**Iran-150** (perz. ایران-۱۵۰) je iranski projekt uskotrupnog putničkog aviona srednjeg doleta s dva turbo-mlazna motora (*turbojet*) ispod krila.

Naziv
-----

Oznaka *Iran-150* odnosi se prvenstveno na planirani broj avionskih sjedala (150), dok se također nadovezuje na postojeće projekte *Iran-140* i *Iran-141*. Avion Iran-140 (ili IrAn-140; akronim sintagme *Iranski Antonov*) iz ranih 2000-ih je iranska licencirana inačica Antonovog An-140, regionalnog putničkog aviona sa 50-ak sjedala i turbo-propelernim motorom, a Iran-141 je domaći projekt unaprjeđenja istog turbo-mlaznim motorima. Novi projekt Iran-150 tehnološki je nezavisan u odnosu na dva navedena.

Razvoj
------

Projekt aviona Iran-150 započeo je zbog višestrukih razloga: službene procjene o 270 potrebnih putničkih aviona srednjeg doleta i kapaciteta od 100 do 150 sjedala do 2021. godine, nametnutih zapadnjačkih sankcija usmjerenih protiv prodaje aviona i rezervnih dijelova Iranu, te duopola na svjetskom tržištu gdje dominiraju američki Boeing i evropski Airbus. Godine 2010. iranski avijacijski dužnosnici najavili su projekt izgradnje aviona kapaciteta 100 – 150 sjedala, izrada studije izvedivosti završena je u augustu 2012. godine, a u decembru 2013. objavljen je početak gradnje prve od tri faze projekta s planiranim svršetkom do marta 2014. godine. Procjena ukupnih troškova projekta kreće se između 1,5 i 2 milijarde USD, uvođenje u upotrebu planira se oko 2019. godine, a izvoz na regionalno tržište tokom 2020-ih. Uz uskotrupni Iran-150, najavljen je i domaći razvoj širokotrupnih putničkih aviona.

Glavne organizacije koje vode projekt Iran-150 su Iranski centar za dizajn civilnih aviona (CADC), Iranska organizacija avijacijskih industrija (IAIO) (zajedno s ogrankom HESA-om) i ministarstvo obrane, a na razvoju sudjeluju vodeći domaći inženjeri s Iranskog univerziteta nauke i tehnologije (IUST), Tehnološkog univerziteta Šarif (SUT), Tehnološkog univerziteta Amirkabir (AUT) i Isfahanskog tehnološkog univerziteta (IUT). Osim domaćih organizacija i stručnjaka, na projektu su također angažirane zemlje s ukupno četiri kontinenta. Najvažnije partnerske države su Rusija i Kina s obzirom da obje istovremeno rade na sličnim projektima (Irkut MS-21 odnosno Comac C919), a neke od evropskih uključuju Austriju i Češku. Također, pregovori o suradnji na području proizvodnje mlaznih motora vođeni su s više stranih kompanija.

Projektiranje turbo-mlaznih motora i avionika povjereni su teheranskom univerzitetu IUST, sistemi upravljanja letom Šarifu, a dizajn trupa i krila Amirkabiru odnosno isfahanskom IUT-u. Faze proizvodnje uključuju sistem za gorivo i motor, aerodinamiku, mehaniku leta, rad na CATIA-i, usklađivanje standarda plovidbenosti i kvalitete, avioničke i elektro-optičke sisteme, dizajn interijera, sistem za održavanje života, te projektiranje stajnog trapa. Za projekt je izrađeno više od 75.000 nacrta i spada među informatički najzahtjevnije projekte u Iranu, po složenosti usporediv s nacionalnim nuklearnim programom. Sam avion sastoji se od oko 6,000.000 dijelova i 220 km kabela. Maksimalni planirani dolet aviona je od 3500 do 3850 km, a najveći broj sjedala od 150 do 168.

Veze
----

Srodni avioni
* Evropska unija Airbus A320
* Sjedinjene Američke Države Boeing 737
* Narodna Republika Kina Comac C919
* Rusija Irkut MS-21

Ostalo
* Iran-140
* Iran-141
* Nauka i tehnologija u Iranu

Izvori
------

1. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17  (`fa`) Khabar (30. 10. 2013.). *پیچیده‌ترین طرح فناوری ایران: ساخت 4 هواپیمای مسافربری 150 نفره با هزینه 2,000,000,000 دلار*. Tehran: Khabar Online.
2. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18  (`en`) PressTV (9. 12. 2013.). *Iran starts building 1st commercial plane*. Tehran: Press TV. Arhivirano iz originala na datum 2014-02-22. Pristupljeno 2014-04-19.
3. 1 2 3 4 5  (`en`) Isayev, S.; Jafarov, T. (30. 10. 2013.). *Iran's 150-seat passenger plane to be ready by 2017*. Baku: Trend. Arhivirano iz originala na datum 2014-04-15. Pristupljeno 2014-04-19.
4. 1 2 3  (`de`) Eiselin, Stefan (14. 12. 2013.). *Erste Bilder des iranischen Jets*. Zürich: AeroTelegraph: Ihre Luftfahrt-News.
5. 1 2 3  (`en`) Mutzabaugh, Ben (8. 8. 2012.). *Iran announces intent to build commercial passenger jets*. Tysons Corner, Virginia: USA Today.
6. 1 2  (`en`) Fars News (29. 10. 2013.). *Defense Minister: Iran Plans to Build Wide-Body Planes*. Tehran: Fars News Agency. Arhivirano iz originala na datum 2013-10-31. Pristupljeno 2014-04-19.

Vanjske veze
------------

* (`en`) Video prezentacija Press TV-a na YouTubeu