**Kirurgija** ili **hirurgija** (od grčke riječi *cheirourgia* što znači "ručni rad") je medicinska specijalnost koja liječi bolesti ili ozljede operacijama uz pomoć ruku i instrumenata. Kirurzi mogu biti liječnici, zubari ili veterinari koji su se specijalizirali za kirurgiju.

Kirurgija se također može odnositi na mjesto gdje se obavljaju operacije, odnosno kancelariju liječnika, veterinara ili zubara.

Kratak osvrt na razvoj hirurgije
--------------------------------

Istorija hirurgije je stara koliko i istorija čovčanstva i medicine. Konvencionalno se deli na preistorijsku, hirurgiju starog veka, srednjeg veka do renesanse, od renesanse do modernih vremena i savremenu hirurgiju.

### Praistorija i stari vek

Primtivna operativna hirurgija je rađena instiktivno i iskustveno- labavi zub je vađen, absces otvaran, krvarenje zaustavljano od strane ljudi koji su bili u okruženju.
U Vavilonu su obolele stavljali na trg gde su mu svi mogli prići i ispitati kako bi se našao onaj koji može najviše pomoći. 1750 g.pne. je na stubu ispisan Hamurabijev zakonik u kome su predviđene nagrade i kazne za hirurge.
Natpisi na egipatskim grobnicama 2000-3000 g.pne. opisuju lečenje preloma sa udlagama, vršenje cirkumcizije (obrezivanje), trepanacije lobanje (hirurško otvaranje lobanje), kao i amputacija ekstremiteta.
U Indiji se takođe razvila istovremeno hirurgija a neke zapisane operativne tehnike u Susruti se primenjuju i danas (rekonstrukcija nosa, rinoplastike, vezikolitotomije, incizije abscesa i opis hirurških instrumenata).
Jevreji su se isticali u higijeni i preventivnoj medicini, Kinezi u akupunkturi.
U Grčkoj je najpoznatija od škola bila Hipokratova (460-370 g.pne.) škola (460-130 g.pne.), koji je predavao i pisao o hirurgiji (Corus Hipocraticum). Opisao je imobilizacija i ekstenziju, repoziciju luksacija i lečenje rana kao i izreku "Vis mediacatrih naturae"- moć prirode je velika.
Grčku medicinu nasleđuje i unapređuje Aleksandrijska škola progresom u anatomiji sa podvezivanjem krvnih sudova i elektivnim operacijama. Od 150 g.pne. počinje grčko-rimska medicina (Galen i Celzus). Nakon pada rimske imperije hirurški centar postaje Vizantija (Oribszij i Persan).

### Srednji vek

S pojavom islama i nadmoći muhamedanskog carstva nastaje period Arapske medicine koja je preuzela znanja od hrišćanske sekte Nestorijanaca (grčka medicina). Ističu se Rasisa i Avicena koji je napisao "Canon". Tokom ovog perioda nije bilo pravog napredka, čak je i nazadovala primenom kauterizacijom rane, što se nekritički prenosi i u evropsku medicinu.

Napredku medicine je doprinela zabrana sveštenicima u XII veku da se bave medicinom. Laici počinju da se bave hirurgijom i "Fabrica" od Ruđera od Salerna postaje osnovni udžbenik tokom 300 godina.
Krajem srednjeg veka hirurgija počinje da se razvija u severnoj Italiji Salerno, Padova, Bolonja) i Francuskoj (škola Montpelien), da bi krajem -{XV}- veka papa Sikst -{IV}- službeno dopustio disekciju leševa, tako da napreduju znanja iz anatomije. Međutim veliko unazađenje se dogodilo kada se od lekara, hirurgija prepustila pismenim berberima, kada je kao veština unazađena, a naučni razvoj prestao.

### Renesansa i početak modernog doba

Hieronymus Fabricius, *Operationes chirurgicae*, 1685
Paracelsus (1493-1541) shvata lekovitu moć prirode, a Versalius u delu "De humani corporis fabrica" objavljenom 1543. odbacuje Galenovu anatomiju i daje osnovu za pravu hirurgiju. Međutim i dalje hirurgiju obavljaju berberi, kao Ambroise Pare, koji je odbacio metod spaljivanja i podvezivao krvne sudove.

Napredak počinje kada je Londonsko udruženje berbera i hirurga, na osnovu povelje Henrika VIII iz 1540.g. počelo da vodi kontrolu rada u hirurgiji zemlje.
Krajem -{XVI}- i početkom XVII veka počinje se hirurgija uključivati u programe medicinskih škola, da bi u -{XVIII}- veku u potpunosti bila preuzeta od strane medicinskog staleža, tako da se operativna tehnika i manuelna veština usavršavaju. U Parizu se 1731. osniva Hirurška akademija i do kraja veka Pariz postaje centar svetske hirurgije. Ledran i Desaut 1741.- ekscizija i debridment rane, Leri -memoari vojne medicine i hirurgije- amputacije ekstremiteta odmah po ranjavanju, pre razvijanja infekcije).

### Savremena hirurgija

Naučna otkrića koja su omogućila današnji razvoj hirurgije su:

* Anestezija (1844. Horace Vels i 1846. W.T. Morton izvode inhalacionu anesteziju u Opštoj

bolnici u Massachusettsu.

* Asepsa i antisepsa (Ignacz Semmelweis, mađar, akušer u Beču, uvodi obavezno pranje ruku pre ginekološkog pregleda, čime je smanjio njihovu smrtnost, a Louis Pasteur 1850 postavlja

teoriju po kojoj su izazivači infekcija bakterije, a Josef Lister 1867. ta saznanja uvodi u
hirurgiju).

* Rendgen 1895 uvodi novi vid dijagnostike, radiografiju.
* Transfuzija krvi je omogućena otkrićem Karla Landstainera o aglutinaciji eritrocita pod

uticajem seruma drugog čoveka- tako da je omogućeno utvrđivanje krvnih grupa. - Otkriće penicilina (Fleming, 1928) omogućava pre- i postoperativno sprečavanje infekcija.
Brojni su hirurzi tokom ovog perioda svojim umećem i ingenioznošću doveli do razvoja hirurgije u današnjem obimu, kao i napredkom tehnologije. Hirurgija budućnosti ide u smeru što manje traume tkiva i organizma, kao i na poljima mikrohirurgie, fetalne, endoskopske, transplantacione hirurgije, implantacije veštačkih organa I tkiva koja se dobijaju na tkivnim kulturama.

Vrste kirurgije
---------------

* opća kirurgija
* traumatologija
* abdominalna kirurgija
* vaskularna kirurgija
* torakalna kirurgija
* kardijalna kirurgija
* plastična kirurgija
* endokrinološka kirurgija
* dječja kirurgija
* neurokirurgija

***Kirurgija*** na Wikimedijinoj ostavi