recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Бйёрнстйерне Мартиниус Бйёрнсон** (норвегӣ: Bjørnstjerne Martinius Bjørnson; 8 декабри 1832, Квикне, Норвегия – 26 апрели 1910, Париж) — нависандаи норвегӣ. Барандаи ҷоизаи Нобел (1972).

Дар повести «Сюнёве Сулбаккен» (1857; ба тавассути он Б. чун нависанда шуҳрат ёфт) ва повестҳои «Ҷавони хушҳол» (1860), «Суруди тӯёна» (1872) ва ғ. Б. аз аҳвол ва рӯзгори мардуми деҳот бо тасвироти шоирона ҳикоя кардааст. Ҷиҳати басе ҷолиби эҷодиёти Б. таваҷҷуҳ ба ватандӯстӣ, эҳёи фарҳанги миллии мардуми Норвегия, худшиносии онҳо мебошад. Барои театрҳои шаҳрҳои Бергене ва Христиания намоишномаҳои романтикӣ дар мавзӯъҳои таърихи Норвегия таълиф намуд («Дар байни муҳорибаҳо», 1857; «Хулдаи ланг», 1858; «Шоҳ Сверре», 1861; «Сигурди бадхашм», 1862; «Сигурди салибдор», 1872) ва ғ. Намоишномаҳои иҷтимоӣ-танқидии ӯ: «Муфлисшавӣ» ва «Муҳаррир» чун «драмаҳои нав» дар мавзӯъҳои рӯз эътироф шуданд. Масъалаҳои иҷтимоӣ, ахлоқӣ ва динӣ дар намоишномаҳои «Подшоҳ» (1877), «Низоми ҷадид» (1879), «Дастпӯшак» (1883), романҳои «Ғубор» (1882), «Парчамҳо дар шаҳр ва бандар» (1884), «Дар роҳи Худо» (1889), асари дугонаи «Аз ҳамаи нерӯҳо қавитар» (1883–95), намоишномаҳои баъдинаи ӯ «Паул Ланге ва Тура Парсберг» (1898), «Ҷӯшиши шароби ноб» (1909) ва ғ. матраҳ гардидаанд. Б. муаллифи Суруди Миллии Норвегия «Бале, мо ин заминро дӯст медорем» (1859) мебошад.

Эзоҳ
----

1. 1 2 3  *Bibliothèque nationale de France* идентификатор BNF (фр.): платформаи додаҳои боз — 2011.
2. 1 2  Encyclopædia Britannica (ингл.)
3. 1 2  Internet Broadway Database (ингл.) — 2000.

Адабиёт
-------

* Неустроев В. П. Литература скандиновских стран (1870–1970). М. 1980.

Сарчашма
--------

* Бёрнсон, Бёрнстерне Мартинус // Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.

**Lua error in Модул:External\_links at line 153: attempt to call field 'getWikidataRefHtml' (a nil value).**
**Бҳава** (санск. bhava – ҳастӣ, вуҷуд, аз бҳу–ҳастӣ), дар фалсафаи Ҳинди Бостон мақулаи ҳастӣ, ташаккул, ҳолати падидорӣ; аз ин ҷо минбаъд‒«воқеият», «ҳақиқат», «ҳаёт». Дар будоия – кӯшиши ташаккули майли мавҷудият; ҳамчун унсури аз зиндагии оянда маншаъгиранда дар доираи тарҳи «қонуни падидории вобастагии мутақобила» (пратитсамунтада) таъбир мешавад. Баъзе мутафаккирон (масалан, Чандра-кирти) Бҳаваро ҳамчун карма медонистанд, ки ба доираи таваллуду марг (сансара) меорад. Дар чунин фаҳмиш Бҳава мафҳумест, ки раванди зиндагиро мефаҳмонад. Мафҳуми муқобили Бҳава — *абҳава* (санскр.; (*аbhava – нестӣ, ловуҷуд*) мебошад, ки дар баъзе системаҳои фалсафӣ маънои «ғоиб», «хало», «маҳв», «инкор», «марг»-ро инкишоф медиҳад. Аксаран *абҳава* ҳамчун мақулаи манфӣ ва Бҳава ҳамчун мақулаи мусбат муоина мешавад. Мувофиқи ақидаи Кумариле (системаи пурва миманса), Бҳава ҷавҳар (шакти), сифат, феъл ва умумият, аммо *абҳава* – гузашта, оянда, мутлақ ва ҳамбастагиро дар бар мегирад. Дар системаи фалсафии Канада (вайшешика) низ *абҳава* ба шаш мудраки мусбати маърифат (ҷавҳар, сифат, феъл, умумият, махсус, мансубият), ки олам аз онҳо таркиб ёфтааст, муқобил гузошта мешавад.

Нигаред
-------

* «Бҳагавадгита»
* Бҳакти

Адабиёт
-------

* Чаттерджи С. Датта Д. Древняя индийская философия /Перевод с английского. М. 1954;
* Индийская философия. М. 2009.

Сарчашма
--------

* Бҳава // Боз — Вичкут. — Д. : СИЭМТ, 2014. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 3). — ISBN 978-99947-33-46-0.
**Институти боғпарварию сабзавоткории Академияи илмҳои кишоварзии ҶТ** 
аст. Он қаблан шуъбаи Институти илмию истеҳсолии «Зироаткорӣ» буду 
баъдан ҳамчун муассисаи алоҳидаи илмӣ дар назди 
Вазорати кишоварзӣ таъсис ёфт, сипас ба ихтиёри 
Академияи илмҳои кишоварзии ҷумҳурӣ гузашт. 
Роҳбари аввалини институт У.Эшонқулов, пас аз ӯ М. Қ. Қосимов буданд.
Аз соли 1993 Турсунбой Ахмедов сарвари 
муассиса аст. Институтро чанд сол пеш ба шаҳри 
Душанбе кӯчонданд. Аз тарафи олимони институт 
якчанд навъҳои нави меваю сабзавот, аз ҷумла ноки 
тиллоранг, ангури тоифии сиёҳ, бодиринги «Беназир», 
пиёзи пешпазак ва ғайра кашф гардидаанд. .

Нигаред низ
-----------

Эзоҳ
----

1. ↑  Донишномаи Ҳисор. - Душанбе: "Ирфон", 2015, - с. 69
**Майкл Грин** (англ. Michael Green) — муаллифи комиксҳои амрикоӣ, сенаристи синамо ва телевизион.

Зиндагии пешина
---------------

Грин дар оилаи масеҳӣ таваллуд шуд ва дар Мамаронекаи Ню-Йорк калон шуд.

Синамо/телевизион
-----------------

Грин эҷодгар ва сенаристи телесериали драмавии NBC пайдоишаш 2009 сол «Шоҳон» ба ҳисоб меравад, ки дар асоси китоби Библия таърихи шоҳ Довуда нақл мекунад, аммо воқеоти филм дар замонҳо мо мегузарад. Дигар осори Грин дар рӯи телевизион «Муҳаббати ночиз», «Сирҳо Смолвил», «Ҷекк ва Бобби», «Секс дар шаҳри калон» ва «Қаҳрамонон» мебошанд. Дар 2012 сенария навишт ва продюсер-эҷодгари пилот барои шабакаи ABC бо ном «Готэм» гашт, боз продюсер-эҷодгари телесериали «Дарё» дар ҳамон шабака гашт.

Грин муаллифи сенарияи филми «Равшании Сабз» ба ҳисоб меравад. Дар 2007 Майкл, ҳамроҳ бо дигар сенариянависон, барои ҷоизаи «Эмми» барои сериали драмавии беҳтарин интихоб шуда буд ва ба ҷоизаи Гилидияи сенаристони ИМА барои сериали нав. дар 33-ум маросими ҷоизаи «People’s Choice Awards» «Қаҳрамонон» ҷоизаро чун ТВ-драмаи дустдоштании нав.

1. ↑  Record #93534510 // VIAF(бис.) — [Dublin, Ohio]: OCLC, 2003.
2. ↑  ScreenCrush magazine: "Bryan Fuller On ‘Hannibal’ Season 3, A ‘Silence of the Lambs’ Reboot and ‘American Gods’" by Erin Whitney December 8, 2015
3. ↑  Primetime Emmy Awards
4. ↑  Awards and Winners: "Writers Guild of America Awards 2007"
5. ↑  Awards and Winners: "People's Choice Awards 2007"
**Институти зироаткории Академияи илмҳои кишоварзии Тоҷикистон** — аз соли 2008 ҳамчун Иститути илмию тадқиқотӣ дар таркиби Академияи илмҳои кишоварзии Тоҷикистон фаъолият дорад.

Таърих
------

**Институти зироаткории Академияи илмҳои кишоварзии Тоҷикистон** соли 1932 ҳамчун пойгоҳи селексионии лалмикорӣ таъсис ёфтааст. Соли 1956 дар натиҷаи муттаҳидсозии як қатор муассисаҳои илмии соҳаи кишоварзӣ Институти илмию тадқиқотии зироаткорӣ ташкил карда шуд. Соли 1961 Институти илмию тадқиқотии хоҷагии қишлоқ ва соли 1971 боз Иститути илмию тадқиқотии зироаткорӣ ном гирифт. Мувофиқи Қарори Шӯрои Вазирони Ҷумҳурии Тоҷикистон аз соли 1987 то соли 2008 бо муттаҳидшавии навбатии як қатор ташкилотҳои илмӣ ва истеҳсолӣ муассиса ҳамчун Иттиҳодияи илмию истеҳсолии «Зироаткор» амал менамуд.

Дар солҳои гуногун дар пойгоҳи муассиса якчанд институтҳои соҳавӣ ташкил ёфта, ҳоло мустақилона фаъолият менамоянд: соли 1970 — Институти хокшиносӣ; соли 1971 — Институти чорводорӣ; соли 1978 — Институти боғпарварӣ ва сабзавоткорӣ; соли 1985 — Институти иқтисодиёти кишоварзӣ; соли 2007 — Маркази миллии ҷумҳуриявии захираҳои генетикӣ.

Дар асоси Қарори Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон аз 2 майи соли 2008, таҳти № 215 дар номгӯи муассисаҳои илмӣ ва илмию истеҳсолии Академияи илмҳои кишоварзии Тоҷикистон Институти зироаткорӣ бо ҳамин ном номгузорӣ карда шудааст. Дар давраи фаъолияташ институт зиёда аз 120 навъи зироати кишоварзиро офарида, ба кишоварзон пешкаш намудааст. Фақат дар 20 соли истиқлол олимони Институти зироаткорӣ 104 навъи зироати кишоварзиро офаридааст, ки аз он 64-тоаш минтақабоб гардидаанд. Соли 2011-ум майдони кишти зироатҳои пахта зёда аз 80 %, ғалладонагиҳо зиёда аз 50 %, лӯбиёгиҳо 100 %, хӯроки чорво 100 % варавғандиҳанда 85%-ро аз майдони умумии киштизори ҷумҳурӣ ташкил менамояд.

Самтҳои асосии корҳои илмию тадқиқотӣ аз: селексия ва тухмипарварии зироатҳои техникӣ, ғалладонагиҳо, лӯбиёгӣ, хӯроки чорво, равғандиҳанда ва пиллапарварӣ; кимиёи агрономӣ, обёрӣ, истифодаи самараноки заминҳои обӣ; тамокупарварӣ, механиконии кишоварзӣ ва ҳимояи рустаниҳо иборат мебошад.

Саҳми олимон
------------

Дар пешравии илми зироатпарварии Ҷумҳурии Тоҷикистон олимони зерини институт саҳми арзанда гузоштаанд: И. Н. Антипов-Каратаев, Л. П. Белякова, В. П. Красичков, И. Г. Сухобрус, Н. С. Паришкура, Г. В. Сизих, А. И. Берзин, К. Г. Малсев, Я. Д. Нагибин, И. Т. Тишенко, А. М. Мешеряков, М. В. Шемякин, Б. М. Крейдик, Б. М. Перегонченко, А. Н. Махсумов, П. М. Степанов, В. Ф. Петров, А. А. Пономаренко. Б. С. Сангинов, Ҳ.Ҷумонқулов, Н.Мансуров, М.Ҷуъмаев, В. Н. Литвинов, Е. Н. Григоренкова, Б. Н. Сушенитса, М.Ҷаъфаров, И. Э. Эшонов, Ҳ.Рашидов, Ҳ.Домуллоҷонов, У.Раҳматҷонов, З.Каримов, Г.Холов, А.Ҳусайнов, З.Эшонова, Т.Бухориев, Т.Набиев, Ҳ.М.Аҳмадов, А. Ф. Лошкарёва, Л.Карамхудоев, К.Пирмаҳмадов, И. Н. Чумаченко, О. Н. Бухарина, С.Имомов, М. М. Ниъматов, Т.Қ.Яҳёев, О.Маҳмудҷонов, Т.Гулов, П.Холиқов, С. Т. Саидов, Т. С. Нарзулоев, Р. Р. Шарипов ва дигарон.

Эзоҳ
----

1. 1 2  Институти зироаткории Академияи илмҳои кишоварзии Тоҷикистон. 27 марти 2017 санҷида шуд. Баргирифта аз сарчашмаи аввал 30 январи 2017.
**Абдулбоқи́и Наҳовандӣ** (1570, деҳаи Ҷулак, Наҳованд – 1633, Ҳиндустон) — шоир, адиб, таърихнигори форсизабони Ҳиндустон.

Зиндагинома
-----------

Аҷдодаш аз курдони Ироқ буданд. Бобову падараш дар давраи ҳукмр. Исмоили Сафавӣ (1501 – 24) аз Ироқ ба Эрон кӯчиданд. Падари Абдулбоқии Наҳовандӣ, бародараш Оқо Ҳизр чун омилон, волӣ, ҳукуматдорони баъзе минтақаҳои атрофи давлат хидмат мекарданд. Аҷдоди Абдулбоқии Наҳовандӣ шахсони фозил буданд, табъи шоирӣ доштанд. Дар ҳамин муҳит, дар муошират бо аҳли илму адаб, ки ба даргоҳи падару бародараш меомаданд, айёми наврасӣ ва камолоти Абдулбоқии Наҳовандӣ сипарӣ гаштааст. Муддате ӯ ҳам дар корҳои давлатӣ иштирок доштааст. Ба сабаби зиддиятҳои дарборӣ, ҳасодати байниҳамдигарии омилон Абдулбоқии Наҳовандӣ маҷбур мешавад ватанашро тарк карда, рӯ ба Ҳинд биёрад. Дар Ҳиндустон аввал ба дарбори Абдураҳими Хони Хонон ворид шуд ва то соли 1619 дар хидмати ӯ буд. Сипас ба хидмати шоҳзода Парвиз даромад ва то охири умр ҳамроҳи ӯ буд.

Осор
----

Аз Абдулбоқии Наҳовандӣ асари таърихиву бадеии «Маосири Раҳимӣ» (дар бораи таърихи хонадон ва осори хайрияи Абдураҳими Хони Хонон), 391 байт дар анвои гуногуни шеър (қасида, ғазал, рубоӣ, байт), дебочаҳои ба «Куллиёт»-и Урфии Шерозӣ ва «Девони рубоиёт»-и Амир Муғаййисиддин Маҳвии Ҳамадонӣ навиштааш боқӣ мондаанд.

Китобҳо
-------

* Маосири Раҳимӣ (бахши зиндагиномаҳо). Т. 1381 ҳ. ш.
* Куллиёти Урфии Шерозӣ, ҷ. 1, Т. 1378 ҳ. ш.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Мухаммадиев Ш. М. «Маосири Рахими» Абдулбаки Нахованди как литературный источник по истории персоязычной литературы Индии XVI – XVII веков, Д. 2009.

Сарчашма
--------

* А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — 608 с. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2021, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.
**Абдулбоқи́и Табрезӣ** (соли таваллуд номаълум – 1681) — хаттоти эронӣ (асри 17).

Зиндагинома
-----------

Давраи ҷавониаш дар зодгоҳаш Табрез гузаштааст. Баъд барои касби камол ба Бағдод рафта, бо китобат машғул шудааст. Дар навиштани хатҳои сулс, насх, риқоъ ва ғайра устод будааст. Аз осори ӯ катибаҳои масҷиди Шоҳ Сулаймон (шаҳри Исфаҳон) боқӣ мондааст. Бо тахаллуси «Боқӣ» шеър низ месурудааст. Аз ашъори ӯ чизе дастрас нест.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — 608 с. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2021, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.
**«АСРÓР-УТ-ТАНЗЍЛ ВА АНВÓР-УТ-ТАЪВЍЛ»**, (ар. **اسرار التنزیل وانوار التأویل**) асари имом Фахруддин Музоид ибни Умари Розӣ (ваф.1209) дар аҳкоми ислом, муво­фиқи муқаддима иборат аз як ҷилд дар чаҳор қисм: қисми аввал дар усул; дувум дар фурӯъ; севум дар ахлоқ ва чаҳорум дар наъту муноҷот ва дуъоҳо. То ҷое, ки маълум аст, муаллиф қабл аз итмоми китоб вафот мекунад ва танҳо қисми якуми онро анҷом додааст.

Адабиёт
-------

* Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — 664 с. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.

```
/ С. Шаҳобуддинов.
```

* کشفالظ نونعناسامیالکتبوالفنون. حاجیخلیفة. ج.۱. بیروت،۲۰۰۷
**Бойдухон** (муғ. Байду?, ᠪᠠᠶᠳᠦ?, форсӣ: بایدو خان‎; асри XIII — 4 октябр 1295, Табрез) — шашумин элхони Эрон аз сулолаи Ҳулогуиҳо.

Писари Тарағай ва набераи Ҳулогу. Баъд аз кушта шудани Гайхотухон (24 марти 1295) бо ёрии Тағоҷор ба тахти подшоҳӣ нишаст. Аммо шоҳзода Ғозон ба хотири интиқоми хуни амакаш Гайхотухон бо ёрии амири Наврӯз аз Хуросон бар зидди Бойдухон бархост. Ҷанг бо сулҳ анҷомида, Бойдухон илова бар Хуросон, мулкҳои Форс ва Ироқро ба Ғозонхон бахшид. Бойдухон дар давраи ҳукмронии худ кӯшиш намуд, ки «Ёсо»-и Чингизхонро аз нав эҳё кунад. Мувофиқи маълумоти маъхазҳои масеҳӣ ва мусулмонӣ Бойдухон ба масеҳиён таваҷҷуҳ дошта, бо мусулмонон чандон муносибати нек надошт. Бойдухон ҳатто вазири бузург ва соҳибдевони мамлакат Садри Ҷаҳон (Хоҷа Садриддин Аҳмади Занҷонӣ)-ро аз вазифа сабукдӯш намуд. Дар лашкаркашии навбатии Ғозонхон ҷонибдорони Садри Ҷаҳон бо Тағоҷор бар зидди Бойдухон баромаданд ва Бойдухон танҳо монда фирор кард. Баъдан Бойдухон дар наздикии Нахҷувон дастгир шуда, аз ҷониби Ғозонхон (4 октябри 1295) ба қатл расонда шуд.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Бойдухон / Қ. Расулиён // Боз — Вичкут. — Д. : СИЭМТ, 2014. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 3). — ISBN 978-99947-33-46-0.


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️  Гузариш ба унсури Викидода  Фарҳангҳо ва донишномаҳо | 
* Britannica (онлайн)

 |
**Ғёсуддин Бойсунқур** (16 сентябр 1397, Ҳирот — 20 декабр 1433, Ҳирот) — аз асилзодагони сулолаи Темуриён.

Зиндагинома
-----------

Писари Шоҳрух, набераи Темур, бародари Улуғбек, Ҳокими вил-ҳои Мозандарон, Астаробод ва Ҷурҷон (1414), баъд вазири падараш — Шоҳрух (1416-20) буд. Ҳокими Эрону Озарбойҷон (1420) ва Астаробод (1431). Ҳангоми сафарҳои Шоҳрух вазифаи муовинии ӯро адо мекард. Бойсунқур шахси маърифатнок, мухлиси ашъори форсӣ-тоҷикӣ буд. Замони вазириаш дар Ҳирот китобхона ташкил карда, хаттотону наққошон, мусаввирону саҳҳофон ва зарҳалгаронро ҷалб намуд. Солҳои 1425-26 котибони китобхона қариб 40 нусха «Шоҳнома»-и Фирдавсиро муқоиса карда, нусхаи интиқодии онро тартиб ва бо минётураҳои мактаби тасвирии Ҳирот, ки бо роҳбарии Бойсунқур таъсис ёфта буд, оро доданд. Худи Бойсунқур ба он муқаддима навиштааст. Соли 1423 бо супориши Бойсунқур Ҳофизи Абрӯ ба навиштани асари маъруфаш «Зубдату-т-таворих» шурӯъ кард. Бойсунқур дар Машҳад дар мақбараи Гавҳаршодбегим дафн шудааст.

Эзоҳ
----

1. 1 2 3 4 5 6  Encyclopædia Iranica (ингл.) / N. Sims-Williams, A. Ashraf, H. Borjian, M. Ashtiany — USA: Columbia University, 1982. — ISSN 2330-4804
2. 1 2 3 4 5 6
3. ↑
4. ↑

Адабиёт
-------

* Бойсунқур / А. Мухторов // Боз — Вичкут. — Д. : СИЭМТ, 2014. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 3). — ISBN 978-99947-33-46-0.


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️  Гузариш ба унсури Викидода  Фарҳангҳо ва донишномаҳо | 
* Иронико
* TDV İslam Ansiklopedisi

 |
| Дар феҳристҳои китобшинохтӣ | 
* GND: 119188600
* LCCN: n2017210762
* VIAF: 77120219
* WorldCat VIAF: 77120219

 |
Ин вожа дигар маъноҳо низ дорад, Авесто (мазмунҳо)-ро бубинед.
**«Авесто»** — меҳмонхона дар Душанбе. Соли 1984 аз рӯи лоиҳаи Институти тадқиқотии илмии лоиҳакашии Тоҷикистон ҳамчун хобгоҳи Курсҳои ҷумҳуриявии такмили ихтисоси кормандони ҳизбӣ ва шӯравӣ бо номи «Октябр» (меъморон: В. Безлаковский, Л. Прякина, Л. Мареева муҳандис – конструкторон Ф. Афанасева, М. Гибадулина ва А. Смайлов) сохта шудааст. Бинои меҳмонхонаро гулгашти васеъ, ки маҷмааи кинову консертии «Кохи Ваҳдат»-ро низ фаро гирифта, ба шоҳроҳи шаҳр мебарояд, иҳота кардааст. Даромадгоҳи асосии меҳмонхона аз тарафи шимол воқеъ аст, ки гулгашти начандон васеъ дорад. «Авесто» бинои панҷошёна буда, аз хишти пухта сохта шудааст ва атрофаш бо панҷара маҳкам аст. Намои асосии «Авесто» ба тарафи хиёбони ба номи Абӯабдуллоҳ Рӯдакӣ нигаронида шудааст, ки айвонҳои мудаввар дорад ва ошёнаи якумаш бо санги хорои қаҳваранг рӯйкаш шудааст. Меҳмонхона дорои тарабхона бо 150 ҷойи нишаст, маҷлисгоҳ ва ғ. мебошад. Қисми зисти «Авесто» аз 119 ҳуҷраи гуногунҳаҷм иборат аст, ки дар он тамоми унсурҳои шароитҳои меҳмонхонаҳои пойтахти муосир мав­ҷуданд. Микроиқлими ҳуҷраҳои зист ба тавассути кондитсионери марказӣ, ки дар таҳхонаи «Авесто» ҷойгир аст, нигоҳ дошта мешавад. Миёнасаройи асосӣ ва толорҳо бо сангҳои асили хокистарранги ҷилодор рӯйкаш шудаанд. Равшанӣ ба тамоми толорҳои панҷ ошёна паҳн мешавад ва ҳамчун меҳвари композитсионӣ ба назар мерасад. Витражи бисёрранга ба шакли расми калони росткунҷаи мунаққаш хеле муассир аст. Зимнан, витражҳои аз шишаҳои рангаи моеъ рехташуда ҳамаи толору миёнасаройро оро дода, композитсияи бисёрсужетаро ба вуҷуд овардаанд, ки дар манзараи якрангаи атроф хеле мақбул аст. Ғайр аз воситаҳои ороишии зикр­шуда овезаҳои барҷастаи аз гач сохташудаи сақф низ нақши бадеиву эс­тетикӣ доранд. «Авесто» на танҳо хоҷа­гии меҳмонхонадории ш. Душанберо пур мекунад, балки симои хиёбони асосии пойтахт – хиёбони ба номи Абӯабдуллоҳи Рӯдакиро низ зебу оро медиҳад.

Сарчашма
--------

* А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — 608 с. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2021, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.
**Бойсунтоғ** (ӯзбакӣ: *Boysuntog'*) — кӯҳ дар Узбакистон. Шохаи ҷануби ғарбии қаторкӯҳи Ҳисор.

Бахшгоҳи рӯдҳои Сурхон ва Шеробод. Аз шимоли шарқ ба ҷануби ғарб ба масофаи 150 км тӯл кашидааст. Баландиаш ба ҳисоби миёна 3000-3400 м, нуқтаи аз ҳама баланди он 4424 м. Бойсунтоғ аз оҳаксанг, регсанг, гил, гнейс, варақсанг, гранит ва гранодиорит таркиб ёфтааст. Аз Бойсунтоғ Қайроқсой, Гуматоксой, Шоҳтутсой, Қизилсой, Шӯрчаоб ва Фалғар барин рӯдҳои пуроб ҷорианд. Дар баландии 800—1200 м рустаниҳои нимбиёбонӣ мерӯянд, аз он болотар арчазор ва марғзори алпӣ воқеъ аст.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Бойсунтоғ // Боз — Вичкут. — Д. : СИЭМТ, 2014. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 3). — ISBN 978-99947-33-46-0.
**Бойҷуворӣ**, **бойдарвеш** — навъи ҷувории сафед.

Асосан барои дону силос кишт мекунанд. Донаш сафед (вазни 1000-тоаш 38-45 г). Баъди 130—135 рӯзи кишт мепазад. Барои силос баъди 115—120 рӯз медараванд. Дар 2 дарав аз ҳар га то 1000 сентнер баргу пояи силосбоб ва 60-65 сентнер дон гирифтан мумкин аст. Бойҷувориро асосан дар вилояҳои Суғду Хатлон (водии Вахш) ва вилоятҳои Бухоро, Самарқанд, Хоразм, Сурхондарё ва Қашқадарёи Узбакистон кишт мекунанд.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Бойҷуворӣ // Боз — Вичкут. — Д. : СИЭМТ, 2014. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 3). — ISBN 978-99947-33-46-0.
**Шарифзода Боймурод Бобопур** (*Шарифов Боймурод Бобоевич*; 2 декабри 1964, Элок, Файзобод, ҶШС Тоҷикистон) — адабиётшинос, номзади илми филология (1995), дотсент (1997).

Зиндагинома
-----------

Шарифзода Боймурод 2 декабри 1964 дар деҳаи Элоки ноҳияи Файзобод дар хонадони коргар ба дунё омадааст. Солҳои 1972—1982 дар мактаби миёнаи №11 деҳа таҳсил кардааст. Соли 1989 факултети филологияи тоҷики Университети давлатии Тоҷикистон ба номи В. И. Ленин хатм кардааст. Солҳои 1983—1985 дар сафи Қувваҳои мусаллаҳи Шӯравӣ хизматро адо намудааст.

Фаъолияти меҳнатӣ
-----------------

Солҳои 1989—1990 лаборанти калони Институти забон ва адабиёти ба номи Абӯабдуллоҳи Рӯдакии АИ Ҷумҳурии Тоҷикистон, 1991—1994 лаборанти калон, стажёр — муҳаққиқ ва 1994—1998 аспиранти кафедраи назария ва адабиёти навини форсии тоҷикии Донишгоҳи давлатии Тоҷикистон, 1996—1998 муовини декани факултети филологияи тоҷик оид ба тарбия ва илм, 1998—2003 ҳамзамон ба фаъолияти омӯзгорӣ ва илмӣ рӯзноманигор ва ҳуруфчину тарроҳи компютерӣ, 2003—2004 муовини декани факултети филологияи тоҷик, 2004—2007 декани факултети филологияи тоҷик буд. Аз соли 2012 то 2020 декании факултети филологияи тоҷики ДДОТ ба номи С.Айнӣ ба уҳда дошт.

Шарифзода Боймурод Бобопур бо Қарори Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон директори Институти забон ва адабиёти ба номи А.Рӯдакии Академияи илмҳои Ҷумҳурии Тоҷикистон таъйин карда шуд.

Таълифот
--------

Муаллифи 1 китоб ва зиёда аз 40 мақолаҳои илмӣ. Самти фаъолияти илмиаш таҳқиқи афкори адабӣ ва танқидии суханварони асримиёнагии форсу тоҷик мебошад. Дар конференсияҳои илмӣ иштирок ва маърӯзаҳо кардааст.

Осор
----

* Хоқонӣ ва нақди шеър. — Д.: Шарқи озод, 2010. — 187 с.
* Афкори адабӣ ва танқидии Хоқонӣ. — Д. 1995. — 25 с.
* Барномаи таълимӣ аз фанни «Нақди адабӣ». — Д.: Сино, 2010. — 24 с.

Эзоҳ
----

1. ↑  *Президенти Тоҷикистон.* Қарори Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон дар бораи директори Институти забон ва адабиёти ба номи А. Рӯдакии Академияи илмҳои Ҷумҳурии Тоҷикистон таъйин намудани Шарифзода Б. Б.. *president.tj*. 24 январи 2020 санҷида шуд.

Сарчашма
--------

* ФАЙЗОБОД. Энсиклопедия. Душанбе, 2011. СИЭМТ. 392 саҳ.
**Вестибулит** — илтиҳоби луобпардаи даромадгоҳи маҳбал.

Асосан дар занҳои ҷавон ва шаҳватдӯст ба мушоҳида мерасад. Ҳангоми вестибулит сӯрохи роҳи пешоб ва маҷрои ғадудҳои бартолинӣ варам мекунад. Ҷойи илтиҳоб сурх ва дардманд аст. Занҳо маҷбур мешаванд, ки аз мубошарат худдорӣ кунанд. Вестибулит мумкин аст дар заминаи баъзе бемориҳои дигар, масалан, кандидоз, табхол, вагиноз ва ғайра низ сар занад. Бино бар ин, барои раҳоӣ аз он, қабл аз ҳама, бемориҳои мазкурро табобат кардан лозим аст.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Вестибулит // Боз — Вичкут. — Д. : СИЭМТ, 2014. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 3). — ISBN 978-99947-33-46-0.
[[Гурӯҳ:Маҷаллаҳои [[Гурӯҳ:{{{тип издания множественный}}} ба {{{забон}}}]]]][[Гурӯҳ:{{{тип издания множественный}}} ба русӣ]]

«**Вестник Университета**» — маҷаллаи илмии Донишгоҳи славянии Русияву Тоҷикистон.

Соли 2003 таъсис ёфтааст. Дар се моҳ як бор ба забони русӣ нашр мешавад. Дар маҷалла доир ба масъалаҳои муҳимми илмҳои гуманитарӣ: ҳуқуқшиносӣ, таърих, филология, иқтисод, сиёсатштносӣ, муносибатҳои байналхалқӣ, фалсафа, педагогика ва ғайра маводди илмӣ ба табъ мерасанд. «Вестник университета» ба рӯйхати Маркази байналмилалии ISSN дохил шудааст, ки нашрияҳои реферативии дахлдор дар бораи он маълумот гирифта метавонанд. Аз соли 2010 «Вестник университета» ба сохтори Индекси иқтибосоварии илмии Русия, ки дар доираи Барномаи федералии мақсадноки илмӣ-техникии «Пажӯҳиш ва дарёфти самтҳои афзалиятноки инкишофи илм ва техника» таҳия шудааст, ворид аст. Адади нашраш 500 нусха (2013).

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Вестник университета // Боз — Вичкут. — Д. : СИЭМТ, 2014. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 3). — ISBN 978-99947-33-46-0.
**Анри Ветан** (1820-1881), скрипканавози мумтоз, композитор ва омӯзгори белгийӣ.

Зиндагинома
-----------

Анри Ветан шогирди скрипканавози машҳури белгийӣ Ш. Берио ва ғ. Аз сини 7-солагӣ дар консертҳо баромад мекард. Дар солҳои 1838 ва 1860 Ветан дар Петербург ва Маскав сафарҳои ҳунарӣ дошт, солҳои 1838-1840 ва 1845-1852 Ветан дар Россия кор кардааст. Бо М. Глинка, А. Даргомыжский ва дигарон вохӯрдааст. Ветан – яке скрипканавозони равияи романтикидоштаест, ки моҳияти мактаби скрипкаи миллии белгиявиро дар дунё тасдиқ намудааст. Ветан муаллифи 7 консертҳои виртуозӣ барои скрипка бо оркестр (алалхусус консерти №4, ки онро дар Россия офарида буд), пиесаҳо дар мавзӯи композиторони рус ва ғ. дар солҳои 1871-1873 профессори консерваторияи Брюсел. Дар байни шогирдонаш Э. Изаи дар ҷаҳон машҳур аст.

Эзоҳ
----

1. 1 2  Большая российская энциклопедия (рус.) — М.: Большая российская энциклопедия, 2004.
2. ↑   — 1808.
3. ↑  Обидпур Ҷ. Луғатномаи тафсирии мусиқӣ / зери назари Б.Қобилова. – Душанбе: Аржанг, 2019. – С.84. – 480 с. ISBN 978-999-47-43-90-2(тоҷ.)
**Гинекомасти́я** (аз юн. γῠνή — зан ва μαστός — сина) — калон шудани ғадуди синаи мардҳо.

Гинекомастия дар натиҷаи рушди бофтаҳои ғадуди шир падид омада, ду навъ дорад: физиологӣ ва патологӣ. Гинекомастия и физиологӣ дар давраи балоғат мушоҳида мешавад. Гинекомастияи патологӣ дар натиҷаи ихтилоли мубодилаи эстроген ба вуҷуд меояд. Гинекомастия дар ҳама синну сол пайдо мешавад. Сабаби он бемориҳои тухмдон, мас. гипоплазия, крипторхизм, нақси хоя (бинобар осеб, омос), иллати вазнини ҷигару гурда, баъзан бемории ғадуди сипаршакл ва ғадудҳои болои гурда, амрози хромосомӣ, суистеъмоли доруҳои эстрогенӣ мебошанд. Гинекомастия дар як ё ҳар ду ғадуди шир ба вуҷуд меояд. 

Гинекомастияи патологӣ ду навъ аст: 

* пароканда
* гиреҳовар

Ҳангоми гинекомастияи пароканда ғадуди шир сахту дардманд мешавад; гинекомастияи гиреҳовар, маъмулан, дар як тараф пайдо гашта, мисли тухм ва бедард аст. Гинекомастия дурӯғин низ мешавад. Сабаби он ҷамъ шудани чарбу дар ғадуди шир аст. Гинекомастияи гиреҳоварро бо ҷарроҳӣ табобат мекунанд. Муолиҷаи гинекомастияи физиологӣ зарурат надорад.

Эзоҳ
----

* Улумбеков Э. Г. Челышева Ю. А. Гистология. М. 2001;
* Нейштадт Э. А. Воробьева О. А. Патология молочной железы. СПб. 2003.

Сарчашма
--------

* Гинекомастия // Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.
**Зауроптеригияҳо** (англ. Sauropterygian) — хазандагони мун­қариз. Дар давраи мезозой (245–64,5 млн сол қабл) зин­дагӣ кардаанд. З. нотозаврҳо, плезиозаврҳо, эҳтимол плако­донтҳоро дар бар мегирифтанд. З. барои дар об зиндагӣ кардан хеле мутобиқ шуда буданд. З.­и аз ҳама бузург­ҷусса – плезиозаврҳо буданд, ки то 12 м дарозӣ доштанд. 
З. назар ба ихтиозаврҳо ва мозазаврҳо хубтар шино ме­карданд. Нотозаврҳо дар давраи триас (245–208 млн сол 
пеш) зиста, З.­и нисбатан сода ба шумор мерафтанд. Он­ҳо, эҳтимол, саравлоди плезиозаврҳо (аз охири давраи три­ас то давраи табошири охир зиндагӣ кардаанд) буданд. Но­тозаврҳо думи кӯтоҳ, тани дароз ва пойҳои шабеҳ ба пой­ҳои муҳрадорони хушкигард доштанд (эҳтимол дар хуш­кӣ низ ҳаракат мекарданд). Боқимондаи плезиозаврҳо дар Англия, Олмон, инчунин аз таҳнишастҳои давраи табошири поини ИМА ёфт шудаанд. Ҷуссаи онҳо ғафс, шикам ва устухони косашон нисбатан паҳн буд; пойҳои белшак­ли пурқувват, ангуштони сербанд доштанд. Дандонҳои паҳ­ни плакодус (Placodus) ва З.­и дигар барои майда кардани нармбаданҳо мувофиқ буданд. Бисёр плакодонтҳо зиреҳ 
доштанд.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Зауроптеригияҳо // Замин — Илля. — Д. : СИЭМТ, 2017. — С. 166-167. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 7). — ISBN 978-99947-33-89-9.
**Донишгоҳи Инсбрук ба номи Леополд ва Франс** (олмонӣ: *Leopold-Franzens-Universitat Innsbruck*) — донишгоҳ дар шаҳри Инсбруки Австрия аст, ки аз соли 1669 мақоми донишгоҳӣ дорад.

Айни замон он калонтарин маркази таълимӣ дар иёлати Тироли Австрия ва дар кишвар аз ҷиҳати шумораи донишҷӯёни таҳсил дар он (пас аз Донишгоҳи Вена ва Гратс) дар ҷои сеюм аст.

Таърих
------

Соли 1562 дар Инсбрук мактаби гимназияи иезуитӣ (ҳоло Гимназияи академии Инсбрук) таъсис дода шуд, ки онро конҳои намаки Хол дар Тирол маблағгузорӣ мекунанд. Соли 1669 бо фармони император Леополди I мактаб ба донишгоҳи дорои чор факулта табдил дода шуд. Баъдтар мақоми муассисаи таълимӣ ба литсей поин оварда шуд, аммо дар соли 1826 император Франси II донишгоҳро бо номи "Донишгоҳи Инсбрук" барқарор кард.  Ба ин муносибат, дар номи пурраи донишгоҳ номи ҳарду муассиси он зикр шудааст.

Дар соли 2005 дар китобхонаи донишгоҳ нусхаҳои номаҳои навиштаи императорҳо Фридрихи II ва Конради IV пайдо шуданд. Онҳоро дар асри 18 аз дайри шахри Шналс ба муносибати барҳам додани он ба Инсбрук оварда буданд.

Факултаҳо
---------

Дар соли 2004 донишгоҳ аз нав ташкил карда шуд ва 6 факултети қаблан мавҷудбуда ба 15 факултети нав тақсим карда шуданд:

* Факултаи теологияи католикӣ
* Факултети ҳуқуқшиносӣ
* Кафедраи маркетинг
* Факултети сиёсатшиносӣ ва ҷомеашиносӣ
* Факултети иктисодиёт ва омор
* Таълим, муоширати корӣ ва психотерапия
* Факултети таърихи фалсафа
* Факултети филология ва фарҳангшиносӣ
* Факултети биология
* Факултети химия ва фармакология
* Факултети география ва атмосфера
* Факултети математика, информатика ва физика
* Факултети ҷомеашиносӣ ва варзиш
* Факултети меъморӣ
* Факултети сохтмони бино

1 январи соли 2004 факултети тиб аз донишгоҳ ҷудо шуд ва ба донишгоҳи алоҳида бо номи Донишгоҳи тиббии Инсбрук табдил ёфт.

Пайвандҳо
---------

* Логотипи Викианбор Дар Викианбор аз рӯи ҳамин мавзӯъ медиафайл вуҷуд дорад **Инсбрукский университет имени Леопольда и Франца**
* Инсбрукский университет Леопольда-Франца(англ.),(олмонӣ)
* Медицинский университет(олмонӣ)
* Библиотека Инсбрукского университета(олмонӣ)

1. ↑  Uni Innsbruck: Tilmann Märk ist neuer Rektor (нем.) — Die Presse, 2011.
2. ↑
**Зафар Абдуллоев** (18 майи 1925, Ёва, уезди Хуҷанд – 1998, шаҳри Хуҷанд) — яке аз барқароркунандагони сохти советӣ дар Тоҷикистон. Агрономи хизматнишондодаи ҶШС Тоҷикистон.

Зиндагинома
-----------

Мактаби ҳизбии назди КМ ҲК Тоҷикистонро (1960) хатм кардааст. Соли 1938 ҳамроҳи падараш ба водии Вахш кӯчид. Соли 1943 ба хидмати ҳарбӣ даъват шуда, ҳамчун аскари қаторӣ дар ҳайати Фронти 1-и Назди Балтика зидди фашистон ҷангидааст. Дар яке аз муҳорибаҳо маҷрӯҳ шуда ба зодгоҳаш баргаштааст. Солҳои 1945 – 1951 табелчӣ, сипас муҳосиб дар колхозҳои ба номи Сталин ва «Қизил Аскар» ноҳияи Ворошиловобод, 1951 – 57 котиби ҳизбии колхозҳои ба номи Сталин ва Хрушеви ҳамин ноҳия, 1960 – 76 раиси колхози «40-солагии Октябр», 1974 – 1976 директори заводи пиллахушккунӣ, 1979 – 1987 раиси колхози ба номи М. Горкийи ноҳияи Колхозобод. Аз соли 1987 нафақагир буд.

Ҷоизаву орденҳо
---------------

Бо орденҳои Ленин, Револютсияи Октябр, Байрақи Сурхи Меҳнат, Ҷанги Ватанӣ (дараҷаи 1), медалҳо, Грамотаи Фахрии Президиуми Совети Олии ҶШС Тоҷикистон сарфароз гардидааст.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — 608 с. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2021, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.
Ҷон Уэйн — шоҳи вестерни килоссик
**Ве́стерн** (англ. western, «ғарбӣ») — жанре ҳунарӣ аст, ки дар филм, телевизиюн, родию, бозии видеюӣ, адабиёт, наққошӣ ва соири ҳунарҳои таҷассумӣ мавриди истифода қарор мегирад. Достонҳои ин жанр бештар дар нимаи дувуми қарни XIX ва дар Амрикои қадим ва пас аз набарди Олому дар соли 1836 ва бавежа пас аз поёни Ҷанги дохилии Амрико дар соли 1865 ва Куштори зонуи захмӣ дар соли 1890 иттифоқ меуфтад.

Бо мурури вақт вестерн дар кинои мамлакатҳои дигар мавқеъ пайдо кард. Аксаран ба фолклор ва мифология асос ёфтааст. Манбаи вестерн дар мусиқии халқӣ, дар асарҳои нависандагони амрикоӣ (Ф. Б. Гарт, М. Твен, Ф. Купер, Ҷ. Лондон), фаронсавӣ (Л. А. Буссенар, Г. Эмар) ва дигарон зоҳир мешавад. Лекин пайдоиши вестерн бо интишори асарҳои Оуэн Уистер, Макс Брэнд, Зейн Грей дар асри 19 марбут аст. Вестерн асри 20 дар санъати кино хеле васеъ паҳн шуд. Дар кино вестерн аз филми Э. Портер «Ғорати бузурги қатора» (1903) ибтидо гирифт. Дар жанри вестерн коргардонҳо Д. У. Гриффит, Ҷ. Форд, Ҷ. Стивенс, К. Видор, Г. Хоукс, К. Иствуд ва дигарон филмҳои бадеӣ офаридаанд. вестерн, маъмулан, ба таърихи Амрико, пеш аз ҳама ҳаёти кӯчи ёни ғарби Амрикои Шимолӣ бахшида шудааст. Дар маркази амалиёт подабонҳо, тирандозҳо, шерифҳо, ҷинояткорон, ҳиндуён қарор доранд. Сужет, одатан, дар асоси дасисаи содаи шавқовар сохта шуда, бо тирандозӣ, занозанӣ, муноқишаҳои пурғавғои қаҳрамонон ва ғ. идома меёбад. Вестерн навъҳои эпикӣ, мазҳакавӣ, иҷтимоӣ, реалистӣ, психологӣ, маҷозӣ, фантастикӣ ва ғ. дорад. Бисёр филмҳои ин жанрро коргардонҳои боистеъдод ба навор гирифтаанд, ки баъзан таҷовуз, миллатгароӣ, зӯровариро тарғиб менамоянд.

Филмҳои тоҷикӣ
--------------

Филмҳои «Офтоби сафеди биёбон»-и вестерн Мотил, «Вохӯрӣ дар назди масҷиди куҳна»-и коргардони тоҷик С. Ҳомидов аз ин қабиланд.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Вестерн // Боз — Вичкут. — Д. : СИЭМТ, 2014. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 3). — ISBN 978-99947-33-46-0.


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️  Гузариш ба унсури Викидода  Фарҳангҳо ва донишномаҳо | 
* Большая датская
* Britannica (онлайн)

 |
**Гирдобӣ** — навъи нақш дар санъати ороиши амалӣ ва тасвирӣ, ки шакли гирдобро дорад.

Ин нақш аз замонҳои қадим дар кандакорию гачкорӣ ва тасвири деворнигораҳо фаровон ба назар мерасад. Дар деворнигораҳои Панҷакенти қадим аспҳои обӣ дар гирдоби дарё тасвир ёфтаанд. Ҳамчунин мавҷҳои даврашакли дарё дар санъати гулкории тоҷикон мавқеи намоён доранд. Дар санъати гачкории Варахша гирдобҳое тасвир ёфтаанд, ки дар умқашон моҳиён шино доранд. Махсусан минётурнигорони асрҳои миёна мавҷи дарёро дар нусхаи нақшии гирдобӣ тасвир мекарданд. Гирдобӣ минбаъд дар ороиши ҳошияҳои гачкорию кандакорӣ васеъ истифода мегардид. Кандакории рӯи чӯби Мақбараи Ҳазрати Шоҳ Подшоҳ (асрҳои 10-12, Чоркӯҳи Исфара) ва масҷиди Лангарота (асрҳои 15-16, вилояти Қашқадарё) аз намунаҳои гирдобии нисбатан қадимианд. Ин навъи нақш ҳоло дар гулдӯзии мошинӣ (махсусан ороиши ҳошияҳо) ривоҷ дорад.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* Гирдобӣ // Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.
Le culte de Vesta - G.Surand.jpg
**Весталкаҳо** (лот. virgo vestalis, *Vestālēs*) — роҳибони оташбон, дӯшизаҳои зебо ва покдомани Рум, ки оташи муқаддаси Вестаро нигаҳбонӣ мекарданд.

Весталкаҳоро ба ибодатгоҳ дар синни 6-солагӣ пазируфта, дар тайи 10 сол онҳоро ҳамчун нигаҳбони оташи муқаддас омода мекарданд. Баъди даҳ соли хидмату риёзат весталкаҳо ба тарбият ва омӯзиши духтарони хурдсол машғул шуда, нигаҳбонони ояндаи оташи муқаддасро ба камол мерасонданд. Пас аз интиҳои 30 соли ранҷу хидмат весталкаҳо метавонистанд ихтиёран тоату ибодатро идома диҳанд ё ба шавҳар баромада, зиндагии осудаҳолонаи дунявиро пеш гиранд. Ҳангоми буду бош дар ибодатгоҳ весталкаҳо вазифадор буданд, ки оташи дар оташкадаи махсус маҳфузро содиқона нигаҳбонӣ намоянд. Весталкаҳо пайваста ба оташи муқаддас ҳезум афканда, бовар доштанд, ки хомӯш шудани оташ боиси нохушии бузурге дар Рум мегардад. Весталкаҳо пироҳани сафеди ҳошиядор пӯшида, дар миёни сокинони Рум эҳтироми зиёд доштанд. Онҳо тимсоли покию риёзати занона буда, дар маросиму ид ва ҷамъомадҳои мардумӣ дар ҷойҳои хосса менишастанд ва ҳатто баъди марг дар қабристони бошукӯҳи канори Рум дафн мешуданд. Дертар баъди паҳн гардидани дини масеҳӣ дар Рум нуфузи весталкаҳо ва парастиши оташ коста, соли 380 императори Рум Феодисии I бузургдошти илоҳа Веста ва ойини оташпарастиро расман манъ кард. Бо оташбон ва ё муғи оташпарастон айният дорад.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Весталкаҳо / Б. Абдураҳмонов // Боз — Вичкут. — Д. : СИЭМТ, 2014. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 3). — ISBN 978-99947-33-46-0.


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️  Гузариш ба унсури Викидода  Фарҳангҳо ва донишномаҳо | 
* Большая датская
* Большая норвежская
* Большая российская (старая версия)
* Большая советская (1 изд.)
* Брокгауза и Ефрона
* Малый Брокгауза и Ефрона
* Реальный словарь классических древностей
* Britannica (онлайн)
* De Agostini
* Universalis

 |
| Дар феҳристҳои китобшинохтӣ | 
* NKC: ph395740

 |
**Зерафканд** – ба поён ҷаҳидан, майл ба поён; Номи наво, парда, Мақомот (дар мусиқӣ), лаҳни мусиқӣ; Аз суруд, таронаҳои Борбади Марвазӣ (589-90-628-38), ки барои ҷашну маросимоти дарбории Хусрави Парвиз (590- 628) эҷод намудааст. 
Дар манобеи хаттии мусиқию адабӣ Зерафканд бо номи Кучак ҳам сабт шудааст. Зерафканд доираи 63 дар табақоти адвори маъмула буда ва мусиқидон Маҳмуди Ҳусайнӣ онро дар радифи доираи 59 табақоти адвор хотирнишон кардааст. Тартиби истихроҷи қаторовозҳои Зерафканд дар
пардаҳои сози уд ба чунин аст: А+Ҷ+Ҳ+ҲЙ+ЙБ+ЙҶ+ЙВ+ЙҲ=Ҷ-Ҷ-Т-Ҷ-Ҷ-Б-Т-Ҷ

Нигаред низ
-----------

* Шашмақом

Эзоҳ
----

1. ↑  Донишномаи Шашмақом./Зери таҳрири Олимов К. Абдувалиев А. Азизӣ Ф. Раҷабов А. Ҳакимов Н. – Душанбе, 2009. - с. 77 ISBN 978-99947-49-13-3
*Мақолаи асосӣ*: *Тиҷорати электронӣ*
**Мағозаи интернетӣ**, ё **интернет-мағоза** (англ. online shop ё e-shop) — ин сайтест, ки тавассути Интернет мол мефурӯшад.  Ба корбарон дар шакли онлайн, дар браузери худ ё тавассути як барномаи мобилӣ имкон медиҳад, ки фармоиши харидро тартиб диҳанд, усули пардохт ва таҳвили фармоишро интихоб кунанд, барои фармоиш пардохт кунанд.  Дар ин ҳолат, фурӯши молҳо аз фосилаи дур анҷом дода мешаванд ва он барои моли фурӯхташуда маҳдудиятҳо ҷорӣ мекунад.  Ҳамин тавр, дар баъзе кишварҳо тиҷорати онлайни машрубот, силоҳ, ҷавоҳирот ва дигар молҳо манъ карда шудааст (масалан, дар Русия, масофаи фурӯши машрубот ва молҳои дигар манъ аст, ки фурӯши озоди онҳо манъ карда шудааст ё маҳдуд карда шудааст).

Вақте ки як мағозаи онлайн таъсис дода мешавад, то ба ширкатҳо имкон диҳанд, ки аз дигар ширкатҳо харидорӣ кунанд, ин равандро онлайн-мағоза барои тиҷорат (B2B, онлайн-магазин для бизнеса) меноманд.  Мағозаи маъмулии онлайнӣ ба муштарӣ имкон медиҳад, ки доираи маҳсулот ва хидматҳои ин ширкатро бубинад, аксҳо ё тасвирҳои маҳсулот ва мушаххасоти маҳсулот ва маълумоти нархро тамошо кунад.

Мағозаҳои интернетӣ одатан ба харидорон имкон медиҳанд, ки функсияҳои "ҷустуҷӯ" -ро барои пайдо кардани моделҳо, брендҳо ё ашёи мушаххас истифода баранд.

Нигаред
-------

* Китобистон

Эзоҳ
----

1. ↑  Постановление Правительства Российской Федерации от 27 сентября 2007 г. N 612 г. Москва "Об утверждении Правил продажи товаров дистанционным способом"
2. ↑  Минэкономразвития снимает запрет с онлайн-продаж ювелирных изделий
3. ↑  Как в России продают алкоголь онлайн с доставкой при формальном запрете(рус.).  Ведомости. 8 июни 2020 санҷида шуд.

Пайвандҳои беруна
-----------------
**Инсулома** (аз лот. insula – ҷазира ва оma – омос) — омоси ҷазирачаҳои ғадуди зери меъда. Омосҳои ҷазирачаҳо ду навъ мешаванд; аденомаҳо ва аденокар синомаҳо. 
Тақр. 60 дарсади омосҳои эндокринии ғадуди зери меъдаро унсурҳое ташкил медиҳанд, ки инсулин ҳосил мекунанд. Тахмин меравад, ки пайдоиши омосҳои эндокринӣ ду манбаъ дорад: ҷазирачавӣ ва маҷроӣ. Инсулома бештар дар ғадуди зери меъдаи калонсолон ташаккул меёбад. Омосҳои қутрашон то 2 см ғайрисаратонӣ ва аз 6 см калонтар саратонӣ мебошанд.

Ҳамчунин нигаред
----------------

* Инсулин

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Инсулома // Илм — Исҳоқ. — Д. : СИЭМТ, 2011—2020. — С. 268. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021).
**Эрони Қоҷорӣ** (форсӣ: ایران قاجاری‎) — номе мустаор аст, ки ишора ба даврае 130-сола аз таърихи Эрон миёни солҳои 1784—1925 ва таҳти султаи дудмони Қоҷор дорад. Номҳои расмии Эрон дар ин давра **Давлати ъалияи Эрон** (форсӣ: دولت علیّه ایران‎ *Dowlat-e Âliyye-ye Irân*) ва **Мамолики маҳрусаи Эрон** (форсӣ: ممالک محروسه ایران‎ *Mamâlek-e Mahruse-ye Irân*) буд ва дар ҷаҳони Ғарб монанди давраҳои пешин аз Эрон ба унвони **Порс** ёд мешуд.

Бунёнгузори Эрони Қоҷорӣ, Оқомуҳаммадхони Қоҷор аст. Ӯ пас аз фатҳи Қафқоз ва саркӯби куллияи умаро ва ҳуккоми дохилӣ дар Теҳрон мустақар шуд ва онро пойтахт номид. Ошноӣ бо тамаддуни Ғарб ва муоҳидаҳои муҳимм мӯҷиби оғози инқилоб имашрута шуд. Баъд аз инқилоби машрута, ки дар замони Музаффаруддиншоҳ анҷом шуд, Муҳаммадалишоҳ подшоҳи баъдӣ, бо он мухолифат кард ва маҷлисро ба тӯп баст. Кашмакашҳои дохилию хориҷи мӯҷиби нооромӣ дар мамликат шуд ва охирини подшоҳи Қоҷор, Аҳмадшоҳи Қоҷор буд, ки дар соли 1925 барканор шуд ва Ризо Паҳлавӣ шоҳи Эрон шуд.

Эзоҳ
----

1. ↑  *Abbas Amanat.* The Pivot of the Universe: Nasir Al-Din Shah Qajar and the Iranian Monarchy, 1831—1896, I. B. Tauris, pp 2—3; «In the 126 years between the fall of the Safavid state in 1722 and the accession of Nasir al-Din Shah, the Qajars evolved from a shepherd-warrior tribe with strongholds in northern Iran into a Persian dynasty.»
2. ↑  *Choueiri, Youssef M.* A companion to the history of the Middle East. — Blackwell Ltd. 2005, pp. 231, 516.
3. ↑  Melville, 2012, с. 358,361.
**Инструментовка** — таҳияи оркестрӣ, мувофиқ намудани асари мусиқӣ барои оркестр. Ба ибораи дигар, ягон асари оркестриро барои созҳо муҳайёкунии «пӯшок» (опера, симфония, консерт, сюита ва ғайра). Асарро эҷод намуда, чун қоида таҳияи оркестрии он қисми ҷудоинопазирии рафти кори эҷодист: ба ақидаи Н. Римский-Корсаков, он - «яке аз самтҳои ҷону дили асар мебошад». Пайдоиши «инструментовка» ва аввалин партитураҳо ба композиторони итолёвӣ (охири садаи XVI ва аввали садаи XVII) тааллуқ дорад. Асли шукуфоии санъати «инструментовка» дар садаҳои XIX-XX ба қуллаҳои баландтарин расид (Берлиоз, Глинка, Римский-Корсаков, Вагнер, Дебюси, Равел, Стравинский).
Мутахассисе, ки асари дигаронро таҳия мекунад, бояд на танҳо имкониятҳои таъсирбахшию образнокии созҳоро донад, балки имконияту бо ҳам омезиши тембрҳо, имкониятҳои техникӣ, диапазону тарзу услуби навохтани созҳоро хуб донад ва сабки (стили) он композиторро нағз дарк кунад. Маҳз ҳамин сифатҳо ба Н. Римский-Корсаков ва дертар Д. Шостакович даст дод, ки операи М. Мусоргскийро барои оркестр таҳия кунанд. Аммо А. Глазунов увертюраро аз операи «Княз Игор», ки ӯ ҳангоми дар фортепиано навохтани А. Бородин як бор шунидааст, дар ёд дошта, барои оркестри симфонӣ «инструментовка» кардаст.

Ба сабаби он ки мусиқии тоҷик дар гузашта яковоза (алалхусус дар сурудан) буд, услуби «инструментовка» вуҷуд надошт. Ба кор бурдани инструментовка дар асарҳои мусиқии тоҷик аз солҳои 30 садаи XX оғоз гардид: Инструментовкаҳо барои оркестри созҳои халқии тоҷикӣ – «Рақси духтарони пахтачин» ва «Пахта-пахта»-и Аъзам Камолов (1931), «Сюитаи тоҷикӣ» барои оркестри симфонии А. Ленский (1937-1938), операи «Шуриши Восеъ»-и С. Баласанян (1939), «Лола» – намоиши мусиқӣ-театрикуно¬нидашудаи С. Урбах (1939) ва ғ. нахустин асарҳои бисёровозаи мусиқии тоҷик мебошанд, ки партитура («инструментовка») гардидаанд. Минбаъд Ф. Солиев, Н. Пӯлодов, Ш. Бобокалонов, Ш. Соҳибов, А. Ҳамдамов, З. Шаҳидӣ, Ф. Шаҳобов асарҳои худро барои оркестрҳои гуногун «инструментовка» кардаанд. Баъди солҳои 50 садаи XX композиторон асарҳои бисёровозаи худро барои ҳайати пурраи оркестрҳо навиштаанд. Фанни «инструментовка» бо барномаи махсус дар коллеҷҳои санъат ва консерватория омӯзонида мешавад.

Нигаред
-------

* Алтератсия

Эзоҳ
----

1. ↑  Обидпур Ҷ. Луғатномаи тафсирии мусиқӣ / зери назари Б.Қобилова. – Душанбе: Аржанг, 2019. – С.156-157. – 480 с. ISBN 978-999-47-43-90-2(тоҷ.)
**Эрос Лучано Уолтер Рамаззотти**(итол. *Eros Walter Luciano Ramazzotti*; зод. 28 октябр 1963, Рум) — овозхони итолиёӣ, маъруф бо номи «Eros Ramazotti». Эрос ба унвони яке аз овозхонҳои маъруф ва маъруф дар Итолиё ва дар бисёре аз кишварҳои аврупоӣ, аз ҷумла дар кишварҳои инглисизабон ва ҷаҳони испониёӣ шинохта шудааст. Аксари албомҳои худро ҳам бо забонҳои итолиёӣ ва испониёӣ нашр мекунад.

  

Дар соли 1984, ӯ 11 албоми студияро дар шакли се албоми компилятсионӣ, се албоми зинда ва 37 сингл баровардааст. Ҳамаи онҳо ба таври назаррас дар бисёре аз кишварҳои Аврупо, инчунин дар Амрикои Ҷанубӣ ва Марказӣ дар қатори ҷадвал ҷойгир буданд (график). Раматсути дар тӯли фаъолияти 25-солаи худ беш аз 50 миллион сабти албом сабт кардааст. Феҳристи мусиқии ӯ кор бо бисёре аз рассомони маъруфро дар бар мегирад: Шер, Тина Тернер, Андреа Бочелли, Анастасия, Лучано Паваротти, Лаура Поззини ва Рики Мартин. Раматсути аввалин муваффақияти байналмилалии худро бо нашри албоми «Tutte storie» дар соли 1993 ба даст овард. ки шаш миллион альбом фурухтааст. Ин муваффақият ба шартномаи байналмилалии ӯ дар соли 1994 оварда расонд. бо ширкати «BMG». шуд. Ӯ мухлиси дастаи футболи Ювентус аст.

Эзоҳ
----

1. 1 2  Энциклопедия Брокгауз (нем.) / Hrsg.: Bibliographisches Institut & F. A. Brockhaus, Wissen Media Verlag

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️  Гузариш ба унсури Викидода  Дар шабакаҳои иҷтимоъӣ | 
* Твиттер
* Фейсбук
* Инстаграм
* Инстаграм
* Myspace

 |
| Тасвир, видео ва садо | 
* Apple Music
* Deezer
* Genius
* last.fm
* SoundCloud
* Spotify
* Tidal
* ТикТок
* YouTube

 |
| Вебгоҳҳои мавзӯъӣ | 
* AllMusic
* Discogs
* Бонки Иттилоотии Интернетии Филмҳо
* MusicBrainz
* Rate Your Music
* Rotten Tomatoes

 |
| Фарҳангҳо ва донишномаҳо | 
* Большая датская
* Britannica (онлайн)
* Treccani

 |
| 

| Дар феҳристҳои китобшинохтӣ |
| --- |
| 
* BIBSYS: 5083211
* BNE: XX1081464
* BNF: 13898797w
* CONOR: 14749795
* GND: 119118351
* GTAA: 144557
* ICCU: CFIV033917
* ISNI: 0000 0001 1476 5547
* J9U: 987007404804505171
* LCCN: nr97009321
* NKC: xx0023783
* NLA: 40542785
* NLP: A22064473
* NSK: 000062438
* NTA: 074928929
* NUKAT: n2020068768
* VIAF: 303098416
* WorldCat VIAF: 303098416

 |

 |
**Валдирғо́н**, **балдирғон**, **куруш**, **курух** (лот. Heracleum lehmannianum) — як навъ рустанӣ. Мансуби чатргулҳост.

Тавсифоти гиёҳшинохтӣ
---------------------

Пояаш ғафси дарунхолӣ, дароз (1-3 м қад мекашад), баргаш калони думчадароз (100—120 см), хӯшагулаш сергул, гулаш майдаи сафед, самараш байзашакл. Тухмаш майда (вазни 1000 донааш 13-15 г); дар шароити табиӣ аз як бех валдирғони сесола то 120 г тухм гирифтан мумкин аст. Тухми валдирғонро дар шароити иқлими Душанбе моҳҳои сентябр — октябр кишт мекунанд. Валдирғон моҳҳои июл — август гул мекунад.

Густариш
--------

Асосан дар Помиру Олой ва Тиёншони Ғарбӣ дучор меояд. Дар қаторкӯҳҳои Зарафшон, Ҳисору Дарвоз, Қаротегин, Пётри I дар баландиҳои 1000—2500 м аз с. б. мерӯяд. Дар таркиби баргу пояи хушки валдирғон 18-20 % протеин, 14-16 % сафеда, 2-3 % равған, 45-48 % моддаҳои қиёмии бенитроген, витамин ва намакҳои минералӣ мавҷуданд. Дар узвҳои гуногуни валдирғон кумаринҳо (ангелисин, бергаптен, псорален, пинпиниллин, изопинпиниллин ва ғайра) тақрибан 0,1-2,71 дарсадро ташкил мекунанд. Кумаринҳо ва фурокумаринҳо барои истеҳсоли доруҳои гуногуни бемориҳои пӯст (барас, қубоъ ва ғайра) истифода мешаванд.

Корбурдҳо
---------

Валдирғон хӯроки хуби чорвост. Соқаи онро то давраи тухмбандӣ тару тоза истеъмол мекунанд.

Хосияти шифоӣ
-------------

Барг ва решааш давои бемориҳои ҷигар, гурда ва дигар узвҳост. Бино ба ақидаи мутахассисон, валдирғон ташаннуҷи рагҳоро рафъ сохта, фишори хунро мефурорад, таъсири дардзудоӣ ва зиддиуфунатӣ дорад, гуворишро беҳтар ва илтиҳобро бартараф месозад. Онро чун давои пешоброн низ истифода мекунанд. Ба ақидаи табибони қадим, агар барги валдирғонро як шаборӯз дар сирко тар карда, сипас бо асал истеъмол намоянд, таби рӯздармиён, дарди сина, зардпарвин, истисқо, ҳикак, радикулитро нафъ доштааст. Шираи тару тозаи валдирғон давои саръ, зиқи нафас ва тангнафасӣ мебошад, якҷо бо равғани зайтун кабудии зери чашмро бартараф месозад. Бо хокаи барги валдирғон захмҳои хӯранда ва бавосирро дармон мебахшанд. Хосияти давоии решаи валдирғон нисбат ба алафи он бештар аст. Агар онро кӯфта ба омос, ханозир ва захми пӯст гузоранд, нафъ доштааст. Бо ҷӯшобаи решаи валдирғон бемориҳои ҷигарро муолиҷа мекардаанд. Табибони мардумӣ самғи валдирғонро низ давои бисёр бемориҳо медонанд.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Валдирғон / Г. Наврӯзшоева // Боз — Вичкут. — Д. : СИЭМТ, 2014. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 3). — ISBN 978-99947-33-46-0.

* Ходжиматов М. Наврузшоева Г. Всхожесть семян и развитие проростков Heracleum lehmannianum Bunge в естественных условиях//Известия АН РТ. Отд. биол. и мед. наук. 2008, № 3 (164);
* Ходжиматов М. Наврузшоева Г. О кумаринах из плодов Heracleum lehmannianum Bunge//Доклады АН РТ. 2008. Т. 51. № 5 — № 7;
* Наврузшоева Г. Ходжиматов М. Средниазиатские виды Heracleum L//Известия АН РТ. Отд. биол. и мед. наук. 2010, № 3 (172).
**Абдулваҳҳо́б Мирзо́** (соли таваллуд номаълум – вафот тақрибан байни 1860 – 70, шаҳри Китоб) — хаттоти тоҷик.

Зиндагинома
-----------

Зодгоҳаш Бухоро. Мувофиқи маълумоти сарчашмаҳо Абдулваҳҳоб Мирзо бештар аз 100 асарро ба забонҳои тоҷикӣ ва арабӣ бо хати шикаста ва настаълиқ китобат кардааст. Аз осори хаттотии Абдулваҳҳоб Мирзо то замони мо маснавиҳои Ҷалолуддини Румӣ ва «Юсуф ва Зулайхо»-и Нозими Ҳиравӣ расидаанд. Ин асарҳо дар Ганҷинаи дастнависҳои шарқии Институти шарқшиносии АИ Ҷумҳурии Ӯзбекистон маҳфузанд.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — 608 с. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2021, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.