recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Расонидан бе ситонидани пардохт** - аз рӯйи қоидаҳои ИНКОТЕРМС шартҳое мебошад, ки мувофиқи он фурӯшанда бояд молро то ҷойи кишвари воридотии дар шартномаи харидуфурӯш пешбинигардида расонад. Фурӯшанда тамоми хароҷот ва таваккалеро, ки бо расонидани мол алоқаманд мебошанд, ба уҳда мегирад, ғайр аз боҷ, андозҳо ва дигар хароҷоти муқарраршуда, ки ҳангоми воридот супорида мешаванд, ҳамчунин хароҷот ва таваккалҳое, ки ба расмияти (барасмиятдарории) гумрукӣ марбут мебошанд. Харидор дар навбати худ ҳама гуна хароҷоти иловагӣ ва таваккалеро, ки вобаста ба бемаврид «тоза кардани» молҳо барои воридот ба вуҷуд меоянд, пардохти маблағҳо менамояд.

Нигаред низ
-----------

Пардохт

Эзоҳ
----

1. ↑  Фарҳанги истилоҳоти ҳуқуқ / Зери таҳрири Маҳмудов М.А. - Душанбе: ЭР-граф, 2009. - с. 393
**Агрема́н** (аз фр.  agrément — тасдиқ, қабул) - санадест, ки розигии пешакии давлат ба таъйин намудани шахси аз ҷумла ба ҳайси роҳбари намояндагии дипломатии давлати дигар дода мешавад.Агреман ҷавоб ба дархости давлати хориҷист. Дархост вобаста ба дараҷа, рутба, мартабаи зинаи агенти дипломатӣ (сафир, фиристода) ба мансабдори дараҷаи баланди давлати қабулкунанда (сарвари давлат, раиси ҳукумат) ва ё дар ҳолати таъйини намояндаи дипломатӣ ба сарвари муассисаи байналмилалӣ муроҷиа мешавад. Давлат салоҳият дорад агреманро рад кунад ва ин тасмимашро тафсир накунад. Одатан раддия дар шакли ҳатаърихи машваратона – пешниҳод кардани каси дигар сурат мегирад.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — 608 с. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2021, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.
**Унвонҳои фахрии Ҷумҳурии Тоҷикистон**  — яке аз нишонаҳои қадршиносии давлат ва ҷомеъа барои хидмати шоистаи шаҳрвандон дар Ҷумҳурии Тоҷикистон мебошад. Он ба муқарароти Мукофотҳои давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон дохил мешавад.
Унвонҳои фахрӣ бо Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон "Дар бораи мукофотҳои давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон" аз 31 июли соли 2001 № 29 муқарар карда шудаанд.

Дар Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон "Дар бораи мукофотҳои давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон" чунин му қарарот навишта шудааст:
Унвонҳои фахрӣ бо мақсади ҳавасмандкунии шаҳрвандон барои маҳорати баланди касбӣ ва меҳнати бисёрсолаи софдилона муқаррар карда мешаванд.

Феҳристи унвонҳои фахрии Ҷумҳурии Тоҷикистон (аз соли 2001)
-----------------------------------------------------------

* Нависандаи халқии Тоҷикистон
* Шоири халқии Тоҷикистон
* Ҳунарпешаи халқии Тоҷикистон
* Ҳофизи халқии Тоҷикистон
* Рассоми халқии Тоҷикистон
* Арбоби илм ва техникаи Тоҷикистон
* Арбоби ҳунари Тоҷикистон
* Ҳунарпешаи шоистаи Тоҷикистон
* Корманди шоистаи Тоҷикистон
* Донори ифтихории Тоҷикистон.

Нишони сарисинагӣ
-----------------

Ба шахсоне, ки сазовори унвонҳои фахрии Ҷумҳурии Тоҷикистон гаштаанд, шаҳодатнома ва нишони сарисинагӣ супорида мешавад. Нишони сарисинагӣ бо тасма дар тарафи рости сари сина овехта мешавад.

Манобеъ
-------

1. ↑  Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон "Дар бораи мукофотҳои давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон". 16 июли 2015 санҷида шуд. Баргирифта аз сарчашмаи аввал 4 марти 2016.
2. ↑  Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон "Дар бораи мукофотҳои давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон" Моддаи 20.. 16 июли 2015 санҷида шуд. Баргирифта аз сарчашмаи аввал 4 марти 2016.
3. ↑  Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон "Дар бораи мукофотҳои давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон" Моддаи 21.. 16 июли 2015 санҷида шуд. Баргирифта аз сарчашмаи аввал 4 марти 2016.
**«Чил»** - маъракаи «чил» бар хилофи маъракаи «бист» хеле бодабдаба гузаронида мешавад. Бо гузашти бист ё чил рӯз барпо карда мешавад.Дар ин рӯз хешу табор, ёру дӯстон аз дуру наздик даъват мешаванд. Ин маърака низ монанди «бист» таом дода мешавад ва савоби таомро ба рӯҳу арвоҳи марҳум мебахшанд. Маъракаи «чил» дар вилояти Суғд, вилояти Хатлон, водии Ҳисор фаъол аст.

Нигаред низ
-----------

* «Бист»
* «Шашмоҳагӣ»
* «Сари сол»
* «Сол»

Эзоҳ
----

1. ↑  Феҳристи миллии намунаҳои мероси фарҳангии ғайримоддӣ./ Пажӯшиҳгоҳи илмӣ-тадқиқотии фарҳанг ва иттилооти Вазорати фарҳанги ҶТ - Душанбе: "Ирфон", 2014, - С. 58-59
2. ↑  ПИТФИ Феҳристи миллии намунаҳои мероси фарҳангии ғайримоддӣ (пайванди дастнорас)
Водии Кашмир бо ранги норинҷӣ нишон дода шудаст
**Водии Кашмир** (ҳиндӣ: कश्मीर वादी ) — пастхамии тектоникӣ дар байни Ҳимолойи Калон ва Хурд (қ-кӯҳи Пир-Панҷол), дар шимолу ғарби Ҳиндустон (иёлоти Ҷамма ва Кашмир).

Ҷуғрофиё ва иқлим
-----------------

Дар баландии 1600 м аз с. б. ҷойгир аст. Тӯлаш тақр. 200 км, бараш то 60 км. Иқлимаш субтропикии хушк. Ҳарорати миёнаи январ — наздикии 00С, июл +230С. Боришоти солона қариб 900 мм. Дар гузашта Водии Кашмир кӯлҳои бисёр доштааст, ки суффачаҳои дар нишебиҳои кӯҳҳо боқимонда аз мавҷудияти онҳо шаҳодат медиҳад. Дар водӣ бисёр кӯлҳо боқӣ мондаанд, ки калонтаринашон Вулар буда, аз он дарёи киштигарди Ҷелаш (шохоби дарёи Ҳинд) ҷорӣ мешавад. Дар нишебии кӯҳҳо бешаҳои дарахтони паҳнбарг (булут, заранг, шумтол, кастона) ва сӯзанбарг (санавбар ва ғайра) мавҷуданд. Водии Кашмир ноҳияи сернуфуси Кашмир буда, аҳолӣ ба ғаллакорӣ (шолӣ, гандум, ҷав, ҷуворимакка), чойпарварӣ ва боғдорӣ машғуланд. Осоишгоҳҳои иқлимӣ дорад. Маркази сайёҳии байналмилалӣ. Дар Водии Кашмир ш. Сринагар воқеъ аст. Дар навоҳии Водии Кашмир суфии маъруфи форс-тоҷик Мирсайид Алии Ҳамадонӣ фаъолияти таблиғотӣ бурда, бисёре аз бошандагони онро ба қабули дини ислом моил кардааст ва номи ӯ то ба ҳол дар ин сарзамин маъруф аст.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* Водии Кашмир // Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.
**Чилчашма** (номи пештара Ҷойникудӣ) — деҳа дар ҷамоати деҳоти Бӯстони (номи пештарааш Қарабулоқ) ноҳияи Файзобод. Ба шарафи 10-солагии Истиқлоли давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон бо қарори Маҷлиси миллии Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон аз 28-уми апрели соли 2001 Чилчашма номгузорӣ шудааст. Аз деҳа то маркази ноҳияи 17 км. Аҳолиаш 3202 нафар (2010), тоҷикон. Дар деҳа мувссисаи таҳсилоти миёнаи умумӣ, китобхона, мағозаҳои хусусӣ, дӯкону растаҳои фурӯши маҳсулоти кишоварзӣ, 212 хоҷагии деҳқонии инфиродӣ, хоҷагии коллективии «Истиклол» фаъолият доранд. Мардуми деҳа ба ғаллакорӣ, боғу токдорӣ машғуланд. Заминҳо аз канали «50-солагии Тоҷикистон» ва оби чашмаҳо обёрӣ мешаванд.

Эзоҳ
----

1. ↑  ФАЙЗОБОД. Энсиклопедия. Душанбе, 2011. Сарредаксияи илмии Энсиклопедияи Миллии Тоҷик. 392 саҳ.
**Дӯстмурод Ҳакимов** (маъруф ба **Дости Бурут**; 1934, деҳаи Муллотуғмаи ноҳияи Файзобод, ҶШС Тоҷикистон — 25 июни 2018, Душанбе, Тоҷикистон) — кишоварз, соҳибкор ва яке аз асппарварони маъруфи Тоҷикистон.

Зиндагинома
-----------

Дӯстмурод Ҳакимов соли 1934 дар деҳаи Муллотуғмаи ҷамоати Ҷавонони ноҳияи Файзобод ба дунё омада, як соҳибкори матраҳ ва пурнуфуз дар ноҳияи Файзобод ва навоҳии атрофи он ба шумор мерафт. Бисёриҳо аз ӯву хонаводааш дар инҷо ба некӣ ёдоварӣ мекунанд ва мегӯянд, ки Дости Бурут бахусус дар даврони гуруснагии солҳои ҷанги шаҳрвандӣ ба садҳо хонаводаи муҳтоҷ дар ин қаламрав дасти ёрии худро дареғ надоштааст.

### Хонавода

Ду фарзанди ӯ — Акбар Ҳакимов ва Меҳроҷиддин Ҳакимов — бо кумаки обрӯву нуфузи падар ва хонаводаашон тавонистаанд аз ҳавзаи Файзобод ду навбат вакили Маҷлиси намояндагони Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон низ шаванд.

Фаъолияти кишоварзӣ
-------------------

Дӯстмурод Ҳакимов дар сатҳи ҷумҳурӣ ҳамчун як асппарвари маъруф шинохта шудааст. Гуфтан мумкин, барқарор намудани зоти аспи тоҷикӣ низ дар ҷумҳурӣ бо ташаббуси бобои Дӯстмурод Ҳакимов дар хоҷагии «Дошмандӣ»-и ноҳияи Файзобод рӯи кор омад. Айни ҳол баробари ривоҷи чорвои калону майда ва занбӯри асал дар хоҷагии деҳқонии «Дошмандӣ» 403 сар аспи зоти тоҷикӣ парвариш меёбад. Аспҳои зоти тоҷикии «Дошмандӣ» дар мусобиқаҳои ҷумҳуриявӣ ва байналмилалӣ дар сархати ҷойҳои ифтихорӣ меистанд.

Даргузашт
---------

Дӯстмурод Ҳакимов 25 июни соли 2018 соати 13 дар бемористони «Ибни Сино»-и шаҳри Душанбе бар асари аз кор мондани гурдаҳояш дар 84 солагӣ даргузашт.

Эзоҳ
----

1. 1 2  Пирӯзии се аспи Дости Бурут ва $250 000 барои "Эхолог" » Озодагон(тоҷ.). *www.ozodagon.tj*. 25 июни 2018 санҷида шуд. Баргирифта аз сарчашмаи аввал 28 июни 2018.
2. 1 2  *Мирзо Салимпур.* ДАРГУЗАШТИ ДОСТИ БУРУТ. *akhbor.com*.  Ахбор (25 июни 2018). 25 июни 2018 санҷида шуд.(пайванди дастнорас)
3. ↑  *Т. Соҳибназаров.* Ҷаҳони хурамӣ(тоҷ.). *nabzifayzobod.tj*.  НАБЗИ ФАЙЗОБОД (20 сентябри 2016). 25 июни 2018 санҷида шуд.
**Аҳмадӣ** — навъе аз ангурҳои маҳаллӣ.

Баргаш ҷилодор, гирда, 3–5-парра, чоки байни парраҳояш миёна. Гулаш дуҷинса. Хӯшааш калон (дарозиаш 28–33 см, бараш 14–16 см, вазнаш 385–530 г, баъзан 3,5–4 кг), зуғӯташакл. Ғужбаш калон (дарозиаш 20–24 мм, бараш 15–17 мм), гирд, сафеди сабзтоб (вазни 100-тоаш 550–580 г), 1–2 дона тухми майда дорад. Ғужмаш тунук, мумпардааш маҳин, дилааш хамираки сероб, хуштаъм ва гуворо. Ҳангоми пурра пухтан, дар таркибаш 26–28% қанд ва 4,0–4,2 г/л туршӣ мавҷуд аст. Даври нашви аҳмадӣ 140–150 рӯз идома ёфта, ҳосилаш моҳи авг. мепазад. Аз як га то 300 сентнер ҳосил медиҳад. Аҳмадиро асосан барои тархӯрӣ истифода мебаранд. Барои ба ҷойҳои дур кашондан ва мавиз кардан мувофиқ нест. Токаш зудсабз, 45–50 фоизи навдаҳояш самаровар. Кундаҳои ҷудогонаи токаш дар деҳаи Чорбоғи ноҳияи Панҷакент ва деҳаҳои атрофи шаҳри Самарқанд вомехӯранд. Ба сармо тоб надорад, ба касалии гарда устувор аст. Аҳмадиро саҳван Гудунги худрӯй низ ном мебаранд.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Ампелография СССР. Малораспространённые сорта винограда. Т. 1. М. 1963;
* Ампелография Узбекистана. Ташкент, 1984.

Сарчашма
--------

* Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — 664 с. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.
Харита 
**Қарағандӣ** (қазоқӣ: Қарағанды, русӣ: Караганда) — пойтахти яке аз воҳидҳои маъмурии Қазоқистон - вилояти Қарағандӣ аст.
10 феврали соли 1934 Қарағандӣ мақоми шаҳр гирифт. Ҳоло Қарағандӣ калонтарин шаҳри вилоят буда, 451 800 нафар аҳолӣ дорад (дар охири соли 2006) ва чорумин аз ҷиҳати аҳолӣ дар Қазоқистон (пас аз Алматӣ , Остона ва Чимканд) мебошад.
Аз ҷиҳати маъмурӣ шаҳр ба ду ноҳия тақсим мешавад: Қазибек-бӣ ва Октябр. Мақомоти ҳокимияти маҳаллӣ, ҳокимияти шаҳр ва маслиҳати шаҳр мебошанд.

Дар Қарағандӣ корхонаҳои калони ангишт, инчунин мошинсозӣ, металлкоркунӣ ва саноати хӯрокворӣ кор мекунанд. Дар шаҳр шумораи зиёди корхонаҳои нақлиёт ва алоқа фаъолият карда истодаанд. Имрӯз, Қарағандӣ калонтарин маркази саноатӣ, иқтисодӣ ва фарҳангии Казоқистон мебошад.

Адабиёт
-------

* Новая российская энциклопедия. Т. 2. Москва, 2005.

Эзоҳ
----



|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️  Гузариш ба унсури Викидода  Фарҳангҳо ва донишномаҳо | 
* Большая датская
* Большая норвежская
* Большая российская (старая версия)
* Большая российская (научно-образовательный портал)
* Britannica (онлайн)
* Britannica (онлайн)

 |
| Дар феҳристҳои китобшинохтӣ | 
* BNF: 12011385x
* GND: 4110006-2
* NKC: ge1018639
* VIAF: 157122485
* WorldCat VIAF: 157122485

 |
**Ҳизб-ут-Таҳрир** (арабӣ: حزب التحرير) соли 1953 дар Фаластин таъсис ёфта, ҳадафи асосии он сохтани давлати ягонаи мусулмонӣ (Хилофат) ва бозгардонидани тарзи зисти исломӣ мувофиқи шариати исломӣ мебошад. Ҳадафу усули тарғиби ин ҳизб бар зидди сохти конститутсионии мамлакатҳои дунё (аз ҷумла исломӣ) равона карда шудааст. Бинобар ҳамин, ҳамаи давлатҳои арабзабон (ба ғайр аз Иморот, Яман ва Либиё) ва аксар мамлакатҳои исломӣ фаъолияти Ҳизб-ут-Таҳрир ифротгароёна баҳо дода шуда манъ кардаанд. Дар Покистон, Туркия, Қазоқистон, Қирғизистон, Узбекистон ва Тоҷикистон фаъолияти ин ҳизб манъ шудааст. Ҳизб-ут-Таҳрир дар рӯйхати созмонҳои экстремистӣ ва террористӣ дар Тоҷикистон, Русия ва ИМА ва диг. ҷой гирифтааст.

Адабиёт
-------

* заглавие=Цена ненависти. Национализм в России и противодействие расистским преступлениям
* Неприкосновенный запас (журнал)
* Старостин А. Н. , Малашенко А. В. Ислам на современном Урале. Рабочие материалы Карнеги. Апрель №5 2015

Эзоҳ
----

1. ↑  Hizb ut-Tahrir.
**Маскав** аз ҳама шаҳри сераҳолӣ дар Русия аст; маркази агломератсияи шаҳрии Маскав, бузургтарин агломератсияи шаҳрӣ дар Русия ва Аврупо бо аҳолии доимии тақрибан 17 миллион нафар. Ҳамчун як шаҳри дорои аҳамияти федералӣ, он субъекти Федератсияи Русия бо шумораи зиёди аҳолӣ мебошад.

Аҳолии шаҳр тибқи Росстат **12 635 466** нафар аст (2022). Аз ин 12.455.682 нафар аҳолии шаҳрҳо, 199.368 нафарашон деҳотӣ мебошанд. Зичии аҳолӣ — 4933,80 нафар/км² (2022).

Тамоми аҳолии деҳот дар ҳудуди ноҳияҳои Новомосковский ва Троитский ҷойгир буда, аҳолии шаҳрҳо посёлкаҳои шаҳрии дохили Москва: шаҳрҳои Зеленоград, Московский, Троитс ва Шербинка, шаҳракҳои Киев ва Кокошкиноро дар бар мегирад. Бе назардошти онҳо аҳолии шаҳри Москва 11.999.054 нафарро ташкил медиҳад.
Пирамидаи синну сол ва ҷинсии аҳолии Гренландия барои соли 2020
**Аҳолии Гренландия** маҷмӯи сокиноне мебошад, ки дар қаламрави воҳиди автономии Дания (Гренландия) зиндагӣ мекунанд. Тибқи маълумоти соли 2019, дар ҷазира 55,992 нафар зиндагӣ мекарданд. Ин мақола дар бораи демографии аҳолии Гренландия, аз ҷумла зичии аҳолӣ, этникӣ, сатҳи маълумот, саломатии аҳолӣ, вазъи иқтисодӣ, мансубияти динӣ ва дигар ҷанбаҳои аҳолӣ маълумот медиҳад.

Китоби Далелҳои Ҷаҳонии CIA
---------------------------

### Сохтори синну сол

0-14 сола: 22,3% (мардон 6514, занон 6330)

15-64 сола: 70,2% (мардон 21,599, занон (2011)

65 сола ва калонтар: 7,6% (мардон 2269, занон 2097) (2011)

### Суръати афзоиши аҳолӣ

0,038% (2012)

### Таваллуднокӣ

14,58 таваллуд / 1000 нафар (2012)

### Фавтнокӣ

8,22 фавт/1000 нафар (2012)

### Сатҳи муҳоҷират

−5,98 муҳоҷир/1000 нафар (2012)

### Таносуби ҷинсӣ

ҳангоми таваллуд: 1,05 мард / зан

зери 15: 1,03 мард / зан

15-64 сола: 1,14 мард / зан

65 сола ва калонтар: 1,1 мард / зан

Шумораи умумии аҳолӣ: 1,11 мард/зан (2011)

### Сатҳи фавти кӯдакон

9,83 фавт / 1000 таваллуд (2012)

### Давомнокии умр дар вақти таваллуд

Шумораи умумии аҳолӣ: 71,25 сол

мардон: 68,6 сол

занон: 74,04 сол (2012)

### дарачаи умумии таваллуд

2,11 кӯдаки таваллудёфта / зан

### Миллат

исм: Гренландия (Гренландия)

сифат: Гренландия

### Гурӯҳҳои этникӣ

Гренландиҳо 89% (Инуитҳо, Гренландиягиҳои зодаи аврупоӣ, омехтаи инуитҳо ва даниҳо), даниҳо ва исландиҳо 8% (2009), дигарон 3%

### Динҳо

Лютеранҳои евангелӣ

### Забонҳо

Гренландӣ (Инуитҳои Шарқӣ), Даниягӣ, Англисӣ

### Саводнокӣ

Саводнокӣ 100%-ро ташкил медиҳад.

Пайвандҳо
---------

* Забонҳои Гренландия дар Ethnologue
* Лоиҳаи Ҷошуа (ҳама миллатҳо, забонҳо ва ғайра) )
**Агрофитосенозҳо** (аз агро…, юнонӣ phyton – рустанӣ ва kainos – умумӣ) — агросенозҳо, ҷамоаи набототе, ки инсон бо роҳи сунъӣ ба вуҷуд овардааст. Агрофитосенозҳо вобаста ба нашъунамо ва намуди рустаниҳо, таъсири мутақобила, майдони ғизо ва ғайра гуногун мешаванд: Агрофитосенозҳои аз худшуда –ҷамоаи табиии наботот, ки дар натиҷаи истифода бурдан тағйир ёфтааст (масалан, беша ва марғзоре, ки мунтазам истифода мешаванд); Агрофитосенозҳои роғӣ – ҷамоаи сунъии наботот, ки нашъунамои онҳоро мунтазам танзиму назорат намекунанд (масалан, ниҳолзор ва марғзорҳои бисёрсолаи кишта); Агрофитосенозҳои боғӣ – ҷамоаи сунъии наботот, ки нашъунамои онҳоро инсон мунтазам танзиму назорат менамояд (масалан, боғот, ниҳолзорҳо, киштзорҳо); Агрофитосенозҳои хонагӣ (дастпарвар) – ҷамоаи набототе, ки барои нашъунамои онҳо на фақат хок, балки обу ҳаво ҳам муҳайё ва танзим карда мешаванд (масалан, зироати гармхонаҳо, аэропоника, гидропоника ва ғайра).

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — 608 с. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2021, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.
**Агроклиматология** — (аз агро…, юнонӣ klima – иқлим ва logos – илм), як соҳаи илм. Агроклиматология иқлимро ҳамчун омили истеҳсолоти кишоварзӣ меомӯзад. Ҳосилхезии хок, захираи об ва олами наботот ба иқлим вобастагии ногусастанӣ доранд. Дар ҷумҳурӣ тадқиқи агроклиматологии зироат (аз ҷумла пахта) охири солҳои 20 садаи XX сар шуд. Дар ибтидо асосан таъсири номусоиди обу ҳаво (сармо, хушксолӣ, гармсел ва ғайра) ба зироат мавзӯи пажӯҳиш қарор гирифта буд. Феълан агроклиматология роҷеъ ба ноҳияҳои агроиқлимӣ (бо мақсади беҳтар ҷо додани зироат, ҳайвоноти хонагӣ ва ғайра), корбасти усулҳои алоҳида ва маҷмӯи тадбирҳои агротехникӣ, ба шароити иқлим мувофиқ гардондани кори мошинҳои кишоварзӣ, дарёфти тадбирҳои мубориза бо шароити номусоиди иқлим, ҳашароти зараррасон ва касалиҳои зироат, омӯзиши иқлим ва микроиқлим (бо мақсади барои истеҳсолоти кишоварзӣ мусоид намудани онҳо) пажӯҳиш анҷом медиҳад. Хоса пажӯҳишҳое, ки ба омилҳои асосии иқлим вобаста будани рушду инкишоф ва ҳосилнокии зироатро муқаррар мекунанд, аҳамияти калони амалӣ доранд. Ифодаи миқдории ин вобастагиро нишон­диҳандаи агроиқлимӣ (масалан, маҷмӯи ҳарорат, ки дар давраи нашв талаботи ба гармӣ доштаи рустаниро тавсиф мекунад; миқдори намие, ки барои рӯёндани ҳосили муайян лозим аст ва ғайра) меноманд. Барои ноҳияҳои пахтакор роҳҳои баҳисобгирии бо гармӣ, бориш ва захираи намии хок таъмин шудани пахта (баробари ба ҳисоб гирифтани хусусиятҳои географии ноҳияҳои алоҳида), давомоти давраи бесармо, сармоҳои такроршаванда, гармсел ва ғайра дарёфт шудаанд. Ин имкон медиҳад, ки кишти пахта ва дигар зироат мувофиқи хусусиятҳои навъӣ дуруст ҷо ба ҷо гузошта шавад. Дар асоси тадқиқоти дар ноҳияҳову вилоятҳо гузаронида маълумотномаҳо тартиб медиҳанд. Ҳудуди ҷумҳурӣ ба 11 ноҳияи агроиқлимӣ тақсим шудааст: Дилварзин (ноҳияи Мастчоҳ), Туркистони Шимолӣ (ноҳияҳои Спитамен, Ҷаббор Расулов, Зафаробод, Истаравшан, Ғончӣ, Хуҷанд), Қурама (ноҳияи Ашт), Исфара (ноҳияи Исфара ва Конибодом), Зарафшон (ноҳияи Панҷакент ва Айнӣ), Ҳисор (шаҳрҳои Душанбе, Ваҳдат, ноҳияи Рӯдакӣ, Ҳисор, Турсунзода, Файзобод), Вахш (ноҳияи Шаҳритуз, Қумсангир, Ҷалолиддини Румӣ, Абдураҳмони Ҷомӣ, Ховалинг, Ёвон, Панҷ), Қизилсу (ноҳияи Фархор, Мир Cайид Алии Ҳамадонӣ, Кӯлоб, Темурмалик, Восеъ, Данғара, Бохтар, Хуросон, Ҷилликӯл, Қабодиён, Муъминобод), Қаротегину Дарвоз (Обигарм, ноҳияи Нуробод, Рашт, Ҷиргатол), Помири Ғарбӣ (ноҳияи Дарвоз, Ванҷ, Рӯшон, Хоруғ, Ишкошим, Шуғнон) ва Помири Шарқӣ (ноҳияи Мурғоб, Қарокӯл). Натиҷаи пажӯҳишҳои агроклиматологӣ барои рӯёндани ҳосили фаровони зироат, маҳсулоти чорво, пешгирии зиёни гармсел, сел, сармозанӣ, хушксолӣ ва жолазанӣ кумак мерасонад. Раёсат ва пойгоҳҳои обуҳавосанҷии ҷумҳурӣ аз вазъияти обу ҳавои маҳалҳо рӯзе 3 маротиба хабар дода, харитаи ҳарҳафтаинаи онро таҳия месозанд.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — 608 с. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2021, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.
**Агрофизика** — физикаи агрономӣ, як соҳаи илм. Агрофизика равандҳои физикавии хок, рустанӣ ва роҳу васоити танзими ҳарорати хок, рӯшноӣ ва ғайраро меомӯзад. Аз 4 фасл иборат аст: физикаи хок, физикаи ҳаво, биофизикаи рустанӣ ва роҳҳои танзими шароити муҳити рустанӣ. Агрофизика ибтидои садаи XX ташаккул ёфтааст. Ривоҷу равнақи он ба комёбиҳои табиатшиносӣ, хусусан физика ва биофизика, математика, кибернетика, электроника, физикаи нимноқилҳо, полимерҳо ва пластмасса вобастагӣ дорад. Агрофизика илмҳои кишоварзиро бо усулҳои наву мукаммали пажӯҳиш таъмин месозад. Ҳангоми пажӯҳишҳои агрофизикӣ аз асбобҳои дақиқ (термометр, намисанҷ, асбобҳо барои чен кардани мувозанати ҳарорат, суръати об, моддаҳои ғизоӣ ва ғайра) истифода мебаранд. Натиҷаи тадқиқоти агрофизикӣ барои дарёфти усулҳои нави агрономӣ ва такмили усулҳои пештараи нигаҳдории намии хок ва беҳтар сохтани низоми ҳарорати он, муайян намудани усулҳои беҳтари кишт, шудгори замин ва ғайра истифода мешавад. Дар гармхонаю парвардахонаҳо парвариш кардани сабзавот, ки дар асоси тадқиқоти агрофизикӣ ба роҳ монда шудааст, муҳлати нашвро кам ва ҳосилро зиёд мегардонад. Барои сабзавоткорӣ истифода намудани плёнкаҳои полимерӣ, танзими автоматии парвариши сабзавот (дар гармхонаҳо), дар анборҳои маҳсулоти кишоварзӣ нигоҳ доштани шароити доимии мувофиқ аҳамияти калон доранд. Оид ба масъалаҳои Агрофизика дар Институти хокшиносии АИКТ ва Институти ботаника, физиология ва генетикаи рустаниҳои Академияи Илмҳои Ҷумҳурии Тоҷикистон тадқиқот мебаранд.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* Агрофизика // А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2021, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.
Ин вожа дигар маъноҳо низ дорад, Агро (мазмунҳо)-ро бубинед.
**Агробизнес** (аз агро ва бизнес) — яке аз тарзҳои иқтисоди бозоргонӣ. Агробизнес ба истеҳсолоти кишоварзӣ, нигаҳдорӣ, фурӯш ва коркарди маҳсулоти он вобаста аст. Аз нигоҳи сохтор ҳаммаънои комплекси агросаноатӣ мебошад. Фаъолияти соҳибкорӣ дар соҳаи кишоварзӣ бинобар ҳамбастагии амалиётҳои иқтисодӣ ва табиию иқлимӣ душвориҳои зиёд дорад. Аз ин лиҳоз муомилоти пулӣ низ нисбатан суст буда, он асосан хусусияти мавсимиро касб кардааст. Дар соҳаи кишоварзӣ воситаи асосии истеҳсолот замин, зироат ва ҳайвонот мебошад. Ривоҷи соҳа ба омилҳои иқлимию табиӣ вобастагии ногусастанӣ дорад.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — 608 с. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2021, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.
**Мирзо Бобоев** (5 июли 1926, Кӯлоб, вилояти Кӯлоб, ҶМШС Тоҷикистон — 9 майи 2016, Душанбе, Тоҷикистон) — арбоби ҳизбию давлатӣ, Қаҳрамони Меҳнати Сотсиалистӣ (1971).

Зиндагинома
-----------

Сол­ҳои 1944-50 хидмат дар Артиши Шӯравӣ, 1950-52 нозири Вазорати маҳсулоттайёр­ку­нии ИҶШС дар вил. Кӯ­лоб, 1952-53 муовини намо­ян­да ва намояндаи Вазорати маҳсу­лот­тайёркунии ИҶШС дар ноҳияи Данғара ва Ховалинг, 1953-54 сардори шуъбаи ки­шо­вар­зӣ ва маҳсулоттайёр­ку­нии ноҳияи Ховалинг, 1955-56 раиси ко­миҷроияи ноҳияи Ховалинг, 1956-57 мудири шуъ­баи комитети ҳизбии ноҳияи Темурмалик, 1957-58 муовини раиси комиҷроияи ноҳияи Совет (ҳоло Темурмалик), 1958-62 шунавандаи мактаби олии ҳиз­бии шаҳри Тошканд, 1962-63 директори хоҷагии «Муъми­нобод»-и ноҳияи Кӯлоб. 1963-64 раиси комиҷроия, 1964-65 котиб ва 1965-73 котиби якуми комитети ҳизбии ноҳияи Восеъ, 1973—1983 котиби КМ ҲК Тоҷикистон, 1983-87 муовини Раиси Шӯрои Вазирон, раиси Госплани ҷумҳу­рӣ буд. Б. барои пешрафти кишоварзӣ дар ҷумҳурӣ хидматҳои арзанда намуда, дар таҳияву тарҳрезии ободонии минтақаҳои кӯҳистон, пешбурди боғу токпарварӣ саҳм гузоштааст. Аз соли 1986 нафа­қагири шахсӣ. Дар матбуоти даврӣ оид ба мушкилот ва пешбурди соҳаи кишоварзӣ чандин мақолаи муҳим дарҷ намудааст. Ҳамчун воқеанигор ва публисист низ доир ба талошу пайкарҳои овони истиқлол ва бурду бохти даврони рукуду бозсозӣ, мушкилоту ҳангомаҳои давлатсозии навини тоҷикон китобҳои зеринро институтишор кардааст: «Сатрҳо аз зиндагӣ» (2000), «Андешаҳо» (2007), «Чаро камбизоатем» (2012) ва «Взгляд» (русӣ, 2006). Депутати Шӯрои Олии ҶШС Тоҷикистон (даъватҳои 7-9).

Ордену медалҳо
--------------

Бо орденҳои Ленин, Револютсияи Ок­тябр, Байрақи Сурхи Меҳнат, медалҳо ва Ифтихор­номаҳои Раёсати Шӯрои Олии ҶШС Тоҷикистон сарфароз гардидааст.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* Бобоев Мирзо / Б. Абдураҳмонов // Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.
**Волоияти Конститутсия** — асли ҳуқуқие, ки мутобиқи он Конститутсия санади олии ҳуқуқӣ эътироф гардида, эътибори олии ҳуқуқӣ дорад ва меъёр-ҳои он мустақиман амал мекунанд. 

Қонунҳо ва дигар санадҳои ҳуқуқие, ки хилофи Конститутсия мебошанд, эътибори ҳуқуқӣ надоранд. Давлат ва ҳамаи мақомоти он, шахсони мансабдор, шаҳрвандон ва иттиҳодияҳои онҳо вазифадоранд Конститутсия ва қонунҳои ҷумҳуриро риоя ва иҷро намоянд. Ҷойи Конститутсия дар Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон «Дар бораи санадҳои меъёрии ҳуқуқӣ» дар қуллаи баланди низоми қонунгузории ҷумҳурӣ муайян карда шудааст. Риояи қатъии талаботи Конститутсия, мувофиқати қонунҳо, санадҳои меъёрии ҳуқуқии якҷояи Маҷлиси миллӣ ва Маҷлиси намояндагон, Маҷлиси миллӣ, Маҷлиси намояндагон, Президент, Ҳукумат, Суди Олӣ, Суди Олии иқтисодӣ ва дигар мақомоти давлатию ҷамъиятӣ, қарордодҳои ба ҳукми қонун надаромадаи Тоҷикистон ба Конститутсияро Суди конститутсионии Ҷумҳурии Тоҷикистон муайян менамояд. Қарорҳои Суди конститутсионӣ дар ин бобат қатъӣ мебошанд.

Волоияти Конститутсия ҳамчунин дар омилҳои гуногун ифода меёбад. Дар давлати ягона, ҳамчун қоида, як Конститутсия амал мекунад. Ҳамаи қонунҳо ва санадҳои меъёрии ҳуқуқӣ бояд ба Конститутсия мувофиқат дошта бошанд, дар ҳолати мувофиқ наомаданашон онҳо аз лаҳзаи қабул беэътибор дониста мешаванд. Конститутсия бо тарзи махсус қабул шуда, ба он дар шакли худи Конститутсия муайянкарда тағйироту иловаҳо дохил карда мешавад. Тафсири Конститутсия бо тартиб ва шакли дар он муайяншуда сурат мегирад. Тафсири Конститутсияи Ҷумҳурии Тоҷикистонро Маҷлиси Олӣ тибқи тартиби барои қабули Қонуни конститутсионӣ муқарраршуда, дар шакли Қонуни конститутсионӣ қабул менамояд.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Тафсири оммавии Конститутсияи Ҷумҳурии Тоҷикистон. Д. 2009.;
* Нақши Конститутсия дар бунёди давлатдории миллии Тоҷикистон. Д. 2011;
* Имомов А. Ҳуқуқи конститутсионии Ҷумҳурии Тоҷикистон. Д. 2012.

Сарчашма
--------

* Волоияти Конститутсия / А. Имомов // Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.
**Волоияти қаламрав** — яке аз усулҳои идораи ҳудуди давлат, ки дар татбиқи ҳокимияти олии давлат нисбат ба ҳамаи шахсони воқеӣ ва ҳуқуқии ҳудуди он ифода меёбад.

Волоияти қаламрав қисми таркибии истиқлоли давлат ба шумор рафта, дар ҳудуди як давлат фаъолияти ҳокимияти оммавии давлати дигарро истисно мекунад. Давлат дар ҳудуди худ ҳокимияти олиро ба воситаи низоми мақомоти давлатӣ дар соҳаҳои қонунгузорӣ, иҷроия, маъмурӣ ва судӣ амалӣ менамояд. Волоияти қаламрав дар он низ зоҳир мегардад, ки давлат дар ҳудуди худ, мутобиқи қонун, метавонад нисбати шаҳрвандон воситаҳои маҷбуркуниро истифода барад. Волоияти қаламрави давлат бо ҳалли масъалаҳои ҳуқуқӣ низ иртибот дошта, ҳуқуқи мақомоти маъмурӣ ва судӣ оид ба баррасӣ ва ҳалли баҳсҳои гуногун дар ҳудуди мушаххас дар доираи ваколати ин мақомот сурат мегирад.

Адабиёт
-------

* Раҷабов С. А. Фарҳанги ҳуқуқи байналмилалӣ. Д. 2012;
* Юридический энциклопедический словарь. М. 1984.

Нигаред
-------

* Қаламравҳои иттифоқӣ дар Ҳиндустон

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* Волоияти қаламрав / С. Раҷабов // Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.
**Андозбандӣ** — усулҳои татбиқи андозситонии давлатӣ.

Навъҳо
------

Мувофиқи тарзи андозситонӣ андозбандӣ ду навъ мешавад: 

* мустақим
* ғайримустақим

### Мустақим

*Мақолаи асосӣ*: *Андози мустақим*
Андози мустақим аз даромад ва ё амволи ашхоси воқеӣ ва ҳуқуқӣ тибқи меъёрҳои муқарраршуда ситонда мешавад. Андози мустақим дар нафси худ ду навъ мешавад: 

* андози мустақими воқеӣ, ки бо он қитъаҳои замин, ҳайвоноти хонагӣ, амволи ғайриманқул
* андозҳои мустақими воқеии хусусӣ, ки даромад ё амволи ашхоси воқеӣ (андоз аз даромад, андоз аз мерос ва ё чизҳои ҳадяшуда ва амсоли инҳо) андозбандӣ мешаванд.

### Ғайримустақим

*Мақолаи асосӣ*: *Андози ғайримустақим*
Андозбандӣ ғайримустақим (ё худ аксизҳо) аз тариқи арзиши молҳо, аслан ашёи серистеъмол ситонда мешавад. Объекти андозбандӣ ва (ё) объекти бо андозбандӣ алоқаманд объекти дорои тавсифи арзишӣ, миқдорӣ ё физикӣ буда, ҳангоми мавҷудияти он (объект) қонунгузории андоз нисбати андозсупоранда (субъект) ӯҳдадориҳоро доир ба пардохти андоз муайян менамояд. Ҳар кадом андоз объекти мустақили ба худ хос дорад.

Нигаред низ
-----------

* Андоз

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* Андозбандӣ // А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2021, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.
**Андози роялтӣ барои об** — намуди андоз, ки тибқи Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон аз 26 марти 2009 ҷорӣ гаштааст. Супорандагони роялтӣ барои об шахсони ҳуқуқӣ ва соҳибкорони инфиродие мебошанд, ки дар Ҷмҳурии Тоҷикистон обро барои истеҳсоли нерӯи барқ истифода мебаранд. Объекти андозбандии роялтӣ барои об истифодаи объектҳои (иншооти) обӣ барои истеҳсоли нерӯи барқ дар нерӯгоҳҳои барқии обӣ эътироф шудаанд. Манбаи андоз нисбат ба ҳар як объекти обӣ алоҳида муқаррар карда мешавад. Истифодаи объектҳои обӣ барои истеҳсоли нерӯи барқ ҳангоми аз 1000 кВт бештар набудани иқтидори объектҳои барқистеҳсолкунанда аз супоридани андоз озод мебошанд. Меъёри роялтӣ барои об ба андозаи 0,06 нишондиҳанда барои ҳисобҳо ба ҳар 1000 кВт/соат ба ҳолати охири давраи андоз муқаррар карда мешавад. Маблағи роялтӣ барои об аз рӯи натиҷаи ҳар як давраи андоз ҳамчун ҳосили зарби манбаи андоз ба меъёри андоз ҳисоб мекунанд.

Андозҳои дигари ҳатмии умумиҷумҳуриявӣ, одатан, моҳияти комплексӣ доранд ва аз андозҳои гуногун таркиб ёфтаанд. Номгӯи ин гуна андозҳо дар санадҳои дигари ҳуқуқӣ – меъёрии Тоҷикистон нишон дода шудааст.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* Андоз / С. Ҳабибов // А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2021, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.
**Дӯстмуҳаммади Удӣ** (Устод Дӯстмуҳаммад, с. т. номаълум, Ҳирот, с. ваф. 1508 Ҳирот), навозанда, мусанниф ва мусиқидони форс-тоҷик, зодаи Ҳирот. Аз овони ҷавонӣ ба машқи созу наво, фарогирии илми мусиқӣ, шеър шуғл намуда, ин анвои ҳунарҳоро аз падараш Нодирмуҳаммади созанда, ки шахси ҳунарию фарҳангии замонааш буд, омӯхт. Муддати чанд назди Устод Шодӣ, Хоҷа Абдуллоҳи Марворид, Амир Муртоз ва дигарон мусиқии амалӣ ва назарӣ омӯхта, дар суҳбат, маҷлисҳои адабии Ҷомӣ, Навоӣ фаъолона ширкат намуда, аз ишон қавонини шеъру мусиқиро андӯхтааст.

Дӯстмуҳаммади Удӣ дар жанру шакл, анвои шеърию мусиқӣ таснифоти рангине дар тазмини зарбу усули мақомҳо «Рост», «Наво», «Бусалик», «Исфаҳон», сохта, махсусан, барои сози уд ихтирооти ӯ «Пешрави Шодона», «Амали Удӣ», «Кор ба Наво», «Савти оламгир», «Таснифи Рост» ва ғ. дар ҳаёти мусиқии Ҳирот шуҳрати зиёд касб кардаанд. Табъи хуби шоирӣ ҳам дошта, ғазалу мустазодро некӯ мегуфта, аксари навиштаҳояшро ба оҳанг овардаю иҷро намудааст.

Адабиёт
-------

Дарвешалии Чангӣ, Рисолаи мусиқӣ, Р:7005-111, ИВАН Уз.ССР; Рисолаи мусиқӣ, Р:468-111, ИВАН Уз.ССР; Бобур, Бобурнома, Тош. 1993; Маш-ҳун Ҳ. Таърихи мусиқии Эрон, ҷ.1, Теҳрон, 1376; Ра-ҷабов А. Аз таърихи афкори мусиқии тоҷик дар ас. 12-15, Душ. 1989; Энсиклопедияи адабиёт ва санъати тоҷик, ҷ.1, Душ. 1988.

Ҳамчунин нигаред
----------------

* Шашмақом

Сарчашма
--------

1. ↑  Донишномаи Шашмақом./Зери таҳрири Олимов К. Абдувалиев А. Азизӣ Ф. Раҷабов А. Ҳакимов Н. – Душанбе, 2009. - с. 69 ISBN 978-99947-49-13-3
**Унвони илмӣ** — мансуб ба илм; номи расмие, ки барои расидан ба зинае дар фаъолияти таълимию илмӣ дода мешавад: унвонҳои илмии дотсент ва профессор ба омӯзгорони донишгоҳ ва донишкадаҳои таҳсилоти олӣ дар асосӣ меъёрҳои муайяншудаи таҳсилоти олӣ дар кишварҳои ҷаҳон дода мешавад.

Эзоҳ
----

1. ↑  Фарҳанги тафсирии забони тоҷикӣ (иборат аз 2 ҷилд) Ҷ. 1 А – Н (нашри дувум)./Зери таҳрири С. Назарзода, А. Сангинов, С. Каримов, М. Ҳ. Султон. – Душанбе 2010, - c. 565 ISBN 978-99947-69-39-1

| Унвон ва дараҷаи илмӣ |
| --- |
| Бакалавр · Магистр · Номзади илм · Доктори илм · Дотсент · Профессор · Академик |
**Волосков Терентий Иванович** (1729, Ржев — 1806, ҳамон ҷо) — ихтироъкори рус.

Зиндагинома
-----------

Дар шаҳри Ржев зиндагӣ ва фаъолият намудааст. Якчанд соати худкори сохташон мураккаб, аз ҷумла соати калон сохта буд, ки онҳо на танҳо дақиқаву соат, балки рӯзҳо, рӯзҳои ид, ҳаракати Офтобро аз рӯйи бурҷҳои дувоздаҳгона ва солҳои кабисаро нишон медоданд. Терентий Волосков инчунин асбобҳои астрономии оптикиро офаридааст. Терентий Волосков дар ҷорӣ кардани истеҳсоли рангҳо дар Русия саҳми арзанда гузоштааст. Ба рангҳои тайёркардаи Терентий Волосков Академияи санъати бадеии Петербург баҳои баланд дода буд.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* Волосков Терентий Иванович // Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.
**Аҳмадҷон Муҳаммадхоҷаев** (тав. 10.02.1941, деҳаи Рохарви ноҳияи Ванҷ) — файласуфи тоҷик, доктори илмҳои фалсафа (1992), профессор (2001),
Узви вобастаи Академияи илмҳои ҶТ (1997).

Зиндагинома
-----------

Аҳмадҷон Муҳаммадхоҷаев Донишгоҳи давлатии Тоҷикистон ба номи В. И. Ленинро хатм кардааст (1964), ихтисос — «фалсафа». Соли 1965 дар мактаби миёнаи № 67-и ба номи М.Горькии ноҳияи Колхозобод ба ҳайси муаллими адабиёт ва ҷамъиятшиносӣ кор карда, солҳои 1965—1968 дар аспирантураи АИ Ҷумҳурии Тоҷикистон таҳсил намудааст. Солҳои 1979—1983 дар Ҷумҳурии Демократии Афғонистон дар ҳайати мушовирони шӯравӣ хидмат кардааст. Аз соли 1964 то инҷониб дар Пажӯҳишгоҳи фалсафаи АИ ҶТ дар вазифаҳои корманди илмӣ, корманди калони илмӣ, мудири шуъбаи таърихи фалсафа ва аз соли 2005 академик-котиби Шуъбаи илмҳои ҷамъиятшиносӣ кор карда истодааст. Ҳамзамон аз соли 1995 то ба имрӯз дар кафедраи фалсафаи Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи С. Айнӣ ба сифати профессори кафедра ҳамкорӣ дорад.

Фаъолияти илмӣ
--------------

Самти асосии фаъолияти илмӣ: таърихи фалсафа.
Мудири шуъбаи таърихи фалсафаи Институти фалсафа, сиёсатшиносӣ ва ҳуқуқи ба номи А.Баҳоваддинови АИ ҶТ (1990- то имрӯз). Академик-котиби Шуъбаи илмҳои ҷамъиятшиносии АИ ҶТ, узви Раёсати Академияи илмҳои ҶТ (2005—2010). Муаллифи 7 асари илмӣ ва зиёда аз 250 мақолаҳои илмӣ ва илмию оммавӣ мебошад. Мавзӯи таълифотҳояшро масъалаҳои таърихи афкори илмӣ-фалсафӣ, иҷтимоӣ-сиёсӣ ва ахлоқии халқҳои форсу тоҷик ташкил додаанд. Дар конференсияҳои мухталифи сатҳи ҷумҳуриявӣ ва байналмилалӣ бо маърӯзаҳо баромад намудааст. Бо роҳбарии ӯ шогирдони зиёде рисолаҳои номзадӣ ва докторӣ дифоъ намудаанд.

Осор
----

* Мировоззрение Фаридуддина Аттора, Д. 1974;
* Идеология Нақшбандизма, Д. 1991;
* Гносеология суфизма, Д. 1990;
* Религиозно-политическая концепция Ходжа Ахрора, Д. 2006;
* Нақшбандия ва Хоҷа Аҳрор, Д. 2007;
* Ходжа Ахрор (жизнь и творчества), Конибодом, 2000.

Ҷоизаҳо
-------

* ордени «Дӯстӣ»

Эзоҳ
----

1. ↑  Академияи илмҳои Ҷумҳурии Тоҷикистон.Ҳайати шахсӣ. — Душанбе: Дониш, 2011. — 216 с.

Пайвандҳо
---------

* Энсиклопедияи Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи С. Айнӣ
**Сергей Петрович Вологдин** (12 августи 1874, губернияи Перм — 6 июни 1926, Новочеркасск) — филиззшиноси рус. Бародари Валентин Петрович Вологдин.

Зиндагинома
-----------

Хатмкардаи Институти технологии Петербург (1897). Аз соли 1899 дар заводи Ҷамъияти фаронсавию русии заводҳои Петербург кор мекард. Соли 1905 узви Шӯрои вакилони коргарони Петербург ва узви Кумитаи иҷроияи Шӯро интихоб шудааст. Дар охири соли 1905 ҳабс ва ба хориҷи кишвар бадарға шуд. Солҳои 1906–09 дар лабораторияи А. Ле Шателйеи Порис кор кардааст. Аз соли 1909 профессор Институти политехникии Дон (ҳоло Новочеркасск). Сергей Вологдин муаллифи (якҷо бо М. Г. Евангулов) аввалин китоби дарсии русӣ оид ба филиззшиносӣ «Металлография» (1905) мебошад.

Эзоҳ
----

1. ↑  Вологдин Сергей Петрович // Большая советская энциклопедия (рус.): [в 30 т.] / под ред. А. М. Прохоров — 3-е изд. — М.: Советская энциклопедия, 1969.

Сарчашма
--------

* Вологдин Сергей Петрович // Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️  Гузариш ба унсури Викидода  Дар феҳристҳои китобшинохтӣ | 
* NUKAT: n2011000951
* VIAF: 311309171
* WorldCat VIAF: 311309171

 |
Аҳолии Албания 2,8  миллион нафар аст. Тақрибан 57% аҳолӣ мусулмонанд, 6,75% православҳо, 10,03% католикҳо ва ғайра мебошанд. 

То як миллион нафар албаниҳо дар хориҷа кор мекунанд ва пуле, ки онҳо интиқол медиҳанд, манбаи муҳими даромади аҳолӣ мебошад.

Аҳолии Албания аз сабаби паст будани сатҳи таваллуд (ба мисли кишварҳои ҳамсоя) ва муҳоҷирати хеле баланд аз ин кишвар аз сабаби қафомонии қавии иқтисодӣ аз кишварҳои ҳамсоя мунтазам коҳиш меёбад.

Аҳолии Албания
--------------

| Сол | Аҳолӣ |
| --- | --- |
| 1 | 370 000 |
| 500 | 100 000 |
| 1000 | 200 000 |
| 1500 | 200 000 |
| 1600 | 200 000 |
| 1700 | 300 000 |
| 1750 | 357 000 |
| 1800 | 414 000 |
| 1850 | 500 000 |
| 1900 | 800 000 |
| 1910 | 874 000 |
| 1920 | 932 000 |
| 1930 | 1003100 |
| 1940 | 1.081.000 |
| 1950 | 1 218 900 |
| 1960 | 1 626 300 |
| 1970 | 2 135 600 |
| 1980 | 2670500 |
| 1990 | 3 255 900 |
| 2000 | 3 490 400 |
| 2011 | 2 831 741 |

### Сохтори синну соли аҳолӣ (2008)

 Пирамидаи синну сол ва ҷинсии аҳолии Албания барои соли 2020
* 0-14 сола - 23,6%
* 15-64 сола - 66,9%
* аз 65 сола боло - 9,5%

Синну соли миёна 29,5 сол. Мардон — 28,9 сол, занон — 30,2 сол.

### Афзоиши аҳолӣ (2008)

+ 0,538% дар соли 2008.

* Коэффисиенти таваллуд – 15,22 ба 1000 нафар;
* Фавт - 5,44 ба 1000 нафар;
* 2,02 кӯдак ба як зан.

### Марги кӯдакон (2008)

* 9,8 ба 1000 нафар таваллуд (2022);
* писарон - 19,74 ба 1000 нафар таваллуд;
* духтарон - 18,83 ба 1000 таваллуд;

### Давомнокии умр (2008)

* Ҳамагӣ - 77,78 сол
* Мардон — 75,12 сол
* Занон — 80,71 сол

### Гурӯҳҳои этникӣ (2008)

* албаниҳо - 95%;
* юнониҳо - 3%;

Дар кишвар лӯлиҳо, сербҳо, мақдуниҳо, булғорҳо низ зиндагӣ мекунанд.

Моҳи апрели соли 1990 диаспораи яҳудиён дар кишвар аз фаъолият бозмонд: 11 яҳудиёни охирин ба Исроил рафтанд  .

### Саводнокии аҳолӣ (2001)

* умумӣ - 98,7%
* мардон - 99,1%
* занон - 98,3%

Эзоҳ
----

1. ↑  Согласно данным The World Bank за 2011 год.
2. ↑  Архивированная копия. 8 сентябри 2014 санҷида шуд. Баргирифта аз сарчашмаи аввал 14 ноябри 2014.
3. ↑  «Эхо планеты» №17, 1990 год.

Пайвандҳо
---------

* 
* Бойгонӣ шудааст 18 Декабри 2020  сол. шудааст
Дар Википедия мақолаҳо дар бораи дигар шахсон бо номи Аҳмадулло мебошанд.
Дар Википедия мақолаҳо дар бораи дигар шахсон бо насаби Абдуллоев мебошанд.

**Аҳмадулло Абдулло́ев** (1910, деҳаи Каттатоҷики вилояти Андиҷон, Ӯзбекистон – 13 сентябри 1966, Душанбе) — сарояндаи тоҷик, Ҳофизи халқии ҶШС Тоҷикистон (1947).

Зиндагинома
-----------

Санъати навозандагӣ ва сарояндагиро аз ҳунарманди номии Андиҷон Қорӣ Камол омӯхтааст. Соли 1930 ба Тоҷикистон кӯчида омад ва то соли 1937 дар собиқ ноҳияи Куйбишев колхозчӣ шуда кор кард. Соли 1937 сароянда ва навозандаи Театри мусиқии шаҳри Сталинобод (ҳозира Театри давлатии академии опера ва балети тоҷик ба номи С. Айнӣ) ва аз соли 1938 то охири умр ҳофизи Филармонияи давлатии Тоҷикистон буд.

Суруду оҳангҳо
--------------

Суруду оҳангҳои Абдуллоев ба мавзӯъҳои гуногун бахшида шудаанд. Истеъдоди баланд ва маҳорати хуби сарояндагии Абдуллоев махсусан дар иҷрои сурудҳои «Духтари озоди Ватан» (шеъри М. Аминзода), «Баҳори зиндагӣ» (шеъри Р. Озод), «Ба ғайрам» (шеъри Сайидо), «Парвона медонад» (шеъри А. Лоҳутӣ) зоҳир гаштааст. Аҳмадулло Абдуллоев чанд суруд аз «Шашмақом» низ иҷро кардааст, ки дар Радиои тоҷик ва грампластинка сабт шудаанд. 
Бо Грамотаи Фахрии Президиуми Совети Олии ҶШС Тоҷикистон сарфароз гардидааст.

Адабиёт
-------

* *Обидпур Ҷ.* . — Душанбе,Аржанг, 2019. — С. 480. — ISBN 978-999-47-43-90-2.

Сарчашма
--------

* Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — 664 с. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.
**Аҳмади Қивом** (форсӣ: احمد قوام‎; 2 январи 1876, Гелон, Эрон — 23 июли 1955а, Теҳрон, Эрон), ҳамчунин маъруф ба **Қавомуссалтана** (форсӣ: قوام السلطنه‎) — хушнавис ва нахуствазири собиқи Эрон.

Зиндагинома
-----------

Аз кӯдакӣ ба касби муқаддамоти улуми адабӣ пардохт. Дар ҷавонӣ дар иншои расоил ва хушнависӣ шуҳрат ёфта, дар дарбори шоҳи Қоҷор Музафаруддин муншӣ (котиб) буд. Баъд вазифаҳои муовини вазир ва вазири Вазорати ҷангро ба уҳда дошт. Пас аз истиқрори машрутият волии Хуросон таъйин гардид. Дар воқеаҳои соли 1921 дар Машҳад ӯро дастгир карда, таҳти ҳифозат ба Теҳрон фиристоданд, вале дере нагузашта аз зиндон озод ва нахуствазири Эрон таъйин карда шуд. Баъдҳо ба сафар ва саёҳати кишварҳои хориҷа пардохт. Соли 1943 дубора ба нахуствазирӣ расид ва дар рафъи фалокати (офати) Озарбойҷон кӯшишҳои зиёд ба харҷ дод. Соли 1953 бори дигар нахуствазир таъйин шуд, вале пас аз чанд рӯз ба сабаби беморӣ истеъфо дода, соли 1956 дар 77-солагӣ вафот кард. Ӯро дар мақбараи хонаводагӣ дар Қум ба хок супориданд.

Аҳмади Қивомуссалтана хатти шикастаи настаълиқро устодона менавишт ва бо хатти настаълиқи зебо чанд асарро китобат кардааст. Соли 1933 мураққаи (шомили даҳ руқъа) муноҷоти ҳазрати Алӣ ибни Абитолибро бо хатти зебо ба таври олӣ китобат кардааст, ки дар Китобхонаи салтанатии Эрон маҳфуз аст. Як маҷмӯаи китобаткардаи ӯ, ки шомили қасидаҳои дар мадҳи Музаффаруддиншоҳ гуфташуда мебошад, низ дар ҳамин китобхона аст. Ду қитъаи бо хатти настаълиқи зебо навиштаи вай дар Китобхонаи миллии Теҳрон маҳфуз мебошад.

Эзоҳ
----

1. ↑  Encyclopædia Britannica (ингл.)
2. ↑  Munzinger Personen (нем.)

Адабиёт
-------

* مهدی بيانی. احوال و اثار خوشنويسان. تهران، ۱۳۴۵

Сарчашма
--------

* Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — 664 с. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.
**Андози иҷтимоӣ** — маблағсупории ҳатмӣ буда, барои мақсадҳои суғуртаи иҷтимоӣ аз ҷониби супорандагони андози иҷтимоӣ мувофиқи меъёрҳои муқаррарнамудаи Кодекси андози Ҷумҳурии Тоҷикистон нисбати маблағи умумии музди меҳнат пардохта мешавад.

Супорандагони андози иҷтимоӣ шахсони воқеӣ ва ҳуқуқӣ — корфармоён мебошанд. Андози иҷтимоӣ, ки ба буҷети умумидавлатӣ гузаронда мешавад барои суғӯртакунандагон бо меъёри 25 фоиз аз фонди музди меҳнат дар корхонаҳо ва ташкилотҳо ва барои суғурташудагон як фоиз аз маблағи музди меҳнати ҳисобшудаи ҳар як корманд дар як моҳ муқаррар гардидааст. Супорандагони андози иҷтимоӣ асосан соҳибкорони инфиродӣ бо меъёри 20 % шахсони ҳуқуқӣ, корфармоён, аъзои хоҷагиҳои деҳқонии бе таъсиси шахси ҳуқуқӣ ва ғайра мебошанд. Маблағи андози иҷтимоӣ ба ҳосили зарби меъёрии якхелаи андоз ва фонди музди меҳнати ҳармоҳаи кормандони корхона ва ташкилотҳо баробар аст. Аз супоридани ин намуди андози иҷтимоӣ озод карда шудаанд: даромади шахсоне, ки дар муассисаҳои дипломатӣ ва консулгарии Ҷумҳурии Тоҷикистон дар хориҷа кор мекунанд; даромади шаҳрвандони хориҷӣ аз кироякорӣ дар чаҳорчӯбаи татбиқи лоиҳаҳои мақсадноки маъқулдонистаи Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон аз ҳисоби маблағҳои грантҳо ва қарзҳои пешниҳоднамудаи давлатҳои хориҷӣ. Муайян кардани меъёри андози иҷтимоӣ кори муҳим ба ҳисоб меравад, зеро ба он омилҳои зиёд таъсир мерасонанд.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* Андози иҷтимоӣ / С. Ҳабибов // А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2021, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.
**Волоияти қонун** — асли бунёдӣ ва куллии қонуният, ки дар эътирофи қувваи олии ҳуқуқии қонун нисбат ба ҳамаи дигар санадҳои меъёрии ҳуқуқӣ ифода меёбад.

Тамоми санадҳои меъёрӣ ва ғайримеъёрӣ бояд мутобиқи қонун содир гардида, ба қонун мухолифат надошта бошанд. Дар баробари ин маротиби қатъии ҳуқуқӣ муқаррар шудааст: қонунҳо бояд ба Конститутсия (Сарқонун)-и мамлакат мутобиқат намоянд, санадҳои меъёрии зерқонунӣ ба қонунҳо тобеъ бошанд ва дар мутобиқати том бо онҳо истифода шаванд; санадҳои истифодаи ҳуқуқ бояд ба санадҳои меъёрию ҳуқуқӣ мутобиқат намоянд.

Волоияти қонун дар низоми ҳуқуқӣ аз имтиёз ва ҳуқуқи истисноии қабули қонунҳо танҳо аз ҷониби мақомоти олии намояндагии давлат ё бевосита аз ҷониби сарчашмаи ҳокимият — халқ бармеояд. Волоияти қонун дар афзалияти санади меъёрие, ки мақомоти олии қонунгузории кишвар қабул мекунад, нисбат ба дигар санадҳои зерқонунӣ ифода меёбад. Зимнан волоияти қонун ҳамчун асли қонуният баррасӣ мешавад, ки таҳти он мутобиқати санадҳои меъёрии зерқонунӣ ва санадҳои истифодаи ҳуқуқ ба муқаррароти Конститутсия ва қонунҳо фаҳмида мешавад. Ин чунин маъно дорад, ки ҳеч санади зерқонунӣ наметавонад ба қонун мухолиф бошад ва санади истифодаи ҳуқуқ бояд дар мутобиқати том бо меъёрҳои қонун қабул карда шавад.

Дар давлати ҳуқуқбунёд бояд волоияти қонун таъмин карда шавад, яъне тамоми муносибатҳои муҳимми ҷамъият бояд бо қонун ба танзим дароварда шаванд, на бо дигар санади ҳуқуқӣ. Қонун дорои эътибори олии ҳуқуқӣ буда, бояд фаъолияти мақомоти давлатӣ ба он мутобиқ бошад, ҳеч як санади ҳуқуқӣ, ки аз ҷониби субъектҳои ҳуқуқэҷодкунанда қабул карда мешаванд, набояд ба қонун мухолиф бошад. Қонуният маънои онро дорад, ки он бояд аз ҷониби тамоми шохаҳои ҳокимият бечунучаро риоя ва иҷро карда шавад. Давлат ва ҳамаи мақомоти он, шахсони мансабдор, шаҳрвандон ва иттиҳодияҳои онҳо вазифадоранд, Конститутсия ва қонунҳои мамлакатро риоя ва иҷро намоянд.

Нигаред низ
-----------

* Волоияти Конститутсия
* Волоияти ҳуқуқ

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Фарҳанги истилоҳоти ҳуқуқ. Д. 2013;
* Малиновский А. А. Пути обеспечения верховенства закона // Советская юстиция. М. 1991, № 17.

Сарчашма
--------

* Волоияти қонун / С. Раҷабов // Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.
**Аҳмадҷон Юлдошев** (25.03.1950, д. Чимқӯрғони ноҳияи Панҷакент), омӯзгор. Номзади илмҳои педагогика.

Зиндагинома
-----------

Аҳмадҷон Юлдошев дар факултети шарқшиносии (бахши форсии) УДТ ба номи В. И. Ленин таҳсил кардааст (1968–1973). Муаллими заб. форсии мак. миёнаи № 73 н. Рӯдакӣ, (1973–1975), сартарҷ. Улуми тиббии ҳарбии Афғонистон (1975–79), муҳаррири ред. адабӣ ва муҳар. калони ред. заб. хориҷии Радиои тоҷик (1980–1982), ход. калони илмии ИТИИПТ (1982–1988), муаллими калони заб. ва адаб. тоҷ. Донишкадаи давлатии омӯзгории Душанбе ба номи Т. Г. Шевченко (1988–1991) Соли 1990 дар мавзӯи «Тарбияи даҳригии хонандагон дар мактаб ва оила» рисолаи номзадӣ дифоъ кардааст. Соли 1991 бар асари воқеаҳои маълум бо аҳли оила ба Самарқанд бозгаштааст: муаллими калони каф. маданиятшиносии Институти тиббии Самарқанд (1991–93), муаллими калон (1993–98), муд. кафедраи шарқшиносии Донишгоҳи давлатии Самарқанд ба номи А. Навоӣ (1998–2005), дотсенти каф. заб. тоҷ. ва заб. шарқи ДД Сам (2005–2007), мудир (2007–2012) ва аз с. 2012 дотсенти каф. назарияи заб. ва заб. шарқи Донишгоҳи давлатии забонҳои хориҷии Самарқанд. Муаллифи рисолаи «Тарбияи атеистии хонандагон дар мактаб ва оила» (Д. 1988, «Маориф») ва беш аз 30 мақолаи илмӣ, илмии оммавӣ. Солҳои охир бо тадқ. масъалаҳои илмии тарҷ. аз русӣ ба форсӣ ва аз форсӣ ба русӣ, фонемаи заб. муосири форсӣ машғул аст. Бо медали «Ветерани амалиётҳои ҷангӣ» (Афғонистон, 2007) ва ҳамчунин Грам. Фахрии Ваз. маор. Тоҷикистон мукофотонида шудааст.

Эзоҳ
----

1. ↑  Аз асл ба насл. — Душанбе, 2019. — 215 с. (тоҷ.). ISBN 978-99947-958-2-6
**Аҳмади Қазвинӣ** (أحمد قزوینی 1471, Қазвин – 1545, ҳамон ҷо) — сароянда ва мусиқидони машҳури давраи Сафавиён. Асосҳои шеър ва мусиқиро дар зодгоҳаш фаро гирифта, аз устодони созу овоз ҳунар андӯхтааст. Аҳмади Қазвинӣ муддати зиёд дар дарбори шоҳони сафавӣ – шоҳ Таҳмосб ва шоҳ Исмоили II Сафавӣ ба сифати сароянда ва гӯяндаи расмӣ хидмат намудааст. Шоҳ Таҳмосб Аҳмади Қазвиниро дар радифи ҳунарварони аввалиндараҷаи дарбор қарор дода, ба маҳорати эҷодию ҳунарвариаш эҳтироми хосса гузоштааст. Аҳмади Қазвинӣ дар жанру шаклҳои шеърию мусиқии «нақш», «амал», «қавл», «рехта», «саҷъ» ва ғайра ҳунар озмуда, офаридаҳояш дар ҳавзаҳои ҳунарии Қазвин, Табрез, Исфаҳон, Машҳад ва Бухоро шуҳрати зиёд касб кардаанд. Бисёр устодони ин ҳавзаҳои ҳунарӣ ба таснифоташ назираҳо эҷод намудаанд. Ӯ дар санъати қиссахонӣ, равзахонӣ, навҳахонию таъзия маҳорати баланди ҳунарӣ нишон дода, соҳибсабк будааст. Таърихнависи давраи Сафавиён Искандарбеки Туркман дар иртибот ба маҳорати баланди гӯяндагии ӯ навиштааст: «Аҳмад дар шеваи гӯяндагӣ ва қудрати навозандагӣ аз амсолу Қуръон имтиёз дошт ва дар ин ҳунар тоқ ва дар печиши овоз ва намаки хонандагӣ шуҳраи офоқ буд». Ҳамчунин дар сурудани шеър, махсусан наът, марсия, маснавӣ маҳорати баланд дошта, матни аксари «рехта», «саҷъ» ва «амал»-ҳои ба имомони аҳли шиъа бахшидаашро худаш эҷод намудааст.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Дарвешалии Чангӣ. Туҳфат-ус-сурур. Ганҷинаи дастнавис­ҳои шарқии АИ Ҷумҳурии Ӯзбекистон. № 148;
* اسکندربیک ترکمن. تاریخ عالم آرای عباسی. تهران، ۱۳۳۷؛
* حسن مهشون. تاریخ موسیقی ایران. جلد ۱. تهران، ۱۳۷۳

Сарчашма
--------

* Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — 664 с. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.