Koordinate: 48° 43' SG Š, 21° 15' IGD


**Košice** (slov. *Košice*, mađ. *Kassa*, nem. *Kaschau*, lat. *Cassovia*, rusin. *Кошицы*) je drugi po veličini grad u Slovačkoj i kulturno i privredno središte istočnog dela države. Košice i upravno središte istoimenog Košičkog kraja.

Košice su poznate kao slovački grad sa najvećim starim gradskim jezgrom.

Poreklo naziva
--------------

Prvi pomen naziva grada je iz 1230. g. u latinskom obliku. Veruje se da je on izveden od slovenskog imena *Koša*. Iz ovog oblika su izvedeni nazivi na jezicima okolnih naroda.

Prirodni uslovi
---------------

Košice su smeštene u istočnoj polovini države, nedaleko od Mađarske - 20 km severno od granice. Prestonica države, Bratislava, nalazi se 440 km zapadno.

**Reljef**: Košice su se razvile u istoimenoj Košičkoj kotlini, koju pravi reka Hornad. Nadmorska visina grada je oko 200 metara. Obližne planine pripadaju planinskom vencu Karpata. Zapadno od grada je izdiže Slovačko rudogorje, dok se istočno izdižu Slanske vrhi.

**Klima**: Klima u Košicama je umereno kontinentalna.

**Vode**: Kroz grad protiče reka Hornad, u središnjem delu svog toka. Ona deli grad na zapadni i istočni deo.

Istorija
--------

Prostor Košica bio je naseljen još u vreme praistorije. Postoje podaci o slovenskom stanovništvu u ovom kraju početkom srednjeg veka. Naselje pod današnjim nazivom prvi put se pominje u spisima iz 1230. godine, a 1369. godine mu je odobren grb, što ga čini gradom sa najstarijim takvim sačuvanim dokumentom. U ovo vreme to je bio mađarski grad, naseljen Nemcima i Mađarima. Značaj grada vidi se i iz podatka da je ovde bilo središte severne Ugarske. Grb je svoj današnji izgled dobio 1502. godine i od tada se nije promenio.

Tokom dinastičkih sukova na mađarskom dvoru u 15. i 16. veku grad je teško stradao. Grad je bio sedište buntovnih pokreta protiv Habzburgovaca. Tek krajem 17. veka dolazi do smirivanja stanja u gradu i okolini. U ovo vreme grad se obnavlja i osavremenjuje, a njegov ugled kao "središta severne Ugarske" ponovo dolazi do izražaja. Grad ostaje versko, kulturno i privredno središte. Ovaj položaj nije značajnije poljuljan ni posle teških stradanja u Revoluciji 1848-1849. godine. U drugoj polovini veka grad se razvio u snažno središte, a glavno stanovništvo su bili Mađari i Jevreji.

Na kraju Prvog svetskog rata Košice su se našle u metežima oko razgraničenja novostvorene Čehoslovačke i Mađarske. Trijanonskim sporazumom 1919. godine, grad je postao deo Čehoslovačke. U sledećim godina stanovništvo se menja i sve više dolazi do izražaja slovački element. Međutim, od 1938. do 1945. godine grad je predat Hortijevoj Mađarskoj, što je na kraju dovelo do masovnog stradanja Jevreja i proterivanja slovačkog stanovništva iz grada. Posle rata grad je vraćen Čehoslovačkoj, koja postaje komunistička zemlja. Tada je došlo do masovnog iseljavanja Mađara iz grada. U vreme komunističke vlasti grad je naglo industrijalizovan, što je uslovilo nagli rast stanovništva - sa 60.700 u 1950. godine na 235.000 u 1991. godini.

Košice su danas sedište jednog od slovačkih krajeva i Ustavnog suda. U njemu stoluju katolički nadbiskup, luteranski biskup i grčkokatolički episkop.

Pogled na grad iz vazduha
Panorama središta Košica
Pešačka ulica u starom jezgru Košica
Gradski blokovi iz vremena komunizma

Stanovništvo
------------

Danas su Košice po broju stanovnika drugi grad u državi. On se posldnje dve decenije kretao 230-235 hiljada stanovnika.

**Etnički sastav**: Po popisu iz 2001. g. sastav je sledeći:

* Slovaci - 89,1%,
* Mađari - 3,8%,
* Romi - 2,1%,
* Česi - 1,2%,
* Rusini i Ukrajinci - 1,0%,
* ostali - 2,8%.

Ovo je značajno različito u odnosu na vreme od pre 100 godina kada su Mađari činli oko 75% gradskog stanovništva.

**Verski sastav**: Po popisu iz 2001. g. sastav je sledeći:

* rimokatolici - 58,3%,
* ateisti - 19,4%,
* grkokatolici - 7,6%,
* luterani - 4,1%.

Privreda
--------

Košice su privredno središte istočne Slovačke i daju 9% bruto nacionalnog proizvoda. Najveći značaj ima železara sa 16.000 zaposlenih. Druge važne industrijske grane su mašinska i prehrambena industrija.

Košice su i važno trgovačko i uslužno središte, a poslednjih godina turizam postaje sve važniji činilac razvoja grada.

Gradske znamenitosti
--------------------

Košice ima očuvano staro gradsko jezgro, obrazovano oko Hlavne (tj. *Glavne*) ulice. To je najveći stari grad u celoj državi. U njegovom središtu je najveća slovačka crkva, **Katedrala svete Alžbete**, koja je i najsitočnija velika crkva, inicijalno podignuta u gotskom stilu. U gradskom jezgru postoji još nekoliko manjih crkva, kao i niz gradskih palata i monumetalnih zdanja. Tu treba pomenuti:

* Crkva sv. Mihala,
* Toranj sv. Urbana,
* Grkokatolička crkva,
* Zdanje univerziteta,
* stara gradska kuća,
* Kapetanova palata,
* gradski bastioni.

Važnost kulturne osnove grada bila je presudna da grad dobije zvanje Kulturne prestonice Evrope 2013. godine.

Izvori
------

1. 1 2  Statistički zavod Slovačke - *Košice, popis stanovništva* (`en`)

Galerija slika
--------------

* Katedrala sv. AlžbeteKatedrala sv. Alžbete
* Crkva sv. MihalaCrkva sv. Mihala
* jedna od gradskih palatajedna od gradskih palata
* Državno pozorište u KošicamaDržavno pozorište u Košicama
* Toranj svetog UrbanaToranj svetog Urbana
* Palata divizija, sedište Košičkog krajaPalata divizija, sedište Košičkog kraja
* Grkokatolička crkvaGrkokatolička crkva
* Gradska železaraGradska železara

Eksterni linkovi
----------------

***Košice*** na Wikimedijinoj ostavi

* www.kosice.sk Zvanična stranica grada Košice
* www.kosice2013.sk Zvanična stranica gradova prestonica evropske kulture - Košice 2013.
* www.dpmk.sk DPMK Javni gradski prevoz
* Cassovia.info Fotografije i istorijat grada
* www.kosice.info Turistički vodič kroz Košice

| * p
* r
* u
 Gradovi u Košičkom kraju |
| --- |
|  | **Košice** • Veliki Kapušani • Gelnica • Dobšina • Kralovski Hlmec • Krompahi • Medzev • Mihalovce • Moldava nad Bodvou • Rožnjava • Sečovce • Sobrance • Spišska Nova Ves • Spišske Vlahi • Stražske • Trebišov • Čierna nad Tisou |  |

| * p
* r
* u
Slovački krajevi |
| --- |
| Banskobistrički kraj • Bratislavski kraj • Žilinski kraj • Košički kraj • Nitranski kraj • Prešovski kraj • Trenčinski kraj • Trnavski kraj | Zastava Slovačke |

| * p
* r
* u
Gradovi u Republici Slovačkoj |
| --- |
| Više od 100.000stanovnika | **Bratislava** †  • **Košice** † |
| Između 100.000 i50.000 stanovnika | **Prešov** †  • **Njitra** †  • **Žilina** †  • **Banska Bistrica** †  • **Trnava** †  • **Martin**  • **Trenčin** †  • **Poprad**  • **Prjevidza** |
| Između 50.000 i20.000 stanovnika | **Zvoljen**  • **Povaška Bistrica**  • **Nove Zamki**  • **Mihalovce**  • **Spiška Nova Ves**  • **Komarno**  • **Ljevice**  • **Humenje**  • **Bardjejov**  • **Liptovski Mikulaš**  • **Pještjani**  • **Ružomberok**  • **Topoljčani**  • **Lučenjec**  • **Čadca**  • **Dubnjica na Vahu**  • **Rimavska Sobota**  • **Partizanske**  • **Šalja**  • **Hlohovec**  • **Dunajska Streda**  • **Vranov na Toploj**  • **Brezno**  • **Trebišov**  • **Novo Mesto na Vahu**  • **Snjina**  • **Senjica**  • **Pezinok**  • **Banovce na Bebravi** |
| † Sedišta slovačkih krajeva |

| * p
* r
* u
Evropski glavni gradovi kulture |
| --- |
| 
* 1985: Atena
* 1986: Firenca
* 1987: Amsterdam
* 1988: Zapadni Berlin
* 1989: Pariz
* 1990: Glasgow
* 1991: Dublin
* 1992: Madrid
* 1993: Antwerpen
* 1994: Lisabon
* 1995: Luxembourg
* 1996: Kopenhagen
* 1997: Solun
* 1998: Stockholm
* 1999: Weimar
* 2000: Reykjavik, Bergen, Helsinki, Bruxelles, Prag, Krakow, Santiago de Compostela, Avignon, Bologna
* 2001: Porto, Rotterdam
* 2002: Bruges, Salamanca
* 2003: Graz
* 2004: Genova, Lille
* 2005: Cork
* 2006: Patras
* 2007: Luxembourg i Grande Région, Sibiu
* 2008: Liverpool i Stavanger
* 2009: Linz i Vilnius
* 2010: Essen, Pečuh i Istanbul
* 2011: Turku i Tallinn
* 2012: Maribor i Guimarães
* 2013: Košice i Marseille
* 2014: Umeå i Riga
* 2015: Mons i Plzeň
* 2016: San Sebastián i Wrocław
* 2017: Aarhus i Pafos
* 2018: Valletta i Leeuwarden
* 2019: Plovdiv i Matera
* 2020: Rijeka i Galway
* 2021: x
* 2022: Novi Sad, Esch-sur-Alzette i Kaunas
* 2023: Veszprem, Temišvar i Elefsina
* 2024: Tartu, Bad Ischl i Bodø

 |