recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Рӯъё Навниҳолӣ** (форсӣ: رؤیا نونهالی‎; зод. 13 феврал 1963, Теҳрон) — ҳунарпеша, коргардони театр, синамо ва телевизиони аҳли Эрон.

Зиндагинома
-----------

Рӯъё Навниҳолӣ дар мадрасаи Жондорки Теҳрон таҳсил кардаву мусаллат ба забони англисӣ ва фаронсаӣ; аа лисонси риштаи наққошӣ аз Донишкадаи ҳунарҳои зебои донишгоҳи Теҳрон аст. Аввалин бозигари зан, ки билофосила баъд аз вурудаш ба синамо дар соли 1367 Симурғи булӯрин аз Ҳафтумин ҷашнвораи филми Фаҷрро барои бозӣ дар филми «Арӯсӣ хубон» аз они худ кард ва ҳамчунин ӯ барои як бозии кӯтоҳ ва нигоҳи пурмаънояш дар филми «Бӯи кофур атри ёс» дубора Симурғ булӯринро аз они худ кард.

Дар ҳаштумин ҷашнвораи байналмилали филмҳои 100 сонияӣ бо шиори синамои ахлоқ ба ҳиммати ҳавзаи Теҳрон аз Рӯъё Навниҳолӣ ба унвони бо ахлоқтарин бозигари зан тақдир ва қадрдонӣ шуд.

Фаъолият
--------

Оғози фаъолият ҳунарӣ аз соли 1362 бо бозигарии театр. Фаъолият дар синамо аз соли 1366 бо ҳузур дар филми «Ёр дар хонаву...» сохтаи Хусрав Синоӣ. Бози дар телевизион соли 1381 бо маҷмӯаи «Хоб ва бедор», ки боиси шуҳрат бештари ӯ шуд.

Рӯъё Навниҳолӣ дар соли 1395 ҷузви доварони Сию панҷумин давраи ҷашнвораи филми Фаҷр буд.

Филмшиносӣ
----------

### Синамоӣ

### Филми кӯтоҳ

* Ҳоилоият
* Зане пӯшида бо гарданбанд

  

### Маҷмӯаи телевизионӣ

* Зовияи ҳафтум (маҷмӯаи полиси шаш қисматӣ) (1394)
* Соярӯшан (1390)
* Сохтмони 85 (1389)
* Соати шинӣ (1386)
* Ҳамнафас (1382)
* Хоб ва бедор (1381)
* Телетеатри «Таламуш» (1376)

  

### Шабакаи намоиши хонагӣ

* Шаҳрзод (1396—1395)

  

### Театр

* Коргардонӣ ва бозӣ дар театр «Тортуф», Теҳрон, 1394
* Бози дар театри «девон ғарби-шарқӣ», Сайид Муҳсин Ҳусайнӣ, Теҳрон, 1394
* Бози дар театри «Мисли об барои шакалот», Иброҳими Пушткӯҳӣ, Теҳрон, Эроншаҳр, салони Устод Самандариён, 1395
* Коргардонӣ ва бозӣи дар театри «Устура мешавад»-и Теҳрон, Эроншаҳр, салони Устод Самандариён, 1396

Эзоҳ
----

1. ↑  داستانی از «پونز روی دم گربه» فیلم می‌شود(форсӣ), *Mehr News Agency* (11 августи 2013). Проверено 22 май 2018.
2. ↑  رویا نونهالی بازیگر نقش دکتر مهربان بانو در شهرزاد دو شد(форсӣ), *Mehr News Agency* (13 сентябри 2016). Проверено 22 май 2018.

Пайвандҳо
---------

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Рӯъё Навниҳолӣ дар Викианбор |

* Рӯъё Навниҳолӣ(англ.) дар вебгоҳи Internet Movie Database
* Рӯъё Навниҳолӣ гӯяндаи мустанади «Овои офтоб» шуд(форсӣ)
Зоирон дар наздикии Ҷамароти Ақаба дар вақти Ҳаҷ (соли 2006).

**Сангзанӣ ба шайтон** (ар. رمي الجمرات‎) — баъд аз тавофи зиёрат ба Мино бармегардад ва дар рӯзҳои ёздаҳум ва дувоздаҳум баъд аз заволи офтоб ба шайтонҳо санг мепартояд. Сангзаниро аз Ҷамраи Суғро (рамзи хурди шайтон), ки наздик ба масҷиди Хиф аст, шурӯъ карда, ба Ҷамраи Вусто (рамзи миёнаи он) мегузарад ва ниҳоятан, дар Ҷамраи Кубро (бузург) ба охир мерасонад.

Ба ҳар ҷамрае ба миқдори муайян сангреза партоб мешавад ва ҳангоми бо сангреза задани рамзҳои шайтон такбир ва таҳлил мегӯяд.

Баъд аз партоби сангреза ба Ҷамраи аввал ва ҳамчунин ба ҷамраи дуюм дар канори рости онҳо рӯ ба қибла истода, ба дуъо ва ниёиш ба даргоҳи Худованди мутаъол мепардозад, вале баъд аз задани сангрезаҳо ба ҷамраи бузург, дигар наистода, зуд бармегардад ва дар ҳоли ҳаракат дуъо мекунад.

Баъд аз фориғ шудан аз сангрезапартоӣ ба ҷамароти сегона дар рӯзҳои ёздаҳум ва дувоздаҳум метавонад ба Макка баргардад ва ё дар Мино боқӣ монда, дар рӯзи сездаҳум низ ба ҷамароти сегона санг партоб намояд.

Агар рӯзи дувоздаҳум то баъд аз ғуруби офтоб дар Мино монда бошад, дар ин ҳолат хориҷ гаштани ӯ аз Мино пеш аз партоби сангрезаҳои рӯзи сездаҳум макрӯҳ аст.

Агар рӯзи сездаҳум то баъд аз тулӯи субҳи содиқи он рӯз дар Мино бошад, партоби сангреза ба ҷамарот барояш воҷиб мегардад.

  


| ⚙️ Ҳаҷ ва умра |
| --- |
| Аркон | Эҳром • Тавоф • Саъй • Вуқуф дар Арафот • Сангзанӣ ба шайтон |  |
| Топонимҳо | Макка • Мадина • Ҷидда • Сафо ва Марва • Арафот (кӯҳ, водӣ) • Муздалифа • Мино • Миқот |
| Шахсиятҳо | Иброҳим • Исмоил • Ҳоҷар • Муҳаммад • Амиру-л-ҳаҷ • Ҳоҷӣ |
| Масҷидҳо | Масҷидулҳаром (замзам) • Каъба (кисва • ҳаҷаруласвад) • Масҷиди Набавӣ |
| Рӯзҳо | Иди Қурбон • Рӯзи Арафа • Айёми Ташриқ |
| Ниг. | Ҷамарот • Пешомадҳо • Аркони ислом • Талбия • Вазорати Ҳаҷи Арабистони Саудӣ
 |
**Гордо** (**Логу-ди-Гордо**, итол. *Lago di Garda*, *қад.* кӯли Бенокус лот. Benacus lacus) — кӯл дар қисми шимолии Итолиё, дар доманаи кӯҳҳои Алп. 

Масоҳаташ 370 км², умқаш то 346 м, умқи миёнааш 136 м, баландиаш аз с. б. 65 м. Масоҳати ҳавзааш 2350 км². Гордо дар натиҷаи заминҷунбӣ ба вуҷуд омада, манбааш обҳои барфу пирях мебошад. Ба кӯл д.-и Сарка рехта, аз он д.-и Минчо (шохоби чапи д.-и По) ҷорӣ мешавад. Ҳавзаи баромадаш яхбандии тектоникӣ. Гордо калонтарин кӯли Итолиё, яке аз марказҳои асосии сайёҳӣ ба ҳисоб меравад. Киштигард аст ва дар он моҳидорӣ рушд кардааст. Аз Гордо равғанмоҳӣ, гулмоҳии итолиёӣ, шӯртан, налим, шӯрмоҳӣ шикор мекунанд. Дар соҳили кӯл осоишгоҳҳои Бардолино, Гарда, Сирмионе, Малчезине, Рива, Пескйера-дел-Гарда, Гарняно, Лимоне-сул-Гарда воқеанд. Дар канори Гордо боғи истироҳатии кӯдаконаи Гардаленди Итолиё, аквапарки (боғи обии) Canevaworld, чаҳорбоғи дилхушии Мувиленд ҷойгиранд. Аз сабаби дар байни марказҳои бузурги сайёҳӣ — Милан ва Венетсия воқеъ будани Гордо дар соҳилҳои он зуд-зуд шоубарномаҳо ва намоишгоҳҳои мӯди тарроҳони номдор баргузор мешаванд.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* Гарда // Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.
|  |
| --- |
| ← **ноябр** → |
| Дш | Сш | Чш | Пш | Ҷм | Шн | Яш |
|   | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 |
| 7 | 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13 |
| 14 | 15 | 16 | 17 | 18 | 19 | 20 |
| 21 | 22 | 23 | 24 | 25 | 26 | 27 |
| 28 | 29 | 30 |   |   |   |   |
| с. 2022 |

**22 ноябр** — 326-умин рӯзи сол (327-умин дар солҳои кабиса) дар тақвими григорӣ.
То поёни сол 39 рӯз боқӣ мемонад.

Ҷашнҳо
------

*Бознигаред: Гурӯҳ:Ҷашнҳои 22 ноябр*

### Миллӣ

* Мексика — Рӯзи Сесилияи муқаддас.
* Лубнон — Рӯзи истиқлол.

### Динӣ

Рӯйдодҳо
--------

*Бознигаред: Гурӯҳ:Рӯйдодҳои 22 ноябр*

* 1963 — Президенти ИМА Ҷон Кеннеди кушта шуд.

Зодрӯзҳо
--------

*Бознигаред: Гурӯҳ:Зодагони 22 ноябр*

Даргузаштҳо
-----------

*Бознигаред: Гурӯҳ:Даргузаштагони 22 ноябр*

Тақвими мардумӣ
---------------

**Ақраб** (23 Октябр — 22 Ноябр) — яке аз бурҷҳои дувоздаҳгона аст ва баробар бо моҳи Обон дар тақвими Эронӣ аст.

АқрабАқраб

Нигаред низ
-----------

|  |
| --- |
| **Дарахти гурӯҳҳо** *(боб):*
  22 ноябр |

Эзоҳ
----

Пайвандҳо
---------

* Бойгонӣ шудааст 23 ноябри 2018  сол.
* 
* bbc.on this day 22.11
Ин вожа дигар маъноҳо низ дорад, Санад (мазмунҳо)-ро бубинед.
**Санадҳо** - дар муносибатҳои ҳуқуқи меҳнатӣ ба тариқи коллегиалӣ санадҳои зерин қабул ва дар корхона амалӣ мегарданд: санадҳои локалӣ, созишнома ва шартномаҳои коллективӣ, қоидаҳои тартиби дохилии меҳнатӣ. Корфармо барои иҷрои фаъолияти мӯътадили корхона фармон ва амри корфармо ба тариқи яккасардорӣ қабул мекунад. Ба санадҳое, ки дар муносибатҳои ҳуқуқи меҳнатӣ вуҷуд доранд, қарори комиссия оид ба баррасии баҳсҳои меҳнатиро низ дохил кардан лозим аст.

Нигаред низ
-----------

* Санади хотимавӣ

Эзоҳ
----

1. ↑  Фарҳанги истилоҳоти ҳуқуқ / Зери таҳрири Маҳмудов М.А. - Душанбе: ЭР-граф, 2009. - с. 410
**Сангин Гулов** (12 июли 1965, ноҳияи Масчо) — рӯзноманигор, номзади илми филология (1997), дотсенти (1998) кафедраи телевизион ва радиошунавонии факултети журналисткаи Донишгоҳи миллии Тоҷикистон.Узви Иттиҳоди журналистони Тољикистон (1994), Аълочии матбуоти Тољикистон ва Аълочии фарҳанги Тољикистон.

Зиндагинома
-----------

Сангин Гулов (12.07.1965), зодаи д. Виткони ноҳияи Мастчоҳ. Хатмкардаи факултети филологияи УДТ ба номи В. И. Ленин (1991). Фаъолияти кориаш ба ҳайси рӯзноманигор дар идораи нашрияҳои ҷумҳурӣ оғоз шудааст. Аз ибтидои соли 1992 дар ДМТ ба омӯзгорӣ машғул аст: 1992—1998 — ассистент, 1998—2011 -дотсенти кафедраи телевизион ва радиошунавонӣ, аз соли 2011 то марти соли 2016 мудири кафедраи журналистикаи байналхалқӣ.
Дар ин миён солҳои 1992—1996 — раиси иттифоқи касаба, 1996—2005 — муовини декани факултаи журналистика ва тарҷумонӣ доир ба таълим, илм ва тарбия, 2007—2008 — декани факултети журналистика, 2009—2010 — сармуҳаррири нашрияи «Ба қуллаҳои дониш», ҳамзамон солҳои 1999—2002 дар Радиои Тољикистон муҳаррири варзида ва дар нашрияи «Ҷавонони Тоҷикистон» мухбир буд.

Мураттиби чандин барномаҳои таълимиву дастурҳои методӣ ва китобҳои дастаҷамъӣ барои донишљӯён. Маводи публисистии худро дар саҳифаҳои маҷаллаву рӯзнома ба табъ расонидааст. Дар конфронсу семинарҳои донишгоҳӣ, љумҳуриявӣ ва байналхалқии барпошуда дар шаҳрҳои Душанбе, Бишкек, Москва, Қазон иштирок ва суханронӣ кардаву курсҳои бозомӯзиро дар Русия, Украина, Қирғизистон, ИМА гузаштааст. Барои журналистон дар шаҳрҳои Душанбе, Турсунзода, Хуҷанд, Қӯрғонтеппа, Кӯлоб ва Хоруғ чандин курсу семинарҳои омӯзишӣ гузаронидааст.

Осор
----

* Жанрҳои журналистикаи радио (васоити таълимӣ, қисми 1, ҳаммуаллиф). — Душанбе, 1997. — 48с.
* Жанрҳои журналистикаи радио (васоити таълимӣ, қисми 2, ҳаммуаллиф). — Душанбе, 2005. — 72с.
* Амвољи сухан (маљмуи мақолаҳои илмӣ). — Душанбе, 2005. — 96 с.
* Таҳсилоти журналистӣ. -Душанбе, 2008, −182 с.
* Риояи меъёрҳои ахлоқи касбӣ дар телевизион (васоити таълимӣ, ҳаммуаллиф). — Душанбе, 2012. — 136с.
* «Бухорои шариф» дар таҳқиқи олимони муосири тоҷик // Журналистикаи байналхалқӣ қ-IV- Душанбе, Мега принт, 2012.-С9-10.мудири кафедраи телевизион ва радиошунавонии факултети журналистка(тоҷ.). *www.philol.tnu.tj*. 31 май 2020 санҷида шуд. Баргирифта аз сарчашмаи аввал 3 июни 2020.</ref>

Эзоҳ
----
**роҳзанӣ**(порсӣ:راهزنی) ё **Бандитизм** (аз итол. banda – даста, гурӯҳ) — ҷинояти равонашуда ба муқобили бехатарӣ ва тартиботи ҷамъиятӣ тавассути дастаи иборат аз ду ва ё бештар нафар аст, ки мақсадаш ҳамла ба шаҳрвандон ва ё ташкилот барои аз худ намудани дороии онҳо мебошад. Аломатҳои даста (банда) дар КҶ ҶТ (қисми 1, моддаи 186) нишон дода шуда, мазмуни он дар Қарори Пленуми Суди Олии Тоҷикистон аз 26 июни 1987 «Дар бораи амалияи судӣ оид ба парвандаҳои бандитизм» баён гардидааст.

Бандитизм ба ҷинояти махсусан хавфнок дохил мешавад. Дастаи бандитизм маъмулан гурӯҳи муташаккили ба таври доимӣ амалкунандаи ҷинояткор мебошад, ки барои ба амал баровардани ниятҳои нопоки худ бо барномаи пешакӣ тарҳшуда ҳамла ба шаҳрвандон ё ташкилотро бо омодагии пешакӣ ба амал мебарорад. На фақат иштироки бевоситаи аъзои гурӯҳ, балки таъминкунандагони маблағ, силоҳ, воситаи нақлиёт, ҷустуҷӯи шахси (ташкилот)-и мавриди ҳуҷум ва ғ. низ ширкаткунандаи амали бандитизм маҳсуб мешаванд. Барои ба ҷавобгарии ҷиноятӣ кашидани ширкаткунандагони даста баёноти як нафари он кофӣ аст. Ашхосе, ки аз вазифаи ишғолнамуда сӯистифода карда, ба бандитизм машғул мешавад ва ретседивистони хавфнок ё махсусан хавфноке, ки амали бандитизмро анҷом медиҳанд, мувофиқи нишондоди моддаи 186 КҶ ҶТ (қисмҳои 1 ва 2) ва дар ҳолатҳои вазнинкунандаи бандитизм мувофиқи қисми 3 моддаи мазкур ҷазо дода мешаванд.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Маҳмудов М. А. Фарҳанги истилоҳоти ҳуқуқ. Д. 2009
* Бандит // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона : в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — СПб. 1890—1907.

Сарчашма
--------

* Бандитизм // Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.
**Бандина** дар токдорӣ — масолеҳест, ки барои ба хавоза бастани тана ва навдаву хадраи ток истифода мешавад. 

Лифи зирфун, навдаи бед, пӯстлохи хадраи туту фундуқ, ғеша, илғай, най, пояи ҷавдор, юнучқа, зағир, лифофаи сӯтаи ҷуворимакка ва ғ. инчунин канаб, латта ва плёнкаи полиэтилениро чун Б. истифода мебаранд. Б.-ро бо мақсади мулоиму устувор шуданаш қабл аз истифода тар мекунанд. Саноат барои бастани ток ашёи гуногун (ҳалқа, даста, сими коғазпеч) мебарорад. Дар баъзе мамлакатҳо танаву шохҳои токро ба тасмаи пластмассӣ мебанданд. Вобаста ба тарзи бастан (хушк ё тар), талабот ба Б. гуногун аст. Аснои хушкбандӣ тана, шохаҳои бисёрсола, дастакҳои ғафс ва навдаҳои борвар ба сим ё сутун баста мешаванд. Дар мавриди тарбандӣ навдаву хадраҳои сабзро мебанданд. Дар давраи нашв навдаҳоро, одатан, 2–3 бор мебанданд: бори аввал қабл аз гул, вақте ки навдаҳо аз симтаноби дувум гузаштаву қисми ба тана наздикашон сахт мешавад (дарозиашон 40–50 см); бори дувум – вақте ки навдаҳо аз симтаноби севум мегузаранд (дарозиашон 75–80 см); бори севум навдаҳоеро мебанданд, ки аз нашв ақиб мондаанд. Навдаҳоро 1–2-тоӣ озод бастан лозим аст. Дар асари нодуруст бастани онҳо имконияти ҷабидани моддаҳои ғизоӣ коҳиш ёфта, хӯшагулҳо гардолуд намешаванд ва ҳосил кам мегардад. Ба хавоза бастани шоху навда имкон медиҳад, ки ток аз таъсири шамол ва нигоҳубин осеб наёбад. Бастани ток боиси нашву серҳосилӣ мегардад, хадраҳои сабзро аз сармо муҳофизат мекунад, ба пайдоиши касалиҳои занбӯруғӣ монеъ мешавад.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* Бандина // Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.
Намунае аз чеҳрак
**Чеҳрак** (форсӣ: چهرک‎) ё **аватар** (англ. avatar) — тасовире ҳастанд, ки корбарон дар интернет ва бавежа дар толори гуфтугӯ барои корбари худ истифода мекунанд. Ҳамакнун корбарон аз чеҳраки худ метавонанд дар шабакаҳои иҷтимоъӣ, бозиҳои компютерӣ ва фазои маҷозӣ ба таври кулл истифода намоянд. Ин тасвир ҷойгузини тасвир воқеъии фард мебошад ва афрод дар сурате аз он истифода мекунанд, ки тамоюл ба интишори тасвири воқеъии худ надошта бошанд.

Эзоҳ
----

1. ↑  *Вожаҳои мусавваби Фарҳангистони забону адаби форсӣ.* Чеҳрак чист? Маънии чеҳрак(тоҷ.). *vazhaju.tj*.  Вожаҷӯ. 3 ноябри 2022 санҷида шуд.
**Натурализатсия** -дар ҳуқуқи конститусионӣ дар зери ин мафҳум аз тарафи шахси хориҷӣ ё шахси бешаҳрванд ба даст овардани шаҳрвандӣ бо роҳи ба номи сардори давлат ё дигар
мақоми олии ҳокимияти давлатӣ пешниҳод кардани ариза фаҳмида мешавад. Нисбат ба шахсоне, ки дар асоси таваллуд шаҳрванд мегарданд, шахси бо ариза ба шаҳрвандӣ соҳибшударо дар адабиёти ҳуқуқи шаҳрвандӣ натурализатсияшуда меноманд. Дар байни онҳо вобаста ба ҳуқуқу озодӣ ва вазифаҳо қариб тафовут вуҷуд надорад. Аммо баъзе хусусиятҳо вуҷуд дошта метавонанд. Масалан, дар Ҷумҳурии Тоҷикистон шаҳрванде Президент интихоб шуда метавонад, ки синни аз 35 то 65- сола дошта, дар қаламрави Тоҷикистон ҳадди ақалл 10 соли охир истиқомат дошта бошад (моддаи 65). Чунин хусусиятҳо дар давлатҳои дигар низ вомехӯрад. Дар қонунгузории шаҳрвандии ҶТ ибораи «натурализатсия» истифода нашудааст, ба ҷои он яке аз асосҳои шаҳрванд гардидан - дар натиҷаи қабул шудан ба шаҳрвандӣ муқаррар шудааст (ниг. ба Қабул ба шаҳрвандӣ, шаҳрвандӣ).

Нигаред низ
-----------

Ҳуқуқу озодиҳои конститутсионии инсон ва шаҳрванд

Эзоҳ
----

1. ↑  Фарҳанги истилоҳоти ҳуқуқ / Зери таҳрири Маҳмудов М.А. - Душанбе: ЭР-граф, 2009. - с. 331-332
**Ғӯраоб** — як навъе аз ғизо. Ангури ғӯраро майда карда, обашро аз дока ё элак гузаронда, намак мепошанд. Сипас онро дар ягон зарфи сирдор то таҳшин шуданаш як шаборӯз нигоҳ медоранд. Барои майда кардани ғужби ангур аз гӯштқимакунак истифода бурдан мумкин аст. Дар ин маврид теғи онро гирифта мемонанд. Баъди таҳшин шудани Ғӯраоб онро ба шишаҳо андохта, даҳонашро бо сурғуҷ маҳкам мекунанд ва дар офтобрӯя мегузоранд. Пас аз 2 — 4 моҳ Ғӯраоб тайёр мешавад. Ба 1 л. Ғӯраоб 2 чумча намак ҳамроҳ кардан лозим аст. Ғӯраобро бо таомҳои дуюм мехӯранд. Ғизои иштиҳоовар мебошад.

Нигаред низ
-----------

* Ангурғӯра

Эзоҳ
----

1. ↑  Ғӯраоб аз Энсиклопедияи Донишгоҳи давлатии тиббии Тоҷикистон
**Фитрат Зардӯзи Самарқандӣ** (1657, Самарқанд — асри XVIII, тахм. Бухоро) — яке аз шоири тоҷик.

Зиндагинома
-----------

Чунон ки Малеҳо гуфтааст, Фитрат шоири ҳунарманд будааст ва бо пешаи зардузи зиндагиашро пеш мебурдааст. Барои ҳамин хам тахаллусашро мувофики пешааш Зардуз интихоб кардааст.
Фитрат соли 1657 дар Самарқанд ба дунё омадааст. Пас соли 1685 ба Бухоро омада, ба касби зардузи машгул мегардад. У дар нимаи аввали асри XVIII дар Бухоро вафот кардааст.

Аз Фитрат то имрӯз шеърҳои пароканда ва достони «Толибу Матлуб» омада расидаанд. Достони мазкур ишқи буда, дар пайравии достонҳои ишқии шоирони гузашта суруда шудааст. Як фарқи калони «Толибу Матлуб» аз достонҳои ишқии адибони гузашта, пеш аз ҳама, дар он ки кахрамонони асосии он намояндагони табакаи поёнии чамъиятанд. Дар ин достон дар бораи ишқу муҳаббати косиби ҳунарманд Толиб ба шохдухтар Матлуб сухан меравад. Махз Толиб бо хусну чамол, бо кори халол ва умуман бо ҳунари зебои худ ба Матлуб маъкул мешавад. Ишки онҳо поку беолоиш аст.

Достон дар худуди 850 байт суруда шуда, дар он ишқи нокоми Толиб ва Матлуб тасвир шудааст. Дар достон кори пурифтихори ҳунарманди ва шаъну шуҳрати ҳунармандон тараннум ва ишқу муҳаббати поки инсони васф шудааст. Ин кисса аз дилангезтарин киссаҳои ошиконаи адабиёти классикии тоҷик буда, муҳаббати поки инсони бо тамоми самимият ва назокаташ васф шудааст.

Фитрат дар ғазалсароӣ низ маҳорати хоса дорад. Ғазалҳои Фитрат мазмунан дақиқ ва нозук буда, дар онҳо шоир пайваста ба эҷоди образҳои шоирона кушидааст:

Шухи аз чашми ту гоҳе, ки рамидан гирад
Аз сари хар мижаат ноз чакидан гирад.

Аз ғазалиёт
-----------

> Пургул аз рӯйи ту шуд ҷайбу канор оинаро,  
> 
> Акси хаттат дод сомони баҳор оинаро.  
> 
> Баст бар каф шӯхии ҳуснат нигор оинаро,  
> 
> Дида шуд бар Сурма з-он хатти ғубор оинаро.  
> 
> Сахтии айём аз бас кард дар табъам асар,  
> 
> Тарсам аз аксам, ки созад сангсор оинаро.  
> 
> Нохуне аз акси абруят нигоринаш кӣ кард,  
> 
> Иштиёқат синаи пурхор — хор оинаро.  
> 
> Умр сарфи ҳасрати рӯят чу сурат кардаам,  
> 
> Ҷои он дорад кунам оавҳи мазор оинаро.  
> 
> Домани акси кӣ меорад ба каф, сурат кӣ кард  
> 
> Изтироби табъ дасти раъшадор оинаро?
> 
>

Эзоҳ
----


  


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Мақолаи мазкур дар бораи шоир нопурра аст. Шумо ба Википедиа бо пурракардани он ёрӣ расонед*. |
Азозил ва «бузи талиқа». Луи Бретон, 1825,
**Азозил**, **Иблис** — яке аз номҳои қадимии Шайтон пеш аз он ки нофармонӣ кард.

Азозил дар ривоёти исломӣ
-------------------------

Тибқи ривоятҳои исломӣ яке аз се фариштаест (дар баробари Ҳорут ва Морут), ки Худованд онҳоро ба замин фиристод, то монанди одамиён зиндагӣ кунанд ва аз ҳаромҳо бипарҳезанд, вагарна танбеҳ дода мешаванд. Пас аз муддате Азозил донист, ки дар замин аз амалҳои ношоиста парҳез кардан ғайриимкон аст. Азозил зимни изҳори нотавонӣ назди Худованд арз кард, ки аз уҳдаи чунин имтиҳон баромадан барояш душвор аст. Вале ду тани дигар дар пайи анҷоми амри ба онҳо фармуда шуданд ва ба доми фиреби зане (Зӯҳра-Ноҳид) афтоданд. Онҳо шароб нӯшиданд ва Исми аъзамро ба он зан гуфтанд. Дар мукобили ин кирдор дар Чоҳи Бобул сарозер овехта шуданд ва то рӯзи растохез дар чунин ҳол хоҳанд монд.

Азозил дар ривоёти пешазисломӣ
------------------------------

Азозил дар Таврот номи «бузи талиқа» (бузи қазо ва балогардон) ваё номи дев ё ҷиннест ки бузи талиқаро барои ӯ фиристод ва дар манобеъи ғайри муътабари яҳуд номи фариштаест, ки аз мақоми худ суқут кард.

Азозил дар дабиёти форс-тоҷик
-----------------------------

Азозил дар адабиёти форс-тоҷик ҳамчун образи шеърӣ ба маънои шайтон, рӯҳи палид истифода шудааст:

В-агар дардиҳад як садои карам,
Азозил гӯяд насибе барам.
*Саъдӣ*

Шуд Азозиле аз ин мастӣ балис,
Ки чаро Одам шавад бар ман раис?!
*Ҷалолуддини Румӣ*
Бад зи густохӣ кусуфи офтоб,
Шуд Азозиле зи ҷуръат ради боб. 
*Ҷалолуддини Румӣ*

Эзоҳ
----

1. ↑  Сомонаи «Садои Шарқ», Фарҳанг. 16 Декабри 2015 санҷида шуд. Баргирифта аз сарчашмаи аввал 16 январи 2016.

Адабиёт
-------

* Ёҳақӣ Муҳаммад Ҷаъфар, Фарҳанги асотир ва ишороти достонӣ дар адабиёти форсӣ, Т. 1375 ҳ. ш.

Сарчашма
--------

* А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — 608 с. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2021, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.



|  |  |
| --- | --- |
| Аллоҳ | *Ин мақолаи ба Ислом алоқаманд нопурра аст. Шумо метавонед бо пурра кардани он ба Википедиа кӯмак кунед.* |
**Аирйанэм Ваэҷаҳ**, **Орёвиҷ** (Эронии қадим: *\*aryānām waiǰah*, Авестоӣ: *airyanəm vaēǰō*, Порсии миёна: *ērānwēz*, Порсии нав: *irānwēj,* Паҳлавӣ: *aryānwēžan,* аз забони Авестоӣ — «фазо, ё доманаҳои Ориё») — маҳалли қадимаи сукунати тоифаҳои (кишвари) ориёиҳо..

Дар «Видевдод» (қисмати Авесто) 16 кишвар номбар гардидааст, аз ҷумла «Airyanəm vaējah» — «Айиряна Ваеҷаҳ-Орёвиҷ» (кишвар)и ориёиҳо. «Авесто ҳамчунин хотиротро аз кишвари нимафсонавии *Айирянам Ваеҷаҳ* („Фарохнои Ориёно"), маҳалли қадимаи сукунати тоифаҳои эронӣ (ё умуман ориёӣ дар худ маҳфуз доштааст» — менависад дар китоби «Тоҷикон» академик Бобоҷон Ғафуров. Ба ин минақа «на Хоразмро, ки дар Авесто бо номи худ зикр шудааст, балки сарзамини паҳновари Осиёи Миёна ва вилоятҳои шимолии онро дар назар доштан дурусттар ва ба ҳақат наздиктар мебуд», — қайд мекунад ӯ.

Сарчашма
--------

1. ↑   Муҳимтарин саҳифаҳои таърихи халқи тоҷик. Мураттибон Ҳотамов Н. Б.Саъдиев Ш. С. Нашри дуюм. — Душанбе,2010
2. ↑  Б.Ғ. Ғафуров Тоҷикон. Таърихи қадимтарин, қадим, асрҳои миёна ва давраи нав. Китоби якӯм. — Душанбе, 2008. — с. 44

Нигаред
-------

* Ориёно
* Авесто
* Эрони Бузург

Эзоҳ
----


|  |  |
| --- | --- |
| Таърих | *Ин мақолаи нопурра аз таърих мебошад.Шумо метавонед бо пурра кардани ин ба Википедия кумак кунед.* |
**Сангкимиё** — як бахши сангшиносӣ мебошад, ки ҷойгиршавии унсурҳои кимиёвиро ҷинсҳо ва маъданҳои кӯҳӣ меомӯзад .

Асосгузори илми сангкимиё (1944) Александр Николаевич Завариский мебошад.

Адабиёт
-------

Заварицкий А. Н. Введение в петрохимию изверженных горных пород. М.-Л.: АН СССР, 1950. — 400 с.

  

Очерки по физико-химической петрологии. М.: Наука, 1977. Серия из-даний.

Аблесимов Н. Е. Синопсис химии: Справочно-учебное пособие по общей химии — Хабаровск: Изд-во ДВГУПС, 2005. — 84 с. — 

Аблесимов Н. Е. Сколько химий на свете? ч. 2. // Химия и жизнь — XXI век. — 2009. — № 6. — С. 34-37.

Пайвандҳо
---------

* Мақолаи «Петрология» дар wiki.web.ruБойгонӣ шудааст 12 апрели 2021  сол. бойгонӣ карда шудааст
**Азов**  — баҳри дар вилояти Ростови Россия воқеъ буда, ба ҳавзаи Уқёнуси Атлантик мансуб аст. Онро гулӯгоҳи Керч бо Баҳри Сиёҳ мепайвандад.

Масоҳат ва чуқурӣ
-----------------

Масоҳаташ 38 ҳазор км2; ҳаҷми об ба ҳисоби миёна 320 км3. Чуқуриаш ба ҳисоби миёна 8 м, ҷойи аз ҳама чуқураш 14 м. Соҳилҳои ғарбӣ, шимолӣ ва шарқиаш асосан паст, аз регсангҳои гӯшмоҳидор таркиб ёфтаанд. Соҳилҳои ҷанубӣ бештар ҷарӣ доранд. Таги баҳр ҳамвор буда, дар қисми марказ андаке нишеб аст. Қисми ҷанубӣ шарқии Азов вулқонҳои лойфишон дорад. Халиҷҳои кушоди калонаш: дар Шиммол шаҳрҳои Таганрог, дар Ҷануб Шарқ Темрюк, дар Ҷануб Ғарб Арабат.

Баҳри Азов дарназдикии Мариуполя

Ҷазираҳо ва дорёҳо
------------------

Ҷазираҳои пасти начандон калон – Бирючий, Песчанйе, Черепаха дар назди соҳилҳо ҷойгиранд. Ба Азов дарёҳои калони Дон, Кубан, дарёчаҳои Миус, Бердя, Обиточная мерезанд.

Иқлим
-----

Иқлими атрофи баҳр континенталист. Зимистонаш хушки сард, тобистонаш гарм. Ҳарор. миёнаи ҳаво дар моҳҳои январ ва феврал аз –10С то –6 0С, дар июл 23 – 24 0С. Боришоти солона – 300 – 500 мм. Оби баҳр тира, ҳарор. об тобистон 25 – 300С, зимистон аз 00С пасттар. Охирҳои декабр то аввали март ях мебандад. Шӯриаш 9 – 11%о, дар назди резишгоҳҳо то 2 – 4‰ ва камтар аст. Вобаста ба самти вазиши бод ҷараёни об тағйир меёбад. Аз Азов тосмоҳӣ, симмоҳӣ, сагмоҳӣ, шӯрмоҳӣ, судак, таран, шемая, хамса ва ғайра шикор мекунанд. Азов ҳамчун роҳи нақлиёти баҳрӣ аҳамияти калон дорад. Бандарҳои калонаш: Таганрог, Жданов, Ейск, Бердянск.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — 608 с. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2021, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.
**Хоксалом** - Баъд аз гуронидани мурда се саҳар хешу ақрабояш ва наздиконаш ба сари манзилаш (қабраш) рафта, аз оѐтҳои Қуръон тиловат мекунанд. Аммо мардуми ҳамон маҳал бошад ба хонаи мурдадор рафта дуъохонӣ мекунанд, ки ин рамзи ҳамдардию тасаллият баѐн карданро ифода мекунад. Маросими Хоксалом дар вилояти Суғд, вилояти Хатлон, водии Ҳисор фаъол аст.

Адабиёт
-------

1. Мардонова А. Традиционные похоронно - поминальные обряды таджиков Гиссарской долины (конца XIX- начала XX) в.в.Д. 1998

Эзоҳ
----

1. ↑  Феҳристи миллии намунаҳои мероси фарҳангии ғайримоддӣ./ Пажӯшиҳгоҳи илмӣ-тадқиқотии фарҳанг ва иттилооти Вазорати фарҳанги ҶТ - Душанбе: "Ирфон", 2014, - С. 58-59
2. ↑  Феҳристи миллии фаҳанги ғайримоддӣ /Natioal list of intangible cultural hertage/ Пажӯшиҳгоҳи илмӣ-тадқиқотии фарҳанг ва иттилооти Вазорати фарҳанги ҶТ – Душанбе: «Аржанг» 2016, – С. 84

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Ин мақолаи нопурра аз таърих мебошад.Шумо метавонед бо пурра кардани ин ба Википедия кумак кунед.* |
**Бандар Аббос** (форсӣ: بندر عباس‎) — шаҳри бандарӣ дар қисми ҷануби Эрон, дар соҳили халиҷи Форс. Пойтахт ва яке аз шаҳрҳои калонтарини устони Ҳурмузгон аст. Аҳолиаш 367 508 нафар (2012). Фурудгоҳи байналмилалӣ дорад..

Таърих
------

Бандар Аббосро дар садаи 16 португалиҳо зери тасарруфи худ гирифта, Гамру номгузорӣ карданд. Соли 1615 он ба шарафи шоҳи Форс Аббоси 1 (1588–1629) Бандар Аббос номгузорӣ шуд. Баъди ғолибият бар португалиҳо дар муҳорибаи баҳрии назди гул. Ҳурмуз, Шоҳ Аббос онро бо дастгирии флоти баҳрии Британия ба шаҳри бузурги бандарӣ табдил дод.

Шоҳроҳи автомобилгард Бандар Аббосро бо шаҳрҳои Кирмоншоҳ, Шероз ва Зоҳидон мепайвандад. Иқлимаш гарми камбориш (ҳарор. июл +490С, янв. +50С), миқдори миёнаи бориши солона – тақр. 250 мм, намнокии миёна–66%. Дар Бандар Аббос Донишгоҳи исломӣ, Донишгоҳи Ҳурмузгон ва Донишгоҳи тиббӣ амал мекунанд. Моҳидорӣ, тиҷорати меваҳои ситрусӣ, тамоку ва хурмо ривоҷ ёфтааст.

Эзоҳ
----

1. ↑  
Cities in Iran: 2005

Сарчашма
--------

* Бандари Аббос // Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.

* iranica Бандар-Аббос(пайванди дастнорас)

| ⚙️ Бандар Аббос |
| --- |
| Парчами Эрон | 
* Абӯмӯсо
* Бандар-Аббос
* Бандари Линга
* Бастак
* Киш
* Қишм
* Меноб
* Рӯдон
* Ҳоҷиобод
* Ҷаск

 |
**Автократия** - (аз калимаи юнонӣ autokrateiautos– autos– худам, kratos ҳокимият) буда, маънояш *ҳукмронии мутлақ*, *яккаидоракунӣ* мебошад. Ба маънои маҳдуд ҳокимияти болоӣ новобаста аз аҳолӣ амал карда, мақомоти давлатӣ ва назоратӣ ба тариқи пурра ба як шахс тааллуқ дорад.

Таърихи автократия
------------------

Автократия чун сохти сиёсӣ, ки дар шароити он тамоми ҳокимияти олӣ дар ихтиёри ҳокими мутлақ аст, ба монархияҳои истибдодии давлатҳои Шарқи Қадим, ҳукмронии мустабидона дар Юнони Қадим, империяҳои Рим ва Византия хос буда, ба зурӣ ва яроқ такя мекард. Дар давраи истибдоди фашистӣ Автократия яке аз зуҳуроти ҳокимияти номаҳдуд ва худсарии шахсии Гитлер (дар Германия) ва Муссолини (дар Италия) барин диктаторҳо буд.

Ба маънои васеъ шакли **давлатдориест**, ки аҳолӣ дар ташкили мақомоти олии давлатӣ иштирок намекунад ва мақомоти давлатӣ аз ҷониби ҳеч кас назорат карда намешавад. Ҳокимияти сиёсӣ мансуби як шахсе, мақоми коллективӣ мебошад (монархияи мутлақи меросӣ, диктатураи ҳарбӣ, шӯрои регентӣ, хунтаи ҳарбӣ). Ҳангоми режими автократӣ мумкин аст мақомоти намояндагии сохта барои ваколатҳои қалбакӣ ташкил карда шаванд.

Нигаред низ
-----------

* Диктатураи ҳарбӣ

Эзоҳ
----

1. ↑  Фарҳанги истилоҳоти ҳуқуқ / Зери таҳрири Маҳмудов М.А. - Душанбе: ЭР-граф, 2009. - 620 саҳ.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

```
Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] / сармуҳаррир  А. Қурбонов. — Д. : СИЭМТ, 2011—2020.
```
**Гудронатор** (англ. tar paver, road oiler, oil-tar spreader; олмонӣ: *Goudronieranlage*) — мошини махсус барои баробар ва ҳамвор рехтани масолеҳи часпаки органикии гудронӣ (битум, қатрон, зифт) дар роҳсозӣ.

Гудронатор масолеҳи часпакро то 150—180°С гарм карда, ба меъёри муайян (0,5-10 л/м² дар паҳнои 1-7 м) ҳамвор мерезад. Навъи маъмули гудронатор автогудронатор мебошад. Дар шассии автомобил зарф (то 7 000 л), системаи гармкунӣ ва резиш насб шудаанд. Гудронатор бо афзори ченкунӣ, назорат, монометр ва ҳароратсанҷ муҷаҳҳаз аст. Гудронаторҳои дастии зарфияташон 200—500 л маъмулан барои тармими роҳҳо истифода мешаванд.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Гудронатор // Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.
Ин вожа дигар маъноҳо низ дорад, Австралия (маъноҳо)-ро бубинед.
Австралия аз кайҳон
**Австра́лия** (аз лот. australis — «ҷанубӣ») — қитъаест, ки дар нимкураи шарқиву ҷануби Замин ҷойгир шудааст. Ҳамаи сатҳи замини қитъа ба кишвари Австралия дохил мешавад. Қитъа як воҳиди қисмати ҷаҳонии Австралия ва Уқёнусия аст.

### Топонимика

Происхождение названия материка связано с тем, что уже в античное время ӯ географов сформировалось устойчивое убеждение о существовании в южном полушарии гипотетической суши, занимающей значительную его часть. Этот материк на картах подписывался по-разному: *Неизвестная Земля* (Terra Incognita), *Неизвестная Южная Земля* (Terra Australis Incognita), *Южная Земля* (Terra Australis). В поисках этого материка голландские мореплаватели в XVII в. открыли территорию современной Австралии и отчленили её от Южного материка под названием сначала *Зёйланд* («южная земля»), а затем *Новая Голландия*. Когда в результате второго кругосветного плавания Джеймса Кука в 1772—1775 годах стало ясно, что Южного материка в средних южных широтах не существует и, как ошибочно считал Кук, не существует и в высоких южных широтах, ставшее уже привычным на картах название Australis оказалось «свободным». Этим воспользовался английский мореплаватель Мэтью Флиндерс, который в 1814 году предложил Новую Голландию называть *Терра-Австралис* или *Австралия*. Но его предложение не сразу было принято, а лишь в 1817 году губернатор штата Южный Уэльс Лаклан Маккуори стал употреблять название «Австралия» в официальных документах и предложил Министерству по делам колоний Британской империи принять, что и было сделано в 1824 году.


| Қитъаҳо |
| --- |
| 

---

 |
|  |
| Аврупо | Африқо | Амрико | Антарктида | Осиё | Уқёнусия |
| 

---

 |
**Австралопитекҳо** (лот. Australopithecus, аз лот. australis — «ҷанубӣ» ва юн.-қад. πίθηκος — «маймун», «бузина») — приматҳои олиташаккули одаммонанд, ки бо ду пой ва қомати рост роҳ мегаштанд. Мағзи сари австралопитекҳо калонҳаҷм набуд (300 – 570 мл; 500 – 600 см3), баландии қоматашон 100 – 160 см, дандонҳои калон доштанд. Маҳали будубоши австралопитекҳо ландшафтҳои саваннавии саҳроӣ буданд.

Таърихи пайдоиши австралопитекҳо
--------------------------------

Бори нахуст соли 1924 археолог – бостоншинос Р. Дарт боқимондаҳои бачаи 3 – 4-солаи приматро дар ҷануби шарқии Трансваали Ҷумҳурии Африқои Ҷанубӣ пайдо карда, ба он номи Australopithecus africanus-ро гузошт. Дар даҳсолаҳои минбаъда бо­қимондаҳои чандин австралопитекҳои дигар дар Африқои Ҷанубӣ ва Шарқӣ ёфт шуданд. Аксари австралопитекҳои ёфтшуда аз 4 млн то 1 млн сол пеш зиндагӣ кардаанд. Бостоншиносон австралопитекҳоро ба чанд намуд ҷудо кардаанд: аз ҷумла австралопитекҳои қадимтарин (Australopithecus afarensis ва Australopithecus vamidus) дар Африқои Шарқӣ ва австралопитекҳои баъдӣ (Australopithecus vobustus ва Australopithecus boisei) дар Африқои Шарқӣ ва Ҷанубӣ зиндагӣ мекарданд. Австралопитекҳои охирӣ бузургҷуссаву нерӯманд буданд ва ҷоғи пурқувват доштанд, зеро алаф, мева ва решаи рустаниҳоро истеъмол менамуданд. Австралопитекҳои хурдҷусса бошанд, дар баробари истеъмоли рустанӣ гӯшти ҳайвонотро низ мехӯрданд, зеро мағзи сарашон бештар тараққикарда буд, вале то ҳол маълум нест, ки онҳо худашон сайд мекарданд ё лошахӯр будаанд.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — 608 с. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2021, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.
**Автол** (англ. automobile oil, ёки аз лот. oleum – равған) — равғани мотор, равғани минералие, ки барои равған кардани муҳаррикҳои дарунсӯзи карбюраторӣ истифода мешавад. Автолро равғани автотракторӣ низ меноманд. Автол дар об ҳал намешавад, дар бензин, карасин ва солярка нағз ҳал мешавад. Бо равған омехта мегардад. Автол аз рӯи ғализӣ ва тариқи тоза кардан ба навъҳои гуногун ҷудо мешавад.

Намудҳои автол
--------------

Автолро бо кислотаи сулфат тоза ва гурӯҳбандӣ мекунанд, масалан, АК-6, АК-15, АКЗп-6, АКЗп-10. Автол вобаста ба навъи муҳаррик худрав, тракторӣ ва ғайра, ҳамчунин баҳорӣ, зимистонӣ ва ғайра мешавад.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — 608 с. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2021, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.
**Николаев Юрий** (тав. 14.12.1923, шаҳри Самарқанд – ваф. 07.01.1977, шаҳри Владимири РСФСР), муаррихи маъруфи тоҷик, доктори илмҳои таърих (1972), профессор (1974).

Зиндагинома
-----------

Соли 1948 Донишкадаи таъриху бойгонии шаҳри Москваро хатм кардааст. Солҳои 1948–1949 сардори Архиви марказии давлатии Тоҷикистон, 1949–1950 лаборанти калони кафедраи марксизм-ленинизми Донишгоҳи давлатии Тоҷикистон ба номи В. И. Ленин, 1949–1952 аспиранти Донишкадаи давлатии омӯзгории шаҳри Сталинобод ба номи Т. Г. Шевченко, 1952–1958 муаллими калон, дотсенти кафедраи таърихи ИҶШС-и донишкадаи мазкур, 1958– 1960 дотсенти кафедраи марксизим-ленинизми Донишгоҳи давлатии Тоҷикистон ба номи В. И Ленин буд. Солҳои 1960–1963 дар вазифаи мудири сектори таърихи ҷамъияти советии Институти таърих ва этнографияи АИ ҶШС Тоҷикистон, 1963–1969 дотсенти кафедраи таърихи ҲКИШ-и Донишгоҳи давлатии Тоҷикистон, 1973–1977 профессор, мудири кафедраи таърихи ҲКИШ ва коммунизми илмии Донишкадаи политехникии шаҳри Владимири Россия кор кардааст. Муаллифи зиёда аз 156 асару мақолаҳои илмӣ мебошад, ки дар онҳо масъалаҳои тайёр намудани кадрҳои саноатӣ дар Тоҷикистон дар солҳои 1928–1940, корнамоии фарзандони Тоҷикистон дар набардҳои ҶБВ-ро баррасӣ кардааст. Аз ҷумла дар таълифу таҳрири китоби дарсии «Таърихи халқи тоҷик» (дар 4 ҷилд) иштирок кардааст. Иштирокчии 23 конгресс, симпозиум ва конференсияҳои байналхалқӣ буд. Дар тарбияи зиёда аз 44 нафар номзадҳо ва докторони илм саҳми бевоситаи худро гузоштааст. Бо ордени «Ҷанги Бузурги Ватанӣ» дараҷаи 2, медалу ифтихорномаҳои Президиуми Шӯрои Олии ҶШС Тоҷикистон мукофотонида шудааст.

Осор
----

* Дар муҳорибаҳо барои Тоҷикистони Советӣ, Сталинобод, 1956;
* Очеркҳои таърихи Тоҷикистони Советӣ, солҳои 1917–1957, Сталинобод, 1958;
* Формирование и рост индустриальных кадров в Таджикистане (1928–1940), Д. 1974.

Пайвандҳо
---------

* Энсиклопедияи Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи С. Айнӣ
*
**Гузариши квантӣ** — аз як ҳолат ба ҳолати дигар ба таври ҷаҳиш гузаштани системаҳои квантӣ (ҷисми сахт, молекула, атом, ҳастаи атом).

Гузариши квантии байни ҳолатҳои собит, ки ба онҳо қиматҳои гуногуни энергияи системаи квантӣ мувофиқ меоянд, нисбатан гузаришҳои муҳим маҳсуб мешаванд (гузариши квантӣ аз як сатҳи энергия ба сатҳи дигар). Ҳангоми аз савияи нисбатан баланди энергия EK ба савияи нисбатан пасти энергия Ei гузаштан система энергияи Ek — Ei=hv-ро медиҳад (меафканад), дар ҳолати баръакс онро қабул мекунад (фурӯ мебарад) (ν-басомади афканишот, h-собитаи Планк). Вобаста ба фарқи энергияҳои ҳолатҳои система, ки байни онҳо Гузариши квантӣ ба амал меояд, фотонҳои радиоафканишот, афканишоти инфрасурх, намоён, ултрабунафш, рентгенӣ ва гамма-шуоъҳо афканда ё фурӯ бурда мешаванд. Маҷмӯи ин гузаришҳои квантӣ аз савияҳои поёни энергия ба савияҳои боло тайф (спектр)-и фурӯбарӣ ва маҷмӯи гузаришҳои квантӣ аз савияҳои болои энергия ба савияҳои поён тайфи афканиши системаҳои квантиро ташкил медиҳад (нигар Тайфҳои оптикӣ). Дар Гузариши квантии беафканиш система фақат ҳангоми таъсири мутақобила бо системаҳои дигар энергия дода ё гирифта метавонад: мас. атом ё молекулаҳои газ бо ҳамдигар ё бо электронҳо бархӯрда, энергия мегиранд (ангехта мешаванд) ё энергияро талаф медиҳанд. Муҳимтарин тавсифоти дилхоҳ гузариши квантӣ эҳтимолияти гузариш аст, ки басомади гузаришҳоро муайян мекунад (миқдори гузариш дар воҳиди вақт-с.). Эҳтимолияти гузаришҳоро бо усулҳои механикаи квантӣ ҳисоб мекунанд. Агар гузариши квантӣ зери таъсири омилҳои берунӣ ба амал ояд, маҷбурӣ, дар ҳолати худ аз худ ба амал омадани гузариш спонтанӣ (новобаста ба омилҳои берунӣ) номида мешавад.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Гузариши квантӣ / Ҳ. Саъдуллоев // Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.
**Гудозиши халоӣ** — гудозиши филиз, хӯла ва масолеҳи дигар дар фишори паст (аксар 100-0,1 мПа).

Дар раванди гудозиши халоӣ масолеҳ аз газҳо (нитроген, оксиген ва ҳидроген), олуда (омехта)-ҳои филиззоти ранга ва пайвастҳои ғайрифилиззӣ тоза мешавад. Барои баровардани газе, ки ҳангоми гудозиш ихроҷ мегардад, насосҳои вакууми (халоӣ)-ро истифода мебаранд. Гудозиши халоиро дар кӯраҳои электрии вакуумӣ анҷом медиҳанд. Тавассути раванди гудозиши халоӣ филиззу пӯлодҳои баландсифат, хӯлаҳои таркибашон муайян (дақиқ) ва ба гармӣ тобовар, инчунин шишаҳои махсуси аълосифат ва монокристаллҳо ҳосил мекунанд.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Гудозиши халоӣ // Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.
**Нау́м Иса́евич Гре́бнев** (номи хонаводагии аслиаш — *Рамбах*; 20 ноябр 1921, Ҳорбин[d], Q4502755? — 2 январ 1988, Маскав) — шоир ва тарҷумони рус.

Зиндагинома
-----------

Хатмкардаи Институти адабии ба номи М. Горкийи Маскав (1949). Дар ҶБВ (1941—1945) ширкат кард. Маҷмӯаи аввалини шеърҳояш «Кори ҳақ» (1947)-ро ба ҳамяроқонаш бахшид. Минбаъд ба кори тарҷумонӣ пардохта, осори шоирони арман, гурҷӣ, қирғиз, тотор, туркман, ӯзбек ва мардумони дигарро ба русӣ баргардонид. Муддате дар Доғистон зиста, забони халқҳои Қафқози Шимолиро омӯхт. Ашъори Расул Ҳамзатов ва дигар шуарои Доғистон, Чеченистон, Кабардину Балқар, Абхозистонро ба русӣ тарҷума кард. Хидмати Наум Гребнев дар тарғибу ташвиқи ашъори адибони форс-тоҷик бузург аст; намунаҳо аз осори Ҷалолуддини Румӣ, дигар намояндагони адабиёти гузашта ва муосирро ба забони русӣ бо маҳорати баланд баргардон кардааст. Дар тарҷумаҳояш мазмунҳои бикру оҳангҳои ғоявии намунаҳои аслро дақиқ ифода намудааст. Осори тарҷумакардааш дар маҷмӯаҳои зиёд ба табъ расидаанд.

Ҷоизаҳо
-------

Бо ордену медалҳои ҷангӣ сазовор шудааст.

Осор
----

* Четверостишия. Из таджикской народной лирики. Сталинабад, 1957;
* Что видел ёжик. Стихи. М. 1957; Из таджикской народной поэзии. Д. 1964;
* Истины. Изречения персидского и таджикского народов. М. 1968;
* Песни страны певцов. Из таджикской народной поэзии. Д. 1972;
* Деҳоти А. Озорной барашек. Стихи. Д. 1986;
* Джалаладдин Руми. Поэма о скыртом смысле. М. 1986.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* Гребнев Наум Исаевич // Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️  Гузариш ба унсури Викидода  Вебгоҳҳои мавзӯъӣ | 
* MusicBrainz

 |
| 

| Дар феҳристҳои китобшинохтӣ |
| --- |
| 
* BIBSYS: 2034309
* GND: 138067201
* ISNI: 0000 0000 6735 7822
* J9U: 987007445216805171
* LCCN: n84200232
* LNB: 000192903
* NTA: 111225701
* NUKAT: n2004085013
* PTBNP: 1198413
* VIAF: 70341566
* WorldCat VIAF: 70341566

 |

 |
**Карим Ризоевич Иброҳимов** (06.03.1920 - 1991, шаҳри Хуҷанд) — ходими ҳизбӣ ва давлатӣ, номзади илмҳои таърих (1974), дотсент (1982). Карим Ризоевич Иброҳимов Донишкадаи давлатии омӯзгории Ленинобод ба номи С.М.Киров (1940) ва Мактаби олии ҳизбии КМ ҲКИШ-ро хатм кардааст (1958). Омӯзгор, мудири қисми таълими мактаби миёнаи н. Пролетар (1940-1942), хидмат дар сафи Артиши Сурх (1942-46), дастурдеҳи шуъбаи ҳарбии КМ ҲК Тоҷикистон (1946-1947), котиби кумитаи ҳизбии ш. Сталинобод, котиби якуми кумитаи ҳизбии н. Фархор, котиби кумитаи ҳизбии вилояти Кӯлоб (1947-53), котиби якуми кумитаи ҳизбии н. Сталинобод (1954-1956), роҳбари гурӯҳи лектории шуъбаи таблиғот ва ташвиқоти КМ ҲК Тоҷикистон (1957-1959), дастурдеҳи шуъбаи мақомоти ҳизбии КМ ҲКИШ оид ба ҷумҳуриҳои иттифоқӣ (1959-1960), котиби кумитаи ҳизбии вилояти Ленинобод (1960-62), котиби кумитаи ҳизбӣ дар раёсати ҳудудӣ-истеҳсолии колхозу совхозҳои Ӯротеппа (1962-1965), ректори Донишкадаи давлатии омӯзгории Ленинобод ба номи С.М.Киров (1965-1970), сармуаллим (1976-1979), дотсенти кафедраи таърихи ҲКИШ-и Донишкадаи давлатии омӯзгории Ленинобод ба номи С.М.Киров (1976-1987). Муаллифи бештар аз 20 асари илмӣ оид ба масъалаҳои интернатсионализми сотсиалистӣ. Вакили Шӯрои Олии ҶШС Тоҷикистон (даъватҳои 3-5). Бо 2 ордени «Нишони Фахрӣ», медалҳо ва ифтихорномаҳо мукофотонида шудааст.

Эзоҳ
----

1. ↑  Тавифномаи омӯзгорони ДДХ

Адабиёт
-------

* А.Бобокалонов, Ҳ.Холҷӯраев, Ш.Шарипов. Роҳи пуршараф: Донишгоҳи давлатии Хуҷанд ба номи академик Бобоҷон Ғафуров 80 сол. – Хуҷанд: Нури маърифат, 2012. – 500 с.
**Холбобо Баротов** (тав. 1906, деҳаи Селбури ноҳияи Ҳисор — 1959, ҳамон ҷо) — пахтакор, Қаҳрамони Меҳнати Сотсиалистӣ (1957), Устоди пахтаи ҶШС Тоҷикистон. (1956).

Зиндагинома
-----------

Солҳои 1921—1928 подабон, 1929—1942 колхозчӣ, ҳисобчӣ, мудири минтақа, 1943—1948 раиси к-зи «Ленинград»-и ноҳияи Шаҳринав, 1949—1951 раиси ҷамоати деҳоти Қадди Ҷӯйбор ва 1952—1959 бори дуввум раиси хоҷагии «Ленингради»-и ноҳияи Ҳисор буд. Депутати Шӯрои Олии ҶШС Тоҷикистон (даъвати 3).

Ордену медалҳо
--------------

Бо орденҳои Ленин, Байрақи Сурхи Меҳнат, медалҳо ва Ифтихорномаҳои Раёсати Шӯрои Олии ҶШС Тоҷикистон сарфароз гардидааст.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* Баротов Холбобо // Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.

* Холбобо Баратов, Герои страны
**Гузариши квантии беафканишот** — гузариши квантие, ки бар хилофи гузариши квантии афканишотдор ба фурӯбурду афканиши фотонҳо вобаста нест.

Ҳангоми гузариши квантии беафканишот тағйири энергияи система (сарфи он ҳангоми гузариш аз ҳолати энергияаш баланд EK ба ҳолати энергияаш паст Ei ва қабули энергия дар мавриди гузариши баръакс) тавассути таъсироти мутақобилаи система бо системаҳои дигар сурат мегирад. Мас. зарра дар газ ҳангоми бархӯрд бо зарраҳои дигар энергия қабул мекунад (ангезиш меёбад) ё ба онҳо энергия медиҳад. Дар моеъ ё ҷисми сахт (мас. кристалл) зарра (молекула, ион) ба зарраҳои наздиктарини худ мубодилаи энергия карда, энергияи электронии ангезиши он ҳангоми гузариши квантии беафканишот ба энергияи лапиш ва навъҳои дигари энергия табдил меёбад (яъне, барои ба вуҷуд омадани ангезишҳои содатарин — фононҳо ва квазизарраҳои дигар сарф мешавад). Ғайр аз ин гузариши квантии беафканишоти энергияи системаашон бетағйир имконпазиранд, ки ба коҳиши спонтанӣ вобастаанд, мас. автоиониши атомӣ ҳангоми оже-эффект.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Гузариши квантии беафканишот / Ҳ. Саъдуллоев // Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.
**Обанбори Сарбанд [Ābanbāri Sarband]** — номи обанбор дар ҳудуди шаҳри Сарбанди Ҷумҳурии Тоҷикистон мебошад. Манбаи оби Обанбори Сарбанд дарёи Вахш ташкил медиҳад. Ин гидроним аз нигоҳи сохт иборагидроним буда, ба маънои обанборе, ки дар ҳудуди шаҳри Сарбанд аст, далолат мекунад.

Нигаред низ
-----------

* Обанбори Норак
* Обанбори Муъминобод

Эзоҳ
----

1. ↑  Ҳомидов Д.Р. Таҳқиқи забоншиносии гидронимҳои мавзеъҳои таърихии тоҷикнишин/Рисолаи докт. илми филол. — Душанбе, 2018. — С. 136. — 470 с. (тоҷ.)

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Ин мақолаи нопурра аз ҷуғрофияи Тоҷикистон мебошад.Шумо метавонед бо пурра кардани ин ба Википедия кумак кунед.* |
**Гузаронидан ба кори дигар** — дар ҳуқуқи меҳнат тағйир ёфтани вазифаи меҳнатӣ (касб, тахассус, дараҷа, мансаб) ва ё ҷойи кори корманд, шароити асосии кории дар шартнома (қарордод)-и меҳнатӣ зикршуда.

Табдили кор, супоридани кор аз рӯи ихтисоси дигар, тахассус ва вазифаи дигар танҳо бо розигии корманд мумкин аст. Супоридани коре, ки ҳангоми иҷрои он шароити меҳнати дар созишномаи тарафҳо муайяншуда хеле тағйир меёбад ва бо сабабҳои асоснокгардидаи истеҳсолӣ, ташкилӣ, технологӣ ва иқтисодӣ алоқаманд намебошад, низ гузаронидан ба кори дигар ҳисоб мешавад ва гирифтани розигии кормандро талаб мекунад. Санаи оғози кор, муҳлати амали шартнома (қарордод)-и меҳнатӣ, низом ва ҳаҷми музди меҳнат, реҷаи кор, давомнокии рухсатии меҳнатӣ, ивазшавии касбҳо, тағйири дараҷаи корҳо ва номи касбҳо, дараҷаи мустақилият ва масъулияти корманд, дигар шартҳои дар шартнома (қарордод)-и меҳнатӣ дарҷшуда шартҳои муҳимми гузаронидан ба кори дигар ба шумор мераванд. Гузаронидан ба кори дигар ду навъ мешавад: доимӣ ва муқаррарӣ. Гузаронидан ба кори дигари доимӣ дар навбати худ дар се шакл сурат мегирад: а) гузаронидан ба кори дигар дар худи ҳамон ташкилот; б) гузаронидан ба кори дигар дар дигар ташкилот; в) гузаронидан ба кори дигар дар маҳалли дигар ҳамроҳ бо ташкилот. Гузаронидан ба кори дигар дар ин мавридҳо танҳо бо розигии хаттии корманд анҷом дода мешавад. Аз ҷониби корманд рад намудани таклифи гузаронидан ба кори дигари доимӣ дар ҳамон ташкилот ва ташкилоти дигар ҳеч гуна оқибати ҳуқуқиро бо корманд ба миён намеорад. Вале дар сурати аз ҷониби корманд рад гардидани пешниҳоди гузариш ба маҳалли дигар ҳамроҳ бо ташкилот шартнома (қарордод)-и меҳнатӣ дар асосҳои умумӣ бо ӯ қатъ мегардад. Ҷойивазкунии муқаррарӣ дар худи ҳамон ташкилот ё дар бахши таркибии дар ҳамон маҳал воқеъгардидаи он, ба корманд супоридани кор дар дастгоҳ ва таҷҳизоти дигар дар доираи касб, тахассус, дараҷа ё мансаб, ки дар шартнома (қарордод)-и меҳнатӣ шарт шуда буд, гузаронидан ба кори дигар ҳисоб наёфта, метавонад бе розигии корманд амалӣ шавад, ба шарте дар ин мавридҳо шароити асосии меҳнатӣ тағйир наёбад. Корфармо ҳуқуқ надорад кормандро ба коре гузаронад, ки хилофи вазъи саломатии ӯст.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Гузаронидан ба кори дигар / Д. Абдуллоев, Д. Сангинов // Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.

* Кодекси меҳнати Ҷумҳурии Тоҷикистон. Д. 2011.

Эзоҳ
----
**Рӯзноманигории диҷитол**, **рӯзноманигории бархат** (англ. Digital journalism, online journalism) —шакли муосири рӯзноманигорӣ, тавре ки муҳтавои навишторӣ ба ҷой интишор аз тариқи чоп ва тавзеъ, аз тариқи интернет мунташир мешавад. Чизе ки рӯзноманигори диҷитолро бартар мекунад ин аст, ки тавассути муҳаққиқон мавриди баҳс қарор мегирад. Бо ин ҳол, маҳсули аввалияи рӯзноманигорӣ, ки ахбор ва вежагиҳои кори кунунӣ аст, танҳо ба сурати матн ё таркибе аз матн, садо, филм ё бо равишҳои фаъоли бештар мисли бозӣ нишон дода шудаву дар бистари технулужии расонаи диҷитол мунташир мешавад.

Эзоҳ
----
**Бандбозӣ** — бозии қадимии тоҷикии наврасону ҷавонон. 

Он дар ҷойҳои васеи ҳамвор доир мегардад. Барои бозӣ 5–8 банди 1, 5–2-метра лозим аст. Ҳаракатҳои асосиаш ҷастан ва давидан. Бозигарон (писарону духтарон) дар майдоне барои худ чоркунҷа ё доираҳо мекашанд, ки аз ҳамдигар 1–2 қадам дуранд. Аз байнашон як нафар роҳбар таъйин мешавад, ки бо навбат бозигаронро яктогӣ ба доираҳои кашидашуда тақсим менамояд. Бо фармони якуми роҳбар бозигари таъйиншуда (аз даруни доира) бо даст ду нӯги бандро медорад ва миёнаи онро зери пой монда, тайёр мешавад. Бо фармони дуюми роҳбар вай бандбозиро (ҷаҳак-ҷаҳак) сар мекунад. Баробари ба ягон ҷойи бадан расидани банд бозигар зуд ҷойи худро ба нафари дигар медиҳад. Ҳамин тавр бозӣ идома меёбад. Натиҷаи бозӣ аз кам хато кардани бозигар вобаста аст.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Турсунов Н. Бозиҳои миллии тоҷикӣ. Д. 1983.

Сарчашма
--------

* Бандбозӣ // Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.