recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Маркаи почта, соли 1965 «День космонавтики»
**Рӯзи кайҳоннавардон** — дар Русия рӯзи 12 апрел ба муносибати парвози нахустини инсон ба кайҳон таҷлил шудааст.

Таърих ва таҷлили ид
--------------------

Кайҳоннавардӣ (заб. русӣ Космонавтика) - тадқиқоти фазои кайҳонӣ бо ёрии аппаратҳои кайҳон, ки аз тарафи инсон идора мешавад. Аввалин маротиба азхудкунии кайҳон 4 октябри соли 1957 аз тарафи олимони Иттиҳоди Шӯравӣ ба роҳ монда шуда буд, дар ин рӯз ба кайҳон сафинаи фазоиро фиристоданд.

Рӯзи 12 апрели соли 1961 соати 9 пагоҳирӯзии вақти Москва кайҳоннаварди шӯравӣ Юрий Алексеевич Гагарин бо киштии кайҳонии «Восток» аз космодроми «Байконур» гирди сайёраи замин парвози мадориро ба амал овард. Дар сатҳи киштӣ Юрий Гагарин муддати 108 дақиқа дар кайҳон парвоз кард. Дар давоми парвозаш дар киштии кайҳонӣ Юрий Гагарин хӯрок хӯрд, нӯшид ва хоб кард. Юрий Гагарин аввалин шахсест, ки бо чашми худ дидааст, ки Замин доирашакл аст. Манзарае, ки ӯ дар кайҳон дид, хеле зебо буд. «Офтоб дар кайҳон нисбат ба Замин бештар дурахшон аст. Ситораҳо дурахшонтар ва равшантар будаанд», - гуфта буд Юрий Гагарин. Барои ин парвозаш дар фазои кайҳон ба Юрий Гагарин унвони Қаҳрамони Иттиҳоди Шӯравӣ ва рутбаи майор дода шуд. Парвози Юрий Гагарин саҳифаи нави таърих дар кайҳонро кушод. Дар даврони Иттиҳоди Шӯравӣ ин рӯзи хотирмон бо фармони Президиуми Шӯрои Олии Иттиҳоди Шӯравӣ аз таърихи 12 апрели соли 1962 муқаррар гардид.

Бояд гуфт, ки аввалин кайҳонаварди шӯравӣ Ю.Гагарин 9 марти соли 1934 дар вилояти Смоленски Федератсияи Русия ба дунё омадааст. Ҳангоми омодагӣ ба парвози аввалин ба кайҳон ғайр аз Гагарин боз 20 нафар довталаб буданд. Онҳо аз байни дидбонҳои (лётчикҳои) қиркунанда интихоб шуда буданд. Аз байни 20 нафар довталаб 6 нафар интихоб гардида буд. Гагарин дар лаҳзаҳои охирон барои парвоз интихоб мешавад.

Баъд аз Юрий Гагарин бори дуввум кайҳонаварди америкоӣ Нил Армстронг 21 июли соли 1969 аввалин қадамҳои худро дар рӯи сайёраи Моҳ гузошт ва гуфт - "Ин қадами хурд барои як шахс, лекин ҷаҳиши калон ба ҳамаи инсоният аст». Кайҳоннавардӣ ба комёбиҳои нав қадам монда истодааст, туризми кайҳонӣ фаъолона тараққӣ карда истодааст. Кайҳонавардон боз ба кашфи рӯи сайёраи Моҳтоб гузаштанӣ ҳастанд ва нигоҳи худро ба сӯи сайёраи Миррих сафарбар намудаанд.

Филателия ва нумизматика
------------------------

* Советская марқӯс, Юрий Гагарин, 1964Советская марқӯс, Юрий Гагарин, 1964
* Советская марқӯс, Алексей Леонов, 1967Советская марқӯс, Алексей Леонов, 1967
* Советская марқӯс, 1972Советская марқӯс, 1972
* Советская марқӯс, "Мир", 1990Советская марқӯс, "Мир", 1990
* Казахская марқӯс, 1996Казахская марқӯс, 1996
* Юбилейная тангаи "50 лет первого полёта человека в космос", Русия, 2011Юбилейная тангаи "50 лет первого полёта человека в космос", Русия, 2011
* Украинская марқӯс, 2011Украинская марқӯс, 2011

Эзоҳ
----

1. ↑  День космонавтики
**Рӯзи Парчами Ҷумҳурии Тоҷикистон** — яке аз идҳои расмии Тоҷикистон, 24 ноябри соли 2009 бо фармони Президенти Тоҷикистон қабул гардида, ҳар сол 24 ноябр ҷашн гирифта мешавад ва рӯзи корӣ ба шумор меравад.

Таърих
------

Парчами Ҷумҳурии Тоҷикистон
Парчами Ҷумҳурии Тоҷикистон 24 ноябри соли 1992 пазируфта шудааст. Ҳамакнун вазъи ҳуқуқӣ, тартиби омодасозӣ, андоза ва корбурди расмии Парчамро Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон № 254 аз 12 майи 2007 «Дар бораи рамзҳои давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон» муқаррар мекунад.

Таҷлили Рӯзи парчам
-------------------

### 2009

24 ноябри соли 2009 бори аввал дар Тоҷикистон «Рӯзи парчами давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон» ҷашн гирифта шуд. Дар Душанбе дар ин рӯз бо ташаббуси Ҳукумати шаҳр аз хиёбони марказии пойтахт парчами дарозиаш 1500 метр ва бараш 7 метр гузаронида шуд. Дар вилояту ноҳияҳо ва муассисаҳои давлатӣ парчами Ҷумҳурии Тоҷикистон барафрохта шуда таҷлили Рӯзи парчами Тоҷикистон гузаронида шуд.

### 2011

30 августи соли 2011 дар Душанбе парчами Тоҷикистон дар пояи махсус барафрохта шуд. Баландии он 165 метр аст ва баландтарин пояи парчами давлатӣ дар мамолики ҷаҳон мебошад (ҳамчун рекорди Гиннес сабт шудааст).

9 сентябри соли 2011, рӯзи таҷлили 20-солагии Истиклолияти Тоҷикистон аз майдони марказии пойтахт парчами дарозиаш 2011 метр, бараш 7 метр ва вазнаш 860 кг гузаронида шуд.

Эзоҳ
----

1. ↑  День государственного флага впервые отпраздновали в Таджикистане(пайванди дастнорас — *таърих*).
2. ↑  Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон № 254 аз 12 майи соли 2007 «Дар бораи рамзҳои давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон»(пайванди дастнорас)
**Сангчиликбозӣ, сангчил, сангчабозӣ, панҷабозӣ**

Онро якчанд нафар духтарони аз 6 то 15-сола дар ҳавливу боғча, баъзан дар хонаҳо бозӣ мекунанд. Барои бозӣ 5 адад сангчаҳои гирди андозаашон баробари дўлона лозим аст. Бозигарон дар замин, ё дар рўйи гилем ё фарши хона нишаста, бо дастонашон сангчаҳоро болову поён партофта, гоҳе аз замин мечинанд ва гоҳе ангуштонашонро дарвоза карда, сангчаҳоро аз он дарун меандозанд. Сангчиликбозӣ аз 6 давр иборат буда, номи давраҳо чунинанд: каппа, қулфак, арӯс, қайчӣ, борон, барф ва жола. Дар саросари кишвар фаъол аст.

Адабиёт
-------

* Донишномаи фарҳанги мардуми тоҷик. Ҷ.2. Д. 2016.

Нигаред
-------

* Бозиҳои миллӣ ва мардумии тоҷикон
* Сафедор-сиёҳхор

Манобеъ
-------

1. ↑  Феҳристи миллии фаҳанги ғайримоддӣ /Natioal list of intangible cultural hertage/ Пажӯшиҳгоҳи илмӣ-тадқиқотии фарҳанг ва иттилооти Вазорати фарҳанги ҶТ – Душанбе: «Аржанг» 2016, – С. 193


|  |  |
| --- | --- |
| Таърих | *Ин мақолаи нопурра аз таърих мебошад.Шумо метавонед бо пурра кардани ин ба Википедия кумак кунед.* |
**Рӯзи ҷавонони Ӯзбекистон** ҷашни миллии Ӯзбекистон буда, ҳамасола 30 июн — Рӯзи таъсисёбии Иттиҳоди ҷавонони Ӯзбекистон таҷлил мегардад.

Аввалин бор Президенти Ҷумҳурии Ӯзбекистон Шавкат Мирзиёев 30 июни соли 2017 дар Анҷумани IV Ҳаракати ҷамъиятии ҷавонони «Камолот» эълон намуда, дар бораи таҷдиди сохтори Ҳаракат ва ташкилоти нав — Иттифоқи ҷавонони Узбекистонро бо мақсаду вазифаҳои нав ташкил диҳад.

Қонун "дар Бораи муқаррар намудани Рӯзи ҷавонони Ҷумҳурии Узбекистон" ба имзо расонида аз тарафи президенти Ҷумҳурии Ӯзбекистон аз 25 августи соли 2018 қабул шудааст.

Дар давоми ҳафта дар арафаи ид дар саросари Ӯзбекистон чорабиниҳои идонаи маънавию маърифатӣ, мусобиқаҳои варзишӣ, барномаҳои фарҳангӣ, вохӯриҳои ҷавонон бо роҳбарони ҳукуматҳои маҳаллӣ баргузор мешаванд. Таҷлили Рӯзи ҷавонон рӯзи 30-юми июн дар варзишгоҳу хиёбонҳои марказии ноҳияҳо, шаҳрҳо ва марказҳои вилоятӣ бо баргузории гала-консертҳо ба анҷом мерасад.

Дар ин рӯз дар саросари кишвар ба як гурӯҳ ҷавонони лаёқатманд аз тамоми манотиқи кишвар барои дастовардҳои хоса дар соҳаҳои илм, маориф, тиб, фарҳанг, адабиёт, санъат, варзиш, истеҳсолот, ҷоизаи давлатии «Мард Уғлон» сарфароз гардонида мешаванд.

Барои ҷавонони кишвар медали «Келеҷак бунёдкори» низ таъсис ёфтааст.

Эзоҳ
----

1. ↑  30 июня - День молодёжи Республики Узбекистан. *norma.uz* (25.08.2017).

Пайвандҳо
---------

* Закон Республики Узбекистан от 28 августа 2017 года № ЗРУ-437 «Об установлении дня молодёжи Республики Узбекистан»
Мақолаи асосӣ:  **Рӯзи байналхалқии занон**

Модари тоҷик
Модари тоҷик дар вақти самбӯсапазӣ
8 март — иди байналмилалӣ, ба шарафи модар ҷашн гирифта мешавад.

Дар Тоҷикистон
--------------

Истиқболи Рӯзи модар аз замони шӯравӣ ба мо мерос мондааст. Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон дар Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон «Дар бораи рӯзҳои ид» аз 3 ноябри соли 1995, № 98 номгузории «Рӯзи байналхалқии занон» — ро ба Рӯзи модар иваз намудааст..

Рӯзи модар ҳар сол дар Тоҷикистон ҷашн гирифта мешавад.

Дар арафаи рӯзи 8 март ба муносибати рӯзи ид бо ташаббуси мақомоти давлатӣ, ташкилотҳои ҷамъиятӣ ва ҷузъу томҳои низомӣ чорабиниҳои ҷамъиятию сиёсӣ андешида мешаванд.

Нисбати модарон ва занон чорабиниҳои идонаи фарҳангӣ баргузор мегарданд. Мардон ва ҷавонон ба модарону бонувон туҳфаву гулдастаҳо дастрас мекунанд. Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон модарону бонувонро бо иди Рӯзи модар табрику муборакбод менамояд.

8 март — тибқи Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон «Дар бораи рӯзҳои ид», рӯзи истироҳат муқарар шудааст.

Шеърҳо дар васфи Модар
----------------------

### Лоиқ Шералӣ

Ишқи Лоиқ ба модараш мояи даҳҳо шеъри нағзи ӯ буда, ки баъдан дар маҷмӯъаи «Модарнома» гирди ҳам омад ва беандоза маҳбуб шуд. Овозхонони тоҷик бисёре аз ин ашъорро табдил ба суруду тарона кардаанд:

Сиришти ман, ниҳоди ман ту будӣ,
Сафои бомдоди ман ту будӣ.
Аё модар, ба он сон бесаводӣ,
Нахустин устоди ман ту будӣ.
Ё:

Дар миёни кӯҳсорон,
Бо навои обшорон,
Бо сафои чашмасорон,
Бо суруди боду борон,
Бо дуруди навбаҳорон,

Ҷон ато кардӣ маро.
Ҷон ато кардию худро костӣ,
Рӯзу шабҳо бар сари гаҳвораи ман,
Модари ман, модари бечораи ман.

Аз паи рӯзӣ давида,
Хӯшаҳоро чида-чида,
Талху шӯриҳо чашида,
Ранҷи дунёро кашида,
Ганҷи дунёро надида,

Дил ато кардӣ маро.
Дил ато кардию худро костӣ,
Рӯзу шабҳо бар сари гаҳвораи ман,
Модари ман, модари ғамхораи ман,
Модари ман, модари бечораи ман.
### Эраҷ Мирзо

Гӯянд маро чу зод модар
Пистон ба даҳон гирифтан омӯхт.
Шабҳо бари гаҳвораи ман
Бедор нишасту хуфтан омӯхт…

Нигаред
-------

* Модар
* Рӯзи ПадарГУЯНД МАРО ЧУ ЗОД МОДАР -ИН ШЕЪРИ ИКБОЛ НЕСТ.БАЛКИ ШЕЪРИ ШОИРИ ИРОН ЭРАЧ МИРЗОСТ!

Эзоҳ
----

1. ↑  Қонунҳо ва қарорҳо.Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон Бойгонӣ шудааст 1 августи 2021  сол.

Пайвандҳо
---------

* Рӯзҳои Ид(пайванди дастнорас)
* Видео дар бораи Модар Бойгонӣ шудааст 11 ноябри 2017  сол.
**Рӯзи ҷаҳонии бод** (англ. Global Wind Day) — рӯйдоде ҷаҳонӣ аст, ки дар рӯзи 15 июн дар саросари ҷаҳон баргузор мешавад. Он тавассути WindEurope ва GWEC (Шӯрои ҷаҳони энержии бодӣ) созмонедеҳӣ шудааст. Дар ин рӯз энержиии бодӣ гироӣ дошта мешавад, дар чунин рӯзе дар мавриди ин энержӣ иттилоот мубодила мешавад ва бузургсолону бачаҳо дар мавриди энержии бод, қудрату имконоте, ки барои тағйири дунё вуҷуд дорад, пай мебаранд. Анҷумани миллии энержии бодӣ ва ширкатҳое, ки дар тавлиди энержии бод ширкат доранд дар бисёре аз кишварҳои ҷаҳон дар заминаи тавлиди энержии бодӣ мушорикат доранд. Дар соли 2011, рӯйдодҳое дар 30 кишвар ва 4 қора баргузор шуданд.

Эзоҳ
----

1. ↑  Constant Contact : Unexpected Error. *campaign.r20.constantcontact.com*.
Ҳайкали шер дар Персеполис
**Марвдашт**  ( форсӣ: مرودشت‎  - шаҳр дар ҷануби Эрон, дар устони Форс, шаҳристони Марвдашт. Дуюмин шаҳри сераҳолӣ дар вилоят .

Дар ихтиёри шаҳр ёдгориҳои бостонии минтақаи Персеполис - пойтахти қадимаи Шоҳаншоҳии Ҳахоманишиён, маркази авестоӣ шаҳри Истахр, нақшҳои рӯи харсангӣ ва қабрҳои шоҳон аз Нақши Рустам ва Нақши Раҷаб, харобаҳое ки дар қарибии наздики Марвдашт воқеанд, ҷойгир шудааанд.

Аҳолӣ
-----

Мутобиқи барӯйхатгирии аҳолӣ, дар соли 2006 шумораи аҳолӣ 123,858 нафарро ташкил дод  ; Форсҳо дар таркиби миллӣ бартарӣ доранд, мусалмонҳои шиъа дар мазҳаб бартарӣ доранд.

Таърих
------

Шаҳри Марвдашт дар қарни 20 дар робита бо сохтмони корхонаи шакар ки дар ин ҷо, дар соли 1935 таъсис ёфта буд. Қабилаҳои кӯчӣ ва сокинони деҳаҳои наздик дар шаҳр сукунат доштанд. Саноати шаҳр инкишоф меёфт - заводи нафтукимиё, корхонаҳои саноати консервбарорӣ ва хӯрокворӣ.

Ин шаҳр се донишгоҳ дорад - филиали Донишгоҳи исломии Озод ва Донишгоҳи тадқиқоти илмии Форс ( форсӣ: دانشگاه علوم و تحقيقات فارس‎ ‎ علوم و تحقيقات ‎ ва Донишгоҳи Пайёми Нур.

Пайвандҳо
---------

* Донишгоҳи Исвади Азад Марвдашт Бойгонӣ шудааст 3 Декабри 2019  сол.
* Фарзона бо забони форсӣ дар Марвдашт
* Вебсайти расмии Форс дар Марвдашт ба форсӣ
* Вебсайти Фабрикаи Шакари Марвдашт
* Марвдашт

Эзоҳ
----

1. ↑  Атлас Мира. — М.: ПКО «Картография» Федерельного агентства геодезии и картографии Министерства транспорта Российской Федерации: Издательство Оникс, 2007 - стр. 128
2. 1 2  World Gazetteer (англ.)

| ⚙️ Марвдашт |
| --- |
| Парчами Эрон | 
* Арсанҷон
* Аваз
* Акбаробод
* Арад
* Безин
* Бейрам
* Бийзо
* Боноруйе
* Герош
* Дороб
* Дориён
* Зерқон
* Истаҳбон
* Иқлед
* Канора
* Кевор
* Козирӯн
* Кореҳоӣ
* Кунортахта
* Қасри Қумиша
* Қир
* Қодиробод
* Қоимийе
* Лор
* Ломерд
* Марвдашт
* Мамасанӣ
* Миҳр
* Найрез
* Нуробод
* Обода
* Сипедон
* Фарошбанд
* Фасо
* Фирӯзобод
* Хонҷ
* Харома
* Ҳоҷиобод
* Ҷаҳрум
* Шероз

 |


|  |  |
| --- | --- |
| Эрон | *Ин мақолаи нопурра аз ҷуғрофияи Эрон мебошад.Шумо метавонед бо пурра кардани ин ба Википедия кумак кунед.* |
**Кибернетика** (аз юн.-қад. κυβερνητική — «санъати идоракунӣ» ) — (форсӣ: سایبرنتیک‎) илм дар бораи қонунияти равандҳои идоракунӣ ва ирсоли иттилоот дар системаҳои гуногун ба мисли системаҳои мошинӣ, организмҳои зинда ва ё ҷомеа. **Кибернетика** – илм дар бораи хосиятҳои умумии равандҳои идоракунӣ дар системаҳои зинда ва ғайризинда мебошад. Тафаккури сунъӣ (artificial inteligence) ҳамчун соҳаи нави илм соли 1956 аз тарафи олими ИМА Норберт Винер рӯйи кор омада, дарҳол ба ду самт тақсим шуд: нейрокибернетика ва кибернетикаи «қуттии сиёҳ».

Нигориш
-------

Истилоҳи «кибернетика» ҳамчун маҳфуми илм дар бораи қонунияти равандҳои идоравӣ ва ирсоли иттилоот дар мошинҳо, организмҳои зинда ва ҷомеа бори аввал аз тарафи Норберт Винер дар соли 1948 пешниҳод  гашта буд.

Мисоли андешаронии кибернетикӣ. Аз як тараф, ширкат ҳамчун система дар муҳити атроф дида мешавад. Аз тарафи дигар, идоракунии кибернетикӣ метавонад ҳамчун система муарифи шавад.

Эзоҳ
----

1. ↑  Словарь по кибернетике. — 2-е. — Главная редакция Украинской Советской Энциклопедии имени М. П. Бажана, 1989. — С. 259. — 751 с. — ISBN 5-88500-008-5.
2. ↑  Norbert Wiener (1948), Cybernetics or Control and Communication in the Animal and the Machine, (Hermann & Cie Editeurs, Paris, The Technology Press, Cambridge, Mass. John Wiley & Sons Inc. New York, 1948)

| ⚙️ Самтҳои илмӣ |
| --- |
| 
Гуманитарӣ
Табиӣ
Ҷамъиятӣ
Бунёдӣ
Техникӣ
Дақиқ
 |
| Мутолиоти илм |
**«Варзишгоҳи Маракана́»** (португалӣ: Estádio do Maracanã), номи расмии варзишгоҳ **«Ма́рио Фи́лю»** (португалӣ: Estádio Jornalista Mário Filho) — аввалин варзишгоҳи футбол аз рӯи зарфият дар Бразилия, дар гузашта — бузургтарин дар ҷаҳон. Дар Рио-де-Жанейро ҷойгир аст. Арсаи асосии бошгоҳҳои «Фламенго» ва «Флуминенсе», ҳамчунин мунтахаби Бразилия барои ҳамаи сину сол мебошад.

Таърих
------

Номи «Маракана» аз дарёчае, ки аз назди он мегузарад гирифта шуда, сохтмони ин варзишгоҳ соли 1948 бо мақсади гузаронидани чемпионати ҷаҳон оид ба футбол дар соли 1950 шурӯъ гардида буд.

Намуди дохилии Вазишгоҳи Маркана, лаҳзае пеш аз аввалин мусобиқаи байни Фламенго ва Сан-Паулу чемпионати Бразилия дар соли2010Намуди дохилии Вазишгоҳи Маркана, лаҳзае пеш аз аввалин мусобиқаи байни Фламенго ва Сан-Паулу чемпионати Бразилия дар соли 2010

Бозиҳои олимпии тобистона 2016
------------------------------

*Мақолаи асосӣ*: *Бозиҳои олимпии тобистона 2016*
Бозиҳои XXXI олимпии тобистонаи соли 2016 дар варзишгоҳи "Маракана"-и Рио-де-Жанейро дар Бразилия 5 август соати 19:55 ба вақти маҳаллӣ (6 август соати 03:55 ба вақти Душанбе) оғоз шуд. Дар маросими ифтитоҳи Олимпиада, ки се соат идома дошт, сарони 45 кишвари дунё ширкат карданд.

Эзоҳ
----

1. ↑  ВИДЕО: Ифтитоҳи бозиҳои олимпии Рио-2016 — Тоҷнюз. 23 августи 2016 санҷида шуд. Баргирифта аз сарчашмаи аввал 25 феврали 2021.

Пайвандҳо
---------

* Сайти расмӣ

Сарчашма
--------
**Ворид Мирзо Содиқ** — шоири тоҷик (асри 19).

Зиндагинома
-----------

Дар тазкираҳои садаи XIX аз Ворид чун шахси таҳсилдида, донандаи илмҳои фароиз, сиёқ ва ғ. ёд шудааст. Ашъорашро хубу дилписанд гуфтаанд. Намунаҳои ашъораш дар тазкираву баёзҳо омадаанд. Абёти зерин аз ӯянд: 

> Айши ду ҷаҳон дар гарави яъсу умед аст,  
> 
> Зинҳор, ки аз комравоӣ ба карон бош!  
> 
> Ай дида, чу дар базми висолаш нарасидӣ,  
> 
> Андар раҳаш аз дур ба ҳасрат нигарон бош!
> 
>

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Ганҷи Зарафшон. Д. 1991;واضح. تحفة الاحباب فی تذکرةالاصحا ب. دوشنبه، 1988

Сарчашма
--------

* Ворид / М. Диловаров // Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.
**Разиюлло Абдуллозода** (13 марти 1912, Истаравшан — 19 феврали 1995, ҳамон ҷо) — адиб, омӯзгори тоҷик. Тахаллуси адабиаш «Расмӣ».

Зиндагинома
-----------

Разиюлло Абдуллозода 13 марти соли 1912 дар шаҳри Иcтаравшани вилояти Ленинобод (ҳозира Суғд) ба дунё омадааст. Техникуми иқтисодию саноатии Тошкандро соли 1930 ва Институти давлатии педагогии Душанберо соли 1941 хатм намудааст. Аз соли 1930 то охири умр дар Омӯзишгоҳи педагогии Панҷакент, Омӯзишгоҳи педагогии Истаравшан ва мактаби ба номи Горкийи шаҳри Истаравшан омӯзгор буд. Дар матбуот мақола, шеъру ҳикояҳо, асарҳои публитсистӣ менавишт.

Разиюлло Абдуллозода 19 феврали соли 1995 аз олам даргузаштааст.

Эҷодиёт
-------

Мураттиби китобҳои «Зарбулмасал ва мақолҳо дар асарҳои С. Айнӣ» (1958), «Ашъори мунтахаб»-и Лутфӣ Обидхоҷаев (1959), «Маҷмӯаи шеърҳо»-и Ноил Шерзода (1961), «Луғати мухтасари адабии тоҷик» (1973, барои мактабҳои миёна), «Ибораҳои халқӣ» (1974) ва ғайра Абдуллозода омӯзгори носеҳу пандомӯзи ҷавонону калонсолон буд (маҷмӯаҳои «Панди Оқилӣ», 1982; «Футувватнома», 1994; «Хӯшаи пурбор», 1992 ва ғайра). Маҷмӯа «Ёде аз айёми гузашта» (1983), қиссаи «Шогирди усто» (1992) аз нигоштаҳои адабии ӯянд.

Ҷоизаҳо
-------

* Аълочии маорифи халқи Тоҷикистон.

Эзоҳ
----

1. ↑  Адибони Тоҷикистон (маълумотномаи мухтасари шарҳиҳолӣ)./Таҳия ва танзими Асрори Сомонӣ ва Маҷид Салим. — Душанбе, «Адиб», 2014, — с. 22 ISBN 978-99947-2-379-9

Сарчашма
--------

* Абдуллозода Разиюлло // А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2021, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.
**Раис –** мансабдори баландпояест, ки ба маҷлис, шӯро, кумита, колхоз, ташкилоти ҷамъиятӣ, ҳизби сиёсӣ, мақомоти ҳукумат ва ғайра роҳбарӣ мекунад.

Одатан, раис аз ҷониби аъзоёни маҷлис ё ташкилот интихоб ё таъйин карда мешавад. Раис одатан масъули роҳбарии маҷлисҳои ташкилот ва нигоҳ доштани муҳити муносиби тиҷорӣ дар ин вохӯриҳо мебошад. Дар байни маҷлисҳои (ҷаласаҳои) ташкилот ё маҷлисҳо, раис аксар вақт нақши роҳбари ташкилотро иҷро мекунад ва аз номи он баромад мекунад.

Истилоҳот
---------

Илова ба истилоҳи асосии *раис*, калимаҳои *раисикунанда*, *президент*, *модератор* метавонанд ҳамчун муродиф истифода шаванд. Раиси палатаи парлумониро аксари вақт*сухангӯ* меноманд. Дар баъзе ташкилотҳое, ки ба баробарии расмии ҳамаи иштирокчиён диққати махсус медиҳанд, вазифаи раис метавонад *котиб* ё дар мавриди якчанд котиб котиби *якум* ё *дабири кулл номида шавад*.

Раиси муваққатӣ
---------------

Тибқи бисёр маҷмӯаҳои қоидаҳои расмиёт, маҷлиси якуми ташкилотро **раиси муваққатӣ**, аксар вақт аъзои кӯҳансолтарини маҷлис мекушояд. Раиси муваққатӣ барои кушодани маҷлис ва идоракунии ҷаласа ҳангоми интихоби раис масъул аст. Пас аз он, раиси муваққатӣ роҳбарии ҷаласаро ба раиси нав интихобшуда вогузор мекунад. Инчунин, раиси муваққатӣ метавонад аз ҷониби маҷлис барои як ҷаласа дар сурати набудани раиси ҳозира интихоб карда шавад. Масалан, президенти муваққатии сенати ИМА.

Ҳамчунин нигаред
----------------

 

* Президенти Ассамблеяи Генералии СММ
* Сарвазири Федератсияи Русия
* Директор

Эзоҳ
----
Сутуни офтоб дар Истра, вилояти Москва
Нақшаи ташаккули сутунҳои рӯшноӣ ҳангоми инъикоси рӯшноӣ аз сатҳҳои уфуқии кристаллҳои ях дар ҳаво. Дар диаграмма манбаи заминӣ (фонус) нишон дода шудааст, аммо он метавонад ҷисми осмонӣ бошад (Моҳ, Офтоб, Зуҳра  )
Сутуни офтобӣ инчунин метавонад дар зери офтоб пайдо шавад (акс дар Антарктика гирифта шудааст). Роҳи офтобӣ дар рӯи об сутуни офтобиро идома медиҳад, ки ин бо монанд будани схемаи оптикии ҳарду ҳодиса шарҳ дода мешавад: роҳи рӯи об инчунин аз инъикоси сатҳҳое ба вуҷуд меояд, ки ба уфуқӣ наздиканд, аммо комилан уфуқӣ нестанд.
**Сутуни рӯшноӣ** (ё **сутуни хуршедӣ**) — ҳодисаҳои дидашавандаи атмосферӣ, эффекти оптикӣ мебошад, ки рахи амудии нурест ҳангоми ғуруби офтоб ё баромадани офтоб аз Офтоб ба боло дароз мешавад.

Тасвирҳо
--------

* Сутунҳои рӯшноӣ аз манбаъҳои нури сунъӣ дар болои шаҳри Норт Бэй (Онтарио, Канада)Сутунҳои рӯшноӣ аз манбаъҳои нури сунъӣ дар болои шаҳри Норт Бэй (Онтарио, Канада)
* Сутунҳо дар болои ду чароғҳои дурахшон дар Фэрбенкс (Аляска, ИМА)Сутунҳо дар болои ду чароғҳои дурахшон дар Фэрбенкс (Аляска, ИМА)
* Сутуни офтоб ҳангоми ғуруби офтоб дар биёбон ( Тюсон, Аризона, ИМА)Сутуни офтоб ҳангоми ғуруби офтоб дар биёбон ( Тюсон, Аризона, ИМА)
* Сутуни офтобӣ дар Липецки Федератсияи РусияСутуни офтобӣ дар Липецки Федератсияи Русия
* Сутуни офтобӣ дар Сан-Франсиско (ИМА)Сутуни офтобӣ дар Сан-Франсиско (ИМА)
* Сутунҳои равшанӣ дар шаби зимистон дар Ларами (Вайоминг, ИМА)Сутунҳои равшанӣ дар шаби зимистон дар Ларами (Вайоминг, ИМА)
* Сутунҳои равшанӣ дар шаби январ дар болои Стокголм (Шветсия)Сутунҳои равшанӣ дар шаби январ дар болои Стокголм (Шветсия)
* Сутуни офтобӣ дар Вирҷинияи ҒарбӣСутуни офтобӣ дар Вирҷинияи Ғарбӣ
* Сутунҳои рӯшноӣ дар Раубичи ( Беларусь )Сутунҳои рӯшноӣ дар Раубичи ( Беларусь )

Ҳамчунин нигаред
----------------

* Ҳола

Эзоҳ
----

1. ↑  *Les Cowley.* Venus Pillars. 29 январи 2017 санҷида шуд.

Адабиёт
-------

* *Зверева С. В.* В мире солнечного света. — Л. : Гидрометеоиздат, 1988. — 160 с.

Пайвандҳо
---------

* Муқаддима бо қутбҳои офтобӣ(англ.) )
* Тавсиф ва тасвирҳо(англ.) )
* Чем световые столбы отличаются от северных сияний?. *gismeteo.ru* (10 ноябри 2015).
Зиндагинома
-----------

**Суфихоча Суфи** (1894-1877) аз шоирони тоҷики асри XIX мебошад, ки дар Бухоро таваллуд шуда, дар Самарканд ва Бухоро мансаби козикалонро доштааст. Баъд дар мадрасаҳои Кукалтош ва Гавкушони Бухоро дарс гуфтааст. Доир ба ҳаёт ва рӯзгори шоир дар маъхазҳо маълумоти кофӣ ҷой надорад
Девони шоир аз газал, мухаммас, мустазод ва рубоӣ иборат буда, маснавии «Бахориёти мевахо»-и шоир дар пайравии «Бахориёт»-и Сайидои Насафи дар шакли қасида иншо гардидааст.

ҒАЗАЛИЁТ
--------

Эй барки хушхиром чафо кардай маро
Кулфатгудози ранги хино кардай маро,
Сар то кадам тагофули чун барки даргузар,
Дар базмгоҳи ишқ адо кардай маро.
Олам хароб кардай аз зулфи печ-печ
Эй качкулах ба гамза чихо кардай маро?
Бишкастааст боли ман аз вусъати фирок,
Дар орзуи боди сабо кардай маро.
Суфи ба нола васл талаб мекунад туро,
Эй барки хушхиром, чафо, кардай маро.
Эй азизон, ғами моро ҳамагон ёд кунед,
Номаи ҳаҷри маро ҳар тараф эҷод кунед!
Душ бар боди сабо вақти саҳар мегуфтам:
Муждаи он чаман оред, диле шод кунед!
Ҳоли ин хаста ба мастони харобот баред,
Зуд маҳбуси қафасро зи ғам озод кунед!
Фурқати хулди барин Рузи азал бисриштанд,
Дод аз ғайрати он дилбари бедод кунед!
Сӯфӣ, ин нукта, ки аз пири муғонам ёд аст,
Бо дили хушнуда сад нолаю фарёд кунед!
Саҳаре буд, ки бар ғунчаи гул бод расид,
Булбул ин гуфт, ки номаҳрами бедод расид.
Додхоҳ нолакунон гирди чаман мегардад,
Ба миёни Ману гул ин чӣ мухаллод расид.
Эй азизон, аҷаб ин води хунрезон аст,
Ёр мегуфтаму он қотили ҷаллод расид.
Ҳеч ошиқ натавонад, ки дам аз васл занад,
Базми Ширин талабид, теша ба Фарҳод расид.
Хост Сӯфӣ, ки дам аз васли лаби ёр занад,
Ҷилвае кард, ду сад ханҷари фӯлод расид.
Нигоро, ба кӯят, бигӯ, чун расам ман?
Зи сар то ба по дида пурхун расам ман.
Зи ҳаҷрат нагирям, нанолам, чӣ созам?
Зи дарди ту, ҷоно, ба Ҷайҳун расам ман.
Зи Лайлию Ширин ба хотир биёрам,
Ба Фарҳоди бечора Маҷнун расам ман.
Ки дасти Ману домани нозанинон,
Бигӯ нозанино, ки ҳамчун расам ман.
Ниёзе ҳамекарду мегуфт Сӯфӣ,
Ба рафтори он қади мавзун расам ман.
Бино мабод дида, ки пурхун насӯхтам,
Аз шеваҳои қомати мавзун насӯхтам.
Хокам ба сар, ки даъвии ишқи ту кардаам,
Аз ишваҳои чашми ту Маҷнун насухтам.
Умрам мабод бе ту ба шабҳо, ки зистаам,
Бо чоки синаи дили маҳзун насухтам.
Помоли хор чун нашавад аз ғамаш дилам,
Сабре ба ҳаҷр кардаму афзун насухтам.
Имруз Сӯфӣ даъвии зоҳид раҳо кунад,
Чун ринд бехуд аз майи гулгун насухтам.

Аз рубоиёт
----------

Аз хуни ҷигар нома барии ёр навиштам,
Аз сузи дилу дидаи хунбор навиштам.
Дидам, ки дари васл ба руям накушоданд,
Аз нолаи ғамҳои шаби тор навиштам.
Эй боди сабо, бар сари куяш гузаре кун,
Аз ҳоли дили хуншудаи мо хабаре кун.
То чанд зи дарди дили афгор бинолам,
Раҳме бинамо, дида дар ин раҳгузаре кун.
**Бурдор**, **вектор** (лот. vector) — яке аз мафҳумҳои асосии риёзиёт.

Дар ҳолати одитарин бурдор дар ҳамворӣ ё дар фазои муқаррарии сечена чун самти порчаи ибтидояш дар нуқтаи А ва интиҳояш дар нуқтаи В ҷойгирифта муайян карда мешавад. Дар ин маврид бурдорҳои бо порчаҳои АВ ва СВ муайяншуда агар ба ҳам мувозӣ ва дарозию самти яксон дош та бошанд, ба ҳам баробар дониста мешаванд. Аз ин ҷост, ки бурдорро чун порчаи ибтидояш қаблан маълум ифода кардан мумкин аст. бурдори бо порчаи АВ муайяншаванда бо аломати А→В ишора карда мешавад.

Бурдорро ҷамъ кардан, ба ададҳо зарб намудан мумкин аст.

Ҳосили зарби адади ҳақиқии λ ва бурдори а векторест, ки ба бурдори а мувозӣ буда, дарозиаш ба ҳосили зарби бузургии мутлақи |λ|-и адади λ бар дарозии В-и а баробар аст ва дар ҳолати мусбат будани λ ба самти бурдори а мувофиқ (ҳамсамт) ва дар ҳолати манфӣ будани он (-λ) муқобили самти бурдори а мебошад.

Барои муайян кардани ҳосили ҷамъи ду бурдори а ва b онҳоро чун порчаҳои АВ ва ВС тавре тасаввур кардан мувофиқ аст, ки ибтидои бурдори дуюм бо интиҳои бурдори якум мувофиқат намояд. Дар ин маврид ҳосили ҷамъи а + b-и бурдорҳои а ва b бо порчаи АС ифода карда мешавад

Ҷамъи бурдорҳо ва зарби онҳо ба ададҳо ба хусусияти коммутативӣ: а+b = b+а, ассотиативӣ: (а+b)+с = а+(b+с), λ(µа) = (λµ) а, дистрибутивӣ: λ(а+b) = λа+λb, (λ + µ)а = λа + µа ва инчунин ба қоидаи зарб бар воҳид 1 а = а (ки ин ҷо а, b, с — бурдорҳо буда, λ ва µ ададҳо мебошанд) доро ҳастанд. бурдори А→А, ки бо порчаи ибтидо ва интиҳояш мувофиқаткунанда ифода меёбад, бурдори сифрӣ номида шуда, 0→ ё 0 ишора карда мешавад. Ҳосили ҷамъи он бо дилхоҳ бурдори а ба а баробар аст. Як қатор хусусиятҳои бурдор ва майдонҳои векторӣ (яъне функсияҳои қиматҳояшон векторӣ дар ҳамворӣ ё фазо) бо алгебраи векторӣ ва таҳлили векторӣ тавсиф дода мешаванд. Дар физика бо бурдор суръат, шитоб, импулс, шадидияти майдонҳои электрикӣ ё магнитӣ ва ғ. ифода карда мешаванд. Дар ин ҳолат ибтидои бурдор озод ҳисоб карда нашуда, балки вобаста ба нуқтаи муайян — нуқтаи гузориш муоина карда мешавад. Мафҳуми умумиятдодашудаи бурдор дар ҳамворӣ ё фазо унсурҳои (охирчена ё беохирченаи) фазои векторие (дар болои майдони ададҳои ҳақиқӣ ё дар болои майдоне, мас. майдони ададҳои комплексӣ) мебошанд, ки аз ҷумла бо алгебраи хаттӣ ва таҳлили функсионалӣ омӯхта мешаванд

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Вектор // Боз — Вичкут. — Д. : СИЭМТ, 2014. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 3). — ISBN 978-99947-33-46-0.
**Владимир Абдуалиевич Василев** (ном ҳангоми таваллуд **Алик Абдуалиевич Ҳасанбоев**, қаз.: *Әлік Әбдіуәлиұлы Асанбаев*; тав. 11 августи 1949, Клин, вилояти Москва, РСФСР, СССР) — арбоби давлатӣ ва сиёсии Русия. Аз 12 октябри соли 2021 роҳбари фраксияи «Русияи воҳид» дар Думаи давлатии Маҷлиси Федералии Федератсияи Русия даъвати VIII. Узви Шӯрои Олии ҳизби "Русияи воҳид"  .

Вакили Думаи давлатии Маҷлиси Федералии Федератсияи Русия даъватҳои IV-VIII. 7 октябри соли 2021 раиси фраксияи «Русияи воҳид» дар Думаи давлатии даъвати VIII  интихоб шуд. Муовини раиси Думаи давлатии Русия даъвати IV, раиси фраксияи ҳизби «Русияи воҳид» даъватҳои VI ва VII (2012-2017), раиси Кумитаи Думаи давлатии Русия (2004-2011), муовини котиб Шӯрои амнияти Федератсияи Русия (1999-2001).

Мушовири Президенти Федератсияи Русия (5 октябри 2020 — 1 октябри 2021). Иҷрокунандаи вазифаи муовини Котиби генералии ҳизби «Русияи воҳид» (13 октябри 2020 — 7 октябри 2021). Сарвари Ҷумҳурии Доғистон (9 сентябри 2018 — 5 октябри 2020).

Генерал-полковники милитсия (1998), номзади илми ҳуқуқ (2001), Ҳуқуқшиноси шоистаи Федератсияи Русия (2006).

Эзоҳ
----

1. ↑  Қазақстан: Ұлттық энциклопедиясы (қаз.) — Қазақ энциклопедиясы, 1998.
2. ↑  Васильев Владимир Абдуалиевич / Кто есть кто. *er.ru*. 19 марти 2022 санҷида шуд. Баргирифта аз сарчашмаи аввал 7 июли 2020.
3. ↑  "Единая Россия" утвердила Володина кандидатом на пост спикера Думы восьмого созыва. *ТАСС*. 7 октябри 2021 санҷида шуд.
**Гармиафканӣ** — шуоъафкании ҳароратӣ, шуоъафкании электромагнитӣ, ки модда аз ҳисоби энергияи дохилии худ хориҷ мекунад.

Гармиафканӣ тайфи яклухт дошта, нишондоди калонтарини он ба ҳарорати модда вобаста аст. Бо афзудани ҳарорат энергияи умумии гармиафканӣ-и ихроҷшаванда зиёд шуда, нишондоди калонтарин ба қисмати дарозии мавҷаш кӯтоҳ (кӯтоҳмавҷ) мегузарад. Сатҳи филиззи тафсон, атмосфераи Замин, резаситораҳои сафед ва ғ. хосияти гармиафканӣ доранд. Гармиафканӣ дар шароити дар мувозинати комил будани модда барои ҳамаи равандҳои бетобиш (мас. барои шаклҳои гуногуни бархӯрдҳо дар газу плазма, барои табодули энергияи ҳаракатҳои электронию лапишӣ дар ҷисмҳои сахт ва ғайра) ба амал меояд. Ҳолати мувозинатии модда дар ҳар нуқтаи фазо — ҳолати мувозинати термодинамикии маҳдуд буда, бо қимати ҳарорате тавсиф дода мешавад, ки ба он гармиафканӣ-и модда дар ҳамин нуқтаи фазо вобаста аст. Дар мавридҳои умумии системаи ҷисмҳо, ки барои он фақат мувозинати термодинамикии маҳдуд ба амал омада, нуқтаҳои гуногуни он ҳароратҳои ҳархела доранд, гармиафканӣ бо модда дар мувозинати термодинамикӣ қарор надорад. Ҷисмҳои гарм бештар гармӣ ихроҷ намуда, ҷисмҳои сард гармиро фурӯ мебаранд. Дар ин маврид шуоъ аз ҷисмҳои нисбатан гарм ба ҷисмҳои нисбатан сард интиқол меёбад. Барои боқӣ мондани ҳолати собит, ки ҳангоми он тақсимоти ҳарорат дар система собит нигоҳ дошта мешавад, ба ҷисмҳои бештар гарм гармӣ додан ва аз ҷисмҳои бештар сард гармиро гирифтан зарур аст; ин амалро ҳам дар шароитҳои табиӣ (мас. дар атмосфераи Замин) ва ҳам ба таври сунъӣ (мас. дар тафслампаҳо) гузаронидан мумкин аст. Ҳангоми мувозинати термодинамикии комил ҳамаи қисматҳои системаи ҷисмҳо ҳарорати якхела дошта, энергияи гармиафканӣ, ки ҳар як ҷисм ихроҷ мекунад, аз ҳисоби энергияи гармиафканӣ-и аз дигар ҷисмҳо фурӯбурдаи ҷисми мазкур ҷуброн карда мешавад. Дар ин маврид гармиафканӣ бо модда дар мувозинати термодинамикӣ қарор дорад, ки онро афканишоти (нурафкании) мувозинатӣ меноманд (гармиафканӣ-и ҷисми мутлақ сиёҳ дар мувозинат аст). Тайфи афканишоти мувозинатӣ ба табиати модда вобаста набуда, бо қонуни афканишоти Планк муайян карда мешавад. Гармиафканӣ-и ҷисмҳои гармшударо бо Қонуни афканишоти Кирхгоф муайян менамоянд, ки мувофиқи он қобилияти шуоъафканӣ ва шуоъфурӯбурди ҷисмҳо бо қобилияти шуоъафкании ҷисми мутлақ сиёҳ вобаста дониста мешавад. Ҳангоми мавҷуд будани мувозинати термодинамикии маҳдуд қонунҳои афканишоти Кирхгоф ва Планкро барои афканишу фурӯбурди гармиафканӣ дар газу плазма истифода бурда, раванди интиқоли афканишотро омӯхтан мумкин аст. Ин усул дар астрофизика, мас. дар назарияи атмосфераи ситораҳо васеъ истифода мешавад.

Эзоҳ
----

Сарчашма
--------

* Гармиафканӣ / Ҳ. Саъдуллозода // Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.
**Голенишев Владимир Семёнович** (17 [29] январ 1856, Санкт-Петербург — 5 август 1947, Нис[d]) — шарқшиноси рус, яке аз бунёдгузорони мактаби мисршиносӣ, ошуршиносӣ дар ҷаҳон.

Зиндагинома
-----------

Хатмкардаи Донишгоҳи Петербург (1879), донандаи 12 забон (аз ҷумла қибтӣ, ошурӣ, аккадӣ, юнонӣ, арабӣ ва ғ.) буд. Г. фаъолияти илмиашро аз давраи донишҷӯӣ оғоз карда, дар Конференсияи байналмилалии шарқшиносони ш. Петербург (1876) папирусҳои «Андарзҳои Мерикара» ва «Нубуввати Неферти»-и Эрмитажи Давлатиро муаррифӣ кард. Аз соли 1879 ба Миср сафар карда, катиба ва тасвироти зиёдеро (тақр. 6 ҳазор адад) дар марказҳои бостонии водии Ҳамомат (1884-85), Тал-ал-Масхута (1888-89) дарёфт ва ба илм ворид кард, ки нодиртаринашон Папируси математикии Маскав, сафарномаи Унвамон ба Финикия ва расмҳои Фаюм буд. Г. солҳои 1886-89 сарпарасти маҷмӯаи ёдгориҳои мисрӣ ва ошурии Шуъбаи бостонии Эрмитажро ба уҳда дошт. Баъди фурӯши нигораҳои бостониаш ба ҳукумати шоҳии Русия (соли 1908) Г. дар Фаронса ва Миср зиндагӣ карда, дар Донишгоҳи Қоҳира кафедраи омӯзиши таърихи бостонии маданияти Мисрро кушод, ки солҳои 1923-29 роҳбарии онро ба уҳда дошт. Г. баъди ба нафақа баромаданаш (1929) ба таҳияи асараш «Синтаксис дар забони қадимаи мисрӣ» машғуд шуд, ки чун асарҳои дигараш то ҳол нашр нашудааст. Коллексияи Г. имрӯз дар Музейи давлатии санъати тасвирии ба номи А. С. Пушкин маҳфузанд. Ба муносибати 150 солагии Г. (2006) нимпайкарааш дар Маҷмуаи ёдгории О. Мариэттаи боғи рӯ ба рӯи Осорхонаи миллии Қоҳира гузошта шуд.

Эзоҳ
----

1. 1 2  *Bibliothèque nationale de France* идентификатор BNF (фр.): платформаи додаҳои боз — 2011.
2. ↑

Адабиёт
-------

* Струве В. В. К столетию со дня рождения В. С. Голенишева.// Вестник древней истории, 1957, № 2;
* Головина В. А. В. С. Голенишев: основные вехи биографии// Вестник древней истории, 2006, № 4.

Сарчашма
--------

* Голенишев Владимир Семёнович // Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️  Гузариш ба унсури Викидода  Фарҳангҳо ва донишномаҳо | 
* Большая российская (старая версия)
* Большая советская (1 изд.)
* Брокгауза и Ефрона
* Еврейская Брокгауза и Ефрона
* Малый Брокгауза и Ефрона
* Православная

 |
| Таборшиносӣ ва некрополистика | 
* Find a Grave

 |
| 

| Дар феҳристҳои китобшинохтӣ |
| --- |
| 
* BNF: 14363816s
* GND: 118991809
* ISNI: 0000 0000 7979 2338
* J9U: 987007427556305171
* LCCN: n87137227
* NKC: js2017958006
* NTA: 134774906
* NUKAT: n2018143297
* SUDOC: 061596566
* VcBA: 495/48603
* VIAF: 88874803
* WorldCat VIAF: 88874803

 |

 |
**Товус**, **мурғи биҳишт** (Pavo Linnaeus, 1758) — як навъ мурғи зебост аз оилаи тазарвиҳо. Ду гунаи товус (муқаррарӣ — Pavo cristatus ва кабудбол — Pavo muticus) маълум аст.

Тавсифот
--------

Товуси муқаррарии нарина хеле хушранг аст; дарозии танаш 100—125 см, думаш 40—45 см. Парҳои болои думаш (калал), ки онҳоро иштибоҳан дум меҳисобанд, хеле дарозанд (120—130 см) ва «чашмакҳо»-и базеб доранд. Вазнаш 4—4,25 кг. Сар, гардану қафаси синааш кабуд, пушташ сабз, шикамаш сиёҳ. Товуси модина нисбатан хурдҷусса буда, парҳои дароз надорад. Ба монанди товуси нарина хушранг нест. Дар нимҷазираи Ҳиндустон ва ҷазираи Шри-Ланка маскун аст. Товуси кабудбол хушрангу зебост. Товусҳои наринаву модина аз ҷиҳати ранг ба ҳам хеле монандавд. Дар Ҳиндухитой, Малакка ва Суматра вомехӯрад. Товус дар буттазор ва соҳили дарёҳо зиндагӣ мекунад. Дар замин лона месозад ва 5—6-то тухм метузорад. Товуси модина баъди 27—30 рӯз чӯҷа мебарорад. Асосан нармбаданҳо (моллюскҳо), ҳашарот ва рустаниро мехӯрад. Товус дар байни мардуми Шарқ аз қадим машҳур аст. Товус дар Ҳиндустон қисман хонагӣ шудааст.

Эзоҳ
----
**Тиҳиҷойӣ** (форсӣ: تهی‌جایی‎), **ҷойхолӣ**, **вакансия** (аз лот. vacans — холӣ, озод) — дар булӯршиносӣ яке аз содатарин ва муҳиммтарин нақсҳои нуқтаӣ аст.

Вобаста ба барқаи иони мавҷуднабуда Вакансияи катионӣ ва анионӣ мешавад. Агар дар ҷойи холии кристалли идеалӣ иони мусшакли он (хок, об, оташ, бод, асир) аносири табиӣ буда, тавассути ҳисси инсонӣ дарк хоҳанд шуд, вале 4 шакли дигари он (садо, ягонагӣ, абадӣ ва фарогиранда — макон, замон, ҷон) бо эҳсоси зоҳирӣ даркшаванда намебошанд ва онҳоро эҳсоси ботинӣ дарк хоҳад кард.

Дар таълимоти Вакансия 24 навъи сифат (араз) ҳамчун муайянкунандаи табиати ашё ва ҳомили ҷавҳар мавриди баррасӣ қарор гирифта, навъҳои гуногуни ҳаракати ҷисмонӣ, аъмол ва умумияту фардият дар фаъолияти инсон шарҳ дода шудаанд. Бахши муҳимми таълимоти Вакансия назарияи атомҳо (ҳастаҳо, заррот) мебошад. Дар он аз ҳамон қисмати Коинот сухан меравад, ки аз унсурҳои ҷисмонӣ таркиб ёфта, мавриди кавну фасод қарор мегиранд. Олам аз атомҳо таркиб ёфта, муҳаррики он Худоест, ки тибқи қонуни карма амал мекунад. Ба ақидаи Канада, ҷаҳон пур аз зарроти дидашашаванда ва ғайримутаҳаррик буда, тамоми ҷисмҳо аз иттисоли зарроти мазкур бо якдигар ба вуҷуд омадаанд. Ҷисм гарчи пас аз марг муталошӣ мешавад, ҳаргиз нест намешавад, ҷузъҳои муталошии он бори дигар бо ҳам муттасил шуда, ҷисми дигареро ташкил медиҳанд ва ин ҳодиса дар олами Коинот ба таври доимӣ ҳукфармост.

Вакансия бар хилофи, арзиши таълимоти пешиниёнро барои илм эътироф накарда, доираи маърифатро бо идроку ишроқ, хулосаҳои мантиқӣ ва хотира маҳдуд месохт. Мувофиқи таълимоти ахлоқии вакансия инсон мавҷуди мухтор ва зотан на хубу на бад аст, лекин чун ба бадӣ гарояд, ба мартабаи пасти ҳайвонӣ таназзул мекунад ва агар рӯ ба хубӣ орад, ба мартабаи малакутӣ мерасад. Вакансия меъёри фарқи байни неку бадро ба завқу салиқаи инсон вобаста медонад, зеро як амал аз назари як фард нек ва аз назари фарди дигар бад буда метавонад. Пайравони Вакансия қонунҳои объективии табиату ҷамъиятро ба назар намегиранд.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Муҳаммад Рашшод. Фалсафа аз оғози таърих. Ҷ. 1. Д. 1995;
* Степанянц М. Т. Философия Востока. Т. 1. М. 2001.

Сарчашма
--------

* Вакансия // Боз — Вичкут. — Д. : СИЭМТ, 2014. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 3). — ISBN 978-99947-33-46-0.
Дар Википедия мақолаҳо дар бораи дигар шахсон бо номи Ризо мебошанд.
**Ризо Волӣ** (форсӣ: رضا والی‎) (тав. 1953, Қазвин) — оҳангсози эронӣ.

Зиндагинома
-----------

Навохтани тромбон ва тромпатро дар Ҳунаристони олии мусиқӣ назди Ҳусайн Носеҳӣ ва Манучеҳр Бегларӣ фаро гирифт. Соли 1973 ба Австрия рафта дар Академияи мусиқии Вена мусиқӣ ва оҳангсозиро омӯхт. Соли 1979 ба Амрико рафта дар Донишгоҳи Писбург соҳиби унвони доктори оҳангсозӣ ва назарияи мусиқӣ гардид. Аз соли 1986 устоди Донишгоҳи Корнегии Милан ва сарпарасти студияи мусиқии компютерии ҳамин донишгоҳ. Дорандаи Ҷоизаи ифтихори Вазорати улум ва ҳунари Австрия (1976). Соли 1991 Шӯрои фарҳангии иёлати Писбург ба ӯ унвони «Ҳунарманди барҷастаи муҳоҷир»-ро додааст. 

Оҳангҳои ӯ дар солҳои 1995 ва 2004 дар ду лавҳи фишурда дар Амрико мунташир шудаанд. Дигар осори Ризо Волӣ: «Овозҳои маҳаллӣ барои ансамблҳои мухталиф», «Консерти флейта», «Дайламон» (барои оркестр), «Суруш» (барои овози гурӯҳӣ ва оркестр), «Кӯҳи ях» (барои пианино).

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* دانشنامه دانشگستر. جلد ١٧. تهران٬ ۱۳۸۹ هـ. ش.ر

Сарчашма
--------

* Воль Ризо // Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.
**Зайтуни Ғижжакӣ** (Мавлоно Зайтуни Ҳиротӣ, с. тав. номаълум, с. ваф. 1512 Ҳирот), навозанда, мусанниф, мусиқидон, шоири форс-тоҷик, зодаи Ҳирот. Аз овони ҷавонӣ ба шеъргӯӣ, ҳунарҳои бадеӣ (хаттотӣ, лавоҳӣ, ҳалкорӣ ва ороиши китоб) шуғл намуд. Қавонини ибтидоии шеъру мусиқиро аз падараш Хоҷа Исои Ҳиротӣ омӯхт. Барои фарогирии комили асосҳои амалию назарии мусиқӣ назди Хоҷа Юсуфи Бурҳон, Исҳоқи Шиҳобӣ, Хоҷа Мавлуди Дуторӣ ва дигарон дониш андӯхт. Дар сознавозӣ камолот (ғижжакнавозӣ) ёфта, дар ҳавзаи ҳунарии Ҳирот номвар шуд. Муддате дар хидмати хон Аҳмади Гелонӣ ба сифати мутриб ва хаттот адои вазифа намуда ва аз ӯ мусиқиро (сознавозӣ, мусаннифӣ) комилтар омӯхт. Барои хон Аҳмади Гелонӣ дар тазмини зарбу усулҳои мақомҳои «Рост», «Наво», «Ушшоқ» дар шаклу анвои мусиқӣ («амал», «савт», «пешрав», «нақш», «кор», «қавл») таснифоти рангине бар ғазалиёти Саъдӣ, Ҳофиз, Ҷомӣ сохтааст. Асарҳои ӯ «Пешрави Рост» (бар усули сақил) «Нақши чӯбон ва рама», «Нақши Рост», «Амали Ҳусайнӣ» ва ғ. дар ҳаёти мадании Ҳирот шуҳрати зиёд доштаанд. Зайтуни Ғижжакӣ шеърро (ғазал, рубоӣ) некӯ мегуфта, девони ашъор мураттаб намудааст.

Адабиёт
-------

* Бобур, Бобурнома, Тош. 1993; Муҳиту-т-таворих, Р:853, ИВАН Уз.ССР;
* Нисорӣ, Музаккиру-л-аҳбоб, Р:4282, ИВАН Уз.ССР;
* Дарвешалии Чангӣ, Рисолаи мусиқӣ, Р:7005-111, ИВАН Уз. ССР;
* Раҷабов А. Афкори мусиқии тоҷик дар ас. 12-15, Душ. 1989;
* Энсиклопедияи адабиёт ва санъати тоҷик, ҷ.1, Душ. 1988.

Ҳамчунин нигаред
----------------

* Шашмақом

Сарчашма
--------

1. ↑  Донишномаи Шашмақом./Зери таҳрири Олимов К. Абдувалиев А. Азизӣ Ф. Раҷабов А. Ҳакимов Н. – Душанбе, 2009. - с. 72 ISBN 978-99947-49-13-3
**Бонч-Бруевич Владимир Димитриевич** (28 июн [10 июл] 1873, Маскав — 14 июл 1955, Маскав) — ходими давлатӣ ва сиёсии Русия, доктори илмҳои таърих.

Зиндагинома
-----------

Соли 1892 Омӯзишгоҳи заминсозии Курскро хатм намуд. Аз соли 1895 ба ҳаракати сотсиал-демократӣ пайваст ва ба чопи як қатор нашрияҳои болшевикӣ пардохт. Дар солҳои 1898-99 ба мавҷи ҳаракати тариқатгароии зидди православӣ аз Қафқоз ва Канада иштирок дошт. Дар Британияи Кабир ва Женева «Маводди марбут ба таърих ва омӯзиши ҳаракати динию ҷамъиятӣ дар Русия»-ро ба чоп расонд. Соли 1908 чопи ҳамин нашрияро дар Русия аз нав таҷдид кард. Барномаи мушаххаси фаъолият ҷиҳати ҷалб намудани тариқатгарии мазҳабӣ ба ҳаракати коргариро пешниҳод намуд. Владимир Бонч-Бруевич иштирокдори инқилобҳои Феврал ва Октябри соли 1917 мебошад. Солҳои 1917-20 сарпарасти умури ташкили КХС-и ҷумҳуриҳои Иттиҳоди Шӯравӣ. Аз соли 1920 ба корҳои илмӣ машғул буд. Аз соли 1933 директори музейи давлатӣ дар Маскав.

Эзоҳ
----

1. 1 2 3 4 5 6  Бонч-Бруевич Владимир Дмитриевич // Большая советская энциклопедия (рус.): [в 30 т.] / под ред. А. М. Прохоров — 3-е изд. — М.: Советская энциклопедия, 1969.
2. 1 2  *Bibliothèque nationale de France* идентификатор BNF (фр.): платформаи додаҳои боз — 2011.

Адабиёт
-------

* Бонч-Бруевич Владимир Димитриевич // Боз — Вичкут. — Д. : СИЭМТ, 2014. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 3). — ISBN 978-99947-33-46-0.
**Висотский Владимир Семёнович** (25 январи 1938, Маскав — 25 июли 1980, Маскав) — шоир, ҳунарпеша, овозхон-таронапардози шӯравӣ.

Зиндагинома
-----------

Хатмкардаи мактаб-студияи ба номи Висотский Немирович-Данченкои Маскав (1960). Аз соли 1964 яке аз ҳунарпешагони мумтози театри Таганкаи Маскав (дар намоишномаҳои «Ҳамлет»-и Шекспир, «Сулҳситезон»-и А.Вознесенский, «Емелян Пугачёв»-и С. Есенин ва ғайра) беш аз 20 нақш офаридааст). Аз оғози зуҳур намудани таронаҳои ҷодавӣ дар сабки романси шаҳрии русӣ (дар аввали солҳои 60 садаи XX) Висотский дар эҷод ва сурудани ин жанр истеъдоду устодии фавқулода нишон медиҳад. Ӯ ба туфайли сурудҳои навиштааш барои филми ҳунарии «Вертикал» (1960) миёни мардум маъруф шуд. Осораш муддатҳо даҳон ба даҳон мегашт, аммо айёми зиндагиаш мунташир нашуд. Висотский муаллифи тақр. 1000 тарона аст, ки дар танини онҳо рӯҳи маҳзуни ташна ба адолату ҳақиқат хурӯш мекунад.

Нақшҳо дар филмҳо
-----------------

Висотский дар 30 филми бадеӣ, аз ҷумла филмҳои телевизионӣ («Дидорҳои кӯтоҳ», 1967; «Инсони хуби нохуб», 1973; «Фоҷеаҳои кӯчак», 1979 ва ғайра) нақш офаридааст. Пас аз марг ба ӯ барои нақши Жеглов дар филми телевизионии «Ҷойи мулоқотро набояд тағйир дод» (1979) Мукофоти давлатии ИҶШС (1987) дода шуд.

Эзоҳ
----

1. 1 2 3  *Bibliothèque nationale de France* идентификатор BNF (фр.): платформаи додаҳои боз — 2011.
2. ↑  Энциклопедия Брокгауз (нем.) / Hrsg.: Bibliographisches Institut & F. A. Brockhaus, Wissen Media Verlag
3. 1 2  Архив изобразительного искусства — 2003.
4. 1 2  *Deutsche Nationalbibliothek, Staatsbibliothek zu Berlin, Bayerische Staatsbibliothek, Österreichische Nationalbibliothek* Record #118809636 // Общий нормативный контроль (GND) (нем.) — 2012—2016.
5. ↑
6. ↑
7. ↑
8. ↑
9. ↑

Адабиёт
-------

* Собр. соч. в 5 т. Тула, 1993–95
* Сочинения в 2 т. М. 2004.
* Высоцкий на Таганке. М. 1988
* Кулагин А. Поэзия В. С. Высоцкого. 2 изд. М. 1997
* Солдатенков П. В. Высоцкий. М.; Смоленск, 1999
* Новая российская энциклопедия. Т. IV (1). М. 2007

Сарчашма
--------

* Висотский Владимир Семёнович // Боз — Вичкут. — Д. : СИЭМТ, 2014. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 3). — ISBN 978-99947-33-46-0.

**Lua error in Модул:External\_links at line 153: attempt to call field 'getWikidataRefHtml' (a nil value).**
**Шарифи Мисайзод** (*Шарифи Шайдо*; зод. 6 январи 1966, ноҳияи Восеъ, вилояти Кӯлоб, ҶШС Тоҷикистон — 16 июни 2016, Душанбе, Тоҷикистон) — рӯзноманигор, муҷрии барномаҳои родиюӣ, шоир ванависандаи тоҷик. Узви Иттиҳодияи рӯзноманигорони Тоҷикистон.

Зиндагинома
-----------

Шарифи Мисайзод 6 январи соли 1966 ба дунё омадааст. Фориғутаҳсили шӯъбаи рӯзноманигории факултаи филологияи тоҷики Донишгоҳи давлатии Тоҷикистон дар соли 1990 мебошад.

Фаъолияти кориро соли 1992 аз идораи ахбори Радиои Тоҷикистон шурӯъ карда, яке аз масъулин ва ровиёни барномаи маъруфи «Хоки Ватан» буд. Бо ташкил гардидани Радиои «Садои Душанбе» 18 январи соли 1999 то вопасин лаҳзаҳои умр фаъолияти рӯзноманигории худро дар ҳамин радио идома додааст.

Шарифи Мисайзод аз даврони донишҷӯӣ бо тахаллуси «Шайдо» шеър менавишт. Навиштаҳояш дар матбуоти даврӣ нашр шудаанд. Ӯ табъи латиф ҳам дошт ва аз ӯ хушгӯиҳои зиёде ҳам ба ёдгор мондааст.

### Хонавода

Шарифи Мисайзод падари чор фарзанд аст.

Даргузашт
---------

Шарифи Мисайзод субҳи 16 июни 2016 дар синни 50 бар асари бемории қалб дар манзилаш даргузашт.

Ҷоизаҳо
-------

Шарифи Мисайзод барои хидматҳои шоён бо унвонҳои Аълочии фарҳанги Тоҷикистон, Аълочии матбуоти Тоҷикистон, Аълочии кумитаи телевизион ва радиои Тоҷикистон қадр гардидааст.

Дар соли 2014 барои барномаи «Салому алейкум, диёрам!» ҷоизаи беҳтарин радиожурналисти сол дар озмуни «Ҷило»-ро ба даст оварда буд.

Ӯ дар соли 2016 пас аз маргаш барои саҳмаш дар журналистикаи тоҷик бо ҷоизаи Лоҳутӣ қадрдонӣ шуд.

Осор
----

* Сано ба Ишқ (маҷмӯъаи ашъор), 2012

* Аввалу охири ишқ (маҷмӯъаи ашъор ва ёдномаи дӯстон), 2022

Эзоҳ
----

1. 1 2  *Ҷӯрабек МУЪМИН.* Шакаргуфтори "Набзи Файзобод" аз олам гузашт. *nabzifayzobod.tj*.  Набзи Файзобод (21 июли 2016). 6 январи 2023 санҷида шуд.
2. 1 2  Маросими видоъ бо Шарифи Мисайзод (АКС) ». *Озодагон* (16 июни 2016). 6 январи 2023 санҷида шуд.
3. ↑  Шарифи Мисайзод аз олам чашм пӯшид(тоҷ.). *Радиои Озодӣ* (16 июни 2016). 6 январи 2023 санҷида шуд.
4. ↑  Шариф моро тарк кард. *javonon.tj*. 6 январи 2023 санҷида шуд.
5. ↑  Ёде аз Шарифи Мисайзод. *akhbor.com* (16 июни 2018). 6 январи 2023 санҷида шуд. Баргирифта аз сарчашмаи аввал 6 январи 2023.
6. ↑  Ҷоизаҳои Давлатманду Нигора ва Сиддиқу Фарҳоди Дарё дар "Ҷило-2014"(тоҷ.). *Радиои Озодӣ* (14 апрели 2014). 6 январи 2023 санҷида шуд.
7. ↑  *Хуршеди Ҳамдам, Шодмони Ятим.* Иршод Сулаймонӣ, Шарифи Мисайзод... барандагони ҷоизаи Лоҳутӣ. ВИДЕО(тоҷ.). *Радиои Озодӣ* (17 октябри 2016). 6 январи 2023 санҷида шуд.
8. ↑  Журналисти тоҷик пас аз марг ба ҷоизаи Лоҳутӣ сазовор дониста шуд. *asiaplustj.info*.  ASIA-Plus (18 октябри 2016). 6 январи 2023 санҷида шуд.
9. ↑  *Ворис.* Рӯнамоии «Аввалу охири ишқ».  Садои мардум (202-06-18). 6 январи 2023 санҷида шуд.
**Шарик ибни Шайх** - сарвари шӯриши зидди арабӣ дар Бухоро соли 750-751

Аҳволи вазнин баъд аз истилои араб, боиси афзудани нафрат ва норозигии халқ ба сулолаи Аббосиҳо гардид. Дар натиҷа соли 750-751 дар Бухоро шӯриши зидди арабӣ бо сарвари Шарик ибни Шайх ал-Муҳрӣ (ваф.751) сар зад. Шӯришгарон бо даъвати он, ки Аббосиён аз хилофат дур карда ба ҷои ӯ аз авлоди Муҳаммад паёмбар ва домоди ӯ Алӣ ибни Абутолиб ба тахти хилофат оянд, баромад карда ба муваффақиятҳо ноил шуданд. Абумуслим (минбаъд сарвари шӯриши зидди арабӣ дар Хуросон) ҳанӯз ба Аббосиён бовар мекард ва интиқоли қудрат ба Алавиёнро намехост. Аз ин рӯ ба муқобили исёнгарони Бухоро неруи ҷангии даҳ ҳазор нафараро фиристод. Ҷанг бо исёнгарон сию ҳафт рӯз давом кард. Сарвари исён Шарик ибни Шайх ҳалок шуд. Нерӯи ҷангии Абӯмуслим баъди Бухороро гирифтан шаҳрро оташ зад.

Адабиёт
-------

1. ↑  Ҳотамов Н.Б. Довудӣ Д. Муллоҷонов С. Исоматов М. Таърихи халқи тоҷик (Китоби дарсӣ). – Душанбе,2011, – с.87-88.

Портал:Таърих


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Ин мақолаи нопурра аз таърих мебошад.Шумо метавонед бо пурра кардани ин ба Википедия кумак кунед.* |
**Вилла Франк** — навъе аз лимӯ. Дар ИМА рӯёнда шудааст.

Дарахташ сершох, шохаҳояш парешон, бехор, баъзан хордор. Баргаш сабзи кушод, нӯгтез ва думчадор. Гулаш нисбатан хурд буда, худ ба худ гардолуд мешавад. Самараш калон (вазнаш андаряк 118 г), тухмшакли дарозрӯя; пӯсташ суфта (ғафсиаш 3,4 мм), 27 дарсади меваро ташкил медиҳад. Гӯшти мевааш зарди рӯшан, серобу хушбӯй (аз 9-11 пора иборат аст); баъди пурра пухта расидан аз 4,01 % ҷавҳар, 24,8 мг% витамини С, 3,8 % қанд ва 12 % моддаҳои хушк иборат аст. Ҳар мева андар як 25 дона тухм дорад (баъзе меваҳо бетухманд). Онро тару тоза истеъмол мекунанд; барои ба ҷойҳои дур кашондан ва нигоҳ доштан низ мувофиқ аст. Ниҳоли В. Ф. баъди 2-3 сол самар меорад (дар 7-8-солагӣ ҳосили фаровон медиҳад). Дарахти ин навъи лиму дар шароити иқлими Тоҷикистони Ҷанубӣ ва Марказӣ моҳҳои апрел — май гул мекунад. Аз ҳар бех дарахти 7-солааш андаряк 109 дона (аз баъзе дарахтонаш 200 дона) мева гирифтаанд. Дарахташ обталаб буда, ба гармӣ чандон эҳтиёҷ надорад. Бинобар ин, ҳангоми гулшукуфт гармхонаро зуд-зуд шамол додан лозим аст. В. Ф.-ро дар Тоҷикистон аз соли 1981 мепарваранд. Дар ҷумҳурӣ барои афзоиши он аз қаламчаи лимуи Мейер истифода мекунанд.

Эзоҳ
----

Адабиёт
-------

* Вилла Франк / С. Гулов // Боз — Вичкут. — Д. : СИЭМТ, 2014. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2021, ҷ. 3). — ISBN 978-99947-33-46-0.