recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Ин вожа дигар маъноҳо низ дорад, Баҳор (мазмунҳо)-ро бубинед.

**Фирӯз Ҳоҷиевич Баҳор** (таваллуд 19.11.1942, Душанбе) — оҳангсози касбии тоҷик, Ходими шоистаи ҳунари Тоҷикистон (1991). Узви Иттифоқи композиторони Тоҷикистон.

Зиндагинома
-----------

Хатмкардаи Институти давлатии мусиқӣ-педагогии ба номи Гнесинҳои Маскав (1967) ва Консерваторияи давлатии Тошканд ба номи М. Ашрафӣ (1971). Солҳои 1971–1976 муаллими кафедраи назарияи мусиқии ДДСТ ба номи М. Турсунзода, 1976–1990 котиби Раёсати Иттифоқи кинематографистон Тоҷикистон, 1990–1996 муаллими ДДСТ буд. Баҳор дар жанрҳои гуногуни мусиқии муосир (балет, симфония, кантата, хор, достонҳои симфонӣ, консерт барои созҳои мусиқӣ, барои спектаклу кинофилмҳо ва ғайра) асарҳо эҷод кардааст. Эҷодиёти Баҳор рангин буда, дар онҳо таҳлили амиқи ҳодисаҳои зиндагӣ, олами ботинӣ ва рӯҳии инсон ба назар мерасад.

Эҷодиёт
-------

Балети «Дувалронии нозанин», симфонияҳои «Бузург» (ба хотираи Ибни Сино), «Достон» (1969), «Мароқанд» (1970) асарҳои беҳтарини Баҳор мебошанд. Достони симфонии «Мароқанд» шуҳрати Баҳорро дар хориҷа афзуд. Асарҳои хурдҳаҷми Баҳор: кантатаҳои «Зери байрақи ту», «Таронаи Октябр», асарҳо барои хор – «Марши озодӣ» (шеъри С. Айнӣ), «Байрақи зафар» (шеъри А. Лоҳутӣ) ва ғ. Муаллифи зиёда аз 50 суруд, инчунин суруду мусиқии спектакл ва кинофилмҳост. Аз соли 1996 дар шаҳри Берлин зиндагӣ ва фаъолият дорад. Соли 1997 дар шаҳри Берлин нахустин консерт аз рӯйи асарҳои Баҳор доир гардид. Солҳои 1998–2009 дар Берлин, Гамбург, Бремен, Коттбус ва дигар шаҳрҳои Олмон аз рӯйи асарҳои Баҳор 29 консерт дода шуд. Солҳои 2001–06 раиси Ҷамъияти Олмон – Тоҷикистон буд ва дар тарғиби мусиқии тоҷикӣ дар хориҷа ҳиссаи бузург гузошт. Солҳои 1997–2007 ҳамроҳи мусиқишинос Э. Гейзер дар шаҳри Берлин клуби мусиқии «Флейтаи афсунгар»-ро ташкил кард. Соли 2008 дар фестивали «Кинои тоҷик дар Фаронса» нахустнамоиши филми «Сирҳои оила»-и реж. В. Аҳадов бо мусиқии Баҳор баргузор гардид.

Ҷоизаҳо
-------

Январи 2008 Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон ӯро бо ордени «Дӯстӣ» сарфароз гардонд. Моҳи марти 2008 барои комёбиҳои эҷодиаш дар с. 2007 бо Мукофоти Иттифоқи композиторони Русия ба номи Шостакович қадр карда шуд. Апрели 2008 дар Конкурси байналмилалии композиторон ба номи С. Прокофев дар шаҳри Санкт-Петербург барои силсилаи 24 сарахбор ва фуга барои фортепиано сазовори ҷоизаи аввал гардид. Асарҳои Баҳор дар бисёр кишварҳои дунё иҷро шудаанд. Дорандаи Мукофоти комсомоли ленинии Тоҷикистон (1978).

Сарчашма
--------

* Баҳор Фирӯз // Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.
**Донишгоҳи давлатии Бохтар ба номи Носири Хусрав**  — яке аз донишгоҳҳои таҳсилоти олии касбии Тоҷикистон мебошад.

Маълумоти мухтасар
------------------

Донишгоҳ соли 1978 дар шаҳри Бохтар вилояти Хатлон таъсис ёфтааст. Дар замони шӯравӣ номгузориаш Донишкадаи давлатии педагогии Қӯрғонтеппа буд. Мақоми донишгоҳ мактаби олии омӯзгорӣ буда, дорои иҷозатномаҳои (литсензияҳои) давлатии Вазорати маорифи Тоҷикистон оид ба ҳуқуқи пешбурди фаъолияти таълимӣ дар соҳаи таҳсилоти олии касбӣ ва Шаҳодатнома дар бораи аккредитатсияи давлатӣ мебошад.

Таърих
------

Донишгоҳи давлатии Бохтар ба номи Носири Хусрав соли 1978 ҳамчун шуъбаи қӯрғонтепагии Донишкадаи омӯзгории Душанбе ба номи Т.Г.Шевченко (айни ҳол Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи Садриддин Айнӣ) таъсис гардида, соли 1991 тибқи Қарори Девони Вазирони Ҷумҳурии Тоҷикистон аз 11 марти соли 1991 ва фармони Вазорати маорифи Ҷумҳурии Тоҷикистон аз 13 марти соли 1991 шӯъба (филиал) ба Донишкадаи давлатии омӯзгории шаҳри Қӯрғонтеппа табдил ёфт.

Соли 1992 донишкада ба Донишгоҳи давлатии Қӯрғонтеппа мубаддал гардида, ба номи олим ва файласуф, фарзанди Хатлонзамин Носири Хусрави Қубодиёнӣ гузошта шуд.

Дар 9 бинои таълимии донишгоҳ 7 факулта, 24 кафедра, 144 синфхона, 19 озмоишгоҳи таълимӣ, 2 озмоишгоҳи таълимӣ-таҳқиқотӣ, коллеҷи омӯзгорӣ, гимназия ҷойгир шудаанд. Масоҳати таълимии донишгоҳ 68579 м2 ташкил дода, барои таҳсили 3150 донишҷӯ дар як баст ҷойи нишаст муҳайё карда шудааст. Дарсҳои амалӣ ва таҷрибаомӯзии истеҳсолии донишҷӯён дар 2 хоҷагии таълимӣ-таҷрибавӣ дар масоҳати 7 га замин гузаронида мешаванд. Донишгоҳи давлатии Бохтар ба номи Носири Хусрав аъзои шабакаи Донишгоҳҳои Авруосиё мебошад.

Факултетҳо
----------

1. Иқтисодӣ
2. Информатика
3. Математика
4. Менеҷмент
5. Таърих ва ҳуқуқ
6. Сиёсат ва идораи давлат
7. Таҳсилоти ибтидоӣ ва варзиш
8. Техника ва технология

1. Физика
2. Филология
3. Химия ва биология
4. факултети забонҳо

Маъмурият
---------

1. Ректор: номзади илмҳои физика ва математика, досент Маҳмад Султон Шодиён.
2. Ноиби ректор оид ба таълим: Абдураҳимов Қудратулло Саидович, профессор, доктори илмҳои педагогӣ.
3. Ноиби ректор оид ба илм: Алимурод Одинаевич Абдураҳимов, номзади илмҳои физика ва математика
4. Ноиби ректор оид ба тарбия: Давлат Раҷабов, номзади илми педагогика, дотсент.
5. Ноиби ректор оид ба корҳои байналмилалӣ: Абдулҳай Комилӣ, номзади илмҳои таърих.
6. Ноиби ректор оид ба иқтисод: Исломиддин Қараев, номзади илмҳои педагогика.

Пайвандҳо
---------

* Сомонаи расмӣ Бойгонӣ шудааст 17 апрели 2014  сол.
**Донишгоҳи давлатии Ростов** (русӣ: Росто́вский госуда́рственный университе́т, РГУ) — донишгоҳ дар шаҳри Ростови лаби Дон аст, ки аз соли 1915 то 2006 вуҷуд дошт. Он бузургтарин маркази маориф, илм ва фарҳанг дар ҷануби Русия буд. Он дар заминаи Донишгоҳи имперотурии Варшава, ки дар давраи Ҷанги ҷаҳонии аввал ба Ростови лаби Дон таҳвил шуда буд, таъсис дода шудааст.

Дар охири соли 2006, ДДР аз нав ба номи Донишгоҳи федералии ҷанубӣ бозтаъсис шуд. Ба он се донишгоҳ низ пайваст буданд — Фарҳангистони давлатии меъморӣ ва ҳунари Ростов, Донишгоҳи давлатии омӯзгории Ростов ва Донишгоҳи давлатии фанноварии радио Таганрог.

Эзоҳ
----

1. ↑  Бондаревская, 2010.
2. ↑  Распоряжение Правительства РФ от 23 ноября 2006 года № 161-р и приказ Министерства образования и науки Российской Федерации от 4 декабря 2006 года № 1447
3. ↑  *Тарасова М. Н.* Ростовский государственный университет — будущий Южный Федеральный университет(пайванди дастнорас — *таърих*). 14 ноябри 2016 санҷида шуд. Баргирифта аз сарчашмаи аввал 28 марти 2016.
Нишони хунсоҳо
**Хунсоӣ**, **нармодагӣ**, **гермафродитизм** (*аз номи худои Ҳермофрудита* (юн.-қад. Ἑρμαφρόδιτος)) — дар як организм мавҷуд будани узвҳои ҷинсии нарина ва модинаро гӯянд. Xунсоӣ дар ҳайвонот табиӣ ва ғайритабиӣ (патологӣ) мешавад. Хунсоии табиӣ асосан дар байни бемуҳраҳо дида мешавад. Ҳангоми чунин навъи Xунсоӣ дар организм ҳам хуҷайратухм ва ҳам нутфа ҳосил мешавад. Хунсоии ғайритабиӣ дар ҳамин гуруҳҳои ҳайвонот ва одам мушоҳида мешавад. Хунсоҳои одам нуқси модарзодист. Хунсоиро бо ҷарроҳӣ ва гормонҳо муолиҷа мекунанд.

Хунсоӣ ҳақиқӣ ва козиб мешавад. Ба хунсоии ҳақиқӣ, ки аҳёнан дучор меояд, мавҷудияти ҳам тухмдону ҳам хоя хос аст. Дараҷаи зуҳури аломатҳои ин ё он ҷинс ба кори ғадудҳои таносул вобаста аст. Ҳангоми хунсоии козиб (псевдогермафродитизм), ки назар ба хунсоии ҳақиқӣ бештар вомехӯрад, ғадудҳои ҷинсӣ тибқи навъи муайян — мардона ё занона ташаккул меёбанд, вале дар сохти узвҳои берунаи таносул тағйирот ба назар мерасад. Дар кӯдак ба мушоҳида расидани гипоспадия (дар поёни нара қарор гирифтани сӯрохи пешоброҳа) якҷоя бо крипторхизм, (чуки норасида), ки клитори калоншударо ба хотир меорад, хоядони дутақсим, ки ба лабҳои калони фарҷ мемонад, аз хунсоии кӯдак гувоҳӣ медиҳад. Барои муайян кардани ҷинси ҳақиқии кӯдак усулҳои махсуси ташхисро ба кор мебаранд. Волидони кӯдаки хунсо бояд бидонанд, ки чунин ноҷурӣ илоҷпазир аст ва ҳарчи зудтар ба пизишк муроҷиат кунанд, муолиҷа ҳамон қадар самараи бештар медиҳад, дар оянда кӯдак камтар осеби рӯҳӣ мебинад. Муайян кардани ҷинси кӯдак дар синни то дусолагӣ мақбултар аст.

Эзоҳ
----

* Энциклопедияи Советии Тоҷик : [дар 8 ҷ.] / сармуҳаррир  А. С. Сайфуллоев. — Д. : СИЭСТ, 1978—1988.


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️  Гузариш ба унсури Викидода  Фарҳангҳо ва донишномаҳо | 
* Большая каталанская
* Большая норвежская
* Большая российская (старая версия)
* Брокгауза и Ефрона
* Малый Брокгауза и Ефрона
* Britannica (онлайн)
* Universalis

 |
| Дар феҳристҳои китобшинохтӣ | 
* BNE: XX529165
* BNF: 11953395z
* GND: 4117739-3
* NKC: ph137959

 |
**Беринг**, **ҷазираи Беринг** — яке аз ҷаз-ҳои ғарбии гурӯҳи ҷаз-ҳои Командори Баҳри Беринг (вил. Камчаткаи Россия). Масоҳ. 1667 км². Баландиаш аз с. б. то 751 м. Дарозии ҷазира то 90 км, бараш 24 км. Аҳолиаш 800 нафар (русҳо ва аулетҳо). Беринг ба ноҳияи Алеути кишвари Камчаткаи Россия дохил мешавад. Қисми ҷан. шарқии ҷазира-кӯҳсор. Иқлимаш баҳрии субарктикӣ. Боришоти
солона-500 мм. Берингро набототи тундравӣ пӯшидааст. Аз ҳайвонҳо гурбаи баҳрӣ, сагобӣ, тюленҳо вомехӯранд. Дар Беринг комб. ҳайвонҳои баҳрӣ ҳаст.

Ҷазира ба шарафи кашфкунандааш — В. Беринг номида шудааст.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* Беринг // Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.
**Хоритес** (юн.-қад. Χάριτες) — дар асотири Руми Бостон се илоҳаи зебоӣ ва назокат. Бо Харитҳои асотири Юнони Қадим айният дорад. Дар бораи падару модар ва шумораашон ривоятҳои мухталиф вуҷуд дошта, фарзияи се тан буданашон маъмул аст. Дар таълимоти навафлотуния Хоритес намоде аз се ҷанбаи ишқ, дар фарҳанги асримиёнагӣ рамзи фазилат, зебоӣ, муҳаббатанд ва рамзашон садбарг, лола, себ мебошад. Хоритес баъзан барои нишон додани дуриашон аз найрангу фиреб бараҳна ва дар либоси ҳарир тасвир меёбанд.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* Гратсияҳо // Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️  Гузариш ба унсури Викидода  Фарҳангҳо ва донишномаҳо | 
* Большая датская
* Большая российская (старая версия)
* Брокгауза и Ефрона
* Кругосвет
* Малый Брокгауза и Ефрона
* Реальный словарь классических древностей
* Хорватская
* De Agostini
* Pauly-Wissowa

 |
| Дар феҳристҳои китобшинохтӣ | 
* BNF: 12491708x
* GND: 118702335
* SUDOC: 034127747
* VIAF: 67260127, 7414157884838560620003
* WorldCat VIAF: 67260127, 7414157884838560620003

 |
Ин вожа дигар маъноҳо низ дорад, Ҳуқуқи интихоботӣ (мазмунҳо)-ро бубинед.
**Ҳуқуқи интихоботии баробар** — шаҳрванд дар интихобот дар асоси баробар иштирок намуда, ҳар як шахс як овоз дорад. Бо мақсади таъмини баробарии ҳуқуқи интихоботии шаҳрвандон қонун муайян кардааст, ки ҳар як ҳавзаи интихоботӣ бояд аз рӯи шумораи иитихобкунандагои тақрибан баробар бошанд. Дар Конститутсия ва қонунҳои интихобот ҳуқуқи баробари интихобот доштани занон бо мардон ва кафолати он махсус қайд шудааст.

Донистаниҳо
-----------

Вакилони Маҷлиси намояндагони Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон дар ҷаласаи навбатии иҷлосияи дуюм оид ба Тағйиру иловаҳо ба Конститутсияи (Сарқонуни) ҶТ ба раъйпурсии умумихалқӣ пешниҳод намуданд. Раъйпурсии умумихалқӣ оид ба «Тағйироту иловаҳо ба Конститутсияи (Сарқонуни) ҶТ рӯзи 22 майи соли 2016 таъйин гардид. (Нигаред ба лоиҳа)

Нигаред
-------

* Ҳуқуқи интихоботӣ
* Ҳуқуқи интихоботии фаъолона
* Ҳуқуқи интихоботии умумӣ
* Ҳуқуқи интихоботии фаъолона
* Интихобот дар Тоҷикистон

Эзоҳ
----

1. ↑  Фарҳанги истилоҳоти ҳуқуқ / Зери таҳрири Маҳмудов М.А. - Душанбе: ЭР-граф, 2009. - с. 523
2. ↑  Тағйиру иловаҳо ба Конститутсияи (Сарқонуни) ҶТ ба раъйпурсии умумихалқӣ пешниҳод карда шуд.. 19 марти 2016 санҷида шуд. Баргирифта аз сарчашмаи аввал 20 апрели 2021.
Ин вожа дигар маъноҳо низ дорад, Ҳуқуқи интихоботӣ (мазмунҳо)-ро бубинед.
**Ҳуқуқи интихоботии умумӣ** — интихоботи Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон ва вакилони халқ умумист. Ҳар шаҳрванди 18-сола новобаста аз аҳволи иҷтимоӣ ва молумулкӣ, мансубияти миллӣ ва нажодӣ, ҷинс, забон, маълумот, муносибат ба дин, навъу шакли машғулият ҳукуқи интихоб кардан дорад. Ин ҳуқуқ дар маъракаи интихобот бо чораҳон ташкилӣ кафолат дода мешавад. Дар асоси қонун шаҳрванди синнаш дар рӯзи интихобот ба 18 расида, ки дар қаламрави маҳалли интихобот доимӣ ё муваққатӣ истиқомат мекунад ва ҳуқуқи дар овоздиҳй иштирок кардан дорад, ба рӯйхати интихобкунандагон ворид мешавад. Интихобкунанда танҳо дар як ҳавзаи интихоботӣ ба рӯйхат гирифта мешавад.

Нигаред низ
-----------

* Ҳуқуқи интихоботӣ
* Ҳуқуқи интихоботии фаъолона
* Маъракаи интихобот
* Ҳуқуқи интихоботии баробар

Эзоҳ
----

1. ↑  Фарҳанги истилоҳоти ҳуқуқ / Зери таҳрири Маҳмудов М.А. - Душанбе: ЭР-граф, 2009. - с. 524
Ин вожа дигар маъноҳо низ дорад, Намояндагӣ (мазмунҳо)-ро бубинед.
**Намояндагии консулӣ** - мақомоти робитаи берунаи давлат мебошад, ки дар натиҷаи барқарор кардани муносибатҳои консулӣ байии ду давлат ташкил мешавад. Ҷойи мавқеъгирифта ва шумораи ҳайати намояндагии консулӣ байни давлатҳои равонакунанда ва мавқеъгирифта мувофиқ кунонида мешаванд. Намояндагии консулӣ метавонад дар намуди консулхонаи генералӣ, консулхона, ноиб-консулхона ва агентии консулӣ созмон дода шавад. Намояндагии консулӣ бо роҳбарии умумии ВКХ ва сафоратхонаи давлатӣ равонакунанда кор ва фаъолият мебарад. Вазъи намояндагии консулӣ бо шартномаҳои дутарафа ва бисёртарафа муайян мешавад.

Нигаред низ
-----------

* Ҳуқуқу озодиҳои конститутсионии инсон ва шаҳрванд

Эзоҳ
----

1. ↑  Фарҳанги истилоҳоти ҳуқуқ / Зери таҳрири Маҳмудов М.А. - Душанбе: ЭР-граф, 2009. - C. 326
**Ҳуқуқи маъмурӣ** — соҳаи мустақили низоми ҳуқуқии ҶТ-ро тамсил намуда, гурӯҳи махсуси муносибатҳои ҷамъиятиро танзим месозад. Хусусияти асосии ин муносибатҳо дар он
ифода меёбад, ки онҳо дар соҳаи идоракунии давлатӣ, яъне дар ҷараёни
ташкил ва фаъолияти низоми ҳокимияти иҷроия дар тамоми қаламрави ҶТ ба вуҷуд меоянд. Ин гуна муносибатҳои хислатан гуногунранг ҳуқуқи маъмуриро ташкил медиҳанд.

Ҳуқуқи маъмурӣ дар доиран мавзӯи
худ, пеш аз ҳама, реҷаи муайяниҳуқуқиро ташкил ва фаъолияти мақомоти ҳокимияти иҷроияро фароҳам меорад ва сониян, рафторн дигар иштирокчиёни муносибатҳои вдоракушро танзим месозад. Бо ин роҳ нақшихизматии хуқуқи маъмурӣ аз маҷмӯи
меъёрҳои хуқуқӣ иборат буда, муносибатҳои ҷамъиятиеро таизим месозад, ки дар соҳаи идоракуиии давлатӣ(яъне дар ҷараёни ташкил ва фаъолияти низоми ҳокимияти иҷроия) ба вуҷуд меоянд.

Нигаред низ
-----------

Қонун

Эзоҳ
----

1. ↑  Фарҳанги истилоҳоти ҳуқуқ/Зери таҳрири Маҳмудов М.А. - Душанбе: ЭР-граф, 2009. - с. 525-526
**Баландии Рухак** — баландӣ дар ҷанубу ғарбии шаҳри Хуҷанд, ки давоми баландии Деҳмой буда, то истгоҳи р. о. Хуҷанд тӯл мекашад. 

Баландиаш аз с. б. 400–450 м, аз ҳамвории гирду атроф 100–150 м. Сатҳаш нисбатан ҳам­вор. Асосан аз регсангу конгломератҳои давраи неоген таркиб ёфта, бо хоки дурушти хокистарранг пӯшида шудааст. Баландии Рухакро сою ҷариҳо бурида мегузаранд. Дар он беш­тар гиёҳҳои биёбонӣ (явшон) мерӯянд. Баландиҳои Деҳ­мой, Исфисор ва Рухакро якҷо «Кӯҳи Рухак» мегӯ­янд.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* Баландии Рухак / Ҳ. Очилов. // Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.
**Балаҷон Пирназаров** (тав. 09.11.1939, ш. Норак – ваф. 19.03.1997, ш. Душанбе), биолог, номзади илмҳои биологӣ (1975), дотсент (1982).

Зиндагинома
-----------

Соли 1963 факултети табиатшиносию географияи Донишкадаи давлатии омӯзгории ш. Душанбе ба номи Т.Г. Шевченкоро хатм кардааст. Солҳои 1963–1964 муаллими мактаби миёнаи №1 ш. Норак, 1964–1965 афсари Артиши Шӯравӣ, 1965–1966 муаллими мактаби миёнаи №1 ш. Норак, 1966–1967 муовини директори мактаби миёнаи №5 ш. Норак, 1967–1970 директори мактаби миёнаи №1 ш. Норак, 1970–1971 ассисенти кафедраи химияи органикӣ, 1971–1974 аспиранти кафедраи химияи органикӣ ва биологӣ, 1974–1976 муаллими кафедраи химияи органикӣ ва билогии Донишкадаи давлатии омӯзгории ш. Душанбе ба номи Т. Г. Шевченко буд. Солҳои 1976–1981 ҳамчун муаллими калони кафедраи химияи органикӣ ва биологӣ, 1981–1997 дотсенти кафедраи химияи органикӣ ва биологии Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи Садриддин Айнӣ кор кардааст. Муаллифи зиёда аз 25 мақолаҳои илмӣ ва илмию методӣ аст. Бо нишони сарисинагии «Аълочии маорифи халқи Тоҷикистон» ва ифтихорномаи донишгоҳи омӯзгорӣ қадр карда шудааст.

Осор
----

* Химия ва биохимияи сафедаҳо (бо ҳаммуаллифӣ), Д. 1995;
* Исследование суммарных глобулинов семян кунжута на гидроксилапатите(бо ҳаммуаллифӣ)//Вестник Педагогического университета, № 8, Д. 1997.

Пайвандҳо
---------

* Энсиклопедияи Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи С. Айнӣ
*
**Баландпарак**

Бозии халқии бачагонаи тоҷик, ки дар байни бачаҳои аз 7 то 13 сола гузаронида мешавад. Бозӣ дар нишебиҳои ягон теппа ё баландие сурат мегирад. Дар бозӣ дунафарӣ иштирок менамоянд. Ҳар як бозингар бо навбат пойҳояшро ҷафс дошта, аз поён ба боло ҷаҳида-ҷаҳида мебарояд. Касе, ки масофаи бештарро ҷаҳида барояд, ғолиб шуморида мешавад. Дар Рашт, Дарвоз нимфаъол аст.

Адабиёт
-------

Нимфаъол
1. Донишномаи фарҳанги мардуми тоҷик. Ҷ.1. Д. 2015. 
2. Турсунов Н. Бозиҳои миллии тоҷикӣ. Д. 1983;
3. Нурджанов Н. Игры // Таджики Каратегина и Дарваза. 
Вып.3, Д. 1976.

Нигаред низ
-----------

* Бозиҳои миллӣ ва мардумии тоҷикон
* Бандкашӣ

Эзоҳ
----

1. ↑  Феҳристи миллии фаҳанги ғайримоддӣ /Natioal list of intangible cultural hertage/ Пажӯшиҳгоҳи илмӣ-тадқиқотии фарҳанг ва иттилооти Вазорати фарҳанги ҶТ – Душанбе: «Аржанг» 2016, – С. 174

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Ин мақолаи нопурра аз таърих мебошад.Шумо метавонед бо пурра кардани ин ба Википедия кумак кунед.* |
**Харгӯши баҳрӣ**, **лахтак** (лот. Erignathus barbatus) — ҳайвони баҳрӣ аз гурӯҳи белпойҳо. Дарозиаш 2, 2-2, 6 м, вазнаш 225-360 кг. Нараш аз модааш калонтар. Тахтапушташ бо пашми чигарии ҳокистартоб ва қисми шикамаш бо пашми ҳокистари пушида шудааст. Ранги навзодаш сиёҳ. Лахтак дар минтакаҳои арктикии Атлантика, дар баҳрҳои Сафед, Баренц,Кара,Чукот,Беринг ва Охота пахн щудааст. Одатан дар чойҳои тунукоб танҳо-танҳо зиндагӣ карда, бо ҳайвонҳои майдаи бемухра ва баъзан моҳиҳо ғизо мекунанд. Дар қабати барфҳои доими лона сохта, баҳорон дар яхҳои шиновар якто бача мезоянд. Даври тулаш тобистон. Барои пуст ва равған шикор мекунанд.

Эзоҳ
----


|  |  |
| --- | --- |
| Панда Ҷонваршиносӣ | *Ин мақолаи нопурра аз фанни ҷонваршиносӣ мебошад.Шумо метавонед бо пурра кардани ин ба Википедия кумак кунед.* |

Сарчашма
--------

* Энциклопедияи Советии Тоҷик : [дар 8 ҷ.] / сармуҳаррир  А. С. Сайфуллоев. — Д. : СИЭСТ, 1978—1988.
**Изола**, **Изолат** (ар. ازالة‎ — зоилгардонӣ, маҳв кардан) — дар илми арӯз дар ватади маҷмӯи рукнҳои мустафъилун ( — — ˅ —), фоилун (- ˅ —), мутафоилун (˅˅ — ˅ -) илова намудани як ҳарфи сокинро гӯянд. Дар ин амал садоноки кӯтоҳи «у» ба садоноки дарози «о» табдил ёфта, зиҳофҳои мустафъилон (- — ˅ ~), фоилон (- ˅ ~) ва мутафоилон (˅˅ — ˅ ~) ҳосил мешаванд. Изола дар баҳрҳои Раҷаз, Мутадорик ва Комил ба кор бурда мешавад. Мас.: Раҷази мусаммани музол:

> Кишти нахустинро, дуруд,  
> 
> Яшти нахустинро суруд,  
> 
> Дар васфи Митро — меҳри пок  
> 
> Қонуни аввалро навишт.  
> 
> мустафъилун / мустафъилон  
> 
> мустафъилун / мустафъилон  
> 
>  – – ˅ – / – – ˅ ~ / – – ˅ – / – – ˅ ~ 
> 
> 
> Мӯъмин Қаноат
> 
> 

Мутадорики мусаммани музол:

> фоилун / фоилун / фоилун / фоилон  
> 
>  – ˅ – / – ˅ – / – ˅ – / – ˅ ~   
> 
> Баъди чанде ба ғам мубтало шайху шоб,  
> 
> Шайх дар таҳлука шоб дар печу тоб
> 
> 
> Айнӣ
> 
> 

Комили мусаддаси музол:

> мутафоилун / мутафоилун/ мутафоилон  
> 
> ˅ ˅ — ˅ -/ ˅ ˅ — ˅ -/ ˅ ˅ — ˅ ~  
> 
> Манам он, ки гулшани ишқро чаманам бубин,  
> 
> Гузаре куну гулу савсану суманам бубин
> 
> 
> Авҳадӣ
> 
>

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Изола / К. Остонов // Замин — Илля. — Д. : СИЭМТ, 2017. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 7). — ISBN 978-99947-33-89-9.
Ҳолати тиббӣШаблон:SHORTDESC:Ҳолати тиббӣ

**Нақси дил** — тағйироти патоло­гии сохти дил, ки боиси вайрон шу­дани функсияи он мегардад. Нақси дил дар натиҷаи инкишофи нодурусти модарзодӣ ва баъди таваллуд cap задани бемориҳои дил пайдо мешавад.

Нақси модарзодии дил
--------------------

Нақси модарзодии дил (тағйир ёфтани шакли клапанҳои дил, нуқсони рагҳои калон ё девораи байни қисмҳои дил) ҳангоми инкишофи дохилибатнии ҷанин дар натиҷаи заҳролудшавӣ ва баъзе бемориҳои организми модар (масалан, сурхакон), таъсири шуоҳои ионизонанда ё ҳангоми гипоксияи музмини ҷанин рӯй медиҳад. Як қисми нақси модарзодии дил бемории ирсӣ мебо­шад. Сабабҳои асосии ба вучуд омадани нақси ғайримодарзодии дил, ревмокардит, уфунат, сифилис, ате­росклероз, ҷароҳат ва ғайра мебошанд. Вайрон шудани сохти клапанҳои дил ҳангоми нақси ғайримодарзодии дил бо­иси ихтилоли гемодинамика (гардиши хун дар рагҳо) мегардад. Ба нақси дил одатан ҷавонону миёнсолон бештар гирифтор мешаванд.

Нақси дил компенсатсияшуда (муътадилгашта) ва компенсатсиянашуда (муътадилнагашта) мешавад. Дар вақти нақси дили компенсатсияшуда дил ба шароитҳои нави кор мувофиқ буда, кори вазнинро иҷро карда метавонад, бинобар ин аломатҳои беморӣ зоҳир намегарданд. Ҳангоми нақси дили компенсатсия­нашуда дар қисмҳои дил хун шах мешавад ва ин ҳолат минбаъд ба тамоми организм (узву бофтаҳо ва сатҳи бадан) паҳн мешавад. Дар натиҷа ранги пӯсти бадан кабудтобу (сианоз) нафаскашӣ душвор мегар­дад сатҳи бадан вараму дил бозӣ мекунад ва фаъолияти кориаш суст мешавад.

Муолиҷа
-------

Ҳангоми нақси дили ком­пенсатсияшуда бистарӣ кардани бемор, парҳез, истеъмоли витаминҳо, доруҳои дил ва пешоброн, инчунин ҷарроҳӣ; ҳангоми нақси дили компенса­тсиянашуда бошад курорт, истеъмо­ли василаҳои муқаввӣ.

Пешгирӣ
-------

Обутоб додани орга­низм, варзиши шифоӣ, режими мунтазами меҳнату истироҳат ва ғайра.

Эзоҳ
----
**Юлдош Ҳоҷибоев** (06.08.1945, деҳаи Қалъаи Дӯсти н. Деваштич) — доктори илмҳои химия (1999), профессор (2002).

Зиндагинома
-----------

Юлдош Ҳоҷибоев факултаи химияи Донишгоҳи давлатии Тоҷикистон ба номи В.И. Ленинро соли 1967 хатм карда, баъди адои хидмат дар сафи Артиши Шӯравӣ (1967-1968) ҳамчун ассистенти кафедраи биохимияи Донишгоҳи давлатии тиббии Тоҷикистон ба номи Абӯалӣ Ибни Сино фаъолият доштааст. Солҳои 1970-1972 ходими хурди илмии Институти эпидемиология ва гигиенаи Тоҷикистон, 1972-1975 аспиранти Институти химияю дорусозии шаҳри Ленинград (ҳоло Санкт-Петербург), 1975-1994 ассистент, муаллими калон ва дотсенти кафедраи химияи органикӣ ва биологӣ, 1994-1997 муовини декани факултаи биохимияи ДДО ба номи Т.Г. Шевченко, 1997-1999 ходими калони илмии Пажӯҳишгоҳи химияи АИ Тоҷикистон буд. Аз соли 2000 вазифаи мудири кафедраи химияи биоорганикӣ ва физколлоидии Донишгоҳи давлатии тиббии Тоҷикистон ба номи Абӯалӣ Ибни Синоро адо намудааст.
Бобати синтез, омӯзиши сохт ва хосиятҳои пайвастҳои гетеросиклии тиазол, 1, 3, 4-тиадиазол ва ҳосилаҳои онҳо ковиши илмӣ анҷом дода, беш аз сад таълифот ба хидмат овардааст.

Осор
----

* Самоконтроль на практикуме по органической химии. Часть I, II. – Д. 2001, 2002;
* Курс лекции по биоорганической химии. Учебное пособие. – Д. 2004;
* Пурсишҳо барои озмуни тестӣ. – Д. 2007;
* Синтез, превращения и свойства функциональных производных тиазола и 1, 2, 4-тиадиазола. – Д. 2009;
* Курси лексияҳо аз химияи биоорганикӣ. Китоби дарсӣ. – Д. 2009.

Пайвандҳо
---------

* Энсиклопедияи Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи С. Айнӣ

Эзоҳ
----

1. ↑  Арбобони илми тоҷик (асри ХХ-аввали асри ХХI) / Муаллиф-мураттиб Ёрмуҳаммади Сучонӣ. – Душанбе, 2017. – 728 с.
Ин вожа дигар маъноҳо низ дорад, Баландӣ (мазмунҳо)-ро бубинед.

**Баландӣ**, **алтитуда**, **иртифоъ** — фосилаи амудӣ (шоқулӣ) аз нуқтаи дилхоҳи рӯйи Замин то сатҳи кураи Замин, бо метр (м) андоза карда мешавад.

Шартан қитъаи баландии мутлақаш зиёда аз 200 м-ро Б. акси онро пастӣ меноманд. Шакли Б. ҳамвор, теппадор ва кӯҳӣ мешавад. Б.-ро равандҳои тектоникӣ, акуммулятсия ва эрозия ба вуҷуд меоранд. Б.-и афзоиш, геодезиявӣ, динамикӣ, мутлақ, нормалӣ, ортометрӣ ва шартиро фарқ мекунанд. Б.-и афзоиш (h = HА — НВ) фарқи байни баландиҳои муқаррарии ду нуқтаи рӯйи Заминро меноманд. Б.-и геодезиявӣ (Нг) фосилаи амудӣ аз нуқтаи дилхоҳи рӯйи Замин то сатҳи эллипсоиди чархзананда мебошад, ки бо усули тарозёбии (нивелирование) астрономӣ-геодезӣ муайян карда мешавад. Б.-и динамикӣ (НД) фосилаи амудӣ аз нуқтаи додашуда то сатҳи оби обанбор (кӯл) аст, ки бо усули тарозёбӣ муайян карда мешавад. То нимаи садаи 20 Б.-и динамикии шаҳри Душанбе аз сатҳи Баҳри Хазар, ҳоло аз сатҳи Баҳри Балтика муайян карда мешавад. Системаи андозагирии баландиҳои мутлақи Балтика дар собиқ ИҶШС соли 1977 қабул шуда, аз нӯли футшток (нишона) дар шаҳри Кронштадт (Федератсияи Россия) ҳисоб карда мешавад. Аз ин нишона Б.-и ҳамаи нуқтаҳои геодезие, ки дар маҳалҳо бо нишонҳои геодезӣ ишораву дар харитаҳо қайд шудаанд, ҳисоб карда мешаванд. Б.-и сатҳи Баҳри Балтик аз Баҳри Хазар 24,176 м зиёд аст. Б.-и нормалӣ (Нγ) баландии муқаррарӣ, фосилаи амудии нуқтаи додашуда аз рӯйи Замин то сатҳи квазигеоид (мисли шакли кураи Замин) аз рӯйи футштоки Кронштадт аст. Б.-и нормалии нуқта­ҳо дар харита ва нақшаҳои топографии муосир нишон дода шуда, аз Б.-и ортометрӣ тақр. 2-3 м фарқ мекунад. Б.-и ортометрӣ (Нд), алтитуда, Б.-и ростандоза (аз юн. орто — рост), фосилаи аму­дӣ аз нуқ­таи дилхоҳи рӯйи Замин то сатҳи геоид (шакли курраи Замин) мебошад. Аз рӯйи футштоки Кронштадт андоза карда, дар харита ва нақ­шаҳои топографӣ то нимаи садаи 20 нишон дода мешуд. Ҳоло Б.-и нормалӣ истифода мешавад. Б.-и шартӣ (Нш) фосилаи амудӣ аз нуқтаи дилхоҳи рӯи Замин то сатҳе мебошад, ки дар он Б.-и шартӣ қабул шудааст ва бо усули тирозёбӣ андоза шуда бошад (мас. Нш = 1000). Б.-и шартӣ дар ҷустуҷӯи геодезӣ, лоиҳакашӣ ва сохтмон истифода мешавад.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* Баландӣ / Н. Давлатов // Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.
**Балдойтеппа** — харобаҳои деҳаи асрҳои 5–3 то м. ва а. 3 – ибт. а. 5 м. дар ҳудуди ҳозираи ноҳияи Кӯшониёни вилояти Хатлон. 

Дар қабати харобаҳои а-ҳои 5–3 то м. вайронаи ду қабати иқоматӣ – Балдайи-I, Балдайи-II, Балдайи III ва зарфҳои сафолин ёфт шудаанд. Хонаву биноҳои хоҷагӣ дар атрофи саҳни ҳавлӣ ҷой гирифтаанд. Дар қа­бати миёна хазинаи тангаҳои а 3 аҳди Кушониён ва ибт. аҳди Сосониён ёфт шудаанд. Зарфҳои сафолин ба маснуоти сафолини қабати болоии маҷмӯи димнаи Ёвон (Тамошотеппа ва Гарфқалъаи замони Юнону Бохтар) шабо­ҳат доранд. Деҳаи Б. дар а-ҳои 5–3 то м. ва 3–5 м. аз хеле обод будани водии Вахш гувоҳӣ медиҳад.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* Балдойтеппа / Л. Пянкова, Ю. Яъқубов // Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.
**Изобарҳо** [аз *изо.*.. ва βάρος (baros) — вазн] — ҳастаҳои изобарӣ, ҳастаҳо-изобарҳо, ҳастаҳои адади нуклонҳо (адади массавӣ А)-яшон баробар, вале адади протонҳо Z ва нейтронҳояшон N(A=Z+N) гуногун. Ба И.-ҳои Z-яшон гуногун унсурҳои кимиёии гуногун мувофиқат мекунанд (мас. Ar40 — Ca40). И. ҳангоми бета-коҳиши ҳастаҳо ва дигар реаксияҳои ҳастаӣ ташаккул меёбанд. Ҳолати И.-и қиматҳои изоспин, спин ва ҷуфтияти яксон ҳолатҳои шабеҳ мебошанд ва мултиплети изотопиро ташаккул медиҳанд, Ҳолатҳои шабеҳ ҳастаҳои оинавӣ, мас. Li37-B47 мебошанд, ки дублети изотопи (изоспин 1/2).-ро ташкил медиҳанд.

Дар масс-спектрометрия ҳам ҳастаҳои адади массавиашон яксон ва ҳам молекулаҳои массаи молекулавиашон тақр. яксон И. номида мешаванд. Мас. молекулаҳои 16O1H2H (оби нимвазнин) И.-и молекулавии атоми 19F мебошад. Ионҳои чунин молекулаҳо ва атомҳо нисбати қариб яксони масса-заряд (ҳангоми баробар будани заряд) доранд, аз ин рӯ, онҳо дар майдонҳои электромагнитии масс-спектрометр аз рӯи масири тақр. яксон ҳаракат мекунанд ва барои И.-ҳои худ замина мебошанд.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Изобарҳо // Замин — Илля. — Д. : СИЭМТ, 2017. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 7). — ISBN 978-99947-33-89-9.


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️  Гузариш ба унсури Викидода  Фарҳангҳо ва донишномаҳо | 
* Britannica (онлайн)
* Britannica (онлайн)

 |
**Иззуддин Маҳмуди Кошонӣ** (форсӣ: عزالدین محمود کاشانی‎; зод. 1334) — фақеҳ, ориф, файласуф, суфӣ ва донишманди форс-тоҷик. Дар ҷавонӣ назди устодон Нуруддин Абдуссамад ибни Алии Исфаҳонӣ (фавт 1299/1300) ва Заҳируддин Абдурраҳмон ибни Наҷибуддин Алии Шерозӣ илмҳои маъмули замон, аз қабили фиқҳ, ҳадис, калом, фалсафа, мантиқ ва адабро фаро гирифта, дар ин улум маҳорати волоеро соҳиб шуд. И. К. дар фурӯъи мазҳаб ‒ шофеӣ, дар маслак ‒ суфӣ ва дар усули ақоид ашъарӣ буд. Ӯ дар заминаи фалсафа, тасаввуф, ахлоқу адаб, мантиқ ва фиқҳ осори бисёр навиштааст. Муҳимтарин таълифи И. К. «Мисбоҳу-л-ҳидоя» ё «Мисбоҳу-л-ҳидоя ва мифтоҳу-л-кифоя» буда, ба забони форсӣ навишта шудааст. Китоб дар мавзӯъҳои тасаввуфӣ ва ахлоқӣ баҳс мекунад. «Ишқнома» (дар тасаввуф), «Ақлнома» (дар тасаввуф), «Истилоҳоту-с-суфия», "Шарҳи «Фусусу-л-ҳикам», "Шарҳи «Манозилу-с-соирин», «Туҳфату-л-ихвон…» ва тарҷумаи «Аворифу-л-маориф» аз осори дигари ӯянд. И. К. шеър низ месурудааст. Рубоии зер аз ӯст:

> Эй дӯст, миёни мо ҷудоӣ то кай?  
> 
> Чун ман туам, манию моӣ то кай?  
> 
> Бо ғайрати ту манию моӣ чу намонд,  
> 
> Пас дар назари ин ғайр намоӣ то кай?
> 
>

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Изуддини Кошӣ // Замин — Илля. — Д. : СИЭМТ, 2017. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 7). — ISBN 978-99947-33-89-9.
**Гавдар** (лот. Phalacrocorax), **моҳихӯрак** — як ҷинси парандаи обӣ. Дар зери об нағз шино карда метавонад. Рангаш асосан сиёҳ.

Дар дунё 29 намуди гавдар мавҷуд аст. Дар Аврупо, Амрикои Шимолӣ, Осиё, Африқо, Австралия, Зеландияи Нав вомехӯрад. Дар Тоҷикистон 2 намуди гавдар – гавдарҳои калон ва хурд мавҷуданд, ки парандаи мавсимӣ мебошанд.
гавдари калон (Ph. carbo) охирҳои август – аввалҳои сентябр аз Қазоқистон, Сибири Ғарбӣ, Байкал ва Амур омада, охирҳои март – аввалҳои апрел парида меравад. Дар кӯлҳо ва дарёҳои Бадахшон онро фасли тобистон ҳам дидан мумкин аст. Дар гӯиши маҳал онро чаға меноманд. Ҷуссааш калон (дарозии танаш 80–90 см), гарданаш борики дароз, нӯлаш чангакмонанд (дарозиаш 5,2–7,5 см). Паҳнои болҳои кушодааш 1,27–1,56 см; вазнаш 1,8–3,0 кгавдар Рӯзе то 1 кг моҳӣ мехӯрад. Гӯшташ бадбӯй аст. Қабл аз парвоз дар рӯйи замин зиёда аз 100 м башаст давида, баъд болзанон ва хеле вазнин ба ҳаво мехезад. Бештар наздик ба рӯйи об, ҳангоми ба ҷойҳои зимистонгузаронӣ кӯчидан, хеле баланд парвоз мекунад. Аввалҳои апрел гавдари модина 3–6 тухм мемонад. Тухмҳоро ҳар ду ҷинс мехобонанд. Баъд аз 28–30 рӯз аз тухм чӯҷаҳо баромада, баъди 8,5 ҳафта парончак мешаванд.

Гавдари хурд (Phalacrocorax pygmaeus) ба Тоҷикистон нимаи дуюми сентябр – октябр омада, март парида меравад. Рангаш сиёҳ, сараш ҷигарии сурхтоб; чӯҷааш бӯри якранг аст. Дарозии танаш тақр. 48 см; паҳнои болҳои кушодааш тақр. 80 см, пойҳояш 36–38 мм, нӯлаш 28–32 мм, вазнаш 400–450 гавдар Сабук ва хеле хуб парвоз мекунад. Асосан дар Аврупои Ҷанубӣ, Осиёи Пеш, Осиёи Марказӣ паҳн шудааст. Лонаашро дар найзор ва бедзору буттазорҳои соҳили об месозад. Ғизояш асосан моҳӣ, баъзан қурбоқа аст. Рӯзе то 200 г моҳӣ мехӯрад. Модинаи гавдари хурд 4–6 (баъзан 3–7) тухм мегузорад. Тухмҳоро тақр. як моҳ ҳар ду ҷинс бонавбат мехобонанд. Чӯҷаҳо зуд калон ва баъди 70 рӯз парончак шуда, аз лона мераванд.

Гавдарҳо ба хоҷагиҳои моҳипарварӣ зарари зиёд мерасонанд. Онҳо села-села ба дарахтон нишаста, бо наҷосати худ шоху навдаҳоро мехушконанд, ки ин боиси бераҳмона нест кардани гавдар гашт, вале дар баъзе ҷойҳо (мас. дар Байкал) ҳифз мешаванд. Дар мамолики Осиёи Ҷанубу Шарқӣ гавдарҳо барои гирифтани моҳӣ ром карда мешаванд. Моҳигирон шаб ба қаиқҳо нишаста, бо чароғ обро рӯшан мекунанд. Дар натиҷа моҳиҳо ба сатҳи об мебароянд ва гавдарҳои дастомӯз, ки дар гардан ҳалқаи махсус доранд, ғӯта зада онҳоро бо нӯлашон мегиранд. Ҳалқаи филиззии гардани гавдар ба фурӯ бурдани моҳӣ монеъ мешавад. Бо ин роҳ баъзе одамон дар як шаб то 100 кг моҳӣ мегиранд.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Иванов А. И. Козлова Е. К. (ва дигавдар). Птицы СССР. Ч. 1. М. 1951;
* Иванов А. И. Птицы Памиро-Алая. Л. 1969;
* Абдусалямов И. А. Фауна Таджикской ССР. Т. 19. Ч. 1. Птицы. Д. 1971;
* Черенков А. Е. Птицы. Энциклопедия природы России. М. 1998.

Сарчашма
--------

* Гавдар // Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.



|  |  |
| --- | --- |
| Панда Ҷонваршиносӣ | *Ин мақолаи нопурра аз фанни ҷонваршиносӣ мебошад.Шумо метавонед бо пурра кардани ин ба Википедия кумак кунед.* |
Дар Википедия мақолаҳо дар бораи дигар шахсон бо номи Фатҳулло мебошанд.
Дар Википедия мақолаҳо дар бораи дигар шахсон бо насаби Аҳмадов мебошанд.

**Фатҳулло Аҳмадов** (тав. 1918, деҳаи Даштаки ноҳияи Хуҷанд, — 1944, Седлетси Полша) — Қаҳрамони Иттифоқи Советӣ (1945) — сержант.

Зиндагинома
-----------

Баъди хатми курси ронандаи трактор (1937) то соли 1939 дар к-зи «Москва» (ҳоз. к-зи ба номи Ӯрунхоҷаев) кор мекард. Соли 1939 ба сафи Қувваҳои Мусаллаҳи ИҶШС даъват шуда, дар шаҳрҳои Одесса ва Каменетс-Подолский хидмат кардааст. Дар мудофиаи Севастопол ва Сталинград ширкат дошт. То сентябри 1942 дар ҳайати полки 23-юми дивизияи 6-уми савораи гвардиягӣ алоқагар буд. Баъд ҳамчун фармондеҳи дастаи аскарони силоҳи танкшикан дар ҳайати эскадрони 1-уми полки 61-уми дивизияи 17-уми савораи гвардиягии тоҷик зидди душман ҷангидааст. 30-юми июли 1944 Аҳмадов барои аз душман озод кардани шаҳри Седлетси Полша корномаи бузург нишон дод. Фармондеҳи взводи силоҳи танкшикан маҷрӯҳ шуда, аз саф баромад, ёвари фармондеҳи взвод ҳалок шуд. Дар чунин вазъияти душвор Аҳмадов ҷасурона фармондеҳии взводро ба уҳда гирифт. Ба пешравии ҷанговарони эскадрон ДЗОТ-и душман халал мерасонд. Аҳмадов бо вуҷуди маҷрӯҳ будан аз майдони ҷанг набаромад. Ӯ бо ҷанговаронаш ДЗОТ-и душманро нобуд кард. Рӯзи дигар задухӯрд дар ҳамин самт боз авҷ гирифт. Ба мавқеи ҷангии ҷанговарони Аҳмадов ду баталиони аскарони пиёдагарди душман бо ҳимояи 13 танк ҳуҷум кард. Дар ин муҳориба ҳам фашистон мағлуб шуданд. Аҳмадов бо дастаи худ танкҳои душманро аз кор бароварда, 18 нафар душманро асир гирифт ва ба пешравии қисмҳои амалкунандаи шӯравӣ шароити мусоид фароҳам овард. Аҳмадов дар набардҳои озод кардани шаҳри Седлетс қаҳрамонона ҳалок шуд. Барои корнамоиҳои ҷангӣ бо орденҳои Ленин, Шараф (дараҷаи 3) низ сарфароз гардидааст.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Онҳо Ватанро мудофиа карданд. Қаҳрамонони Иттифоқи Советӣ — фарзандони Тоҷикистон. Д. 1985;
* Герои Советского Союза (Краткий биографический словарь). Т. 1. М. 1987;
* Сафаров Р. Ҳазору як корнома. Д. 2000.

Сарчашма
--------

* Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — 664 с. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.
**Юлдошбек Баротбеков** (1890, ш. Ӯротеппа — 1969, ҳамон ҷо) — наққош ва кандакори тоҷик. Ходими хизматнишондодаи санъати ҶШС Тоҷикистон (1946).

Зиндагинома
-----------

Ҳаёт ва фаъолияти Юлдошбек Баротбеков дар Ӯротеппа гузаштааст. Устодони аввалини ӯ Муҳаммад Рауф (Рауфи Шайтон) ва кандакор Ашӯр Ғафуров (Ашӯри Фарангӣ, Ашӯри Мурғак) будаанд. Ширкатдори намоиши байналмилалӣ дар Париж (1936), Даҳаи санъати тоҷик (1941) ва Даҳаи адабиёт ва санъати тоҷик (1957) дар ш. Маскав.

Корҳо
-----

Ӯ сақф ва дарҳои кандакории павилони «Тоҷикистон»-ро дар НКХХ (1938), дарвозаи кандакории осорхонаи ба номи Рӯдакиро дар ш. Панҷакент (1959) ороиш додааст. Ба Б. услуби гулпартоии мавзуну мутаносиб ва амиқ кандани нақшҳо хос аст. Юлдошбек Баротбеков анъанаҳои санъати кандакории халқиро эҷодкорона идома дода, дар шаклу мазмун ва унсурҳои гуногуни кандакорӣ ба бозёфтҳои эҷодӣ ноил гаштааст. Нақшҳои кандакории ӯро себаргаю панҷбаргаҳо, гиреҳҳои дилшакл, эмблемаҳои муосир (досу болға, герб, ситораи панҷгӯша ва ғайра) оро медиҳанд.

Мукофоту медалҳо
----------------

Юлдошбек Баротбеков депутати Шӯрои Олии ҶШС Тоҷикистон (даъвати 5) буд. Бо орденҳои Ленин ва «Нишони Фахрӣ» сарфароз гардидааст. Узви ИР Тоҷикистон (1943).

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* Баротбеков Юлдошбек // Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.
Майонез дар банка
**МАЙОНЕЗ- аз калимаи фаронсавии** (mayonnais). Аз равғани рустании софкардашудаи моеъ, зарони тухм, шири хушк ва дигар иловахое, кн ба майонез таъму буи махсус мебахшанд хардал, сирко, намак, шакар, адвиёт тайёр карда мешавад. Майонезро ҳамчун соус барои яхниҳои гуногун (сабзавот, моҳӣ, гӯшт) истифода мебаранд. Дар шароити хона майонезро барои пухтани таомҳои гарми якум. Бифштекс ва ғайра истифода мебаранд. Майонез иштаиоовар буда, таъми таомро беҳтар менамояд ва барон хубтар ҳазм шудани он ёрӣ мерасонад.
Саноат навъҳои зиёди майонез истеҳсол мекунад. Мухимтарини онҳо — майонезҳои хурокӣ ва тунд. Майонезҳои хурокӣ — «Провансал» ва «Молочный». Дар таркиби онҳо 67% равған ва 25% об ҳаст. Ин майонезҳо таъми гуворои андаке тунд ва турш, бӯй ва мазаи хардалу сиркоро доранд. Майонези «Любительский» аз 47% равған ва 45—45,5% об иборат аст. Ба баъзе майонезҳои адвиётдор (барои бӯю таъми махсус пайдо карданашон) хар хел иловахо, аз ҷумла ба майонези «Весна» равгани шибиту эфир, ба майонези "С перцем" мурч-и куфта ва чавхари мурч ба «Ароматный» чавхари чаъфарь, шибит ва карафс, ба «Кавказский» мурчу каламфур ва г. меандозанд,
Ба майонезҳои тунд «Огонёк» (ки пастаи помидор, каламфури сурх, тунд ва ширин дорад), «Южный» (ки ба он соуси «Южный» ҳамроҳ мекупанд), инчунин майонези «Праздничный» мансубанд, ки таъми тезу тунд ва буи хуш дошта, ба он мурч каламфур, сир, кашннч, чормагз ва г. меандозаид.
Майонез бо об ва баъзе маҳсулоти шири зуд омехта мешавад. Барои камравган шудани майонез ҳангоми омехтакунй ба он оби ЧУШ. шир ё каймок, андохтан мумкин аст. Агар ба майонез сирко ҳамроҳ карда шавад (ба 200 г 1—2 қошуқ), он торафт турштар мешавад. Барои майонезе, ки ба яхниҳои мохй ва гушт ҳамроҳ карда мешавад, му-вофици табъ 1—2 қошуқ кахзаки суда андохтан мумкин аст.
Майонез дар банкаҳои шишагини 200—500-грамма, ки бо сарпушҳои тунукагии хавопогузар маҳкам карда шудаапд, дар халтачаҳои махсуси шаффофи полимерии 100-грамма, лулачаҳои алюминии аз 50 то 250-грамма бароварда мешавад.
Майопезҳои «Столовый», «Провансаль»-ро дар харорати аз 3 то 7"С ба муддати 30 рӯз, дар харорати 7—14°С то 20 рӯз ва дар харорати 14—18"С то 10 рӯз нигоҳ доштан мумкин аст. Муҳлати нигоҳдории майонезҳои «Молочный» ва «Любительский» ва дигар майонезхое, ки дар таркибашон тундй доранд, ду баробар кӯтоҳтар лет. Майопези сарпуши банкааш мустахкам дергоҳ вайрон намешавад. Нишонаи аввалини вайроншавии ҳама и навъҳои майонез ҳамин аст, ни дар қисми болоии банка кабати тираи равган ҳосил мешавад.
**Саноат Бозорова** (*Бозорова Саноат Шукуровна*; зод. 29 августи 1932, шаҳраки Роҳатӣ, ноҳияи Янгибозор) — омӯзгор, доктори илмҳои педагогика (2006), профессор (2010)

Зиндагинома
-----------

Саноат Бозорова 29 августи 1932 дар шаҳраки Роҳаии ноҳияи Янгибозор дар хонаводаи хидматгори давлатӣ ба дунё омадааст. Солҳои 1941—1952 мактаби шабонаи кор­гарҷавонони шаҳри Душанбе ва дар солҳои 1952—1957 факултети забон ва адабиёти руси Институти давлатии педагогии Душанбе ба номи Т. Г. Шевченкоро таҳсил кардааст.

Корнома
-------

Муаллими мактаби № 25; № 37 ва мактаб-интернати № 2, шаҳри Душанбе (1957—1964). Муалллими калон, дотсенти кафедраи фалсафаи ДДОТ (1964—1998). Дотсент, мудири кафедраи фалсафа, муовини ректор оид ба тарбияи Донишгоҳи аграрии Тоҷикистон (1998—2004). Дотсенти кафедари фалсафаи Донишгоҳи технологии Тоҷикистон (2004—2005). Дотсенти кафедраи фалсафаи ДМТ (2005—2006). Аз 2007 профессори кафедраи фалсафа ва сиёсатшиносии Донишкадаи давлатии забонҳои Тоҷикистон ба номи С. Улуғзода кор кардааст.

Фаъолияти илмӣ
--------------

Саноат Бозорова аз аввалинҳост, ки ташаккули асосҳои назариявии маълумоти педагогӣ ва вазифаҳои стратегии макотиби олӣ, фалсафаи тарбия ва роҳҳои рушди он дар заминаи омӯзиши шахсият (ҷиҳати тақвият додани андеша ва афкори роҳбари гурӯҳ)-ро барои соатҳои тарбиявӣ дар макотиби олӣ мавриди ҳаллу фасли илмӣ қарор додааст.

Муаллифи 8 рисола, 10 дастури методӣ ва зиёда аз 100 мақолаи илмӣ-методӣ мебошад.

Унвону ҷоизаҳо
--------------

* Аълочии маорифи ҶШС Тоҷикистон (1964),
* Аълочии мактаби олии ИҶШС (1982).

Осор
----

* Интернациональное воспитание рабочего класса. Д. 1984. 115 с.
* Воспитание — важнейшая стратегическая задача ВУЗа. Д. 2002. 104 с.
* Образование: история возникновения и развития. Д. 2005. 230 с.
* Теоретические основы становления и развития высшего педагогического образования Таджикистана. Д. 2006. 326 с.
* Философия воспитания: пути совершенствования (социально-практический аспект). Д. 2010. 244 с.
* Педагогика высшей школы. Конспект лекций для аспирантов. Д. 2013. 181 с.
* Маориф ва аҳаммияти он барои такмили мутахассисони оянда. Д. 2004;
* Маориф: таърихи пайдоиш ва рушди он. Д. 2005;
* Асосҳои назариявӣ ва ташаккули маълумоти педагогӣ. Д. 2006;
* Фалсафаи тарбия: роҳҳои рушди он. Д. 2008;
* Тарбия дар заминаи омӯзиши шахсият. Д. 2010;
* Тарбия яке аз вазифаҳои стратегии мактаби олӣ. Д. 2011;

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Бозорова Саноат Шукуровна // Боз — Вичкут. — Д. : СИЭМТ, 2014. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 3). — ISBN 978-99947-33-46-0.
**Хоҷагон** — як силсилаи маъруфи тасаввуфро гӯянд, ки пайравони он Абдулхолиқи Ғиждувониро пешвои худ мешумориданд.

Xоҷагон бештар дар ҳудуди Осиёи Миёна, Эрон, Афғонистон интишор ёфта буд. Рукни асосии таълимоти хоҷагон порсоӣ ва диндорист. Бино ба таълимоти Абдулхолиқи Ғиждувонӣ сӯфии ҳақиқӣ бояд тамоми қоидаҳои шариат ва тариқатро риоя карда, баъд ба зинаи ҳақиқат гузарад. Пайравони силсилаи хоҷагон зӯҳду тақво ва парҳезгорию таваккулро инкор мекарданд. Онҳо зимни муҷоҳида ба касбу кори муайян машғул шудани сӯфиёнро раво медонистанд. Абдулхолиқи Ғиждувонӣ дар асарҳояш пайравонашро ба тасфияи нафс ва дурӣ ҷустан аз ҷоҳталабӣ тарғиб кардааст. Мас. ӯ дар «Васиятнома»-аш навиштааст: «Қавли саҳеҳ он аст, ки иштиғол ба касб монеаи тасаввуф нест».

Абдулхолиқи Ғиждувонӣ муршиди Баҳоуддини Нақшбанд мебошад. Аз ни рӯ, ташаккулу инкишофи силсилаи хоҷагон давраи тӯлониро дар бар мегирад ва нақшбандия як тариқати силсилаи хоҷагон ба шумор меравад. Таълимоти асосии силсилаи хоҷагон аз ёздаҳ принцип иборат мебошад: хуш дар дам, хилват дар анҷуман, назар ба қадам, сафар дар ватан, ёдкард, нигаҳдошт, ёддошт, бозгашт, вуқуфи ададӣ, вуқуфи қалбӣ, вуқуфи замонӣ. Ҳашт принципи аввалро ба Абдулхолиқи Ғиждувонӣ ва сетои дигарашро ба Баҳоуддини Нақшбанд нисбат медиҳанд. Пайравони силсилаи хоҷагон ба ин принципҳо шарҳу тавзеҳоти зиёде навиштаанд.

Пайравони силсилаи хоҷагон мардумро ба диндорӣ ва итоаткорӣ даъват намуда, ба мисли дигар ҷараёнҳои динию ирфонӣ дар таърихи афкори ҷамъиятӣ роли иртиҷоӣ бозидаанд.

Сарчашма
--------

* Энциклопедияи Советии Тоҷик : [дар 8 ҷ.] / сармуҳаррир  А. С. Сайфуллоев. — Д. : СИЭСТ, 1978—1988.


| ⚙️ Тариқатҳо |
| --- |
| 
Азимия[en] • Айссауа • Ба алавия[en] • Бадавия • Байрамия • Бектошия • Бурҳония • Ғолибия • Дарвешия • Даркавия • Ҷаҳрия[en] • Джелветия[en] • Джеррахия[en] • Дисукия • Зоҳидия • Идрисия[en] • Қаландария • Касназани[en] • Қодирия • Кубравия • Мадария[en] • Маломатия • Мавлавия • Муридизм • Нақшбандия • Носирия • Ниматуллахи • Нисбат-е-Расули[en] • Нур Ашки Джерахи[en] • Нурбакшия[en] • Раҳмония • Рифаия • Ришия[en] • Рошани • Саадия • Сарвария[en] • Сафавия • Санусия • Сулаймонҷия[en] • Сунбулия[en] • Суҳравардия • Тиджания • Увайсия • Хаджи-мюридия • Халватия • Халидия[en] • Ҳамалая[en] • Хатмия • Хоҷагон • Ҳаллоҷия • Ҳуруфия • Чиштия • Шазилия • Шаттария[en] • Ясавия
 |
**Эдуард Данилович Айрапетянс** (тав. 21 январ 1923, Самарқанд — 13 марти 1971, Душанбе) — дирижёр, Ходими хизматнишондодаи санъати ҶШС Тоҷикистон] (1968). Фарзанди мусиқидон Айрапетянс Данил Саркисович

Зиндагинома
-----------

Дар Омӯзишгоҳи мусиқии шаҳри Ленинобод (1941—1945), студияи миллии Консерваторияи давлатии Москва (1945—1947) твҳсил нвмуда, соли 1963 Консерваторияи давлатии Тошкандро ғоибона хатм кардааст. Муддате дар Театри мазҳакаи мусиқии вилоятии Ленинобод ба сифати мудири қисми мусиқӣ ва дирижёр кор кардааст. Солҳои 1948—1962 дирижёр ва аз соли 1963 то поёни умр сардирижёри Театри давлатии академии опера ва балети ба номи Садриддин Айнӣ буд. Дар Омӯзишгоҳи мусиқии шаҳри Душанбе ва факултети санъати Институти давлатии педагогии Душанбе аз синфи опера дарс гуфтааст. Дар саҳнаи театр операҳои «Тоҳир ва Зӯҳро»-и А. Ленский, «Шӯриши Восеъ», «Хосият», «Бахтиёр ва Нисо»-и С. Баласанян, «Комде ва Мадан»-и З. Шаҳидӣ, «Коваи оҳангар», «Бозгашт»-и Я. Сабзанов, балетҳои «Лайлӣ ва Маҷнун»-и С. Баласанян, «Афсонаи кӯҳсор», «Писари Ватан»-и Ю. Тер-Осипов, «Бо роҳи раъди ғуррон»-и Қ. Қароев, «Валси калон»-и И. Штраус, «Гилеми кабуд»-и М. Волберг ва ғайраро таҳия намудааст. Ҳамчун иҷрокунандаи доимии асарҳои композиторони тоҷик ва барпокунандаи консертҳои симфонӣ маъруф буд.

Ҷоизаҳо
-------

Бо орденҳои Байрақи Сурхи Меҳнат, «Нишони Фахрӣ», Грамотаҳои Фахрии Президиуми Совети Олии ҶШС Тоҷикистон сарфароз гардидааст.

Сарчашма
--------

* Айрапетянс // А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2021, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.

* Обидпур Ҷ. Луғатномаи тафсирии мусиқӣ / зери назари Б.Қобилова. – Душанбе: Аржанг, 2019. – С. 15 – 480 с. ISBN 978-999-47-43-90-2
**Бобои Деҳқон** — пири кишоварзон, шахсияте дар асотир, бовару эътиқоди мардуми тоҷик.

Симо
----

Симои Бобои Деҳқон дар тасаввуроти мардум пирмарди зӯру тавоно ва кордон мебошад. Баъзеҳо симои ӯро бо ҳазрати Одам як мешуморанд. Дар аксар маросимҳои мавсимии кишоварзӣ, дуову фотиҳаҳои марбут ба барзгарӣ аз Бобои Деҳқон ёд мекунанд ва аз рӯҳи ӯ мадад мепурсанд.

Мувофиқи маълумоти осори илмии муваррихон, мардумшиносон мафҳуми Бобои Деҳқон дар ҳавзаи дарёи Хингоб (Қаротегин – Рашт) маъмул будааст. Яке аз сокинони деҳаро, ки порсову покизакор ва адолатпарвар, ростгӯю хубкирдор, муборакқадам, сабукдаст ва ғ. буд, интихоб намуда, намояндаи Бобои Деҳқон мешумориданд ва лақабашро «шавгунӣ» (шогунӣ) мениҳоданд. Ӯ дар рӯзи муқарраркардаи мӯйсафедони деҳа ба ҳар кори кишоварзӣ – ҷуфт, коштани зироат, дарав ва ғ. даст мезад. Ӯ оғози корҳоро муборак мегуфт ва бо роҳнамоияш дигарон ба он корҳо машғул мешуданд.

Тибқи мушоҳидаҳо ва тасвири этнографии Пешерева Е. М. дар байни тоҷикони кӯҳистон инчунин бозии «Бобои Деҳқон» маъмул будааст, ки мардум шабҳои тобистон дар айлоқҳо шабона баргузор мекарданд. Дар ҷашни Наврӯз Бобои Деҳқон яке аз шахсиятҳои асосӣ мебошад. Вай дар соли нав, оғози кишту кор донаҳои нахустини зироатро ба замин мепошад ва барои соли накӯ шудани ин сол дуо мекунад. Бобои Деҳқон аз фарҳанги мардуми тоҷик фолклори маросимии онҳо, инчунин ба тавассути ҷашни Наврӯз, ки ҷашни умумибашарӣ шудааст, ба фолклори халқҳои турктабори Осиёи Марказӣ – туркманҳо, ӯзбекҳо, қирғизҳо, қазоқҳо, қарақалпоқҳо ва дигарҳо гузаштааст

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Бобои Деҳқон / Д. Раҳимов // Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.

* Бобои Деҳқон / Д. Раҳимов // А — М. — Д. : СИЭМТ, 2015. — (Донишномаи фарҳанги мардуми тоҷик : [дар 2 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2015—2016, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-79-8.

* Рахимов М. Р. Земледелие таджиков бассейна река Хингоу в дореволюционный период. Сталинабад, 1957;
* Антонова Е. В. Чвыр Л. А. Таджикские военные игры и обряды и индоиранская мифология // Фольклор и историческая этнография. М. 1983.


|  |  |
| --- | --- |
| Таърих | *Ин мақолаи нопурра аз таърих мебошад.Шумо метавонед бо пурра кардани ин ба Википедия кумак кунед.* |
**"Дура дар мех", дуррабозӣ**

Бачаҳо дар майдон ба тарзи даврашакл саф мекашанд ва барои бозӣ як ресмон ё арғамчини 2-3 метра лозим аст. Довар ё сардори бачаҳо ду нафарро ба мобайни давра даъват мекунад. Яке дар маркази давра истода, вазифаи «мех»-ро иҷро мекнамояд, дуюмӣ муҳофизаткунандаи ӯ мебошад. Баробари фармони довар ё сардор бозигари муҳофизатгари «мех», яъне дуррадор дар атрофи «мех» чарх зада, бозигаронро намегузорад, ба даруни давра даромада, ба «мех» даст расонанд. Дар водии Вахш, Ёвон нимфаъол аст.

Адабиёт
-------

1. Турсунов Н. Бозиҳои серҳаракати тоҷикӣ. Д. 1961;

2. Топоров Н.И. Национальные виды спорта и игры в Таджикистане. М. 1944.

3. Донишномаи фарҳанги мардуми тоҷик. Ҷ.1. Д. 2015.

Нигаред
-------

* Бозиҳои миллӣ ва мардумии тоҷикон
* Зоғобу

Манобеъ
-------

1. ↑  Феҳристи миллии фаҳанги ғайримоддӣ /Natioal list of intangible cultural hertage/ Пажӯшиҳгоҳи илмӣ-тадқиқотии фарҳанг ва иттилооти Вазорати фарҳанги ҶТ – Душанбе: «Аржанг» 2016, – С. 180


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Ин мақолаи нопурра аз таърих мебошад.Шумо метавонед бо пурра кардани ин ба Википедия кумак кунед.* |