Demostenova herma na atenskoj tržnici, izradio Polieukt, oko 280. pne. Gliptoteka u Minhenu.
*Za kompoziciju za klavir Iannisa Xenakisa, v. Herma (Xenakis).*
**Herma** (starogrčki: , pl. starogrčki:  / *hermai*) naziv je za skulpturu koja se sastoji od glave, ponekad zajedno s torzom, te koja je postavljena na jednostavno ali izduženo, često pravokutno postolje, na kome su ponekad, na odgovarajućoj visini, urezane i muške genitalije. Taj oblik skulpture razvio se u antičkoj Grčkoj, odakle su ga preuzeli i Rimljani, a kasnije je obnovljen u doba renesanse, u vidu terminalnih figura i Atlanta.

Poreklo
-------

U najranije doba grčka božanstva su se poštovala u obliku gomile kamenja ili bezobličnog stuba od kamena ili drveta. U mnogim delovima Grčke naslagane gomile kamenja mogle su se pored puteva, a naročito na mestima gde su se putevi ukrštali i gde su prolazile linije razgraničenja. Poštovanje koje se u religijskom smislu iskazivalo tim gomilama kamenja na raskršćima vidi se i po običaju da svaki prolaznik na postojeću gomilu dobaci jedan kamen ili da je poprska uljem. Kasnije su takvim stubovima dodavani glava i falos, a sam stub bio je četvrtastog oblika (broj 4 bio je u obredu povezan s bogom Hermesom).

Upotreba
--------

Arhajska glava Hermesa s bradom, sa jedne herme, početak 5. veka pne.
U staroj Grčkoj kipovi su imali apotropejsku funkciju i postavljani su, u svrhu zaštite, na raskršćima, državnim granicama i linijma razdvajanja zemljišta, ispred hramova, blizu grobnica, u vežbalištima, palaestrama, bibliotekama, porticima, na javnim mestima, u uglovima ulica, kao i u glavnim ulicama, gde su služili kao znakovi, na kojima su bile urezane razdaljine. Hermes je, pre no što je postao zaštitnik putnika i trgovaca, bio faličko božanstvo i povezan s plodnošću, srećom, putevima i granicama. Njegovo ime potiče od reči ***herma***, koja označava kvadratni ili pravougaoni stub od kamena, terakote ili bronze; na vrhu je bila izvajana glava Hermesa, obično prikazanog s bradom, a reljef s prikazom muških genitalija ukrašavao je stub na odgovarajućoj visini. Međutim, glave nisu bile ograničene samo na prikaz Hermesa, pa se često javljaju i predstave drugih bogova, heroja i čak istaknutih smrtnika. Za te slučajeve postoje složenice, kao npr. *Hermatena* (herma boginje Atene), *Hermares*, *Hermafrodit*, *Hermanubis*, *Hermalkibijad* itd. Herme su bile naročito brojne i posebno poštovane u Atini, gde su postavljane ispred kuća kao apotropeji za sreću.  Atinjani bi o herme trljali maslinovo ulje ili bi ih njime prskali i ukrašavali bi ih venicima. To se sujeverje nastavilo i posle, kako se vidi po primeru Porcellina, firentinske figure vepra od bronze (ali i mnogih drugih sličnih primera širom sveta), čiji se nos sija jer je ljudi stalno dodiruju za sreću.

Na rimskim i renesansnim verzijama (*termini*) često je prikazano i telo od struka na gore. Taj oblik korišćen je i za poprsja znamenitih javnih ličnosti, posebno književnika, kao npr. Sokrata i Platona. Sapfa se pojavljuje na grčkim hermama, a anonimne ženske figure često se koriste počev od renesanse, kad su herme često postavljane uza zidove kao dekoracija.

Suđenje Alkibijadu
------------------

*Glavni članak: Hermokopidi*
Jedne noći 415. pne. baš pre no što će atinska flota krenuti prema Siciliji, sve atinske herme bile su oštećene. Mnogi ljudi su smatrali da će taj čin svetogrđa dovesti u pitanje uspeh ekspedicije. Premda to nikada nije bilo dokazano, Atinjani su u to vreme verovali da se radilo o sabotaži, koju su organizovali simpatizeri Sirakuze ili Sparte iz same Atine. Alcibiadovi neprijatelji, koristeći gnev Atinjana kao izgovor, optužili su ga za bezbožništvo, a u te su optužbe uključili i skrnavljenje drugih svetih predmeta i izrugivanje obredima u okviru svetih misterija. Alkibijad, koji je već bio određen za jednog od zapovednika u sicilijskih ekspediciji, odbacio je sve optužbe ponudio da se pojavi na suđenju, ali Atinjani nisu želeli da odlažu pohod, a njegovi su suparnici želeli iskoristiti Alkibijadovo odsustvo za to da okrenu narod protiv njega, u trenutku kada on neće moći da se brani. Čim je atinska flota otplovila, Alkibijadovi politički protivnici podneli su optužbe protiv njega, i on je bio osuđen na smrt u odsustvu, i za oštećivanje hermi i za navodno povezan zločin skrnavljenja Eleusinskih misterija.

* Arhajska grčka herma, vjerojatno prikaz Hermesa, jedna od rijetkih kojoj je sačuvan penis.Arhajska grčka herma, vjerojatno prikaz Hermesa, jedna od rijetkih kojoj je sačuvan penis.
* Herma na atičkom lekythosu, 475–450. pne..Herma na atičkom lekythosu, 475–450. pne..
* Herma starca, vjerojatno filozofa. Ai Khanoum, Afghnistan, 2. vijek pne.Herma starca, vjerojatno filozofa. Ai Khanoum, Afghnistan, 2. vijek pne.
* Biste Seneke i Sokrata na rimskoj dvostrukoj hermiBiste Seneke i Sokrata na rimskoj dvostrukoj hermi
* Mala herma Hermesa od terakoteMala herma Hermesa od terakote
* Muške i ženske herme u Rubenshuisu iz doba baroka.Muške i ženske herme u Rubenshuisu iz doba baroka.
* Herme u Art Nouveau i Neo-Baroque stilu u PoljskojHerme u Art Nouveau i Neo-Baroque stilu u Poljskoj
* Herme s manirističkim počecima, u A Handbook of Ornament (1898)Herme s manirističkim počecima, u *A Handbook of Ornament* (1898)

Eksterni linkovi
----------------

***Hermae*** na Wikimedijinoj ostavi

* Starogrčka umetnosti: herma, *Theoi Project*
* A Dictionary of Greek and Roman antiquities (1890), Perseus Project, s.v."hermae"
* Herm (Greek religion)– Britannica Online Encyclopedia
* Uticaj ideje falosa: Hermae, Termini, Stubovi i "Okna"