**Crnogorsko primorje** ili **Primorska regija** je deo Crne Gore koji zahvata prostor koji se reljefom, klimatskim osobinama, sastavom vegetacije i društveno-ekonomskom strukturoma razlikuje od susedne središnje regije. Omeđena je uzdužnom granicom manje-više povezanih planinskih bila: Orjenom, Lovćenom, Sutormanom i Rumijom.

Budva, pogled sa Gospoštine
Osnovno obeležje daje joj more, koje utiče na njene privredne i društveno-ekonomske specifičnosti. Krajnja tačka regije na jugu je Ada Sveti Nikola, nedaleko od albanske granice, a krajnja severna tačka je u blizini Crkvica na području Krivošija, severno od Risanskog zaliva. Krajnja tačka na zapadu nalazi se u ataru sela Sutorina zapadno od Herceg Novog, a na istoku na reci Bojani istočno od Šaskog jezera.

Geografske odlike
-----------------

Jedna od najupadljivijih odlika regije jeste slaba razuđenost obale (koeficijent razuđenosti je nešto manji od 3,0) izuzev Boke kotorske. Zbog južnijeg položaja i zatvorenog zaleđa to je najtopliji deo jadranskog primorja. Šest meseci godišnje srednje mesečne temperature vazduha su iznad 18. Deo Crnogorskog primorja od Boke kotorske do reke Bojane karakteriše sitna razuđenost sa klasično izraženim klifovima, između kojih su formirani veći i manji zalivi, sa niskim i peskovitim obalama. 

Ukupna dužina plaža je 52  sa površinom oko 1,5 mil.. Plaže se odlikuju različitim granulacijskim sastavom: od ulcinjske plaže duge 12 , sa najsitnijom mogućom granulacijom, do plaže u Igalu sa granulacijom od 3—30 .

Srednje godišnje temperature i srednje temperature vegetacionog perioda omogućavaju gajenje ranog i kasnog povrća, limuna, narandži, maslina i drugih mediteranskih kultura.

Strmi planinski odseci u neposrednom zaleđu i specifičnosti istorijskih razvoja otežavali su saobraćajne, prirodne i kulturne veze sa zaleđem.

Nekoliko krečnjačkih odseka i prostrana kraško-fluvijalna površ razdvajaju veliku, maslinicima obraslu kotlinsku niziju Bara i Ulcinjsko-vladimirsko polje ko je predstavlja najveći nizijski prostor crnogorskog primorja i njegov najjužniji deo. Ovde se prepliću kopno i raznovrsne barske, jezerske i podzemne vode, pa je veoma razvijena hidrofilna vegetacija. More je duboko prodrlo u kopno i tu se formiralo Zaganjsko jezero, oko kojeg se nalaze prostrana zaslanjena zemljišta. Tu je izgrađena i jedina solana na crnogorskom primorju. Na prostoru Petrovca i Bara locirane su dve značajne kopnene saobraćajnice (Jadranska magistrala i železnička pruga Beograd—Bar) i luka Bar, najvažnije saobraćajno središte na Crnogorskom primorju.

U periodu od 1960—80 primorska regija doživljava dinamičan društveno-ekonomski razvoj. Na razvoj su odlučujuće delovala dva faktora: razvoj svih vidova saobraćaja (izgradnja Jadranske magistrale, koja je svojim kontinetalni delom bila povezana preko Kosovske Mitrovice na Ibarsku magistralu i izgradnja železničke pruge Beograd—Bar) i turizam, koji je doprineo transformaciji prostora i naselja i radikalnim promenama socijalno–ekonomskog sastava. 

Razvoj turizma uslovio je formiranje potpuno novih turističkih naselja: Njivice i Igalo kod Herceg Novog, Sveti Marko kod Tivta, Nova Budva, Bečići, Pržno i Sveti Stefan na području Budve, Sutomore i Perućice na području Bara, Velika Plaža kod Ulcinja i dr.

Za razvoj pomorstva Crnogorsko primorje, a naročito Boka kotorska, ima izvanrednu tradiciju i povoljne uslove. To se naročito odnosi na razvoj trgovačke flote i razvoj Brodogradilišta u Bijeloj i Remontni zavod u Tivtu. Razvoj industrije takođe doprinosi privrednom razvoju, naročito na području Kotora, Herceg Novog, Tivta i Ulcinja. Značaj poljoprivrede se smanjuje, a nešto veći je u područjima Ulcinja i Bara. 

Dinamičan razvoj prekinut je posle katastrofalnog zemljotresa od 15. aprila 1979. u kojem su pored ljudskih i materijanih gubitaka nenadokndivu štetu pretrpeli kulturnoistorijski spomenici, a naročito tipična i autohtona ruralna naselja i stare urbane celine Ulcinja, Bara, Budve, Kotora i Herceg Novog.

Igalo, Boka Kotorska

Stanovništvo
------------

Stanovništvo ovog dijela Crne Gore je dosta heterogeno, uz relativnu većinu crnogorske nacije. Vjerski je apsolutna većina pripadnika Srpske pravoslavne crkve, a jezički, većinski se govori crnogorski jezik.

| Nacionalni sastav (sa udelom preko 1%) |
| --- |
|
| Crnogorci |    | 57401 | 41.37% |
| Srbi |    | 45483 | 33.06% |
| Albanci |    | 16591 | 12.06% |
| Hrvati |    | 4951 | 3.60% |
| ostali |    | 8280 | 6.02% |
| neizjašnjeni |    | 9801 | 7.13% |

Turizam
-------

Glavni turistički centar Crne Gore je Budva. Pored nje, Crna Gora ima još mnogo važnih turističkih gradova od kojih su najpoznatiji: Bar (Crna Gora), Ulcinj, Petrovac, Bečići, Kotor, Herceg Novi i Tivat. Pored gradova na Crnogorskom primorju su izuzetno popularna manja turistička naselja. Ona su postala toliko popularna zbog svoje bogate istorije ili lijepe prirode i ambijenta. Među njima posebno se ističu Perast, Prčanj, Kumbor, Buljarica... Takođe na Crnogorskom primorju postoje mnogi hotelski kompleksi. Mnogo je popularan grad-hotel Sveti Stefan koji je u stvari poluostrvo. Zbog povoljnih prirodnih uslova razvijeni su mnogi kopneni i vodeni sportovi koji privlače turiste.

Istorija
--------

Primorje Crna Gore se odlikuje veoma bogatom i raznovrsnom istorijom. Postoje tragovi o postojanju čovjeka na ovom prostoru još u praistoriji. U Lipcima postoji pećina sa praistorijskim crtežima koji prikazuju lov na jelene. Grad Risan u Bokokotorskom zalivu je bio glavni grad Ilirske države sve dok taj prostor nisu osvojili Rimljani. Iz perioda srednjeg vijeka su ostale mnoge tvrđave i stari gradovi. Do danas su se najbolje očuvali stari gradovi Bar, Budva, Kotor, Herceg Novi i Ulcinj.

Galerija
--------

* Stara karta BokeStara karta Boke
* Ostrva u blizini PerastaOstrva u blizini Perasta
* Katedrala sv. Trifuna u KotoruKatedrala sv. Trifuna u Kotoru
* Srpski Soko - Herceg Novi, javna vežba na Savini 28/8 1912.Srpski Soko - Herceg Novi, javna vežba na Savini 28/8 1912.
* KotorKotor

Vidi još
--------

* Grbalj
* Budvanska rivijera
* Ulcinjska rivijera

Izvori
------

* M. Radović, Turizam Crnogorskog primorja, potencijali uspona priobalnog područja SR Crne Gore, Titograd 1975.
* M. Vasović, Geografske odlike Crne Gore, Beograd 1976
* Tekst dr. Miljana Radovića univ. prof Ekonomskog fkulteta i člana Predsedništa CK SKJ Titograd u Enciklopediji Jugoslavije JLZ Zagreb 1982.