**Баҳрайн**, **Давлати Баҳрайн** (ар. **مملكة البحرين**‎ — *Мамлакату-л-Баҳрайн*) — давлат (аморат)-ест дар Шарқи Наздик, дар қисми шимолу ғарбии Халиҷи Форс. Дар ҳамсоягӣ бо қисми соҳилии Арабистони Саудӣ ва Қатар ҷойгир буда, аз 33 ҷазира иборат аст ва бузургтарини он — Баҳрайн бо Нимҷазираи Арабистон ба тавассути гарданаи 25-километрӣ пайваст мебошад. Дарозии ҷазираи Баҳрайн 50 км, бараш 16 км. Масоҳати умумии ҷазираҳо 695,15 км². Аҳолиаш 1,2 млн нафар (2011). Пойтахташ Манома (160 ҳазор нафар). Шаҳри бузургтаринаш — Ал-Муҳаррак (90 ҳазор нафар). Воҳиди пулӣ — динори баҳрайнӣ. Иди миллӣ — Рӯзи истиқлол (14.8.1971).

Сохти давлатдорӣ
----------------

Сарвари давлат — амир (шайх), Раиси ҳукумат — сарвазир (шайх) аст. Аз даст ба даст гузаштани ҳокимият меросӣ буда, танҳо ба аҳли хонадони амир насиб мешавад. Парламенти Баҳрайн дупалатагӣ. Палатаи поинӣ — Палатаи намояндагон дар натиҷаи раъйпурсии умумихалқӣ интихоб шуда, Палатаи болоӣ — Маҷлис-уш-Шӯро аз ҷониби сардори давлат таъйин мегардад. Ҳар палата 40-нафарӣ аъзо дорад. Баҳрайн ба 12 минтақаи мухтор тақсим шудааст. Дар Баҳрайн ҳизбҳои сиёсӣ вуҷуд надоранд. Ташкилотҳои сиёсии Баҳрайн: Ҷабҳаи миллии Баҳрайн, Ҷабҳаи озодии миллии Баҳрайн (фаъолияташон хуфя). Баҳрайн узви СММ, Лигаи Мамлакатҳои Араб, Хазинаи Байналмилалии Асъор мебошад. Муносибатҳои дипломатии Тоҷикистон бо Баҳрайн 20 майи 1995 барқарор шудаанд.

Табиат
------

Харитаи Баҳрайн
Пайдоиши ҷазираҳои Баҳрайн қоравӣ ва марҷонӣ буда, хокашон бештар аз оҳаксанг иборат аст, қисми зиёди масоҳаташ биёбонии тропикист. Дар маҳалҳое, ки обҳои зеризаминии наздик ва чашмаҳо доранд, воҳаҳо вуҷуд доранд. Нуқтаи баландтарини галаҷаз. — Ҷабал-уд-дуҳан аз с. Баҳрайн 134 м баланд аст. Баъзе ҷаз-ҳо бо Баҳрайн ва дигар ҷаз-ҳои асосӣ бо дарғотҳо пайваст шуда, ҷаз-ҳои хурд бештар ба сахраҳои аз об намоён монанданд. Захираҳои нафт ва газ дорад.

Иқлим
-----

Иқлими Баҳрайн тропикии ба субтропикӣ бадалшаванда аст. Боришоти миёнаи солона 90 мм буда, борон бештар дар фасли зимистон меборад. Ҳарор. миёнаи янв. +16°С, июл-авг. +37°С. Заминҳои корам ҳамагӣ 1,4 дарсади ҳудуди мамлакатро ишғол карда, дар воҳаҳо асосан дарахти нахли хурмо мерӯяд. Аз мавҷудоти зинда беш-тар мор, каждум, хояндаҳо ва шағол вомехӯранд. Барои ҳифзи ҷинсҳои нодири наботот ва ҳайвонот парваришгоҳи махсус (ал-Арин) таъсис дода шудааст.

Аҳолӣ
-----

Арӯс дар либоси сунатии арӯсӣ
Зичии миёнаи аҳолии Баҳрайн 1142,9 нафар дар 1 км², афзоиши он 1,61 дарсад, дарозии миёнаи умр 73,7 сол (мардҳо −71,3, занҳо −76,2) мебошад. Асосан арабҳо (73 дарсад), эрониҳо, покистониҳо, ҳиндуҳо, инчунин аврупоиён зиндагӣ мекунанд. Забони давлатӣ — арабӣ; англисӣ, форсӣ ва урду низ роиҷанд. Дини давлатӣ — ислом (85 дарсад, минҷумла аҳли ташайюъ — 75 дарсад); сунниҳо — 25 дарсад (хонадони амирони ҳукмрон аҳли суннатанд). Муътақидони динҳои насронӣ, яҳудоӣ, будоия, баҳоия ва зардуштӣ низ ҳастанд.

Таърих
------

Ҳафриёти бостоншиносӣ ва баъзе сарчашмаҳои таърихӣ бошишгоҳҳои нахустини одамони ибтидоиро дар минтақаи Баҳрайн беш аз 50 ҳазор сол мешуморанд. Баҳрайн дар ҳазорсолаи 3 то м. дар баъзе сарчашмаҳои таърихӣ бо номи Дилмун зикр шудааст, ки дорои шаҳрҳо ва деҳкадаҳои қадима будааст. Аз рӯйи маълумоти сарчашмаҳои минбаъда метавон гуфт, ки оғози ташаккулёбиии Баҳрайн ба даврони давлатдории Ҳахоманишиён рост меояд. Аз як гузориши Табарӣ бармеояд, ки қабилаҳои араб танҳо пас аз суқути Ҳахоманишиён ва сулолаи Ашкониён дар Баҳрайн маскун шуда, ба зинаи баландтари зиндагии қабилавӣ расидаанд. Бузургтарин шаҳри он Ҳаҷар ном дошта, сараввал онро ба тамоми Баҳрайн нисбат медоданд. Дар ибтидои солшумории милодӣ як аморати хурд буда, дар садаҳои 4-6 дар ҳайати давлати Сосониён будааст. Ахбори нависандагони юнонӣ дар бораи Баҳрайн ё Сулус (Thylus) марбут ба даврони пас аз Ҳахоманишиҳо аст. Огоҳии муфассалтар аз Баҳрайн ба давраи Сосониён ва рӯзгори Ардашери Бобакон мансуб аст, ки баъди футуҳоти Баҳрайн он ҳамчун вилояте аз Эрон ёд шудааст. Сарварон ва амирони Баҳрайн то давраи зуҳури ислом ҳама эронитабор буданд. Бар асоси маълумоти сарчашмаҳои таърихӣ чунин менамояд, ки дар Баҳрайн фарҳангу забони эронӣ нуфузи афзун дошта, қабилаи арабҳои минтақа қавми омадаву муҳоҷир ба ҳисоб мерафтанд. Таназзулу фурӯпошии давлати Сосониён ва паҳншавии дини ислом сарнавишти сиёсии минтақаи Баҳрайн-ро дар тӯли якчанд аср дигаргун карда, забону фарҳанги арабӣ ҷойгузини тамаддуни эронӣ шуд. Баҳрайн дар давраи хулафои нахустин аз назари идорӣ тобеи Мадина буд ва волиёну амирон аз маркази хилофат ба Баҳрайн фиристода мешуданд. Авв. садаи 9 Баҳрайн-ро қарматиҳо забт карданд. Дар садаи 13 Баҳрайн истиқлол ба даст овард, вале дере нагузашта ба аморати Ҳурмуз ҳамроҳ карда шуд. Дар аввали садаи 16 Баҳрайн-ро португалиягиҳо забт карданд. Баъди рондани онҳо дар чоряки 1 садаи 17 Баҳрайн ба ҳайати Эрони сафавӣ дохил шуд. Дар миёнаи садаи 18 дар Баҳрайн хонадони ал-Халиф дастболо гашта, ҳукмрони мамлакат шуд ва авлоди ин амирон то ҳол дар сари қудратанд. Солҳои 1871—1971 Баҳрайн таҳти васояти Британия буд. Солҳои Ҷанги якуми ҷаҳонӣ дар ҳудуди Баҳрайн Британия базаи ҳарбии хешро сохт. Аз 14 авг. 1971 давлати соҳибистиқлол мебошад.

Исёни Баҳрайн

Иқтисод
-------

Манама
Асоси иқтисоди Баҳрайн-ро истихроҷ ва коркарди нафт ташкил карда (аз с-ҳои 30 садаи 20), истеҳсоли гаҷ, оҳаксанг, алюминий, моҳидорӣ, гирифтани марворид ва исфанҷ (аз қаъри баҳр) мавқеъ доранд. Корхонаҳои таъмири киштӣ, истеҳсоли семент, истеҳсоли масолеҳи ҳунармандӣ, коркарди маводди кимиёӣ ва ғ. дорад. Инчунин сайди харчанги баҳрӣ, қорч ба роҳ монда шудааст. Дар мамлакат бахши бонкдории офшорӣ тараққӣ кардааст. Баҳрайн нафти хом, маҳсулоти мошинсозӣ, таҷҳизоти нақлиёт, маҳсулоти дӯзандагиро ворид ва маҳсулоти нафтӣ, кимиёӣ, алюминийро содир мекунад. Шарикони тиҷоратиаш: Британияи Кабир, Арабистони Саудӣ, Кореяи Ҷанубӣ, Ҷопон, ИМА, Австралия. Дар Баҳрайн боғдорӣ (чормағз, писта, ситрусиҳо, шафтолу, хурмо, папайя), парвариши гӯсфанд, буз ва гови зебумонанд тараққӣ кардааст. Баҳрайн худро бо маводди ғизоӣ пурра таъмин мекунад.

Маориф
------

Дар ибт. садаи 20 макотиби исломии қуттаба ягона манбаи таълим буд, ки танҳо бо аз бар кардани Қуръон маҳдуд мешуд. Баъди Ҷанги якуми ҷаҳонӣ дар мамлакат зарурати омӯхтани илмҳои замонро дарк карда, соли 1919 системаи мактабҳои давлатиро таъсис доданд (мактаби ал-Ҳидоя ал-Халифа дар Муҳаррак, 1926 — дар Манама, барои писарон). Аввалин мактаби давлатӣ барои духтарон соли 1928 боз гардид. Соли 2004 амир Ҳамад ибни Исо ал-Халифа дар низоми таълим технологияҳои информатсиониро ҷорӣ кард. Муҳлати таҳсил дар мактабҳо 12 сол аст. Дар Баҳрайн мактабҳои англисӣ ва амрикоӣ (мактаби Вазорати мудофиаи ИМА; муҳлати таҳсил 12 сол) низ фаъолият доранд. Барои таъмини таҳсилоти олӣ омӯзгорони хориҷиро ҷалб мекунанд. Дар Баҳрайн Донишгоҳи Баҳрайн, коллеҷи тиббӣ, донишгоҳҳои хусусӣ (аз соли 2001 дар Манама, Саар), донишгоҳи байналмилалии хусусӣ, ки танҳо барои таълими занону духтарон таъсис ёфтааст (соли 2005), фаъолият доранд.

Матбуот, радио, телевизион
--------------------------

Дар Баҳрайн ба забонҳои арабӣ ва англисӣ теъдоди зиёди газета ва маҷаллаҳо нашр мешаванд: «ал-Айём», «Ахбору-л-Халиҷ», «Галф Дейли Нюс»; маҷаллаи «Садо-ал-усбуъ» («Садои ҳафта») ва ғайра; инчунин г-ҳои ҳизбҳои ғайрилегалии Ҷабҳаи озодии миллии Баҳрайн-«ал-Ҷамоҳир», Ҷабҳаи миллии Баҳрайн — «Хамса марис» («Панҷуми март») ба табъ расида, дар тамоми Халиҷи Форс паҳн мешаванд. Дар Манама қароргоҳи Агентии иттилоотии мамолики Халиҷи Форс (Баҳрайн, Ироқ, Қатар, Кувайт, Аморатҳои Муттаҳидаи Араб, Арабистони Саудӣ), ки фаъолияташ соли 1978 шурӯъ шуда буд, амал мекунад. Дар Баҳрайн шабакаҳои зиёди радио ва телевизиони давлатию хусусӣ барномаҳои гуногун пахш мекунанд (барои кишварҳои Халиҷи Форс). Соли 2000 Идораи радио ва телевизиони Баҳрайн филми 33-қисмии телевизионии «Нийрон» («Оташ»)-ро аз рӯи романи нависандаи тоҷик Ҷалол Икромӣ «Духтари оташ» ба навор гирифт, ки он борҳо аз тариқи шабакаҳои телевизионии давлатҳои Халиҷи Форс намоиш дода шудааст.

Дар Баҳрайн туризм тараққӣ кардааст (соле 8 млн сайёҳ). Сайёҳон бештар аз кишварҳои ҳамсоя ва хориҷаи дур, махсусан барои иштирок дар яке аз зинаҳои Чемпионати ҷаҳон оид ба мусобиқаи автомобилҳо дар класси «Формула-1» — ҷиҳати иштирок дар супоридани ҷоизаи «Гран-при Баҳрайн» барои ғолибон меоянд (автодром дар мавзеи Сахир, дар байни биёбон воқеъ аст).

Маданият
--------

таҷассумгари тамаддуни 5-ҳазорсолаи маҳал ва дигар мардуми арабнажод мебошад. Дар ҷазира харобаҳои даврони атиқаи Дилмун, қалъаҳои аҳди қадим, мас. Калат-ал-Баҳрайн (ба рӯйхати Мероси умумиҷаҳонии ЮНЕСКО ворид шудааст) маҳфуз мондаанд. Бинои бошукӯҳи Масҷиди ҷомеъ дар Манама, Хонаи Қуръон, Музейи миллӣ — ҳама ҷалбкунандаи сайёҳони дунё мебошанд.

Адабиёти муосири Баҳрайн ҳаёти иҷтимоию сиёсии ҷамъияти мамлакатро воқеъбинона тасвир менамояд. Санъати тасвирии кишвар услубу рӯҳи «мустақил»-и худро дорост.

Эзоҳ
----

1. ↑  Бахрейн // «Банкетная кампания» 1904 — Большой Иргиз. — М. : Большая российская энциклопедия, 2005. — С. 123—126. — (Большая российская энциклопедия : [в 35 т.] / гл. ред. Ю. С. Осипов ; 2004—2017, т. 3). — ISBN 5-85270-331-1.
2. ↑  Атлас мира: Максимально подробная информация / Руководители проекта: А. Н. Бушнев, А. П. Притворов. — Москва: АСТ, 2017. — С. 49. — 96 с. — ISBN 978-5-17-10261-4.
3. ↑  Human Development Report 2013(англ.).  United Nations Development Programme (2013). Баргирифта аз сарчашмаи аввал 13 августи 2013.

Адабиёт
-------

* Баҳрайн / М. Шарифзода // Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.

* Новая российская энциклопедия. Т. 2. М. 2005;
* Страны мира. Современный справочник. М. 2008.

Пайвандҳо
---------

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Баҳрайн дар Викианбор |

* 

* *Баҳрайн* дар феҳристи пайвандҳои Open Directory Project (dmoz).
* Бахрейн на сайте «Всемирная география»
* Карта Бахрейна

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️  Гузариш ба унсури Викидода  Вебгоҳҳои мавзӯъӣ | 
* Open Directory Project

 |
| Фарҳангҳо ва донишномаҳо | 
* Большая датская
* Большая каталанская
* Большая российская (старая версия)
* Большая советская (1 изд.)
* Брокгауза и Ефрона
* Иронико
* Ислама (3 изд.)
* Кругосвет
* Ларусса
* Малый Брокгауза и Ефрона
* Православная
* Britannica (онлайн)
* De Agostini
* TDV İslam Ansiklopedisi
* Universalis
* Современной Украины

 |
| 

| Дар феҳристҳои китобшинохтӣ |
| --- |
| 
* BNE: XX453566
* BNF: 11880331f, 15284432j, 11939913g
* GND: 4004268-6
* ISNI: 0000 0004 0402 3058, 0000 0001 2108 4192
* J9U: 987007552524305171
* LCCN: n79118921
* NDL: 00575522
* NKC: ge124250
* NLA: 35739310
* LIBRIS: sq465h4b3hn904z
* SUDOC: 027334902
* VIAF: 131340012
* WorldCat VIAF: 131340012

 |

 |

| ⚙️ Мавзӯъҳои Баҳрайн |
| --- |
| 
* Нишон
* Парчам
* Суруди миллӣ
* Низоми сиёсӣ
* Қонуни асосӣ
* Порлумон
* Тақсимоти маъмурӣ
* Ҷуғрофиё
* Шаҳрҳо
* Пойтахт
* Аҳолӣ
* Забонҳо
* Таърих
* Иқтисод
* Асъор
* Фарҳанг
* Дин
* Синамо
* Адабиёт
* Мусиқӣ
* Ҷашнҳо
* Варзиш
* Маориф
* Илм
* Нақлиёт
* Сайёҳӣ
* Почта
	+ таърих ва маркаҳо
* Телевизион
* Интернет
* Артиш
* Сиёсати хориҷӣ

 |
| **Портали «Баҳрайн»** |


| ⚙️ Кишварҳои Осиё |
| --- |
|  | 
Озарбойҷон¹ · Арманистон · Афғонистон · Бангладеш · Баҳрайн · Бруней · Бутан · Тимори Шарқӣ · Ветнам · Гурҷистон¹ · Миср² · Исроил · Ҳиндустон · Индонезия ³ · Урдун · Ироқ · Эрон · Яман² · Қазоқистон4 · Камбоҷа · Қатар · Кипр¹ · Қирғизистон · Ҷумҳурии Халқии Чин · ҶХДК · Кувайт · Лаос · Лубнон · Малайзия · Малдив · Муғулистон · Мянма · Непал · Иморот · Умон · Покистон · Русия4 · Арабистони Саудӣ · Сингапур · Сурия · Тоҷикистон · Таиланд · Туркманистон · Туркия4 · Ӯзбекистон · Филиппин · Шри-Ланка · Кореяи Ҷанубӣ · Ҷопон

---

Кишварҳои эътрифнашуда ва қисман эътирофшуда: Абхазия · Озод-Кашмир · Кишвари Ва · Вазиристон ·  Курдистони Ҷанубӣ · Курдистони Ғарбӣ · Ҷумҳурии Чин · Қаробоғи Кӯҳӣ · Давлати Фаластин (қаламрав Минтақаи Газа ва Соҳили ғарбии дарёи Урдун) · Чумҳурии Туркии Кипри Шимолӣ · Давлати Шан · Осетияи Ҷанубӣ

---

**қаламравҳои тобеъ**: Акротири ва Декелия · Қаламрави Бритониё дар Уқёнуси Ҳинд (арх. Чагос) · Ҳонконг (Сянган) · Макао (Аомынь)

---

¹ Қисман дар Аврупо ё пурра дар Осиё, вобаста ба марз. ² Ҳамчунин дар Африқо. ³ Ҳамчунин дар Уқёнусия. 4 Ҳамчунин дар Аврупо.
 |