Etničke grupe u Srbiji
**Srbijanci** (jednina: **Srbijanac** ili **Srbijanka**) je srpskohrvatski izraz za ljude koji žive u Srbiji, ili su poreklom iz Srbije. Izrazom se mogu označavati i Srbi koji žive u Srbiji.

Naziv Srbijanci se uglavnom rabi u Bosni i Hercegovini, Hrvatskoj i Crnoj Gori, dok u znatno manjoj meri u Srbiji. Nekad se izrazom Srbijanac označava isključivo stanovnik uže, odnosno središnje Srbije. Ovakva upotreba je rasprostranjena u Vojvodini.

Izrazi 'Srbijanac' i 'srbijanski' mogu imati i negativnu konotaciju, s obzirom da se građane ostalih zemalja ne zove ekvivalentno ("Hrvatijanci", "Rusijanci", "Slovenijanci", itd.) i jer im se ne prave razlike u pridevima ("hrvatski", "ruski", "slovenski", itd. bez obzira na etničku pripadnost osobe). Ako bi se zanemarila pomenuta negativna konotacija i značenje koje obuhvata i Srbe kao etničku grupu, izraz bi se mogao koristiti za građane Srbije. Pridev "srbijanski" bi se u tom slučaju odnosio isključivo na Srbiju, dok se pridev "srpski" može odnositi i na srpski jezik ili srpski narod.

Etimologija i upotreba termina
------------------------------

U Vukovom Rječniku (1852.) stoji: *Srbijanac* - čovjek iz Srbije; *srbijanski* - koji je iz Srbije.
Termin Srbijanci je vjerojatno nastao u jeziku Srba prečana, koji žive van Srbije, da bi se mogla odrediti geografska pripadnost. Izrazi Srbijanac i srbijanski postoje odavno, i nalaze se u mnogim rečnicima, uključujući i u drugom izdanju Rječnika Vuka Stefanovića Karadžića iz 1852. godine. U Vukovom Rječniku stoji: 

* *Srbijanac* – čovjek iz Srbije,
* *srbijanski* – koji je iz Srbije.

Nakon Vukovog, ovi izrazi su se našli i u nizu drugih rečnika koji se na njega naslanjaju – Broz i Iveković, Rječnik JAZU, Elezović, Rečnik Matice srpske, itd. Hrvatski jezikoslovac Vatroslav Rožić 1905. godine također definiše Srbijanca kao čoveka iz Srbije, za razliku od Srbina, što je narodno ime i ne znači čovjeka iz kraljevine Srbije:

> Čovjeku iz Srbije velimo: Srbijanac, što ne će biti čisto narodnoga postanja, i ako se tako općeno govori i piše; bilo bi možda bolje: Srbijac ili Srbljanin (s nast. janin); u narodnim pjesmama nahodi se pluralni oblik Srblji (genet. Srbalja); mjesto: Srbijac, Srbljanin nije dobro reći: Srbin, jer je to narodno ime i ne znači čovjeka iz kraljevine Srbije.
> 
> – Vatroslav Rožić

Povijesno, značenje pojma Srbijanac se menjalo zajedno sa granicama države Srbije. U XIX vijeku, Srbijanci su bili samo stanovnici tadašnje Kneževine Srbije (kasnije kraljevine). Danas se Srbijancima uglavnom nazivaju stanovnici savremene Republike Srbije.

Geografski, u Srbijance ne spadaju isključivo Srbi, već i druge etničke grupe koje danas žive u Srbiji kao što su Mađari, Bošnjaci, Romi, Albanci, Slovaci, Hrvati, Rumunji, Bugari, Crnogorci i ostali. Iako Srbijanci nisu etnički, već geografski pojam, koji uključuje ljude različitih etničkih skupina, u srpskom književnom standardu se njime obično označavaju Srbi iz Srbije, dok se u za neke od navedenih nacionalnih grupa kaže npr. Slovaci iz Srbije, Albanci iz Srbije... Jedan od lingvista SANU, dr Egon Fekete, govori o upotrebi prideva srpski i srbijanski:

> Umesto prideva srpski može se upotrebiti i pridev srbijanski. Prvi ima šire značenje i nacionalnu konotaciju, dok se u drugom slučaju radi o teritorijalnom određenju pa se pridev srbijanski vezuje za Srbiju. Kao što svi Srbi nisu Srbijanci tako ni svi Srbijanci (građani Srbije) nisu Srbi.
> 
> – Egon Fekete

Upotreba prideva "srbijanski" za srbijanske glumce, političare, itd, je sasvim uobičajeno u svim ostalim republikama srpskohrvatskog jezika (Hrvatska, Crna Gora, BiH), osim u Srbiji. U Srbiji se insistira da na izrazima "srpski glumac", "srpski premijer", "srpski predsednik", itd. Koreni ovog običaja nemaju toliko veze sa gramatikom koliko sa politikom. Naime, u 19. veku je beogradska vlast želela da zastupa sve Srbe, a ne samo Srbijance.

Spor oko upotrebe termina
-------------------------

Povijesno, značenje pojma Srbijanac se menjalo zajedno sa granicama države Srbije. U XIX vijeku, Srbijanci su bili samo stanovnici tadašnje Kneževine Srbije (od 1882. kraljevine).
Spor oko upotrebe prideva *srbijanski* ili *srpski* potiče iz 1882. godine, kada je Kneževina Srbija postala kraljevina, a kralj Milan krunisan za srpskog kralja. Naime, ubrzo nakon krunisnja stiže poruka iz Beča kojom Austro-Ugarska zahteva da kralj „*ne može biti srpski, već srbijanski*", odnosno da svoj kraljevski pridev utemelji na teritorijalnoj a ne etničkoj odrednici, budući da njegova mala kraljevina nema jurisdikciju nad Srbima van Srbije. Naime, Habzburška monarhija je sebe smatrala domovinom Srba prečana, te su pretenzije beogradske vlade na sve Srbe doživljavane kao velikosrpske.

Suvremeni srpski desničari se izrazito protive upotebi prideva „srbijanski/srbijanska" i upozoravaju na njegove „opasne posledice" svođenja srpskog državno-teritorijalnog korpusa na "beogradski pašaluk". Jedna od najčešćih teza među protivnicima glasi da pridev „srbijanski" ima pežorativno značenje.

Među građanskim autorima u Srbiji postoji izražen trend upotrebe prideva "srbijanski". Neki beogradski sociolozi zaključuju da bi se „srbijanstvo moglo postaviti kao politički projekt" ako se ima u vidu da je Srbija država svih svojih građana, ali ocenjuju da se to neće ostvariti sve dok je Srbija država srpskog naroda i svih ostalih koji u njoj žive.

Svi srbijanski mainstream mediji listom izbegavaju termin Srbijanci i umesto toga rabe termin Srbi za sve stanovnike Srbije. U svim dnevnim novinama i na svim televizijskim kanalima s nacionalnom frekvencijom, se koriste sintagme "prosječan Srbin" i "prosječan građanin Srbije" naizmjenično, kao sinonimi. Međutim, mnogi građani Srbije, ne-Srbi, u takvoj lingvističkoj nepreciznosti prepoznaju političku nekorektnost i društveno izopćavanje. Oni podsjećaju da Narodna skupština Republike Srbije nije samo srpska, da Predsednik Republike Srbije ne zastupa samo Srbe, da javnost ne čine samo Srbi, te je stoga i semantički i politički nekorektno u tim slučajevima koristiti pridjev srpski.

U popularnoj kulturi
--------------------

Tradicionalni srbijanski opanci
Termin Srbijanci i Srbijanka pojavljuje se u pjesmi „*Brankovo kolo*" Branka Radičevića kao i u popularnoj narodnoj pjesmi „*Odakle si sele*" u izvođenju Snežane Đurišić koja u refrenu kaže: 

> ...jelek, anterija i opanci, po tome se znaju Srbijanci...
> 
> 

.

Literatura
----------

* Egon Fekete, „*Semantičke razlike i upotrebne vrednosti prideva srpski i srbijanski*", Naš jezik XIII/5, str. 199–209, 1978.

Vidi još
--------

* Demografija Srbije
* Bosanci

Vanjske veze
------------

* Nermin Vučelj, Srbi i ostali Srbijanci
* Milica Jovanović, Srbijanski i srpski – rat prideva Arhivirano 2012-10-09 na Wayback Machine-u

WikiizvorWikiizvor
Srpski Wikiizvor ima originalni tekst vezan uz ovaj članak:
***Iо Обличја имена Србин (lat. Iо Obličja imena Srbin)***

***Srbijanci*** na Wikimedijinoj ostavi