பத்மாசனத்தில் அமர்ந்து பிரணாயாமம் செய்பவர்
**பிராணயாமா அல்லது பிராணயாமம்**  (சமசுகிருதம்: प्राणायाम *prāṇāyāma* ) என்பது ஒரு சமசுகிருத சொல், அதற்கு "பிராணா அல்லது மூச்சைக் கட்டுப்படுத்தி வைத்தல்" என்று பொருள். அந்தச் சொல் இரு சமசுகிருத சொற்களால் உருவாக்கப்பட்டது அவை "பிராணா" வாழ்வாற்றல் அல்லது முக்கியமான வலிமை குறிப்பாக மூச்சோட்டம் மற்றும் "ஆயாமா" நிறுத்தி வைத்தல் அல்லது கட்டுப்படுத்தி வைத்தல் என்று பொருள். அது அவ்வப்போது வாழ்வாற்றலை (பிராணா) கட்டுப்படுத்துதல் என்று மொழிபெயர்க்கப்படுகிறது. யோகாவில் ஒரு தொழில்நுட்ப வார்த்தையாகப் பயன்படுத்தும்போது அது பெரும்பாலும் குறிப்பாக "மூச்சுக் கட்டுப்பாடு" என்று மொழிபெயர்க்கப்படுகிறது. நேரடி மொழிபெயர்ப்புகளில் உள்ளடங்குபவை ஏ. ஏ. மெக்டோனெல்லின் "மூச்சுக்காற்றை நிறுத்தி வைத்தல்" மற்றும் ஐ.கே. தாய்ம்னியின் "மூச்சுக்காற்றை ஒழுங்குபடுத்துதல்.

சொற்பிறப்பியல்
--------------

**பிராணயாமா** (தேவநாகரி: प्राणायाम, *prāṇāyāma* ) என்பது ஒரு சமசுகிருதக் கலவை.

*பிராணா* (தேவநாகரி :प्राण, *prāṇa* ) என்ற சொல்லுக்கு வி.எஸ்.ஆப்தெ பதினான்கு வெவ்வேறு பொருள்களை வழங்குகிறார், அவற்றுள் இவையும் அடங்கும்:

* மூச்சு, சுவாசித்தல்
* வாழ்வின் மூச்சு, முக்கியக் காற்று, வாழ்வின் கொள்கை (இந்த இடத்தில் வழக்கமாக பன்மையாக இருக்கிறது, ஏனெனில் பொதுவாக அத்தகைய ஐந்து முக்கிய காற்றுகள் இருப்பதாக ஊகிக்கப்படுகிறது, ஆனால் மூன்று, ஆறு, ஏழு, ஒன்பது மற்றும் பத்து முக்கிய காற்றுகள் பற்றியும் பேசப்படுகிறது)
* வலிமை, வீரியம்
* உயிர் அல்லது ஆன்மா

இந்தப் பொருள்களில், 'முக்கியக் காற்று' என்னும் கருத்தாக்கம், பிராணயாமாவை உட்படுத்தும் சமஸ்கிருத உரைகளில் பயன்படுத்தப்படுவதைப் போன்றே, இந்த கருத்தாக்கத்தை விவரிப்பதற்குப் பட்டாச்சார்யா அவர்களால் பயன்படுத்தப்படுகிறது. தாமஸ் மெக்ஈவிலெ "பிராணா"வை "உயிர்-வலிமை" என்று மொழிபெயர்க்கிறார். அதன் மிக நுட்பமான பொருள் வடிவமாக இருப்பது மூச்சு, ஆனால் அது இரத்தத்திலும் காணப்படுகிறது, மேலும் அதனுடைய தீவிரமான வடிவம் ஆண்களிடத்தில் விந்துவாகவும் பெண்களிடத்தல் யோனி திரவமாகவும் இருக்கிறது.

மோனீர் வில்லியம் இந்தக் கலவையை *prāṇāyāma* இவ்வாறு விவரிக்கிறார் (m. மேலும் pl.) Saṃdhyā களின் போது செய்யப்படும் மூன்று 'மூச்சு-பயிற்சிகளில் (*பார்க்கவும்* *pūraka* , *recaka* , *kumbhaka* "இந்தத் தொழில்நுட்ப வரையறை மூன்று செயல்முறையாக்கங்களுடன் ஒரு குறிப்பிட்ட அமைப்பிலான மூச்சுக் கட்டுப்பாட்டைக் குறிக்கிறது, இது பட்டாச்சாரியா அவர்களால் இவ்வாறு விவரிக்கப்படுகிறது: *pūraka* (மூச்சுக்காற்றை உள்ளுக்குள்ளாக கொண்டு செல்வதற்கு), *kumbhaka* (அதைத் தக்கவைத்துக் கொள்வதற்கு), மற்றும் *recaka* (அதை வெளியேற்றுவதற்கு). இந்த மூன்று அடி மாதிரி மட்டுமின்றி பிராணயாமாவுக்கு வேறு இதர செயல்முறையாக்கங்களும் இருக்கிறது.

மெக்டோனெல் அந்தச் சொற்பிறப்பியலை *prāṇa* + *ஆயாமா* என்றும் வழங்கி அதை "*m.* மூச்சை அடக்கிவைத்தல்(*sts. pl.* )" என்று விவரிக்கிறார்.

*āyāmaḥ* பற்றிய ஆப்தெவின் வரையறை, அதை *ā* + *yām* லிருந்து பெறுகிறது மேலும் அது கலவைகளுடன் பயன்படுத்தப்படும்போது அதற்குப் பலவிதமான பொருள்களைக் கொடுக்கிறது. முதல் மூன்று பொருள்கள் "நீளம்", "விரிவாக்கம், நீட்டிப்பு", மற்றும் "நீளப்படுத்துதல், அதிகப்படுத்துதல்" ஆகியவற்றுடன் தொடர்பு படுத்தப்படுகிறது, ஆனால் கலவையில் பயன்படுத்தும் குறிப்பிட்ட நிலைகளில்*prāṇāyāma* அவர் விவரிக்கும் *āyāmaḥ* பொருள் "தடுத்தல், கட்டுப்படுத்தல், நிறுத்துதல்".

கலவைக்கான மாற்று சொற்பிறப்பியலாக இராமமூர்த்தி மிஷ்ரா மேற்கோள் காட்டுகிறார், அவர் இவ்வாறு கூறுகிறார்:

> "தனிப்பட்ட ஆற்றலை காஸ்மிக் ஆற்றலாக விரிவாக்குவது *prāṇāyāma* என்றழைக்கப்படுகிறது (*prāṇa* , ஆற்றல் + *ayām* , விரிவாக்கம்)."
> 
> 

"யமா அல்லது யமம்" (தேவநாகரி: याम, *yāma* ) என்ற சொல், "இடைநிறுத்துதல்" என்று பொருள்படும் அல்லது மிகப் பொதுவாகச் சொல்வதென்றால் "கட்டுப்படுத்துதல்" அல்லது "அடக்கிக்கொள்வது".

நிலைகள்
-------

மூச்சு விடல் பற்றியான இப்பயிற்சியில் 4 நிலைகள் உள்ளன.

1. முதலில் சுவாசத்தை உள்ளே இழுப்பது. இதை *பூரகம்* என்று பெயர்.
2. இழுத்த சுவாசத்தை உள்ளே நிறுத்தி வைப்பது. இதை *கும்பகம்* என்று கூறுவர்.
3. இவ்வாறு உள்ளே நிறுத்திய சுவாசத்தை வெளிவிடுதலை *ரேசகம்* என்பர்.
4. வெளியே சுவாசத்தை விட்டபிறகு அப்படியே வெளியே சுவாசத்தை நிறுத்துதல். இதை *பகிரங்க கும்பகம்* அல்லது *கேவல கும்பகம்* என்று கூறுவர்.

### ஹதா மற்றும் இராஜ யோக வகைகள்

சில அறிஞர்கள் பிராணயாமாவின் ஹதா மற்றும் இராஜ யோக வகைகளுக்கிடையில் வேறுபடுத்துகின்றனர், இதில் முதல் வகையானது வழக்கமாக தொடக்கப் பயிற்சியாளர்களுக்கானது. தாய்ம்னியின் கூற்றுப்படி, ஹதா யோக பிராணயாமா சித்த-விருத்திகள் மற்றும் உணர்வு நிலையில் மாற்றங்களுக்கான கட்டுப்பாட்டைக் கொண்டுவருவதற்கு மூச்சுவிடும் ஒழுங்குமுறை மூலம் பிராண ஓட்டங்களைத் திறமையாகக் கையாள்வதை உள்ளடக்கியிருக்கிறது, அதே வேளையில் ராஜ யோக பிராணயாமாவோ உணர்வுநிலையிலான சித்த விருத்திகளை மன உறுதிப்பாட்டின் மூலம் நேரடியாக கட்டுப்படுத்துதலை உள்ளடக்கியிருக்கிறது. இதனால் பிராணயாமாவை பயில்வதற்குத் தகுதிபடைத்த மாணவர்கள் எப்போதுமே முதலில் ஹதா பிராணயாமா உத்திகளில் சேர்த்துக்கொள்ளப்படுகிறார்கள்.

### பகவத் கீதை

பகவத் கீதையின் 4.29 ஆம் கவிதையில் பிராணயாமா குறிப்பிடப்பட்டிருக்கிறது.

### மேற்கோள்கள்

>  Prana is a subtle invisible force. It is the life-force that pervades the body. It is the factor that connects the body and the mind, because it is connected on one side with the body and on the other side with the mind. It is the connecting link between the body and the mind. The body and the mind have no direct connection. They are connected through Prana only and this Prana is different from the breathing you have in your physical body.
> 
> 
>  – Swami Chidananda Saraswati
> 
> 

>  Yoga works primarily with the energy in the body, through the science of pranayama, or energy-control. Prana means also ‘breath.’ Yoga teaches how, through breath-control, to still the mind and attain higher states of awareness. The higher teachings of yoga take one beyond techniques, and show the yogi, or yoga practitioner, how to direct his concentration in such a way as not only to harmonize human with divine consciousness, but to merge his consciousness in the Infinite.
> 
> 
>  – Paramahansa Yogananda
> 
>

பதஞ்சலியின் யோக சூத்திரங்கள்
----------------------------

பதஞ்சலியின் யோகா சூத்திரத்தின் 2.29 கவிதையில் குறிப்பிடப்பட்டுள்ள இராஜ யோகாவின் எட்டு கிளைகளில் பிராணயாமா தான் நான்காவது 'கிளை'யாகும். பிராணயாமாவுக்கான தன்னுடைய குறிப்பிடப்பட்ட அணுகுமுறையை பதஞ்சலி தன்னுடைய கவிதைகள் 2.49 முதல் 2.51 வரையில் விவரிக்கிறார், மேலும் 2.52 மற்றும் 2.53 கவிதைகளை அந்தப் பயிற்சியின் நன்மைகளை விவரிப்பதற்காக ஒதுக்குகிறார். பிராணாவின் இயல்பை பதஞ்சலி முழுமையாக விளங்கச்செய்வதில்லை மேலும் பிராணயாமாவின் கருத்துகள் மற்றும் செயல்முறைகள் அவருக்குப் பின்னர் பல முக்கிய வளர்ச்சிகளுக்கு உட்பட்டிருப்பதாகத் தோன்றுகிறது. அவர் பிராணயாமாவை முதன்மையில் ஒருமுகப்படுத்துவதற்கான அத்தியாவசிய பயிற்சியாக வழங்குகிறார், இதற்கு முன்னர் இருந்த புத்தமத உரைகளும் அவ்வாறே அளித்துவந்தன.

பதஞ்சலியின் ராஜ யோக போதனைகளின் இதர கிளைகளை, குறிப்பாக யமம், நியமம் மற்றும் யோகாசனம்களை உள்ளடக்கியிருக்கும் ஒட்டுமொத்த பயிற்சியின் ஒரு அங்கமாக பிராணயாமா இருக்கவேண்டும் என்று பல யோகா ஆசிரியர்கள் அறிவுறுத்துகின்றனர்.

புத்த மதம்
----------

புத்தர், தான் ஞானம் பெறுவதற்கு முன்னர் ஒரு தியான உத்தியைப் பயின்று வந்ததாகவும் அதன் மூலம் அவர் தன் நாக்கால் மேல் அண்ணத்தை அழுத்தியபடி மூச்சை வலுக்கட்டாயமாக நிறுத்தி வைக்க முயன்றதாகவும் பாலி புத்தமத அடிப்படைத்தத்துவம் கூறுகிறது. இது மிகவும் வலியுடையதென்றும் ஞானம் பெறுவதற்கு நன்மை பயக்கக்கூடியதல்ல என்றும் விவரிக்கப்படுகிறது. புத்தமத திட்டக் கூற்றுப்படி, மூச்சுவிடுதல் நான்காவது ஞானத்தில் நின்றுவிடுகிறது, இருந்தபோதிலும் இது இந்த உத்தியின் பக்க விளைவாக இருக்கிறது மேலும் இது உள்நோக்கத்தின் முயற்சிக்கான விளைவாகவும் இருப்பதில்லை.

அனாபனாசதி சுட்டாவில் ஆரம்பக்கட்ட நான்கன்தொகுதியின் ஒரு அங்கமாக புத்தர் மூச்சின் நீளத்தை ஒரு மிதமான மாற்றியமைத்தல் மூலம் இணைத்துக்கொண்டார். அங்கு அதன் பயன்பாடு ஒருமுகப்படுத்தலுக்கான தயார்நிலையாக இருந்தது. விமர்சன இலக்கியத்தின் கூற்றுப்படி, இது ஆரம்ப பயிற்சியாளர்களுக்குப் பொருத்தமானது.

புத்தருக்கு, மூச்சு தியானத்தின் முக்கிய அம்சமாக இருப்பது மூச்சுவிடுதலை கவனிக்கும் உணர்வுநிலை. பொதுவாக புத்தமத பாரம்பரியங்கள், மூச்சுவிடுதலைத் திறமையாகக் கையாளுதலில் ஒரு மிதமான நிலையை வலியுறுத்துகின்றன.

பிராணாயாமம் செய்யும் முன் கவனிக்க வேண்டியவை
-------------------------------------------

பத்மாசனம் செய்வதற்கு உட்காருவதற்கு முன் முகம் கைகால்களுடன் மூக்குத் துவாரங்களைத் தண்ணீா் விட்டு விரலால் துழாவி சளி, தூசு போன்றவை இல்லாமல் சுத்தம் செய்து கொள்ள வேண்டும். தூய துணியை எடுத்துக் கைகால்களுடன் மூக்குத் துவாரத்தையும் துடைத்துவிட வேண்டும். இவ்விதம் சுத்தம் செய்வதால் மூக்குத் துவராத்தின் வழியே தங்கு தடையின்றி காற்று செல்லவும் திரும்ப வெளியே வரவும் வாய்ப்பு ஏற்படுகிறது.

பிரணாயாமம் செய்முறை
-------------------

சாப்பிட்ட 4 மணி நேரத்திற்குப் பிறகு காலி வயிற்றில் பிராணாயாமம் பழக வேண்டும். ஒரே சீராக மூச்சை மெதுவாக குறிப்பிட்ட அளவில் உள்ளிழுப்பதோ செய்ய வேண்டும்.

பிரணாயாயம் எனும் மூச்சுப் பயிற்சி பயில்பவர், பத்மாசனத்தில் அமர்ந்து, வலது நாசித்துவாரத்தை இடது கை மோதிர விரலால் மூடி, இடது நாசித்துவரத்தின் வழியாக சீராக மூச்சினை உள்ளிழுக்கவேண்டும். இதனை பூரகம் என்பர். அவ்வாறு உள்ளிழுத்த சுவாசக் காற்றினை எவ்வளவு நேரம் நெஞ்சினுள் நிறுத்த முடியுமோ, அவ்வளவு நேரம் நிறுத்த வேண்டும். இதற்கு கும்பகம் என்பர். பின்னர் இடது கை கட்டை விரலால் இடது நாசிதுவாரத்தை மூடிக் கொண்டு, வலது நாசித் துவாரத்தின் வழியாக மெதுவாகும், ஒரே சீராகவும் வெளியிடுதல் வேண்டும். இதற்கு ரோசகம் என்பர். பின்னர் இடது நாசிதுவாரத்தை மூடி வலது நாசி துவாரத்தின் வழியே சீராக மூச்சினை உள்ளிழுத்து, நிலை நிறுத்திய பின்னர், இடது நாசி துவாரத்தின் வழியே சீராக மூச்சினை வெளியிட வேண்டும். கும்பகம்.

பிராணாயமத்திற்காக ஆசனம்
-----------------------

பிரணாயாமம் பயிற்சியை பத்மாசனம் அல்லது சுகாசனத்தில் அமர்ந்து செய்ய வேண்டும்.

பிராணாயமத்தின் காலமும் நேரமும்
------------------------------

இடது நாசி வழியாக உள்ளிழுக்கும் சுவாசம் பதினாறு மத்திரைகால அளவும், உள் நிலை நிறுத்தும் கால அளவு அறுபத்தி நான்கு மாத்திரை கால அளவும், வலது நாசிவழியாக வெளிவிடும் சுவாசகால அளவு முப்பத்திரெண்டு மாத்திரை கால அளவும் இருக்க வேண்டும். 
இதனைபோலவே வலது நாசி துவாரத்தில் ஆரம்பித்து இடது நாசி துவாரத்தில் வெளியிட வேண்டும், மீண்டும் சுழற்சியினை தொடரவேண்டும். இவ்விதம் மூச்சுப் பயிற்சி ஒரு நாளில் மூன்று முறை சூரிய உதயம், மதியம், சூரிய அஸ்தமன நேரங்களில் செய்யவேண்டும்.

மருத்துவம்
----------

பிராணயாமா உத்திகள் பலதரப்பட்ட மனஅழுத்தம் தொடர்பான ஒழுங்கீனங்களைக் குணப்படுத்துவதில் நலம் பயக்கிறது, தன்னியக்கமுள்ள செயல்பாடுகளை மேம்படுத்துகிறது, ஆஸ்த்துமா நோய்அறிகுறிகளை நீக்குகிறது, மற்றும் உயிர்வளியேற்ற மனஅழுத்த அறிகுறிகளை குறைக்கிறது எனவும் பல ஆராய்ச்சியாளர்கள் தெரிவிக்கின்றனர். பிராணயாமாவைப் பயிற்சி செய்வதால் சீரான மனம், உறுதியான மனோதிடம் மற்றும் ஆரோக்கியமான முடிவெடுத்தலை ஏற்படுத்துவதாகவும், நீடித்த பிராணயாமா பயிற்சி வாழ்வை நீட்டிப்பதாகவும் உணரும் ஆற்றலை மேம்படுத்துவதாகவும் மருத்துவப் பயிற்சியாளர்கள் தெரிவிக்கின்றனர். பிராயாணமத்தினால் பொறுமை , சமாளித்தல், சகிப்புத் தன்மை, உடல் வேதனை (வலி) தாங்குதல் , வாழ்க்கைப் போரட்டங்களை தாங்கி நிற்றல். கவலை, கலக்கம், இவைகள் அனைத்திலும் பாதிப்பின்றி வெற்றியடைய மனபலம் பெற, மனமடங்க, மூச்சுக்காற்றை (பிராணனை) அடக்குவதன் மூலம் கிடைக்கிறது. பிராணாயாமம் மூலம் ரத்த சுத்திக்கும், ரத்த சுழற்சிக்கும், ரத்தத்தில் பிராண வாயுவை பாய்ச்சுவதற்கும் பயனுள்ளதாக இருக்கிறது. மூச்சுப் பயிற்சியின் மூலம் ரத்தத்தில் இருக்கும் அசுத்தங்கள் களையப்பட்டு விடுவதால் தூய ரத்தம் மிகத்தூய்மையான உயிர்காற்றான பிராணவாயுவை சுமந்து சென்று உடலின் நுண்ணிய உறுப்புகளுக்கு உணவாக தருகிறது. பிரணாயாமத்துடன் யோகாசனம் செய்வதால் உடலின் அன்னைத்து பகுதிகளும் வலிமை பெறுகிறது.

எச்சரிக்கைகள்
-------------

பிராணயாமா உத்திகள் கவனத்துடன் பயிற்சி செய்யப்படவேண்டும் என்றும் முன்னேற்றமடைந்த பிராணயாமா உத்திகள் ஒரு ஆசிரியரின் வழிகாட்டுதலுடனே பயிற்சி செய்யப்படவேண்டும் என்றும் பல யோகா ஆசிரியர்கள் பரிந்துரைக்கிறார்கள். இந்த எச்சரிக்கைகள் பாரம்பரியமிக்க இந்து இலக்கியங்களிலும் கூட சொல்லப்பட்டிருக்கிறது.

பிராணாயாமம் செய்வதால் ஏற்படும் நன்மைகள்
=======================================

பிராணாயாமத்தை முறையாக செய்து வந்தால் ஏராளமான நன்மைகள் ஏற்படும். உடல் ஆரோக்கியமாக இருக்கும். உடல் வளமையடையும். ஊளைச்சதை கரைந்து விடும். தேவைக்கு அதிகமான கொழுப்புச் சத்துக் குறையும். கண்கள் பிரகாசமடையும். வயிற்றுக்கோளாறு, ஜீரணக் கோளாறு ஆகியவை மறைந்துவிடும். உடல் உறுப்புகள் திறம்பட வேலை செய்யும். சிந்திக்கும் திறன் பெருகும்.
உடல் வெப்பத்தைக் குறைத்துக் கொள்ள முடியும். முகம் அழகு பெறும். கபம் குறைய, ஆஸ்த்துமாவைக் கட்டுப்படுத்த உதவும். முக்கிய நாடியில் பிராணனைச் செலுத்த உதவும். 

மேலும் பார்க்க
--------------

Sakarpa pranayamam

* அனுலோமா பிராணயாமா
* ஹதா யோகா
* இராஜ யோகா

குறிப்புகள்
-----------

1. ↑  "ரெகுலேஷன் ஆஃப் பிரெத் ஆர் தி கண்ட்ரோல் ஆஃப் பிராணா" — சிவானந்த சுவாமி *தி சைன்ஸ் ஆஃப் பிராணயாமா*. டிவைன் லைஃப் சொசைட்டி, (1971). ஆன்லைனில் *தி சைன்ஸ் ஆஃப் பிராணயாமா* பை ஸ்ரீ சுவாமி சிவானந்தா ஆக கிடைக்கிறது.
2. ↑  "பிராணயாமா (கண்ட்ரோல் ஆஃப் பிராணா, சப்ட்ல் லைஃப் கரண்ட்ஸ்)" — யோகானந்தா, பரமஹம்சா, *ஆட்டோபையோகிராபி ஆஃப் எ யோகி* , 2005, ஐஎஸ்பிஎன் 978-1565892125
3. ↑  "பிராணயாமா, தென் மீன்ஸ் எனர்ஜி கண்ட்ரோல்." — கிரியானந்தா சுவாமி, *ஆர்ட் அண்ட் சைன்ஸ் ஆஃப் ராஜ யோகா*. கிறிஸ்டல் கிளாரிடி பப்ளிஷர்ஸ் (2002) ஐஎஸ்பிஎன் 978-1565891661
4. ↑  "பிராணயாமா, ஆர் கண்ட்ரோலிங் தி வைடல் ஃபோர்சஸ் ஆஃப் தி பாடி" — சுவாமி விவேகானந்தா *ராஜ யோகா*. பாரதீய கலா பிரகாஷன், இண்டியா (2004) ஐஎஸ்பிஎன் 978-8180900365.
5. ↑  "மூச்சுக் கட்டுப்படுத்து"தலுக்கு பார்க்கவும்: ஃபியூர்ஸ்டீய்ன், ப. 309.
6. ↑  "மூச்சுக் கட்டுப்படுத்து"தலுக்கு பார்க்கவும்: பட்டாச்சார்யா, ப. 429.
7. ↑  "மூச்சுக் கட்டுப்படுத்து"தலுக்கு பார்க்கவும்: ஃப்ளட் (1996) பக். 95, 97.)
8. ↑  மெக்டோனெல், ப. 185.
9. 1 2  தாய்ம்னி, ப. 205.
10. ↑  ஆப்தெ, ப. 679.
11. ↑  முக்கிய காற்றுகள் ஐந்து என பொதுவாக அனுமானிக்கப்பட்டு, இதர கொடுக்கப்பட்ட எண்களுடன் இருப்பவைக்கு பார்க்கவும்: மெக்டோனெல், ப. 185.
12. ↑  பட்டாச்சார்யா, ப. 311.
13. ↑  மெக்ஈவில்லே தாமஸ். "தி ஸ்பைனல் செர்பண்ட்" இன்: ஹார்பர் அண்ட் பிரௌன், ப. 94.
14. 1 2  ரிச்சரட் கிங், *இண்டியன் பிலோசபி: ஆன் இன்ட்ரொடக்ஷன் டு ஹிண்டு அண்ட் புத்திஸ்ட் தாட்.* எடின்பர்க் யூனிவர்சிடி பிரஸ், 1999, பக்கம் 70.
15. ↑  இந்த முப்பகுதிகளாகவுள்ள பயிற்சிகளுக்கான சமஸ்கிருத மூல ஆதாரங்களுக்கான மோனீர் வில்லியம்ஸ் குறிப்புதவிகளுக்குப் பார்க்கவும்:  பரணிடப்பட்டது 2009-08-12 at the வந்தவழி இயந்திரம்
16. ↑  மோனீர் வில்லியம்ஸ், ப. 706, இடது பத்தி.
17. 1 2  பட்டாச்சார்யா, ப. 429.
18. ↑  மெக்டோனெல், ப.185, முக்கிய உள்ளீடு *prāṇāghāta*
19. ↑  இதில் முக்கிய கட்டுரையைப் பார்க்கவும் आयामः (āyāmaḥ) : ஆப்தெ, ப. 224. இந்தப் பயன்பாட்டுக்கு ஆப்தெ அவர்களால் மேற்கோள் காட்டப்பட்ட பத்திகள் பகவத் கீதை 4.29 மற்றும் மனுஸ்மிரிதி 2.83.
20. ↑  மிஸ்ரா, ப. 216.
21. ↑  மெக்டோனெல், ப. 244.
22. 1 2  மோனீர் வில்லியம்ஸ், ப. 851.
23. ↑  ஆப்தெ, ப. 785.
24. ↑  தாய்ம்னி, ப. 258.
25. ↑  ஐயங்கார், ப. 244 - ஐயங்கார் பி.கே. சுந்தர ராஜா (1995). *லைட் ஆன் யோகா.* ஐஎஸ்பிஎன் 0-8052-1031-8
26. ↑  கம்பீரானந்தா, பக். 217-218.
27. ↑  Chidananda, Sri Swami, *The Philosophy, Psychology, and Practice of Yoga*, Divine Life Society, 1984
28. ↑  Yogananda, Paramhansa, The Essence of Self-Realization, ISBN 0-916124-29-0
29. ↑  ஃப்ளட் (1996), ப. 97.
30. ↑  தாய்ம்னி, பக். 258-268.
31. 1 2 3  ஜி.சி.பாண்டே *ஃபௌண்டேஷன்ஸ் ஆஃப் இண்டியன் கல்ச்சர்: ஸ்பிரிசுவல் விஷன் அண்ட் சிம்பாலிக் ஃபார்ம்ஸ் இன் ஏன்ஷியண்ட் இண்டியா.* மோதிலால் பனார்சிதாஸ் பப்ளிகேஷன்ஸ் அவர்களால் வெளியிடப்பட்ட இரண்டாவது பதிப்பு, 1990, பக்கம் 97.
32. 1 2  லைட் ஆன் பிராணயாமா, ஆறாவது பதிப்பு, கிராஸ்வர்ட் பப்ளிஷிங் கம்பெனி.
33. ↑  ஜோஹன்னெஸ் ப்ராங்க்ஹார்ஸ்ட், *தி டு டிரெடிஷன்ஸ் ஆஃப் மீடியேஷன் இன் ஏன்சியண்ட் இண்டியா.* ஃபிரான்ஸ் ஸ்டீய்னர் வெல்லாக் வீய்ஸ்பாடென் GmbH, பக்கங்கள் 1-5.
34. ↑  ஜோஹான்னெஸ் ப்ராங்கஹோர்ஸ்ட், *தி டூ டிரெடிஷன்ஸ் ஆஃப் மீடியேஷன் இன் ஏன்சியண்ட் இண்டியா.* ஃபிரான்ஸ் ஸ்டீய்னர் வெல்லாக் வீய்ஸ்பாடென் GmbH, பக்கம் 84.
35. ↑  எட்வர்ட் கோன்ஸெ, *புத்திஸ்ட் மெடிடேஷன்.* ஹார்பெர் & ரோ, 1956, பக்கம் 66. பிராணயாமாவை புத்தர் இணைத்தது தொடர்பாக புத்ததாஸாவையும் பார்க்கவும், *மைண்ட்ஃபுல்னெஸ் வித் ப்ரீதிங்.* திருத்தியமைக்கப்பட்ட பதிப்பு, வெளியீடு விஸ்டம் பப்ளிகேஷன்ஸ், 1997, பக்கம் 53.
36. ↑  ஃப்ரெட்ரிக் ஸ்பீல்பெர்க், *லிவிங் ரிலிஜனஸ் ஆஃப் தி வர்ல்ட்.* பிரென்டைஸ் ஹால், 1956 , பக்கம் 164.
37. ↑  எட்வர்ட் கோன்ஸே, *புத்திஸ்ட் மெடிடேஷன்.* ஹார்பெர் & ரோ, 1956, பக்கம் 29.
38. 1 2  சுந்தரேச சுவாமிகள் (1999). *ஆரோக்கிய வாழ்வுக்கு யோகாசனங்கள்*. குமரன் பதிப்பகம். பக். 96.
39. ↑  பதஞ்சலி யோகசூத்ரம்- ஸ்வாமி- ஸ்ரீ இந்து பப்ளிகேஷன்ஸ்-ஏழாம் பதிப்பு
40. ↑  Brown RP, Gerbarg PL (August 2005). "Sudarshan Kriya Yogic breathing in the treatment of stress, anxiety, and depression. Part II--clinical applications and guidelines". *J Altern Complement Med* **11** (4): 711–7. doi:10.1089/acm.2005.11.711. பப்மெட்:16131297.
41. ↑  Pal GK, Velkumary S, Madanmohan (August 2004). "Effect of short-term practice of breathing exercises on autonomic functions in normal human volunteers". *Indian J. Med. Res.* **120** (2): 115–21. பப்மெட்:15347862.. பார்த்த நாள்: 2010-05-26.
42. ↑  Cooper S, Oborne J, Newton S, *et al.* (August 2003). "Effect of two breathing exercises (Buteyko and pranayama) in asthma: a randomised controlled trial". *Thorax* **58** (8): 674–9. doi:10.1136/thorax.58.8.674. பப்மெட்:12885982. பப்மெட் சென்ட்ரல்:1746772. .
43. ↑  Vedanthan PK, Kesavalu LN, Murthy KC, *et al.* (1998). "Clinical study of yoga techniques in university students with asthma: a controlled study". *Allergy Asthma Proc* **19** (1): 3–9. doi:10.2500/108854198778557971. பப்மெட்:9532318. .
44. ↑  Bhattacharya S, Pandey US, Verma NS (July 2002). "Improvement in oxidative status with yogic breathing in young healthy males". *Indian J. Physiol. Pharmacol.* **46** (3): 349–54. பப்மெட்:12613400.
45. ↑  Jerath R, Edry JW, Barnes VA, Jerath V (2006). "Physiology of long pranayamic breathing: neural respiratory elements may provide a mechanism that explains how slow deep breathing shifts the autonomic nervous system". *Med. Hypotheses* **67** (3): 566–71. doi:10.1016/j.mehy.2006.02.042. பப்மெட்:16624497. .
46. ↑  ஆசனா பிராணயாமா முத்ரா பந்தா, 2002.
47. ↑  "காப்பகப்படுத்தப்பட்ட நகல்" இம் மூலத்தில் இருந்து 2010-04-01 அன்று. பரணிடப்பட்டது.. .
48. ↑  விசாகப்பட்டணம் பாரத், *யோகா சூத்ராஸ் ஆஃப் பதாஞ்சலி*. மாஸ்டர் ஈ.கே. குலபதி புக் டிரஸ்ட், ஐஎஸ்பிஎன் 81-85943-05-2
49. ↑  "பிரஸ்கிரிப்ஷன்ஸ் ஃபார் பிராணயாமா, கிளாடியா கும்மின்ஸ்" இம் மூலத்தில் இருந்து 2008-05-16 அன்று. பரணிடப்பட்டது.. .
50. ↑  "ப்ரீதிங் லெஸ்ஸன்ஸ், டோனி பிரிக்ஸ்" இம் மூலத்தில் இருந்து 2008-08-30 அன்று. பரணிடப்பட்டது.. .
51. ↑  பதஞ்சலி யோகசூத்ரம்- ஸ்வாமி- ஸ்ரீ இந்து பப்ளிகேஷன்ஸ்-ஏழாம் பதிப்பு

### குறிப்புதவிகள்

* பட்டாச்சாரியா என்.என். *ஹிஸ்டரி ஆஃப் தி தாந்திரிக் ரிலிஜியன்*. திருத்தியமைக்கப்பட்ட இரண்டாம் பதிப்பு (மனோஹர்: புது தில்லி, 1999) ப. 174. ஐஎஸ்பிஎன் 81-7304-025-7
* சித்தானந்தா ஸ்ரீ சுவாமி (1991). *பாத் டு பிளெஸ்ட்னெஸ்* , இரண்டாவது பதிப்பு. தி டிவைன் லைஃப் சொசைட்டி. வர்ல்ட் வைட் வெப் (WWW) பதிப்பு ஐஎஸ்பிஎன் 978-817052086-3.
* Feuerstein, Georg (1998). *Tantra: The Path of Ecstacy*. Boston: Shambhala Publications. பன்னாட்டுத் தரப்புத்தக எண்:1-57062-304-X.
* Flood, Gavin (1996). *An Introduction to Hinduism*. Cambridge: Cambridge University Press. பன்னாட்டுத் தரப்புத்தக எண்:0-521-43878-0. .
* Gambhirananda, Swami (1997). *Bhagavatgītā: With the commentary of Śaṅkarācārya*. Calcutta: Advaita Ashrama Publication Department. பன்னாட்டுத் தரப்புத்தக எண்:81-7505-041-1.  மறுஅச்சிடப்பட்ட நான்காவது பதிப்பு
* Harper, Katherine Anne; Brown, Robert L. (2002). *The Roots of Tantra*. Albany, New York: State University of New York Press. பன்னாட்டுத் தரப்புத்தக எண்:0-7914-5306-5.
* ஐயங்கார், பி.கே. சுந்தர ராஜா (1985). *தி லைட் ஆன் பிராணயாமா: தி யோகிக் ஆர்ட் ஆஃப் பிரீதிங்*. ஐஎஸ்பிஎன் 0-8245-0686-3.
* ஐயங்கார், பி.கே. சுந்தர ராஜா (1995). *லைட் ஆன் யோகா.* ஐஎஸ்பிஎன் 0-8052-1031-8
* Macdonell, Arthur Anthony (1996). *A Practical Sanskrit Dictionary*. New Delhi: Munshiram Manoharlal Publishers Pvt. Ltd.. பன்னாட்டுத் தரப்புத்தக எண்:81-215-0715-4.  மறுஅச்சிடப்பட்ட பதிப்பு.
* Mishra, Ramamurti S. (1963). *The Textbook of Yoga Psychology*. Monroe, New York: Baba Bhagavandas Publication Trust. பன்னாட்டுத் தரப்புத்தக எண்:1-890964-27-1.  மறுஅச்சிடப்பட்ட பதிப்பு, 1997.
* சரசுவதி, சுவாமி நிரஞ்சனானந்தா (1994). *பிராண பிராணயாமா பிராண வித்யா*. ஐஎஸ்பிஎன் 81-85787-84-0
* ஷா, ஸ்காட். *தி லிட்டில் புக் ஆஃப் யோகா பிரீதிங்: பிராணயாமா மேட் ஈஸி*. ஐஎஸ்பிஎன் 1-57863-301-X.
* Taimni, I. K. (1996). *The Science of Yoga*. Adyar, Madras: The Theosophical Publishing House. பன்னாட்டுத் தரப்புத்தக எண்:81-7059-212-7.  மறுஅச்சிடப்பட்ட எட்டாவது பதிப்பு.