**Liverpool** (čita se *Liverpul*) je lučki grad i metropolitanski borough od 478,580 stanovnika na sjeverozapadu Engleske u Grofoviji Merseyside.

Širi centar grada ima 559,110 stanovnika, a metropolitanska oblast 864,122 stanovnika.

Geografske karakteristike
-------------------------

Liverpool se poput polumjeseca raširio duž sjeverne obale estuarija rijeke Mersey, udaljen nekoliko kilometara od Irskog mora.

Liverpoolska luka sa svojim dokovima i skladištima, uvrštena je 2004. na UNESCO-vu Listu mjesta svjetske baštine u Evropi.

Centar grada

Historija
---------

Karta centra grada
Prvi značajan datum u historiji grada bila je 1207. kad je kralj John svojom poveljom najavio da namjerava podići luku i osnovati borough Liverpool.

Liverpool je za srednjeg vijeka vrlo sporo rastao, ali je tokom 18. vijeka eksplozivno narastao, zahvaljujući profitabilnoj trgovini sa Amerikom i Karibima, tako da je postao druga po važnosti britanska luka. Ključ njegova uspjeha bila je trgovina poznata kao - Liverpulski trokut, grad je razmjenjivao robu proizvedenu u svom zaleđu, za robove iz Zapadne Afrike, koje su pak prodavali za šećer, melasu, mirodije i druge plantažne usjeve iz Kariba, koje bi onda prodavali po Engleskoj i Evropi.

Prvi dok u Liverpoolu sagrađen je 1715. Do kraja vijeka podignuta su četiri nova doka duž Merseya, tako da je liverpulska luka brojem dokova pretekla i London. Nakon izgradnje željezničke pruge Liverpool - Manchester 1830. kao prve u Engleskoj koja je povezala dva velika grada i glavninu britanskih industrijskih centara, pojeftinio je transport robe do luke. Grad se naglo širio pa je zbog tog proradila i parobrodska trajektna linija preko Merseya do poluotoka Wirral. Njegov rast je bio popraćen i visokom razinom imigracije iz okolnih područja i Irske, naročito za vrijeme i nakon Velike gladi u Irskoj (1845.-49.).

Početkom 20. vijeka, Liverpool je postao centar 11 kilometara duge luke koja se protezala duž Merseya od Hornbya (podignut 1884.) na sjeveru do Herkulaneuma (podignut 1866.) na jugu. Tad je luka značajno modernizirana, što joj nije puno pomoglo jer joj je promet nakon Velike depresije počeo opadati, a naročito nakon Drugog svjetskog rata. To se desilo jer je pala potražnja za robama iz njegovog industrijskog zaleđa, pa je samim tim pao i njegov značaj u Britaniji, uz to opala je i trgovinska razmjena sa Sjedinjenim Američkim Državama i Karibima. Sve to je uz pad Investicija dovelo do velike nezaposlenosti.

Novi muzej grada
Vijećnica
Liverpool je postao poznat širom svijeta 1960-ih, zahvaljujući slavi sastava The Beatles koji su svoje prve muzičke korake imali u lokalnom Cavern Clubu, a kasnije postali zaštitni znak pop kulture 20. vijeka.

Pored Beatlesa Liverpool je dao doprinos pop kulture 20. vijeka i svojim Merseybeatom, podvrsta rocka koju su njegovali njegovi brojni sastavi između 1958. - 1964.

U lokalnim razmjerima njegovi pjesnici Roger McGough, Adrian Henri i Brian Patten bili su veliki popularizatori poezije 1960-ih, a komičar Tommy Handley je 1940-ih uveseljavao mnoge Engleze svojim radio emisijama.

Znamenitosti
------------

Najveća znamentost grada je već spomenita luka sa brojnim dokovima i skladištima iz 19. vijeka, koja je uvrštena na Listu mjesta svjetske baštine u Evropi.

Kako je Liverpool relativno novi grad, on nema nekih bog zna kako starih spomenika, od njegovih arhitektonskih znamenitosti vrijedi spomenuti palaču Gradske vijećnice iz 18. vijeka, historicistički St. George’s Hall iz 19. vijeka; neogotičku anglikansku katedralu (osnovanu 1904. dovršenu 1978.) i modernističku katoličku katedralu podignutu 1967.

Kao veliki grad Liverpool ima brojne kulturne institucije; od Galerije Tate (filijala poznatih Tate galerija), preko Regionalnog muzeja Merseysida s bibliotekom, galerije Walker Art, Biblioteke Picton, Inernacionalnog muzeja ropstva, do poznatog simfonijskog orkestra 

Grad ima univerzitet osnovan 1881.

Privreda i transport
--------------------

Liverpool je i pored stagnacije i nadalje dominantni centar svoje metropolitanske oblasti. Njegove tradicionalne 
aktivnosti kao što su transport i logistika poprilično su oslabile, ali su još uvijek važne u ekonomskom životu grada. Luka se prilagodila novim trendovima, pa se pored tradiconalnih tereta, orjentirala i na kontejnere, a od 2012. posluje i kao terminal za kruzere.

Turizam zahvaljujući ostavštini Beatlesa postaje sve značajnija stavka u privredi grada.

Do grada ide autoput M62, a preko estuarija su izgrađena dva tunela, pa putnici više ne ovise samo o trajektima.

Nekih dvanaestak km jugoistočno od grada pored Merseya leži internacionalni aerodrom Liverpool John Lennon (IATA: LPL, ICAO: EGGP).

Sport
-----

Liverpool je poznat po svoja dva nogometna kluba svjetske klase; Liverpool i Everton.

Pobratimski gradovi
-------------------

|  |  |
| --- | --- |
| * SAD, Birmingham, Alabama
* Njemačka, Köln
* Irska, Dublin
* Kina, Šangaj
 | * Brazil, Rio de Janeiro
* Indonezija, Medan
* Malezija, Penang
 |

Panorama grada s MerseyaPanorama grada s Merseya

Izvori
------

1. 1 2 3 4  „United Kingdom: Merseyside (Boroughs)" (engleski). City population. Pristupljeno 15. 11. 2016.
2. 1 2 3 4  „United Kingdom: North West England" (engleski). City population. Pristupljeno 16. 11. 2016.
3. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16  „*Liverpool*" (engleski). Encyclopædia Britannica. Pristupljeno 16. 11. 2016.
4. 1 2  „*Liverpool – Maritime Mercantile City*" (engleski). Unesco. Pristupljeno 16. 11. 2016.
5. ↑  „*The Birth of Mersey Beat*" (engleski). Mersey Beat. Pristupljeno 16. 11. 2016.

***Liverpool*** na Wikimedijinoj ostavi

Vanjske veze
------------

* Liverpool City Council Arhivirano 2016-11-16 na Wayback Machine-u ()

| * p
* r
* u
Svjetska baština Ujedinjenog Kraljevstva |
| --- |
| Engleska | Grad Bath •  Palača Blenheim •  Katedrala u Canterburyju s Opatijom sv. Augustina i Crkvom sv. Martina  •  Rudarsko područje Cornwalla i Zapadnog Devona •  Mlinovi doline Derwent •  Durhamski zamak i katedrala •  Hadrijanov zid (Granice Rimskog Carstva) •  Korito Ironbridgea  •  Jurska obala  •  Kraljevski botanički vrtovi u Kewu •  Liverpool  •  Greenwich  •  Saltaire  •  Stonehenge i Avebury s pripadajućim arheološkim lokalitetima  •  Kraljevski park Studley i Opatija Fountains  •  Londonski toranj  •  Westminsterska palača, Westminsterska opatija i Crkva sv. Margarete u Westminsteru | Zastava UK |
| Škotska | Edinburgh, stari i novi grad •  Antoninov zid (Granice Rimskog Carstva) • Forth Bridge • Neolitski Orkney •  New Lanark  •  St. Kilda |
| Wales | Industrijski krajolik Blaenavona •  Zamkovi i gradske zidine kralja Edwarda u Gwyneddu •  Akvedukt Pontcysyllte |
| Sjeverna Irska | Prolaz divova |
| Gibraltar | Gorhamova špilja |
| Prekomorski teritoriji | Tristan da Cunha (Otok Gough i Nepristupačni otok)  •  Hendersonov otok (Pitcairnovo otočje)  •  St. George (Bermudi) |

| * p
* r
* u
Metropolitanski borouzi Grofovije Merseyside |
| --- |
| Metropolitanski borouzi | Liverpool · Knowsley · St Helens · Sefton · Wirral |  |

| * p
* r
* u
Evropski glavni gradovi kulture |
| --- |
| 
* 1985: Atena
* 1986: Firenca
* 1987: Amsterdam
* 1988: Zapadni Berlin
* 1989: Pariz
* 1990: Glasgow
* 1991: Dublin
* 1992: Madrid
* 1993: Antwerpen
* 1994: Lisabon
* 1995: Luxembourg
* 1996: Kopenhagen
* 1997: Solun
* 1998: Stockholm
* 1999: Weimar
* 2000: Rejkjavik, Bergen, Helsinki, Bruxelles, Prag, Krakov, Santiago de Compostela, Avignon, Bologna
* 2001: Porto, Rotterdam
* 2002: Brugge, Salamanca
* 2003: Graz
* 2004: Genova, Lille
* 2005: Cork
* 2006: Patras
* 2007: Luxembourg i Grande Région, Sibiu
* 2008: Liverpool i Stavanger
* 2009: Linz i Vilnius
* 2010: Essen, Pečuh i Istanbul
* 2011: Turku i Tallinn
* 2012: Maribor i Guimarães
* 2013: Košice i Marseille
* 2014: Umeå i Riga
* 2015: Mons i Plzeň
* 2016: San Sebastián i Wrocław
* 2017: Aarhus i Pafos
* 2018: Valletta i Leeuwarden
* 2019: Plovdiv i Matera
* 2020: Rijeka i Galway
* 2021: x
* 2022: Novi Sad, Esch-sur-Alzette i Kaunas
* 2023: Veszprem, Temišvar i Elefsina
* 2024: Tartu, Bad Ischl i Bodø

 |