**Ҷумҳурии Шӯравии Сотсиалистии Тоҷикистон**, имлои қаблӣ **Республикаи Советии Социалистии Тоҷикистон** (русӣ: Таджикская Советская Социалистическая Республика) — ҷумҳурии иттифоқӣ дар ҳайати ИҶШС аз соли 1929, баъд аз тақсимоти миллӣ-ҳудудӣ то рӯзи эълон намудани соҳибистиқлоли Ҷумҳурии Тоҷикистон 9 сентябри
соли 1991.

Таърих
------

ҶМШС Тоҷикистон
Округи Хуҷанд (бо ранги сурх)
14 октябри соли 1924 дар натиҷаи таъйиноти ҳудуди миллию давлатии ҷумҳуриҳои шӯравии Осиёи Миёна дар ҳайати Ҷумҳурии Шӯравии Сотсиалистии Ӯзбекистон Ҷумҳурии Мухтори Шӯравии Сотсиалистии Тоҷикистон таъсис ёфт, ки он аз вилоятҳои Қаротегин (Ғарм ва Дарвозу Ванҷ), Кулоб, Қурғонтеппа, Ҳисор, ноҳияи Панҷакент (ва Фалғар - ноҳияи Айнӣ), Ӯротеппа - ноҳияи Истаравшан (ва Ноҳияи Кӯҳистони Мастчоҳ) ва қисман Сариосиё (аз ҳисоби Ҷумҳурии Халқии Шӯравии Бухоро) ва 12 ноҳия иборат буд. 
Вилояти махсуси Помир, ки пештар ба ҳайати Ҷумҳуриии Мухтори Шӯравии Сотсиалистии Туркистон дохил буд, ба Вилояти Мухтори Бадахшони Кӯҳӣ табдил дода шуд ва 2 январи соли 1925 ба ҳайати Ҷумҳурии Мухтори Шӯравии Сотсиалистии Тоҷикистон ҳамроҳ гардид.
Масоҳати Ҷумҳурии Мухтори Шӯравии Сотсиалистии Тоҷикистон 135 620 км², аҳолӣ 739 503 нафарро ташкил мекард. 4 сентябри соли 1929 уезди Хуҷанд низ ба ҶШС Тоҷикистон ҳамроҳ гардид.

15 октябри соли 1929 дар шаҳри Душанбе Анҷумани фавқулодаи 3-юми Шӯроҳои Тоҷикистон, ки барои муҳокимаи масъалаи азнавташкилдиҳии ҶМШС Тоҷикистон даъват карда шуда буд, ба кори худ оғоз кард. Анҷуман дар бинои «Хонаи колхозчӣ» (собиқ театри ба номи Маяковский) баргузор гардид. Дар рӯзи дуюми кори анҷуман, 16 октябри соли 1929 Эъломияи дар бораи ташкилёбии Ҷумҳурии Шӯравии Сотсиалистии Тоҷикистон қабул карда шуд. Тоҷикистон ҳамчун давлати мустақил ба ҳайати Иттиҳоди Ҷумҳуриҳои Шӯравии Сотсиалистӣ дохил шуд.
16 октябри соли 1929 Ҷумҳурии Шӯравии Сотсиалистии Тоҷикистон дар ҳайати вилоятҳои Бадахшон, Ғарм, Кулоб, Курғонтеппа, Ӯротеппа, Панҷакент, Хуҷанд ва Ҳисор, ки дорои 1 миллиону 220 ҳазор нафар ахолӣ буданд, ташкил ёфт.

Вилоятҳои ҶШС Тоҷикистон дар соли 1944
Вилоятҳои ҶШС Тоҷикистон дар соли 1940
Ҷумхуриҳои навташкилёфтаи Иттиҳоди Шӯравӣ, аз ҷумла ҶШС Тоҷикистон (аз соли 1929) аз рӯи намунаҳои умумииттифоқӣ идора мешуданд. Дар маънавиёти мардуми кишвар тағйироти нав ба амал омад. Айни замон бисёр анъанаҳои халқҳои мухталифи Осиёи Марказӣ, ичунин тоҷикон ба инобат гирифта намешуданд. Дар Тоҷикистон идеологияи коммунистӣ ҳукумрон гардида, дини ислом ба зери таъқиб қарор гирифта буд. Қисми мардуми кишвар Ватани бобоияшонро тарк намуданд. Моликияти хусусӣ барҳам дода шуда ҳамаи молу амвол, замин, боигариҳои зеризаминӣ ва обӣ давлатӣ гардид. Дар солҳои 30-40 асри XX асосҳои нави истеҳсолоти саноатӣ (индустриякунонӣ) гузошта шуд. Дар деҳот коллективонии хоҷагиҳои яккадасти деҳқонӣ анҷом ёфта, боиси аз байн рафтани хоҷагиҳои деҳқонони соҳибмулк гардид. Дар натиҷаи гузаронидани маъракаи маҳви бесаводӣ (солҳои 1926-1936) саводнокии мардум соли 1937 ба 72 % расид. Маъракаи «Ҳуҷум» («Озодшавии занон») ба партофтани либоси замони феодалӣ, фаранҷӣ ба анҷом расид. Дар ҳаёти фарҳангии ҷумҳурӣ тағйироти ҷиддӣ ба амал омад, таҳсилоти ройгон, муассисаҳои таҳсилотии гуногун, маданӣ-маърифатӣ, илмӣ, санъат, матбуоту нашриёт ва диг. ба миён омада барои мардум дастрас шуданд.

Тоҷикистон тадриҷан ва комилан ба комплекси ягонаи умумииттифоқии хоҷагии халқ ҳамроҳ шуда, пурра тобеи Марказ (ИҶШС) гардид. Равандҳои муҳоҷирати аҳолӣ дар нимаи дуюми асри XX ба табдил ёфтани ҷумҳурӣ ба кишварӣ сермиллат овард.
Солҳои 50-80 асри XX баъд аз ба сари давлат таъйин гардидани сарварони таҳҷойӣ ба монанди Бобоҷон Ғафуров, Турсун Ӯлҷабоев, Ҷаббор Расулов ва Қаҳҳор Махкамов иқтисодиёти Тоҷикистон рушд меёфт. Тоҷикистон ба мамлакати хоҷагидориаш индустриалӣ - аграрӣ табдил ёфт, фарҳангу санъатӣ миллӣ эҳё гардид. Сатҳи зиндагии мардум баҳтар мегардид. Вале, бо вуҷуди он, Тоҷикистон нисбат ба дигар ҷумҳуриҳои шӯравӣ аз ҷиҳати манзили истиқомат, музди миёнаи маош, муассисаҳои илмӣ, маориф, фарҳанг, шумораи бекорон ва диг. дар ҷойи охирон қарор дошт. Иқтисодиёти Тоҷикистон асосан барои таъмини корхонаҳои марказии Иттиҳоди Шӯравӣ бо ашёи хом (барқ, пахта, канданиҳои фоиданок, уран ва диг.) нигаронида шуда буд.

24 августи соли 1990 иҷлосияи дуюми Шӯрои Олии ҶШС Тоҷикистон, Эъломияи истиқлоли Ҷумҳурии Шӯравии Сотсиалистии Тоҷикистонро дар ҳайати Иттиҳоди Шӯравии таҷдидёфта қабул намуд.

Пас аз "табадуллот"-и (ГКЧП)и коммунистони тундрав, 19-21 августи соли 1991 дар Москва, ки бемуваффақият анҷом ёфт, Шӯрои Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон 9 сентябри соли 1991 "Дар бораи истиқлоли давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон" қарор қабул намуд.

Солномаи таърихи ҶШC Тоҷикистон
-------------------------------

* Солҳои 1929 (дар ҶМШС Тоҷикистон), 1931, 1937, 1978 — қабули Конститутсияҳо дар ҶШC Тоҷикистон.
* \* Соли 1931 — бунёди аввалин донишкадаи олӣ дар Тоҷикистон (Донишкадаи педагогии Сталинобод)
* 
* Солҳои 1928-1930 — гузаштан аз ҳуруфоти форсии тоҷикӣ ба ҳуруфоти лотинӣ ва солҳои 1939-1940 аз ҳуруфоти лотинӣ ба кириликӣ дар ҶШC Тоҷикистон.
* \* Солҳои 1931-1937 — сохтмони Канали магистралии Вахш ва обёрӣ намудани заминҳои бекорхобидаи Тоҷикистони Ҷанубӣ (Водии Вахш).
* \* Солҳои 1939-1941 — сохтмони Канали калони Фарғона ва Канали калони Ҳисор, обёрӣ намудани заминҳои бекорхобидаи Тоҷикистони Шимолӣ (Водии Фарғона) ва Марказӣ (Водии Ҳисор).
* \* 22 июни соли 1941 — 9 майи соли 1945 — солҳои Ҷанги Бузурги Ватанӣ ба муқобили фашистони Олмон ва иттифоқчёни он. Барои қаҳрамонӣ 54 нафар аз ҷанговарони Тоҷикистон ба унвони олии Қаҳрамони Иттиҳоди Шӯравӣ сазовор шудаанд.
* 
* соли 1946 — Суруди миллии Ҷумҳурии Шӯравии Сотсиалистии Тоҷикистон ба оҳанги Сулаймон Юдаков ва ба матни Абулқосим Лоҳутӣ қабул шуд. Аз соли 1946 то 1991 дар ҶШС Тоҷикистон суруди миллии ҷумҳурӣ буд.
* 
* Соли 1948 — таъсисёбии Донишгоҳи давлатии Тоҷикистон, ҳоло Донишгоҳи миллии Тоҷикистон.
* \* Соли 1951 — бунёди Академияи илмҳои ҶШС Тоҷикистон, ки аввалин президенти он Садриддин Айнӣ буд.
* \* Соли 1961 — оғози сохтмони Нерӯгоҳи барқии обии Норак (ГЭС)-и Норак. Соли 1972 — агрегати 1-ӯм ва соли 1979 агрегати охирин – 9-ӯми НБО - Норак ба кор даромад.
* \* Соли 1975 — оғози кори заводи арзии (алюминии) тоҷик дар шаҳри Турсунзода.
* 
* 22 июли соли 1989 — қабул гардидани «Қонуни забони ҶШC Тоҷикистон»]] дар Иҷлосияи Шӯрои Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон ва ба забони тоҷикӣ дода шудани мақоми давлатӣ. 22 июл ҳамчун **«Рӯзи забон»** солҳои 1990-2008 дар ҷумҳурӣ ҷашн гирифта мешуд.
* \* 24 августи соли 1990 — қабул гардидани "Эъломияи истиқлоли Ҷумҳурии Шӯравии Сотсиалистии Тоҷикистон дар ҳайати ИҶШС" дар иҷлосияи дуюми Шӯрои Олии ҶШС Тоҷикистон.
*

Сарварони Ҷумҳурии Шӯравии Сотсиалистии Тоҷикистон
--------------------------------------------------

|  |
| --- |
| Сарварони Ҷумҳурии Шӯравии Сотсиалистии Тоҷикистон |
| Ному насаб | Муддат |
| Мирзо Довуд Гусейнов | солҳои 1930-1933 |
| Григорий Бройдо | солҳои 1933-1934 |
| Сурен Шадунс | солҳои 1934-1936 |
| Ӯрунбой Ашӯров | солҳои 1936-1937 |
| Дмитрий Протопопов | солҳои 1937-1946 |
| Бобоҷон Ғафуров | солҳои 1946-1956 |
| Турсун Ӯлҷабоев | солҳои 1956-1961 |
| Ҷаббор Расулов | солҳои 1961-1982 |
| Раҳмон Набиев | солҳои 1982-1985 |
| Қаҳҳор Махкамов | солҳои 1985-1991 |
|

Иқтисодиёт
----------

*Мақолаи асосӣ*: *Иқтисодиёти ҶШС Тоҷикистон*

Обёрӣ намудани заминҳои бекорхобида
-----------------------------------

*Мақолаи асосӣ*: *Канали магистралии Вахш*
*Мақолаи асосӣ*: *Канали калони Фарғона*
*Мақолаи асосӣ*: *Канали калони Ҳисор*

Нақлиёт
-------

**Дар соли 1986**

* Роҳҳои оҳан - 470 км
* Роҳҳои мошингард - 13200 км (ҳамчунин роҳҳои мумфарш 11600 км)

Нигаред
-------

* Ҷумҳурии Мухтори Шӯравии Сотсиалистии Тоҷикистон
* Конститутсияи ҶШС Тоҷикистон
* Суруди миллии Ҷумҳурии Шӯравии Сотсиалистии Тоҷикистон

Манобеъ
-------

1. ↑  Сомонаи Вазорати адлияии ҶТ/Таърих(пайванди дастнорас)
2. ↑  Муҳимтарин саҳифаҳои таърихи халқи тоҷик./Мураттибон: Ҳотамов Н.Б. Саъдиев Ш.С. Нашри дуюм. – Д. 2010
3. ↑  Ҳақикати таърих. Доғҳои сиёҳи таърихи Тоҷикистон. – Д. 1990. – С. 175.
4. ↑

| ⚙️ Мавзӯъҳои Тоҷикистон |
| --- |
| Рамзҳои давлатӣ | 
* Парчам
* Нишон
* Суруди миллӣ

 |  |
| Низоми сиёсӣ | 
* Шаҳрванд
* Қонуни асосӣ
* Президент
* Ҳукумат
* Маҷлиси Олӣ
* Низоми додгоҳӣ
* Суди конститутсионӣ
* Ҳизбҳои сиёсӣ
* Сиёсати дохилӣ
* Сиёсати хориҷӣ

 |
| Тақсимоти маъмурӣ | 
* ВМКБ
* Вилоятҳо
* Шаҳрҳо
* Ноҳияҳо
* Шаҳракҳо
* Ҷамоатҳо
* Деҳаҳо

 |
| Ҷуғрофиё | 
* Пойтахт
* Заминшиносӣ
* Захираҳои маъданӣ
* Релйеф
* Иқлим
* Хок
* Олами наботот
* Олами ҳайвонот
* Зистшиносӣ

 |
| Таърих | 
* Таърихи пешин
* Давлати Ҳахоманишиҳо
* Давлати Ҳайтолиён
* Давлати Сосониён
* Давлати Сомониён
* Давлати Ғазнавиён
* Давлати Ғуриён
* Давлати Куртҳои Ҳирот
* Аморати Бухоро
* Иттиҳоди Шӯравӣ/ҶШС Тоҷикистон
* Ҷумҳурии Тоҷикистон

 |
| Иқтисод | 
* Таърих
* Асъор
* Бонки миллӣ
* Саноат
* Кишоварзӣ
* Нақлиёт
* Алоқа
* Интернет
* Почта
	+ таърих ва маркаҳо
* Канданиҳои фоиданок
* Сайёҳӣ
	+ боғҳои миллӣ ва табиӣ
	+ мероси ҷаҳонӣ
* Умури бонкӣ
* Бозори бима
* Ноҳияҳои иқтисодӣ

 |
| Артиш | 
* Қушунҳои хушкигард
* Қувваҳои ҳарбии ҳавоӣ ва мудофиаи зиддиҳавоӣ
* Қӯшунҳои зудамал

 |
| Аҳолӣ | 
* Муҳоҷирати аҳолӣ
* Ақвом
	+ тоҷикон
	+ ӯзбекҳо
	+ қирғизҳо
	+ арабҳо
	+ русҳо
* Забонҳо (тоҷикӣ, русӣ, ӯзбекӣ, қирғизӣ, забонҳои помирӣ)
* Дин
	+ ислом

 |
| Фарҳанг | 
* Илм
* Маориф
* Адабиёт
* Меъморӣ
* Ҳунарҳои таҷассумӣ
* Мусиқӣ
* Театр
* Опера
* Балет
* Сирк
* Синамо
* ВАО
	+ телевизиюн
* Тоҷнет
* Ҷашнҳо
* Ошхона

 |
| Варзиш | 
* Кӯҳнавардӣ
* Волейбол
* Варзиши сабук
* Самбо
* Теннис
* Футбол
* Шатранҷ

 |
| 

|  |
| --- |
| Category *Гурӯҳ* • Portal *Портал* • WikiProject*Лоиҳа* |

 |