**Bijeli spasilac** (engl. ) je tipski lik koji se javlja u političkim diskursima i umjetničkim djelima.

Politika
--------

Motiv bijelog spasilaca po prvi put se javlja u Evropi 19. vijeka kao dio kolonijalističkog i imperijalističkog narativa, a zasnovan je na ideji bijele superiornosti odnosno dužnosti da "spašavaju" ostale rase od ekonomske, kulturne i društvene nazadnosti. Po takvoj zamjeni teza ulogu agresora i okupatora mijenja ona plemenitog osloboditelja i civilizatora. Jedan od reprezentativnih primjera ovog načina razmišljanja je poema *Breme bijelog čovjeka* (engl. , 1899) engleskog književnika Rudyarda Kiplinga. Uz ekonomske razlike i tehnološku premoć, za argumente su intenzivno korištene i razlike u rodnim odnosima, prilikom čega se uvelike oslanjalo na stereotipove o "potlačenim nebjelačkim ženama" (osobito muslimanskim i indijskim). Porijeklo ovih stereotipova historičari datiraju u drugu polovinu 19. vijeka, kada su Britanija i Francuska počele potiskivati Turke u Sjevernoj Africi odnosno mogulsku dinastiju u Indiji. Ranija percepcija muslimanskih muškaraca i žena bila je dijametralno suprotna – na prve se gledalo kao na opake i neustrašive ratnike (uglavnom inspirirano starim križarskim pričama), a na druge kao nemoralne i besramne figure čija je otkrivajuća odjeća i sloboda kretanja često bila predmetom kritike i poruge kod novovjekovnih evropskih putopisaca. Kasnije dolazi do potpune inverzije i formiraju se stereotipovi o muslimanima kao mizoginijskim slabićima čija se muškost zasniva na tlačenju žena, dok se one počinju percipirati kao haremski objekti i seksualne robinje. Takvim orijentalističkim predrasudama snažno je pridonijela tadašnja velika popularnost recentno objavljene zbirke *1001 noći*. Najstariji primjeri upotrebe retorike o "bijelom spašavanju orijentalnih žena" zabilježeni su prilikom britanskog osvajanja Indije (1857) i Egipta (1882), a najnoviji uoči američke invazije na Afganistan (2001). Bitnu ulogu u formiranju navedenih mitova istovremeno su (s drugim motivima) odigrali i zapadnjački misionari, prema kojima je jedini ženski izlaz iz "ropstva" bio u konverziji na kršćanstvo. Među istaknutim stručnjacima koji su istraživali ove fenomene su Edward Said i Gajatri Čakravorti Spivak.

Umjetnost
---------

Tokom 1980-ih u Hollywoodu se pojavio novi filmski žanr u kojem se bijeli spasilac javlja kao protagonist i ulazi u
crnačka, latino, azijska ili indijanska društva, te se na njihovoj strani požrtvovno bori protiv raznih oblika političke ili društvene nepravde. Kao najpoznatiji filmovi ovog žanra ističu se *Ples s vukovima* (1990), *Opasne misli* (1995), *Sunset Park* (1996), *Duhovi Mississippija* (1996), *Amistad* (1997), *Muzika srca* (1999), *Bal čudovišta* (2000), *U potrazi za Forresterom* (2000), *Hardball* (2001), *Posljednji samuraj* (2003), *Suze boga Sunca* (2003), *Fatalna nesreća* (2004), *Brižni vrtlar* (2005), *Half Nelson* (2006), *Pisci slobode* (2007), *Gran Torino* (2008), *Avatar* (2009) i *Mrtav ugao* (2009).

Povezano
--------

* Magični crnac
* Plemeniti divljak

Literatura
----------

* () Hoodfar, Homa (jesen 1993). *The Veil in Their Minds and On Our Heads: The Persistence of Colonial Images of Muslim Women*. Resources for feminist research (RFR); Documentation sur la recherche féministe (DRF). **22 (3/4)**. Toronto: Ontario Institute for Studies in Education of the University of Toronto (OISE). str. 5-18. ISSN 0707-8412. OCLC 775406102.
* () Hughey, Matthew W. (2014). *The White Savior Film: Content, Critics, and Consumption*. Philadelphia: Temple University Press. ISBN 9781439910016. OCLC 858366456.
* () Hughey, Matthew W. (2016). „8. Hegemonic Whiteness: From Structure and Agency to Identity Allegiance". u: Middleton, Stephen; Roediger, David R.; Shaffer, Donald M. *The Construction of Whiteness: An Interdisciplinary Analysis of Race Formation and the Meaning of a White Identity*. Jackson: University Press of Mississippi. ISBN 9781496805553. OCLC 930257155.
* () Titone, Connie (1998). „8. Educating the White Teacher as Ally". u: Kincheloe, Joe L. *White Reign: Deploying Whiteness in America*. New York: St. Martin's Press. ISBN 9780312224752. OCLC 38312024.

Vanjske veze
------------

* Breme bijelog čovjeka na TV Tropes ()