**Sir Ian Murray McKellen, CBE** (rođen 25. maja, 1939.) je engleski glumački veteran, dobitnik nagrade Tony i dva puta nominovan za Oscara. Premda uloge koje je ostvario variraju od ozbiljnih šekspirijanskih, preko savremenog teatra do popularnih fantazija i naučne fantastike, McKellen je najširoj javnosti najviše poznat po ulogama u skorašnjim blockbusterima kao što su *The Lord of the Rings* (Gandalf) i *X-Men]* triologija (Magneto). Odlikovan je Ordenom Britanskog carstva 1979. godine, a proglašen je za viteza 1991. godine za svoj izuzetan rad i doprinos pozorištu. McKellen je otvoreno gej i jedan je od prominentnih zagovornika LGBT ljudskih prava.

Biografija
----------

Rođen je u Burnleyu u Engleskoj, mada je veći deo mladosti proveo u Wiganu u okolini Manchestera, a školovao se u Boltonu. Njegov otac, Denis Murray McKellen, bio je laički propovednik, kao i obojica njegovih deda, koji su bili sveštenici. Njegova okolina je bila veoma hrišćanska, mada nisu bili konzervativni. "Vaspitavan sam kao ponizni nekonformistički hrišćani koji smatraju da se hrišćanski načinživota vodi delom tako što se ponašate hrišćanski prema svima koje sretnete.".

Svoju glumačku karijeru započeo je u *Bolton Little Theatre*, čiji je sada patron. Njegovo interesovanje za pozorište podržala je njegova porodica.

Upisao se na St. Catherine's College, na Cambridgeu sa 18 godina. Tamo se zaljubio u Derek Jacobija, što McKellen opisuje kao "strast koja je bila neobjavljena i neuzvraćena". Prvu ozbiljnu vezu imao je sa Brianom Taylerom, profesorom istorije u Boltonu. Veza je trajala od 1964. do 1972. godine. Živeli su zajedno u Londonu, gde je McKellen pokušavao da izgradi svoju glumačku karijeru. Godine 1978. upoznaje svog drugog partnera, Sean Mathiasa na Festivalu u Edinburghu. Mathias njihovu desetogodišnju vezu vidi kao napetu, sa čestim konfliktima zbog McKellenovog profesionalnog uspeha i Mathiasove ne tako uspešne karijere.

Pozorišna karijera
------------------

McKellen je debitovao u Coventryu 1961. godine, a prvi put je igrao u West Endu 1964. Svoju prvu filmsku ulogu dobio je u filmu *The Bells of Hell Go Ting-A-Ling-A-Ling* (1966), koja mu je donela dovoljno para da se posveti pozorištu, kao i iskustvo koje ga je nateralo da se fokusira na pozorište, medijum po kome je ostao prepoznatljiv skoro četiri decenije svoje karijere.

Uloga koja ga je učinila poznatim bila je lik Edwarda II u Marlowvoj drami *Edward II*. Produkcija je bila kontroverzna zbog eksplicitnih scena mučenja i implicitne homoseksualnosti. Kasnije je reprizirao ovu ulogu za BBC. Godine 1972. osnovao je Actor's Company sa prijateljem Edwardom Petherbridgeom, što je označilo početak njegovog javnog zastupanja glumaca i glumica u britanskom pozorištu. Između 1974. i 1978. igrao je glavne uloge u Royal Shakespeare Companyu, u predstavama kao što su *Romeo and Juliet* (zajedno sa Francescom Annis), *Macbeth* (zajedno sa Judi Dench) i u Jonsonovoj komediji *The Alchemist* u režiji Trevora Nunna, 1977.

Godine 1979. McKellen je glumio na Broadwayu u predstavi *Bent* ulogu gej lika u nacističkom koncentracionom logoru. Uprkos ulozi koja je po prvi put široj javnosti predstavila progon gejeva u nacističkoj Nemačkoj, McKellen još uvek nije bio outovan. Isprva McKellen nije bio siguran da li da prihvati ulogu: "Koliko god bio impresioniran njome (dramom - *prim. prev.*), pomislio sam "*Bože" Da li se usuđujem da ovo uradim?*" A Shean (njegov tadašnji momak) je pročitao i odgovorio "*Pa, moraš da uradiš*".". Od kada je glumio u originalnoj verziji na Broadwayu, McKellen je još dva puta glumio u *Bent*-u: u National Theatre u Londonu u režiji Shean Mathiasa, koji se pojavio u sporednoj ulozi, i pojavio se u sporednoj ulozi u filmskoj verziji iz 1997. koju je takođe režirao Mathias.

Godine 1980. dobija ulogu Salierija u broadwayskoj predstavi *Amadeus*, za koju dobija Tony Award za najboljeg glavnog glumca u predstavi. Za istu nagradu bio je nominovan i 1984. godine za *Acting Shakespeare*.

Godine 1982. glumi Waltera u istoimenoj televizijskoj drami. Walter je mentalno hendikepiran čovek koji živi po svojim pravilima od smrti svoje majke. Da bi bolje ušao u lik McKellen se prerušavao u Waltera, siromašno obučenog i očigledno mentalno hendikepiranog čoveka i odlazio je u kupovinu u centru grada, kako bi ispitivao reakcije ljudi na njegov izgled i ponašanje.

Godine 2004. glumio je udovicu Twanky u *Aladdin*u, čime je ispunio želju da igra ženu.

Popularnost
-----------

McKellen je glumio u filmovima tokom cele njegove karijere od filma *A Touch of Love* 1969. godine (izuzima se nezavršeni film *The Bells of Hell Go Ting-A-Ling-A-Ling* iz 1966.), ali širu popularnost je dobio tek 1990-ih, kada se pojavio u nekoliko hollywoodskih blockbustera.

Godine 1993. McKellen je igrao sporednu ulogu južnoafričkog tajkuna u *Six Degrees of Separation* u kome glumi zajedno sa Stockard Channing, Donaldom Sutherlandom i Will Smithom. Iste godine glumio je u američkoj TV miniseriji *Tales of the City* (zasnovanoj na romanu njegovog prijatelja, pisca Armistead Maupina) i u filmu *Last Action Hero* u kome glumi Smrt. Takođe 1993. godine igrao je gej aktivistu Billa Krausa u televizijskom filmu *And the Band Played On*, koji govori o prvim godinama epidemije HIV/AIDS-a.

Godine 1995. glumi naslovnu ulogu u filmu *Richard III*, za koji je takođe adaptirao scenario i ko-producirao. Kao izvršni producent vratio je svoj honorar od 50.000 funti, kako bi se završilo snimanje. Dobio je veoma pozitivne kritike za svoju ulogu, kao i nominacije za Golden Globe i BAFTA Award i osvojio je Evropsku filmsku nagradu za najboljeg glumca.

Njegova prva uloga za široku američku publiku bila je u filmu *Apt Pupil* Briana Singera, zasnovanom na priči Stephena Kinga. McKellen je glumio starog nacističkog oficira, koji živi pod lažnim imenom u SAD i koji se sprijateljuje sa radoznalim tinejdžerom, koji mu preti da će ga prijaviti ukoliko mu ne ispriča svoju priču. Godine 1998. nominovan je za Oscara za ulogu gej reditelja horor klasičnih filmova Jamesa Whalea u filmu *Gods and Monsters*.

Veliku popularnost mu donose uloge Magneta u Singerovim filmovima *X-Men* i njegovom nastavku *X2: X-Men United*, kao i u trećem nastavku *X-Men: The Last Stand*, koji je režirao Brett Ratner. Za vreme snimanja *X-Men*-a dobio je ulogu Gandalfa u Jacksonovoj filmskoj adaptaciji *Lord of the Rings* (*The Fellowship of the Ring*, *The Two Towers* i *The Return of the King*). Dobio je nagradu Screen Actors Guilda za najbolju sporednu ulogu, kao i nominaciju za Oscar za najbolju sporednu mušku ulogu.

Bio je domaćin u *Saturday Night Live* 16. marta, 2002. Godine 2003. glumio je sebe u *The Simpsons*, a u aprilu i maju 2005. glumio je u *Coronation Street*-u.

Još jedna popularna uloga koju je igrao bila je u filmu *The Da Vinci Code*. Priliko gostovanja zajedno sa filmskom ekipom u *The Today Show*-u na pitanje da li treba staviti napomenu na početku filma da je film fikcija, kako zahtevaju neke religiozne grupe, McKellen je odgovorio: "Uvek sam smatrao da Biblija treba da ima napomenu "Ovo je fikcija". Mislim, hodanje po vodi? Zahteva… da se veruje. I ja verujem u ovaj film – ne da je istinit, ne da je činjeničan, već da je veoma dobra priča.[…] I mislim da je publika dovoljno pametna u mudra da odvoji činjenice od fikcije i da prodiskutuje stvari koje pogleda.".

Godine 1988. Ian McKellen se pojavio u spotu za pesmu "*Heart*" grupe Pet Shop Boys.

Angažovanje za LGBT prava
-------------------------

Iako McKellen nije krio svoju seksualnu orijentaciju pred svojim kolegama i koleginicama još od početka karijere, publici se outovao tek 1988. godine u programu na BBC Radio 3. Kontekst koji je naveo McKellena na odluku da se outuje bila je rasprava u Parlamentu o kontroverznom amandmanu, poznatom kao "Section 28", koji je zabranjivao "promovisanje homoseksualosti i štampanje materijala koji promoviše homoseksualnost". U ovo vreme McKellen je već bio raskinuo vezu sa Mathiasom, tako da nije morao da se brine o tome kakve bi posledice imalo outovanje na karijeru njegovog partnera. McKellen je izjavio, takođe, da se na ovaj potez odlučio i zbog saveta i podrške koju je dobio od prijatelja, među njima i poznatog gej pisca Armistead Maupina.

Godine 2003. za vreme gostovanja u emisiji *Have I Got News For You* McKellen je otkrio da je 1988. godine, kada je lobirao za ukidanje Section 28, bio na sastanku sa Michael Howardom, torijevskim ministrom, koji je ostao pri svom anti-gej stavu, ali je tražio McKellenov autogram za decu. McKellen je pristao i napisao: "Fuck off, I'm gay".

Lobiranje protiv Section 28 je propalo i amandman je bi izglasan, ali McKellen je nastavio da se zalaže za LGBT ljudska prava. Jedan je od ko-osnivača Stonewall, LGBT organizacije imenovane po Stounvolskoj revoluciji. McKellen je pokrovitelj godišnjeg događaja LGBT History Month u Velikoj Britaniji.

Godine 1994 na svečanoj ceremoniji zatvaranja Gay Games-a McKellen je održao govor, predstavljajući se publici: "Ja sam Ser Ian McKellen, ali možete da me zovete Serena." (Ovaj nadimak mu je dao Stephen Fry, ali je počeo da se koristi u široj gej zajednici kada je imenovan za viteza i dobio zvanje "Sir".). Godine 2002. na dodelu Oscara je došao sa svojim tadašnjim momkom, novozelanđaninom Nickom Cuthellom – ovo je bilo drugo pojavljivanje otvoreno gej nominovanog glumca u pratnji svog dečka na dodeli Oskara (prvi put je to bio slučaj sa Nigel Hawthorneom i Trevor Benthamom, 1995. godine).

Godine 2006. McKellen je u najavi LGBT History Montha 2007, izrazio svoju podršku organizatorki i osnivačici ovog dešavanja, svojoj prijateljici Sue Sanders.Januara 2007. McKellen je postao pokrovitelj The Albert Kennedy Trusta, organizacije koja obezbeđuje podršku mladim i beskućnim LGBT osobama.

Vanjske veze
------------

***Ian McKellen*** na Wikimedijinoj ostavi

* Zvanični sajt
* Ian McKellen na sajtu IMDb
* Ian McKellen na Internet Broadway Database ()

Intervjui, klipovi, blogovi
* McKellen's personal pages on the Lord of the Rings movie, features a diary and answers to questions by fans.
* Ian McKellen interview at www.sci-fi-online.com Arhivirano 2006-06-16 na Wayback Machine-u
* Podcast Interview with Ian McKellen Arhivirano 2006-04-10 na Wayback Machine-u
* Ian McKellen interview at AfterElton.com
* Ian Mckellen speaking at launch of the UK LGBT History Month
* Extended BBC interviews with Sir Ian McKellen as he prepares to play King Lear
* The Ian McKellen Fanlisting Arhivirano 2006-01-31 na Wayback Machine-u (fansite)

| Nagrade
 |
| --- |
| Prethodi: **John Rubinsteinza *Children of a Lesser God***  |  **Tony Award za najboljeg glavnog glumca u predstavi** 1981**za *Amadeus***  | Slijedi: **Roger Reesza *The Life and Adventures of Nicholas Nickleby***  |
| Prethodi: **Oliver Ford Daviesza *Racing Demon***  |  **Laurence Olivier Award za najboljeg glumca** 1991**za *Richard III***  | Slijedi: **Nigel Hawthorneza *The Madness of George III***  |
| Prethodi: **Donald Sutherlandza *Citizen X***  |  **Golden Globe Award za najboljeg sporednog glumca u televizijskoj seriji, miniseriji ili filmu** 1997**za *Rasputin***  | Slijedi: **George C. Scottza *12 Angry Men***  |
| Prethodi: **Albert Finneyza *Erin Brockovich***  |  **Screen Actors Guild Award za najboljeg sporednog glumca u igranom filmu** 2001**za *The Lord of the Rings: The Fellowship of the Ring***  | Slijedi: **Christopher Walkenza *Catch Me if You Can***  |

| * p
* r
* u
Zlatni globus za najboljeg sporednog glumca u seriji, miniseriji ili televizijskom filmu |
| --- |
| 1970–1989 | 
* James Brolin (1970)
* Ed Asner (1971)
* James Brolin (1972)
* McLean Stevenson (1973)
* Harvey Korman (1974)
* Ed Asner / Tim Conway (1975)
* Ed Asner (1976)
* Norman Fell (1978)
* Danny DeVito / Vic Tayback (1979)
* Pat Harrington, Jr. / Vic Tayback (1980)
* John Hillerman (1981)
* Lionel Stander (1982)
* Richard Kiley (1983)
* Paul Le Mat (1984)
* Edward James Olmos (1985)
* Jan Niklas (1986)
* Rutger Hauer (1987)
* Barry Bostwick / John Gielgud (1988)
* Dean Stockwell (1989)

 |
| 1990–2023 | 
* Charles Durning (1990)
* Louis Gossett, Jr. (1991)
* Maximilian Schell (1992)
* Beau Bridges (1993)
* Edward James Olmos (1994)
* Donald Sutherland (1995)
* Ian McKellen (1996)
* George C. Scott (1997)
* Don Cheadle / Gregory Peck (1998)
* Peter Fonda (1999)
* Robert Downey Junior (2000)
* Stanley Tucci (2001)
* Donald Sutherland (2002)
* Jeffrey Wright (2003)
* William Shatner (2004)
* Paul Newman (2005)
* Jeremy Irons (2006)
* Jeremy Piven (2007)
* Tom Wilkinson (2008)
* John Lithgow (2009)
* Chris Colfer (2010)
* Peter Dinklage (2011)
* Ed Harris (2012)
* Jon Voight (2013)
* Matt Bomer (2014)
* Christian Slater (2015)

 |

| * p
* r
* u
Nagrada nezavisnog duha za najboljeg glumca |
| --- |
| 
* M. Emmet Walsh (1985)
* James Woods (1986)
* Dennis Quaid (1987)
* Edward James Olmos (1988)
* Matt Dillon (1989)
* Danny Glover (1990)
* River Phoenix (1991)
* Harvey Keitel (1992)
* Jeff Bridges (1993)
* Samuel L. Jackson (1994)
* Sean Penn (1995)
* William H. Macy (1996)
* Robert Duvall (1997)
* Ian McKellen (1998)
* Richard Farnsworth (1999)
* Javier Bardem (2000)
* Tom Wilkinson (2001)
* Derek Luke (2002)
* Bill Murray (2003)
* Paul Giamatti (2004)
* Philip Seymour Hoffman (2005)
* Ryan Gosling (2006)
* Philip Seymour Hoffman (2007)
* Mickey Rourke (2008)
* Jeff Bridges (2009)
* James Franco (2010)
* Jean Dujardin (2011)
* John Hawkes (2012)
* Matthew McConaughey (2013)
* Michael Keaton (2014)
* Abraham Attah (2015)
* Casey Affleck (2016)
* Timothée Chalamet (2017)
* Ethan Hawke (2018)
* Adam Sandler (2019)

 |