**Raj** (arap. , fr. *Raï*) predstavlja žanr alžirske popularne muzike koja se pojavila dvadesetih godina prošlog veka u gradu Oranu i njegovoj okolini kao zaseban muzički stil. Predstavlja svojevrsnu fuziju tradicionalne arapske i berberske narodne muzike sa jedne i raznih francuskih, španskih i afričkih muzičkih elemenata sa druge strane. Pojavila se kao odraz bunta među mlađom populacijom i siromašnim slojevima društva i kao odraz njihovih težnji ka modernizaciji tradicionalnih islamskih vrednosti i društvenih normi. Regionalni, sekularni i religiozni bubnjevi, melodije i instrumenti upareni su sa modernim instrumentima sa zapada. Kasnih osamdesetih godina raj muzika je postala jednim od najpopularnijih svetskih muzičkih žanrova. Izvođači ove muzike obično se nazivaju *šeb* ili *šabab* (arap. ; u doslovnom prevodu *mlad*), dok je ime samog muzičkog pravca izvedeno od iz alžirskog arapskog i u doslovnom prevodu označava *mišljenje* ili *savet*.

Istorijat
---------

U početku je raj muzika predstavljala hibridnu mešavinu tradicionalnih seoskih melodija i muzike francuskih kabarea i bila je namenjena svim onim potlačenim i poniženim slojevima alžirskog društva, od radnika u fabrikama i na plantažama, do seljaka kojima su evropski doseljenici otimali zemlju. Početkom tridesetih godina raj pesme su se bavile uglavnom socijalnim problemima alžirskog stanovništva, epidemijama, progonima i sveopštim siromaštvom, ali su dosta zastupljene bile i pesme lirske tematike koje su govorile o vinu, ljubavi, neverstvima. Od samog nastanka žene su igrale značajnu ulogu u raj muzici, što se kosilo sa strogim islamskim zakonima i pravilima. Za razliku od drugih muzičkih žanrova karakterističnih za Alžir, sastavni deo raj muzike su bili ples i igra, koji su do izražaja naročito dolazili u rodno mešovitim okolinama. Kako je grad Oran, u kom je nastala raj muzika, bio etnički i kulturološki veoma heterogen, svi ti uticaju stapali su se u jedno i menjali i obogaćivali raj muziku. Tako su neki tradicionalni instrumenti poput darbuke i roga zamenjeni klavirom, harmonikom i violinama.

Sa sticanjem nezavisnosti Alžira tokom 1960.ih godina raj muzika značajnije dobija na popularnosti i poprima karakter mejnstrima širom države, a u narednom periodu sve više različitih muzičkih uticaja oblikuje nove oblike raj muzike (kao na primer jamajkanski rege ili južnoevropske šansone). Uvođenjem instrumenata kao što su električne gitare, bubnjevi, trube i sintesajzeri razvija se novi podžanr raj muzike, *pop raj* i u tom periodu ustaljuju se nazivi *šeb* i *šaba* za izvođače modernog raj zvuka. Začetnikom savremenog raj zvuka smatra se Rašid Baba Ahmed. Tokom sedamdesetih i osamdesetih godina organizuju se brojni festivali širom zemlje, a raj muzika doživljava svoj vrhunac popularnosti.

Iako su lokalne vlasti u jednom periodu činile sve da zabrane ovu vrstu muzike, prevashodno zbog suviše slobodnih tekstova u kojima se pominje alkohol i peva o klasičnom potrošačkom društvu, a što je bilo u suprotnosti sa tradicionalnim islamskih učenjima, raj muzika doživljava procvat izvan Alžira, posebno u Francuskoj gde je postojala jaka severnoafrička arapska imigrantska struja. Državne vlasti tokom osamdesetih i devedesetih ukidaju zabranu za rej muzičare, ali su svi tekstovi morali biti u skladu sa tadašnjim društvenim normama i nisu se smeli pominjati socijalni problemi i kritike države i društva. Mnogi raj izvođači su u tom periodu delovali van Alžira, a oni koji se nisu povinovali državnim zakonima neretko su dobijali pretnje smrću od strane lokalnih islamističkih pokreta. Šeb Hasni i Rašid Baba Ahmed su zbog svojih pesama ubijeni od strane militanata tokom 1994, odnosno 1995. godine, dok je jedan deo izvođača poput Šeba Mamija i Šabe Fadele napustio zemlju i emigrirao u Francusku. Islamistički pokreti u zemlji su insistirali na zabranjivanju ove vrste muzike smatrajući da loše utiče na omladinu jer promoviše liberalne poglede na svet, alkoholizam, seksualnost i konzumerizam.

Prvi raj muzičar koji je postigao značajniji međunarodni uspeh bio je Šeb Haled čiji je studijski album *Kutché* iz 1988. dostigao višestruki platinasti tiraž na evropskom tržištu. Tokom osamdesetih godina značajniji međunarodni supeh ostvarili su i Huari Benšene, Rajna Raj i Šeb Mami. Među savremenim izvođačima ovog žanra ističu se Rašid Taha i Faudel.

* Šeb HaledŠeb Haled
* FaudelFaudel
* Poster grupe Rajna RajPoster grupe Rajna Raj
* Šeb MamiŠeb Mami
* Šejha RabijaŠejha Rabija

Literatura
----------

* Joan, Gross (2002). Jonathan Xavier and Renato Rosaldo. ur. *"Arab Noise and Ramadan Nights: Raï, Rap and Franco-Maghrebi Identities" The Anthology of Globalization: A Reader*. Oxford: Blackwell

Dopunska literatura
* Al Taee, Nasser. "Running with the Rebels: Politics, Identity & Sexual Narrative in Algerian Raï".
* Schade-Poulsen, Marc. "The Social Significance of Raï: Men and Popular Music in Algeria". copyright 1999, University of Texas Press. ISBN 978-0-292-77740-8
* Mazouzi, Bezza. *La musique algérienne et la question raï*, Richard-Masse, Paris, 1990.
* Morgan, Andy. "Music Under Fire". 2000. In Broughton, Simon and Ellingham, Mark with McConnachie, James and Duane, Orla (Ed.), World Music, Vol. 1: Africa, Europe and the Middle East. str. 413–424. Rough Guides Ltd, Penguin Books. ISBN 978-1-85828-636-5

Spoljašnje veze
---------------

***Raï*** na Wikimedijinoj ostavi

* Raj muzika na enciklopediji Britanika

|  |  |
| --- | --- |
| Normativna kontrola Uredi na Wikidati | 
* LCCN: sh97002100
* GND: 4391030-0

 |