|  |
| --- |
|  |

**Italijanska Istočna Afrika** (talijanski: *Africa Orientale Italiana*, akronim: **AOI**) bila je kratkotrajna Italijanska kolonija u istočnoj Africi proglašena 9. maja 1936. nakon italijanske pobjede u Drugom italijansko-abesinskom ratu. Kolonija se satojala od Etiopije i predhodno osvojenih kolonija Talijanske Somalije i Eritreje. *Italijanska Istočna Afrika* je povećana u augustu 1940. kad je dotadašnja Britanska Somalija okupirana i uključena u **AOI**. Ponekad se dijelom ove tvorevine smatra i Libija koja je međutim imala specijalan status - kao nezavisna talijanska kolonija - *Africa Settentrionale Italiana* (Italijanska sjeverna Afrika).

Historija
---------

Ova kolonija nastala je 1936. za vrijeme mussolinijevog fašističkog režima, nakon talijanske, pobjede protiv Etiopije u Drugom italijansko-abesinskom ratu. Nakon tog su dvije dotadašnje talijanske odvojene kolonije Eritreja i Talijanska Somalija spojene zajedno s Etiopijom u Italijansku Istočnu Afriku s Adis Abebom kao glavnim gradom. Kraljevina Italija je ovu koloniju izgubila nakon sukoba sa savezničkim snagama u Istočnoj Africi u Drugom svjetskom ratu.

Režim te kolonije bio je osobito grub prema većinskom etiopskom stanovništvu, - koje se opiralo talijanskoj okupaciji i vlasti, za razliku od stanovništva Eritreje i Somalije, koje je znatno benevolentnije dočekalo Talijane. Stanje se pogoršalo 1937. nakon neuspjelog atentata na italijanskog podkralja Rodolfa Grazianija. On je osobno naredio nasilno zauzimanje manastira Debre Libanos u kojem su se sakrili atentatori, prilikom kojeg su poginuli neki monasi i monahinje, - taj manastir za veliku većinu običnih Etiopljana ima sveto značenje - tako da se nakon toga produbio jaz između Talijana i lokalnog stanovništva. Još veća mržnja na Talijane se okomila nakon njihove odmazde poznate kao Jaketit 12 nad stanovnicima Adis Abebe kad je talijanska vojska pobila hiljade stanovnika.

Fašistička kolonijalna politika u suštini se svodila na stari rimski okušani princip - **divide et impera** (podijeli pa vladaj) - oni su za svoje vladavine nastojali oslabiti pozicije dotadašnjih vladara Etiopije - pravoslavnih kršćana Amharaca na račun dotada potčinjenih eritrejskih muslimana Tigranja i Somalaca. Amharski teritoriji dodjeljivani su eritrejskim i somalskim governima djelomično i kao nagrada za podršku koju je eritrejska vojska (Ascari) pružila Talijanima u borbi protiv Etiopije 1936.

Mussolinijev fašistički režim imao je velike ambicije sa Istočnom Afrikom, praktički se sav bezemljaški jug Italije namjeravao preseliti u Afriku, - da tamo osnuju farme i razviju neki manji posao, ali se u realnosti malo tog uspjelo realizirati. Vrlo malo Talijana se upustilo u tu pustolovinu, i od tog malog broja većina se uputila u Eritreju, do 1940. svega 3200 talijanskih farmera naselilo se u Etiopiji, a to je bilo svega 10 % od planiranog broja. 
Etiopija je bila veliko razočaranje za većinu talijanskih kolonista, zbog velikog nepovjerenja lokalnog stanovništva, teških i skromnih uvjeta za život, izuzetno teškog terena i velike nesigurnosti izvan malobrojnih gradova. Za razliku od Etiopije, u Eritreji je za talijanske koloniste stanje bilo puno povoljnije, tako da se tamo naselilo oko 80,000 kolonista.

Italijanska istočna Afrika, koštala je zemlju maticu izuzetno puno, njen budžet za 1936. / 1937. iznosio je 19.136 miliona lira, jer je trebalo puno uložiti u izgradnju neophodne infrastrukture, za usporedbu cjelokupni prihod tadašnje Kraljevine Italije bio je za tu godinu samo 18.581 miliona lira.
Ti troškovi osiromašili su državnu blagajnu, ali su s druge strane pomogli Kraljevini Italiji da prebrodi posljedice ekonomske krize i ima visok postotak zaposlenih. Talijani su izgradili 18794 km asfaltnih puteva po pravoj divljini, tako da je 1940 Adis Abeba bila povezana sa lukama u Asmari i Mogadišu, oni su izgradili i oko 900 km željezničkih pruga, povezali su Adis Abebu sa lukom Assab na Crvenom moru. Izgradili su prve hidrocentrale, brane i mostove po rijekama, povezali važnije gradove telefonskim i telegrafskim linijama i osnovali puno poduzeća koja su činila osnovicu privrede zemlje; "Compagnie per il cotone d'Etiopia" (industrija pamuka); "Compagnia etiopica del latte e derivati" (mliječna industrija); "Cementerie d'Etiopia" (industrija cementa); "Compagnia etiopica mineraria" (rudarska industrija); "Imprese elettriche d'Etiopia" (električna energija); "Compagnia etiopica degli esplosivi" (industrija naoružanja); "Industria per la birra dell'AOI" (pivarska industrija); "Trasporti automobilistici (Citao)" (transport).
Za svoje kratkotrajne vladavine imali su planove izgradnje suvremene Adis Abebe, kao dostojne prijestolnice svoje *Africa Orientale italiana*, ali te planove nisu uspjeli dokraja realizirati zbog izbijanja Drugog svjetskog rata

### Drugi svjetski rat

Karta italijanske istočne Afrike, sa pet provincija
Novčanica od 100 italijanskih istočnoafričkih lira
U junu 1940. na samom ulasku Kraljevine Italije u Drugi svjetski rat, **AOI** je postao velika prijetnja britanskim interesima u Africi. Uspješan talijanski napad iz AOI-a preko Sudana mogao je teritorijalno povezati ovu koloniju s drugom talijanskom kolonijom Libijom, čime bi se izolirali važni položaji Britanaca u Egiptu i Sueski kanal. S druge strane, AOI je bio izoliran od Italije budući da je kolonija bila okružena britanskim snagama u Sudanu, Keniji i Britanskoj Somaliji. Dotadašnji pomorski pristup koloniji preko Sueskog kanala, bio je onemogućen jer je britanska mornarica blokirala - Sueski kanal za italijanske brodove, tako da su malobrojne pošiljke neophodnog materijala stizale zračnim putem.

Na početku istočnoafričke kampanje, talijanska vojska u koloniji imala je ukupno 291 000 vojnika, uključujući u to i lokalne snage, koje su bile slabo opremljene i loše uvježbane. Veliki nedostatak talijanskih snaga u koloniji bio je i razbacanost talijanskih garnizona, loša povezanost i slaba logistika (nedostatak municije i goriva). Usprkos svim tim nedostacima vojska 
kolonije je 1940. zauzela Britansku Somaliju i priključila je Talijanskoj Istočnoj Africi. Ovo je bila jedina pobjeda u ratu koje je Kraljevina Italija dobila sama, bez njemačke pomoći. Međutim taj uspjeh nije dugo egzistirao, svega oko godinu dana, jer je britanski afrički korpus krenuo u kontraofenzivu. Nakon zauzimanja snažnog talijanskog garnizona Keren u Eritreji 27. marta 1941 kojeg je branio general Orlando Lorenzini, i opkoljavanja luke Masava 8. aprila, - Kraljevina Italija izgubila je Eritreju. Nakon tog su britanske trupe krenule u unutrašnjost Etiopije, te ubrzo zauzele planinsku utvrdu Amba Alagi u maju, te nakon toga 28. novembra prisilile posljednje talijanske jedinice generala Guglielma Nasija u Gondaru na predaju. To je bio kraj *Italijanske Istočne Afrike*.

Nakon pada Gondara, jedan dio italijanske vojske odlučio se za nastavak borbe i prešao na gerilsku borbu. Italijanska gerilska vojska imala je oko 7000 vojnika koji se nisu htjeli predati Saveznicima. Oni su skoro dvije godine čekali na dolazak udruženih italijansko-njemačkih snaga pod vodstvom Rommela, ali se nakon njegova poraza kod El Alameina (5. novembar 1942.), njihova nada rastopila poput mjehura od sapunice - tako da je njihov želja za daljnom borbom odtada znatno zamrla.

Administracija
--------------

Na čelu vlade kolonije bio je talijanski potkralj, a formalni šef te države bio je talijanski kralj Viktor Emanuel III. Kolonija je kraljevskim proglasom 1. juna 1936. podijeljena na pet administrativnih jedinica - **governa**.

| Governo | Sjedište | Stanovnika | Oznaka | Napomena |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| Amhara | Gondar | oko 2.000.000 | AM |  |
| Eritreja | Asmara | oko 1.000.000 | ER |  |
| Harar | Harar | 1.300.000 | HA |  |
| Galla e Sidama | Džima | 1.600.000 | GS |  |
| Scioa | Adis Abeba | 300.000 | SC | do 1938. *Governo di Addis Abeba* (AA) |
| Somalija | Mogadiscio | 1.300.000 | SOM | *Migiurtina* i *Obbia* bili su lokalni sultanati pod talijanskom kontrolom |

Amhara, Galla e Sidama, Harar i Šoa prije su bili dijelovi Etiopskog Carstva.

Povezano
--------

* Prvi italijansko-abesinski rat
* Drugi italijansko-abesinski rat
* Kraljevina Italija
* Etiopsko carstvo

Izvori
------

1. 1 2 3 4 5 6 7  Cannistraro, str. 5
2. ↑  Sarti, str. 191
3. 1 2  Cannistraro, str. 6
4. ↑  „Italian industries and companies in Eritrea". Arhivirano iz originala na datum 2009-04-29. Pristupljeno 2011-05-02.
5. ↑  *Addis Abeba 1939 Urbanistic and Architectural Plan* Arhivirano 2011-07-22 na Wayback Machine-u  (PDF)

Literatura
----------

* Antonicelli, Franco (1961) *Trent'anni di storia italiana 1915 - 1945*, Saggi series **295**, Torino : Einaudi, 387 str. (`it`)
* Cannistraro, Philip V. (1982) *Historical Dictionary of Fascist Italy*, Westport, Conn.; London : Greenwood Press, ISBN 0-313-21317-8 (`en`)
* Del Boca, Angelo (1986) *Italiani in Africa Orientale: La caduta dell'Impero*, Biblioteca universale Laterza **186**, Roma : Laterza, ISBN 88-420-2810-X (`it`)
* Mockler, Anthony (1984) *Haile Selassie's War: The Italian-Ethiopian Campaign, 1935-1941*, New York : Random House, ISBN 0-394-54222-3 (`en`)
* Sarti, Roland (1974) *The Ax Within: Italian fascism in action*, New York : New Viewpoints, ISBN 0-531-06498-0 (`en`)
* Mauri, Arnaldo (1967), *Il mercato del credito in Etiopia*, Milano, Giuffrè, str. 504 (`it`)

Eksterni linkovi
----------------

***Italijanska Istočna Afrika*** na Wikimedijinoj ostavi

* Italian East African Armed Forces, 10 June 1940 Arhivirano 2012-02-06 na Wayback Machine-u (`en`)
* Poštanske marke kolonije Africa Orientale Italiana Arhivirano 2013-07-03 na Wayback Machine-u (`it`)
* Wrnzla - Ascari: I Leoni d' Eritrea. Coraggio, Fedelta&Onore. Tributo al Valore degli Ascari Eritrei (slike i podatci) (`it`)

|  |  |
| --- | --- |
| Normativna kontrola Uredi na Wikidati | 
* WorldCat identiteti
* VIAF: 147170144
* LCCN: n90651724
* SUDOC: 128638559
* NKC: ge1036279

 |