*Za ostale upotrebe, v. Štitare (razvrstavanje).*

  
Koordinate: 43° 13′ 20" SGŠ, 20° 20′ 01" IGD

**Štitare** je naseljeno mesto grada Novog Pazara u Raškom okrugu. Nalazi se na Goliji. Prema popisu iz 2002. bilo je 77 stanovnika (prema popisu iz 1991. bilo je 100 stanovnika). Do sela ne postoji asfaltiran prilazni put.

### Geografija i istorija

Štitare se nalazi na južnim padinama Golije, okruženo je selima Osaonicom, Svilanovom, Trošticama, Rakovcem, Batinićima i Goševom. Ovo naselje se nalazi u dolini Ljudske reke, u Osaoničkoj kotlini. Deli se na Gornje i Donje Štitare. Kroz Štitare protiče Štitarski potok koji izvire sa travnatog platoa sela Goševa i uliva se u Ljudsku reku. Ovaj potok je jako bujičav za vreme letnjih kiša i topljenja golijskog snega. Korito mu je duboko i strmo. Pored ovog potoka nalazi se i put koji vodi u pravcu Deževske doline i postoje zapisana kazivanja da je to krak Dubrovačkog puta. Kod lepo urađene štitarske drumske česme sagrađen je, prvo drveni, pa onda betonski most. U selu se nalazi i crkva Svetog Nikole, izgrađena 1640. godine, za vreme obnovljene Pećke patrijaršije, koja je u okolini Novog Pazara izgradila 10-ak crkava. Jedno vreme je u Gornjim Štitarima radila četvororazredna osnovna škola.

Štitare je zapisano u turskom defteru 1455. godine kao Gornji Štitar i kao timar izmećara Isa-bega Isakovića, osnivača Novog Pazara. Zapisano je i 1585. godine prilikom uspostavljanja obaveze ovčarine i trgovine. Tada je neki Petrijin Vuk imao 30, Vlajo Desnica 35, Petre Danko 35 i Veljo Radina 60 ovaca i koza. Štitare je zapisano i u Sopoćanskom pomeniku (15-16. vek).

Godine 1941, za vreme Drugog svetskog rata, sva podgolijska sela, pa i Štitare, bila su napadnuta i paljena od strane albansko-muslimanskih osvajačkih grupa - balista. Stanovnici podgolijskih sela su im se suprostavili i posle pogibije njihovog komandanta kod Troštičkog i Štitarskog kamena balisti se povlače preko Ljudske reke na Sjeničku pešter.

### Crkva Svetog Nikole u Štitarima

Crkva Sv. Nikole, poznata pod imenom Nikoljača, izdvaja se svojom arhitektonskom zanimljivošću i
budi posebnu pažnju. To je crkva srednjih dimenzija, rađena sa očiglednim dekorativnim pretenzijama. U osnovi je jednobrodna građevina sa oltarskom apsidom koja je iznutra polukružna, a spolja sedmostrana. Pored naosa ima i pripratu koja je od naosa odvojena lukom nošenim stupcima. Presvedena je poluljubičastim svodom koji podupiru ojačavajući lukovi. Zanimljivo je da svetlost prodire kroz dva otvora na svodu naosa i kroz jedan prozor na južnom zidu, koji je neobično vešto profilisan tako da čini vrlo uočljiv dekorativni element na građevini. S posebnim osećanjem dekorativnosti obrađena je zapadna fasada. Šest izvanredno lepo profilisanih konzola povezano je lukovima čineći slepu arkadu elegantnih oblika i ritmike. Građevina je zidana od lepo obrađenih blokova kamena peščara, ljubičaste fakture. O vremenu gradnje crkve nema nikakvih određenih podataka. Međutim, po stilu fresaka i po arhitekturi možemo zaključiti da je crkva nastala oko 1640. godine. Oskudna i nedovoljna obaveštenja o živopisu daje nam oštećeni natpis koji se nalazi u oltarskom prostoru. Na osnovu tog natpisa saznajemo da je ktitor živopisa bio neki Vujko. Pored njega na natpisu se pominju neki Altar i Dačul čije su uloge u dekoraciji crkve nejasne. Možda među njima treba tražiti autora živopisa. Od predstavljenih scena i figura očuvane su samo one u oltarskom prostoru. Sačuvana je scena Vizije Sv. Petra Aleksandrijskog. Takođe pažnju oduzimaju figure arhijereja: Svetog Vasilija Velikog, Svetog Gligorija Velikog, Svetog Spiridona, Svetog Kirila Filozofa i Svetog Nikole. Freske su rađene na tamno-plavoj i žutoj pozadini. Signature su ispisane belom bojom. Po stavovima nekih figura i načinu njihove obrade može se pretpostaviti da je autor ovih živopisa 
jedan od majstora koji je radio freske u crkvi kod Tutina. Zidno slikarstvo tutinske crkve nastalo je 1647. godine. Pošto su sličnosti između ove dve crkve očigledne onda sledi zaključak da je crkva u Štitarima nastala u istom periodu. Posebnu vrednost predstavljaju carske dveri koje su jednini sačuvani deo od prvobitnog ikonostasa. Na dverima je naslikana scena *Blagovesti*. Po slikarskim kvalitetima dveri su značajno ostvarenje srpskog ikonopisa s kraja prve polovine 17. veka.

Demografija
-----------

U naselju Štitare živi 62 punoletna stanovnika, a prosečna starost stanovništva iznosi 45,5 godina (43,7 kod muškaraca i 47,4 kod žena). U naselju ima 25 domaćinstava, a prosečan broj članova po domaćinstvu je 3,08.

U selu ima preko pedeset domaćinstava, ali je samo dvadesetak stalno naseljno. Ostala domaćinstva su napuštena tokom zime, a naseljena preko leta.

Ovo naselje je u potpunosti naseljeno Srbima (prema popisu iz 2002. godine).

U Štitarima žive sledeći rodovi: Beševići, 4 doma, slava Aranđelovdan, poreklom iz Biševa; Vasići, 2 doma, Sveti Nikola, poreklom iz Biševa; Vasovići, 2 doma, Sveti Pantelija, poreklom iz Goševa; Maraši, 2 doma, Sveti Nikola, iz Podgorice; Mićovići, 1 dom, Sveti Jovan, iz Korutana; Puzovići, 1 dom, Sveti Nikola, iz Bijelog Polja; Šarci, 2 doma, Krstovdan, iz Žabljaka.
Iz Štitara su se iselile sledeće porodice: Beševići, 1 dom, Beograd; Vasići, 1 dom, Aranđelovac. Ovo su podaci za 2006. godinu.

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

*Grafik promene broja stanovnika tokom 20. veka*

|  |
| --- |
|  |

 | 

| Demografija |
| --- |

| Godina | Stanovnika |
| --- | --- |
|  |  |  |
|  |  |  |
|  |  |  |
|  |  |  |
| **1948.** | 231 |  |
| **1953.** | 229 |  |
| **1961.** | 233 |  |
| **1971.** | 176 |  |
| **1981.** | 132 |  |
| **1991.** | 100 | 94 |
| **2002.** | 79 | 77 |

 |


| Etnički sastav prema popisu iz 2002. |
| --- |
|
| Srbi |    | 77 | 100.0% |
| nepoznato |    | 0 | 0.0% |

**Stanovništvo prema polu i starosti** 

|  |
| --- |
|  | m |  |  | ž |
| ? | 1 |    |    | 2 |
| 80+ | 0 |    |    | 2 |
| 75-79 | 1 |    |    | 0 |
| 70-74 | 1 |    |    | 1 |
| 65-69 | 6 |    |    | 8 |
| 60-64 | 8 |    |    | 7 |
| 55-59 | 2 |    |    | 2 |
| 50-54 | 1 |    |    | 1 |
| 45-49 | 1 |    |    | 0 |
| 40-44 | 1 |    |    | 1 |
| 35-39 | 4 |    |    | 2 |
| 30-34 | 2 |    |    | 1 |
| 25-29 | 1 |    |    | 4 |
| 20-24 | 1 |    |    | 1 |
| 15-19 | 1 |    |    | 1 |
| 10-14 | 5 |    |    | 1 |
| 5-9 | 1 |    |    | 1 |
| 0-4 | 2 |    |    | 3 |
| prosek | 43.7 |  |  | 47.4 |

**Domaćinstva**

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

**Broj domaćinstava po popisima od 1948-2002.**| **Godina popisa** | 1948. | 1953. | 1961. | 1971. | 1981. | 1991. | 2002. |
| **Broj domaćinstava** | 29 | 31 | 31 | 30 | 29 | 26 | 25 |

 | 

**Domaćinstva po broju članova po popisu od 2002.**| **Broj članova** | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 | 9 | 10 i više | Prosečan broj članova |
| **Broj domaćinstava** | 7 | 7 | 3 | 1 | 2 | 2 | 3 | - | - | - | 3.08 |

 |

**Domaćinstva**

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

**Broj domaćinstava po popisima od 1948-2002.**| **Godina popisa** | 1948. | 1953. | 1961. | 1971. | 1981. | 1991. | 2002. |
| **Broj domaćinstava** | 31 | 6 | 22 | 3 | - | - | 33 |

 | 

**Domaćinstva po broju članova po popisu od 2002.**| **Broj članova** | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 | 9 | 10 i više | Prosečan broj članova |
| **Broj domaćinstava** | 6 | 22 | 5 | - | - |  |  |  |  |  |  |

 |

**Stanovništvo prema delatnosti koju obavlja**

| Pol | Ukupno | Poljoprivreda, lov i šumarstvo | Ribarstvo | Vađenje rude i kamena | Prerađivačka industrija | Proizvodnja i snabdevanje... | Građevinarstvo | Trgovina | Hoteli i restorani | Saobraćaj, skladištenje i veze |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Muški | 20 | 18 | - | - | 2 | - | - | - | - | - |
| Ženski | 10 | 10 | - | - | - | - | - | - | - | - |
| Oba | 30 | 28 | - | - | 2 | - | - | - | - | - |
| Pol | Finansijsko posredovanje | Nekretnine | Državna uprava i odbrana | Obrazovanje | Zdravstveni i socijalni rad | Ostale uslužne aktivnosti | Privatna domaćinstva | Eksteritorijalne organizacije i tela | Nepoznato |
| Muški | - | - | - | - | - | - | - | - | - |
| Ženski | - | - | - | - | - | - | - | - | - |
| Oba | - | - | - | - | - | - | - | - | - |

Spoljašnje veze
---------------


|  |  |
| --- | --- |
|  | ***Portal Srbija***  |

* Mape, aerodromi i vremenska situacija lokacija (Fallingrain)
* Satelitska mapa (Wikimapia)
* Gugl satelitska mapa (Maplandia)
* Plan naselja na mapi (Mapquest)

| * p
* r
* u
**Naseljena mesta** Grada Novog Pazara |
| --- |
| 

Aluloviće  **•** 
Bajevica  **•** 
Banja  **•** 
Bare  **•** 
Batnjik  **•** 
Bekova  **•** 
Bele Vode  **•** 
Boturovina  **•** 
Brđani  **•** 
Brestovo  **•** 
Varevo  **•** 
Vever  **•** 
Vidovo  **•** 
Vitkoviće  **•** 
Vojkoviće  **•** 
Vojniće  **•** 
Vranovina  **•** 
Vučiniće  **•** 
Vučja Lokva  **•** 
Golice  **•** 
Gornja Tušimlja  **•** 
Goševo  **•** 
Građanoviće  **•** 
Gračane  **•** 
Grubetiće  **•** 
Deževa  **•** 
Dojinoviće  **•** 
Dolac  **•** 
Doljani  **•** 
Dragočevo  **•** 
Dramiće  **•** 
Žunjeviće  **•** 
Zabrđe  **•** 
Zlatare  **•** 
Ivanča  **•** 
Izbice  **•** 
Jablanica  **•** 
Javor  **•** 
Janča  **•** 
Jova  **•** 
Kašalj  **•** 
Kovačevo  **•** 
Kožlje  **•** 
Koprivnica  **•** 
Kosuriće  **•** 
Kruševo  **•** 
Kuzmičevo  **•** 
Leča  **•** 
Lopužnje  **•** 
Lukare  **•** 
Lukarsko Goševo  **•** 
Lukocrevo  **•** 
Miščiće  **•** 
Mur  **•** 
Muhovo  **•** 
Negotinac  **•** 
**Novi Pazar**  **•** 
Odojeviće  **•** 
Okose  **•** 
Osaonica  **•** 
Osoje  **•** 
Oholje  **•** 
Pavlje  **•** 
Paralovo  **•** 
Pasji Potok  **•** 
Pilareta  **•** 
Pobrđe  **•** 
Požega  **•** 
Požežina  **•** 
Polokce  **•** 
Pope  **•** 
Postenje  **•** 
Prćenova  **•** 
Pusta Tušimlja  **•** 
Pustovlah  **•** 
Radaljica  **•** 
Rajetiće  **•** 
Rajkoviće  **•** 
Rajčinoviće  **•** 
Rajčinovićka Trnava  **•** 
Rakovac  **•** 
Rast  **•** 
Sebečevo  **•** 
Sitniče  **•** 
Skukovo  **•** 
Slatina  **•** 
Smilov Laz  **•** 
Srednja Tušimlja  **•** 
Stradovo  **•** 
Sudsko Selo  **•** 
Tenkovo  **•** 
Trnava  **•** 
Tunovo  **•** 
Hotkovo  **•** 
Cokoviće  **•** 
Čašić Dolac  **•** 
Šavci  **•** 
Šaronje  **•** 
Štitare
 |