recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**«Ал-ҳовӣ»** — асари Абубакр Муҳаммад Закариёи Розӣ дар боби тиб.

Муаарифь
--------

Розӣ дар асар ҳамаи бемориҳоеро, ки мушоҳида ва табобат кардааст, зикр менамояд. Бино ба маълумоти Абурайҳони Берунӣ «Ал-ҳовӣ» аз 13 фасл иборат аст: беморӣ ва муолиҷаи беморон, ҳифзи сиҳат; бахия (чоки захм), шикастабандӣ ва захмҳо; нерӯи доруҳо, ғизо ва дигар моддаҳо, ки дар тиб истифода мешаванд; доруҳои мураккаб, санъати тиб, дорусозӣ, рангу таъм ва бӯи доруҳо; навъи баданҳо, вазнҳо ва кайлҳо (ченакҳо); шарҳу вазифаҳои аъзо; иллат ва сабабҳои табиии санъати тиб; нахустин истилоҳоти тиббӣ ва муқаддимаи тиб.

Муаллиф барои таҳияи китоби мазкур 15 соли умри худро сарф кардааст. Китоб аз 30 муҷаллад иборат мебошад. Ошноӣ бо муҳтавои «Ал-ҳовӣ» шаҳодат медиҳад, ки Розӣ аз таълифоти Дисқуридус, Буқрот, Ҷолинус ва дигар табибони юнонӣ, румӣ, ҳиндӣ, арабӣ хуб огоҳӣ доштааст. «Ал-ҳовӣ» қомуси ҳақиқии тиббӣ буда, қариб ҳамаи масъалаҳои тибби амалӣ ва назариявии ҳамон даврро дар бар мегирад. Абуалӣ ибни Сино ба ин асари Розӣ шинос буд ва дар китоби худ «Аш-Шифо» иқтибосҳои сершумор карданаш далели ин мебошад. Ба қавли муаррихон Шайхурраис зимни шурӯъ кардан ба омӯзиши тиб дар навбати аввал ба «Ал-ҳовӣ» шинос шудааст. «Ал-ҳовӣ» аввал соли 1486 ва минбаъд солҳои 1509, 1542 бо номи «Continens Rasis» дар Италия ба лотинӣ тарҷума шудааст. Дастхатҳои он бо номи «Ал-Ҷомеъ-ул-ҳозир ли синоати-т-тиб» ва «Ал-Ҷомеъ-ул-кабир» дар китобхона-музейи Италия, китобхонаҳои Мюнхен, Оксфорд, Кембриҷ, дар Испания, Истанбул, Ромпур, Мадрас ва ғайра маҳфузанд.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — 608 с. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2021, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.
|  |
| --- |
| Унсури холии Викидода |

**«Ал-фавз-ул-асғар»** (ар.  الفوز الأصغر‎) — асари Ибни Мискавейҳ роҷеъ ба фалсафа.

Муаарифӣ
--------

Он дар бораи пайдо шудани маротиби вуҷуд аз холиқ (сонеъ), масъалаҳои нафс ва нубувват баҳс мекунад. Ба забони арабӣ навишта шудааст. Асар аз се масъалаи асосӣ ва ҳар масъала аз 10 фасл иборат аст. Масъалаи якум «Дар исботи сонеъ» ном дошта, муаллиф дар он ақидаҳои олимонро дар ин соҳа овардааст ва муҳаррики аввал будани Офаридгорро шарҳу тафсир додааст. Масъалаи дуюм доир ба «Нафс ва аҳволи он» мебошад.

Ибни Мискавейҳ ақидаи ҳукаморо роҷеъ ба пайдоиши нафс ва инкишофи он оварда, камолоти нафсонӣ ва ба мабдаи худ муроҷиат намудани онро нишон додааст. Масъалаи сеюми «Ал-фавз-ул-асғар» «Дар баёни нубувват» буда, дар он муаллиф робитаи олами сағиру олами кабир, кайфияти хавоси панҷгона, чигунагии ваҳй ва алоқаи он ба нубувват, фарқи набӣ аз мутанаббӣ ва амсоли инҳоро тадқиқ намудааст. Зимни таҳлили масъалаҳои ёдшуда Ибни Мискавейҳ дар «Ал-фавз-ул-асғар» ҳолати аҷсоми табиӣ ва таносуби моддаю суратро ҳамчун чизи ҳодисшуда таҳлил мекунад. Масалан, ӯ муътақид аст, ки сурат дар таҳлили ақлӣ дар ҳаюло ориз мешавад ва ҳар чӣ ориз бошад, вай дар айни замон ҳодис аст. Роҷеъ ба ҳаюло муаллиф таъкид мекунад, ки он танҳо дар таҳлили ақлӣ (тааққул) аз сурат орӣ буда, дар марҳалаи вуҷуди хориҷӣ ҳаргиз аз сурат ҷудо нест. Вобаста ба ҳамин масъала Ибни Мискавейҳ роҳҳои пайдоиши тахайюлу тааққул дар ҷараёни маърифатро нишон медиҳад. Таҳлили бис ёр масъалаҳои ҳастию маърифат дар «Ал-фавз-ул-асғар» таъсири афкори атиқаи юнониро дар эҷодиёти Ибни Мискавейҳ нишон медиҳад. Аз ин рӯ, «Ал-фавз-ул-асғар» дар муайян кардани афкори фалсафии мутафаккир нақши муайяне дорад.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — 608 с. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2021, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.
**Нуқраи Суннатниё** — шоира ,узви Иттифоқи нависандагони Тоҷикистон (1994)

Зиндагинома
-----------

**Нуқраи Суннатниё** 24 сентябри соли 1950 дар деҳаи Роғи ноҳияи Ванҷи Вилояти Мухтори Кӯҳистони Бадахшон]] тавваллуд шудааст. Маълумоти ҳаштсоларо дар мактаби деҳа гирифта, баъдан мактаби миёнаи №4 маркази ноҳияро хатм кардааст. Соли 1968 вориди факултаи таърихи Донишгоҳи миллии Тоҷикистон (собиқ Университети давлатии Тоҷикистон ба номи В.И.Ленин) дохил шудааст. Соли 1973 донишгоҳро ба поён расонда барои кор дар кафедраи таърихи донишгоҳи мазкур ба кор пазируфта шудааст. Баъди хонадор шудан ба ноҳияи Кумсангири вилояти Хатлон (собиқ вилояти Қӯрғонтеппа) кӯчида, чанде машғули омӯзгорӣ будааст. Баъдан ба Кумитаи ноҳиявии ҳизби коммунистӣ ба кор даъват шуда, солиёне дар вазифаҳои масъули ҳизбию давлатии ноҳия кор кардааст. Аз соли 1993 мудири шуъбаи кадри Иттифоқи нависандагони Тоҷикистон аст. Аз соли 1994 узви Иттифоқи нависандагони Тоҷикистон аст.

Эҷодиёт
-------

Ба навиштани шеър аз овони ҷавонӣ шуғл варзида, навиштаҳояш дар китобҳои дастҷамъӣ чоп шудаанд. Иддаи дигаре аз ашъораш дар маҷмӯаҳои алоҳидаи «Чашмаи роғ» (1976), «Шогуна» (1987), «Сояи абр» (2000), «Нафаси хаёл» (2007) ва «Атри гули ёс» (2010) дастраси хонандагон гардидаанд. Намунаи шеърҳояш ба забонҳои русӣ, ӯзбекӣ ва арабӣ тарҷума шуда, силсилае аз онҳо дар рӯзномаву маҷаллаҳои Эрону Афғонистон ба табъ расидаанд. Барои маҷмӯаи «Атри гули ёс» (2011) барандаи Ҷоизаи адабии ба номи Мирзо Турсунзода гардидааст.

Ҷоизаҳо
-------

* Ҷоизаи адабии ба номи Мирзо Турсунзода;
* Ифтихорномаи Президиуми Шӯрои Олии ҶТ;
* Медали «Хидмати шоиста»;
* Медали «Нишони сухан».

Сарчашма
--------

1. ↑  Адибони Тоҷикистон (маълумотномаи мухтасари шарҳиҳолӣ)./Таҳия ва танзими Асрори Сомонӣ ва Маҷид Салим. – Душанбе, «Адиб», 2014, – с.233 ISBN 978-99947-2-379-9
**Эмомалӣ Бозор Буризода** (тав. 26.03.1968, н. Рӯдакӣ) — ҳуқуқшинос, номзади илмҳои ҳуқуқшиносӣ (1998), доктори илмҳои ҳуқуқшиносӣ (2009), профессор (2018).

Зиндагинома
-----------

Эмомалӣ Бозор Буризода солҳои 1988-1993 таҳсилро дар шуъбаи ҳуқуқи факултаи таърихи Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи С. Айнӣ давом дода, онро соли 1993 бо дипломи аъло хатм намудааст. Аз соли 1993 ба сифати ходими хурди илмии шуъбаи давлат ва ҳуқуқи Институти фалсафа ва ҳуқуқи Академияи илмҳои Ҷумҳурии Тоҷикистон, солҳои 1993-1996 аспиранти ҳамин шуъба, аз моҳи марти соли 1998 ҳамчун ходими калони илмӣ ва аз декабри соли 1998 ҳамчун мудири шуъбаи давлат ва ҳуқуқ то соли 2006 кор карда, баъдан то моҳи апрели 2011 ба сифати муовини директори Институти навтаъсиси давлат ва ҳуқуқи Академияи миллии илмҳои Тоҷикистон, ҳамзамон мудири шуъбаи таърихи давлат ва ҳуқуқи Институт шуда кор кардааст. Аз моҳи апрели соли 2011 инҷониб ба сифати мудири шуъбаи таърихи давлат ва ҳуқуқи Институти фалсафа, сиёсатшиносӣ ва ҳуқуқи ба номи А. Баҳоваддинови Академияи миллии илмҳои Тоҷикистон фаъолият дорад. Аз соли 1998 ба ин сӯ ба ҳайси омӯзгор, дотсент ва профессори кафедраи ҳуқуқи Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи С. Айнӣ иҷрои вазифа дорад.

Фаъолияти илмӣ
--------------

Дар мавзуи «Ташаккул ва рушди ниҳодҳои давлатдорӣ дар Тоҷикистони тошуравӣ» рисолаи докторӣ дифоъ намудааст (2009).

Осор
----

* Действие мусульманского права в дореволюционном Таджикистане (VIII – начало XX вв.). Д. 1999;
* Таърихи давлат ва ҳуқуқи Тоҷикистон. Қисми 1. Д.(2000. 114 с.);
* Таърихи афкорӣ сиёсӣ ва ҳуқуқӣ. Д. 2002;
* Масоили умумии назарияи ҳуқуқ ва давлат. Д. 2003;
* Некоторые проблемы правового статуса должностних лиц и правових институтов дореволюционного Таджикистана. Д. 2005;
* Методические рекомендации и программа дисцыплины «История политических и правових учений» для студентов юрид. факультета РТСУ. Д. 2005;
* Таърихи давлат ва ҳуқуқи Тоҷикистон. Қисми аввал. Д. 2007;
* История государства и права. Т. 1, часть 1-2. Д. 2007;
* Таърихи давлат ва ҳуқуқи Тоҷикистон барои донишҷӯёни факултаи ҳуқуқшиносӣ.Д.2008;
* Становление и развитие институтов государственности на территории Таджикистана (досоветский период). Д. 2008;
* Судебние институтигосударственности. Д. 2010;
* Таърихи давлат ва ҳукуқи Тоҷикистон. Қисми аввал. Д.2020.

Пайвандҳо
---------

Энсиклопедияи Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи С. Айнӣ

Эзоҳ
----
**Эмин Сангинов** (18 декабри 1961,деҳаи Каракчикум, ноҳияи Конибодом) - иқтисоддон, номзади илмҳои иқтисод (1990).

Зиндагинома
-----------

Сангинов Эмин Нумонович 18 декабри соли 1961 дар деҳаи Каракчикуми ноҳияи Конибодом, дар оилаи хизматчи таваллуд шудааст. Солҳои 1968-1978 дар мактаби миёнаи №29-и деҳаи номбурда таълиму тарбия гирифтааст. Пас аз хатми мактаб дар ОКТ-18-и шаҳри Конибодом таҳсилро давом дода, солҳои 1979-1980 дар заводи «Тоҷикагрегат»-и шаҳри Душанбе кор кардааст.

Солҳои 1980-1985 дар Донишкадаи Давлатии Москва ба номи М.В.Ломоносов, факултаи иктисоди таҳсили худро давом дод. Баъд аз хатми Донишгоҳи зикршуда, дар Донишгоҳи Давлатии Тоҷикистон фаъолияти педагогии худро, ҳамчун ассистенти кафедраи иктисоди сиёсии факултаҳои иктисоди огоз намуд.

Солҳои 1987-1990 дар факултаи иктисодии ДДМ ба номи М.В.Ломоносов аспирантураро хатм намуда, унвони илмии – Номзади Илмҳои Иктисодиро гирифтааст. Солҳои 1990-1993 дар ДДТ ба номи В.И.Ленин ҳамчун муаллими калони кафедраи иктисоди сиёсии факултаҳои иктисоди, солҳои 1993-1995 ҷонишини директори институти илми-тадкикотии кор оид ба масъалаҳои илми ва солҳои 1995-1997 ҳамчун сардори идораи шугли аҳолии Вазорати кор ва шугли аҳолии Ҷумҳурии Тоҷикистон кор кардааст. Аз соли 1997 то 5 январи 2004 дар Дастгохи ичроияи Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон мутахассиси пешбар, сармутахассис, евари рохбари дастгох, мудири котиботи гурӯҳи кории президенти оид ба такмил додани системаи идоракунии давлати ва мудири маркази хамоҳангсозии кумакҳои беруна шуда фаъолияти кори дошт. Аз 5 январи соли 2004 бо фармони Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон Э.Ш.Рахмонов ба вазифаи ичрокунандаи Раиси шаҳри Конибодом таъйин гардид. Бо фармони Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон аз 21 ноябри соли 2006 тахти раками 1 бинобар ба кори дигар гузаштан аз вазифаи Раиси шаҳри Конибодом озод шуда, аз 23 ноябри соли 2006 боз дар Дастгохи ичроияи Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон дар вазифаи муовини мудири шуъбаи ислохоти иктисоди ва инвеститсия корро давом дод. Аз 3 апрели соли 2007 бо қарори Хукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон ба вазифаи муовини вазири кор ва хифзи иҷтимоии аҳолии Ҷумҳурии Тоҷикистон таъйин гардид. Сохаҳои таъминоти нафака, музди кор, бучети сугуртаи иҷтимоӣ ва муносибатҳои кориро сарпарасти менамояд. 

Оиладор. Сохиби ду фарзанд. Миллаташ тоҷик. Аъзои ХХДТ аз соли 2003.

Эзоҳ
----
Токио, Жопун
Чашма, Туркия
**Шаҳр** — маҳалли аҳолинишини калонест, ки он ҷо шаҳрвандон асосан ба корҳои берун аз хоҷагии қишлоқ машғул мешаванд. 
Маҷмӯъи гуногуни хоҷагидорӣ ва иқтисодиётро дорост. Ҷамъи иншоотҳои меъмори ва муҳандисиро дар бар мегирад, ки барои зиндагии муваққатию доимии аҳолӣ хидмат мерасонанд.

Шаҳр дар қонунгузории Тоҷикистон
--------------------------------

Шаҳр - маҳалли аҳолинишин, ки ҳамчун воҳиди марзиву маъмурӣ ба қайд гирифта шуда, дар он идоракунии давлатӣ бо назардошти манфиатҳои ҷомеа дар маҳалҳо амалӣ карда мешавад. Шаҳр ҳамчун воҳиди марзиву маъмурӣ метавонад ҳудуди ноҳия, шаҳрак ва деҳотро муттаҳид намояд.

Аз руйи қонун статуси шаҳр муайян карда мешавад.

Нигаред
-------

* Шаҳрҳои Тоҷикистон

Эзоҳ
----

1. ↑  Қонуни конститутсионии ҶТ аз 4 ноябри соли 1995 "Дар бораи тартиби ҳалли масъалаҳои сохти марзиву маъмурии ҶТ". Моддаи 1.

Сарчашма
--------

* Казанцев В. И. Светуньков М. Г. Социология города. Учебно-методическое пособие
* Хайдуков Д. С. Университетские города — точки роста // Сб.: Материалы Международного молодёжного научного форума «Ломоносов — 2012». МГУ. — М.: МАКС Пресс, 2012.
* Э. Гидденс. Современный урбанизм
* Время пригородов?
* Доклад о состоянии городов мира (ООН), на английском языке
* Летающие города будущего(пайванди дастнорас)
**«Ҳаёт ва қонун»** — маҷаллаи назариявӣ ва сиёсию ҳуқуқии Вазорати адлияи Ҷумҳурии Тоҷикистон тибқи Фармони Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон аз 9 апрели соли 1997 № 691 «Дар бораи сиёсати ҳуқуқӣ ва таъмини тарбияи ҳуқуқии шаҳрвандони Ҷумҳурии Тоҷикистон» ва Қарори Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикисгон аз 22 августи соли 1997 №383 «Дар бораи чораҳои беҳтар намудани тарбияи ҳуқуқии шаҳрвандон ва кори ҳуқуқӣ дар ҷумҳурй» ба чоп мерасад. Дар маҷалла мақолаю маводи пешниҳоднамудаи мутахассисон, роҳбарони
мақомоти ҳуқуқӣ, кормандони мақомоти илмии ҷумҳурӣ ва инчунин матни қонунҳо нашр мешаванд. Шумораи нахустини маҷаллаи «Ҳаёт ва қонун» соли 2002 аз чоп баромад.

Нигаред низ
-----------

* Маҷалла

Эзоҳ
----

1. ↑  Фарҳанги истилоҳоти ҳуқуқ / Зери таҳрири Маҳмудов М.А. - Душанбе: ЭР-граф, 2009. - с. 504
**Гулгашти ба номи академикҳо Раҷабовҳо** — дар ноҳияи Шоҳмансури шаҳри Душанбе, дар маркази пойтахт дар байни майдонҳои ба номи «800 солагии Москва» ва «Ғалаба» воқеъ аст.

Гулгашт дар ибтидо ҳамчун гулгашти фароғат ва истироҳати сокинони шаҳр соли 1958 (аритектор Б.А. Александров) бунёд ёфтааст. Гулгашт аввал дорои гулгаштҳои васеъ, ҳайкалчаҳои зебо, гулдонҳо, фаворачаҳо барои нӯшидани об, намудҳои гуногуни дарахту гулбуни гулшани назокат бунёд шуда буд. Гулгашти асосӣ майдонҳои ба номи «800 солагии Москва» ва «Ғалаба» пайваста аз он манзараи боназокати театри академии опера ва балети ба номи С. Айнӣ намуддор буд. Дар гулгашт аз ду ҷониби он аввалин биноҳои бисёрошёнаи солҳои 1930-1950 шаҳр сохта шуда буданд. Акнун, баъд аз васеъ шудани роҳи автомобилгард ва пайдо шудани якчанд бинову истгоҳҳои автомобилгузорӣ ва диг. манзараи гулгашт коҳиш ёфтааст.

Эзоҳ
----

Манобеъ
-------

*Мамаджанова С. Мукимов Р.* Архитектура и градостроительство Душанбе (история, теория и практика). — Д. 2008. — С. 286. (рус.)

| ⚙️ Flag of Tajikistan.svg Боғҳои Душанбе |
| --- |
| Боғҳои фароғатӣ | Боғи кӯдакон • Боғи Парчами Миллӣ • Боғи Пойтахт • Боғи Айнӣ • Боғи Шоҳмансур |  |
| Боғҳои табиӣ ва истироҳатӣ | Боғи Ғалаба • Боғи ботаникӣ • Боғи Рӯдакӣ |
| Гулбоғҳо ва гулгаштҳо | Гулбоғи В. Куйбышев • Гулбоғи «Бӯстон» • Гулбоғи А. Мироненко  • Гулгашти Раҷабовҳо |
| дигарҳо | Боғи «Делфин» • Боғи ҳайвонот • Боғи Лучоб |
**Гулдор** — як навъ шафтолуи маҳаллӣ.

Дар Иттиҳодияи илмию истеҳсолии «Боғпарвар»-и АИКТ бо роҳи дурага кардани шафтолуи ҳисорӣ бо навъи Лола рӯёнда шудааст. Дарахташ миёнақади зудсабз, пӯстлохаш дорчинии хокистарранг. Шохсораш паҳн, аҳромшакли зич. Баргаш нештаршакл, сабзи баланд, думчааш кӯтоҳ. Охири март — аввали апрел гул карда, нимаи аввали август мевааш мепазад; гулмуғчааш сармобардор аст. Даври гулшукуфташ 10-16 рӯз. Гулаш гулобӣ ё сурх. Мевааш (78,0 г) мудаввар, нӯгтез, рангаш зард, холчаҳои сурхи банур дорад; пӯсташ бепашмак, мағзаш ғоздор, сероби нордон; донакаш калони нӯгтез, аз мағзаш ҷудо мешавад; думчамевааш кӯтоҳи ғафс. Дар таркиби мевааш 11,29 % қанд, 0,44 % ҷавҳар, 16,83 % моддаҳои хушк мавҷуд аст. Ниҳолаш баъди 3 сол самар меоварад ва 12-15 сол ҳосили хуб (аз ҳар га 250—300 сентнер) медиҳад. Ниҳолашро ба тартиби 4×5 м ё 6×3 м мешинонанд. Барои танзими ҳосилбандӣ шохаҳояшро буридан лозим аст. Дарахташ аз касалии клястероспориоз ва баргпечак кам зарар мебинад. Меваашро мехушконанд, аз он хушоб, мураббо, ҷем тайёр мекунанд. Дар ҷумҳурӣ (ғайр аз ВМКБ) аз соли 1993 парвариш карда мешавад.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Гулдор // Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.

* Шамурадова С. Б. Скороход С. Т. Выведение новых сортов персиков устойчивых к неблагоприятным условиям среды.//Докл. ТАСН № 5-6. Д. 2002;
* Гулов С. Мевапарварӣ. Д. 2003;
* Шамурадова С. Б. Сравнительная оценка агробиологических показателей элитных поздноцветных сеянцев и сортов персика.//Доклады ТАСН № 2 (28). Д. 2011. С. Гулов, С. Шомурадова.
«**Гулзори Аъзам**» (форсӣ: گلذار اعظم‎) — тазкираи адиби форсизабони Ҳиндустон Муҳаммад Ғавсхон Баҳодури Ҷанг, мутахаллис ба Аъзам (1824—1856).

Таълифаш соли 1853 ба итмом расид. Шарҳи ҳол ва намунаи ашъори 140 нафар шоири форсигӯйи мавзеи Карнотак (ҷануби Ҳиндустон)-ро дар бар мегирад. Номи шоирон ба тартиби алифбои форсӣ оварда шудааст. Аксари ашхоси дар тазкира овардашуда ҳамзамони муаллифанд. Соли 1856 дар Мадрас (Карнотак) ба табъ расидааст.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Гулзори Аъзам // Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.

* دانشنامۀ ادب فارسی. ادب فارسی در شبه قاره (هند، پاکستان، بنگلدش)..جلد چهارم، بخش سوم. تهران، ۱۳۸۰ ش.ر
**Гулзании нок** — касалии дарахтони мева. 

Дар биҳӣ, ғубайро, мушмула ва себ низ ба мушоҳида мерасад. Ангезандааш занбӯруғи Entomosporium maculatum. Дар рӯи барги рустаниҳои касал доғҳои хурди сиёҳтоб пайдо мешаванд (баргҳои иллатӣ хушкида мерезанд); навдаҳо каҷ шуда, дуруст рушд намеёбанд. Ангезандаи гулзании нок дар тӯли тобистон борҳо насл меоварад. Ба паҳн гаштани касалӣ бештар ҳавои гарму боронӣ мусоидат мекунад. Спораҳои занбӯруғ ба рӯи баргу меваҳои афтода, митселияҳои он дар навдаҳои иллатӣ зимистон мегузаронанд. Баҳорон митселияҳое, ки дар навдаҳо ҷой гирифтаанд, пештар спора ҳосил мекунанд (спораи баргу меваҳои афтода нисбатан дертар пайдо мешаванд). Бинобар ин, гулзании нок аз ҳама пеш дар рустаниҳое падид меояд, ки на фақат барг, балки навдаҳои онҳо ба касалӣ ҳассосияти зиёд доранд. 

Барои мубориза зидди густариши гулзании нок сӯзондан ё зери хок кардани хазон муҳим аст. Аввали баҳор буридани навдаҳои осебдида, ба рустаниҳо пошидани доруҳои таркибашон мис дошта («Купроксат», «Абига-Пик»), инчунин маҳлули обии 2-8 (вақти карахтии муғчаҳо) ва 1-фоиза (баъди баровардани барг)-и даҳани фаранг манфиат дорад.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Гулзании нок // Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.

* Гуллий В. В. Памужак Н. Г. Справочник по защите растений. М. 1992;
* Куян В. Г. Плодоводство. М. 1998;
* Чулкина В. А. Торопова Е. Ю. Агротехнический метод защиты растений. Новосибирск, 2000.
«**Гулдаст**» (*ҶСК Гулдаст*) — фабрикаи дӯзандагии Душанбе, ки соли 1962 таъсис ёфтааст.

Таърих
------

Солҳои 1962—1971 Фабрикаи бахядӯзӣ ном дошт; солҳои 1972-98 Иттиҳодияи ҳунарҳои бадеии «Гулдаст»; аз соли 1998 то ҳоло ҶСК «Гулдаст».

Корхона 80 навъи маҳсулоти дӯзандагиро истеҳсол мекунад. Ҳоло мутобиқи супоришҳо ҷомаи зардӯзӣ, чойникпӯш, халтаи патдӯзӣ, сӯзанӣ, зардевории патдӯзӣ, куртаи чакан, кӯрпа, кӯрпача, болишт, лӯлаболишт, либоси корӣ ва ҷиҳози бистариро медӯзад. Дар «Гулдаст» 95 нафар кор мекунанд. Солҳои 1976—1999 дар назди корхона 6 филиал фаъолият мекард, аз ҷумла, филиали дӯхтани каллапӯшҳо дар шаҳри Душанбе; филиали дӯхтани кӯрпа, кӯрпача, рӯймолу миёнбанд дар деҳаи Алмосии ноҳияи Ҳисор; филиали дӯхтани ҷиҳози бистарӣ дар деҳаи Қалъаидашти ноҳияи Файзобод; филиалҳои дӯхтани даста барои кӯдакони навзод дар деҳаи Гумбулоқи ноҳияи Файзобод ва деҳаи Шаҳринави ноҳияи Шаҳринав.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Гулдаст // Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.
«**ал-Итқон фӣ улуми-л-Қуръон**» (ар. الإتقان في علوم القرآن‎) — яке аз муҳимтарин ва ҷомеътарин таълифоти Суютӣ дар улуми қуръонӣ.

«ал-Итқон…» ба забони арабӣ навишта шуда, аз 80 фасл иборат аст. Муаллиф дар тадвини он аз 154 манбаъ баҳра гирифтааст. «ал-Итқон…» фарогири масъалаҳои шинохти оёти маккӣ ва маданӣ, гирдоварӣ ва тадвини Қуръон, ҳуруф, калимаҳо, шаъни нузули оёт, маҳалли нузул, китобат, эъҷози Қуръон, навъҳои қироат, одоби омӯзиш ва ҳифзи Қуръон, шинохти муҳкаму муташобеҳ, муқаддаму муаххар, омму хос, носиху мансух, ҳақиқату маҷози Қуръон, илми тафсир, муфассирони Қуръон ва мавзӯъҳои мухталифи дигар аст.

Шеваи таснифи Суютӣ дар «ал-Итқон…» чунин аст, ки ӯ аввал унвони мавзӯеро оварда, машҳуртарин касонеро, ки дар он китоб таълиф кардаанд, ном мебарад, фоидаи донистани он мавзӯъ ва аҳаммияту нақши онро дар шинохту тафсири маъноҳои Қуръон баён мекунад. Сипас, масъалаҳо, фурӯъ ва нукоти онҳоро бозгӯ карда, дар баёни тамоми ин матлабҳо аз Қуръону ҳадис ё ақволи донишмандони фан далел меоварад. Гоҳе бахшҳои фарогири он мавзӯъро аз китобҳо ба таври комил ё хулоса оварда, дар мавридҳои бисёре дар поёни фасл раъйи худро низ нигоштааст.

Аз беҳтарин имтиёзоти «ал-Итқон…» ин аст, ки Суютӣ дар он бисёр маъхазу матнҳо ва навиштаҳоеро оварда, ки асли онҳо ба дасти мо нарасидааст. «ал-Итқон…» аз ҳамон рӯзгори навишта шуданаш мавриди таваҷҷуҳ қарор гирифта, дар тадвину нигоришҳои улуми қуръонӣ пас аз асри 10 хеле муассир будааст. «ал-Итқон…» нахустин бор соли 1854 дар Ҳинд, сипас соли 1862 дар Миср ва минбаъд борҳо дар Лубнон, ҶИЭ ва Арабистони Саудӣ ба чоп расидааст.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* ал-Итқон фӣ улуми-л-Қуръон / С. Наимӣ // Илм — Исҳоқ. — Д. : СИЭМТ, 2011—2020. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021).

* سیوطي جلال الدین. الإتقان في علوم القرآن. القاهره، ١٣١٧ ه.؛
* الاتقان فی علوم القرآن (ترجمۀ فارسی).جلدهای ٢‒١. تهران، ١٣٨٢ ش
**Аломатҳои математикӣ** — ишораҳои шартии мафҳум, ибора ва ҳисобкуниҳои математикӣ. Пайдоиши ишораҳои математикӣ бо инкишофи мафҳумҳои математика робитаи мустаҳкам дорад. Нахустин аломатҳои математикӣ рақамҳо буданд. Аввалин аломатҳои ҳарфӣ дар рисолаҳои олими Юнони Қадим Диофант вомехӯранд. Аломатҳои алгебравии ҳозиразамон дар асрҳои 15 – 17 ба вуҷуд омаданд. Инкишоф ва такмили аломатҳои математикӣ ба пайдоиши соҳаҳои нави математика (ҳисоби оператсионӣ, ҳисоби вариатсионӣ, ҳисоби тензорӣ) ва мантиқи математикӣ мусоидат кард. Аломатҳои асосии математикӣ дар ҷадвал оварда шудаанд.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — 608 с. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2021, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.
**Акшапада Гаутама** (зод. асри II то м.) — мутафаккири Ҳинди Бостон, муассиси системаи няя, муаллифи рисолаи «Няя-сутра».

Зиндагинома
-----------

Замони зиндагии Акшапада Гаутама маълум набуда, эҳтимол меравад, ки дар оғози асри 1 м зистааст, зеро муассиси мактаби буддоии мадҳямика Нагарҷуна (асри 2 м.) бо баъзе мафҳумҳои системаи няя шиносоӣ доштааст. «Няя-сутра» аз 5 китоб иборат буда, дар он воситаву мудракҳои маърифати дуруст, баҳс ё мунозира, бахшҳои қиёс ва баъзе унсурҳои таълимоти фалсафии мубрами замони таълифи асар мавриди баррасӣ қарор гирифтаанд. Акшапада Гаутама бо таълимоти худ ба мантиқи Ҳинди бостон замина гузошта, амалияи баҳсу мунозира карданро ҷамъбаст намуд ва таваҷҷуҳи андешамандонро ба мавзӯъҳое аз қабили бурҳон, рост, асосҳои дурӯғин, софистика (муғолата) ва ғ. ҷалб кард. Шарҳи «Няя-сутра»-и Акшапада Гаутама «Няя бҳаня»-и файласуфи ҳиндӣ Ватсяяна (асрҳои 4-5) мебошад.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* Готама // Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️  Гузариш ба унсури Викидода  Фарҳангҳо ва донишномаҳо | 
* Брокгауза и Ефрона
* Малый Брокгауза и Ефрона

 |
**Мазҳакаи хислатҳо** ё **мазҳакаи ахлоқ** — мазҳака, ки дар он сарчашмаи хандаовар моҳияти ботинии персонажҳо ва хулқу ахлоқи ҷомеаи баланд, яктарафаи хандаовар ва зишт, хислат ё оташи муболиғаомез (айб, норасоӣ) мебошад. Бисёр вақт, мазҳакаи ахлоқӣ мазҳакаи ҳаҷвӣ мебошад, ки ҳамаи ин сифатҳои инсониро масхара мекунад.

Намунаи классикӣ «Тартюф»-и Молиер ва Қудрати пул аз ҷониби Октав Мирбо мебошад. Дар ин жанр Р.Шеридан намоишномаҳои «Мактаби ҷанҷол» ва «Рақибон»-ро навиштааст, инчунин А. С. Грибоедов (намунаи барҷастаи кори ӯ «Дард аз ақл» аст), Д. И. Фонвизин «Ноболиғ», «Бригадир».

Эзоҳ
----
**"Майда"**, майдо - "Майда" суруди меҳнатиест, ки аз пушти галагов ҳангоми кӯфтани гандуми даравида аз ҷониби хирманкӯбӣ суруда мешавад. Чун кори хирман сангин аст, кишоварз якмаром аз қафои говони корӣ ҳаракат мекунад, барои хаста нашудани худ ва говони корӣ суруд мехонад. Сурудҳои «Майда» матни муайян надоранд. Он тавассути нақарот аз жанрҳои гуногуни назми шифоҳӣ таркиб меёбад. Майдо бештар дар минтақаҳои марказӣ ва ҷануби Тоҷикситон маъмул мебошад. Дар вилояти Хатлон, водии Рашт нимфаъол аст.

Нигаред низ
-----------

* Галагов

Эзоҳ
----

1. ↑  Феҳристи миллии фаҳанги ғайримоддӣ /Natioal list of intangible cultural hertage/ Пажӯшиҳгоҳи илмӣ-тадқиқотии фарҳанг ва иттилооти Вазорати фарҳанги ҶТ – Душанбе: «Аржанг» 2016, – С. 12
2. ↑  Феҳристи миллии намунаҳои мероси фарҳангии ғайримоддӣ./ Пажӯшиҳгоҳи илмӣ-тадқиқотии фарҳанг ва иттилооти Вазорати фарҳанги ҶТ - Душанбе: "Ирфон", 2014, - С. 62

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Ин мақолаи нопурра аз таърих мебошад.Шумо метавонед бо пурра кардани ин ба Википедия кумак кунед.* |
**Дибоҷ** ( форсӣ: ديباج‎ ҳамчунин ба забони румӣ, чун **Dibadj;** дар расмият ҳамчун **Qal'eh** (форсӣ: قلعه) маълум аст, **Chahārdeh,** **Chārdeh** ва **Ҷарде)** шаҳр дар Бахши марказии шаҳристони Домғон, Шаҳристони Домғон, Устони Симнони, Эрон. Дар барӯйхатгирии соли 2016, шумораи аҳолии он 5,647 нафар буд.

Дибоҷ дар 55 километр (34 mi) шимоли Домғон, дар маркази кӯҳҳои Албурз воқеъ аст. Он дар роҳи Устони Мозандарон ҷойгир шудааст ва яке аз шаҳрҳои асосии Шаҳристони Домғон мебошад. Он қаблан **Chahardeh** номида шуда буд, яъне маҷмӯаи деҳаҳое буд, ки ба мақоми шаҳрдорӣ дар соли 1995 гузаронда шуда буданд.

Ҷуғрофия
--------

Дар маркази Албурз, дар наздикии сарчашмаи дарёи Домғон, ки аз ин ҷо сар мешавад ва баъдтар бо обҳои Али Баҳор (Чашмаи Алӣ) ҳамҷоя мешавад, аз шаҳри Домғон то Дашти Кавир мегузарад. Иқлим дар зимистон хеле хунук, аммо дар тобистон мӯътадил аст. Баҳорони сербориши **Сари Чашма**, ин минтақаро барои кишоварзӣ ва боғдорӣ ҳосилхез месозад.

Этимология
----------

Қаблан,**Chahardeh** (**Чаҳордеҳ**) номидбар мешуд, зеро он иборат аз маҷмӯи 4 деҳа: Қалеҳ, Варзон, Зардаван ва Аминобод буд. **Чаҳордеҳ** маънои чор деҳаро дорад, "Чаҳор" вожаи ҳинду эронӣ мебошад. Аммо дар асл, имрӯз танҳо 3 деҳа боқӣ мондааст, зеро деҳаи Аминобод бо сабабҳои табиӣ, мисли заминҷунбӣ, обхезӣ ва / ё ҳамлаҳои низомӣ хароб шудааст. Имрӯз, номгузории Аминобод, ки онро пеш мардуми маҳаллӣ меномидад, чун **Хараб Деҳ** деҳаи харобшуда / **харобгашта**  номгузорӣ шудааст.

Вақте ки **Чаҳордеҳ** ба шаҳр табдил дода шуд, номи **Дибоҷ**-ро гирифтааст. Мақбараи Имомзода дар ҷанубу ғарби шаҳр, дар деҳаи Қалеҳ ҷойгир шудааст. Инҷо қабристони (оромгоҳи) Муҳаммад ибни Имоми Саъд (Ҷаъфари Содиқ) бо номи Муҳаммади Дибоҷи воқеъ мебошад. Дибоҷ (Dibaj) маънояш ба забони арабӣ Diba ( абрешим ) аст.

Аҳолӣ
-----

Мардум мусулмонони шаҳр асосан ба мазҳаби шиа эътиқод доранд. Забони онҳо ба забони Мозандаронӣ наздик аст, аммо калимаҳои зиёде мавҷуданд, ки ба забони дамғониҳои инҷо бо забонҳои дигари эронӣ истифода мекунад. Масалан, калимаҳои монанди *Khin* ( форсӣ: Khoon‎, англ. Blood ), *Ди* ( форсӣ: Dood‎, англ. Smoke), *Bashim* ( форсӣ: Beshavim‎, англ. Let's Go), *дигарашон* ( форсӣ: Beshin‎ , англ. Sit Down) -ро дар забонҳои Лори дидан мумкин аст.

Кишоварзӣ, боғдорӣ ва саноат
----------------------------

Маҳсулоти асосии боғдорӣ инҳо мебошанд: чормағз, себ, гелос, гелос ва зардолу. Деҳқонон инчунин гандум ва картошка парвариш мекунанд.

Дар наздикии ин шаҳр як корхонаи рехтагарии алюминий мавҷуд аст, ки қисмҳои муҳаррики мошин истеҳсол мекунад. Инчунин бунёди як корхонаи нав дар назар аст.

Адабиёт
-------

* Тарихи Дамган - Кешаварз, Муҳаммад Алӣ, Нашриёти Қомес, Теҳрон, 1993


|  |  |
| --- | --- |
| Эрон | *Ин мақолаи нопурра аз ҷуғрофияи Эрон мебошад.Шумо метавонед бо пурра кардани ин ба Википедия кумак кунед.* |

| Шаҳрҳои устони Симнон |
| --- |
| Айвонкӣ | Бастом | Дарҷазин | Дибоҷ | Домғон | Гармсор | Калоте Хиҷ | Меҳдишаҳр | Ородон | Симнон | Сурхе | Шоҳрӯд |

Эзоҳ
----
**Дидор Саъдуллоев** (*Саъдуллоев Дидор Неъматуллоевич*; тав. 3 марти 1981, Душанбе, ҶШС Тоҷикистон) — аккоси тоҷик. Узви Иттифоқи журналистони Тоҷикистон (2017)

Зиндагинома
-----------

Дидор Саъдуллоев баҳори соли 1981 дар шаҳри Душанбе ба дунё омадааст. Мактаби миёна ва факултаи физик ва риёзии Донишгоҳи миллии Тоҷикистонро дар шаҳри Душанбе хатм кардааст. Солҳои 2014—2015 дар факултаи аккосии Донишгоҳи давлатии тарроҳӣ ва текнулужии Маскав таҳсил карда ва ихтисоси аккос/хабарнигорро дорад.

Фаъолияти корӣ
--------------

Аккоси ҳафтаномаи «Тоҷикистон», хабаргузории «Ховар» дар Тоҷикистон ва бархе нашрияҳои маҳаллӣ дар Русия будааст. Бо бархе аз созмонҳои байналмилалии муқими Тоҷикистон ба унвони аккос ҳамкорӣ мекунад. Аз соли 2014 то ҳоло дар Бошқирдистон ва шаҳрҳои Маскав, Алмаато ва Душанбе чанд намоиши аксҳояш баргузор шудааст. Ахиран дар Қазоқистон барандаи ҷоизаи озмуни минтақаии Созмони байналмилалии муҳоҷират (IOM) дар мавзӯъи муҳоҷират шуд.

Аз 29 декабри соли 2017 узви Иттифоқи журналистони Тоҷикистон мебошад.

Эзоҳ
----

1. ↑  Саҳифаи Дидор Садуллоев дар Фейсбук. *Фейсбук*. 3 октябри 2017 санҷида шуд.

Пайвандҳо
---------

* Саҳифаи расмии Дидор Саъдуллоев дар шабакаи иҷтимоии Facebook

Сарчашма
--------

* Дидор Саъдуллоев. *Академияи Чандрасонаии Тоҷик*.  tajikmultimedia.org. 3 октябри 2017 санҷида шуд.(пайванди дастнорас)
**Мақбараи Хоҷа Дурбод** — ёдгории меъмории асрҳои XII—XIII дар ҳаволии деҳаи Сайёди ноҳияи Шаҳритус. Мақбара дар кӯҳнамазор аз хишти пухта бино ёфтааст. Намои асосии он рӯ ба ҷониби шарқ аст. Мақбара да ҳолати нимхароб то замони мо расидааст. Қисме аз сақфи гунбаз вайрон шуда, ҷузъҳои боқии он низ харобу валангоранд. Асоси иморат мураббаъ буда (тӯлаш 725 см), намоҳои начандон баланди он бо усули тоқу нижвонӣ оро ёфтаанд ва истифодаи ду намуди (22 — 23Х4 — 5 ва 26 — 27Х5 — 5 см) хишти пухта биноро марғуб ва нодир сохтаанд.

Мақбара бар болои асоси мураббаи ҳашттарки дукамараи се тарафаш даричадор (ғайр аз самти шарқ) сохта шуда, намои камари таҳтонии ҳашттарк бо тоқҳои росткунҷа зинтёфтааст. Хиштҳои ҳашттарк аз хиштҳои намои умумӣ андаке бузургтар буда, андармиён ба таври амудиву уфуқӣ чида шудаанд. Бо вуҷуди зоҳиран мураббаъ будани асосаш, девори дохили он ҳаштқирра ва ин шакл дар санъати меъмории Осиёи Миёна ҳамто надорад. Дар девори дигар паҳлӯҳо (ғайр аз дарҳои даромад) тоқчаҳои росткунҷаи начандон амиқ ҷой дода шудаанд, ки заминашон бо рани сурх гулпартоӣ гардидааст. Майбараи Хоҷадурбод аз дигар ёдгориҳои меъморӣ бо шарфаҳои ғайриодиаш (бо кунҷҳои девори ҳашттарк такякунанда) фарқ мекунад. Мақбараи Хоҷадурбод хеле зебост. Истифодаи усулҳои меъмории ғайриодӣ, ки хусусияти санъати биносозии маҳаллист, қимати таърихиву бадеяшро афзудааст.

Эзоҳ
----

1. ↑  Қодиров Ф. С. Захираҳои туристӣ: ёдгориҳои фарҳангӣ — таърихӣ ва табии. — Душанбе, 2012.

Адабиёт
-------

* Мақбараи Хоҷа Дурбод // Энциклопедияи Советии Тоҷик : [дар 8 ҷ.] / сармуҳаррир  А. С. Сайфуллоев. — Д. : СИЭСТ, 1978—1988.
Мақбараи Хоҷаи Ҳотам
**Мақбараи Хоҷаи Ҳотам** — ёдгории меъмории асри XVI Абдурраҳмон Ҳотам ибни Юсуфи Балхӣ (асри IX), ки бо тахаллуси Асам машҳур аст, донишманд ва фақеҳи машҳури дини ислом.

Мақбара дар канори мавзеи Қалъаи Сангин, дар масоҳати 1,5 км аз деҳаи Дарагиёни ноҳияи Файзобод воқеъ гардидааст. Дар асри XVI аз хишти пухта бунёд гардидааст. Аз ду ҳуҷра иборат аст. Яктояш қариб пурра вайрон шудаю аз дигараш танҳо девори харобгардида боқӣ монда буд. Дар охири асри XX мақбара пурра таъмиру тармим гардид.

Эзоҳ
----

1. ↑  Донишномаи Ҳисор. — Душанбе: «Ирфон», 2015, — с. 350

Адабиёт
-------

* Муқимов Р. Сабзов У. Архитектурные памятники Гиссарской долины. — Душанбе, 2014.
**МАҚБАРАИ ЛАНГАРИ БОБО**, ёдгории меъмории асрҳои 17 – 18 дар қисмати ҷанубу ғарбии шаҳри Конибодом. Мақбара гунбаздор буда, пештоқ надорад. Бино аз хишти хом сохта шуда, ҳавличааш бо тавораи начандон баланде иҳота гардидааст. Мақбара мураббаъшакл (5,50х5,50м) буда, девори ғарбиаш даромадгоҳи росткунҷа ва девори ҷанубиаш тирезаи панҷарадори гаҷӣ дорад. Дар миёнаи бино зери гунбаз сағона ҷойгир аст. Гунбази курашакл бар болои деворҳова «бурчак» (зергунбазӣ, болорҳои чӯбӣ дар кунҷи хонаҳои мураббаъ) бунёд шудааст. Чунин «бурчакҳо» дар санъати меъмории води Фарғона маъмул буда, барои иншооти асрҳои 17 – 18 хос мебошанд. Таҳкурсии мақбара сангин буда, бо чӯб комабандӣ шудааст, ки биноро зилзилатобовар мекунад. Намои асосӣ қисми ғарбӣ буда, дар пешрӯи он нимсутунҳои чортароши барҷаста аз девор маҳфуз мондаанд ва дар маҷмӯъ чавкоти П-шаклро дорнд. Аз боқимондаи нимсутунҳо дар дигар намоҳои бино маълум мегардад, ки онҳо низ чунин шакл доштаанд. Намоҳо ва гунбаз бо гач андова шудаанд. Намоҳои мақбара бо рангҳои гуногун оро ёфтаанд. Изораи биноро бо ранги арғувонӣ ва қисми болои дарҳоро бо ранги кабуд зинат додаанд. Андоваи дохили мақбара коҳгилист, деворҳо хатҳои морпеч доранд (ҳангоми хомандова бо ангушт кашида шудаанд). Дар миёнаҷои гунбаз равзане мавҷуд аст. Фарши мақбара гилини шиббашуда мебошад. Дар тарафи ҷануби мақбара деворҳои айвони валангор боқӣ мондаанд. Мақбара намунаи беҳтарини ёдгориҳои меъмории асрҳои 17 –18 тоҷик аст, ки дар ин давра санъати меъмории Осиёи Миёна рӯ ба таназзул буд. Ёдгорӣ дар ҳифзи давлат аст.

* Энциклопедияи Советии Тоҷик : [дар 8 ҷ.] / сармуҳаррир  А. С. Сайфуллоев. — Д. : СИЭСТ, 1978—1988.
Даромадгоҳ ба оромгоҳи Устод Рӯдакӣ дар Панҷакент
Мақбараи Устод Рӯдакӣ дар Панҷакент
**Мақбараи Абӯабдуллоҳи Рӯдакӣ** — оромгоҳи сардафтари адабиёти классикии тоҷику-форс Абӯабдуллоҳи Рӯдакӣ (858 941) 60 км дар қисмати шарқии шаҳри Панҷакент, дар маркази деҳаи Панҷрӯд ҷойгир аст. Он аз бинои ҳашткунҷаи хиштӣ бо ҳуҷраи якгумбаза ва галерея иборат аст. Соли 2008 ба муносибати 1150 солагии шоир **оромгоҳи Рӯдакӣ** бозсозӣ карда шуд.
Бисёр аҷиб аст, ки мазори Рӯдакӣ, падари шеъри форсӣ, низ чунон Фирдавсии бузургвор то муддатҳо ношинохта монда буд ва баъдҳо замоне, ки шӯри пардохтан ба забону ҳувияти миллӣ бори дигар пайдо шуд, тавассути Садриддини Айнӣ ва дар қарни бистум аз рӯйи нишонаҳои тазкираҳову донистаҳои торихии навишташуда аз Самарқанд шиносоӣ шуд. Устухонҳои вай, ки нишонаи кӯрӣ, ки албатта ошкоро буд, ки ин кӯрӣ модарзодӣ набудааст, ёфтаҳои Айниро собит кард. Бо кашфи ин мазор оромгоҳе шабеҳ ба оромгоҳи Аттор бар болои гӯри вай сохта шуд, ки ҳамакнун дар рустои Панҷрӯд дар Панҷакант ва 170-килуметрии шимоли шаҳри Душанбе барои он сохта шуд, ки албатта масири расидан ба он ҳанӯз сахту душвор аст ва харобии роҳу ҷоддаҳо ва набуди васоили нақлияи вижа барои рафту баргашт ба он аз мавонеъи пеши рӯйи гардишгарон ва зиёраткунандагони он мебошад. Ба ҳар рӯй, будан дар он макони сарсабз ва бӯйи хуши сабзаву рӯд сармастии васфнопазиреро дар инсон падид меоварад, ки бешак дар эҷоди завқи шоъирии вай бетаъсир набудааст. Оромгоҳи Рӯдакӣ дорои шакли ҳашзилъӣ ва гунбади фирӯзаӣ дар болои он аст, ки ба дасти чанд тан аз кошикорони Нишопурӣ бозсозӣ шудааст.

Нигаред низ
-----------

* Рӯдакӣ
* Рӯзи Рӯдакӣ
* Боғи Устод Рӯдакӣ

Эзоҳ
----

Пайвандҳо
---------

* Реконструксияи М. М. Герасимов 1957 Бойгонӣ шудааст 17 июни 2013  сол.
* Тарҳи нави мақбараи Рӯдакӣ

Сарчашма
--------

* Ёдгориҳои таърихии Тоҷикистон. — Душанбе, 2011


|  |  |
| --- | --- |
| Таърих | *Ин мақолаи нопурра аз таърих мебошад.Шумо метавонед бо пурра кардани ин ба Википедия кумак кунед.* |
**ATV** (тарзи дуруст навиштан: **atv**; номи пурра: тур. ***A**ktüel **T**ele**v**izyonu* — «Телевизиони фаъол») — шабакаи телевизионии туркӣ.

Таърих
------

**ATV** 12 июли соли 1993 аз ҷониби соҳибкори турк Динч Билгин дар Истамбул таъсис ёфтааст. Шиораш «Yine Bir Sezon Yine Bu Sezon ATV Seyredeceksiniz» (сайр. Дар мавсими нав, дар ин мавсим ATV-ро тамошо кунед), соли 2013 он панҷумини шабакаи машҳури Туркия буда, бинандагони он 6,71%-ро ташкил медиҳад. Аз соли 1993 то 2002 ӯ дар ҳайати медиа холдингии Sabah Grubu буд. Аз соли 2002 то 2007 он ба Ciner Medya Grubu тааллуқ дошт, баъд аз он ба Фонди суғуртаи пасандозҳои Туркия супорида шуд, ки он дар соли 2007 шабакаро ба холдинги «Turkuvaz Medya Grubu», ки ба президенти Туркия Раҷаб Тайиб Ардуғон Çalık Holding мансуб аст, фурӯхта шудааст ва ин шабака то ҳол дар он дохил мешавад.

Шабака яке аз калонтарин истеҳсолкунандагони силсилафилмҳои телевизионӣ дар Туркия мебошад. Аввалин мухбир Шериф Тургут дар шабака кор кардааст. Шабака дорои як зершабакаҳои иттилоотии atv Haber, варзишии atv Spor, ки дар Аврупо тавассути atv Avrupa пахш мешавад ва зершабакаҳои кӯдаконаи minikaÇOCUK ва minikaGO мебошад.

### Силсилафилмҳо

* 2015-: *Eşkıya Dünyaya Hükümdar Olmaz*
* 2018-: *Beni Bırakma*
* 2018-: *Bir Zamanlar Çukurova*
* 2019-: *Hercai*
* 2019-: *Kuruluş: Osman*
* 2020-: *Kral*
* 2020-: *Gençliğim Eyvah* Ҷавонӣ ёдат ба хайр

### Синамо

* 1993-: *atv Yabancı Sinema Kuşağı*

### Озмун

* 2011-: *Kim Milyoner Olmak İster* (Мурод Йилдирим)

### Ҳаётӣ

* 2008-: *Müge Anlı ile Tatlı Sert*
* 2015-: *Esra Erol’da* FOX)

### Барномаҳои динӣ

* 2011-: *Nihat Hatipoğlu Sorularınızı Cevaplıyor* (Ниҳод Хатибоғлу) (аз Star TV пахш шудааст)
* 2012-: *Nihat Hatipoğlu ile Dosta Doğru* (Ниҳод Хатибоғлу) (Star TV)
* 2013-: *Nihat Hatipoğlu ile Kuran ve Sünnet* (Ниҳод Хатибоғлу)

### Дилхушӣ

* 2010-: *Dizi TV* (Дидем Уғургу)

### Барномаҳои хабарӣ

* 1993-: *atv Ana Haber* (Ҷем Оғретир)
* 1993-: *Hafta Sonu atv Ana Haber* (Ниҳон Гунай)
* 2015-: *Gün Ortası* (Дениз Тура) (transferred from Yeni Asır TV)
* 2016-: *Kahvaltı Haberleri (Ниҳон Гунай)*
* 2016-: *Son Durak* (Мелиҳ Алтинок)
* 2016-: *atv’de Hafta Sonu (Иброҳим Садрӣ)*

### Кӯдакона

* 2016-: *Minika Kuşağı*

Эзоҳ
----

1. ↑  "15 Ağustos 2015 TV Verileri". Connected VivaKi. 15 августа, 2015
2. ↑  «Özal'ın Sinyaliyle Kurulan İlk Özel Televizyonlar»
3. ↑  «Savaşlarda çalışanlar için yarın yoktur»

Пайвандҳо
---------

* Сомонаи расмӣ
* ATV Turkey at LyngSat Address
* ATV Distribution
**Бараҳман**, **Браҳман** (санскр. ब्रह्मन्, МФА: [ˈbrəmən] — ҳастии мутлақ, такягоҳ, ақли кул, ҳаловати олӣ) — дар таълимоти диниву фалсафии Ҳинди Қадим ҳақиқати олии объективӣ, мабдаи рӯҳонии мутлақи номушаххасест, ки олам бо тамоми мавҷудоташ аз он арзи вуҷуд намуда, дар айни ҳол, ҳамаи он чизе, ки дар олам вуҷуд дорад, дар бараҳман фано мегардад.

Он берун аз вақту фазо, муносибати сабабӣ қарор дошта, орӣ аз сифоту ҳаракат мебошад ва ба қолаби истилоҳоти мантиқӣ намеғунҷад. Аз ин рӯ, бараҳман бештар дар шакли инкорӣ — тасаввурнашаванда, диданашаванда, ифоданашаванда, шунидашаванда, офариданашаванда, фарқнашаванда, номутаноҳӣ, фанонопазир ва ғ. тавсиф мешавад. Он бо тафаккури маъмулӣ ва ё бо истифода аз роҳу усулҳои хулосабарориҳои мантиқӣ дарк карда намешавад. Танҳо роҳи дарку маърифати он ғаризаи (интуитсияи) олии диние (анубхава) мебошад, ки асоси таҷрибаи ботиниро ташкил медиҳад.

Дар Ведаҳо бараҳман ҳанӯз мафҳуми маросимӣ дошт. Бори аввал дар Упанишадҳо ба қолаби як таълимоти алоҳида даромад. Бараҳман ягона воқеияти мутлақи дорои мазмуни олӣ шинохта шуд ва Худои даркнашавандаи ведоӣ вориди бараҳман гардид. Таълимоте созмон дода шуд, ки дар он айнияти бараҳман ва атман, объект ва субъект, рӯҳ ва тан мақоми махсус пайдо намуд. Дар адвайта-веданта таълимоти бараҳман ба дараҷаи олии таҷрид расид. Ба ақидаи Шанкара офаридгори олам ва таззулдиҳандаи он бараҳман аст. Таҳаввулоти тадриҷии олам ба тавассути қувваи ғайбии илоҳӣ — майя чизи нонамоёнро дар назарҳо ҷилвагар месозад. Дар ҷараёни ин таҳаввулот се зинаи инкишоф (ба мисли нумӯи рустанӣ аз дона) ба амал меояд: таҷзиянашуда (дона) — зинаи сабабият, таҷзияи нозук (сабзиши дона) ва таҷзияи пурра (рустанӣ).

Азбаски бараҳман ҳастии номутағайир аст, аз ин рӯ, он таҳаввул намепазирад. Ҳар гуна тағйироту таҳаввулот хосси майя аст. Он чунин қувваи офариниш аст, ки дар аввал нопадид буда, сипас ба объектҳои ба чашми одӣ нонамоён ва дар охир ба объектҳои намоён зоҳир мегардад. Бараҳмани дорои майяи таҷзиянашуда Ишвара ном дошта, ҳамадону муқтадир аст. Дар ин таълимот бараҳман то ба дараҷаи офариниши ҳақиқӣ нарасидааст, вале қувваи офариниш дорад. Бараҳмани дорои майяи таҷзияшудаи ба чашми муқаррарӣ намоёнро Ҳиранягҳара (ё Сетратма, Прано) меноманд. Ба ин маънӣ, бараҳман маҷмӯи тамоми ашёи нонамоёни олам маҳсуб мешавад. Бараҳмани дорои майяи дар маҷмӯи ашё ва объектҳои намоён таҷзияшударо Вайшванаро (ё Вирасӣ) меноманд.

Дар ин маврид бараҳман маҷмӯи тамоми объектҳои олам ва тамоми афрод аст. Ин се ҷиҳати ботинии бараҳман ҳамроҳи ҷиҳати мувофиқи он, ки берун аз ҳама гуна муносибат аст, чаҳор ҷиҳати имконпазири бараҳман: шуури пок — ҳастӣ (Пара — Брахма), Ишвара, Ҳиранягарбха ва Вайшванараро ташкил медиҳад. Онҳо дараҷаҳои тадриҷии зоҳиршавии бараҳман ба шумор мераванд.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Радхакришнан С. Индийская философия. Т. 1-2. М. 1956—1957;
* Степанянц М. Т. Восточная философия. М. 2001.

Сарчашма
--------

* Бараҳман / М. Ғуломов // Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.

Шаблон:Hinduism-stub
**Баргак**, **долак** — зардолуи дукафони бедонак. Бо номи кишта ҳам маъмул аст. Баргакро бештар аз навъҳои зардолуи Мирсанҷалӣ, Исфарак, Субҳонӣ, Хурмоӣ, Нишонӣ, Фалғарӣ тайёр мекунанд. Барои ин зардолуҳои пухтаро чида нағз мешӯянд, бо гази сулфур 2-3 соат буғ медиҳанд, дукафон карда, донакашонро ҷудо менамоянд. Сипас онҳоро рӯйи фаршҳои махсуси андозаашон 80 × 80 см ё дар болои бурё ва сангҳо чида дар офтоб мехушконанд. Баргак аз рӯйи тарзи хушконидан ба хелҳои кордӣ, буғдода, офтобӣ ва ғ. ҷудо мешавад. Аз 1 кг зардолу 20-30 % баргак ҳосил мегардад. Қанди баргак вобаста ба навъи зардолу 50-60 дарсадро ташкил медиҳад.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* Баргак / Т. Аҳмадов // Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.
**Баргчой**, **муғулчой** (лот. Chamaenérion angustifolium, ё Epilóbium angustifolium) — гиёҳест бисёрсола.

Тавсифоти гиёҳшиносӣ
--------------------

Аз 35 то 150 см қад мекашад. Пояи рости сербарг, барги бедумча ё кӯтоҳдумчаи нештаршакл, гули гулобии арғувонӣ, хӯшагули дароз (дар нӯги поя нумӯ меёбад), ғӯзаи сертухм дорад. Б. дар аксари ноҳияҳои ҷумҳурӣ (дар баландии 1000-3200 м аз с. б.) асосан дар соҳили дарёҳои кӯҳӣ, канори чашма, ҷӯйҳо, марғзору шибарзамин ва ҷангалзорҳо месабзад.

Дар тибби халқӣ нақуъи барги Б. истифода мешавад. Бо ин мақсад 15 г барги онро дар як истакон оби ҷӯш андохта, 20 дақ. нигоҳ медоранд ва ҳангоми захми меъдаю рӯда (рӯзе 3 маротиба пеш аз хӯрок якчумчагӣ) менӯшанд; давои мазкур чун воситаи зидди илтиҳоб низ тавсия шудааст. Ҷӯшоби Б. ҳангоми ихтилоли мубодилаи моддаҳо, захми меъда, варами гулӯ, гӯш, бинӣ ва чун воситаи зидди ташаннуҷ нофеъ аст. Хокаи Б.-ро ба ҷароҳат мепошанд. Дар амалияи тибби муосир нақуъ Б.-ро барои давои захм, газаки меъда ва дарди рӯдаи ғафс кор мефармоянд. Бо ин мақсад баргҳои хушки онро дар об андохта, 15 дақ. меҷӯшонанд. Баъди 45 дақ. даворо полида мегиранд ва рӯзе 3-4 маротиба пеш аз хӯрок якқошуқӣ истеъмол мекунанд.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Ковалёва Н. Г. Лечение растениями. М. 1972;
* Турова А. Д. Лекарственные растения СССР и их применение. М. 1974;
* Гаммерман А. Ф. Гром И. И. Дикорастущие лекарственные растения СССР. М. 1976;
* Ходжиматов М. Дикорастущие лекарственные растения Таджикистана. Д. 1989.

Сарчашма
--------

* Баргчой / М. Ҳоҷиматов // Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.
Ин вожа дигар маъноҳо низ дорад, Баргузин-ро бубинед.

**Баргузи́н** (бур. Баргажан мγрэн) — дарё дар Ҷумҳурии Мухтори Бурятистон.

Мушаххасот
----------

Дарозиаш 480 км, масоҳати ҳавзааш 21 100 км2. Саргаҳи Баргузин аз нишебаҳои қ-кӯҳҳои Икат ва Муйи Ҷанубӣ оғоз шуда, аз хамии Баргузин ҷорӣ мешавад ва ба кӯли Байкал мерезад. Баъди дарёи Селенга ва Ангара аз ҷиҳати ҳаҷми резиши об ба дарёи Байкал дар ҷойи сеюм меистад. Манбаи асосиаш борон. Сарфи миёнаи солонаи об дар резишгоҳ 130 м3/с. Шохобҳои асосиаш: аз чап Гарга, Аргада, Ина; аз рост Улюн. Киштигардӣ дар Баргузин то истгоҳи Могойто (226 км) мунтазам, аз он болотар то резишгоҳи Гарга (249 км) номунтазам аст. Бори аввал соли 1928 киштии дарёгарди Муассисаи давлатии киштигардии Селенга «Баргузин» 59 мусофир ва 5 тонна борро кашонда буд. Оби Баргузин барои обёрӣ истифода мешавад. Дар Баргузин моҳиҳои дарёии шӯртан, карас, зағорамоҳӣ мавҷуданд.

Нигористон
----------

* 
* 
* 
* 
* 
*

Эзоҳ
----

1. ↑  Ресурсы поверхностных вод СССР: Гидрологическая изученность. Т. 16. Ангаро-Енисейский район. Вып. 3. Забайкалье / под ред. В. И. Зильберштейн. — Л.: Гидрометеоиздат, 1966. — 159 с.

Сарчашма
--------

* Баргузин // Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.
**Баргардониш** — яке аз навъҳои санъатҳои бадеӣ, аз гурӯҳи санъатҳои бадеии лафзист. Ин санъати бадеӣ барои он баргардониш ном гирифтааст, ки калимаву ибораҳои мисраи аввали байт дар мисраи дуюм баргардонда (такрор) мешаванд. Дар илми бадеъ калима, ибораи аввали байт садр, калима, ибораи охири байт аҷуз, охири мисраи аввал арӯз, аввали мисраи дуюм ибтидо, калимаҳову ибораҳои миёни мисраъҳо ҳашв ном доранд. Вобаста ба ин баргардонишро рад-ус-садр ила-л-аҷуз ва раду-л-аҷуз ила-с-садр (яъне омадани садр ба ҷойи аҷуз ва аҷуз ба ҷойи садр) низ мегӯянд. Такрор, гузариши калимаҳо аз як ҷой ба ҷойи дигар бо мақсади пурқуввату таъсирбахш кардани фикр, ифодаи ҳиссиёту ҳаяҷон сурат мегирад: 

> Ишқи ту дар ҷони ман, эй ҷони ман,   
> 
> Оташе зад дар дили бирёни ман.   
> 
> Дар дили бирёни ман оташ мазан,   
> 
> Раҳм кун бар дидаи гирёни ман.   
> 
> Дидаи гирёни ман пурхун мадор,   
> 
> Дарнигар охир ба сӯзи ҷони ман.
> 
> 
> Аттор
> 
> 

Дар шеъри шоирони гузашта ва муосири тоҷик, асосан, ду навъи аргардониш ба назар мерасад: 1) калимае, ки дар садр омадааст, боз дар аҷуз такрор мешавад:

>    
> 
> Қарор аз дили ман рабуд он нигор   
> 
> Бад-ин анбарин турраи беқарор.   
> 
> Нигор аст рухсораи ман зи хун   
> 
> Зи ҳиҷрони рухсораи он нигор.   
> 
> Хумор аст дар сар маро бешароб,   
> 
> Дар андӯҳи он наргиси пурхумор. 
> 
> 

2) калимаи миёнаи мисраи аввал дар охири мисраи дуюм меояд: 

> Аз хаёли он қади раъно гузаштан мушкил аст,   
> 
> Рост мегӯям, бале, аз ростӣ натвон гузашт.   
> 
> Ёр бигзашт аз ҳама хандону аз мо хашмнок,   
> 
> Умр бар ман мушкилу бар дигарон осон гузашт.   
> 
> Чун гузашт аз дил хадангаш, гӯиё тири аҷал,   
> 
> Ҳар чӣ ояд, бигзарад, чун ҳар чӣ омад, он гузашт. 
> 
> 
> Ҳилолӣ
> 
> 

Дар асарҳо оид ба илми бадеъ ва арӯз аз навъҳои дигари Б. ёдовар шудаанд ва ҷудо кардан ба навъҳоро ба маънии калимаи такроршаванда вобаста донистаанд. Дар баъзе ҳолатҳо калимаи такроршаванда аз садр, ҳашв, аҷуз, ибтидо бетағйир меояд, вале маънояш дигар мешавад, яъне таҷниси лафзӣ ба миён меояд, Мас.: 

> Шом ар биёӣ дар барам, эй офтоби авҷи ҳусн,   
> 
> Шак нест, к-ин ринди гадо гардад аз он султони Шом. 
> 
>

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Ҳодизода Р. Шукуров М. Абдуҷабборов Т. Фарҳанги истилоҳоти адабиётшиносӣ. Д. 1966;
* Зеҳнӣ Т. Санъати сухан. Д. 1992;
* Мирзозода Х. Луғати мухтасари истилоҳоти адабиётшиносӣ. Д. 1992.

Сарчашма
--------

* Баргардониш // Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.
**Барбарӣ** (форсӣ: بربری‎) — гурӯҳе аз мардуми ҳазораи муҳоҷири Афғонистон, ки дар ноҳияҳои шарқии Эрони имрӯза маскун шудаанд. Тақр. с-ҳои 1890–92 аз навоҳии Барбаристон ё худ Ҳазораҷот аз ноҳияҳои марказии Афғонистон ба Эрон кӯчидаанд ва вобаста ба номи маҳалли зисташон ба Б. маъруф гаштаанд. Б-ҳои Эрон бештар шиамазҳаби исноашарианд ва ба яке аз гӯишҳои забони дарӣ такаллум мекунанд. Аксаран эрониён барбарҳои ҳазораро бо нони махсусашон (дар баъзе ноҳияҳои Афғонистон, бахусус Кобул бо номи панҷакаш – нони дарозрӯяи тунук), ки ба «барбарӣ» шуҳрат дорад, мешиносанд. Ҳазораҷот дар Афғонистон аз минтақаи васее иборат мебошад, ки бахшҳое аз Бомиён, Урузгон, Ғур, Ҳирот, Фароҳ, Қандаҳор, Ғазнӣ, Парвон, Бағлон, Балх ва Бодғисро дар бар мегирад ва қадимтарин номи он Барбаристон будааст, ки дар «Шоҳнома»-и Фирдавсӣ ҳам ба он ишора шудааст: 

> Сипаҳбуд чандон яли теғзан,  
> 
> Ба Барбарситон бар шуданд анҷуман.  
> 
> ё  
> 
> Бад-ӯ гуфт, к-эй номбардори Ҳинд,  
> 
> Зи Барбар ба фармони ту то ба Синд.
> 
>

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* فرهنگ شاهنامه. تهران، ۱۳۷۷ هـ. ش؛
* دائرة المعارف بزرگ اسلامی. ج.۱۱. تهران، ۱۳۸۱.

Сарчашма
--------

* Барбарӣ / Б. Раҳматов // Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.