Koordinate: 42° 15′ 13" SGŠ, 18° 53′ 17" IGD

**Sveti Stefan** je naselje nedaleko od Budve. Sveti Stefan je danas povezan sa kopnom uskim zemljouzom. Ovo ostrvo predstavlja najluksuznije ljetovalište u Crnoj Gori i jedno od najluksuznijih letovališta na Jadranskom moru. Prema popisu iz 2003. bilo je 411 stanovnika (prema popisu iz 1991. bilo je 421 stanovnika).
Cijelo ostrvo je sada jedan od Amanovih hotela. Turistima je ulaz moguc u 11 i 14 casova. Cijena je 20€ po osobi.

Istorija
--------

Prema predanju, na ostrvu Sveti Stefan, u kasnijim vekovima kulturno-istorijskom središtu Paštrovića, sagrađena je tvrđava 1442. godine, kada je i naseljena prvim stanovnicima. Tvrđava je bila opasana zidinama da bi se u njima mogle sklanjati porodice iz okolnih sela pred najezdom Turaka i gusara. Po legendi, naselje je nastalo poslije turske opsade grada Kotora, kada su Paštrovići odlučili da masovno, sa oko hiljadu ljudi, priteknu u pomoć ovom gradu. Paštrovići i Kotorani su izvojevali pobedu nad Turcima. Na povratku iz borbe, u blizini plaže Jaz, nedaleko od Starog grada (Budve) uočili su preostale turske galije. Odlučili su se na ponovni napad i zadobili bogat plen. Od zarobljenog plena podignuta je tvrđava, sa po jednom kućom za svako od dvanaest paštrovskih plemena. Ovoj utvrđenoj naseobini dali su ime Sveti Stefan, po imenu crkve Sv. Stefana (posvećena arhiđakonu Stefanu Prvomučeniku) koja je na tom mjestu bila sagrađena u vreme Nemanjića. Na Svetom Stefanu, na terasi iznad ulaznih vrata, paštrovski sud je decenijama delio pravdu i rešavao sporove, pa je ono nazvano „mjesto od pravde" (*sto od pravde*) ili „bankada". Ovim sudom su se Paštrovići posebno ponosili, a vodio je poreklo još od 1266. godine i kralja Stefana Prvovjenčanog, koji ga je i odobrio. Najstariji pisani izvor u kome se pominje paštrovski zbor potiče iz 1431. godine kada su Paštrovići, zbog opasnosti od Turaka, već bili dobrovoljno ušli u sastav Mletačke republike (ugovorom u Drobnom pijesku, od 04. aprila 1423. godine, svečano potvrđenim u Veneciji, 1424. godine).

Na Svetom Stefanu se nalaze tri manje crkve: crkva Sveti Stefan, po kojoj je ostrvo dobilo ime, a nalazi se na najuzvišenijem dijelu ostrva; crkva Aleksandra Nevskog, a najmanja, posvećenja Preobraženju, nalazi se na samom ulazu u gradić, koji je uskim nasipom spojen sa kopnom.

Zbog svog pogodnog položaja Sveti Stefan je bio trgovinski i saobraćajni centar Paštrovića. Posedovao je veliki strategijsko-trgovački značaj u vreme Mletačke republike i žive trgovine sa Venecijom. Mesto je počelo lagano da gubi značaj krajem 19. vijeka, kada se stanovništvo, mahom ribarsko, počelo iseljavati. Potpuno iseljavanje izvršeno je 1955. godine, kada je ostrvo kompletno adaptirano i pretvoreno u „grad-hotel". Ulice, zidovi, krovovi, fasade kuća, zadržale su originalni oblik, a unutrašnjost kuća dobila je najsavremeniji hotelski komfor. Jedna od vila, smeštena uz samu obalu zemljouza koji ostrvo povezuje sa kopnom, Villa „Montenegro", nagrađena je 2006. godine prestižnom „Five Stars Diamond" nagradom koju dodeljuje američka Akademija ugostiteljskih nauka za vrhunski kvalitet usluga. i jedina je koja nosi pet zvezdica.

  

Među poznatim ličnostima i državnicima koji su boravili na Svetom Stefanu su La Pasionarija, brojni sovjetski maršali: Timošenko, Grecko, Kiriljenko, Jakubovski, književnici Malro, Moravija, sovjetski kosmonauti predvođeni Gagarinom, grčki kompozitor Mikis Teodorakis, filmske zvijezde: Sofija Loren, Monika Viti, Marina Vladi, Kirk Daglas, Sergej Bondarčuk, Silvester Stalone. Na Svetom Stefanu je 1992. odigran meč između šahista Bobija Fišera i Borisa Spaskog. Za Fišerom je, pod izgovorom kršenja sankcija koje su tada bile uvedene Saveznoj Republici Jugoslaviji, bila raspisana međunarodna poternica.

Demografija
-----------

U naselju Sveti Stefan živi 317 punoletnih stanovnika, a prosečna starost stanovništva iznosi 38,0 godina (37,8 kod muškaraca i 38,1 kod žena). U naselju ima 123 domaćinstva, a prosečan broj članova po domaćinstvu je 3,34.

Stanovništvo u ovom naselju veoma je heterogeno.

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

*Grafik promene broja stanovnika tokom 20. veka*

|  |
| --- |
|  |

 | 

| Godina | Stanovnika |
| --- | --- |
|  |  |  |
|  |  |  |
|  |  |  |
|  |  |  |
| **1948.** | 42 |  |
| **1953.** | 60 |  |
| **1961.** | - |  |
| **1971.** | - |  |
| **1981.** | - |  |
| **1991.** | 421 | 416 |
| **2003.** | 411 | 420 |
| **2011.** |  |  |

 |

| Etnički sastav prema popisu iz 2003. |
| --- |
|
| Srbi |    | 256 | 62.28% |
| Crnogorci |    | 109 | 26.52% |
| Muslimani |    | 7 | 1.70% |
| Hrvati |    | 6 | 1.45% |
| Mađari |    | 2 | 0.48% |
| Albanci |    | 2 | 0.48% |
| Rusi |    | 1 | 0.24% |
| Makedonci |    | 1 | 0.24% |
| Jugosloveni |    | 1 | 0.24% |
| nepoznato |    | 3 | 0.72% |

**Stanovništvo prema polu i starosti** 

|  |
| --- |
|  | m |  |  | ž |
| ? | 0 |    |    | 3 |
| 80+ | 2 |    |    | 5 |
| 75-79 | 5 |    |    | 4 |
| 70-74 | 11 |    |    | 2 |
| 65-69 | 14 |    |    | 17 |
| 60-64 | 6 |    |    | 12 |
| 55-59 | 13 |    |    | 8 |
| 50-54 | 15 |    |    | 21 |
| 45-49 | 13 |    |    | 16 |
| 40-44 | 10 |    |    | 11 |
| 35-39 | 12 |    |    | 16 |
| 30-34 | 14 |    |    | 18 |
| 25-29 | 16 |    |    | 16 |
| 20-24 | 16 |    |    | 13 |
| 15-19 | 13 |    |    | 15 |
| 10-14 | 17 |    |    | 8 |
| 5-9 | 9 |    |    | 16 |
| 0-4 | 12 |    |    | 12 |
| prosek | 18 |  |  | 3 |

**Domaćinstva**

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

**Broj domaćinstava po popisima od 1948-2003.**| **Godina popisa** | 1948. | 1953. | 1961. | 1971. | 1981. | 1991. | 2003. |
| **Broj domaćinstava** | 17 | 20 | - | - | - | 129 | 124 |

 | 

**Domaćinstva po broju članova po popisu od 2003.**| **Broj članova** | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 | 9 | 10 i više | Prosečan broj članova |
| **Broj domaćinstava** | 123 | 22 | 23 | 16 | 31 | 21 | 6 | 3 | - | 1 | - |

 |

**Domaćinstva**

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

**Broj domaćinstava po popisima od 1948-2002.**| **Godina popisa** | 1948. | 1953. | 1961. | 1971. | 1981. | 1991. | 2002. |
| **Broj domaćinstava** | 160 | 51 | 99 | 4 | 2 | 4 | 177 |

 | 

**Domaćinstva po broju članova po popisu od 2002.**| **Broj članova** | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 | 9 | 10 i više | Prosečan broj članova |
| **Broj domaćinstava** | 42 | 102 | 20 | 4 | 9 |  |  |  |  |  |  |

 |

**Stanovništvo prema delatnosti koju obavlja**

| Pol | Ukupno | Poljoprivreda, lov i šumarstvo | Ribarstvo | Vađenje rude i kamena | Prerađivačka industrija | Proizvodnja i snabdevanje... | Građevinarstvo | Trgovina | Hoteli i restorani | Saobraćaj, skladištenje i veze |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Muški | 71 | - | - | - | 2 | - | 1 | 4 | 44 | 8 |
| Ženski | 56 | - | - | - | 2 | 1 | - | 8 | 28 | 4 |
| Oba | 127 | - | - | - | 4 | 1 | 1 | 12 | 72 | 12 |
| Pol | Finansijsko posredovanje | Nekretnine | Državna uprava i odbrana | Obrazovanje | Zdravstveni i socijalni rad | Ostale uslužne aktivnosti | Privatna domaćinstva | Eksteritorijalne organizacije i tela | Nepoznato |
| Muški | 1 | 2 | 1 | - | 2 | 2 | - | - | 4 |
| Ženski | 1 | 2 | 5 | 2 | - | 3 | - | - | - |
| Oba | 2 | 4 | 6 | 2 | 2 | 5 | - | - | 4 |

Literatura
----------

* *Mala enciklopedija Prosveta*, Treće izdanje (1985); Beograd: „Prosveta". ISBN 978-86-07-00001-2.
* Jovan Đ. Marković (1990): *Enciklopedijski geografski leksikon Jugoslavije* Sarajevo: „Svjetlost". ISBN 978-86-01-02651-3.

Spoljašnje veze
---------------

***Sveti Stefan (Budva)*** na Wikimedijinoj ostavi

* Discover Montenegro Arhivirano 2008-05-09 na Wayback Machine-u - informacije o Svetom Stefanu.
* Sveti Stefan
* Sveti Stefan smeštaj
* Mape, aerodromi i vremenska situacija lokacija (Fallingrain)
* Satelitska mapa (Wikimapia)
* Plan naselja na mapi (Mapquest)

| * p
* r
* u
Opština Budva |
| --- |
| Bečići • Blizikuće • Boreti • Brajići • Brda • **Budva** • Buljarica • Viti Do • Drobnići • Đenaši • Žukovica • Ilino Brdo • Kaluderac • Katun Reževići • Krstac • Kuljače • Lapčići • 
Markovići • Novoselje • Petrovac na Moru • Pobori • Podbabac • Podostrog • Pržno • Prijevor • Rađenovići • Rijeka Reževići • Sveti Stefan • Stanišići • Tudorovići • Čami Do • Čelobrdo • Čučuke |


|  |  |
| --- | --- |
| Normativna kontrola Uredi na Wikidati | 
* WorldCat identiteti
* VIAF: 246576217
* LCCN: n87876559
* GND: 4122732-3
* NKC: xx0133794

 |