то 2 сол ва решааш то 3 сол қобилияти шифобахширо гум намекунад.

Дар тибби халқӣ нақеъи решаи карафсро ҳангоми заъфи узвҳои ҳозима, камиштиҳоӣ ва чун омили исҳоловар рӯзе 3 — 4 маротиба 1 чумча менӯшанд. Шираи решаи тару тозаи онро ҳангоми бемориҳои гурда, нақрис, асабдард, тарбод, саглес ва илтиҳоби пӯст (рӯзе 3 маротиба 1 — 2 қошуқча 30 дақиқа пеш аз хӯрок) тавсия медиҳанд. Чойи меваи карафсро ҳангоми нафастангӣ, ҳиккак ва чун воситаи қайбанд менӯшанд. Аз барги тару тозаи карафс доруи пешоброни «Сукапичравеол» тайёр мекунанд.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Комаров Б. М. Определитель растений Северного Таджикистана, Д. 1967;
* Марков В. М. Овощеводство, М. 1974;
* Василенко Н. Г. Знаете ли вы эти овощӣ?, М. 1975;
* Чиков П. С. Лаптев Ю. П. Витаминные и лекарственные растения, М. 1976;
* Ходжиматов М. Дикорастущие лекарственные растения Таджикистана, Д. 1989.
**Асомиддин Насриддинов** (тав. 5.01.1930, деҳаи Ғузихами ноҳияи Балҷувон – ваф. 10.01.1998, шаҳри Душанбе), адабиётшиноси тоҷик, номзади илмҳои филологӣ (1966), дотсент (1973).

Зиндагинома
-----------

Солҳои 1945–1947 дар Омӯзишгоҳи омӯзгории ш. Қӯрғонтеппа, 1947–1949 Омӯзишгоҳи омӯзгории ш. Кӯлоб, 1951–1954 дар факултети таърих ва забону адабиёти тоҷики Донишкадаи давлатии омӯзгории ш. Сталинобод ба номи Т.Г. Шевченко таҳсил кардааст. Фаъолияти омӯзгориаш аз соли 1944 баъди хатми курсҳои думоҳаи муаллимтайёркунии ш. Қурғонтеппа сар шуда, сараввал муаллим, баъд мудири қисми таълимии мактаби ҳафтсолаи ба номи Сталин кор кардааст. Соли 1954 донишкадаи омӯзгории пойтахтро бо дипломи аъло хатм намудааст. Солҳои 1954– 1955 методисти Институти такмили ихтисоси муаллимони ш. Душанбе, 1955–1958 аспирант, 1958–1979 муаллим, муаллими калон, дотсенти кафедраи адабиёти тоҷик, муовини декани факултети таъриху филологияи тоҷик, муовини ректор оид ба шуъбаи шабона, 1975–1979 муовини ректор оид ба кори таълими Донишкадаи давлатии омӯзгории ш. Душанбе ба номи Т.Г. Шевченко буд. Солҳои 1979–1988 бо тақозои тақдир ва туҳматҳои беасос дар маҳбасҳои Сибир қарор дошт ва дар он солҳо корманди китобхонаи маҳбас буд. Солҳои 1988–1998 дар шуъбаи омӯзиши афкори умуми Палатаи китобҳои Вазорати фарҳанги Ҷумҳурии Тоҷикистон ба ҳайси мудири шуъба кор кардааст. Ҳамчун олими адабиёти классикии тоҷик дар тадқиқи ҳаёт ва эҷодиёти Саъдию Ҳофиз, Сӯзанӣ, Абдураҳмони Ҷомӣ, Алишер Навоӣ, Абулқосим Лоҳутӣ, мавқеи анъанаҳои халқӣ дар назми классикии тоҷик дар асрҳои XI, XII саҳми босазо гузоштааст. Барои хидматҳояш бо медалҳои «Барои меҳнати шуҷоатнок дар солҳои Ҷанги Бузурги Ватанӣ солҳои 1941–1945», «Барои меҳнати шоён», бо ифтихорномаҳои Кумитаи комсомоли Тоҷикистон, Вазорати маорифи Тоҷикистон ва нишони сарисинагии «Аълочии маорифи Тоҷикистон» мукофотонида шудааст.

Осор
----

* Ҷомӣ шоири бузург ва мутафаккир, Д. 1964;
* Барномаи адабиёти қадим ва адабиёти классикии тоҷик то асрҳои XVI, Д. 1967;
* Ҳаёт ва эҷодиёти Лоҳутӣ, Д. 1968;
* Ленин ва масъалаҳои омӯзиши мероси классикӣ, Д. 1970;
* Анъанаҳои халқӣ дар назми классикии тоҷик дар асрҳои XI-XII, Д. 1970;
* Маҷмӯаи ашъори шоири асри XIV Аҳвадӣ бо шарҳу пешгуфтор (дастхат, 11 ҷузъи чопӣ);
* Мавод оид ба адабиёти қадимаи тоҷик (дастхат, 10 ҷузъи чопӣ).

Пайвандҳо
---------

* Энсиклопедияи Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи С. Айнӣ
*
**Обисангбур** — деҳа дар ҷамоати деҳоти Ҷавонони ноҳияи Файзобод. Аз деҳа то маркази ноҳия 2 км. Аҳолиаш 1020 нафар (2010), тоҷикон. Аз 180 хоҷагӣ иборат аст. Дар деҳа мактаби таҳсилоти миёнаи умумӣ, бунгоҳи тиббӣ, 4 фурӯшгоҳ, чойхонаи ҷамъиятӣ, толори гуштин, майдончаи волейбол, 11 хоҷагии деҳқонии инфиродӣ, нерӯгоҳи хурди барқӣ, ташкилотҳои ҷамъиятии "Шоҳин" ва "Парасту" масҷиди панҷвақта фаъолият доранд. Мардуми деҳа ба ғаллакорӣ ва чорводорӣ машғуланд. Заминҳо аз оби сойи Сангбур обёрӣ мешаванд.

Пайвандҳо
---------

Эзоҳ
----

1. ↑  ФАЙЗОБОД. Энсиклопедия. Душанбе, 2011. Сарредаксияи илмии Энсиклопедияи Миллии Тоҷик. 392 саҳ.
Chemical element with atomic number 6Шаблон:SHORTDESC:Chemical element with atomic number 6**Script error: The function "infobox" does not exist.**

  

**Карбон** (C) 
КАРБОН (лот. Carboneum, аз carbo – ангишт), С, элементи химиявии гурӯҳи IV системаи даврии Менделеев, рақами ат. 6, массаи ат. 12,011. Дар табиат ду изотопи собит 12С (98,892%), 13С (1,108%) ва як радиоактиви К 14С(Т1/2 = 5,6 • 103 сол) маълуманд. Дар асоси изотопи 12С ҷадвали ҳозиразамони массаҳои атомӣ тартиб дода шудааст. Моддаи зинда 18%, чӯб 50%, ангиштсанг 80%, нефт 85% ва антрасит 96% К. доранд. К. дар пайвастҳояш бештар чорвалента аст; дар шароити муқаррарӣ нофаъол буда, ҳангоми гарм кардан сӯхта оксиди карбон (II ва IV) ҳосил мекунад. Дар ҳарор. баланд К. барқароркунандаи қавӣ мебошад; бо металлҳо – карбид, бо сулфур – сулфиди карбон, бо нитроген – сиан ҳосил мекунад. 
К. элементи муҳими организм буда, асоси ҳаётро ташкил медиҳад. Ҳамаи он пайвастҳои органикӣ, ки дар таъмини қобилияти ҳаётии организмҳо иштирок мекунанд, асосан аз К. иборатанд. Қисми зиёди энергияи ба организм зарур бинобар дар ҳуҷайраҳо оксид гаштани К. ҳосил мешавад. Изотопи радиоактиви К. (14С) дар биология ва тиб истифода мегардад.

Инҷоро ҳам бингаред
-------------------

* Ҷадвали даврии элементҳои химиявӣ

 
Викианбор маводҳои вобаста ба мавзӯи 
***Карбон*** дорад
**Аскар Ҳаким** - шоир, Шоири халқии Тоҷикистон, барандаи Ҷоизаи давлатии Тоҷикистон ба номи Абӯабдуллоҳи Рӯдакӣ, Корманди шоистаи Тоҷикистон. Аз соли 1976 узви Иттифоқи нависандагони Тоҷикистон.

Зиндагинома
-----------

Аскар Ҳаким 10 октябри 1946 дар деҳаи Рӯмони ноҳияи Хуҷанд таваллуд шудааст. Соли 1967 факултаи таъриху филологияи тоҷики Донишгоҳи давлатии Тоҷикистон ба номи В.И.Ленинро ба итмом расонда, ду сол дар идораи барномаҳои ҷавонон ва наврасони Кумитаи телевизион ва радиои ҶШС Тоҷикистон муҳаррир будааст. Солҳои 1969-1974 аспиранти кафедраи таърихи адабиёти советии Донишгоҳи давлатии Маскав ба номи М.В.Ломоносов, баъдан муовини сармуҳаррири маҷаллаи «Садои Шарқ», муовини сармуҳаррири рӯзномаи «Маданияти Тоҷикистон», сипас сармуҳаррири ҳамин ҳафтанома (ҳозира «Адабиёт ва санъат), аз соли 1991 то марти 2003 раиси Иттифоқи нависандагони Тоҷикистон будааст.

Аскар Ҳаким алҳол ходими пешбари илмии Пажӯҳишгоҳи забон, адабиёт, шарқшиносӣ ва мероси хаттии Академия миллии илмҳои ҶТ мебошад.

>  Таҳқиқоти банда доир ба вежагиҳои шеъри ғиноии тоҷикии нимаи дуюми асри ХХ буд, ки онро дар 530 сафҳа ба поён расондам. Дар фикри дифои рисолаи докторӣ набудам, аммо дӯстони соҳибназарам баъди мутолиаи таълифот маро таҳрик доданд, ки онро ба сифати кори докторӣ пешниҳод кунам. Яке аз он нафарон худи ту будӣ, ки дар як суҳбат "Баҳром Сирус вақте рисолаи докторӣ ҳимоя мекунад, синнаш аз 80 гузашта будааст, шумо ҳам докторӣ кунед"-гӯён маро ташвиқ мекардӣ. Ҳамин тавр, ман рисолаи докторӣ дифоъ кардам…— 
> 
>

Эҷодиёт
-------

Осори адабиётшиносиаш дар маҷмӯаҳои «Шеър ва замон» (1978), «Дар қаламрави сухан» (1982) «Творцы созвучий» (Маскав, 1988), «Испытане поэзией (1992) ва ғ. ба табъ расидаанд. Соли 1974 дар мавзӯи «Ворисияти таърихӣ ва навпардозиҳои шоирона» рисолаи номзадӣ дифоъ кардааст. Дар баробари пешбурди фаъолияти журналистӣ, мунаққидӣ ва адабиётшиносӣ, пайваста шеърофаринӣ кардааст. Ашъори дар солҳои гуногун офаридааш дар авроқи кутуби «Раҳнавард» (1983), «Тарозуи Офтоб» (1987)), «Путник» (Маскав, 1989), «Рӯзи умед» (1990), «Рубоиёт» (1992), «Баргпайванд: шеърҳои точикии Аскар Ҳаким» (дар алифбои ниёкон; Ню-Йорк, 1993), «Шаҳри меҳолуд» (ба ҳуруфи ниёкон; 1993), «Баргузидаи ашъори Аскар Ҳаким» (Теҳрон, 1995), «Ашъори мунтахаб» (2012) ва ғ. нашр гардидаанд. Ашъораш, бар иловаи русӣ, ба чанде аз забонҳои дигари хориҷӣ ҳам интишор ёфтаанд. Осори В.Биков «Сотников» (1979), М.Ю. Лермонтов «Хазинадорзани Тамбовӣ» (1981), Г. Эмин «Аср, замин, ишқ» (1983), А. Данте «Мазҳакаи илоҳӣ» (бахши «Дӯзах», 1987) ва дигаронро ба тоҷикӣ гардондааст. Мураттиби китоби «Лирика. Из персидско-таджикской поэзии» (Маскав, 1987) мебошад.

Баргузидаи ашори Аскар Ҳаким ба номи *Баргпайванд* дар соли 1993 дар Америко ба чоп расид.

Ҷоизаҳо
-------

* Шоири халқии Тоҷикистон,
* барандаи Ҷоизаи давлатии Тоҷикистон ба номи Абӯабдуллоҳи Рӯдакӣ,
* Корманди шоистаи Тоҷикистон.

Сарчашма
--------

1. ↑  Аскар Ҳаким: Байни шоирон беҳтарин мунаққидам, байни мунаққидон беҳтарин шоир!
2. ↑  Адибони Тоҷикистон (маълумотномаи мухтасари шарҳиҳолӣ)./Таҳия ва танзими Асрори Сомонӣ ва Маҷид Салим. – Душанбе, «Адиб», 2014. – С. 271 ISBN 978-99947-2-379-9
3. ↑
**Додгоҳи олии Тоҷикистон** (расман: **Суди Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон**) — баландпоятарин марҷаъи ҳуқуқи маданӣ, ҷазоӣ ва идорӣ дар Ҷумҳурии Тоҷикистон.

Додгоҳи олии Тоҷикистон назорати додгоҳиро аз болои фаъолияти додгоҳҳои ҳарбии гарнизонҳо, додгоҳи ВМКБ, вилоятҳо, шаҳри Душанбе, шаҳру ноҳияҳо оид ба парвандаи гражданӣ, оилавӣ, ҷиноятӣ, маъмурӣ ва дигар парвандаҳои дар тобеяти ин додгоҳҳо буда амалӣ мегардонад. Дар ҳайати раис, муовини якум, муовинон, додгоҳяҳо ва мушовирони халқӣ фаъолият менамояд. Дар Додгоҳи олӣ Пленуми Додгоҳи Олӣ, Раёсати додгоҳи Олӣ, коллегияҳои додгоҳӣ оид ба парвандаҳои гражданӣ, оилавӣ, ҷиноятӣ, ҳуқуқвайронкунии маъмурӣ ва коллегияи ҳарбӣ таъсис дода мешавад. Тарзи ташкил, салоҳият ва сохторҳои дохилии Додгоҳи олиро Қонуни асосии Тоҷикистон, Қонуни конститутсионии Тоҷикистон «Дар бораи додгоҳҳои Ҷумҳурии Тоҷикистон» ба танзим медарорад. Иҷрои санадҳои қабулкардаи Додгоҳи олӣ (ҳалномаҳо, ҳукмҳо, таъйинотҳо ва дигарҳо) дар тамоми ҳудуди кишвар ҳатмӣ мебошад. Додгоҳи олӣ дар доираи салоҳияти худ масъалаҳои зеринро баррасӣ менамояд: парвандаҳои гражданӣ, оилавӣ, ҷиноӣ, ҳуқуқвайронкунии маъмурӣ ва ғайраро ба сифати додгоҳи зинаи якум, дуюм, бо тартиби назоратӣ ва аз рӯи ҳолатҳои нав ошкоргардида баррасӣ менамояд; дар бораи конститутсионӣ будани қонуни татбиқшуда оид ба парвандаи мушаххас ҳуқуқ дорад ба Додгоҳи конститутсионӣ муроҷиат намояд; таҷрибаи додгоҳиро ҷамъбаст карда, омори додгоҳиро таҳлил менамояд, ба додгоҳҳо доир ба масъалаҳои татбиқи қонунҳои амалкунанда, ки ҳангоми баррасии парвандаҳои додгоҳӣ ба миён меоянд, тавзеҳоти дастурӣ медиҳад, ҳолати аз тарафи додгоҳҳо иҷро шудани ин тавзеҳотро назорат мекунад; дар доираи салоҳияташ масъалаҳоеро, ки аз шартномаҳои байналмилалии Ҷумҳурии Тоҷикистон бармеоянд, ҳаллу фасл менамояд; дигар салоҳиятҳоеро, ки қонун пешбинӣ намудааст, амалӣ мегардонад.

Раҳбарони пешини Додгоҳ
-----------------------

Б. Ҳамдамов (1924—1934), С. Мамедов (1934—1936), С. Абдулхайров (1936—1938), П. Абдуллоев (1938—1940), Ҳ. Урунов (1940—1943), К. Анваров (1943—1948), М. И. Исмоилов (1948—1957), М. Раҷаббеков (1957—1958), Ҳ. Назаров (1958—1962), С. Раҷабов (1962—1970), С. Қурбонов (1970—1986), И. Хоҷаев (1986—1990), Ш. Ҷ. Маҳмудов (1990—1995), Убайдулло Давлатов (1995—2000), Салимбой Фатҳиллоев (2000—2005), Избилло Хоҷаев (2005—2006), Нусратулло Абдуллоев (2006—2015), Шермуҳаммад Шоҳиён (2015—токунун).

Эзоҳ
----

1. ↑  Конституция Республики Таджикистан – Президенти Тоҷикистон – President of Tajikistan – Президент Таджикистана – رئيس جمهورية تاجيكستان. *www.prezident.tj*. 11 июни 2019 санҷида шуд.
2. ↑  Конституционный Закон Республики Таджикистан «О Судах Республики Таджикистан». 1 ноябри 2022 санҷида шуд. Баргирифта аз сарчашмаи аввал 23 ноябри 2015.
3. ↑  Пленуми Суди Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон. Қонуни конститутсионии Ҷумҳурии Тоҷикистон «Дар бораи судҳои Ҷумҳурии Тоҷикистон» аз 26 июли соли 2014, № 1084. *sud.tj*. 1 ноябри 2022 санҷида шуд.

Адабиёт
-------

* Суди Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон // Донишномаи Душанбе. — Д.: СИЭМТ, 2016. — С. 585—586. — 732 с. — ISBN 978-99947-33-89-7.
**Исфандгон** яке аз чашнҳои бостонаи Эронӣ ба ҳисоб меравад.

Маълумот барои н чашн
---------------------

Рӯзи панҷуми ҳар моҳ ва моҳи дувоздаҳуми ҳар сол Исфанд ё Сипандормаз ном дорад. Агарчи манобеи куҳан онро дар рӯзи панҷуми Исфанд зикр кардаанд. Вале бо таваҷҷуҳ ба сохтори тақвим дар замони Хайём, ки пас аз Абурайҳон мезиста сиву як рӯз шудани шаш моҳи нахусти сол дар гоҳшумории Эронӣ баъзе манбаъҳо ба иштбоҳ таърих зикршударо шаш рӯз ба ақиб овардаанд, ки нодуруст мебошад. Зеро тибқи манобеъи куҳан ва ҳамонтавр, ки аз номи пайдоиши ин ҷашн ба рӯзи Испанд яъне панҷумин рӯзи моҳ ба рӯзи исфанд ишора дорад.

Решашиносии вожаи Исфанд ва Сипандормаз
---------------------------------------

Вожаи форсии исфанд (испанд) аз вожаи паҳлавии Spandarmat ва авастоӣ Spentaаrmaiti баргирифта шудааст. Ин вожа, ки дар авастоӣ Spentarmaiti омадааст номи чаҳоруми ампшоспанд аст. Вожаи мазкур аз ду бахш Spenta (сипатан, сипанд) ба маънои "покӣ" ва "муқаддас" ва Armaiti ба маънои "фурутанӣ" ва "бурдборӣ" ташкил шудааст. Маънои ин ду вожа бо ҳам "фурутанӣ, покӣ, муқаддас" аст. Вожаи мазкур дар порсии миёна ба гунаи Sapedormad ва дар форсии нав Сипедормаз ва Испедормаз исфанд шудааст.

Оинҳои ҷашн
-----------

Мувофиқи маълумоти А.Берунӣ Исфандормаз эзиди мовкул бар замин ва эзидҳои нигаҳбони занони шавҳардўст, порсо ва дурусткор буда ба ҳамин муносибат ин рӯз иди занон ба шумор мерафт. Мардум ба ҷиҳати гиромӣ доштан ба онҳо ҳадя дода ва бахшиш мепурсиданд. Занон на танҳо ҳадя мегирифтанд, балки фармонравоӣ мекарданд ва мардон бояд, ки аз онон фармон мебурданд. Эрониён аз дер рӯз ин ҷашнро ҳамчун иди зан ва модарон меномиданд.

Ин ид то охирҳо дар шаҳри Кошон ва дҳоти он гирифта мешыд

Пайнавишт
---------

• 1.Ризо Ҳ. Гоҳшуморӣ ва ҷашнҳои Эрони бостон.- 687 с.

• 2.Иброҳим П. Маҷмуаи мақолоти Аноҳито. Теҳрон: -Донишгоҳи Теҳрон. -1362. 168 с.

1. ↑  Habib Borjian, "KASHAN vi. THE ESBANDI FESTIVAL," *Encyclopaedia Iranica*, 2012, XVI/1, pp. 29-32, available online at
Схемаи телеграфи электронӣ
**Телеграф** (юн.-қад. τῆλε — «дур» + γρᾰ́φω — «менависам») ба василаи ирсол полисҳои электрикӣ мутобиқ бо коди Морз дар тули риштаи симҳои байни шаҳрҳо кор мекунад

Хатҳои асосии телеграфӣ дар соли 1891
Телекс Siemens T100

Коди телеграф
-------------

Коди Телеграф, дар телеграфия, системаи ишоратхои шарти, ки дар он бар хар як харф ё комбинация хоссаи вояҳои елементарии чароёни електр мувофик меояд.

Телеграф дар асри XXI
---------------------

То имрӯз имконияти мубодилаи пайёмҳо таввасути Telex аз сабаби почтаи электронӣ ҳифз шудааст. Дар Русия ва собиқ шӯравӣ алоқаи телеграфӣ то имрӯз вуҷуд дорад. Пайёмҳои телеграфӣ бо ёрии асбобҳои махсус бо номи - модемҳои телеграфӣ қабул ё ирсол мешавад. Ин намуд модемҳо дар шуъбаҳои алоқаи электрикӣ бо компютерҳои фардии операторҳо пайваст шудаанд. Ба ин нигоҳ накарда, дар бархе аз кишварҳо операторҳои миллӣ ин намуди алоқаро куҳнашуда ҳисобида хидматҳои ирсол ва қабули телеграммаҳоро аз байн бардоштаанд. Дар Нидерланд алоқаи телеграфӣ соли 2004 қатъ гардид. Дар моҳи январи соли 2006 аз ҳама қадимтарин оператори миллии амрикоӣ Western Union дар бораи қатъ кардани алоқаи телеграфӣ эълон кард. Дар ҳоле, ки то ҳол дар Канада, Белжик, Олмон, Шведсия ва Ҷопон ин намуди хидматрасонӣ қабул ва ирсоли пайёмҳои телеграфӣ истифода мешавад.

Сарчашма
--------

* Телеграф. (2011, март 18). Википедиаи русӣ, донишномаи озод. Дарёфт 12:59, 22 март, 2011 аз .
**Исҳоқбой Нуров** (10 феврали 1962, ноҳияи Масчо)  — риёзидон, доктори илмҳои физикаву математика (2009), дотсент (2004).

Зиндагинома
-----------

Исҳоқбой Нуров хатмкардаи Донишгоҳи давлатии Тоҷикистон ба номи В. И. Ленин(1984). Муҳандиси лаб. техникаи кибернетикии Институти математикаи АИ ҶТ (1986—1988). Аспиранти Институти математикаи Академияи илмҳои Тоҷикистон, (1988—1991), муаллими калон, дотсенти кафедраи барномасозии Донишгоҳи миллии Тоҷикистон (1992-96). Докторанти Академияи авиатсинии Рыбинск ФР (1998—2001). Ходими пешбари илмии Институти математикаи Академияи илмҳои Тоҷикистон, (2001—2010). Аз соли 2010 дотсент, кафедраи информатика ва системаҳои информатсионии Донишгоҳи славянии Русияву Тоҷикистон.

Фаъолияти илмӣ
--------------

Муаллифи 60 корҳои илмӣ ва методӣ.Иштирокдори конфронсҳои илмии байналмилалӣ ва ҷумҳуриявӣ дар Русия (1999, 2005, 2007, 2008, 2010), Эрон (2000), Испониё (2002), Покистон (2006) ва диг.

Осор
----

* Алгоритм приближенного исследования бифуркации Хопфа в нелинейных системах // Вестник ТГНУ. — Душанбе, 2005;
* Моделирование бифурцирующих решений параметорических динамических сис- тем // Доклады АН РТ. — Душанбе, 2007 ва диг.

Эзоҳ
----

1. ↑  «Российско-Таджикский (славянский) университет» (в одном томе). Энциклопедия./ Главный редактор М. С. Имомов. — Душанбе, 2011. — 386 стр(пайванди дастнорас)
**Аҳмади Ғижакӣ** أحمد غژکی Устод Саидаҳмад маъруф ба Ғижакӣ (соли таваллуд номаълум — 1514, Ҳирот) — навозанда ва ҳофизи тоҷик (асри 15), зодгоҳаш Бухоро. Баъди камолот ба Ҳирот рафта, дар дарбори Ҳусайни Бойқаро (ҳукмронӣ 1469—1506) хидмат кардааст. Дар навохтани ғижак ихтирооти тоза намуда, коса ва дастаи онро такмил додааст, ки дар натиҷа имконоти садодиҳиаш афзудааст. Сабки навозандагӣ ва ҳофизии Аҳмади Ғижакӣ дар Ҳирот ҳаводорони зиёде пайдо карда, аксари навозандагон равияи ӯро тақлид менамуданд. Инчунин Аҳмади Ғижакӣ барои ғижак дастури таълимӣ мураттаб сохта, барои созҳои тории камонӣ асарҳо эҷод намудааст, ки дар барномаҳои аҳли ҳунари Ҳирот ва Бухоро маъмул буданд. Дар Нақорахонаи Ҳирот сарварии гурӯҳи навозандагони созҳои тории камониро ба уҳда дошт ва худаш барномаи хоссае барои онҳо мураттаб сохта буд. Вай бо ҳофизу навозандагони номии даврааш Устод Кеҳситии Нойӣ, Устод Қулмуҳаммади Удӣ, Устод Алии Хонақоҳӣ ва дигар дар як саф ҳунарнамоӣ кардааст. Аҳмади Ғижакӣ чандин оҳанг ба мақомҳои «Ироқ», «Исфаҳон», «Бӯсалик», «Наво» ва «Ҳусайнӣ» тасниф намудааст. Табъи хуби шоирӣ низ дошта, ғазалу рубоиро некӯ мегуфтааст.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Раҷабов А. Мусиқии тоҷикон ва анъанҳои таърихии он дар садаҳои XVI—XVII. Д. 2007

Сарчашма
--------

* Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — 664 с. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.
**Фонди индексӣ** - намуди фонди сармоягузории ҳиссавӣ мебошад, ки стратегияи сармоягузории индексиро риоя менамояд. Қоидаҳои бунёди фонди индексӣ намуди ширкатҳоеро, ки барои фонд мувофиқанд, муайян мекунанд. Машҳуртарин фондҳои индексӣ - Фонди Индекси "Vanguard 500 Index Fund", ки дар асоси индекси S&P 500 амал мекунад.

Таърих
------

24 майи соли 1967 Ричард Аллен Бич Qualidex, Fund, Inc-ро таъсис дод. Дар моҳи октябри соли 1970 ширкат ҳамчун фонд дар асоси Доу-Ҷонс 30 (DJI 30) арз карда шуд. Бақайдгирии дахлдор санаи 31 июли соли 1972 гирифта шудааст. Ин аввалин фонди индексӣ дар таърих буд.

Бартарият
---------

Аз нуқтаи назари сармоягузор, бартарии асосии фондҳои индексӣ - бениҳоят содда будани стратегия мебошад, ки яке аз оқибатҳои он хароҷоти камтарин барои идоракунӣ мебошад. Пардохтҳои маъмулӣ аз 0,1% барои ширкатҳои бузурги ИМА то 0,7% барои бозорҳои тараққикунанда мебошанд. Ба ҳисоби миёна, фонди муштараки фаъол идорашаванда 1,15% ҳаққи хизматро меситонад. Ба аксарияти сармоягузорон аз нишондиҳандаҳои S&P 500 боло гузаштан душвор аст.

Чунин стратегияи сармоягузорӣ ба таври худкор диверсификатсияи ҷузвдонро дар назар дорад, зеро сармоягузоре, ки индексро харидорӣ мекунад, дар ҳамаи ширкатҳое, ки ба индекс дохил карда шудаанд, саҳми хурдеро дорад.

Норасоиҳо
---------

Камбудии асосии фондҳои индексӣ дар он аст, ки онҳо бозорро кӯр-кӯрона пайгирӣ менамоянд, ки дар натиҷа сармоягузор нисбати ба падидаҳои номатлуби бозор хеле осебпазир мегардад.

Агар қоидаҳои ҳисобкунии индекс нодуруст танзим карда шаванд, эҳтимол меравад, ки индекс афзоиш ёбад, новобаста аз он, ки ширкатҳои ба индекс дохилшуда дар маҷмӯъ коҳиш меёбанд. Дар ин ҳолат, одамоне, ки ба индекс сармоягузорӣ кардаанд, метавонанд аз даст диҳанд. Ба ҳисоби миёна дар ҳисобкунии индекс барои ҳамаи фондҳои индексӣ 38 банди асосиро ташкил медиҳад.

Аз сабаби зиёд шудани талабот ба фонди индексӣ ширкате, ки ба нишондиҳандаи маъмул илова шудааст, метавонад зарбаи талаботӣ рӯй диҳад ва дар ширкате, ки аз нишондиҳандаи шабеҳ хориҷ карда мешавад, метавонад зарбаи таъминот рӯй диҳад ва ин нархро тағйир медиҳад.

Эзоҳ
----

1. ↑  What Is an Index Fund?. *investopedia.com*. 28 марти 2022 санҷида шуд.
2. ↑  Do-It-Yourself Index Funds: A Smarter Way to Own the Index?. *kiplinger.com*. 28 марти 2022 санҷида шуд.
3. ↑  Vanguard 500 Index Fund Admiral Shares (VFIAX). *investor.vanguard.com*. 28 марти 2022 санҷида шуд.
4. ↑  Brokers for Trading Indices Guide. *comparebrokers.co*. 28 марти 2022 санҷида шуд.
5. ↑  Introduction to Fees. *ifa.com*. 28 марти 2022 санҷида шуд.
6. ↑  Stock Pickers Have Tough Time in 2014. *wsj.com*. 28 марти 2022 санҷида шуд.
7. ↑  What’s an index fund?. *theconversation.com*. 28 марти 2022 санҷида шуд.
8. ↑  Tracking Errors of Exchange Traded Funds and Index Funds. *digitalcommons.sacredheart.edu*. 28 марти 2022 санҷида шуд.
Зиндон дар Бухоро аз соли 1910.
1. **Зиндон** ҷойест, ки дар онҷо ба асир афтодагон ва ё ғуломонро нигоҳ медоштанд. Зиндон бештар дар замин кофта мешуд.

2. **Зиндон** — ҷоест, ки бандиёнро нигоҳ медоранд, маҳбас. Дар гузашта хоси мамлакатҳои Шарқ, аз ҷумла аморати Бухоро ва хонигариву бекигариҳои Осиёи Миёна буд. Маъмурияти зиндон аз зиндонбон, мирзо ва ясавулҳо иборат буд. Бештар зиндонро зери қаср ва кӯшки ҳоким мисли чоҳ дар чуқурии 5-7 метр месох-
танд. Дертар биноҳои махсус бунёд ёфтанд, ки чанд зиндон доигг. Дар баъзе мамлакатҳо, аз ҷумла дар хонигарни Хева аз сабаби сернамй зиндонро дар рӯи замин месохтанд, ки он шакли гумбазро дошт. Даҳшатноктарини зиндон дар аморати Бухоро буд. Бинои он дар шимолу шарқнн Бухоро воқеъ аст. Зиндони Бухоро дар теппаи майдони шаҳристони қадим воқеъ бошад ҳам, бинои он
асри 18 дар аҳди ҳукмронии Манғитиён аз хишти пухта сохта шудааст,
ки аз чанд хонаи беравзана ва дарвозаи рӯ ба ҷануб иборат буд. Дар ҳавлии зиндони Бухоро ҳуҷраи зиндонбон, барои маҳбусони сиёсӣ ва ба марг маҳкумшуда хонаю ҷойҳои махсус мавҷуд буданд. Зиндони Бухоро обхона, канахона ҳам дошт. Дар он шуъбаи музеи кишваршиносӣ ва таърихшиносии Бухоро ҷой гирифтааст. Дар баъзе мамлакатҳои Шарқ ҳозир ҳам маҳбасҳои ба зиндон монанд мавҷуданд. Дар Ҳисор, Душанбе ва вилоятҳои дигари Бухоро низ зиндонҳо буданд.

Нигаред низ
-----------

* Аморати Бухоро

Эзоҳ
----

1. ↑  Фарҳанги истилоҳоти ҳуқуқ / Зери таҳрири Маҳмудов М.А. - Душанбе: ЭР-граф, 2009. - с. 173

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Ин мақолаи нопурра аз таърих мебошад.Шумо метавонед бо пурра кардани ин ба Википедия кумак кунед.* |
**Кумед** — мулкест дар болооби дарёи Вахш, сарзамини имрўзаи ноҳияҳои Дарвоз ва Ванҷ. Ин кишварро дар сарчашмањои қадими Ҳинд «Кумит» (Кумот, Гемидо, Кумид, Кумед) номидаанд. Кишвари Кумед қисмати ҷануби сарзамини водии имрӯзаи Қаротегин, мавзеъҳои Норак, ҳавзаи дарёҳои Кофарниҳон ва Қаратоғро дар бар мегирифтааст. Кӯҳи қисмати шимолии Кумедро «Суман» ё «Сумана» мегуфтаанд. Маънои номи кӯҳи Суман ё Суманаро дар асарҳои санскритӣ — зебо, нозанин, дилрабо, ёсуман (номи гул), ҳусн, доно, болидарӯҳ, хурсанд, некӯ, шодмон, зебочеҳра,
хушбахт, некӣ, шинохташаванда, пиндори нек ва ғайра маънидод кардаанд.

Эзоҳ
----

1. ↑  Муҳимтарин саҳифаҳои таърихи халқи тоҷик. Мураттибон Ҳотамов Н. Б.Саъдиев Ш. С. Нашри дуюм. — Душанбе,2010
2. ↑  Донишномаи Ҳисор. — Душанбе: «Ирфон», 2015, — с. 8

Портал:Таърих


|  |  |
| --- | --- |
| Таърих | *Ин мақолаи нопурра аз таърих мебошад.Шумо метавонед бо пурра кардани ин ба Википедия кумак кунед.* |

  

Ваны
**Алюмосиликатҳо** — гурӯҳи минералҳои тавлидкунандаи ҷинсҳои кӯҳӣ ва хок. Пайвастҳои мураккаби алюминий ва силитсий, ки дар таркибашон катионҳои металлҳои ишқорӣ ва ишқоризаминӣ доранд. Аз нигоҳи химиявӣ намакҳои комплексии кислотаҳои полисилитсий мебошанд. Алюмосиликатҳо дар табиат фаровонанд. Ба Алюмосиликатҳо шпатҳои даштӣ, абрақҳо, минералҳои гилӣ ва ғайра тааллуқ доранд. Шпатҳои даштӣ дар кулолӣ, истеҳсоли шиша ва маҳсулоти сафолӣ, дар тавлиди семент ва бо мақсади ороишӣ истифода мешаванд. Абрақҳо диэлектриканд ва дар техника, радиосозӣ, авиатсия ба кор мераванд. Минералҳои гилӣ дар саноати тавлиди зарфҳои оташбардор, хишт ва ҳамчун адсорбент истифода мегарданд. Албит Na[AlSi3O8], анортит Ca[Al2Si2O8], ортоклаз K[AlSi3O8] аз ҷумлаи Алюмосиликатҳо мебошанд. Алюмосиликатҳои натрий ва калий барои ширеш кардани коғаз ва ранг намудани матоъ истифода мешаванд.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Шретер В. Химия, М. 1989; Идрисов Т. Кимиёи аносир (элементҳо), Д. 2004.

Сарчашма
--------

* А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — 608 с. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2021, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.
Кумийҷон ( форсӣ: كميجان‎ ) , инчунин ба забони **румӣ** ҳамчун **Komījān** ва **Komeyjān** ; Ҳамчунин **Khūmajān,** **Komāzān,** **Komejān,** **Komīzān** ва **Kūmīzān)** маълум аст, шаҳр ва пойтахти Шаҳристони Кумийҷон, устони Марказӣ, Эрон. Дар барӯйхатгирии соли 2006, шумораи аҳолии он 7,358 буд, ки дар 2,004 оила буд.

Бахш
----

* ГАЛЕҲ

Минтақа баландтарин нуқтаи шаҳр ва маркази ҷойгиршавии шаҳри куҳна ба ҳисоб меравад, ки онро шаҳри Бам меноманд.

Ҷуғрофия
--------

Кумийҷон 90 километр (300,000 ft) дар шимолу шарқии пойтахти Ароқ ҷойгир аст. Баландии он тахминан 1,550 метр (5,090 ft) аз сатҳи баҳр аст.

### Иқлим

Кумийҷон дорои иқлими мӯътадили континенталӣ мебошад ва дорои зимистони хеле хунук тавсиф карда мешавад, ки дар он ҷо ҳарорати ҳадди аққал то −25 °C (−13 °F) паст шуда метавонад. Аз тарафи дигар, тобистон дар Комиҷон нисбатан гарм аст ва ҳарорат то 36 °C (97 °F). Боришоти солона ба ҳисоби миёна 250 миллиметр (9.8 in) .

Ҳаёти деҳа
----------

Майдони шаҳр
Гарчанде ки бисёриҳо дар Кумийҷон зиндагӣ мекунанд, шумораи он коҳиш ёфта истодааст, зеро бисёри сокинон Кумийҷонро барои рафтан ба Теҳрон ё дигар шаҳрҳои асосии Эрон тарк мекунанд. Баъзе аз осоишгоҳҳои тобистона дар атрофи Кумийҷон ва Тераран (darband), мебошанд. Осоишгоҳи Вафс дар атрофи Кумийҷон ҷои сайёҳӣ мебошад. Сокинони деҳаҳо одатан дар тобистон ба назди онҳо меоянд.

Иқтисод
-------

Кумийҷон миқдори зиёди гандум ва пахта истеҳсол мекунад. Он инчунин бо анор ва харбузаҳояш маълум аст. Даромади асосии боғдорӣ ва парвариши ангур ва бодом аст, Кумийҷон дар воқеъ бузургтарин шаҳри саноатӣ дар Эрон аст.

Эзоҳ
----

1. ↑  komijansarab group
2. ↑  Cohen, Saul (1998). *The Columbia Gazetteer of the World*. Columbia University Press. p. 2833.

  



| Шаҳрҳои устони Марказӣ |
| --- |
| Арок | Дилеҷон | Караҳрӯд | Кумийҷон | Маҳаллот | Момуния | Оштиён | Сова | Шозанд | Тафриш | Хумийн |
**Script error: The function "infobox" does not exist.**
Шаблон:Шиъа
**Алии ибни Муса Ризо** (Арабӣ:ابوالحسن علی بن موسی الرضا) мулаққаб ба «Ризо» имом ҳаштуми Шиъиони давоздаҳ имоми аст ки вайро бо унвони **Имом ризо** ёд мекунанд.

Солшумор имомати имомони давоздаҳгонаи шиъа
-------------------------------------------


Тузйҳот
* ин Шаблон бар мабнои андеша шиъа мебошад.

* давраи имомати Али ибни абии толиб аз даргузашти паёмбари ислом оғоз шудааст.

* оғози имомат ҳар имоми мусодиф бо даргузашти имом пешин аст.
* давраи имомати ҳуҷҷат ибни ҳасан аз лаҳзаи даргузашти имоми пешини худ оғоз шуда аст ва чун ба ақидаи шиъӣони давоздаҳ имомии вай зинда аст ва аз назари ҳо пинҳон мебошад , лизои имомати ҳуҷҷати буни ҳасан то замони зуҳӯри вай ва пайрави он то рӯзи қиёмат идома дорад.

██ (۱) Али Мӯртазо 632 то 661 (29 сол)
██ (۲) Ҳасани Муҷтабо 661 то670 (9 сол)
██ (۳) Ҳусайни шаҳид 670 то 680 (10 сол)
██ (۴) Али Саҷҷод 680 то 712 (32 сол)
██ (۵) Муҳаммад Боқир 712то 732 (20 сол)
██ (۶)Ҷаъфари Содиқ 732 то 765 (33 сол)
██ (۷) Мусои Козим 765то 799 (34 сол)
██ (۸) Алии Ризо 799 то 817 (18 сол)
██ (۹) Муҳаммади Тақи 817 то 835 (18 сол)
██ (۱۰) Али Нақи 835 то 868 (33 сол)
██ (۱۱) Ҳасан Аскарӣ 867 то 874 (7 сол) 
██ (۱۲) Муҳаммад Ал-Маҳди аз 874то замон ҳол (токунун 1140 сол)
**Алӣ Ҳусейн Кофӣ** (ар. علي حسين كافي‎ 17 октябри 1928, Алҷазоир — 16 апрели соли 2013, Женева, Швейтсария) — сиёсатмадор ва дипломати Алҷазоир.

Дар деҳаи Алҷазоир Ал — Харруш дар оилаи деҳқон таваллуд шудааст. Падари ӯ узви бародарони мусулмони Раҳмония буд. Дар соли 1946, Алӣ Ҳусейн Кафӣ барои таҳсил ба ш. Константин рафт ва дар он ҷо ба Ҳизби Халқии Алҷазоир пайваст ва яке аз муборизони истиқлоли кишвар дар даҳаи 1950 шуд. Пас аз эътироф кардани истиқлоли Алҷазоир, ӯ ба ҳайси сафир дар якчанд давлатҳо кор кардааст: Сурия, Лубнон, Ливия, Тунис, Миср, Ироқ ва Италия. Соли 1992, пас аз қатли Муҳаммад, Будиаф раҳбари Шӯрои олии давлатӣ шуд.

Вай ҳамчун сарвари давлат барои мубориза бар зидди фундаменталистон чораҳои шадид меандешид: вай қонунҳои навро оид ба мубориза бо терроризм қабул кард, ваколатҳои полисро васеъ намуд ва соати комендантӣ ҷорӣ кард.

Дар соли 1994, ӯро Ламин Зеруал дар мансаби президент иваз кард.

Эзоҳ
----

1. ↑  Munzinger Personen (нем.)
2. ↑  Сообщение о кончине Бойгонӣ шудааст 21 июни 2013  сол. (франц.)
3. ↑  История Алжира(пайванди дастнорас — *таърих*). 7 Декабри 2008 санҷида шуд. Баргирифта аз сарчашмаи аввал 22 апрели 2009.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️  Гузариш ба унсури Викидода  Фарҳангҳо ва донишномаҳо | 
* Большая норвежская

 |
| Таборшиносӣ ва некрополистика | 
* WikiTree

 |
| 

| Дар феҳристҳои китобшинохтӣ |
| --- |
| 
* BNF: 145297363
* GTAA: 116355, 118177
* ISNI: 0000 0000 3258 9906
* J9U: 987007377106105171
* LCCN: n2002053136
* SUDOC: 078657717
* VIAF: 12541753
* WorldCat VIAF: 12541753

 |

 |
**Кунар**   (дар қаламрави Афғонистон; пашту: کونړ سيند‎ / **Chitral**  дар қаламрави Покистон; урду: دریائے چترال‎ ) — дарё дар ҳудуди Афғонистон ва Покисктон.

Ҷараён
------

Аз шарқи Афғонистон (вил-ҳои Нуристон, Кунар ва Нангарҳор) сарчашма гирифта, ба шимоли Покистон (вил. Хайбар Пахтунхо) ҷараён дорад. Дарозиаш 480 км (300 мил).  Серобтарин шоха (шохаи чап)-и д. Кобул аст, ки дар ҳудуди Покистон ба д. Синд мерезад. К. аз камтарин дарёҳо мебошад, ки аз баландии 7000 м дар миёни дараҳо ҷараён дорад. 

 Дарёи Кунар дар наздикии деҳаи Бар Кашкот (музофоти Кунар, Афғонистон)

Манбаъ
------

Манбаи оби дарё барфу борон ва пиряҳои кӯҳи Ҳиндукуш мебошад.

Дар соҳилҳои дарё ш-ҳои Читрол ва Асадобод ҷойгиранд. Қабл аз тақсими сиёсии минтақа, К. дараи Кунар ва Читролро байни Афғонистон ва Покистон ҷудо мекард. Ин минтақа як роҳи тиҷории муҳимро ташкил медод, ки осонтарин роҳ барои сафар аз гузаргоҳҳои кӯҳҳои Помир ва даштҳои шибҳиқораи Ҳинд буд. Дар ҷараёни болоӣ як бахши масоҳати дарё ҳамчун хатти марз миёни Покистону Афғонистон хидмат мекунад.Шаблон:Расход воды

Қайдҳо
------

1. 1 2  Шаблон:Харита/Бк/I
2. ↑  *В. Л. Шульц.* Реки Афганистана / Ю. Н. Иванов. — М.: Гидрометеоиздат, 1968. — 175 с. — 500 экз.

Адабиёт
-------

* *В. Л. Шульц.* Реки Афганистана / Ю. Н. Иванов. — М.: Госкомиздат, 1968. — 175 с. — 500 экз.
**Алюминит** — вебстерити сунъӣ, минерал, сулфати обии алюминий аз гурӯҳи алюминитҳо.

Сингонияаш моноклинӣ. Рангаш аз сафед то зардчаи сафед. Ҷилояш шишагуни хира. Канораҳояш шаффоф ё ношаффоф. Сахтиаш – 1, зичиаш 1700 кг/м3. Шикасташ ноҳамвори хокӣ. Дар кислотаҳо ҳал мешавад. Алюминит дар натиҷаи таъсири обҳои дар таркибашон кислотаи сулфат дошта (H2SO4) ба моддаи гилдор ба вуҷуд меояд. Конҳои алюминит дар Германия, Чехия, Франсия, Британияи Кабир ва Покистон мавҷуд аст.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — 608 с. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2021, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.
**Теленовелла** як намуд силсилафилм буда, аввалин маротиба солҳои 1950-ум дар Амрикои Лотинӣ рӯи навор баромадааст. Маънои луғавии калимаи "теленовела" аз калимаҳои tele (television, телевизион) ва "novela" (достон) мебошад. Жанрҳои шабеҳ дар ҷаҳон бо номҳои гуногун вуҷуд доранд: телесерйе (Филиппин), дорама (Кореяи Ҷанубӣ, Ҷопон), телероман (Канада) ва драмаи одӣ (як қисми Осиё).

Таърих
------

Бразилия аввалин мамлакате мебошад, ки жанри теленовеларо ба рӯи навор овардааст. Аввалин теленовела соли 1951 Sua vida me pertence ("Ҳаёти ту ба ман тааллуқ дорад"), ба навор гирифта шудааст. Баъдан соли 1952 Куба теленовелаҳои Senderos de amor ("Пайроҳаи ишқ") ва Мексика Ángeles de la calle ("Фариштаҳои куча")-ро ба намоиш гузоштанд. Дар байни солҳои 1957 ва 1958, Мексика аввалин силсилафилми худро Senda prohibida дар формати теленовелаи замонавӣ ба рӯи навор оворд, ки аз рӯзҳои душанбе бо ҷумъа ба намоиш гузошта шудааст. Аввалин теленовелаи ҷаҳони бошад, Los ricos también lloran ("Сарватмандон ҳам мегирянд"), ба маҳсули Мексика буда, соли 1979  рӯи навор баромадааст ва дар мамлакатҳои Русия, Чин, ИМА ва ғайраҳо ба намоиш гузошта шудааст.

Маросимҳои ҷоизасупорӣ
----------------------

Муҳимтарин намоишҳои ҷоизавии Теленовела ин маросими мексикии TVyNovelas Awards мебошад, ки аз ҷониби роҳбари маҷаллаи TVyNovelas баргузор мешавад ва ин ҷоиза аз ҷониби Contigo-и Бразилия пешниҳод шудааст. TVyNovelas инчунин дар Колумбия, Чили, Пуэрто Рико ва Иёлоти Муттаҳида нашр мешавад, Contigo дар Чили низ гузаронида мешавад. Соли 2008 International Academy of Television Arts and Sciences (IATAS) категорияи нави ҷоизаи байналмилалии Эммиро барои теленовеллаҳо таҳия ва аввал дар хориҷ аз Иёлоти Муттаҳида пахш намуд.

Эзоҳ
----

1. ↑  The Power of the Telenovela.  PBS NewsHour (January 25, 2012). 28 ноябри 2017 санҷида шуд.

Пайвандҳо
---------
**Алӣ Вазириён** (форсӣ:  وزیریان علی ‎) (таваллуд 1962, Теҳрон) — график ва наққоши эронӣ. Осораш аз тарроҳии плакатҳо, муқоваи китоб, маҷалла ва ороиши китоб иборат аст. Ҳунари наққоширо дар Донишкадаи ҳунарҳои зебои Донишгоҳи Теҳрон такмил кардааст. Нашрияҳои ҳунарҳои меъморӣ (1994–95) ва наққошӣ (1992–1997)-ро бунёд ниҳода, сарпарастии онҳоро ба уҳда гирифт. Осорашро дар намоишгоҳҳои Эрон ва хориҷи кишвар, аз ҷумла намоишгоҳҳои наққошӣ (1992 ва 1998) ва намоишгоҳи тарроҳони графика (2000) дар Осорхонаи ҳунарҳои муосири Теҳрон ба намоиш гузоштааст. Соҳиби чанд ҷоиза гардидааст, ки лавҳи тилоӣ ва дипломи ифтихор, медали ёдбуди бунёди ҳунар ва адабиёти дифои муқаддас (1990), ифтихорнома ва ҳайкалчаи севумин намоиши тарроҳони графика барои тарроҳии беҳтарин (1993) аз ҷумлаи онҳоянд. Маҷмӯаи корҳои графикиаш нахустин бор соли 1991 ва муҷалладе аз плакатҳояш соли 2004 чоп шуданд.

Сарчашма
--------

* Вазириён // Боз — Вичкут. — Д. : СИЭМТ, 2014. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 3). — ISBN 978-99947-33-46-0.
**Телевизион дар Туркия** соли 1952 бо ба кор даровардани телевизиони İTÜ TV аз ҷониби Донишгоҳи техникии Истанбул бо таҷҳизоти ширкати Philips пайдо шуд. 

Küçük Çamlıca TV Radio Tower баландтарин иншоот дар шаҳр.
Аввалин шабакаи телевизионии миллӣ ТРТ 1 мебошад, ки соли 1968 ба фаъолият оғоз кард. Телевизиони ранга дар Туркия соли 1981 дар ҳамин шабака пайдо шуд. Аввалин шабакаи телевизионии хусусии Туркия, Star, 26 майи соли 1989 ба пахши барномаҳояш шурӯъ кард.

Соли 1993 барои пахши хусусӣ дар Туркия ба Конститутсия тағирот ворид карда шуд. Соли 1994 танзимгари ВАО - Мақомоти радио ва телевизиони Туркия (RTÜK) ташкил карда шуд. Худи ҳамон сол аввалин шабакаи пулакӣ - шабакаи синамоии Cine5 пахш шуд.

Бозори телевизиони Туркияро чандин ширкати бузурги телевизионӣ - Kanal D, ATV ва Show TV назорат мекунанд, ки маъруфтарин дар кишвар ҳастанд. Дар Туркия платформаҳои маъруфи моҳворавии Digiturk, D-Smart ва платформаи ноқилии Türksat 4A, ки қисми зиёди бозорро дар даст доранд.

Дар бозори телевизиони Туркия бисёр шабакаҳои телевизионии бренди амрикоӣ мавҷуданд, ки саҳми ширкатҳои амрикоӣ доранд, ба монанди CNN Türk, Fox, NTV (2000-2014), CNBC-e (то соли 2015), TLC (аз соли 2015), Lifetime, Bloomberg HT, FX, Sony Channel ва ғайраҳо.

Дар соли 2018, пас аз кӯшиши табаддулоти низомӣ дар 16 июли соли 2016 дар Туркия, дар ин кишвар бо айби ҳукумат дар робитаҳояшон бо сохторҳои воизи турк Фатҳуллоҳ Гулен, ки дар навбати худ ба ташкили кӯшиши табаддулоти давлатӣ гунаҳкор дониста шудааст.

То соли 2019 дар Туркия 196 шабакаи телевизионӣ мавҷуд буд, ки 19-тои он миллӣ, 12 минтақавӣ, 165 шаҳрӣ ва 1 ширкати телевизион ва радиои давлатӣ бо 13 шабакаи телевизионии худ мебошанд.

Шабакаҳои сербинандатарини Туркия
---------------------------------

Рейтинги шабакаҳои телевизионӣ аз рӯи нуқтаи назар дар Туркия барои соли 2019.

| Ҷой | Шабака | Ширкат | Ҳиссаи умумии бинандагон (%) |
| --- | --- | --- | --- |
| 1 | ATV | Çalık Holding | 11,07 % |
| 2 | Fox | Fox International Channels | 10.01 % |
| 3 | Kanal D | Demirören Group | 6.95 % |
| 4 | Show TV | Ciner Media Group | 6.60 % |
| 5 | TV8 | Acun Media и Doğuş Holding | 5,91 % |
| 6 | Star TV | Doğuş Media Group | 5,49 % |
| 7 | TRT 1 | TRT | 5,11 % |
| 8 | Kanal 7 | New World Media Group | 4,47 % |
| 9 | TRT Çocuk | Ширкати телевизион ва радиои Туркия | 3.25 % |
| 10 | TRT Haber | Ширкати телевизион ва радиои Туркия | 2,22 % |

Эзоҳ
----

1. ↑  Televizyonla Unutulmuş İlk Buluşmamız: Türkiye'nin İlk Televizyon Kanalı İTÜ TV.  *onedio.com* (03.06.2015). 5 мая 2021 санҷида шуд.
2. ↑  «Competition Issues In Television And Broadcasting».  *oecd.org* (2013). 5 мая 2021 санҷида шуд.
3. 1 2  Television
4. ↑  "Турецкого бизнесмена приговорили к 12,5 годам за незаконное присвоение денежных средств ".  *mk-turkey.ru* (25 декабря, 2015). 5 мая 2021 санҷида шуд.
5. ↑  *Nick Holdsworth.* International TV execs talk Turkey.  *variety.com* (March 10, 2012). 5 мая 2021 санҷида шуд.
6. ↑  «TV and on-demand audiovisual services in Turkey»
7. ↑  TİAK | Charts

Пайвандҳо
---------
**Алҷазира** (арабӣ: الجزائر) — шаҳр, пойтахти Алҷазоир.

Таърих
------

Маркази асосии маъмурӣ, иқтисодӣ ва фарҳангии мамлакат. Дар соҳили ғарбии халиҷи Алҷазира, дар домана ва байни талу теппаҳо (дар соҳили Баҳри Миёназамин) воқеъ аст. Аҳолиаш 1,7 млн нафар (бо агломератсияи атрофаш – 3,9 млн нафар – 2009), асосан арабҳо (83%), барбариҳо (16%) ва европавиҳо (1%). Дини асосии давлатӣ – ислом. Алҷазира дар садаи X аз тарафи барбариҳо дар ҷойи харобаи бандари финикии Эй-Кози (асри 9 то м.) бино ёфтааст. Дар садаи XI яке аз марказҳои бандари баҳрӣ буд. Солҳои 1516 – 1830 – пойтахти давлат дар ҳайати Империяи Усмонӣ. Алҷазираро франсавиён соли 1830 забт карда, ба маркази маъмурии мустамликаи худ табдил доданд. Солҳои Ҷанги дуюми ҷаҳонӣ (1939 – 45) Алҷазира қароргоҳи Фармондеҳии иттифоқчиён дар Баҳри Миёназамин, дар давраи инқилоби миллӣ-демократии Алҷазоир (1954 – 62) яке аз марказҳои ҳаракати озодихоҳӣ буд. Аз соли 1962 пойтахти Республикаи Халқии Демократии Алҷазоир.

Ҷуғрофия
--------

Алҷазира бандари бузури соҳили Баҳри Миёназамин буда, узели роҳи оҳан ва роҳҳои автомобилгард, аэропорти байналхалқӣ, метрополитен дорад. Дар Алҷазира саноати мошинсозӣ (мошинҳои хоҷагии қишлоқ, васли худрав) ва коркарди металл мавқеи асосӣ дорад.

Иқтисодиёт
----------

Корхонаҳои коркарди нефт, истеҳсоли семент, чарму пойафзор, саноати химия, хӯрокворӣ, нассоҷӣ, коғазу селлюлоза бештар тараққӣ кардааст. Алҷазира дорои донишгоҳ, боғи ботаникӣ, мактаби олии савдо, ин-ти кишоварзӣ, музейҳои миллии осори атиқа ва саноеи нафиса, музейи таърихи ибтидоӣ ва этнография (кӯшки Бордо), китобхонаи миллӣ, театри миллӣ мебошад. Манораҳои муҳташаму ёдгориҳои меъмории Алҷазира: Масҷиди калон (1096) бо манора (1323), Оромгоҳи (дахмаи) Сидӣ Абдурраҳмон (1611), масҷидҳои Ҷомеъ-ул-Кобир (асри 11) ва Ҷомеъ-ул-Ҷадид (1660), Қалъаи Қасбо, Маъбади масеҳии Модархудои Африка, Майдони Азиятмандон, ки ба шарафи қаҳрамонони ҷанг баҳри истиқлоли Алҷазоир (1954 – 62) номгузорӣ шудааст.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — 608 с. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2021, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.

  


| Пойтахтҳои Африқо |
| --- |
| Абуҷа | Аддис-Абеба | Аккра | Алҷазоир | Антананариву | Асмэра | Бамако | Бангӣ | Банҷул | Бисау | Браззавил | Буҷумбура | Виктория | Виндхук | Габороне | Дакар | Ҷибутӣ | Додома | Қоҳира | Кампала | Кигалӣ | Киншаса | Конакри | Либревил | Лилонгве | Ломе | Луанда | Лусака | Масеру | Малабо | Мапуту | Мбабане | Могадишо | Монровия | Моронӣ | Найробӣ | Нҷамена | Ниамей | Нуакшот | Порт-Луи | Порто-Ново | Прая | Претория | Рабат | Сан-Томе | Таробулус-ал-Ғарб | Тунис | Уагадугу | Фритаун | Хараре | Хартум | Ямусукро | Яунде |
{{Қуттии Деҳа
|Номи тоҷикӣ = Деҳаи Навбаҳор  
Қуруғ
|Акс = 
|caption = 
|Кишвар = Тоҷикистон
|Вилоят = Ноҳияҳои тобеи марказ
|Ноҳия = Файзобод
|Ҷамоат = Деҳоти Дӯстмурод Алиев
|Таъсис = 
|Масоҳат = 
|Аҳолӣ = 826 нафар (2010), тоҷикон
|Хоҷагӣ = 115
|Маҳалаҳо = 
|Раиси деҳа = 

```
Навбаҳор — деҳа дар ҷамоати деҳоти Дӯстмурод Алиеви ноҳияи Файзобод. Аз деҳа то маркази ноҳия 8 км. Аҳолиаш 1500 нафар (2019), тоҷикон. Аз 115 хоҷагӣ иборат аст. Дар деҳа мактаби ибтидоӣ, чойхонаи ҷамъиятӣ, 12 хоҷагии деҳқони инфиродӣ фаъолият доранд. Мардуми деҳа ба сабзавоткорӣ, ғаллакорӣ, токдорӣ ва чорводорӣ машғуланд. Заминҳо аз дарёи Элок ва оби чашмаҳо обёрӣ мешаванд.
```

Пайвандҳо
---------

* Табдили номи 14 деҳа дар ноҳияи Файзобод Бойгонӣ шудааст 10 августи 2015  сол.

Эзоҳ
----

1. ↑  ФАЙЗОБОД. Энсиклопедия. Душанбе, 2011. Сарредаксияи илмии Энсиклопедияи Миллии Тоҷик. 392 саҳ.
**АСÓСИ КОФӢ,** яке аз қонунҳои мантиқи шаклӣ, ки мувофиқи он ҳеч як гуфтори q бидуни ҳеч як асоси кофӣ – р тасдиқ карда намешавад. Қонуни мазкур тақозо менамояд, ки ҳар як фикри дуруст бояд асоси дуруст дошта бошад. Қонуни асоси кофиро, агарчи формула надошта бошад ҳам, лекин шартан чунин ифода кардан мумкин аст: «Агар q бошад, пас, асоси вай р ҳам вуҷуд дорад», яъне **(р→q)**.

Асоснокию далеловарӣ шарти муҳимтарини ҳар як фикр мебошад. Агар талаботи қонуни асоси кофӣ риоя нашавад, он гоҳ фикр бедалел ё беасос талаққӣ мегардад. Зери ибораи «асоси кофӣ» чунин асосе фаҳмида мешавад, ки он имкони ҳақ ё дурӯғ будани ҳукми муайянеро собит мекунад. Маъмулан аксиомаҳо, теоремаҳо, қонунҳои илм ва далелҳои санҷидашуда асоси кофӣ шуда метавонанд. Фақат ҳамин гуна ҳукмҳо бояд ба доираи донишҳои илмӣ дохил шаванд.

Агар асоси ҳукм фақат ин ё он шахсро муътақид намояд, он эътиқод аст. Масалан, «ман бовар дорам, ки майдонҳои иттилоотӣ вуҷуд доранд ва онҳо чизи моддӣ мебошанд». Лекин, агар шахс нисбат ба ҳақ будани гуфтори худ шубҳа намояд, инро ақида меноманд. Масалан, «ман фикр мекунам, ки берун аз сайёраи Замин одамон вуҷуд доранд». Ҳамин тариқ, қонуни асоси кофӣ имкон медиҳад, ки мо ҳукмҳоро аз рӯи асоснокиашон ба дониш, эътиқод ва ақида тақсим намоем. Мисоли равшани истифодаи он амалияи риёзӣ мебошад, ки ҳеч як риёзидон бе далел чизеро тасдиқ кардан наметавонад.

Бо вуҷуди яке аз қонунҳои мантиқии баҳсталаб будани асоси кофӣ баъзе муаллифон даъво доранд, ки қонуни мазкур ҳатто хусусияти мантиқӣ надорад, бинобар ин онро қонун номидан амри муҳол аст. Ба ақидаи баъзе муаллифони дигар танҳо ба туфайли қонуни мазкур имкон пайдо шуд, ки мантиқи риёзии муосир инкишоф ёбад.

Қонуни асоси кофӣ чанд сол пас аз қонунҳои дигар аз ҷониби олими олмонӣ Г. Лейбнис (асри 18) баёни саҳеҳи худро ёфт, агарчи ба ақидаи баъзеҳо ин қонун ба Арасту маълум будааст. Қонуни асоси кофиро яке аз усулҳои тафаккур номидан мумкин аст, зеро ин усул тақозо менамояд, ки барои ҳар гуна тасдиқот бояд асосе мавҷуд бошад, то тавассути он фикри тасдиқшаванда ҳақ дониста шавад. Дар мантиқи анъанавӣ чунин шакли асоснокии дониш дар қатори дигар қонунҳои асосӣ (айният, безиддиятӣ ва истиснои солис) яке аз қо­нунҳои муҳимми тафаккур ё худ қонунҳои асосии мантиқ ба шумор мерафт.

Манбаъ
------

1. Сайфуллоев Н. М. (ва дигарон). Мантиқ. Душанбе, 1991;
2. Кириллов В. И. Старченко А. А. Логика. Москва, 2002;
3. Делина Л. А. Логика. Москва, 2003;
4. Ивлев Ю. В. Логика. Москва, 2004;
5. Гетманова А. Д. Учебник логики. Москва, 2006.