recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
„Crvene beretke" preusmjerava ovdje. Za ostala značenja, v. Crvene beretke (razvrstavanje).
**Crvene beretke** su bili specijalna jedinica srpske službe Državne bezbednosti. Jedinica je poznata i pod nadimkom „**Frenkijevci**" (po Franku Simatoviću) i kasnijem službenom nazivu **Jedinica za specijalne operacije** (**JSO**).

4. aprila 1991. u Kninu je osnovana jedinice za specijalne namene MUP, čiji je simbol bila crvena beretka, a komandant Kapetan Dragan (Vasiljković). Nakon sukoba Martića i Babića, u avgustu 1991. Vasiljković se vraća u Beograd, specijalnu jedinicu Krajine napušta trećina ljudstva, a Franko Simatović Frenki ih preuzima i obučava kao jedinicu specijalne namene RDB. Od njih je 1994. oformljena Jedinca za antiteroristička dejstva. Nakon smene Jovice Stanišića i raspuštanja Arkanovih Tigrova 1996. godine, jedinica je reorganizovana i preimenovana u Jedinicu za specijalne operacije - JSO, a jedan od komandanata Tigrova Milorad Ulemek Legija je preuzeo komandu nad jedinicom.

JSO je osnovana i dugo držana van očiju javnosti, tako da nije bila poznata po službenom nazivu. Deo pripadnika su bili lica sa kriminalnim dosijeima. Tokom ratova na prostoru bivše Jugoslavije pojedini pripadnici i delovi jedinice bili su umešani u ratne zločine, kriminal i ratno profiterstvo. Jedinice za specijalne operacije (JSO) su bile veoma aktivne na Kosovu. JSO je na Kosovu bio poznat po beskrupuloznosti. Razni izveštaji navode da je jedinica bila prisutna ili učestvovala u napadu na Račak, masakru u selu Ćuška, masakru u zatvoru Dubrava, itd. Pripadnici ove jedinice su odgovorni za ubistvo bivšeg predsednika Srbije i jednog od Miloševićevih najvećih suparnika, Ivana Stambolića, 25. avgusta 2000. Nakon pada Miloševića 5. oktobra 2000. godine, Milorad Ulemek i dalje ostaje na čelu jedinice, jer je navodno imao neki dogovor sa novim vlastima.

Jedinica za specijalne operacije je krajem 2001. blokadama puteva i protestima pod punom ratnom opremom pokušala da sruši novu Đinđićevu vladu zbog uspostavljanje saradnje sa Međunarodnim sudom za ratne zločine. Pripadnici ove jedinice su 2003. godine izvršili atentat na premijera Srbije dr Zorana Đinđića, nakon čega je ova jedinica rasformirana. Mnogi njeni članovi su nakon atentata optuženi za najteža kriminalna dela, ubistva, otmice, razbojništva, a neki od njih su i osuđeni. Ostali pripadnici su postali deo tada novoformirane Žandarmerije.

Izvori
------

1. ↑  Kapetan Dragan može da bude izručen Hrvatskoj
2. ↑  Kapetan Dragan može da bude izručen Hrvatskoj
3. ↑  Kapetan Dragan: prvi komandant najelitnije srpske jedinice[*mrtav link*]
4. ↑  Dokumenti o Jedinici za specijalne operacije
5. ↑  U mreži Pauka
6. 1 2 3  Po naređenju: ratni zločini na Kosovu (Izveštaj Human Right Watch-a)
7. ↑  Massacre that started long haul to justice
8. ↑  Udar Munje
9. ↑  „Država obeštetila porodicu Ivana Stambolića". Arhivirano iz originala na datum 2013-12-24. Pristupljeno 2010-03-13.
10. ↑  O pobuni Crvenih beretki 2001

Vanjske veze
------------

* Dokumenti o Jedinici za specijalne operacije
* Crvene beretke (sajt bivših članova)
* O pobuni Crvenih beretki 2001
* O tajnoj avijaciji JSO
* Pobuna JSO
***Tajna treće planete*** (rus. *Тайна третьей планеты*) je sovjetski animirani film, u produkciji Sojuzmuljtfilma. Film je rađen po knjizi Kira Buličova - *Alisine pustolovine*.

Film je na srpski jezik 2008. godine sinhronizovala Hepi TV i prikazan je u Srbiji, Crnoj Gori i Bosni i Hercegovini.

Priča
-----

Ekspedicija sa Zemlje u sastavu kapetana Zelenog, profesora Seleznjova i njegove ćerke Alise kreće u potragu za novim životinjama za moskovski zoološki vrt u brodu u imenu "Pegaz". Arheolog Gromozeka im savetuje da posete planetu Kapetana, jer su čuveni kapetani-pustolovi Kim i Buran za vreme svojih ekspedicija tamo sretali mnogo jedinstvenih životinja. Junaci traže pomoć od doktora Verhovceva, direktora muzeja dva kapetana. Međutim, doktor se ponaša čudno: ne pokazuje im dnevnike kapetana i počinje da ih prati.

Na planeti Bluk junaci kupuju važnu stvar: Brbljivka - pticu koja je pripadala nestalom kapetanu Kimu. Čudni debeljuca - Veseljčak pokušava da ukrade pticu. Poslušavši Brbljivka, posada "Pegaza" kreće ka sistemu "Meduza". Usput junaci spašavaju robote za planete "Hrntija" od dijamantske prašine.

Na trećoj planeti sistema "Meduza" Alisa nalazi ogledala, sposobna da zapamte i odraze sve što se oko njih dešava. Uz pomoć njih junaci primećuju da su na planeti bili Berhovcev i Veseljčak. Usled pokušaja Pegaza da preleti na bezbedno mesto, on upada u zamku. Sleznjov i Zeleni postaju taoci gusara, ali Alisa uspeva da pobegne.

U tom trenutku na planetu sleće kapetan Buran, a sa njim - pravi Verhovcev. Alisa ih moli za pomoć. Za to vreme Veseljčak, preteći ubistvom talaca, traže od kapetana Kima, koji se zaključao u svom brodu, formulu apsolutnog goriva. Upad Burana spašava pustolove. Dvojnik Verhovceva - gusar Glot je razotkriven. Veseljčak u pokušaju begstva pada u kandže ptice grabljivice po imenu Krok. Kapetani i istraživači se bezbedno vraćaju kući.

Uloge
-----

Uloge u srpskoj sinhronizaciji su nepoznate. Nema DVD izdanja.

| Ime glumca | Uloga |
| --- | --- |
| Olga Gromova | Alisa Seleznjova |
| Vsevolod Larionov | Provesor Seleznjov |
| Vasilij Livanov | Gromozeka |
| Grigorije Špigelj | Veseljčak |
| Jurij Volincev | Kapetan Zeleni |
| Rina Zeljonaja | Koljina baka |
| Petar Višnjakov | Doktor Verhovcev, Glot |
| Jurij Andrejev | Basov |
| Vladimir Družnikov | Kapetan Kim |
| Nikolaj Grabe | Kapetan Buran |
| Vladimir Kenigson | Robot sa planete *Hrntija*, robot konobar, ptica Brbljivko |
| Katarina Krasnobajeva | Puž prodavačica |
| Roman Kačanov | Šišmiš napolju |
| Igor Jasulovič | Šišmiš |

Vidi još
--------

* Maša i Medved
* Povratak u Oz

Spoljašnje veze
---------------

* *Tajna treće planete* na IMDb-u ()
Stupovi Zeusovog hrama u Ateni
**Stup** ili **stub** (grčki: *stulos*) je vertikalni konstruktivni element u arhitekturi, nosač kružnog presjeka koji slobodno stoji, a uloga mu je prenošenje težine tereta (krova, greda ili luka) na tlo, a može imati i isključivo dekorativnu ulogu.

**Stubac** je nosač pravokutnog (ili bilo kojeg drugog oblika koji nije kružni) presjeka koji slobodno stoji.

Slijepi stub, postub, tričetvrtstub itd. je stup koji je svojim jednim dijelom vezan uza zid.

Historija
---------

Razvoj stupa od Dorskog do Kompozitnog reda.
Rimski korintski stup u Dioklecijanovoj palači u Splitu.
Željezni stup u Delhiju
Prvi stupovi se javljaju još u neolitiku kao drveni, nikako ili blago obrađeni trupci koji imaju ulogu nosača krovne grede.

Pravi kameni stupovi, javljaju se u Drevnom Egiptu (Imhotep oko 2600. pne.) i oni već imaju prepoznatljive oblike lotusa, papirusa, palme ili snopa pruća. U svojim hramovima Egipćani grade *hipostilne dvorane* (grčki: *hypo* = pod, ispod, i *stulos* = stup - "poduprt stupovima"), tj. dvorane potpuno ispunjene masivnim stupovima koji su pri bazi šireg promjera. Na nekim hramovima koriste stupce bez baze i kapitela kako bi izgledali krhkiji, a njihova uloga čudotvornijom.

Minojski drveni stupovi (npr. Palače u Knossosu) na Kreti bili su suženi pri dnu kako bi pridonijeli prozračnosti i dojmu građevine.

Perzijski stupovi imali su kapitele s kombinacijom dvije identične životinje, a dosezali su i preko 30 m u visinu (Perzepolis).

Moderna mreža stupova u podzemnoj garaži.
* Ashoka stupovi
* Željezni stup u Delhiju
* Trajanov stup
* Aleksandrov stup u Sankt Peterburgu
* Berlinski stup
* Spomenik Velikom požaru u Londonu
* Stup Svetog Trojstva Olomouc
* Nelsonov stup na trgu Trafalgar u Londonu
* Sigismundov stup u Varšavi
* *Beskrajni stup* je skulptura kipara Brancusija u Targu Jiu (Rumunija).

Izvori
------

***Stup*** na Wikimedijinoj ostavi

* Jadranka Damjanov, *Likovna umjetnost 1.*, Školska knjiga, Zagreb, 1971. ISBN 953-0-20109-5

| * p
* r
* u
Konstrukcije |
| --- |
| Zid • Pilon • Stup • Greda • Luk • Arkada • Strop • Svod • Trabeacija • Kupola • Krov • Ljuskaste konstrukcije |
Šablon:Насељено место у Србији-лат
*Кајково'* је насеље у општини Лепосавић на Косову и Метохији. Површина катастарске општине Кајково где је атар насеља износи 474 ha. Припада месној заједници Лепосавић. Кајково се налази са десне стране реке Ибар, 5 km северно од Лепосавића. Куће су лоциране са обе стране железничке пруге и магистралног пута Рашка - Косовска Митровица. Назив села је настао од старијег облика Каиково које је нађено записано у Повељи цара Уроша још у другој половини XИВ века. У корену имена села су две речи: "кај" (начин за упоређивање, значи као) и "ков" (оно што се кује) што би по томе могло значити да се становништво у том времену бавило ковањем .

Demografija
-----------

* Popis stanovnistva 1948 : 225
* Popis stanovnistva 1953 : 261
* Popis stanovnistva 1961 : 261
* Popis stanovnistva 1971 : 240
* Popis stanovnistva 1981 : 221
* Popis stanovnistva 1991 : 208
* Popis stanovnistva 2004 : 217
* Popis stanovnistva 2017 : 182

Današnji rodovi su: Vukićevići , Miletići, Radunovići, Nešovići, Stefanovići, Spasojevići, Milunovići.

Geografija
----------

Teritorija sela Kajkovo nalazi se u Juznom delu Srbije. Smesteno je u Severnom delu Kosova i Metohije i zahvata jedan slivnog podrucja Ibra. Nalazi se u Severnom delu teritorije grada Leposavica , smesteno je sa desne strane reke Ibar. 

Kajkovo se na Severu granici sa selom Dren , ka severozapadu sa Mekinicem , ka Zapadu tj. preko reke Ibar sa selom Krnjin , ka jugu i jugozapadu sa selima Kostin Potok i Tvrdjan i ka istoku sa Rodeljom .

Kajkovo se nalazi na 613m nadmorske visine .Najblizi veci gradovi su Kosovska Mitrovica magistralnim putem udaljena 38km , Pristina 77km , Raska 39km i Kraljevo .

Nalazi se sa obe strane magistralnog puta Kosovska Mitrovica-Kraljevo. Kuce su podizane u Gornjem i Donjem Kajkovu , a selo je dosta bogato vodom .
**Santa** (španjolski: *Rio Santa* ili na kečuanskom *Hatun Mayu* što znači Velika rijeka) je rijeka na sjeveroistoku Perua, duga 320 km, koja 
najvećim dijelom protiče preko Departmana Áncash.

Hidrologija
-----------

Santa izvire na istoku Departmana Áncash, iz jezera Conococha, kog vodom pune glečeri sa planine Huascarán, visoke 6,768 m. 
Od izvora isprva teče teče oko 200 kilometara prema sjeverozapadu, i razdvaja [Ande|andske]] masive Cordillera Negra (zapad) i Cordillera Blanca (istok).
Kad protekne preko grada Huaraza, mjenja smjer i teče na jugozapad prema Pacifiku do ušća kod grada Chimbote. 

Na tom dijelu toka formira granicu između Departmana Áncash i Departmana La Libertad.

Rijeka ima porječje od 11,596 km² koje se prostire po departmanma Áncash i La Libertad. 
u njenom porječju živi 655,257 stanovnika.

Izvori
------

1. 1 2 3 4 5 6 7  „*Cuenca del Río Santa*" (španjolski). Autoridad Nacional del Agua – ANA. Pristupljeno 15.08.2023.

Vanjske veze
------------

***Santa (rijeka)*** na Wikimedijinoj ostavi

* *Santa River* (na portalu Mapcarta) ()
**Surinam** (sranantongo: *Sranan-liba* je rijeka na sjeveru Surinama duga 480 km.

Hidrologija
-----------

Rijeka izvire na terenu Distrikta Sipaliwini u brdima na granici masiva Wilhelminagebergte i Eilerts de Haangebergte. Od tamo teče prema sjeveroistoku prema Paramaribu.

Rijeka se u svom gornjem toku zove *Gran Ria* (Velika rijeka), tek kad se spoji sa Malom rijekom (*Pikin Rio*), kod sela Djoemoe, počinje se nazivati Surinam. U tom dijelu ima brzake; Sentiadam, Awaradam, Ferulasi.

Brzaci na rijeci
Rijeka je kod sela Afobaka (Distrikt Brokopondo) pregrađena branom kako bi se stvorilo akumulacijsko jezero Brokopondo, koje je danas najveće jezero u Surinamu.

Nizvodno od Afobake, rijeka teče preko gusto naseljenu kultiviranu aluvijalnu ravnicu, protičući pored gradova Brokopondo, Paramaribo i Nieuw Amsterdam, gdje prima svoju jedinu veću pritoku Commewijne i zajedno sa njom formira estuarij i utiče u Atlanski ocean.

Porječje rijeke prostire se po površini od 16,500 km² po Surinamskim distriktima; Sipaliwini, Brokopondo, Para, Commewijne, Wanica i Paramaribo. Prosječni godišnji protok na ušću je 426 m³/s, a maksimalni 4,000 m³/s.

Izvori
------

1. 1 2 3 4 5  „*Surinam River*" (engleski). Encyclopædia Britannica. Pristupljeno 16.11.2022.
2. 1 2 3 4 5 6  „*Rivers*" (nizozemski). Swris. Pristupljeno 16.11.2022.

Vanjske veze
------------

***Surinam (rijeka)*** na Wikimedijinoj ostavi

* *Surinam River* (na portalu Mapcarta) ()
Mapa Krima sa prikazanom lokacijom većih gradova.
**Bahčisaraj** (ukrajinski i ruski: *Бахчисарай*, krimskotatarski: *Bağçasaray*) je grad u ukrajinskoj - Autonomnoj republici Krim od 26 482 stanovnika.

Geografske karakteristike
-------------------------

*Bahčisaraj* leži na jugu krimskog poluotoka, u dolini rijeke Čuruk-Su, udaljen 30 km jugozapadno od Simferopolja.

Historija
---------

*Bahčisaraj* se prvi put spominje 1502. zna se da je od 1532. prijestolnica krimskog kana - Sahiba I Giraja. Od tad je pa sve do ruske aneksije Krima 1783. političko i kulturno središte Krimskih Tatara. Nakon tog više nije bio nikakav administrativni centar, ali je ostao vjerski centar Tatara, sve do maja 1944. kad je velik broj Tatara deportiran sa Krima, zbog optužbi za kolaboraciju sa nacistima.

Znamenitosti
------------

Najveća znamenitost *Bahčisaraja* je Hansaraj, jedina preostala palača nekadašnjih krimskih kanova.

Gradovi prijatelji
------------------

* Turska, Bursa

Izvori
------

1. ↑  „Ukaraine: Krym / Крим" (engleski). City population. Pristupljeno 18. 03. 2014.

Vanjske veze
------------

***Bahčisaraj*** na Wikimedijinoj ostavi

* Vodič po gradu Arhivirano 2013-07-06 na Wayback Machine-u ()
**Mikolajivska oblast** ili **Nikolajevska oblast** (ukr. *Миколаївська область*, *Mykolayivs’ka oblast’*, *Миколаївщина*, *Mykolaivshchyna*; rus. *Николаевская область*) je administrativna oblast koja se nalazi se u južnoj Ukrajini. Upravno središte oblasti je grad Mikolajev prije zvan Nikolajev.

Zemljopis
---------

Mikolajivska oblast ima ukupnu površinu 24,598 km2 te je 14 oblast po veličini, u njoj prema popisu stanovništva iz 2001. godine živi 1.264.700 te je prema broju stanovnika 18 oblast po veličini u Ukrajini. 838.800 (66,3%) stanovnika živi u urbanim područjima, dok 425.900 (33,7%) stanovnika živi u ruralnim područjima.

Mikolajivska oblast graniči na zapadu sa Odeškom oblasti, na sjeveru sa Kirovogradskom oblasti, sa Dnjipropetrovskom oblasti na sjeveroistoku i sa Hersonskom oblasti na jugoistoku.

Stanovništvo
------------

Ukrajinci su najbrojniji narod u oblasti i ima ih 1.034.400 što je 81,9% od ukupnoga stanovništva oblasti.

* Ukrajinci: 81,9%
* Rusi: 14,1%
* Moldavci: 1%
* Bjelorusi: 0,7%
* Bugari: 0,4%
* Židovi: 0,3%
* Armenci: 0,3%
* ostali 0,1% ili manje:

Ukrajinskim jezikom kao materinjim govori 69,2 , stanovništva , dok ruskim jezikom kao materinjim govori 29,3% stanovništva.

Administrativna podjela
-----------------------

Mikolajivska oblast dijeli sa na 19 rajona, i devet gradova od kojih njih pet ima viši administrativni stupanj, također oblast ima i 20 mali gradova i 900 naselja.

Izvori
------

1. ↑  „Statistički podaci za Mikolajivsku oblast". Arhivirano iz originala na datum 2009-06-04. Pristupljeno 2010-04-11.

Eksterni linkovi
----------------

***Mikolajivska oblast*** na Wikimedijinoj ostavi

* Službena stranica oblasti Arhivirano 2015-10-17 na Wayback Machine-u

|  |  |
| --- | --- |
|  | U Wikimedijinoj ostavi ima još materijala vezanih za: **Mikolajivska oblast** |

| * p
* r
* u
Oblasti u Ukrajini |
| --- |
| Čerkaška • Černigivska • Černivačka • Dnjipropetrovska • Donečka • Ivano-Frankivska • Harkivska • Hersonska • Hmeljnička • Kijevska • Kirovogradska • Luganska • Lavovska • Mikolajivska • Odeška • Poltavska • Rivanjska • Sumska • Ternopiljska • Vinička • Volinjska • Zakarpatska • Zaporiška • Žitomirska |  |
**Gojko Samardžić Švarc** (1897-1939) je bio istaknuti srpski revolucionar i komunista.

Biografija
----------

Rođen je 1897. godine u Beogradu. Član KPJ je bio od njenog osnivanja 1919. godine.

1925. godine je pokrenuo list "Iskra", s podnaslovom "nezavisni politički i društveni list". Nakon dva broja koja su izašla u Beogradu, list je prestao da postoji.

Samardžić se posebno bavio "crnogorskim pitanjem". On je smatrao da je Crna Gora istorijski zasebno postala jedinica u političkom, ekonomskom, kulturnom smislu. On je 1926. godine izrekao ocjenu da „dosadašnji rad crnogorskih federalista treba da pretrpi najoštriju kritiku kako u pogledu akcionom tako i upogledu programskom", jer „njihov program, nepočivajući ni na kakvoj naučnoj bazi niti objektivnoj analizi ekonomske i političke situacije u svijetu, na Balkanu, u Jugoslaviji i u Crnoj Gori, pun je sitnoburžoaskih illuzija i zabluda". Komunistička partija Jugoslavije je stajala iza ovakve ocene.

U Jugoslaviji je zbog političih ubeđenja hapšen i osuđen na šest meseci zatvora. Emigrirao je u SSSR.

Tito ga je još 1935. godine u Moskvi sumnjičio da nije apsolutno odan Staljinu, a Samardžić se od toga branio.

Marta 1939. godine Josip Broz ga je, zajedno sa drugim vođama KPJ, isključio iz Partije tokom Velike čistke.

Nekoliko dana kasnije Samardžić je u SSSR-u streljan.

Dela
----

* »O Crnogorskom pitanju«

Izvori
------

1. ↑
2. ↑  Milan Vesović, *Revolucionarna štampa u Kraljevini Srba, Hrvata i Slovenaca* (str. 163), Beograd, 1979.
3. ↑
4. ↑
5. ↑  Radovan Radonjić, akademik: „Otcjepljenje ugnjetenih naroda u posebne države"
6. ↑
7. 1 2  Ruka dželata
8. ↑  Branko Petranović, Momčilo Zečević: JUGOSLAVIJA 1918-1988[*mrtav link*] (poglavlje ORGANIZACIONO-IDEOLOŠKO SAZREVANJE KPJ U PREDVEČERJE APRILSKOG RATA)

Vidi još
--------

* Komunistička partija Jugoslavije
* KPJ tokom Velike čistke
**Svjetska izložba u Bruxellesu 1897** (francuski: *Exposition Internationale de Bruxelles*, (njemački: *Wereldtentoonstelling te Brussel*) bila je dvanaesta po redu Svjetska izložba, održana od 10. maja do 8. novembra 1897. godine u Bruxellesu, prijestolnici Kraljevine Belgije.

Historija i karakteristike
--------------------------

Tema izložbe bila je moderni život, održana je na prostoru od 36 hektara, na njoj je sudjelovalo 27 zemalja, izložbu je posjetilo 6.000,000 posjetitelja.

Glavni izložbeni park Cinquantenaire
Glavni dio izložbe održan je u briselskom parku Cinquantenaire (Jubelparku), ali je najveća atrakcija te izložbe održana u tadašnjem predgrađu Tervuren u kom je belgijski kralj Leopold II izložio proizvode i kulturu svoje privatne domene Slobodne Države Kongo.

Kako bi ovu novu lokaciju učinio pristupačnijom posjetiteljima, dao je proširiti aveniju do Tervurena, kog je i povezao sa tramvajem i željeznicom.

Uz kanale i jezera unutar parka izgrađena su kongoanska sela i u njih dovedena 267 domorodaca koji su glumili uobičani svakodnevni život afričkog sela. 
Posjetitelji su mogli obići park gondolama mrežom kanala.
U toku izložbe umrlo je sedam kongoanskih domorodaca.

Izložba je bila veliki uspjeh za Leopolda II, jer ju posjetilo više milijuna posjetitelja, među njima i poznati istraživač Henry Morton Stanley.
Uspjeh je bio labuđi pjev, jer za manje od jedne manje od dekade kralj doživio toliko kritika na račun svoje kolonije da se morao odreći Slobodne Države Kongo i prepustiti je belgijskoj državi.

### Galerija

* Razglednica sa izložbe iz 1897.Razglednica sa izložbe iz 1897.
* Bosanski paviljonBosanski paviljon
* Gravura izložbenog prostoraGravura izložbenog prostora
* Tlocrt izložbenog parka u TervurenuTlocrt izložbenog parka u Tervurenu
* Kongoansko seloKongoansko selo
* Plakat za izložbuPlakat za izložbu

Izvori
------

1. 1 2  „*Expo 1897 Bruxelles*" (francuski). Bureau International des Expositions (BIE). Pristupljeno 03.08. 2022.
2. 1 2 3 4 5  „Tervuren Park, Belgium: A Walk Through History" (engleski). The Culture Trip. Pristupljeno 03.08.2022.
3. ↑  „History and renovation" (engleski). Africa Museum. Pristupljeno 03.08.2022.

Vanjske veze
------------

***Svjetska izložba u Bruxellesu 1897*** na Wikimedijinoj ostavi

* *Expo 1897 Bruxelles* (na portalu Bureau International des Expositions (BIE)) ()

a]]

[[Kategorija:Historija Bruxelles
**Tamanraset** (arapski: تامنغست) za Francuske kolonijalne uprave znan kao **Fort Laperrine**, je grad i općina od 81,752 stanovnika na jugu Alžira u Pokrajini Tamanraset u kojoj je i administrativni centar.

Geografske karakteristike
-------------------------

Smješten je u planiskom masivu Ahagar u oazi istoimenog vadija, iako nadmorska visina grada od 1.388 metara ublažava nešto vrelu pustinjsku klimu, ipak su i u njemu zabilježene najviše temperature na svijetu od preko 48 °C.

Poznat je kao prijestolnica alžirskih Tuarega koji su većinsko stanovništvo u oazi, oni se bave uzgojem agruma, breskvi, kajsija, datulja, badema, smokvi, žitarica i kukuruza. Njegove crvene kuće i veličanstven brdoviti pejzaž čine ga atraktivnom turističkom destinacijom za hladnijih zimskih mjeseci.
Od grada Alžira je udaljen 1900 km i oko 400 od granice sa Malijem.

Vadi Tamanraset
Okolica se nalazi u potpunosti unutar velike saharske pustinje, fiziografija tog kraja uključuje ogromni pojas pješčanih dina Velikog istočnog i Velikog zapadnog Erga, koje se protežu zapadno i sjeveroistočno od vapnenačke visoravni Tademait koja leži sjevernije od grada.

Masiv Ahagar ima prosječnu nadmorsku visinu od 900 metara i prostire se u dužinu nekih 1.550 km u pravcu sjever-jug a 2.092 km u pravcu istok-zapad. Njegov najviši vrh Tahat visok 2918 metara, nalazi se pedesetak km sjevernije od grada.

Rijetko stanovništvo tog kraja uglavnom su nomadski stočari koji žive na najvišim dijelovima Masiva Ahagar, gdje oskudne kiše ipak omogućuju da izraste nešto stepske trave na kojima napasaju svoja stada deva i koza.

Historija
---------

Tamanraset je sve do 20. vijeka bio selo na karavanskom putu preko Sahare, u grad je izrastao uz vojni garnizon, koji je čuvao transsaharske trgovačke putove. 
Vremenom je izrastao u važnu usputnu stanicu na asfaltiranom putu sjever-jug nazvanim Transaharski autoput koji je od sjevernog Alžira do Tamanraseta izgrađen 1980.

Aerodrom
Grad je danas poznat po francuskom istraživaču, asketu i pustinjaku - Charlesu de Foucauldu, koji se 1905. doselio i podigao svoj eremitorij i u njemu sastavio gramatiku i rječnik tuareškog jezika.

Njemu je podignut spomenik u obliku kolumne u blizini mjesta gdje je ubijen 1916.
Grad ima i muzej specijaliriran za Tuarege i njihovu umjetnost i običaje.

Tamanraset ima i aerodrom (IATA: TMR, ICAO: ICAO) sa najviše letova prema gradu Alžiru. a nešto rijeđe i prema Oranu i drugim alžirskim gradovima.

Izvori
------

1. 1 2 3 4  „*Algeria, People's Democratic Republic of Algeria*" (engleski). City population. Pristupljeno 8.1. 2020.
2. 1 2 3 4 5 6 7 8 9  „*Tamanrasset, Algeria*" (engleski). Encyclopaedia Britannica. Pristupljeno 8.1. 2020.
3. ↑  „*Aguenar – Hadj Bey Akhamok Airport TMR*" (engleski). Airportia. Pristupljeno 8.1. 2020.

Vanjske veze
------------

***Tamanraset*** na Wikimedijinoj ostavi

* *Tamanrasset, capitale du Hoggar : mythes et réalités* ()
* *Tamanrasset - Guide et photos* ()
Sovjetski TEL gusjeničar za PZO rakete 2K11 Krug
Ruski TEL model MZKT-79221 za interkontinentalni Topolj-M
Američki TEL za sistem MIM-104 Patriot
**Transportni erektor-lanser** (akr. **TEL**) je vrsta vojnog vozila koje služi za transport, podizanje i lansiranje raketa. Najčešće se rabi za raketno-artiljerijske sisteme, taktičke i strateške bojišne projektile (uključujući interkontinentalne), ali i za sisteme zemlja-zrak (npr. S-300 i MIM-104 Patriot). Također se rabi i za svemirske rakete-nosače. Prednost mobilnog TEL-a u odnosu na klasične statične lansere (rampe ili silose) je teža detekcija za neprijateljsku stranu što ih čini kompliciranijom metom za avijaciju i krstareće projektile. Naizgled jednostavan koncept TEL-a tehnološki je izuzetno kompleksan jer se vozilo mora prilagoditi velikoj nosivosti (do 50 tona) i dimenzijama (do 20-ak m), mora imati moćan i pouzdan hidraulički pogon (što dodatno povećava masu), te biti izrađeno od vatrostalnih materijala koji će ga pri lansiranju zaštititi od mlaza raketnog motora. Iz potonjih razloga kotači se (kao najosjetljiviji dio) prije lansiranja oblažu zaštitom kako ne bi došlo do zapaljenja, dok drugi vid kretanja uključuje gusjenice. Srodne konfiguracije transportnom erektor-lanseru su TELAR koji uz tri navedene funkcije dodatno sadrži i radar, te TLAR koji je bez mogućnosti podizanja jer su rakete konstruktivno položene u kosi/vertikalni položaj za lansiranje (npr. ruski sistem TOR M1). U američkoj vojnoj nomenklaturi za TEL se ponekad koristi i sinonim MEL (mobilni erektor-lanser).

Modeli
------

* Narodna Republika Kina WS-51200
* Sovjetski Savez MAZ-543
* Sovjetski Savez MAZ-7917
* Rusija MZKT-79221
* Sjedinjene Američke Države BGM-109G

Vanjske veze
------------

***Transportni erektor-lanser*** na Wikimedijinoj ostavi

* () Delory, Stéphane (2012): *An essential aspect of ballistic proliferation: transporter erector launchers (TEL)* Arhivirano 2015-12-08 na Wayback Machine-u, Centre d'Etudes de sécurité internationale et de maitrise des armements
**Tōdai-ji Daibucu**
**Tōdai-ji** (東大寺, *Tōdai-ji*?, Veliki istočni hram), je kompleks budističkih hramova smješten u japanskom gradu Nara. Njegova Velika Budina dvorana (大仏殿 *Daibutsuden*) je najveća drvena zgrada na svijetu, te se u njoj nalazi najveća brončana statua Bude Vairocane, na japanskom poznata kao *Daibutsu* (大仏). Hram također služi kao sjedište budističke škole Kegon. Hram je UNESCO stavio na listu Svjestke baštine kao dio "Historijskih spomenika drevne Nare", zajedno sa sedam drugih hramova, svetišta i lokacija u gradu Nara.

Izvori
------

1. ↑  Hram je ime dobio po tome što je bio smješten istočno od palače Heijō-kyō.
2. 1 2  JNTO Website | Find a Location | Nara | Nara-koen Park (Todai-ji Temple), Japan National Tourist Organization, pristup 5. II 2009

Eksterni linkovi
----------------

* The official Tōdai-ji homepage (Japanese)
* Photos of Tōdai-ji Temple, its Lotus Hall and Ordination Hall
* Photos of Tōdai-ji Temple and sika deer

Koordinate: 34°41′21″N 135°50′23″E﻿ / ﻿34.68917°N 135.83972°E﻿ / 34.68917; 135.83972

***Tōdai-ji*** na Wikimedijinoj ostavi
**Utvrda Boyen** (poljski: *Twierdza Boyen*, njemački: *Feste Boyen*) je velika pruska utvrda u Mazurskim jezerima, smještena zapadno od grada Giżycka.

Historija i karakteristike
--------------------------

Ostatci ukopane kasarne
Utvrda je sagrađena između 1843.-1855. na prevlaci između jezera Niegocin i Kisajno, kao ključna točka za odbranu sa istoka.

Glavni ulaz
Boyen je tlocrtno šesterokraka zvijezda površine 100 hektara, opasana zemljanim nasipom dugim 2303 m (visokim do 33 m). Šest masivnih bastiona na krakovima zvijezde branile su utvrdu sa svih strana.

Utvrda je dograđena i modernizirana 1908.

Boyen je svoj strateški značaj pokazao za Prvog svjetskog rata kad su ga u augustu 1914. opkolile ruske trupe i zatražile njegovu predaju, koja je odbijena. Utvrda je ponovno napadnuta u februaru 1915. ali je i taj napad odbijen.

Za razliku od tog za Drugog svjetskog rata - predana je bez ispaljanog metka, jer su je jedinice Crvene armije u zimi 1945. zaobišle i opkolile 4. armiju generala Hossbacha i prislile je na predaju.

Nakon rata do 1957. utvrdom se služila poljska vojska, a nakon tog je predana civilnim vlastima.

Od 1975. je spomenik i muzej.

Izvori
------

1. 1 2 3 4 5 6 7  „Twierdza Boyen" (poljski). Giżycko. Pristupljeno 21.04. 2021.

Vanjske veze
------------

***Utvrda Boyen*** na Wikimedijinoj ostavi

* *Twierdza Boyen* (službene stranice) ()
**Veliki Belt** (danski: *Storebælt*, što prevedeno znači *Veliki tjesnac*) je tjesnac koji razdvaja danske otoke Zeland i Fyn i Baltičko od Sjevernog mora, odnosno do njegova tjesnaca Kattegata.

Veliki Belt je najveći i najvažniji od tri danska tjesnaca koji povezuju Baltik i Atlantski ocean, ostala dva su; Øresund i Mali Belt.

Karakteristike
--------------

Tjesnac je dug 64 km, širina mu varira od 18.5 do 28,2 km, prosječno je dubok je 20-30 metara a u najdubljem dijelu kod Langelanda 66 metara.

Historija
---------

Vjerojatno su još danski Vikinzi naplaćivali svaki prolaz brodova tim tjesnacom.
Danski kralj Erik od Pomeranije ozakonio je praksu naplaćivanja taksi za prolaz brodova Velikim Beltom - 1429.
To je Danskoj osiguralo velike prihode i pomoglo joj da se razvije u pomorsku silu.

Sredinom 19. vijeka ta praksa postala je predmet diplomatskih pritisaka na dansku vladu, koja je pristala prekinuti sa tim, traživši zauzvrat međunarodnu financijsku kompenzaciju. Nakon tog su 1857. danski plovni putovi otvoreni za strane brodove sklapanjem Kopenhaške konvencije.

Most preko tjesnaca
Od polovice 19. pa sve skoro do kraja 20. vijeka preko tjesnaca se odvijao vrlo gust trajektni promet.
Krajem 1980-ih započela je izgradnja Velikobeltnog mosta, koji je kombinacija mostova i tunela preko Velikog Belta. 
Tuneli su otvoreni 1997. a mostovi sljedeće godine.

Veliki Belt nastao je kao rijeka Dana prije 9000–8900 godina kada je Jezero Ancylus koje je tad zauzimalo
Baltičku depresiju izgubilo svoje drenaže oko Göteborga i skrenulo prema jugu i probilo se do Sjevernog mora.

Povezano
--------

* Mali Belt

Izvori
------

1. 1 2 3  „*Great Belt strait, Denmark*" (engleski). Encyclopaedia Britannica. Pristupljeno 18. 12. 2021.
2. 1 2 3  „*Passage through the Great Belt*" (engleski). International Court of Justice. Pristupljeno 18. 12. 2021.
3. ↑  „*Late- and postglacial history of the Great Belt, Denmark*" (engleski). Ole Bennike i suradnici. Pristupljeno 18. 12. 2021.

Vanjske veze
------------

***Veliki Belt*** na Wikimedijinoj ostavi

* *Great Belt strait, Denmark* ()
**Veronska Arena** (talijanski: *Arena di Verona*) je rimski amfiteatar u srcu Verone, na Trgu Bra.

Historija i karakteristike
--------------------------

Izgrađena je tokom 1. vijeka, od materijala iskopanog po lokalnim kamenolomima, orginalno je bio smještena izvan gradskih bedema. U to vrijeme mogla je primiti do 30.000 gledatelja (danas u nju stane do 15.000). Zbog stalnih napada Barbara za vladavine cara Galijena 265. podignuti su bedemi i oko arene, pa je i ona uklopljena u korpus grada. 
Za ranog srednjeg vijeka arena je korištena kao kamenolom za gradnju novih zgrada. Takva praksa prekinuta je za renesanse, kad su počeli prvi radovi na njenoj restauraciji.

Ostatak vanjskog omotača
Veronska Arena je treća po veličini arena (od onih koje su preživjele do danas), iako je i njoj 1183. snažan potres porušio trostruki red lukova koji su je okruživali. Njen današnji izgled blijedi je tračak njenog izgleda iz vremena kad je podignuta. Tad je imala četiri monumentalna ulaza, od kojih je preostao djelomično samo jedan. Dobro je očuvan unutrašnji omotač, neprekinuti niz od 72 dvostrukih kamenih lukova koji formiraju elipsu široku 110 metara, dugu 140 m.

Unutarnja elipsa (pozornica) ima promjer otprilike 74 m x 45 m. Veliko gledalište formira koncentričnih 45 redova stepenica prosječno visokih pedesetak centimetara. Za Rimskog Carstva u areni su se održavale borbe gladijatora, o kojima je pisao i Plinije Mlađi, a tokom narednih vijekova kojekakvi spektakli, od turnira, kojekakvih igara do cirkuskih, baletnih i dramskih predstava. U 19. vijeku bilo je ideja da se koristi kao heliodrom za balone, pa čak i kao korida, to je 1805. predložio sam car Napoleon Bonaparte.

Na kraju se ustalio običaj koji traje više od jednog vijeka da se u Veronskoj areni prikazuju opere. To je pokrenuo veronski tenor Giovanni Zenatello da obilježi stogodišnjicu rođenja kompozitora Giuseppe Verdija. Prva opera koja je izvedena 10. augusta 1913. bila je Verdijeva Aida. Praizvedba veronske Aide bio je društveni događaj velikog odjeka. Od tad arena privlači kako brojnu publiku, tako i slavne kompozitore koji su željeli da im se djela izvedu u areni (Puccini, Mascagni, Pizzetti). Danas tokom ljeta operne predstave u areni, kojih ima uobičajeno 5 do 6 posjeti oko 600.000 gledaoca.

Izvori
------

1. 1 2 3 4 5 6 7  „*Anfiteatro Arena*" (talijanski). Verona net. Pristupljeno 3. 1. 2019.

Vanjske veze
------------

***Veronska arena*** na Wikimedijinoj ostavi

* *Fondazione Arena di Verona* ()
* *Arena di Verona - Verona.com* ()
* *Verona Arena live cam* ()

|  |  |
| --- | --- |
| Normativna kontrola Uredi na Wikidati | 
* WorldCat identiteti
* VIAF: 141965332
* LCCN: sh98002090
* ISNI: 0000 0001 2165 9603
* GND: 1024966-7
* SUDOC: 034525114
* BNF: cb12527265j (podaci)
* NKC: ko2004233267

 |
|  |
| --- |
|  |

**Vicekraljevstvo Peru** (španjolski: *Virreinato de Peru*) bila je kolonija Španjolskog Imperija koja je egzistirala od 1543. do 1824.
To je bilo drugo po redu od četiri vicekraljevstva koje je Španjolski Imperij osnovao da upravlja svojim američkim domenama.

Historija
---------

Osnovano 1543. Vicekraljevstvo je u početku uključivalo svu Južnu Ameriku pod španjolskom vlašću, osim obale današnje Venezuele. 
Nakon osnivanja Vicekraljevstva Nova Granada 1739. izgubilo je nadležnost nad područjima koji danas pripadaju državama; Kolumbiji, Ekvadorru, Panami i Venezueli, a nešto kasnije - 1776. osnivanjem Vicekraljevstva Río de la Plata i nad današnjim Argentinom, Urugvajem, Paragvajem i Bolivijom.

Skoro do samog kraja kolonijalne ere - Peru se smatrao najvrednijom španjolskom domenom u Amerikama. Iz njega su izvučene ogromne količine srebra i otpremljene u Evropu, ponajviše iz rudnika u Potosíju. Zahvaljujući prisilnom radu Indijanaca, vlasnici i upravitelji rudnika, trgovci posrednici i sva klika oko njih živjela je raskošno u svojim palačama uz more u Limi.

Upravo je to lako stečeno bogatsvo, bio jedan od glavnih faktora koji je pridonio krhosti te kolonije, drugi razlog je bio geografski - položaj Lime na zapadnoj obali Južne Amerike koji joj je onemugućavao efikasnu komunikaciju sa Španjolskom, a zbog surovih planina Anda kolonijom je bilo vrlo teško vladati.

Između 1569. - 1581. Vicekraljevstvo Peru je konačno dobilo nasušno potrebnog vođu - vicekralja Francisca de Toleda.
Toledo je reformirao administraciju, dao Indijancima pravo na ograničenu autonomiju i modernizirao rudarstvo. I njegovi nasljednici; Juan de Mendoza (1607–15), Francisco de Borja (1615–21), Pedro Antonio de Castro (1667–72) i Melchor Portocarrero (1689. - 1705.) - bili su solidni i sposobni upravitelji.

Karta početkom 19. vijeka
Krajem 18. vijeka Vicekraljevstvu je hitno bila potrebna reforma. Eksploatacija Indijanaca dovela je 1780. do kratke, ali krvave pobune koju je poveo Túpac Amaru. 
Ta se buna proširila čitavim Peruom, pa iako je Túpac zarobljen i pogubljen 1781. Indijanci su nastavili ratovati protiv Španjolaca sve do 1783. uzrokujući lomove u ekonomiji Vicekraljevstva.

Kako priobalje kod Lime nije bilo osposobljeno za neku snažniju obranu - u nju je bez puno otpora ušao general José de San Martín i proglasio nezavisnost Peru]]a od Španjolske u jul 1821.

Nakon tog je 9. decembra 1824. španjolska kraljevska vojska, i pored prednosti u ljudstvu i oružju - poražena u Bitci kod Ayacucha u Andama, od revolucionarnih snaga pod vodstvom Antonia de Sucra.

Vicekralj i njegovi generali su zarobljeni, a iz tadašnjeg teritorija Vicekraljevstva su nikli Peru i Čile.

Izvori
------

1. 1 2 3 4 5 6 7 8  „Viceroyalty of Peru historical area, South America" (engleski). Encyclopaedia Britannica. Pristupljeno 10.12. 2020.

Vanjske veze
------------

***Vicekraljevstvo Peru*** na Wikimedijinoj ostavi

* *Viceroyalty of Peru historical area, South America* (na portalu Encyclopaedia Britannica) ()
**Villa Borghese** je najveći javni park u samom historijskom centru Rima, u kom se može skloniti od gradske buke, šetajući uz jezero, ili uz hramove i muzeje.

Villa Borghese nalazi se nešto sjevernije od Španjolskih stepenica, glavni ulaz nalazi se kod Piazzale Flaminio (to je pored Piazza del Popolo), a sporedni - Porta Pinciana nalazi se na kraju ulice Via Veneto.

Historija
---------

Glavni ulaz
Galleria Nazionale Arte moderna
Piazza di Siena
Na terenu na kom se danas nalazi park u 16. vijeku bio je vinograd. U park ga je počeo pretvarati 1605. kardinal Scipione Borghese, nećak pape Pavla V. Pejzažni arhitekt Domenico Savino da Montepulciano uredio ga je vrlo formalistički sa geometrijskim formama, kao prvi francuski park u Rimu. Istoimenu kardinalovu vilu sagradio je arhitekt Flaminio Ponzio na osnovu skica samog kardinala.

Park je kasnije uređivan na puno prirodniji engleski način. Krajem 18. vijeka u samom centru parka iskopano je umjetno jezero, a na njegovom otoku je podignut mali jonski hram posvećen bogu zdravlja Eskulapu.

### Javni park

Grad Rim preuzeo je vlasništvo nad parkom od porodice Borghese 1903. i otvorio ga građanstvu. U tom trenutku imao je 80 hektara, brojne sjenovite aleje, nekoliko hramova, fontana i puno skulptura.

### Svjetska izložba 1911

U Villi Borghese je 1911. održana Svjetska umjetnička izložba (Esposizione internazionale d'arte), nekoliko paviljona koje su podigle neke od zemalja sudionica još uvijek postoje. Najimpresivniji od njih je onaj britanski, odnosno Britanske škole kog je projektirao Edwin Lutyens, a ostali su oni koje su podigli Austrijsko Carstvo, Kraljevina Danska, Kraljevina Rumunjska, Kraljevina Belgija, Kraljevina Nizozemska, Egipatski Kedivat i Kraljevina Švedska.

### Muzejski park

Od tih vremena Villa Borghese nosi epitet muzejskog kvarta, jer je nekoliko paviljona pretvoreno u muzeje. Najpoznatiji muzej je Galleria Borghese, smještena u vili po kojoj je park dobio ime, poznat je po kolekciji skulptura Canove i Berninija (remek-djelo *Otmica Prozerpine*). Pored tog Galleria Borghese ima i bogatu kolekciju slika takvih veličina kao što su Tizian, Rubens i Rafael.

Drugi značajni muzej, Galleria Nazionale d'Arte Moderna, nastao je kao neposredna inspiracija svjetske izložbe iz 1911, on ima kolekciju slika talijanskih umjetnika 19 i 20. vijeka.

Nedaleko od Gallerie Nazionale nalazi se Museo Nazionale Etrusco, koji izlaže kolekciju etrurskih artefakta, iskopanih oko Rima, on je smješten u Vili Giulia, podignutoj 1553. da služi kao ljetna rezidencija pape Julija II..

### Ostale atrakcije

U parku se nalazi i jedan amfiteatar (Piazza di Siena), slavoluk iz 18. vijeka (Arco di Settimio Severo) i botanički vrt. Jedna od bizarnosti vezanih uz park su tritoni sa Maurove fontane, orginali su premješteni u park dok su oni na Piazza Navoni zapravo replike iz 19. vijeka.

Izvori
------

1. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11  „*Villa Borghese*" (engleski). Aviewon cities. Arhivirano iz originala na datum 2018-03-08. Pristupljeno 2. 3. 2018.

Vanjske veze
------------

***Villa Borghese*** na Wikimedijinoj ostavi

* *Villa Borghese* Arhivirano 2018-03-08 na Wayback Machine-u ()
**Vinica** (ukrajinski: *Ві́нниця*, ruski: *Ви́нница*, njemački: *Winniza*, poljski: *Winnica*) je glavni grad Viničke oblasti i najveći grad Podolja od 371 698 stanovnika

Danas je poznata kao najveća baza ukrajinske ratne avijacije.

Geografske karakteristike
-------------------------

Vinica leži na zapadu Ukrajine, na obalama rijeke Južni Bug, udaljen oko 260 km zapadno od Kijeva.

Palača državnog teatra

Historija
---------

Prvi dokumentirani zapis o mjestu potiče iz 1363. tad je bio utvrda litvanskog vladara Algirdasa. Tokom kasnog srednjeg vijeka Vinicu su često robili Krimski Tatari. Od 16. vijeka, grad je regionalni trgovački centar, a kasnije postaje i administrativni. Od početka 17. vijeka grad postaje i jak obrazovni centar, jer su tad osnovani pravoslavni i jezuiti samostani sa vjerskim školama (kolegijima). Sve do 1793. Vinica je bila u sastavu Poljsko-Litavske unije, a od onda je postala Carske Rusije. 
Veliki poticaj razvoju grada bio je dolazak željeznice 1871.

Između 1937. - 1938. Vinica je bila jedno od poprišta Staljinove Velike čistke, tad je NKVD pobio oko 9 400 viničkih građana, političkih protinika - uglavnom Ukrajinaca. Njihove grobnice otkrivene su tek 1943. za njemačke okupacije u Drugom svjetskom ratu, to otkriće nazvano Vinički masakr je snažno korišteno u propagandnom ratu protiv SSSR.

U Vinici je Adolf Hitler imao svoj najistočniji štab u kom je proveo dosta vremena krajem 1940. - 1943. da bude što bliže svojim jedinicama na frontu.

Obrazovanje i kultura
---------------------

Vinica ima brojne obrazovne (univerzitet) i kulturne institucije, teatre i muzeje i jako dobro očuvnu historijsku jezgru, sa puno spomenika.

Privreda i transport
--------------------

Vinica je izrasla u snažni industrijski centar, nakon 1950-ih. U gradu se proizvode poljoprivredni strojevi, prehrambeni proizvodi, umjetna gnojiva, odjeća i obuća, elektronički proizvodi i građevinski materijal..

Grad ima i međunarodni aerodrom Gavrišovka - Vinica (IATA: VIN, ICAO: UKWW) udaljen 7.5 km istočno od centra grada.

Gradovi prijatelji
------------------

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| * Poljska, Kielce
* Ujedinjeno Kraljevstvo, Peterborough
* SAD, Birmingham, Alabama
 | * Moldavija, Râbniţa
* Turska, Bursa
* Rusija, Lipeck
 | * Rusija, (kvart Nevski) Sankt Peterburg
* Izrael, Bat Yam
 |

Izvori
------

1. 1 2  „Ukaraine: Vinnycja / Вінниця" (engleski). City population. Pristupljeno 04. 04. 2014.
2. 1 2 3 4 5 6 7 8 9  „*Vinnytsya*" (engleski). Encyclopædia Britannica. Pristupljeno 04. 04. 2014.

Vanjske veze
------------

***Vinica (Ukrajina)*** na Wikimedijinoj ostavi

* Službene stranice grada Arhivirano 2013-04-01 na Wayback Machine-u ()
* *Vinnytsya* na portalu Encyclopædia Britannica ()

| * p
* r
* u
Administrativni centri u Ukrajini |
| --- |
| Specijalni status | Grad Kijev • Grad Sevastopolj |
| Središta okruga | 
Čerkasi • Černigiv • Černivci • Dnjepar • Donjeck • Harkov • Herson • Hmeljnicki • Ivano-Frankivsk • Kirovograd • Kijev • Lavov • Lugansk • Luck • Nikolajev • Odesa • Poltava • Rovno • Simferopolj • Sevastopolj • Sumi • Ternopol • Užgorod • Vinica • Zaporožje • Žitomir
 |
**Vittoriano** (zvan i *Altare della Patria* ili *Monumento Nazionale a Vittorio Emanuele II*) je veliki spomenik u srcu Rima, na trgu Piazza Venezia.

Historija
---------

Vittoriano je podignut u čast prvog talijanskog kralja Vittoria Emanuela II koji je umro 1878. Taj monunentalni spomenik od bijelog mramora, je ukopan u kapitolsko brdo početkom 20. vijeka.

Zbog gradnje Vittoriana su brojne historijske građevine, uključujući i samostan na Kapitolu srušene, a jedna (Palazzetto Venezia) premještena kako ne bi smetala pogledu na spomenik s Via del Corso.

Spomenik neznanom junaku
Gradnja Vittoriana od samog početka 1885. imala je brojne kritičare, koji se nisu slagali da se ta historicistička građevina ubaci u taj antički kvart, pa su joj i dali pogrdna imena *svadbena torta* ili *pisaća mašina*.

Vittoriano je građen i ukrašavan od 1885. do 1935. po projektu arhitekta Giuseppea Sacconia ali je najveći dio dovršen 1911. kad je svečano otvoren za 50. godišnjicu Ujedinjenja Italije. Ispod Vittoriana je 1921. podignut Spomenik neznanom junaku posvećen svim neznanim talijanskim vojnicima palim u Prvom svjetskom ratu.

Skulpure i reljefi na Oltaru domovine, djelo su skulpora Angela Zanellia iz Brescie koji je pobjedio na natječaju 1906. godine.

Izvori
------

1. 1 2 3 4  „*L'Altare della Patria*" (talijanski). Guirinale. Pristupljeno 26. 2. 2018.
2. 1 2 3  „*Piazza Venezia*" (engleski). Civitatis Tours. Arhivirano iz originala na datum 2016-06-26. Pristupljeno 26. 2. 2018.
3. 1 2  „*Piazza Venezia*" (engleski). Turismo Roma. Arhivirano iz originala na datum 2018-09-23. Pristupljeno 26. 2. 2018.
4. 1 2  „*Piazza Venezia*" (hrvatski). Putovnica.net. Pristupljeno 26. 2. 2018.

Vanjske veze
------------

***Vittoriano*** na Wikimedijinoj ostavi

* L'Altare della Patria ()

|  |  |
| --- | --- |
| Normativna kontrola Uredi na Wikidati | 
* WorldCat identiteti
* VIAF: 161358857
* LCCN: sh90001165
* GND: 4263204-3
* SUDOC: 110795458
* NKC: ko2015896306

 |
**Vislanska laguna** (poljski: *Zalew Wiślany*, ruski: *Калининградский залив*, njemački: *Frisches Haff*) je plitka laguna (zaljev) na sjeveroistoku Poljske i zapadu Kalinjingradske oblasti.

Karakteristike
--------------

Vislanska laguna ima površinu od 855 km², duga je 90 km, široka od 10 do 19 km i maksimalno duboka do 5 metara.

Nešto veći dio lagune pripada Kalinjingradskoj oblasti, a manji jugozapadni Poljskoj.

Geografski je dio Gdanjskog zaljeva, od kog ga razdvaja uska pješčana sprud Visla.

Na njegovom istočnom kraju kod Baltijska nalazi se uski kanal po kom brodovi mogu uploviti u lagunu.
Obale su joj niske i močvarne.

Od brojnih vodotoka koji uviru u lagunu, najveći je rijeka - Nogat, istočni rukavac delte rijeke Visle, i rijeka Pregołja kod Kalinjingrada.

Najveća luka u laguni je Kalinjingrad u Rusiji, ostale značajnije luke su poljski Elbląg i Baltijsk u Rusiji.

Laguna je pored transporta važna i za ribarstvo.

Panorama lagunePanorama lagune

Izvori
------

1. 1 2 3 4 5  „*Vistula Lagoon*" (engleski). Encyclopaedia Britannica. Pristupljeno 12.01. 2021.

Vanjske veze
------------

***Vislanska laguna*** na Wikimedijinoj ostavi

* *Vistula Lagoon* ()
**Vättern** je slatkovodno jezero u Švedskoj, - peto po veličini u Evropi.

Geografske karakteristike
-------------------------

Jezero Vättern, leži gotovo u sredini južne Švedske, jugoistočno od jezera Vänern, administrativno podjeljeno između grofovija Västra Götaland (zapad), Östergötland (istok) i Örebro (malim dijelom na sjeveru).

Jezero Vättern dugo je nekih 130 km, široko oko 31 km, s površinom od 1912 km², što ga čini drugim švedskim jezerom po veličini, ali ono ima samo 1 / 3 površine jezera Vänern. 
Najveća dubina mu iznosi 130 metara a leži na 89 metara iznad razine mora.

Vättern je poznat po svojim opasnim strujama, vode mu otječu rijekom Motala prema istoku i Baltičkom moru.

Karta jezera Vättern
Istočne i zapadne obale jezera su omeđene liticama, ali između njih ima i nekoliko luka. Jezero ima i jedan veći otok - Visingsö, velik 24,5 km², koji leži na jugu i nekoliko manjih na sjeveru.

Kraj oko jezera počeo se intenzivnije razvijati nakon izgradnje kanala Göta 1832. koji koristi jezerske vode za plovni put do Stockholma.

Grad Jönköping na južnom kraju, je najveći urbani centar na jezeru. Grad Vadstena na istočnoj obali je značajni turistički centar, poznat po historijskim spomenicima. To su samostan sv. Brigite podignut oko 1383. sa samostanskom crkvom podignutom između 1395. - 1424), znanom kao Plava crkva zbog sivo - plavkastog vapnenca od kog je izgrađena i dvorac kralja Gustava I Vase iz 16. vijeka.

Na zapadnoj obali leži gradić Hjo koji se od kraja 18. vijeka počeo razvijati kao ladanjsko mjesto, što je ostao i danas.

Jezero Vättern je sistemom kanala povezano sa Göteborgom na Atlantiku i sa Söderköpingom, na Baltičkom moru.

Izvori
------

1. 1 2 3 4 5 6 7  „*Vättern*" (engleski). Encyclopædia Britannica. Pristupljeno 29. 03. 2015.

Vanjske veze
------------

***Vättern*** na Wikimedijinoj ostavi

* *Vättern* na portalu Encyclopædia Britannica ()
**Walcourt** (valonski: *Walcoû*) je grad i općina od 18,355 stanovnika na jugu Belgije u valonskoj Provinciji Namur.

Geografske karakteristike
-------------------------

Postrojavanje čete za marš
Walcourt se nalazi blizu francuske granice, udaljen 46 km jugozapadno od Namura.
Općina Walcourt sastoji se od 16 sela i 2 zaselaka, smještenih u ruralnom dijelu Regije Sambre-Meuse.

Poznat je po marševima koji su 2012. uvršteni na UNESCO-v Popis nematerijalne svjetske baštine u Evropi pod imenom Marševi u Regiji Sambre-Meuse..

Historija
---------

Walcourt je nastao za srednjeg vijeka kao utvrda, sa zamkom iz 12. vijeka, crkvom i opatijom.
Razvio se kao trgovište i grad pivara, zanatlija i vodeničara.

Od njegove srednjovijekovne prošlosti, preostali su gotička crkva iz 13. vijeka (proširena u 16. vijeku), podignuta na temeljima starije romaničke iz 11. vijeka i ostaci bedema, tornjeva i vrata.

Izvori
------

1. 1 2 3 4 5  „*Belgium: Namur*" (engleski). City population. Pristupljeno 26.05.2022.
2. 1 2 3 4 5  „*Découvrez notre patrimoine*" (francuski). Walcourt. Pristupljeno 26.05. 2022.

Vanjske veze
------------

***Walcourt*** na Wikimedijinoj ostavi

* *Walcourt* (službene stranice) ()