recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Kujavija** (poljski: *Kujawy*, njemački: *Kujawien*, latinski: *Cuiavia*) je ime za jednu od geografskih i historijskih regija Poljske.

Geografske karakteristike
-------------------------

To je ravničarski kraj u centru Poljske. 
Granica Kujavije na sjeveroistoku između Włocławeka i Bydgoszcza, je rijeka Visla a na jugozapadu je to rijeka Noteć.

Karta Kujavijskog vojvodstva (15-18. vijek)

Historija
---------

Ime je prvi put dokumentirano 1136. ali se odnosilo na kraj pored Visle, a tek kasnije se počelo koristiti i za kraj pored jezera Gopło i duž rijeke Noteć.

Kad je tadašnji poljski vladar Boleslav III Krivousti, koji je vladao zemljom 1102.-38, svojim testamentom podjelio Kraljevinu Poljsku na vojvodstva koja je dao svojim sinovima 1138. 
Kujavija je postala dio Mazovijsko-kujavskog vojvodstva. Nešto kasnije (1233.) je odvojena Mazovija, a i sama Kujavija podjeljena na nekoliko manjih vojvodstva.

Početkom 14. vijeka tadašnji poljski vladar - Vladislav I. Lokietek, prihvatio se zadatka da ponovno ujedini zemlju, pa su do 1363. sva kujavijska vojvodsva ponovno grupirana u samo dva oko Brześća Kujawskog (jugoistok) i Inowrocława (sjeverozapad).

Nakon Prve podjele Poljske - 1772. Kraljevina Pruska je anektirala kraj oko Inowrocława, a nakon Druge podjele Poljske i Brześć Kujawski 1793.

Za kratkotrajnog (1807.-1915.) napoleonskog Varšavskog vojvodstva Kujavija je bila ponovno ujedinjena u tadašnje Vojvodstvo Bydgoszcz.

Nakon Bečkog kongresa je ponovno raskomadana, istočni dio pripao je ruskoj Kongresnoj Poljskoj, a zapadni je vraćen Pruskoj.

Od kad je Poljska krajem Prvog svjetskog rata 1918. ponovno nezavisna, Kujavija je bila podjeljena između tadašnjih vojvodstva Pomeranija i Varšava.
Nakon Drugog svjetskog rata 1945. cijela Kukavija je uključena u Vojvodstvo Bydgoszcz, a nakon 1999. u Kujavsko-pomeransko vojvodstvo.

Današnja Kujavija je regija poznata po poljoprivredi i prehrambenoj industriji, a od ruda po soli i vapnencu.

Najveći urbani i industrijski centri su Bydgoszcz, Inowrocław i Włocławek.

Izvori
------

1. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10  „*Kujawy region, Poland*" (engleski). Encyclopaedia Britannica. Pristupljeno 11.02.2021.

Vanjske veze
------------

***Kujavija*** na Wikimedijinoj ostavi

* *Województwo Kujawsko-Pomorskie* ()
***The Valachi Papers*** (sh. *Valachijevi spisi*) je knjiga američkog publicista Petera Maasa objavljena 1968. godine. U njoj je opisan život nižerangiranog američkog mafijaša Josepha Valachija, koji je pet godina ranije postao poznat zahvaljujući spektakularnom svjedočenju pred senatskim odboru, kao i brojni dotada nepoznati detalji o organizaciji i aktivnostima italoameričke mafije. Tekst je originalno nastao kao rukopis samog Valachija, koji se nalazio na izdržavanju kazne i pod posebnim režimom zaštite; Maas je originalno bio angažiran da taj rukopis "dotjera", ali je također sa Valachija posjetio u zatvoru i sa njim vodio dugotrajne razgovore. Maasova prva verzija, temeljena na rukopisu, se trebala objaviti 1966. godine, ali je to uspio zaustaviti američki ministar pravde Nicholas Katzenbach, kome je to naložio predsjednik Lyndon B. Johnson pod pritiskom Američke italijanske antidefamacijske lige. Nova verzija, temeljena na drugom materijalu, je objavljena 1968. godine.

Četiri godine kasnije je poslužila kao predložak za igrani film *Valachi Papers* gdje je Valachijev lik tumačio Charles Bronson.
Ligursko more
**Ligursko more** (talijanski: *Mar Ligure*, francuski: *Mer Ligure* ili *Mer ligurienne*, latinski: *Mare Ligusticum*) dio je Sredozemnog mora koji se nalazi između Talijanske rivijere i otoka Korzike i Elbe. More je najvjerojatnije nazvano prema Ligurima.

Zemlje koje imaju izlaz na ovo more su Italija (Ligurija, sjeverni dio Toskane, otoci Gorgona i Capraia), Francuska (Haute-Corse i Alpes-Maritimes) i Monako. Ovo more dotiče se s Tirenskim morem i zapadnim dijelom Sredozemnog mora.

Najsjeverniji dio mora je Genovski zaljev. Rijeka Arno ulijeva se s istočne strane u Ligursko more, kao i mnoge druge rijeke koje dolaze s Apenina (Magra, Serchio). Najveća dubina od 2850 m nalazi se sjeveroistočno od Korzike.

Najvažnije luke na ovom moru su Genova, La Spezia i Livorno.

Kako bi se zaštitile brojne vrste kitova, zemlje s izlazom na ovom more osnovale su zaštićeno područje ovog mora koje pokriva 84.000 km².

Povezano
--------

* Tirensko more
* Sredozemno more

Vanjske veze
------------

Ostali projekti

|  |  |
| --- | --- |
|  | U Wikimedijinoj ostavi ima još materijala vezanih za: **Ligursko more** |

|  |  |
| --- | --- |
| Normativna kontrola Uredi na Wikidati | 
* WorldCat identiteti
* VIAF: 242529415
* GND: 4035721-1

 |
**Višegradski ugovor** je privilegij hrvatsko-ugarskog kralja Ludovika I. Anžuvinca Dubrovniku (dubrovačkoj komuni), izdan u Višegradu 27. svibnja 1358. godine. Jedan je od najvažnijih dokumenata dubrovačke povijesti.

Zadarskim mirom od 18. veljače 1358. Ludovik I. prisilio je Mletačku Republiku da se odrekne posjeda cijelog dalmatinskog kopna i svih otoka od Kvarnera do Drača. Tako je Dubrovnik postao dijelom hrvatsko-ugarskog kraljevstva i po prvi put ušao u političku zajednicu s hrvatskim zemljama. Višegradskim ugovorom određen je odnos između Dubrovnika i hrvatsko-ugarskog kraljevstva. Kralj Ludovik je Dubrovniku dao zaštitu i povlašteni položaj među dalmatinskim gradovima i time gradu omogućio samostalan razvitak. Dubrovačka je obveza bila primiti sve one obveze koje je do tada imala prema Mlečanima. Odnosi, utvrđeni Višegradskim ugovorom, bili su velik korak naprijed prema potpunoj samostalnosti Dubrovnika. Od 1358. godine Dubrovnik je u stvari postao posve autonoman, pod nominalnim vrhovništvom hrvatsko-ugarskih kraljeva, a kralju je samo plaćao obvezni godišnji danak.

Izvori
------

* Zdenka Janeković Römer, *Višegradski ugovor: temelj Dubrovačke Republike*, Zagreb, 2003

Poveznice
---------

* Dubrovačka Republika
(švedski:  ( poslušajte)) je grad na jugoistoku Švedske od 104.232 stanovnika u užem centru i 146.416 u širem metropolitanskom području. Linköping je i administrativni centar grofovije  koja ima 429.642 stanovnika.

Geografija
----------

 leži duž obala rijeke , nedaleko od njenog ušća u jezero .

Historija
---------

Mjesto na kom leži današnji grad ljudsko je stanište od brončanog doba. Tokom srednjeg vjeka grad je izrastao u značajni trgovački centar, kog su jedino nadmašili Uppsala i Lund kao centri religije i kulture. Za vrijeme vladavine kralja Gustav I Vase u gradu je održano nekoliko važnih dijeta.

Linköping je 1598. bio poprište bitke građanskog rata u kom su švedski luterani pobjedili vojsku poljsko-litavskog i kratkotrajnog švedskog kralja Sigismunda III Vase i tako osigurali budućnost Luteranske crkve, ali i švedski tron dinastiji Vasa. Dvije godine kasnije na glavnom gradskom trgu , odrubljene su glave četvorici Sigismundovih simpatizera, taj događaj poznat je u švedskoj historiji kao Linčepinski masakr ().

Nakon požara koji je zadesio  1700. grad je počeo stagnirati i propadati.  je ponovno oživio početkom 19. vijeka, kad se počela razvijati industrija, nakon izgradnje kanala  i Kinda i željezničke pruge–, tako da je danas značajno željezničko čvorište.

Znamenitosti
------------

Najveća znamenitost grada je njegova gotička katedrala, koja svoju genezu vuče iz 11. vijeka, njen današnji izgled je rezultat brojnih dogradnji i restauracija, od kojih je posljednja obavljena 1967.

Privreda
--------

Vodeća industrija u gradu je kompanija Saab, usko povezana sa vojskom, koji prvenstveno proizvodi lovačke avione ali i kamione i automobile. Grad ima i univerzitet koji je osnovan 1970. kao filijala Univerziteta u u, a od 1975. djeluje kao nezavisna institucija.

Gradovi prijatelji
------------------

* Narodna Republika Kina

Panorama aPanorama a

Izvori
------

1. 1 2 3 4 5 6 7  „" (engleski). City population. Pristupljeno 29. 3. 2015.
2. 1 2 3 4 5 6 7 8  „*Linköping*" (engleski).. Pristupljeno 29. 3. 2015.

Vanjske veze
------------

***Linköping*** na Wikimedijinoj ostavi

* *Službene stranice grada* ()
* na portalu  ()

|  |  |
| --- | --- |
| Normativna kontrola Uredi na Wikidati | 
* WorldCat identiteti
* VIAF: 153590108
* LCCN: n79018150
* GND: 4111325-1
* BNF: cb119518579 (podaci)
* NKC: xx0037609

 |
**Operacija Pik** je bila vojna operacija Vermahta protiv jugoslovenskih i albanskih partizana u širem rejonu Kičeva i Đakovice. Vođena je od 12. do 21. februara 1944. godine.

Pozadina
--------

Miting u oslobođenom Kičevu 26.IX. 1943. povodom formiranja narodnooslobodilačkog odbora za zapadnu Makedoniju.
Nakon kapitulacije Italije, 8. septembra 1943. godine, proširen je opseg slobodnih teritorija u zapadnoj Makedoniji. Kičevo i Debar bili su prvi oslobođeni gradovi nakon kapitulacije. Tamošnja najveća slobodna teritorija, Debarca, obuhvatala je gradove Kičevo, Debar, Strugu, Ohrid i Prespu. Tada je Glavni štab Narodnooslobodilačkih partizanskih odreda Makeodnije (GŠ NOPOM) organizovan u Glavni štab Narodnooslobodilačke vojske i partizanskih odreda Makedonije.

Tok operacije
-------------

Operacija Pik je počela po teškom nevremenu, sa zakašnjenjem od 24 časa, tj. 13. februara 1944. godine. Trajala je 8 dana i završila se 21. februara. Borbe su vođene na dva različita pravca: zapadno od Kičeva, i južno od Đakovice, prvenstveno protiv tamošnjih partizanskih snaga Albanije kao i zatečenih partizanskih jedinica Glavnog štaba NOV i PO Makedonije i Glavnog štaba NOV i PO za Kosmet.

Izvori
------

1. ↑  Izveštaj Komande 21. brdskog armijskog korpusa od 10. februara 1944. Komandi 2. oklopne armije o preduzimanju operacije »Pik«

Vidi još
--------

* Spisak osovinskih operacija u Jugoslaviji

Vanjske veze
------------

* Izveštaj Komande 21. brdskog armijskog korpusa od 10. februara 1944. Komandi 2. oklopne armije o preduzimanju operacije »Pik«

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Ovaj članak o **bitkama i ratovima** je u začetku. Možete pomoći Wikipediji tako da ga proširite*. |
**Legnica** (njemački: *Liegnitz*, latinski: *Lignitium*) je grad od 99,350 stanovnika na zapadu Poljske u Donjošleskom vojvodstvu.

Geografske karakteristike
-------------------------

Legnica leži na ušću Czarne Wode u Kaczawu (pritoka Odre) udaljena sedamdesetak km sjeverozapadno od Wrocława.

Centar grada

Historija
---------

Legnica je nikla kao utvrda u 12. vijeku, - 1248. postala je prijestolnica istoimenog vojvodstva.
Status grada dobila je 1252. i ubrzo postala važno trgovište, na bazi manufakturne proizvodnje tkanina.

Legnicom su 500 godina vladali Pjastovići, a nakon tog je ona kao i cijela Šlezija bila pod vlašću čeških, habsburških, pruskih i njemačkih vladara. 
Tokom Tridesetogodišnjeg rata za njenu utvrdu su vođene krvave bitke.

Kod Legnice su se odigrale velike bitke u kojima se odlučivala sudbina Evrope.

Prva - 1241. u kojoj su Mongoli porazili poljsku vojsku pod vodstvom Henrika II, i otišli dalje na zapad. Druga - 1760. za Sedmogodišnjeg rata kad je pruska vojska Fridrika II pobijedila austrijsku, i treća - 1813. u 
kojoj su rusko-pruske koalicijske snage pod zapovjedništvom maršala Blüchera porazile 
napoleonovu vojsku.

Teško je razorena za Drugog svjetskog rata. 
Nakon rata od 1945. do 1993. Legnica je postala velik garnizon Crvene armije, a nakon raspada SSSR-a, Oružanih snaga Ruske Federacije. Zbog tog su je zvali - Mala Moskva.
U Legnici su se donosile strateške odluke u vezi sa sigurnošću Evrope i svijeta. Iz tog garnizona su 
sovjetske trupe u augustu 1968. marširale na Čehoslovačku.

Od 1992. Legnica je sjedište vlastite biskupije.

Znamenitosti
------------

Od arhitektonskih spomenika Legnica ima srednjovjekovni pjastovski zamak, katedralu sv. Marije, par baroknih crkvi i monumentalni kompleks Viteške akademije.

Grad ima muzej bakra, umjetničku galeriju, teatar, kulturni centar i veliku javnu biblioteku.

Privreda
--------

Današnja Legnica je grad tekstilne, prehrambene industrije i velike metalurške kompanije KGHM Polska Miedź, velikog proizvođača bakra i srebra.

Od davnina je poznata po premetima od mesinga koje izrađuju lokalne zanatlije.

Pobratimski gradovi
-------------------

Legnica ima ugovore o partnerstvu sa slijedećim gradovima;

* Njemačka Wuppertal, Njemačka 1993
* Ukrajina Drogobič, Ukrajina 1999
* Češka Blansko, Češka 2000
* Francuska Roanne, Francuska 2006
* Njemačka Meissen, Njemačka 2017

Izvori
------

1. 1 2 3 4 5 6  „*Dolnośląskie*" (engleski). City population. Pristupljeno 26.01. 2021.
2. 1 2 3 4 5 6 7  „O Legnicy" (poljski). Urząd Miasta Legnica. Pristupljeno 26.01. 2021.
3. 1 2 3 4 5 6  „Legnica" (engleski). Encyclopædia Britannica. Pristupljeno 26.01. 2021.

Vanjske veze
------------

***Legnica*** na Wikimedijinoj ostavi

* *Urząd Miasta Legnica* (službene stranice) ()
**Ventrikularni sistem** mozga predstavlja skup međusobno povezanih komora ispunjenih cerebrospinalnom tečnošću. Komorski sistem se nastavlja na centralni kanal kičmene moždine. Ceo sistem, zajedno sa centralnim kanalom, obložen je ependimskim ćelijama koje predstavljaju posebno diferencirane ćelije epitela.

Struktura
---------

Ventrikularni sistem čoveka se sastoji iz četiri komore:

* Lateralne komore (po jedna u levoj i desnoj hemisferi)
* Treća moždana komora
* Četvrta moždana komora

### Lateralne komore

Lateralne komore su parne strukture, smeštene ispod leve i desne hemisfere velikog mozga. Sastoje se iz čeonog roga, središnjeg dela, potiljačnog roga i slepoočnog roga. Središnji deo je povezan sa trećom moždanom komorom preko Monroovog otvora.

### Treća moždana komora

Nalazi se u međumozgu između levog i desnog talamusa, dok njen pod čini hipotalamus. Sadrži brojna ispupčenja, a preko Silvijevog akvadukta je povezana sa četvrtom moždanom komorom.

### Četvrta moždana komora

Smeštena je u moždanom stablu. Njen krov čini mali mozak, a pod grade produžena moždina i deo moždanog mosta. Četvrta komora je proširena i liči na rog (lat. rogoidea). Sadrži tri otvora preko kojih se cerebrospinalna tečnost odliva u subarahnoidni prostor mozga.

Ultrastrukture ćelija horoidnog pleksusa

Horoidni pleksus
----------------

Duž zida kanala svake komore nalaze se ćelije horoidnog pleksusa (lat. Plexus chorideus). One su odgovorne za stvaranje, cirkulaciju i odstranjivanje cerebrospinalne tečnosti. To su modifikovane ependimske ćelije koje su spojene čvrstim međućelijskim vezama, a na svojoj površini obrazuju mikrovile. Cilije koje se nalaze između mikrovila su odgovorne za pokretanje cerebrospinalne tečnosti. Ćelije horoidnog pleksusa specifične su po poziciji Na+/K+ pumpi koje se nalaze na apikalnoj strani, što nije odlika ćelija u drugim organskim sistemima. One u potpunosti izoluju cerebrospinalnu tečnost od kapilara.

Funkcije
--------

Glavna uloga cerebrospinalne tečnosti je zaštitna uloga od potresa i udaraca. Druga bitna uloga jeste održavanje homeostaze centralnog nervnog sistema. Ćelije horoidnog pleksusa održavaju hemijsku stabilnost cerebrospinalne tečnosti. One aktivno sekretuju različite proteine i jone, obezbeđujući mozgu tečnu unutrašnju sredinu koja ima stabilan hemijski sastav. Transportna funkcija horoidnog pleksusa obuhvata prenošenje glukoze, amino-kiselina, vitamina i gvožđa u mozak, dok ekskretorna funkcija obuhvata uklanjanje nepotrebnih produkata metabolizma ćelija nervnog sistema.

Literatura
----------

* Schulte, Erik; Schuenke, Michael; Schumacher, Udo (2010). *Head and Neuroanatomy*.
*Za ostale upotrebe, v. tačka (razvrstavanje).*
**Tačka** iza četvrtine note
**Tačka** ili **točka**, u muzici, oznaka za produženu notnu vrednost koja se nalazi iza note ili pauze i produžava njihovu vrednost za polovinu trajanja.

Nota ili pauza sa tačkom naziva se još i *punktirana* nota (lat. *punctum* - tačka; ital. *punto*, engl. , fr. *point*).

|  |  |
| --- | --- |
| Primer **polovine, četvrtine i osmine note sa tačkom** i prikaz njihovog trajanja. | Primer **polovine, četvrtine i osmine pauze sa tačkom** i prikaz njihovog trajanja. |

Sa dve tačke iza note ili pauze produžava se njeno trajanje za polovinu trajanja i još za polovinu od vrednosti koju dobijamo dodavanjem prve tačke.

|  |  |
| --- | --- |
| Primer **polovine, četvrtine i osmine note sa dve tačke** i prikaz njihovog trajanja. | Primer **polovine, četvrtine i osmine pauze sa dve tačke** i prikaz njihovog trajanja. |

***Punktirani ritmovi*** su vrlo česti i omiljeni u mnogim narodnim igrama (habanera, polka, mazurka), kao i u delima, kompozicijama umetničke muzike.

***Ritam mazurke:*** 

Mazurka iz baleta ***Coppélia***Leo Deliba ima *punktirani ritam*. Njegov prikaz dat je *crvenim* notnim vrednostima iznad. 

 

|  |
| --- |
| Leo Delib: ***Mazurka*** |
|  |
| *Punktirani ritam mazurke* |

Izvori
------

1. ↑  Vlastimir Peričić, *Višejezični rečnik muzičkih termina*
2. ↑  Radivoj Lazić, Škola za klarinet: *Učim klarinet I - IV*

Vidi još
--------

* *Produženje trajanja tona*
* R. Lazić - V. Peričić, *Osnovi teorije muzike*.
**Tačka paljenja** isparljivog materijala je najniža temperatura na kojoj on može da ispari i formira zapaljivu smešu u vazduhu. Za merenje tačke paljenja potreban je izvor paljenja. Na tački paljenja, para može da prestane da gori kada se izvor paljenja ukloni.

Tačku paljenja ne treba mešati sa temperaturom samozapaljenja, koja ne zahteva izvor paljenja. 

**Tačka gorenja** je viša temperatura na kojoj para nastavlja da gori nakon paljenja. Tačke paljenja i gorenja nisu zavisne od temperature izvora paljenja, koja je znatno viša.

Tačka paljenja se često koristi kao opisna karakteristika tečnih goriva, i ona se isto tako koristi za opisivanje opasnosti od požara za tečnosti. Tačka paljenja se primenjuje na zapaljive i sagorljive tečnosti. Postoje različiti standardi za definisanje ovog termina. Tečnosti sa tačkom paljenja manjom od 60.5° (141°) ili 37.8° (100°) — u zavisnosti od primenjenog standarda — se smatraju zapaljivim, dok se tečnosti sa tačkom paljenja iznad tih temperatura smatraju sagorljivim.

Literatura
----------

1. ↑  M. Vidal, W. J. Rogers, J. C. Holste, M. S. Mannan (2004). „A review of estimation methods for flash points and flammability limits". *Process Safety Progress* **23** (1): 47–55. DOI:10.1002/prs.10004.
2. ↑
**Luck** (ukrajinski: *Луцьк*, poljski: *Łuck*) je glavni i najveći grad Volinjske oblasti od 214 727 stanovnika.

Geografske karakteristike
-------------------------

Luck leži na sjeverozapadu Ukrajine, uz obale rijeke Stir, na mjestu koje je nekad imalo izuzetni strateški položaj. Grad je udaljen oko 146 km sjeveroistočno od Lavova i oko 70 km zapadno od Rovna ali punih 400 km od Kijeva.

Teatarski trg

Historija
---------

Luck je jedno od najstarijih istočnoslavenskih naselja, kog su osnovali oko 10. vijeka - Duljebi, u spisima zvani - Luchani (od tud najverojatnije ime grada Luck).

Prvi dokumentirani zapis o mjestu potiče iz 1085. tokom srednjeg vijeka postao je dio Galičko-Volinjske Kneževine, čak je jedno vrijeme bio i njena prijestolnica. Sve do kraja 18. vijeka bio je u sastavu Poljsko-Litavske unije, a tad je posao grad u sastavu Carske Rusije, koja je njeme vladala sve do Poljsko-sovjetskog rata kad su ga zauzeli Poljaci, pa su oni vladali Luckom od 1919. do 1939. kad ga je anektirao Sovjetski Savez i predao svojoj Ukrajinskoj republici.
Za Drugog svjetskog rata grad je od 1941. do 1944. bio pod njemačkom okupacijom.

Znamenitosti, obrazovanje i kultura
-----------------------------------

Najveća znamenitost grada je zamak Litvanskog kneza Lubarta iz 14. vijeka. Pored toga u historijskoj jezgri ima puno starih građevina, između ostalog tu se nalaze tri manastira građeni od 16. do 18. vijeka.

Lubartov zamak
Luck je kulturno - obrazovni centar svoje regije, pa ima puno obrazovnih institucija, i nekoliko univerziteta (nekadašnjih fakulteta), pedagoški i medicinski, par teatara i nekoliko muzeja.

Privreda
--------

Najpoznatiji privredni pogon u gradu je tvornica automobila - ЛуАЗ, podignuta krajem 1970-ih. Ona je nekad proizvodila Zaporošce a danas u koperaciji sa rudarska proizvodi i sklapa Daewoo i Opel vozila.
Luck ima i dobro razvijenu prehrambenu industriju i poznatu tvornicu za proizvodnju naučnih instrumenata.

Poznati sugrađani
-----------------

* Anatolij Timoščuk, ukrajinski nogometš

Gradovi prijatelji
------------------

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| * Bjelorusija, Brest
* Poljska, Bielsk Podlaski
* Poljska, Rzeszów
 | * Poljska, Lublin
* Poljska, Olsztyn
* Poljska, Toruń
 | * Poljska, Zamość
* Gruzija, Gori
* Kina, Xiangtan
 |

Izvori
------

1. 1 2  „Ukaraine: Volyn' / Волинь" (engleski). City population. Pristupljeno 08. 04. 2014.
2. 1 2 3 4 5 6 7 8  „*Lutsk*" (engleski). Encyclopædia Britannica. Pristupljeno 08. 04. 2014.

Vanjske veze
------------

***Luck*** na Wikimedijinoj ostavi

* Službene stranice grada ()
* *Lutsk* na portalu Encyclopædia Britannica ()

| * p
* r
* u
Administrativni centri u Ukrajini |
| --- |
| Specijalni status | Grad Kijev • Grad Sevastopolj |
| Središta okruga | 
Čerkasi • Černigiv • Černivci • Dnjepar • Donjeck • Harkov • Herson • Hmeljnicki • Ivano-Frankivsk • Kirovograd • Kijev • Lavov • Lugansk • Luck • Nikolajev • Odesa • Poltava • Rovno • Simferopolj • Sevastopolj • Sumi • Ternopol • Užgorod • Vinica • Zaporožje • Žitomir
 |
Volonteri Mirovne grupe Oaza iz Belog Manastira u "Zelenoj čistki" 2013. godine
**Zelena čistka - jedan dan za čistiji okoliš** hrvatska je akcija čišćenja divljih odlagališta otpada. Dio je međunarodne akcije "Let's Do It! World".

Počeci
------

Ideja za taj projekt izrasla je iz estonske građanske inicijative "Let’s do it!" (Učinimo to!) koja je 3. V. 2008. okupila 50.000 volontera, koji su u cijeloj zemlji uklonili 10.000 tona otpada u samo 5 sati. Sljedeće godine akcija se uspješno proširila i na Litvu i Latviju. Godine 2010. uključili su se i Portugal, Slovenija i Ukrajina. U Sloveniji je te godine sudjelovalo čak 270.000 ljudi (13% stanovnika Slovenije!). Godine 2011. sudjelovalo je 16 država, 13 iz Evrope te Indija, Brazil i Kambodža, a 2012. sudjelovalo je već 70 država, među kojima prvi put i Hrvatska.

U Hrvatskoj
-----------

### 2012.

U Hrvatskoj je akcija nazvana **Zelena čistka - jedan dan za čistiji okoliš**. Prva se dogodila 21. IV. 2012. u organizaciji Udruge Žmergo iz Opatije i uz podršku Ureda tadašnjeg predsjednika RH dr. Ive Josipovića te brojnih drugih institucija i prijatelja akcije. To je dotada bila najveća ekološka volonterska akcija u Hrvatskoj. U prvu Zelenu čistku bile su uključene sve hrvatske županije te više od 60 gradova i općina, a sudjelovalo je više od 30.000 volontera.

### 2013.

Druga po redu **Zelena čistka** održana je u subotu, 20. IV. 2013. godine, i trajala je pet sati. U njoj su sudjelovala 193 grada i općine s 49.696 građana. U akciji je očišćeno 3.918 tona otpada iz okoliša.

Među hiljadama volontera bilo je i mnogo javnih osoba, uključujući tadašnjeg predsjednika Republike Hrvatske Ivu Josipović, premijera Zorana Milanovića te ministre Mihaela Zmajlovića, Miranda Mrsića, Predraga Matića i Rajka Ostojića.

U nekim mjestima (npr. u Belom Manastiru), zbog organizacijskih razloga, akcija je održana neki drugi dan.

### 2014.

Treća akcija **Zelena čistka** provedena je 26. IV. 2014. godine, s preko 52.000 volontera, kad je skupljeno 4.800 tona otpada.

### 2015.

Četvrta akcija **Zelena čistka** provedena je u subotu, 18. IV. 2015. godine, s preko 52.500 volontera, kad je skupljeno 6.000 tona otpada.

Izvori
------

1. ↑  www.kumova-slama.hr preuzeto 25. V. 2012.
2. ↑  edition.cnn.com preuzeto 25. V. 2012.
3. ↑  www.letsdoitworld.org[*mrtav link*] preuzeto 25. V. 2012.
4. ↑  danas.net.hr Arhivirano 2012-06-25 na Wayback Machine-u preuzeto 25. V. 2012.
5. ↑  www.nacional.hr Arhivirano 2012-06-22 na Wayback Machine-u preuzeto 25. V. 2012.
6. ↑  www.rijeka.hr[*mrtav link*] preuzeto 16. VI. 2013.
7. ↑   preuzeto 16. VI. 2013.
8. ↑  www.oaza-bm.hr/oaza/ preuzeto 16. VI. 2013

Vanjske veze
------------

* Službena internetska stranica Zelene čistke
* Službena internetska stranica inicijative "Let’s do it!"
Koordinate: 42° 14′ 17" SGŠ, 20° 46′ 14" IGD


**Ljubižda** (alb. ) je naselje u opštini Prizren na Kosovu i Metohiji. Atar naselja se nalazi na teritoriji katastarske opštine Ljubižda površine 1253 ha. Ovo je prigradsko naselje Prizrena i nalazi se na istočnoj strani grada. Selo se prvi put pominje u Arhanđelovskoj povelji cara Dušana 1348. godine. U selu postoji nekoliko crkava i crkvišta. Crkva Svetog Nikole je sagrađena u 16. veku, a obnovljena je 1867. godine. U njoj se nalazi dvadesetak ikona koje su ovde prenete iz okolnih seoskih crkava nakon njihovog rušenja. Među njima je bila i dvojna ikona Blagovesti i Susreta Joakima i Ane, iz 14. veka. Ova ikona je prvobitno pripadala horosu Dušanove zadužbine - crkve Svetih Arhanđela kod Prizrena. Sada se čuva u Narodnom muzeju u Beogradu. Posebnu umetničku vrednost predstavljaju dveri iz 16. veka koje su pripadale sada srušenoj crkvi Svetog Jovana. Od ostalih vrednosti, u crkvi se čuvaju: dva-tri klepala, litijska ikona Bogorodice sa vezenim lanenim platnom dugim 7-8m, drveni putir od orahovine, nekoliko starih knjiga, prestonih ikona, bakarna krstionica, filigranski krst sa natpisom iz 19. veka i drugo.

Druga seoska crkva je posvećena Svetom Spasu. Crkva je porušena polovinom 19. veka, a njene razvaline su prisvojile poturice. Iz ove crkve su sačuvane duborezne i slikane oltarske dveri sa ikonostasa, koje su prenete u crkvu Svetog Nikole.
U selu se još nalaze razvaline crkve Svete Petke, ostaci crkve Svetog Jovana, crkve Svete Nedelje i još nekoliko crkava.

Demografija
-----------

Naselje ima albansku etničku većinu, do 1999. godine u selu je živelo i oko 650 Srba i 850 Muslimana.

Broj stanovnika na popisima:

* popis stanovništva 1948. godine: 743
* popis stanovništva 1953. godine: 940
* popis stanovništva 1961. godine: 1208
* popis stanovništva 1971. godine: 1553
* popis stanovništva 1981. godine: 2440
* popis stanovništva 1991. godine: 2960

  


| * p
* r
* u
Opština Prizren |
| --- |
| Atmađa • Belobrod • Biluša • Bljač • Brezna • Brodosavce • Brut • Buzec • Buča • Veleža • Vlašnja • Vrbičane • Vrbnica • Gornja Srbica • Gornje Ljubinje • Gornje Selo • Gorožup • Graždanik • Grnčare • Dedaj • Dobrušte • Dojnice • Donja Srbica • Donje Ljubinje • Drajčići • Dušanovo • Đonaj • Živinjane • Žur • Zaplužje • Zgatar • Zjum Opoljski • Zjum Has • Zojić • Zrze • Jablanica • Ješkovo • Kabaš • Kabaš Has • Kapra • Karašinđerđ • Kobanja • Kojuš • Koriša • Kosovce • Krajk • Kuklibeg • Kukovce • Kušnin • Kuštendil • Landovica • Lez • Leskovac • Lokvica • Ljubižda • Ljubižda Has • Ljubičevo • Ljukinaj • Ljutoglav • Mazrek • Mala Kruša • Mamuša • Manastirica • Medvece • Miljaj • Muradem • Mušnikovo • Našec • Nebregošte • Nova Šumadija • Novake • Novo Selo • Petrovo Selo • Pirane • Plava • Plajnik • Planeja • Planjane • Poslište • Pousko • **Prizren** • Randubrava • Rence • Rečane • Romaja • Skorobište • Smać • Sredska • Stružje • Trepetinca • Tupec • Hoča Zagradska • Caparce • Šajinovac • Škoza • Špinadija |
Koordinate: 00°30′00″N 11°30′00″E﻿ / ﻿0.50000°N 11.50000°E﻿ / 0.50000; 11.50000

**Lopé-Okanda** je jedinstven krajolik koji se nalazi u gabonskim pokrajinama Ogoué-Ivindo i Ogoué-Lolo. On predstavlja neobičnu interakciju dobro sačuvane tropske kišne šume i reliktnog savanskog područja velike bioraznolikosti živih vrsta, uključujući jako ugrožene velike sisavce i ljudska naselja. Pored toga, ovaj lokalitet predstavlja ekološke i biološke procese nastajanja vrsta i prilagodbe obitavalištu tijekom posljednjeg ledenog doba (prije oko 15.000 godina).

Tu se nalaze ostaci nekoliko različitih naroda (poput gradina, špilja i naseobina, dokaza metalurgije i oko 1.800 petroglifa) koji su u različito doba naseljavali ovo područje. Paleolitski, neolitski i arheološki lokaliteti iz metalnog doba predstavljaju glavni put seobe Bantu, i drugih, naroda iz Zapadne Afrike dolinom rijeke Ogooué prema sjeveru i plodnim šumovitim dolinama Kongoa; te dalje prema srednjo-istočnoj i južnoj Africi, što je naposlijetku dovelo do razvoja cijele podsaharske Afrike. Zbog toga je ekosustav i reliktni kulturni krajolik Lopé-Okanda 2007. godine upisan na UNESCO-v popis mjesta svjetske baštine u Africi. 

Panorama rijeke Lopé u nacionalnom parkuPanorama rijeke Lopé u nacionalnom parku

Panorama istraživačke postaje MikongoPanorama istraživačke postaje Mikongo

Unutar 491.291 hektara ovog zaštićenog područja nalazi se **Nacionalni park Lopé** osnovan 1946. godine. U njemu, na rubu kišne šume, nalazi se malena istraživačka postaja u selu Mikongo kojom upravlja Zoološko društvo iz Londona (*Zoological Society London*). Tu se često smještaju turisti prilikom posjeta nacionalnom parku.

Izvori
------

1. ↑  „Ecosystem and Relict Cultural Landscape of Lopé-Okanda". UNESCO. Pristupljeno 25. listopada 2011.
2. ↑  Članak u Washington Postu Arhivirano 2012-11-02 na Wayback Machine-u od 28. lipnja 2007. god. () Preuzeto 25. listopada 2011.

Vanjske veze
------------

* Wildlife Conservation Society Arhivirano 2006-07-07 na Wayback Machine-u ()
* Virtual Tour of the National Parks ()

Ostali projekti

|  |  |
| --- | --- |
|  | U Wikimedijinoj ostavi ima još materijala vezanih za: **Nacionalni park Lopé** |
Hemijska struktura terpenoida izopentenil pirofosfata.
**Terpenoidi**, ili *izoprenoidi*, su velika i raznovrsna klasa prirodnih organskih jedinjenja koja je slična terpenima. Oni su izvedeni iz izoprenskih jedinica sastavljenih i modifikovanih na mnogobrojne načine. Većina njih su multiciklične strukture koje se međusobno razlikuju ne samo u funkcionalnim grupama, nego i u njihovom osnovnom ugljeničnim skeletonima. Ovi lipidi se mogu naći u svim klasama živih bića, i oni su jedna od najvećih grupa prirodnih proizvoda.

Biljni terpenoidi se široko koriste zbog njihovih aromatičnih svojstava. Oni su deo tradicionalnih biljnih lekova. Istražuje se mogućnost njihove primene za antibakterijske, antineoplastične, i druge farmaceutske svrhe.

Terpenoidi doprinose mirisu eukaliptusa, ukusu cimeta, karanfilića, i đumbira, i žutoj boji cveća. Dobro-poznati terpenoidi su citral, mentol, kamfor, Salvinorin A biljke *Salvia divinorum*, i kanabinoidi nađeni u *kanabisu*. 

Steroidi i steroli životinja nastaju iz terpenoidnih prekursora. U pojedinim okolnostima terpenoidi se dodaju proteinima, npr. da bi se pojačalo njihovo vezivanje za ćelijske membrane. To se naziva izoprenilacijom.

Većina njih su supstrat biljnih citohroma P450.

Struktura i klasifikacija
-------------------------

Terpeni su ugljovodonici koji nastaju kombinacijom nekoliko izoprenskih jedinica. Terpenoidi se mogu smatrati terpenima kod kojih su metil grupe pomerene ili uklonjene, ili su dodati atomi kiseonika. (Neki autori koriste termin *terpen* u širem smislu, tako da obuhvata terpenoide.) Poput terpena, terpenoidi se mogu klasifikovati na osnovu broja isoprenskih jedinica:

* Hemiterpenoidi, 1 izoprenska jedinica (5 ugljenika)
* Monoterpenoidi, 2 izoprenske jedinice (10C)
* Seskviterpenoidi, 3 izoprenske jedinice (15C)
* Diterpenoidi, 4 izoprenske jedinice (20C) (e.g. ginkgolidi)
* Sesterterpenoidi, 5 izoprenskih jedinica (25C)
* Triterpenoidi, 6 izoprenskih jedinica (30C)
* Tetraterpenoidi, 8 izoprenskih jedinica (40C) (e.g. karotenoidi)
* Politerpenoid sa većim brojem izoprenskih jedinica

Literatura
----------

1. ↑  A. Salminen, M. Lehtonen, T. Suuronen, K. Kaarniranta and J. Huuskonen. „Review, Terpenoids: natural inhibitors of NF-κB signaling with anti-inflammatory and anticancer potential". *Cellular and Molecular Life Sciences* **65** (19): 2979-2999. DOI:10.1007/s00018-008-8103-5. [*mrtav link*]
2. ↑  Sam Zwenger, Chhandak Basu. „Plant terpenoids: Applications and Potentials". *Biotechnology and Molecular Biology Reviews* **3**: 1-7.

Spoljašnje veze
---------------

* IUPAC nomenklatura terpenoida
**Lwówek Śląski** (njemački: *Löwenberg in Schlesien*) je grad od 8,822 stanovnika na zapadu Poljske u Donjošleskom vojvodstvu.

Geografske karakteristike
-------------------------

Lwówek Śląski leži duž obale rijeke Bobr, udaljen tridesetak kilometara sjeverozapadno od Jelene Góre.

Novi dio grada

Historija
---------

Otkriće zlata kod sela Płakowice (danas dio grada), Pieszkówa i Dworeka pridonijeli su brzom razvoju mjesta, tako da mu je poljski vojvoda Henrik I. Bradati 1217. dodijelio gradska prava po uzoru na Magdeburško pravo.

Tako je tadašnji **Lavlji grad** (Lwi Gród) postao jedan od prvih gradova u Poljskoj, koji je organiziran po 
njemačkom modelu, koji su kasnije kopirali brojni šleski gradovi. Brzo je izrastao u važno trgovište pa je 1329. imao je preko 11 000 stanovnika i bio je jedan od najvećih urbanih centara u Šleskoj.

Krajem 14. vijeka potpao je pod vlast čeških vladara, u to vrijeme iscrpila su se nalazišta zlata, pa je Lwówek počeo stagnirati i propadati. Tokom 15 - 16. vijeka broj njegovih stanovnika kretao se između 4.000 - 6.500.

Daljnjem propadanju pridonio je Tridesetogodišnji rat, nakon kog je spao na 960 stanovnika. Krajem 18. vijeka potpao je pod vlast Kraljevine Pruske, polako se počeo oporavljati od kraja 19. vijeka dolaskom željeznice i izgradnjom pivovare.

Pobratimski gradovi
-------------------

Lwówek Śląski ima ugovore o partnerstvu sa slijedećim gradovima;

|  |  |
| --- | --- |
| * Češka Chrastava, Češka
* Njemačka Heidenau, Njemačka
* Poljska Gmina Lwówek, Poljska
 | * Francuska Noidans-lès-Vesoul, Francuska
* Češka Velký Šenov, Češka
* Njemačka Wilthen, Njemačka
 |

Izvori
------

1. 1 2 3 4 5 6  „*Poland: Dolnoslaskie*" (engleski). City population. Pristupljeno 7.02. 2021.
2. 1 2 3 4 5  „Gmina Lwówek Śląski" (poljski). Starostwo Powiatowe w Lwówku Śląskim. Arhivirano iz originala na datum 2020-11-27. Pristupljeno 7.02. 2021.

Vanjske veze
------------

***Lwówek Śląski*** na Wikimedijinoj ostavi

* *Gmina Lwówek Śląski* (službene stranice) ()
**Zamora** je grad i općina od 62,389 stanovnika na sjeverozapadu Španjolske u Autonomnoj zajednici Kastilja i Leon.
Zamora je i administrativni centar istoimene Provincije Zamora.

Geografske karakteristike
-------------------------

Zamora leži duž obala rijeke Douro, sjeverozapadno od Madrida.Historijski centar grada smjestio se na kamenenitom brdašcu iznad Doura, nedaleko odušća riječice Valderaduey.

Historija
---------

Na početku rekonkviste tokom 8. - 11. vijeka Zamora je zbog strateške važnosti bio poprište velikih bitaka između kršćanskih i maurskih snaga, pa je više puta prelazila iz ruke u ruku, sve dok je 1073. nije zauzeo Alfonso VI od Kastilje.

Tokom 15. vijeka zauzeli su ga i neko vrijeme vladali njime portugalske pristalice kraljice Juane I, sve do 1475. kad ga je zauzeo Fernando II od Aragona.

Znamenitosti
------------

Od arhitektonskih spomenika valja spomenuti Citadelu iz 8. vijeka, most preko Doura iz 14. vijeka, sa šesnaest lukova, romaničku katedralu, jednu od četiri crkve iz 12. vijeka čija je gradnja dovršena 1174.

Privreda
--------

Zamora je prvenstveno trgovački centar poljoprivrednog kraja i administrativno - servisni centar tog dijela zemlje.
On je i velik transportni centar jer preko njega ide velik dio prometa sa Portugalom sa kojim je povezan autoputom i željezničkom prugom.

Na početku rekonkviste tokom 8. - 11. vijeka Zamora je zbog strateške važnosti bio poprište velikih bitaka između kršćanskih i 
maurskih snaga, pa je više puta prelazio iz ruke u ruku, sve dok ga 1073. nije zauzeo Alfonso VI od Kastilje.

Tokom 15. vijeka zauzeli su ga i neko vrijeme vladali njime portugalske pristalice kraljice Juane I, sve do 1475. kad ga je zauzeo Fernando II od Aragona.

Gradovi pobratimi
-----------------

* Portugal Bragança, Portugal
* Španija Oviedo, Španjolska
* Venezuela Yaritagua, Venezuela
* Venezuela Altagracia de Orituco, Venezuela

Izvori
------

1. 1 2 3 4 5  „*Spain: Castilla y León*" (engleski). City population. Pristupljeno 25. 06. 2018.
2. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10  „*Zamora*" (engleski). Encyclopædia Britannica. Pristupljeno 25. 6. 2018.

Vanjske veze
------------

***Zamora*** na Wikimedijinoj ostavi

* *Ayuntamiento de Zamora* (`es`)
**Lubawka** (njemački: *Liebau*) je grad od 5,989 stanovnika na jugozapadu Poljske u Donjošleskom vojvodstvu.

Geografske karakteristike
-------------------------

Lubawka leži na granici Zapadnih i Srednjih Sudeta na nadmorskoj visini od 497 metara, pored graničnog prelaza prema Češkoj.
Grad se prostire na ušću Czarnuszke u rijeku Bobr, udaljen desetak km južno od Kamienne Góre.

Centralni trg sa vijećnicom

Historija
---------

Staro ime mjesta bilo je - *Lubavia* (lijepa, ubava), njemački: *Liebau in Schlesien*, a odnosilo se na njenu lijepu kotlinu.

Iako je Lubawka imala gradska prava još od 1292. ostala je mala, jer je sve do 1810. bila feud cistercitske opatije iz Krzeszówa, pa se nije razvila u neko značajnije trgovište.

Čak je jedan period nakon Tridesetogodišnjeg rata, kad su Šveđani, opljačkali i zapalili - bila napuštena.

Oporavila se u drugoj polovici 19. vijeka, dolaskom željeznice i otvaranjem tvornica celuloze i stakla.
Nakon Drugog svjetskog rata dotad većinsko njemačko stanovništvo je protjerano.

Pobratimski gradovi
-------------------

Lubawka ima ugovore o partnerstvu sa slijedećim gradovima;

* Češka Adršpach, Češka
* Češka Žacléř, Češka

Izvori
------

1. 1 2 3 4 5  „Miła Dolina - Liebau in Schlesien" (poljski). Gmina Lubawka. Pristupljeno 8.02. 2021.
2. 1 2 3 4 5  „*Poland: Dolnoslaskie*" (engleski). City population. Pristupljeno 8.02. 2021.
3. 1 2  „Położenie" (poljski). Gmina Lubawka. Pristupljeno 8.02. 2021.

Vanjske veze
------------

***Lubawka*** na Wikimedijinoj ostavi

* *Gmina Lubawka* (službene stranice) ()
**Jezero Lugano** (talijanski: **Lago Lugano** ili **Lago Ceresio**) je glacijalno jezero koje leži između jezera Como i Maggiore na granici Švicarske i Italije.

O jezeru po imenu *Ceresio* prvi pisao Grgur Turski 590. vjeruje se da mu je ime dato još za antike zbog brojnih stabala trešanja uz njegove obale (cerasus latinski: *trešnja*).

Geografske karakteristike
-------------------------

*Jezero Lugano* leži na nadmorskoj visini od 271 m, u podnožju Alpa, izduljenog je nepravilnog oblika, a zapadni rukavac mu je gotovo odsječen od glavnine jezera. 
Jezero ima površinu od 49 km², od tog je 31 km² u švicarskom kantonu Ticino a ostatak leži u talijanskoj Lombardiji.
Najveća dužina jezera je 35 km, a širina 3 km, najveću dubina mu iznosi 288 m.

Pogled na jezero iz svemira
*Jezero Lugano* pune vodom brojni planinski brzaci, a otječe rijekom Tresa u Jezero Maggiore.

Između Melide i Bissonea u Švicarskoj (južno od Lugana), jezero je jako plitko pa je tu podignut veliki kameni nasip za željezničku prugu i cestu.

Osim oko *Zaljeva Lugano*, šumovite strme obale jezera su nenaseljene, za razliku od većih talijanskih alpskih jezera, a sjeveroistočni rukavac jezera je omeđen strmim, stjenovitim planinama.

Najveće naselje na jezeru je grad Lugano u švicarskom dijelu jezera.

1. 1 2 3 4 5 6 7  „*Lake Lugano*" (engleski). Encyclopedia Britannica.

Vanjske veze
------------

***Lugano (jezero)*** na Wikimedijinoj ostavi

* *Lake Lugano* na portalu Encyclopedia Britannica ()}
**Zapadnoiranski jezici**, skupina od (72) iranska jezika (uključujući dijalekte) raširenih u državama Afganistan, Iran, Irak, Pakistan, Turska i Izrael. Dijele se na: 

A) sjeverozapadni (54):
a. Balučki jezici /Balochi (5) Pakistan, Iran: bashkardi, balučki (južni, zapadni i istočni), koroški.
b. kaspisjki jezici (3) Iran: gilaki, mazanderanski (mazanderani), šahmirzadski (shahmirzadi).
c. Centralni Iran (12) Iran, Indija: aštijanijski (ashtiani), fars (sjeverozapadni), zoroastrijski darski (gabri ili yazdi), gazi, khunsari, natanzi, nayini, parsi, parsi-dari, sivandski (sivandi), soi, vafski (vafsi).
d. haladž, Iran i Azerbajdžan.
e. Kurdski jezici (4) Irak, Iran, Turska: kurdski (centralni, sjeverni i južni), lakski (laki).
f. Ormuri-Parachi (2): ormurski (ormuri), parački (parachi).
g. Semnanski jezici (4): lasgerdski, sangisarski, semnanski, sorkhei.
h. Tališki jezici (16) Iran, Azerbajdžan: alviri-vidari, eshtehardi, gornji taromi (gornjotaromski), gozarkhani, harzani, kabatei, kajali, karingani, kho'ini, koresh-e rostam, maraghei, razajerdi, rudbari, shahrudi, takestanski (takestani), tališki.
i. Zaza-Goranski jezici (6) Irak, Turska: bajelani, dimli, gurani, kirmanjki, sarli, shabak.
j. neklasificirani (1): dezfuli.
k. izumrli jezici (2): azarski, medijski, partski.
B). jugozapadni (18):
a. Farski jezici (2): jugozapadni, larski (lari).
b. Lurski jezici (4): bahtiarski (bakhtiâri), sjevernolurski, južnolurski, kumzari.
c. perzijski jezici (10): ajmački, buharski, darwazi, dehwari, dzhidi, farsi: zapadni, istočni; hazaragi, pahlavanski, tadžički.
d. Tatski jezici (2): judeotatski, tatski.

Vanjski linkovi
---------------

* Language Family Trees: Indo-European, Indo-Iranian, Iranian, Western
***Srpski dijalektološki zbornik***, skraćeno ***SDZb***, jeste publikacija o narodnim govorima koju izdaje SANU od 1905. godine. U njegovom prvom broju objavljena je studija Aleksandra Belića *Dijalekti istočne i južne Srbije*, kojom je postavljen temelj u proučavanju prizrensko-timočkih govora srpskog jezika. *SDZb* je do danas izašao u 57 svezaka. Objavljene su brojne studije o srpskim govorima, kao i rečnici pojedinih govora. Izdaje ga Institut za srpski jezik Srpske akademija nauka i umetnosti. Do sada je najobimnija sveska br. LVII (2010), u kojoj je na 1062 strane objavljen *Crnotravski rečnik*.

Od 1905. do 1960. godine uređivao ga je Aleksandar Belić (I–XIII knjiga), od 1960. do 1974. Mihailo Stevanović (knjiga XIV–XX), od 1976. do 1999. Pavle Ivić (knjiga XXI– XLVIII), a od 2002. Aleksandar Mladenović (od knjige knjiga XLIX-LV). Sekretar redakcije je Slobodan Remetić. Nakon smrti Aleksandra Mladenovića (2010), urednik Srpskog dijalektološkog zbornika postao je Slobodan Remetić.

SDZb je stekao status reprezentativnog glasila toga tipa u slovenskom svetu. Na njegovim stranicama objavljene su važbe monografije iz srpske dijalektologije, među kojima i dve Belićeve i četiri Ivićeve. Iako profilisan da objavljuje priloge iz nacionalne naučne discipline, SDZb ima status časopisa međunarodnog ranga.
*Za ostala značenja, v. Tempo (razvrstavanje).*
Prva dva takta Mozartove Sonate K. 331, gde je tempo označen kao *"andante grazioso"* sa današnjom metronomskom beleškom: "♪ = 120". O ovom zvuku Play?/i
U muzici, **tempo** je izraz za opis brzine a često i načina na koji muzički izvođač treba da izvede neko muzičko delo ili neki njegov deo. Po pravilu, oznake za tempo se beleže iznad notnog sistema i neposredno na mestu gde počinje njihovo dejstvo.

Obeležavanje i čitanje
----------------------

Nerazdvojan deo oznake za tempo je po pravilu jedna reč na italijanskom koja otprilike opisuje karakter tempa dela koje se izvodi. Čak i ne mnogo iskusan muzičar ima predstavu o brzini kojom neko muzičko delo treba izvesti, na osnovu same ove reči, a taj osećaj se produbljuje i poboljšava sa godinama iskustva. Određeniji način obeležavanja tempa je navođenje broja jedinica mere takta koje treba da proteknu u jednoj minuti. Ovo se obično navodi zapisom „oznaka za jedinicu mere = broj jedinica mere po minuti" u zagradi, nakon gore spomenute reči na italijanskom.

Oznake za tempo
---------------

Ostale oznake se po pravilu takođe beleže iznad najvišeg notnog sistema u partituri, s time što se mogu naći i na drugom mestu ukoliko nema mesta za njihov zapis na toj visini. Neke od njih su sledeće:

* *presto* ― žurno, hitro
* *vivace* ― živo
* *allegro* ― brzo
* *allegretto* ― dosta okretno
* *moderato* ― umereno
* *andantino* ― malo brže nego andante
* *andante* ― umereno lagano
* *grave* ― teško, ozbiljno
* *adagio* ― lagano i ozbiljno
* *lento* ― sporo
* *larghetto* ― dosta široko
* *largo* ― široko

Ovim oznakama se može dodati i nekoliko bližih odrednica:

* *più* ― više
* -*issimo* ― sufiks koji označava superlativ, na primer *presto* znači „žurno", *prestissimo* znači „najžurnije"
* *assai* *molto* ― vrlo
* *ma non troppo* ― ne previše
* *poco*, *un poco* ― malo
* *meno* ― manje

Još jedan vid obeležavanja tempa je 

* *accellerando* ― ubrzavajući
* *rallentando* ― usporavajući
* *ritenuto* ― zadržavajući
* *allargrando* ― sve šire
* *meno mosso* ― manje okretno

Raspoloženja koja bliže opisuju karakter tempa:

* *con brio* ― čilo, veselo
* *vivace* ― živahno
* *maestoso* ― veličanstveno
* *sostenuto* ― suzdržano; ponekad se koristi i samostalno kao oznaka tempa

Ostali izrazi:

* *a tempo* ― ako je nakon neke promene tempa potrebno naznačiti da se izvođenje dela nastavlja po prethodnom tempu, to se označava ovom oznakom.
* *tempo primo* ― prelaženje na temo sa početka dela
* *calando*, *morendo*, *mancando*, *smorzando*, *perdendosi* ― istovremeno popuštanje jačine zvuka i tempa
* *tempo rubato*, *rubato* ― slobodan tempo, po volji izvođača / dirigenta
* *L'istesso* ― zadržavanje trenutnog tempa; obično sledi nakon promene tempa

Vidi još
--------

* Metronomske oznake
* Oznake za interpretaciju
Tempio Malatestiano
**Tempio Malatestiano** je jednobrodna crkva koju je sagradio Leon Battista Alberti u Riminiju 1450. za naručitelja Sigismonda Malatestu. Crkva je trebala predstavljati svjetovnu moć naručitelja, a impresiju je pojačavao fantastičan ornament u interijeru s mističnom i tajnom ikonografijom.

U raščanjenju fasade očita je reminiscencija na antiku – pročelje ponavlja motiv trijumfalnog luka, a na bočnim stranama arkade oponašaju motiv antičkog akvedukta. U polukružnim nišama na pročelju trebali su biti smješteni sarkofazi Sigismonda Malateste i njegove ljubavnice Isotte degli Atti, a niše na bočnim stranama građevine bile su predviđene kao grobnice učenjaka i pjesnika s Malatestinog dvora. 

Katedrala je ostala nedovršena. Na istočnoj je strani trebala imati rotondu, te je brod trebao biti natkriven drvenim bačvastim svodom. Vrijedne građevne materijale koje je Malatesta skinuo s ravenatskih crkava, Alberti je koristio umjereno, posebno u inkrustaciji glavnog portala.

Vanjske veze
------------

Ostali projekti

|  |  |
| --- | --- |
|  | U Wikimedijinoj ostavi nalazi se članak na temu: **Tempio Malatestiano** |
|  | U Wikimedijinoj ostavi ima još materijala vezanih za: **Tempio Malatestiano** |

|  |  |
| --- | --- |
| Normativna kontrola Uredi na Wikidati | 
* WorldCat identiteti
* VIAF: 246648939
* LCCN: n85358109
* GND: 4279144-3

 |
**Volumni**, **obujamni** ili **zapreminski protok** je fizikalna veličina koja određuje obujam (volumen) fluida koji prolazi neku točku u jedinici vremena (m3/s). Protok je jedna od osnovnih fizikalnih veličina koja se mjeri u industrijskom pogonu. Mjerenjem protoka određuju se energetske i materijalne bilance na osnovu kojih se određuje produktivnost procesa proizvodnje. Istovremeno protok je najčešće i osnovna veličina čijom se promjenom upravlja procesom proizvodnje. Mjerenje protoka kapljevina, plinova, višefaznih tekućina i suspenzija je složeno, podložno je brojnim pogreškama, i zato je razvijen je veliki broj različitih mjernih postupka u svrhu preciznog i pouzdanog mjerenja.   

Volumni protok se određuje kao:

{\displaystyle Q={\frac {\Delta V}{\Delta t}}} .
gdje je:

* *Q* - volumni protok (m3/s),
* Δ*V* - promjena obujma fluida (m3), koji teče kroz neki presjek (npr. cijevi), ,
* Δ*t* - vrijeme trajanja toka fluida koji teče kroz neki presjek (s).

Volumni protok u cijevi je određen limesom omjera volumena tekućine koja protječe kroz presjek cijevi u intervalu vremena kada interval postaje beskonačno mali:

{\displaystyle Q={\frac {{\rm {d}}V}{{\rm {d}}t}}}
Kubni metar u sekundi je mjerna jedinica za volumni protok. Najčešće se koristi za mjerenje volumnog protoka vode. Također može poslužiti i za mjerenje količine eksploatacije raznih materijala poput kamena, pijeska i sl.

* 1 m3/s je 1000 litara u sekundi.

Volumni protok u cijevi se može odrediti i kao:

{\displaystyle Q=\mathbf {v} \cdot \mathbf {A} }
gdje je:

* **v** – brzina fluida u cijevi (m/s),
* **A** – presjek cijevi (m2).

Brzina tekućine u cijevi mijenja se položajem i vremenom. Bitno se razlikuje laminarno od turbulentnog protjecanja.

Maseni protok
-------------

Maseni protok je masa fluida koja prolazi neku točku u jedinici vremena (kg/s). Maseni protok se može odrediti kao:

{\displaystyle {\dot {m}}=\rho \mathbf {v} \cdot \mathbf {A} =\rho Q=\mathbf {j} \_{\rm {m}}\cdot \mathbf {A} }
gdje je:

* *ρ* - gustoća fluida (kg/m3),
* **v** – brzina fluida u cijevi (m/s),
* **A** – presjek cijevi (m2),
* *Q* - volumni protok (m3/s),
* **j**m - maseni fluks.

Izvori
------

1. ↑   Arhivirano 2013-12-11 na Wayback Machine-u "Mjerenje protoka", www.fer.unizg.hr, 2011.
2. ↑   Arhivirano 2011-12-15 na Wayback Machine-u "Mjerenje brzine i protoka fluida", www.fer.unizg.hr, 2011.
3. ↑   Arhivirano 2016-03-04 na Wayback Machine-u "Mjerenje protoka", www.unidu.hr, 2011.
4. ↑   Arhivirano 2013-07-18 na Wayback Machine-u "Pneumatika i hidraulika" Radoslav Korbar, Veleučilište u Karlovcu, www.vuka.hr, 2007.