recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Fertőszentmiklós** čita se *Fertesentmikloš* (njemački: *St. Niklau*) je grad na zapadu Mađarske od 3,854 stanovnika, koji administrativno podpada pod Županiju Győr-Moson-Sopron.

Geografske karakteristike
-------------------------

Fertőszentmiklós leži na riječici Ikva, udaljen 25 km jugoistočno od Soprona i svega 8 km 
jugozapadno od Nežiderskog jezera i austrijske granice. 
Danas je gotovo spojen sa Fertődom, koji leži par kilometara sjevernije.

Njegovo ime je sintagma i prevedeno znači Močvara (Fertő) Svetog Nikole (Szentmiklós).

Historija
---------

Fertőszentmiklós je novi grad, nastao 1905. ujedinjenjem dvaju naselja koje je razdvajala Ikva, *Szentmiklósa* i *Szerdahelya*, 
on je 2008. dobio status grada.

Najstarije naselje preteča današnjeg grada je prvi put dokumentirano 1228. pod imenom *Terra Neweg*, ali se već u povelji iz 1274. navodi kao *esslesia S. Nicolai* (Sveti Nikola) jer je on bio zaštitnik ribara, a selo je bilo ribarsko.

Pobratimski gradovi
-------------------

* Njemačka, Pleidelsheim
* Slovačka, Ljeopoldov

Izvori
------

1. 1 2 3 4  „Hungary:Győr-Moson-Sopron" (engleski). City population. Pristupljeno 18. 05. 2016.

Vanjske veze
------------

***Fertőszentmiklós*** na Wikimedijinoj ostavi

* *Službene stranice Fertőszentmiklósa* ()

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Ovaj članak o **geografiji** je u začetku. Možete pomoći Wikipediji tako da ga proširite*. |
**Riznica** je

1. Mesto gde se čuvaju novac, zlato, plemeniti predmeti i druge materijalne ili duhovne dragocenosti.
2. Služba u okviru jedne organizacije, privrednog sistema ili državne uprave nadležna za upravljanje finansijama, novcem, poslovnim rizicima, prihodima i rashodima, oporezivanjem...

Osoba koja se bavi poslovima u riznici se zove rizničar.

Riznica kao mesto čuvanja dragocenosti
--------------------------------------

Al Khazneh - Riznica grada Petra
Termin riznica je prvi put korišćen u antičko doba da bi označio zavetne hramove u kojima su čuvane javne dragocenosti i koje su podizali grčki gradovi države u čast Olimpijskih bogova. Primer riznice je Sifnijska riznica u Delfima, i ostrvo Delos kao zajednička riznica Delskog saveza grčkih gradova država. 

Jedna od najpoznatijih građevina u drevnom jordanskom gradu Petra je Riznica (Al Khazneh; "The Treasury"; Arabic: الخزنة‎) hram koji je isklesan u steni. Ovaj hram-riznica je u čuvenom holivudskom filmu o Indijana Džonsu (Indiana Jones and the Last Crusade iz 1989.) prikazan kao hram u kome se čuvao Sveti gral. 

Riznice su predstavljale verske objekte što je bila jasna poruka da su čuvane državne dragocenosti neprikosnovene i da postoji uzvišena moralna obaveza za svakog ko ima pristup sredstvima koja se čuvaju. 

Termin riznica može biti shvaćen i u apstraktnom smislu kao mesto na kom se čuvaju duhovne i nematerijalne vrednosti značajne za jednu zajednicu (verski objekti, muzeji, galerije, običaji, tradicija, jezik, pismo...)

Riznica u funkciji države, privrednih društava i organizacija
-------------------------------------------------------------

Termin Riznica (eng. Treasury) se upotrebljava da opiše finansijsku službu koja upravlja sredstvima države, privrednih društava i organizacija.

### Državna riznica

je odgovorna za ekonomiju, finansije, prihode i rashode jedne zemlje.
U nekim zemljama državnom riznicom se smatra Ministarstvo finansija pri Vladi. Primeri su Belgija, Španija, Indija, Japan, Holandija... i Ministar Finansija je ujedno i Državni rizničar.

U pojedinim zemljama kao što je Srbija, Državna riznica je organizovana kao posebna uprava pri Ministarstvu finansija (Uprava za Trezor).

### Riznica u privrednim društvima

je služba koja upravlja sredstvima i rizicima koji mogu ugroziti redovno poslovanje društva. Rizici mogu biti rizik likvidnosti, devizni rizik, kamatni rizik. Na kom organizacionom nivou će se upravljati sredstvima i rizicima zavisi od same organizacione strukture privrednog društva. U velikim sistemima riznica je najčešće posebna funkcija, u srednje velikim sistemima je to sektor ili odeljenje, a u malim sistemima funkciju rizničara može obavljati i jedna osoba.
**Artaksija I** (također poznat kao **Artaks** ili **Artašes**, armenski: Արտաշես Առաջին Բարեպաշտ) (vladao 190/189. pne. –160/159. pne.) bio je prvi kralj i osnivač Kraljevstva Armenije čiji su potomci iz Artaksijadske dinastije njome vladali sljedeća dva vijeka. 

Artaksija je krajem 2. vijeka pne. bio u službi seleukidskog kralja Antioha III Velikog koji ga je nakon pripojenja Armenije svom carstvu imenovao *strategosom*. Kada je Antioh poražen od Rimljana u bitci kod Magnezije 190. pne. Artaksija je iskoristio priliku kako bi zajedno sa satrapom Zarijadrom digao ustanak protiv seleukidske vlasti. Nakon njega se, uz rimski pristanak, proglasio kraljem nezavisne tzv. Velike Armenije, dok je Zarijadro dobio vlast u Sofeni, koja se otada naziva Malom Armenijom.

Artaksija je bio oženjen za Satenik, kći kralja Alana, te s njom imao šest sinova: Artavazda, Vruyrja, Mazhana, Zarijadra (Zareh), Tiran i Tigrana (Tigran). Artaksija je poznat i po tome što je na rijeci Araks kraj jezera Sevan podigao prijestolnicu poznatu pod nazivom Artaxata. U njoj je neko vrijeme našao utočište Hanibal nakon što mu Antioh više nije mogao pružati zaštitu.

Godine 165. pne. Artaksija je zarobljen kada je Armeniju napao seleukidski vladar Antioh IV Epifan.

Napomene
--------

Vanjske veze
------------

* Artaxias I Arhivirano 2007-12-14 na Wayback Machine-u entry in Encyclopaedia Iranica
* Artashes biography Arhivirano 2011-05-21 na Wayback Machine-u

| Kraljevske titule |
| --- |
| Prethodi:**None** | **Kralj Armenije**190. pne.–160. pne. | Slijedi:**Artavazd I** |
**Julijan Knežević** (svjetovno ime **Radomir Knežević**. 19. kolovoz 1918 - 16. srpanj 2001.) je bio arhimandrit Srpske pravoslavne crkve i iguman Manastira Studenice

Djetinjstvo
-----------

Rođen je u selu Vitkovo kod Aleksandrovaca, 19. kolovoza 1918. godine. Kršteno mu je ime Radomir. Osnovno obrazovanje stekao je u svom rodnom mestu.

Monaški život
-------------

  

Kao dečak odlazi u Manastir Veluće za vreme starešine jeromonaha Platona Milojevića, a za tim u manastir Vetu i u Manastir Vujan kod Gornjeg Milanovaca. Iz tog manastira završio je sa još dvojicom monaha, Nikolajem i Justinom, monašku školu u Manastiru Visoki Dečani, a onda se zamonašio i dobio monaško ime Julijan.

Uskoro posle primanja monaškog postriga 1938. godine, vladika Nikolaj Velimirović u Manastiru Žiči rukopolaže oca Julijana za jerođakona, a zatim i za jeromonaha.

Po mudrosti i lepom ophođenju sa ljudima otac Julijan je bio svima poznat, zato je rano proizveden u čin igumana, tako da je posle Drugog svetskog rata on bio najmlađi igumanu Eparhiji žičkoj, kao što je pred rat njegov brat od strica (Predrag) monah Timotej postao u manastiru Žiča najmlađi đakon, sa nepunih 17 godina.

Kada je episkop Vasilije Kostić 1961. postavljen na Eparhiji žičkoj, on sve račansko bratstvo, kao najbrojnije i najjače, premešta u Manastir Studenicu, gde su bile i najveće potrebe. Iguman Julijan postaje starešina studenički, a otac Vasilije Domanović namesnik.

Smrt
----

Umro je 16. srpanja 2001. godine u 82. godini života u Manastiru Gradac gde je i sahranjen.

Izvori
------

1. ↑  „Archive copy". Arhivirano iz originala na datum 2021-04-23. Pristupljeno 2021-04-21.
2. ↑  „Archive copy". Arhivirano iz originala na datum 2021-04-23. Pristupljeno 2021-04-21.
3. ↑

Eksterni linkovi
----------------

* https://studenicainfo.rs/iguman-julijan-studenica-je-nastala-iz-duse-srpskog-naroda.rs/ Biografija na sajtu Julijan Knežević
*
**Leiria** je grad i općina od 126,897 stanovnika na zapadu Portugala u Distriktu Leiria u kom je administrativni centar.

Geografske karakteristike
-------------------------

Leiria se nalazi na ušću potoka Lena u rijeke Lis, tridesetak km od Atlanskog oceana, udaljena 132 km od Lisabona i 184 km od Porta.

Historija
---------

Leiria je vrlo stari grad, čiji ostaci upućuju da je postojala i za rimskih vremena. Suevi su je zauzeli 414. a nakon tog Mauri. Od Maura je preoteo kralj Afonso I 1134. koji je naredio da se zamak i bedemi ponovo sagrade. Od Afonsa I dobio je prvu povelju 1142. a nakon tog i od Sancha I 1195.

Od vladavine kralja Dinisa često je bila povremena kraljevska rezidencija 1254. 1372. 1376. i 1438. 

Status grada dobila je 1545. od kralja Joãoa III.

Leiria je od 1959 veliki garnizon, - baza portugalske ratne avijacije (Base Aérea N.º 5) u kojoj su danas smješteni lovci F-16.

Znamenitosti
------------

Najstarija građevina je gotički zamak (danas u ruševnom stanju) sa kapelom koju je dao podići João I (14. vijek).
Stara je i romanička crkva *Sao Pedro* (12. vijek).

Renesansnu katedralu (1550.-1574.) je dao sagraditi Joãoa III.

Privreda i transport
--------------------

Leiria je danas važan industrijski centar grad sa velikom cementarom i tvornicom stakla i brojnim pogonima tekstilne, prehrambene i kemijske industrije.

Za ekonomiju je važan ribolov, poljoprivreda (maslinovo ulje, žitarice, vino, voće, krumpir) i balnearni turizam duž atlanske obale.

Autoputom A1 povezan je sa Coimbrom, Portom i Lisabonom.

Izvori
------

1. 1 2 3 4 5 6 7  „Leiria Municipality in Leiria District" (engleski). City Population. Pristupljeno 26.02.2024.
2. 1 2 3 4 5 6 7  „Leiria" (portugalski). Infopedia. Pristupljeno 26.02.2024.
3. ↑  „Base Aérea N.º 5" (portugalski). Força Aérea Portuguesa. Pristupljeno 26.02.2024.

Vanjske veze
------------

***Leiria*** na Wikimedijinoj ostavi

* *Camara Municipal de Leiria* (službene stranice) ()
**Janj** je rijeka u opštini Šipovo, Bosna i Hercegovina. Ime Janj označava i oblast južno od Šipova prema Kupresu sačinjenu od mnogobrojnih sela, koja se nalaze u i oko kanjona rijeke Janj. Kanjon rijeke Janj je zaštićeni prirodni rezervat. Po najavama vlasti kanjon rijeke Janj bi trebalo zajedno sa kanjonom rijeke Plive da uđe pod zaštitu UNESKA.

Izvor Janja

Izvor
-----

Rijeka Janj izvire u južnom dijelu opštine Šipovo, između naselja Strojice i Babići, na nadmorskoj visini 612 metara, u dubokom mračnom kanjonu čije su strme litice visoke do 200 m. Izvor je udaljen 13 kilometara od centra Šipova. Rijeka teče na sjever prema gradu. Na samom izvoru Janja, u njega se ulijeva riječica Vaganac. Pristup izvoru moguć je samo pješice, iz dva pravca. Jedan je iz sela Babići, a drugi sa magistralnog puta Šipovo-Kupres, odniosno selo Rašće, gdje se rijeka Janj rasipa na više tokova. Kanjon rijeke Janj je građen od mezozojskog krečnjaka. U dolini rijeke nalazi se rimski spomenik uklesan u stijeni.

### Vodopad kod bukve

Na oko 500 metara od izvora, rijeka Janj ulazi u kraći kanjon i obrušava se niz stijene stvarajući vodopad visine oko 12 metara. Zbog nepristupačnosti terena Vodopad kod Bukve i dalje je nedovoljno poznat i posjećen. Moguće ga je primjetiti i vidjeti samo iz neposredne blizine. Najlakši pristup vodopadu je iz sela Podosoje, koje se nalazi neposredno prije Strojića, iz pravca Šipova. Neoznačenom i strmom stazom silazi se do korita rijeke Janj. Dalji prilaz vodopadu moguć je samo krećući se uzvodno kroz vodu.

Po izlasku iz kanjona Janj postaje pitomiji, pun razigranih brzaka, dubokih virova, sve do Janjskih otoka, 

Janjski otoci
Janjski otoci se završavaju vodopadom

Janjski otoci
-------------

Na 9 km od grada, pored magistralnog puta Šipovo-Kupres, nizvodno od izvora rijeke Janj, smještene su nadeleko poznate Janjske otoke, dolina duga oko 1 km. i širine oko 300 m. Tu se Janj razljeva u mnogobrojne potočiće, rukavce i mlazeve koji se nakon nekoliko kilometara spajaju, gradeći visoki pjenušavi vodopad koji ljeti pravi rosu, a zimi snježno iskričasto inje. Tlo na Janjskim otokama je krečnjačka dolina prekrivena debelim sedrenim naslagama koje su se vremenom nataložile u Plivu od ušća Janja do Plivskog vodopada. Janjski otoci su popularno turističko izletište.

Janj se uliva u Plivu oko 1 km jugoistočno od Šipova na nadmorskoj visini od 440 m.

Rijeka Janj je izuzetno bogata pastrmkom i lipljenom, te je zbog toga veoma atraktivna ribolovna mušičarska voda. Janj je i izvor pitke vode za opštinu Šipovo.

Galerija
--------

* 
* 
* 
* 

***Janj*** na Wikimedijinoj ostavi


1. ↑  „Izvor Janja, odmor za dušu (Video)". *See Srpska*. Pristupljeno 9. 2. 2024.
**Internacionalni bataljon „Đuro Đaković"** (šp. *Batallón Đuro Đaković*) bio je vojna jedinica u sastavu Internacionalnih brigada, sastavljena od jugoslovenskih dobrovoljaca na strani Španske republike u građanskom ratu.

Dobio je ime po jugoslovenskom borcu za radnička prava i žrtvi Šestojanuarske diktature 1929. godine, Đuri Đakoviću.

Bataljon „Deda Blagoev" bio je spojen sa bataljonom „Đuro Đaković" prilikom organizacije brigada. Od 1664 jugoslovenska dobrovoljca u Španiji, njih 543 borilo se u bataljonima „Đaković", „Dimitrov" i „Masarik".

Sastav
------

Bataljon je tokom rata bio u sastavu različitih jedinica:

* nezavisan (10. april – 28. april 1937)
* 150. internacionalna brigada (28. april – 4. avgust 1937)
* 45. internacionalna divizija (4. avgust – 19. oktobar 1937)
* Rezervna grupa 45. divizije (19. oktobar 1937 – 13. februar 1938)
* 129. internacionalna brigada (13. februar – 5. oktobar 1938)

Borbeni put bataljona
---------------------

Konferencija jugoslovenskih komunista, boraca bataljona Đuro Đaković, u okolini Barselone, 1938.
Bataljon je formiran decembra 1936. godine. U bataljonu su se borili i neki Španci, poput Luisa Alvareza Justea, *pesnika gerilaca*, koji je u bici kod Brunete bio zamenik komesara.

Bataljon je učestvovao u odbrani Madrida, u bitkama na Harami i Bruneti, gde je pretrpeo teške gubitke. Posle toga je, u sastavu 15. internacionalne brigade vodio borbe na Aragonskom frontu, a polovina njegovih boraca izginula je u Saragoškoj ofanzivi. Nakon reorganizacije brigada, bataljon je došao u sastav 129. internacionalne brigade i pretrpeo gubitke u Aragonskoj ofanzivi. Bitka na Ebru bila je poslednji veći oružani sukob u kojem su učestvovali borci bataljona, koji se zatim povukao na aragonsku obalu, gde su njegovi borci demobilisani u septembru 1938. godine. Uprkos tome, većina njih morala je da se bori tokom Katalonske ofanzive i da pređe francusku granicu.

Mnogi borci bataljona su po prelasku u Francusku bili zatvoreni u logore, ali je većina njih bila oslobođena od strane Komunističke partije Jugoslavije i do 1941. godine prebačena u okupiranu Jugoslaviju. Borci su se tamo priključili Narodnooslobodilačkoj vojsci Jugoslavije i borili se za oslobođenje od fašizma.

Borci bataljona
---------------

Neki od poznatijih boraca bataljona „Đuro Đaković" bili su:

|  |  |
| --- | --- |
| * Blagoje Parović
* Peko Dapčević
* Fadil Jahić Španac
* Otmar Kreačić
* Kosta Nađ
* Blagoje Nešković
* Djordjije Djoko Kovačević
 | * Franjo Ogulinac Seljo
* Marko Orešković
* Ivan Rukavina
* Aleksa Demnievski
* Vojo Todorović Lerer
* Nikola Car Crni
 |

Literatura
----------

* Crusells, Magí (2002). *Las Brigadas Internacionales en la pantalla*. Univ de Castilla La Mancha. str. 109-. ISBN 978-84-8427-149-9.
* Bradley, Ken (1994). *International Brigades in Spain 1936-39*. Osprey Publishing. ISBN 9781855323674.

| * p
* r
* u
Jugosloveni u Španskom građanskom ratu |
| --- |
|  | Spisak španskih boraca Jugoslavije • Udruženje španskih boraca i prijatelja • Bataljon „Georgi Dimitrov" • Bataljon „Đuro Đaković" • Bataljon „Tomaš Masarik" |  |
**Angel Maturino Reséndiz**, poznatiji pod nadimcima **The Railway Killer/The Railroad Killer** (*Željeznički ubica*) (1.8. 1959 – 27.6. 2006.) bio je serijski ubica pogubljen u američkoj državi Texas. Bio je ilegalni imigrant iz Meksika, koji je uskačući na vlakove putovao po SAD kako bi nesmetano mogao vršiti zločine. Kada je osumnjičen za serijska ubistva, 21.6. 1999. je nakratko postao 457. po redu bjegunac na listi 10 najtraženijih bjegunaca FBI. 

Resendiz je ubio najmanje 15 ljudi, pri čemu se najčešće služio kamenjem i tupim predmetima, a žrtve je napadao u njihovim kućama, obično u blizini željezničke pruge. Motiv je najčešće bila pljačka, odnosno nabavka novca za alkohol i drogu. U nekoliko slučajeva je ženske žrtve i silovao, uključujući i uglednu pedijatricu dr. Claudiu Benton. 

Resendizovo hvatanje je otežalo to što nije imao fiksnu adresu, odnosno što je koristio vlakove kako bi nesmetano i neprimjećeno putovao između Meksika, SAD i Kanade. Njegova sestra Manuela se, međutim, saznavši da ga traži FBI, uplašila da bi mogao biti ubijen od lovaca na ucjene te ga je u julu 1999. godine, u društvu duhovnog savjetnika nagovorila da prijeđe granicu između El Pasoa u Texasu i Ciudad Juareza u Meksiku te se preda teksaškom rendžeru Drewu Carteru.

Kada je uhapšen u julu 1999. godine, imao je 39 godine. Ubrzo je priznao 9 ubistava za koga su ga teretili, te još 2 ubistva za koje nije bio osumnjičen. Teksaški sud ga je proglasio krivim te osudio na smrt. 

U aprilu 2006. godine je, nekoliko mjeseci prije planiranog pogubljenja, priznao i ubistvo u San Antoniju počinjeno 1991. godine.

Resendiz je pogubljen smrtonosnom injekcijom 27.6. 2006.

Vanjske veze
------------

* Article on Ángel Maturino Reséndiz Arhivirano 2006-04-24 na Wayback Machine-u
* Biography of Ángel Maturino Reséndiz and timeline of his life Arhivirano 2015-01-03 na Wayback Machine-u
* Article about Reséndiz's admission to two murders Arhivirano 2005-04-11 na Wayback Machine-u
* PolkOnline article about Reséndiz's admissions Arhivirano 2005-04-27 na Wayback Machine-u
* Railroad Killer returns to Houston Arhivirano 2007-09-27 na Wayback Machine-u
* Texas Department of Criminal Justice on Angel Resendiz Arhivirano 2011-09-27 na Wayback Machine-u
* Serial Killers A-Z, Resendiz
* Angel Resendiz Arhivirano 2007-06-18 na Wayback Machine-u
* Angel Maturino Resendiz's last words. Arhivirano 2006-11-08 na Wayback Machine-u
**Bistrica** je rijeka u zapadnom dijelu Bosne i Hercegovine, ponornica u Livanjskom polju, čiji tok se izgubio kroz brojne regulacije navodnjavanja i dobivanja hidroenergije.

Izvor Bistrice

Izvor
-----

Bistrica izvire iz velikog kraškog izvora Vrelo Duman, koji se nalazi unutar pećine u naselju Duman, u dijelu Starog grada Livna, koji se naziva i Bistrički Grad.

Nalazi se u podnožju kraškog brda Bašajkovac, podno strmih stijena Crvenice, a ime mu potječe od istoimene turske riječi *duman* koja označava dim ili maglu. Pri kraju zimskog perioda, kad krene da se topi snijeg sa okolnih planina, kreira prizor koji podsjeća na dimnu zavjesu zbog količine vode koja izlazi iz stijena. 

Ispred izvora isklesan je četverougaoni bazen dubine 3 m u povodu osvajanja Klisa i utemeljenja Kliškog sandžaka 1537. god.

U samoj blizini izvora sagrađen je i kameni most, Firdusov most ili Most na Dumanu, nacionalni spomenik BiH.

Izvori
------

1. ↑  „Merima Zornić: TURISTIČKI POTENCIJALI KANTONA 10". *Prirodno-matematički fakultet Sarajevo - Odsjek za geografiju 2015.*. Pristupljeno 23.09. 2023.
2. ↑  „Izvor rijeke Bistrice je mjesto koje ne želite preskočiti za vrijeme posjete Livnu, a evo i zašto!". *bonjour.ba, 2021.*. Pristupljeno 23.09. 2023.

***Bistrica (Livanjsko polje)*** na Wikimedijinoj ostavi
**Nuklearna nesreća u Vinči** se dogodila 15. oktobra 1958. godine u Institutu za nuklearne nauke u Vinči kada je došlo do isticanja radioaktivnog materijala iz nekoliko meseci ranije postavljenog nuklearnog reaktora, prvog u tadašnjoj Jugoslaviji. Tom prilikom je ozračeno sedmoro mladih istraživača – Radojko Maksić, Roksanda Dangubić, Draško Grujić, Stjepko Hajduković, Živorad Bogojević, Vela Vrga i Života Vranić. Znajući da se oni adekvatno ne mogu lečiti u tadašnjim beogradskim bolnicama, akademik Pavle Savić je uspeo ugovoriti da se ozračeni istraživači već sledeći dan prebace u Pariz na lečenje u Institut Kiri gde se nad njima počela provoditi eksperimentalna terapija. Petoro pacijenata, svi osim Bogojevića, su mesec dana kasnije bili podvrgnuti tada pionirskoj operaciji transplantacije koštane srži. Od njih pet su svi preživeli osim Vranića koji je umro. Nesreća je postala predmetom istrage tokom koje je Savić istraživače optužio za nemar, odnosno neadekvatnu zaštitu eksperimentalnog reaktora. Nesreća u Vinči je relativno šturo praćena u medijima tadašnje Jugoslavije, a sam istraživački program, koji se ponekad tumači kao pokušaj Jugoslavije da razvije sopstveno nuklearno naoružanje, je ubrzo nakon toga bio obustavljen.

U popularnoj kulturi
--------------------

Godine 1976. je o tim događajima u jugoslovensko-francuskoj koprodukciji snimljen televizijski film pod nazivom *Ozračeni*. Događaji oko Vinče i liječenja naučnika prikazani su i u filmu *Čuvari formule* Dragana Bjelogrlića, koji je premijerno prikazan 2023. godine.

Spoljašnje veze
---------------

* Decenijama skrivana tajna - havarija u "Vinči"[*mrtav link*]
* Kako je "Vinča" promenila svet
Novčanica od 50000 rubalja
**Beloruska rublja** (blr. *belaruskі rubelь*) je zvanična valuta u Belorusiji. Simbol za belorusku rublju je »Br« a kod *BYR*. Jednu rublju čini 100 kapejki.

Nakon raspada SSSR-a u Belorusiji je privremeno uveden sistem bonova kako bi se zamenio sovjetski novac. Prva Beloruska rublja je uvedena 1992. godine i imala je vrednost od 10 sovjetskih rubalja. Nova beloruska rublja koja je i danas u opticaju je uvedena 2000. u vrednosti od 1000 starih za 1 novu.

Godišnja inflacija rublje je 10,3% u 2005. Novac izdaje Narodna Banka Republike Belorusije.

Rublja se izdaje isključivo u papirnim novčanicama. Apoeni novčanica su 10, 20, 50, 100, 500, 1000, 5000, 10 000, 20 000, 50 000 i 100 000 rubalja. Danas se retko sreću novčanice od 1 i 5 rubalja. Kopejke se više ne izdaju ni u jednom obliku.

Od momenta dolaska na vlast Aleksandar Lukašenko je veliki zagovornik zajedničke valute Belorusije i Rusije. Planirano je da Belorusija prvo pređe na rusku rublju tokom 2003. kako bi tokom 2007. ili 2008. bila uvedena nova zajednička valuta, međutim ovaj plan nikada nije ostvaren i njegova budućnost je neizvesna, dok je sama beloruska rublja devalvirala 56 % 24.5.2011. godine

Povezano
--------

* Spisak valuta

Vanjske veze
------------

***Bjeloruska rublja*** na Wikimedijinoj ostavi

* Narodna Banka Belorusije

| * p
* r
* u
Valute Evrope |
| --- |
| Afrika • Azija • Južna i Sjeverna Amerika • Oceanija |
| Evropska unija | 
* bugarski lev
* češka kruna
* danska kruna
* euro
* mađarska forinta
* poljski zlot
* rumunski lej
* švedska kruna

 |
| Istočna Evropa | 
* armenski dram
* azerbejdžanski manat
* bjeloruska rublja
* gruzijski lari
* moldavski lej
* kazaški tenge
* ruska rublja
* *pridnjestarska rublja*
* ukrajinska grivnja

 |
| Južna Evropa | 
* albanski lek
* bosanskohercegovačka konvertibilna marka
* makedonski denar
* *malteški scudo*
* srpski dinar
* turska lira

 |
| Sjeverozapadna Evropa | 
* britanska funta
* farska kruna
* gibraltarska funta
* gernzijska funta
* islandska kruna
* džerzijska funta
* manska funta
* norveška kruna
* švicarski franak

 |
**Büyük Menderes** na turskom znači **Veliki Meandar** (grčki: Μαίανδρος, Maíandros) je još od antike poznata rijeka **Meandar** na jugozapadu Turske koja izvire u Anatolijskoj visoravni u okrugu Dinar, i nakon slavnih meandara utječe u Egejsko more kod antičkog jonskog grada Mileta.

Geografske karakteristike
-------------------------

*Büyük Menderes* - nastaje sjeverno od grada Denizli, gdje se spajaju dva vodotoka Banaz i Kufi. Potom rijeka pravilno teče u smjeru zapada. Od mjesta Sarayköya rijeka teče kroz ravnicu i stvara brojne meandre po kojima je dobila ime. Kod grada Aydın skreće prema jugozapadu i 15 km prije mora tvoru veliku deltu, koja je od 1960e regulirana i utječe kod mjesta Deringöl u Egejsko more. 

Delta Büyük Menderesa je velika 27,675 ha rezervat je brojnih ptica selica, danas je Nacionalni park. Rijeka Meandar nanosi mnogo materijala, tako da je stvorila veliku lagunu s otocima, zbog nje je napušten antički Milet.
Meandar je duboka rijeka, ali jako uska tako da je plovna samo za manje brodove.

Sjeverne pritoke Meandra su; Orgyas, Marsyas, Cludrus, Lethaeus i Gaeson, a južne; Obrimas, Lycus, Harpasus i Marsyas. 
U Turskoj postoji još jedna rijeka Meandar - **Kuçuk Menderes** (antički Skamander), dug 97 km, koja leži sjevernije kod nekadašne Troje i koji utječe u Dardanele.

Izvori
------

1. 1 2 3 4  Aydin the city on the Menderes River plain (pristupljeno 1. 03. 2011.)
2. ↑  M. Lütfi Süzen & Bora Rojay: Active Shoreline Changes of Büyük Menderes River Delta in Last 50 Years (pristupljeno 1. 03. 2011.)  (PDF)

Vanjske veze
------------

***Büyük Menderes*** na Wikimedijinoj ostavi

* Spatial planning in the basin of the Büyük Menderes River Arhivirano 2016-09-09 na Wayback Machine-u  (PDF)
* Meander (Büyük Menderes) Arhivirano 2011-04-19 na Wayback Machine-u ()
* Büyük Menderes bird and bird watching basin in Turkey Arhivirano 2011-10-12 na Wayback Machine-u
Spomenik na Makljenu (2024)
**Spomenik na Makljenu** je izgrađen 1978. godine, opština Prozor (BiH) Posvećen je Bici za ranjenike koja se dogodila 1943. godine. Predstavlja vrhunsko skulptorsko djelo u regionalnom ali i internacionalnom kontekstu. Monumentalna skulptura, djelo bosanskohercegovačkog umjetnika Boška Kućanskog stvoreno je da svjedoči važan trenutak antifašističke narodnooslobodilačke borbe. Proglašen je za nacionalni spomenik BiH.

Lokacija
--------

Graditeljska cjelina se nalazi uz cestu Prozor - Gornji Vakuf, na vrhu planine Makljen (1123 m/m). Od grada Prozora je udaljen 6,5 km vazdušne linije. Spomeniku se pristupa sa sjeverozapada, kamenim stazama i stepenicama.

Historijski podaci
------------------

Danas, više od dvadeset godina od raspada Jugoslavije, na Makljenu su ostale samo betonske konstrukcije od spomenika, tragovi izletišta, zarasle staze, gdje su se svakog 4.jula okupljali narodi Jugoslavije i veselili uz pjesmu. Danas je taj planinski prevoj koji se nalazi između Gornjeg Vakufa i Prozora zaboravljen. Spomenik miniran je 2000 godine i za taj čin niko nije odgovarao.

Opis spomenika
--------------

Spomenik pod imenom *Pesnica* zamišljen je kao nezadrživa snaga poleta partizanskih brigada koje su se trebale probiti kroz obruč i preći u oslobođenu teritoriju, preko Neretve.

Skulptura spomeničkog kompleksa na Makljenu je amorfna sintetička forma - vještački kamen bijele boje dimenzija 12,40 x 16 x 11,20 m. U pogledu dinamike i izvora oblikovanja, skulpture Boška Kućanskog baštine tradiciju vorticizama. Sasatavljena je od više formi koje tvore jedinstven, pokrenut i energiziran, skulptorski organizam.

Konstruktivni sistem spomenika osmišljen je tako da glavni nosivi sistem predstavljaju unutarnji armirnobetonski okviri (skelet od stubova i greda sa međuspratnom armiranobetonskom pločom). U sredini objekta postavljena su dva ukrštena betonska platna za prijem horizontalnih sila uslijed vjetra i seizmičkih uticaja. Na armaturnobetonske okvire vezuje se plašt objekta koji se sastoji od dva sloja - unutrašnji, armiranobetonski sloj minimalne debljine 12 cm i vanjski, bez armature debljine 8 cm. Armatura je u vanjskom sloju plašta izbjegnuta jer je na njemu naknadnim zahvatima postignuta sekundarna plastika. Prije razaranja unutrašnjost spomenika je bila razdijeljena u dva nivoa sa ulazom na zapadnoj strani.

Vanjske veze
------------

* Sjećanje na Makljen[*mrtav link*]
* Spomenik preživio rat, ali ne i mir Arhivirano 2014-04-17 na Wayback Machine-u
**Silves** je grad i općina od 37,766 stanovnika na jugu Portugala.

Geografske karakteristike
-------------------------

Silves se nalazi u Regiji Algarve na Rijeci Arade, udaljen 12 km sjeveroistočno od njena
ušća u Atlantik i grada Portimão.

Zlatni period Silvesa bio je prije nekih 1,000 godina, kad je bio prijestolnica maurskog Al-Andalusa, u to vrijeme imao je oko 30,000 stanovnika i bio jedna od najvećih luka.

Historija
---------

arheološki nalazi ukazuju da je kraj oko Silvesa bio naseljen još od paleolita i neolita. 
Pretpostavlja se da su ga osnovali Feničani prije nekih 3,000 godina.
U to vrijeme bio je rudnik bakra. Za rimskih vremena podignut je most.

Mauri su ga zauzeli 712. (ili 713.), od 846 Silves je dio Kordopskog Emirata i između 1027. - 1051. jedna od njegovih prijestolnica.
Portugalci su ga uz pomoć križara zauzeli 1189. ali je već 1191. ponovno pao u maurske ruke i ostao pod njihovom vlašću do 1442.

Za portugalske vlasti mu je opao značaj jer je prekinuta trgovina sa arapskim svijetom, a i luka je postala preplitka. 
Od 1577. više nije sjedište biskupije Algarve, koja je preseljena u Faro.

Velik dio Silvesa je uništen u potresu 1755. oporavio se tokom 19. vijeka nakon dolaska željeznice i velike potražnje za 
plutom.

Izvori
------

1. 1 2 3 4 5 6  „Silves Municipality in Faro (Portugal)" (engleski). City Population. Pristupljeno 14.02.2024.
2. 1 2 3 4 5  „*History of Silves*" (engleski). AlgarveTips. Pristupljeno 14.02.2024.

Vanjske veze
------------

***Silves, Portugal*** na Wikimedijinoj ostavi

* *Câmara Municipal de Silves* ()
**Figueira da Foz** je grad i općina od 62,125 stanovnika na zapadu Portugala u Distriktu Coimbra.

Geografske karakteristike
-------------------------

Figueira da Foz se nalazi na ušću rijeke Mondego u Atlantik, udaljena 46 km od svog administrativnog centra Coimbre i 140 od Porta.

Sjeverno od grada prostire se planina *Boa Viagem*, duga 7 km (visoka 253 metra), a duž obale duge pješčane plaže zbog kojih je postao poznata turistička destinacija.

Historija
---------

Taj kraj bio je naseljen još od paleolita, i Rimljani su ostavili tragove svoje prisutnosti, a i Saraceni koji su Figueru 717 sravnili sa zemljom.
Od srednjeg vijeka (1143.) je feud samostana Santa Cruz iz Coimbre.

Tokom 16. vijeka malobrojni stanovnici često su bili ugroženi gusarskim napadima, zbog tog je podignuta utvrda Santa Catarina.

Strateška važnost mjesta navela je kralj]]a Joséa I da mu dekretom 1771. dodijeli status grada.
Napoleonova armija je 1807. okupirala Portugal i Figueru.
Već slijedeće 1808. u Figueri se iskrcao britanski ekspedicijski korpus generala Wellesleya i krenuo u pobjedonosnu kampanju na Španjolsku.

Početkom 19. vijek. promet u luci i brodogradnja, donjeli su prosperitet Figueiri, pa joj se stanovništvo povećalo
Od kraja 19. vijeka Figuera se počela profilirati kao ljetovalište aristokracije, toliko je narala da je 1882. dobila definitivni status grada.

Znamenitosti
------------

Najveća znamenitost je utvrda Santa Catarina iz 16. vijeka, koja čuva ulaz u luku. Atrakcija je i Muzej Santos Rocha sa arheološkom kolekcijom.

Privreda i transport
--------------------

Ekonomija današnje Figueire se u prvom redu bazira na turiznu i prometu u luci. Pored tog važno je i lribarstvo po Atlantiku.
Od industrije ima cementaru, solane i tvornicu stakla.

Figueira se nalazi na trasi autoputa A17 i A14, pa je dobro povezana sa Ciombrom, Portom i Lisabonom.

Izvori
------

1. 1 2 3 4 5 6  „Figueira da Foz Municipality in Coimbra District" (engleski). City Population. Pristupljeno 27.02.2024.
2. 1 2 3  „*Figueira da Foz , Portugal*" (engleski). Encyclopaedia Britannica. Pristupljeno 28.02.2024.
3. 1 2  „Figueira da Foz" (portugalski). Infopedia. Pristupljeno 28.02.2024.
4. 1 2 3 4 5  „História" (portugalski). Municipio da Figueira da Foz. Pristupljeno 28.02.2024.

Vanjske veze
------------

***Figueira da Foz*** na Wikimedijinoj ostavi

* *Municipio da Figueira da Foz* (službene stranice) ()
Koordinate: 42° 24′ 07" SGŠ, 20° 19′ 25" IGD

**Nec** (alb. ) je naselje u opštini Đakovica na Kosovu i Metohiji na granici sa Albanijom. Prvi stanovnici Neca su crnogorski doseljenici posle Balkanskih ratova. Godine 1920. žitelji Srbi i Crnogorci su sagradili lepu seosku crkvu. Aprila 1941. godine svi stanovnici ovog, kao i okolnih sela bivaju proterani od strane albanskih bandi i odlaze u izbeglištvo, uglavnom u Crnu Goru. Kada su se posle rata vratili na svoja imanja, zatekli su popaljene kuće i srušenu crkvu, koja nikada više nije obnovljena. Sazidane su im nove, tzv. naseljeničke kuće, od dve sobe i kuhinje sa ognjištem na sredini. Pod je bio od nabijene zemlje, a pokućstvo više nego oskudno. Nastavili su svoj težak seljački zivot, a sa otvaranjem prvih fabrika mlađi su se zapošljavali u Đakovici, udaljenoj više od sedam kilometara. Do sela nije bilo struje ni puta, pa tako počinju i prva iseljavanja. Vlast njihova imanja otkupljuje i poklanja albanskim emigrantima. Sedamdesetih godina ovo selo prestaje da bude crnogorsko, i postaje albansko. U selu je do rata 2008. živela samo jedna crnogorska porodica, Vuksanovići, ali su ih komšije proterale i opljačkale njihovu kuču, a imanje uzurpirali. Groblje je oskrnavljeno i na njemu se čuva njihova stoka. Ostali su samo temelji crkve da svedoče da je tu nekada živeo crnogorski narod koji je dva puta u jednom veku doživeo da bude proteran iz svojih kuća i opljačkan.

Demografija
-----------

Naselje ima albansku etničku većinu.

Broj stanovnika na popisima:

* popis stanovništva 1948. godine: 167
* popis stanovništva 1953. godine: 222
* popis stanovništva 1961. godine: 218
* popis stanovništva 1971. godine: 222
* popis stanovništva 1981. godine: 277
* popis stanovništva 1991. godine: 281

  


| * p
* r
* u
Naseljena mjesta u općini Gjakova |
| --- |
| Babaj Boks • Dužlje • Bardonić • Bardosan • Batuša • Berjak • Bec • Bistražin • Brekovac • Brovina • Vogovo • Vranić • Goden • Gornje Novo Selo • Grgoc • Grčina • Guska • Dalašaj • Damjane • Deva • Doblibare • Doboš • Dobrić • Dod • Donji Biteš • Donje Novo Selo • Dujak • **Đakovica** • Ereč • Žabelj • Ždrelo • Žub • Zulfaj • Jablanica • Janoš • Jahoc • Kodralija • Koranica • Košare • Kraljane • Kusar • Kuševac • Lipovac • Lugađija • Ljutbunar • Marmule • Meja Orize • Meća • Moglica • Molić • Morina • Nec • Nivokaz • Osek Paša • Osek Hilja • Paljabarda • Pacaj • Petrušan • Pljančor • Ponoševac • Popovac • Radonjić • Rakoc • Ramoc • Ripaj - Madanaj • Racaj • Rača • Raškoc • Rekovina • Rogovo • Sadikagin Zid • Skivjane • Smać • Smočica • Sopot • Stubla • Trakanić • Ćerin • Ujz • Firaja • Firza • Crmljane • Čeret • Šeremet • Šišman |
**Miraš Martinović**, rođen 1952. godine u selu Kralje kod Andrijevice. Živi i radi u Herceg Novom.  
 Poznati je crnogorski pisac. Ono što ga čini prepoznatljivim na širim regionalnim prostorima, to su antičke teme i zaboravljeni pejzaži Crne Gore, kojima su posvećeni njegovim romani i knjige poezije.  

Član je Crnogorskog PEN-a i Matice Crnogorske.  

Dobitnik je Okotobarske nagrade Herceg Novog.

BIBLIOGRAFIJA
=============

Knjige pjesama
--------------

Mit o trešnji (1974), drugo dopunjeno izdanje 2009.  

Molitve mravu (1985)  

Krugovi u pijesku (1991)  

Zima s Mandeljštamom (1994)  

Tabula smaragdina (1997)  

Romani
------

Jeretik (1983)  

Poslednji Eshilov dan (1995)  

Vavilonski mudraci (1998)  

Putevi Prevalisa (1999)  

Otvaranje Agruvijuma (2000)  

Teuta (2003)  

Snovi u Doklei (2008)  

Nevidljivi ljetopis (2010)  

Govor kraljeva (2011)  

Antički gradovi snovi i sudbine (2012)  

Dioklitijsko zavještanje (2012)  

Knjige ili djelovi prevedeni su na:
-----------------------------------

- Albanski  

- Italijanski  

- Hebrejski  

- Turski  

Internacionalna pozorišna predstava Teuta
-----------------------------------------

Internacionalna pozorišna predstava Teuta, rađena po istoimenom romanu.  

U režiji Slobodana Milatovića, izvedena 08. oktobra 2007.godine, uz
učešće glumaca iz Crne Gore, Hravtske, Albanije, Grčke i Italije.  

Spoljašnje veze
---------------

- Vlado Duletić – Osvrt na knjigu Miraša Martinovića "Antički gradovi snovi i sudbine"  

- Radomir Glušac – O knjizi Miraša Martinovića "Antički gradovi snovi i sudbine"  

- Dimitrije Popović – Onamo gdje arheologija završava počinje poezija  

- Jezdimir Radenović – O ANTIČKIM GRADOVIMA, U BORHESOVSKOM MANIRU  

- Mirko Kovač – O knjizi Miraša Martinovića "Antički gradovi snovi i sudbine"  

- Lidija Vukčević – Traganje za identitetom i kontinuitetom  

- Miraš Martinović – U ZVJEZDARNICI KAMENIH SPAVAČA  

- Miraš Martinović – Dani Maka Dizdara u Stocu  

- Miraš Martinović – Njegoš i Dimitrije  

- Miraš Martinović – Govor kraljeva  

- Miraš Martinović – Antički gradovi snovi i sudbine  

- Miraš Martinović – Čuvar zvjezdanih stada – Pjesme za Ali Podrimju  

- Govor kraljeva, Miraš Martinović Arhivirano 2016-08-10 na Wayback Machine-u  

- Miraš Martinović: Sjećanje na Envera Dizdara
Štrbački buk
**Štrbački buk** je vodopad na rijeci Uni, na onom dijelu njenog toka gdje je granična rijeka između Bosne i Hercegovine i Hrvatske. Ime je dobio po selu Štrbci u Hrvatskoj.

Vodopad se nalazi u blizini naselja Kulen Vakuf i Orašac, koji administrativno pripadaju gradu Bihaću. Sa hrvatske strane nalazi se željeznička Unska pruga, koja nije u upotrebi od raspada Jugoslavije i rata 1992-1995. god.

Pristup je moguć sa bosanske strane, skrećući u mjestu Orašac na uski makadamski put u dužini od oko 7 km.

Dio je Nacionalnog parka Una i već je godinama popularno turističko odredište. Najveći je od svih slapova u Bosni i Hercegovini. Nalazi se na 294 m nadmorske visine. 

Vodopad Štrbački buk je grupa slapova u neposrednoj blizini. Najveći od njih je visok oko 24 m. Nastao je usljed tektonskih pomjeranja i hiljadama godina dugog taloženja sedre kao geološkog fenomena. Ovdje se Una svom svojom silinom obrušava niz njega, stvarajući zaglušujući huk i impresivan oblak raspršenih kapljica vode, koje nošene vjetrom predstavljaju pravo osvježenje u toplim letnjim danima. 

Nizvodno od Štrbačkog buka, u dužini od 15-tak kilometara, postoji više uzastopnih nižih slapova i brzaka koji ovaj dio Une čine najatraktivnijim za mnogobrojne ljubitelje raftinga. Štrbački buk je odabran za početnu stanicu raftinga prema Ripču. Za razliku od Vrbasa koji je dosta miran, rafting na Štrbačkom buku, uz Taru, vjerovatno pruža najviše adrenalina.

Početkom XX vijeka, obale ovog vodopada krasili su brojni unski mlinovi što podsjećaju na sojenice, nastambe ilirskog plemena Japodi, koji su na ovim prostorima živjeli zadnjih 1000 godina stare ere.

Izvori
------

1. ↑  - Štrbački buk na Uni – turističko čudo zemlje sa velikim problemima, 2018. - 24.01.2024
2. ↑  Štrbački buk - Nacionalni park Una - 24.01.2024

***Štrbački buk*** na Wikimedijinoj ostavi
**Ribnik** je rijeka u sjeverozapadnom dijelu Bosne i Hercegovine.

Izvor
-----

Izvire ispod planine Srnetice, 4 km. udaljenosti iznad naselja Gornji Ribnik, iz dva jaka vrela koja u zavisnosti od godišnjeg doba variraju sa kubnim metrom vode u jednoj sekundi od 1.5 - 2.5 metra kubna u sekundi. Manji krak je kraći po toku (100 m) i neuporedivo manji po kubikaži. Oba kraka se sastaju, odakle rijeka teče planinskim tokom i ima takve karakteristike. Ovde je dno prekriveno sitnim šljunkom i kamenjem koje na nekim mjestima dostiže i dimenzije od pola metra.

Izvor Ribnika
Ribolov na Ribniku
Rijeka u naselju Ribniku poprima karakteristike kraške vode. Obale postaju mekše i zemljanije, a vodeno bilje i alge zauzimaju više od 50% riječnog dna. Ove trave su staništa velikog broja račića koji su primarni u prehrani lipljana i pastrmke.

Rijeka Ribnik je duga približno 8 km, ali vodom veoma bogata. Prosječna širina rijeke je oko 30 metara a dubina između 50 i 80 centimetara. Svoj put završava kod naselja Velije gdje se ulijeva u rijeku Sanu.

Ribolov na rijeci Ribnik je moguć od samog izvora pa sve do ušća u rijeku Sanu. Ribolovci iz cijele Evrope su već počeli posjećivati ovu rijeku i ona postaje značajno ribolovno-turističko mjesto.

Izvori
------

Vanjske veze
------------

* Ribolov na Ribniku Arhivirano 2015-09-06 na Wayback Machine-u
* Područje rijeke Ribnik Arhivirano 2015-11-10 na Wayback Machine-u
* Rijeka Ribnik
* Ribnik Arhivirano 2016-03-05 na Wayback Machine-u

***Ribnik (pritoka Sane)*** na Wikimedijinoj ostavi
Rubikova kocka koju treba rešiti.
Rešena Rubikova kocka.
**Rubikova kocka** (poznata i kao **Magična kocka** ili **Mađarska kocka**) je mehanička igračka koju je 1974. godine izumeo mađarski pronalazač i profesor arhitekture Erne Rubik (mađ. *Rubik Ernő*). Kocka je sastavljena od 26 manjih plastičnih kocaka koje se vrte oko središnjeg jezgra. Svaka od šest stranica koje čine kocku u rešenom obliku je različite boje.

Smatra se jednom od najprodavanijih igračka u svetu, jer je do 2005. godine prodata u više od 300 miliona primeraka. Sličan izum profesora Ernea jeste i Rubikova zmija.

Istorija
--------

Erne Rubik je za svoju kocku 1975. godine dobio mađarski patent HU170062, ali nije tražio međunarodni patent. Prve Rubikove kocke su napravljene 1977. godine, kada su se i pojavile u radnjama Budimpešte. Tri godine kasnije kocka je predstavljena na sajmovima igračaka u Zapadnim metropolama – Londonu, Njujorku, Parizu i Nirnbergu.

Zanimljivosti
-------------

Originalna Rubikova kocka dimenzija 3×3×3 ima osam ugaonih kocaka i dvanaest ivica. Postoji 8! načina da se rasporede kocke na uglovima. Od toga, sedam se može postaviti sa tri obojene ivice proizvoljno, dok orijentacija osme zavisi od prethodnih sedam, što daje 37 mogućnosti. Ivice je moguće rasporediti na 12!/2 načina, pošto neparna permutacija uglova povlači za sobom neparnu permutaciju ivica. Jedanaest ivica je moguće rasporediti nezavisno, dok položaj dvanaeste ivice zavisi od rasporeda prethodnih jedenaest, pa postoji 211 različitih mogućnosti. Broj različitih položaja je tačno 43.252.003.274.489.856.000, odnosno:

{\displaystyle {8!\times 3^{7}\times 12!\times 2^{10}}\approx 4.33\times 10^{19}}
Trenutni svetski rekord u rešavanju Rubikove kocke drži Max Park sa vremenom od 3.13 sekunde.

Spoljašnje veze
---------------

***Rubikova kocka*** na Wikimedijinoj ostavi

* Rubikova zvanična interent prezentacija ()
* Rubikova kocka na www.dmoz.org ()
* Svetsko udruženje posvećeno Rubikovoj kocki ()
* Kako rastaviti Rubikovu kocku Arhivirano 2008-10-28 na Wayback Machine-u ()
* Kako rešiti Rubikovu kocku Arhivirano 2008-12-17 na Wayback Machine-u ()
**Selektivnost vezivanja** se odnosi na različite afinitete sa kojim se različiti ligandi vezuju za supstrat pri formiranju kompleksa. Koeficijent selektivnosti je konstanta ravnoteže reakcije zamene jednog liganda drugim u kompleksu su supstratom. Selektivnost vezivanja je važna u biohemiji i u procesima hemijske separacije.

Koeficijent selektivnosti
-------------------------

Koncept selektivnosti se koristi za kvantifikaciju stepena u kojem se dati supstrat, A, vezuje za dva različita liganda, B i C. Najjednostavniji slučaj je kad formirani kompleksi imaju 1:1 stehiometriju. Onda se te dve interakcije mogu karakterisati konstantama ravnoteže *K*AB i *K*AC.

{\displaystyle A+B\leftrightharpoons AB;K\_{AB}={\frac {[AB]}{[A][B]}}}
{\displaystyle A+C\leftrightharpoons AC;K\_{AC}={\frac {[AC]}{[A][C]}}}
[..] označava koncentraciju. **Koeficijent selektivnosti** se definiše kao odnos dve konstante ravnoteže.

{\displaystyle K\_{B,C}={\frac {K\_{AC}}{K\_{AB}}}}
Koeficijent selektivnosti je zapravo konstanta ravnoteže reakcije zamenjivanja

{\displaystyle AB+C\leftrightharpoons AC+B;K\_{B,C}={\frac {[AC][B]}{[AB][C]}}={\frac {K\_{AC}[A][B][C]}{K\_{AB}[A][B][C]}}={\frac {K\_{AC}}{K\_{AB}}}}
Može se pokazati da je ista definicija primenljiva na komplekse sa različitom stehiometrijom, ApBq i ApCq. Što je veći koeficijent selektivnosti, to u većoj meri ligand C zamenjuje ligand B iz kompleksa formiranog sa supstratom A. Alternativna interpretacija je da što je veći koeficijent selektivnosti, to je niža koncentracija liganda C potrebna za zamenjivanje liganda B u kompleksu AB. Koeficijent selektivnosti se eksperimentalno određuju, *K*AB i *K*AC.

Literatura
----------

* Klotz, I.M. (1997). *Ligand-Receptor Energetics: A Guide for the Perplexed*. Wiley. ISBN 0-471-17626-5.

Vidi još
--------

* Molekularno vezivanje
* Afinitet
* Funkcionalna selektivnost


| * p
* r
* u
Farmakološki koncepti |
| --- |
| Farmakokinetika | ADME: Apsorpcija •  Distribucija •  Metabolizam •  Ekskrecija (Uklanjanje)

Početna doza •  Volumen distribucije (Inicijalni) •  Stopa infuzije
Pregrada •  Bioekvivalentnost •  Biodostupnost
Početak dejstva •  Biološki polu-život •  Vezivanje za proteine plazme
Terapeutski indeks (LD50/ED50) |
| Farmakodinamika | Toksičnost (Neurotoksikologija) •  Odnos doza-efekat (Efikasnost, Potentnost)
Antimikrobna farmakodinamika: Minimalna inhibitorna koncentracija/Bakteriostatik •  Minimalna baktericidna koncentracija/Baktericid |
| Agonizam i antagonizam | Agonist: Inverzni agonist •  Ireverzibilni agonist •  Parcijalni agonist •  Superagonist •  Fiziološki agonist
Antagonist: Konkurentni antagonist •  Ireverzibilni antagonist •  Fiziološki antagonist

Drugo: Vezivanje •  Afinitet •  Selektivnost vezivanja •  Funkcionalna selektivnost |
| Drugo | Tolerancija leka: Tahifilaksija
Otpornost na lek: Otpornost na antibiotik •  Otpornost na višestruke lekove |
| Srodna polja/podpolja | Farmakogenetika •  Farmakogenomika •  Neuropsihofarmakologija (Neurofarmakologija, Psihofarmakologija) |
**Stanislav Ignaci Vitkjevič** (polj. *Stanisław Ignacy Witkiewicz*; Varšava, 24. februar 1885 — Jeziori, 18. septembar 1939) bio je poljski književnik, slikar, fotograf, teoretičar umetnosti i filozof. Otac mu je bio slikar i teoretičar umetnosti Stanislav Vitkjevič. Do studija slikarstva u Krakovu, koje nikada nije završio, roditelji su mu obezbedili privatne učitelje, te je stekao široko znanje iz humanitičkih i egzaktnih nauka. Bio je poliglota i putovao je po Italiji, Francuskoj, Nemačkoj, a neposredno pred početak Prvog svetskog rata, posetio je Australiju i Novu Gvineju, gde je otišao kao fotograf u pratnji antropologa Bronislava Malinovskog. Bio je oficir Ruskog carstva u Prvom svetskom ratu. Najintenzivnije je delovao i stvarao između dva svetska rata. Nakon što je Nemačka napala Poljsku 1. septembra 1939, prijavio se za vojsku, ali su ga zbog starosti odbili. Nekoliko dana kasnije, kada je i Sovjetski Savez anketirao istočni deo njegove domovine, izvršio je samoubistvo 18. septembra.

Vitkjevičevo stvaralaštvo pripada avangardi. Kao književnik bio je blizak ekspresionizmu i nadrealizmu. U pisanju je primenjivao deformaciju, odstranjivanje stvarnosti, karikaturu, grotesku, fantastiku, parodiju, humor i filozofsku refleksiju. Za života objavio je dva romana *Oproštaj od jeseni* i *Nezasitost*, a ostali su štamapni posthumno. Napisao je između 1918. I 1925. četrdesetak drama od kojih je dvadeset jedna sačuvana. Na polju teorije umetnosti izdvaja se njegovo delo *Teorija čiste forme*. Takođe, značajna je njegova esejistička knjiga *Narkotici* o upotrebi različitih droga pri umetničkom izražavanju. Kao slikar pripadao je grupi Formista. Vitkjevič je stvaralački čin slikanja doživljavao kao metafizičko ujedinjenje s kosmosom, magnoveno razumevanje i ponavljanje njegove metafizičke strukture u senzibilnom materijalu umetničkog dela. Posebno se pročuo po slikanju portreta. Na polju fotografije bio je jedan od prvih umetničkih fotografa Evrope. Slavu je stekao posthumno.

Literatura
----------

* Rajčić, Biserka (2008). *Antologija poljskog eseja*. Skužbeni glasnik. ISBN 978-86-7549-934-3.

Spoljašnje veze
---------------

***Stanisław Ignacy Witkiewicz*** na Wikimedijinoj ostavi

  


|  |  |
| --- | --- |
| Normativna kontrola Uredi na Wikidati | 
* WorldCat identiteti
* VIAF: 88039095
* LCCN: n79086775
* ISNI: 0000 0001 0859 0664
* GND: 118807706
* SELIBR: 206739
* SUDOC: 028199596
* BNF: cb12008317x (podaci)
* BIBSYS: 90084332
* ULAN: 500028450
* MusicBrainz: 6e300dcf-0e58-4430-a0b0-aeafddc84e41
* NLA: 35615720
* NDL: 00621660
* NKC: jn19981002415
* RSL: 000081052
* BNE: XX1051269
* RKD: 125096
* NSK: 000002770

 |