*"Pinakes" može biti množina imenice pinaks, koja označava votivnu pločicu pohranjenu u neko svetilište.*
Imaginarna predstava unutrašnjosti Aleksandrijske biblioteke
***Pinakes*** (grčki: Πίνακες = ***Tablice*** ili ***Pločice***) naslov je bibliografskog dela koje je sastavio helenistički pesnik i filolog Kalimah (310/305‒240. pne.), a koje se obično smatra prvim bibliotečkim katalogom na svetu. Sadržaj tog dela temeljio se na inventaru Aleksandrijske biblioteke u vreme Kalimahovog rada u njoj tokom 3. veka pne.

Historija
---------

Aleksandrijsku biblioteku osnovao je Ptolemej I Soter oko 306. pne. Njen prvi bibliotekar bio je Zenodot iz Efesa. Tokom Zenodotove uprave Kalimah, koji nikada nije obavljao dužnost glavnog bibliotekara, sastavio je *Pinakes* i tako postao prvi bibliograf i filolog koji je, oko 245. pne. organizovao biblioteku po autorima i po temama.

Zenodota je na mestu upravnika Biblioteke nasledio Apolonije Rođanin, a ovoga Eratosten iz Kirene (235. pne.), koji je sastavio svoj "raspored velikih polica" *(tetagmenos epi teis megaleis bibliothekeis)*. Godine 195. pne. Aristofan Bizantinac je na položaju glavnog bibliotekara ažurirao Kalimahove *Tablice*, premda je moguće da njegov rad uopšte nije bio dopuna Kalimahovog dela, već da je predstavljao komentar uz *Tablice* ili čak polemiku protiv njenog sadržaja.

Opis
----

U Aleksandrijskoj biblioteci nalazilo se oko 500.000 papirusnih svitaka, koji su bili grupisani prema tematici i čuvani u kutijama. Na svakoj se kutiji nalazila oznaka s oslikanim tablicama okačenim iznad papirusa koji su se tu čuvali. Kalimahovo delo, nazvano *Pinakes* po ovim tablicama, zapravo predstavlja katalog knjiga ili svitaka pohranjenih u pojedinim kutijama. Na kutijama se nalazila bibliografska informacija za svaki svitak. Kalimahova kataloška odrednica obično je počinjala naslovom, a sledilo je autorovo ime, mesto rođenja, ime njegovog oca, eventualno njegovih učitelja te informacije o autorovom obrazovanju. Odrednica je sadržavala i autorov kratak životopis i popis njegovih dela. Tu je bila i prva linija teksta (u slučaju poezije, prvi stih), zatim kratak sažetak dela, kao i informacija o poreklu svitka.

Sva su dela kod Kalimaha bila podeljena u jedanaest žanrova. To su bili: retorika, pravo, epika, tragedija, komedija, lirika, istorija, medicina, matematika, prirodoslovlje i raznovrsni spisi. U okviru svake kategorije autori su bili poređani alfabetskim redom.

Kalimah je sastavio i dva druga spisa koji su se ponkad nazivali *pinakes* ("tablice") i koji su po obliku verovatno nalikovali *Tablicama* ("čiji su pododeljci možda bili, a možda i nisu"), ali su se odnosili na pojedine teme. Njih navodi *Suda*: *Hronološka tablica i opis didaskala od početaka* i *Tablica rečnika i spisa Demokrita*.

Kasnije bibliografske tablice
-----------------------------

Termin *pinax* se i nakon Kalimaha koristio da označi bibliografske kataloge. Na primer, katalog Aristotelovih spisa koji je sastavio Ptolemej-el-Garib stigao je do nas pod naslovom *Pinaks (katalog) Aristotelovih spisa*.

Baština
-------

Kalimahove *Tablice* bile su vrlo značajne za razvoj bibliotekarstva tokom vekova. One su postale uzor koji se koristio u bibliotekama širom Mediterana. Njihov uticaj može se videti i u srednjem veku, pa i u delu *Al-Fihrist* ("Index") koje je sastavio arabljanski filolog Ibn al-Nadim. Varijacije ovog kataloškog sistema korišćene su u bibliotekama sve do druge polovine 19. veka, odnosno sve dok 1876. Melvil Dewey nije razvio Deweyevu decimalnu klasifikaciju, koja se i danas koristi.

Literatura
----------

* Bagnall, R.S. "Alexandria: Library of Dreams", *Proceedings of the American Philosophical Society* 46 (2002) 348–62.
* Krevans, N. "Callimachus and the Pedestrian Muse", in: A. Harder et al. (eds.) *Callimachus II*, Hellenistic Groningana 6 (Groningen, 2002) 173–84.
* West, M.L. "The Sayings of Democritus", *Classical Review* (1969) 142.
* Witty, F.J. "The Pinakes of Callimachus", *Library Quarterly* 28:1/4 (1958), 132–36.
* Witty, F.J. "The Other Pinakes and Reference Works of Callimachus", *Library Quarterly* 43:3 (1973), 237–44.