recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Parkiranje vozila** (od srednjovjekovnoglatinskog *parricus* = ograđeni prostor, park) je smještaj vozila kad nisu u prometu.

Termin se najčešće odnosi na smještaj cestovnih vozila, koji je ili otvoreni prostor predviđen za parkiranje - parkiralište, ili zatvoreni prostor iste namjene - garaža. 
Vozila javnog prijevoza (autobusi, tramvaji, vlakovi, metroi, smještaju se u depoe (remize).

Karakteristike
--------------

Prema tipu vozila, parkirališta mogu biti automobilska, autobusna, kamionska, biciklistička ili mješovita, a prema poziciji ulična i izvanulična.

Kod parkiranja na ulici, za vozila može biti predviđen poseban prometni trak namijenjen parkiranju ili pak proširenje duž kolnika. Ponekad se za tu namjenu može odvojiti i dio pješačkog trotoara. U odnosu na kolnik i smjer kretanja vozila, parkirati se može paralelno, okomito ili [[Pravougaonik#Dijagonala\_pravougaonika|dijagonalno. 
Svatko ima pravo koristiti javna parkirališta uz naplatu ili besplatno (sve rijeđe), a privatna uz odobrenje vlasnika. Parkirališta koja se naplaćuju često su podijeljena prema zonama, što su bliže centru grada i prometnoj gužvi, to su skuplja, a vrijeme parkiranja - limitirano. Slična pravila vrijede i za garaže.

Paralelno parkiranje je postalo prilično uobičajeno i vještina koju vozač mora steći da dobije vozačku dozvolu.

Zbog sve veće motorizacije i manjka parkirališta, to je danas veliki problem, gotovo svih gradova svijeta. Problem se nastoji riješiti gradnjom podzemnih i nadzemnih garaža i poboljšanjem javnog prijevoza. Paralelno s tim šire se pješačke zone, i područja u kojima parkiranje zabranjeno, šire se i zone u kojima se prakiranje naplaćuje, skraćuje rok dopuštenoga parkiranja koje je sve skuplje.

Parkirališta su postala glavni faktor kod projektiranja trgovačkih centara, računa se da na svakih 92 m² dućanskog prostora treba osigurati 5,5 parkirnih mjesta.

Historija
---------

Sve do kraja 19. vijeka parkiranje nije bio veliki problem, jer je kočija (tadašnjih vozila) bilo malo a i gradovi su bili relativno mali, po popisu iz 1881, u tadašnjem megalopolisu Londonu je živjelo 1,173,000 stanovnika.

Od kako je Henry Ford 1908. počeo proizvoditi Model T automobili su postali sve brojniji, pa je parkiranje postala potreba. Gradovi i države uvodili su propise i zakone, da uvedu red i sve kaotičniji promet pa je i parkiranje postalo roba. Tad su veliki gradovi počeli graditi parkirališta a 1930-ih su se na cestama pojavi prvi mehanički uređaji satovi za naplatu parkiranja.

Danas se naplata uglavnom sve više provodi automatski, primjenom Informatike i mobilnih telefona.

Vanjske veze
------------

***Parkiranje vozila*** na Wikimedijinoj ostavi

* *Parkiranje* (`sh`)
**Petten** ili **Petten aan Zee** je gradić od 1500 stanovnika u općini Schagen u nizozemskoj provinciji Sjevernoj Holandiji. Danas je poznat kao jedan od evropskih centara za nuklearnu energiju.

Geografija
----------

Petten leži duž obala Sjevernog mora, udaljen 20 km sjeverozapadno od Alkmaara.

Historija
---------

Petten aan Zee je kao selo na obalnim dinama vjerovatno osnovan još 739. godine, ali kako je bio blizu opasnog mora, često je plavljen i uništavan do temelja, kao za katastrofalnih poplava 1421. i 1625. godine. Prilike su se popravile tek nakon gradnje brane Hondsbossche 1793. godine, ali je i nadalje ostao malo selo poznato po uzgoju tulipana. Teško je razaran za Drugog svjetskog rata, kao mjesto na prvoj liniji atlanske obrane Njemačke, pa je nakon rata kompletno nanovo izgrađen. Stvari su za Petten krenule nabolje kad je 1955. osnovan *Reactor Centrum Nederland* (RCN) i izgrađen prvi reaktor, koji još i danas pokriva oko 60% evropskih potreba za medicinskim radionuklidima. Od 1976. djeluje kao Evropski istraživalački centar u Nizozemskoj (ECN). Pored tog u Pettenu djeluje i kompanija *Mallinckrodt Medical BV* (podružnica američkog Covidiena) koja se bavi proizvodnjom lijekova.

Izvori
------

1. 1 2   „*Dorprsraad Petten*" (holandski). Petten aan Zee. Pristupljeno 10. 2. 2014.
2. ↑   „*The High Flux Reactor (HFR) at Petten*" (engleski). CEA. Pristupljeno 10. 2. 2014.
3. 1 2  „*Living and Working in and around Petten*" (engleski). ECN. Arhivirano iz originala na datum 2014-09-17. Pristupljeno 10. 2. 2014.

Vanjske veze
------------

***Petten*** na Wikimedijinoj ostavi

* Dorprsraad Petten (`nl`)

|  |  |
| --- | --- |
| Normativna kontrola Uredi na Wikidati | 
* WorldCat identiteti
* VIAF: 134901095
* LCCN: n83010779
* GND: 4385749-8

 |
**Pedro Fernández de Castra - Kastilijanac** (-, oko 1160. - Maroko, 18. august 1214.) bio je kastilijanski plemić i kraljevski majordom, poznat po vrludanju između Kraljevine Kastilje i Kraljevine Leon.

Historija
---------

Rođen je kao član u moćne kastilijanske porodične dinastiji Castro, koja je tokom 12. vijeka uspjela umnožiti svoje bogatstvo i moć zahvaljujući trzavicama između Kraljevine Kastilje i Kraljevine Leon, služeći naizmjenično kraljevima obaju kraljevstva.

Kao i mnogi drugi mladi plemići toga doba i Pedro Fernández je započeo političku karijeru još za života svog oca Fernanda Rodrígueza, radivši kao guverner po nekim kastilijanskim gradovima. I on poput oca imao stalni kontakt sa leonskim dvorom, posjećujući svog ujaka kralja
Fernanda II.

Zbog tog ga je u ljeto 1189. kralj Alfonso VIII od Kastilje protjerao, tako je počeo njegov dvadesetogodišnji egzil u Leonu, gdje je dobio posao na dvoru.

Negdje između 1190. - 1191. leonski kralj Alfonso IX postavio ga je za svog majordoma. 
Početkom 1192. vratio se nakratko na dvor Alfonsa VIII iz Kastilje ali je i nadalje zadržao svoja imanja i položaje u Kraljevini Leon.

Po svemu sudeći izgleda da je 1195. sudjelovao u Bitci kod Alarcosa i to na maurskoj strani, pa se zbog tog nije mogao vratiti u Kastilju.

U kompliciranoj političkoj situaciji prije Bitke kod Navas de Tolosa (1212.) postao je gorljivi zagovornik ideje ponovnog zaoštravanja odnosa između Kraljevine Leon i Kraljevine Kastilje što ga je koštalo karijere, jer u međuvremenu došlo do zbližavanja dvaju kraljevstva, pa su ga u oba proglasili neprijateljem i protjerali.

Posljednje dvije godine svog života proveo je u Maroku gdje je i umro.

Izvori
------

1. ↑  „*Pedro "el Castellano" Fernández de Castro, señor de Paredes de Nava y del Infantado de León*" (engleski). Geni. Pristupljeno 15. 08. 2019.
2. 1 2 3 4 5 6 7 8  „*Pedro Fernández de Castro*" (španjolski). Real Academia de la Historia. Pristupljeno 15. 08. 2019.

Vanjske veze
------------

* *Pedro Fernández de Castro* (`es`)
**Romana Panić** (9. april 1975, Banja Luka) je bosansko-hercegovačka pop pevačica.

Život
-----

Ime je dobila po pesmi *Romana* Đorđa Marjanovića, koju je njena majka volela. Prvi javni nastup imala je sa dvanaest godina, u Jajcu, na festivalu *Septembarske večeri*. Osvojila je nagradu za najboljeg mladog debitanta. Godine 1993. počela je da peva u klubovima, snima radio džinglove, a postala je i zaštitno lice firme. Sledeće godine dobija stalan posao na radiju *Studio A*, gde je radila kao voditelj, spiker i ton majstor. Tri godine kasnije snima pesmu *Žena*, a 1999. seli se u Srbiju i snima prvi album, čiji je producent bio Željko Joksimović. Godine 2001. izdala je drugi album, a u međuvremenu je učestvovala na budvanskom fetsivalu, sa pesmama *Samoodbrana* i *Ček bez pokrića*. Godine 2002. i 2003. peva pesme *Kad mi gore obrazi* i *Nikad i zauvek* na *Sunčanim skalama*. Sa pesmom *Nikad i zauvek* pobedila je na festivalu i tako ubrzala snimanje trećeg albuma, nazvanog *Ne*, koji je izašao u prodaju 2005. Godinu dana kasnije takmiči se na Beoviziji i izdaje singl *Ubjedio si me*. Jedan od njenih najvećih hitova bila je pesma *Još te koštam* iz 2007, za koju je snimljen spot u Atini.
Oznaka kolarnoga čina Sturmbannführera
SS-Sturmbannführer Max Hansen
***Sturmbannführer*** naziv je za čin Sturmabteilunga i Schutzstaffela, a odgovara današnjem činu bojnika HV-a. Rabio ga je i *Sturmabteilung* (SA) i *Schutzstaffel* (SS). Prevodi se kao "Vođa jurišne jedinice" (Sturmbann je u SA-u i SS-u označavao bojnu, a korijene vuče još iz Prvoga svjetskog rata kada je taj čin označavao zapovjednika bojne.

Povijest
--------

U SA-u naziv *Sturmbannführer* pojavljuje se 1921. Godine 1928. postaje stvarni čin, a tada ga počinje rabiti i SS. Obilježje *Sturmbannführera* su četiri srebrne točke na crnoj kolarnoj oznaci čina.

Čin je bio ispod *Standartenführera* do 1932. kada je *Sturmbannführer* postao činom nižim od čina *Obersturmbannführera*. U Waffen SS-u *Sturmbannführer* je bio izjednačen s činom bojnika (njemački: *Major*) Wehrmachta.

Poznati nositelji
-----------------

Jedan od najpoznatijih nositelja ovoga čina bio je dr. Wernher von Braun, konstruktor V2 rakete, i kasnije Saturn V rakete za SAD. Također, među poznatim nositeljima ovoga čina je i Eberhard Heder.

Suvremena kultura
-----------------

Čin *Sturmbannführera* pojavljuje se i u fikcijama, kao što je roman *Domovina* gdje je protagonist, Xavier March, *Sturmbannführer* u Kriminalpolizeiu. U kinematografiji, *The Keep* (1983.), prikazuje Gabriela Byrnea kao *SS-Sturmbannführera* Kaempffera, zapovjednika SS Einsatzkommanda. U *Apt Pupil*, Ian McKellen je *Sturmbannführer* SS-a zvan Kurt Dussander, bivši časnik iz koncentracijskoga logora. U animi *Hellsing*, glavni antagonist je *Sturmbannführer* Montana Max. U BBC-evoj TV seriji *Tajna vojska*, Clifford Rose je Sturmbannführer Kessler, član Gestapa i u BBC-evoj seriji *'Allo 'Allo*, Gestapov agent Herr Otto Flick nosi isti čin.

U popularnoj računalnoj igrici Medal of Honor, često se pojave likovi s činom *Sturmbannführera*

| * p
* r
* u
Činovi SS-a od 1934. do 1945. |
| --- |
|  | Generali | Reichsführer • Oberstgruppenführer • Obergruppenführer • Gruppenführer • Brigadeführer • Oberführer |
| Časnici | Standartenführer • Obersturmbannführer • Sturmbannführer • Hauptsturmführer • Obersturmführer • Untersturmführer |
| Dočasnici | Sturmscharführer • Hauptscharführer • Oberscharführer • Scharführer • Unterscharführer |
| Vojnici | Rottenführer • Sturmmann • Oberschütze (Obergrenadier nakon novembra 1942.) • Obermann • Schütze (Grenadier nakon novembra 1942.) • Mann • Anwärter • Bewerber |

| * p
* r
* u
Činovi SA-a od 1932. do 1945. |
| --- |
|  | Generali | Stabschef • Obergruppenführer • Gruppenführer • Brigadeführer • Oberführer |
| Časnici | Standartenführer • Obersturmbannführer • Sturmbannführer • Sturmhauptführer • Obersturmführer • Sturmführer |
| Dočasnici | Haupttruppführer • Obertruppführer • Truppführer • Oberscharführer • Scharführer |
| Vojnici | Rottenführer • Sturmmann • Mann |
**Aguadulce** je okrug (distrikt) od 52,077 i grad od 29,808 stanovnika na zapadu Paname u provinciji Coclé.

U okrugu su pored grada Aguadulce i naselja; Cristo, Roble, Pocrí i Barrios Unidos.

Geografske karakteristike
-------------------------

Aguadulce se nalazi na trasi Panameričkog autoputa, udaljen 198 km zapadno od glavnog grada Ciudad Panamá.

Historija
---------

Aguadulce je službeno osnovan u oktobru 1848. kad se odvojio od grada Nata de los Caballeros.

Po legendi ime - Aguadulce (pitka voda), dobio je od španjolskih mornara, kojima je već dodijalo piti bočatu vodu, pa su se 
zaputili do hacijende Trinidad gdje su pronašli bunar sa izvrsnom hladnom vodom. U to vrijeme zvali su ga i La Escoria.

Privreda i transport
--------------------

Aguadulce zovu gradom šećera i soli, jer se njegova industrija bazira na preradi šećerne trske i solana u Zaljevu Parita. 
U posljednje vrijeme razvio se i ribolov naročito na škampe.

Aguadulce pored autoputa i malog aerodroma ima i luku u estuariju rijeke Estero Palo Blanco.

Izvori
------

1. 1 2 3 4 5  „*Aguadulce District in Panama*" (engleski). City population. Pristupljeno 16.2.2023.
2. 1 2  „*Aguadulce in Coclé*" (engleski). City population. Pristupljeno 16.2.2023.
3. 1 2 3 4 5  „*Ciudad de Aguadulce*" (španjolski). EcuRed. Pristupljeno 16.2.2023.

Vanjske veze
------------

***Aguadulce (Panama)*** na Wikimedijinoj ostavi

* *Corregimiento Aguadulce* *Aguadulce* (na portalu Mapcarta (`en`)
Keramička kultna posuda (riton) sa četiri (životinjske) noge koja se koristila u Danilskoj kulturi.
Zlatni perzijski riton iz ahemenidskog doba pronađen u Ekbatani (*Nacionalni muzej u Iranu*, Teheran)
Crni riton iz 4. stoljeća pr. Kr. pronađen u Apuliji (muzej u Parizu)
**Riton** (perz. تکوک: „Takuk"; grč. *rhytos*) je drevna posuda iz doba Neolita, za čuvanje tekućina namijenjenih za obrede. Istraživanja neolitskog naselja Danilo u Hrvatskoj dala su na desetine ovakvih predmeta. Do tada su bili pronađeni na dvije lokacije u sjevernoj Grčkoj i u okolini Trsta. Danilska kultura prepoznaje se po keramičkom ritonu karakteristična oblika - on je ukrašena posuda na četiri noge s velikom ručkom za nošenje.

Prahistorijski riton
--------------------

Prvi nalazi ritona u Bosni i Hercegovini iskopani su na lokalitetu Kakanj 1947. i 1954. god.

Riton je zatim pronađen u Zelenoj pećini i Obre I i na još nekoliko nalazišta u Dalmaciji.  Alojz Benac i Josip Korošec, istraživači ovih lokaliteta, su zaključili da se radi o kultnoj vazi, upotrebljavanoj u religijskim i magijskim obredima. Korošec je smatrao da se radi o kultu vode, dok je Benac smatrao da se radi o kultu plodnosti. Bile su rasprostranjene od Korinta u Grčkoj do Trsta.

Na osnovu kasnijih istraživanja zaključeno je da neolitske kulture nisu bile izolovane, u sebe zatvorene zajednice. Postojali su živi kontakti između srednje Bosne i Jadrana, kao i duž svih obala Sredozemnog mora. Jesu neolitske kulture bile sjedilačke, ali su pojedinci putovali, upoznavali se, razmjenjivali materijalna dobra i ideje i stvarali duhovno jedinstvo.

Historijski riton
-----------------

Najčešće se radi o bogato ukrašenim posudama izrađenim od plemenitih kovina poput zlata ili srebra. Prvotni ritoni datiraju iz drevne Perzijske Monarhije a njihova upotreba se u 5. vijek pne. proširila i na Grčku, gdje su umjetnici kopirali i oponašali perzijske rukotvorine.

Veze
----

* Perzepolis
* Ekbatana
* Umjetnost stare Grčke

Izvori
------

1. ↑  Riton (YourDictionary.com)
2. ↑  „Student : Edina Kadić – Mentor: dr. sc. Tihomila Težak Gregl: Obre I Kameno doba Bosne i Hercegovine". *Univerzitet u Sarajevu Filozofski fakultet Katedra za arheologiju*. Pristupljeno 9. 2. 2016.
3. ↑  „Kakanjska kultura, Strana 99". *Arheološki leksikon -Zemaljski muzej, Sarajevo*. Pristupljeno 9. 2. 2019.
4. ↑  „Borivoj Čović: OD BUTMIRA DO ILIRA - Kultovi sa Mediterana". *Kulturno naslijeđe, Sarajevo, 1976*. Pristupljeno 9. 2. 2016.
5. ↑  Janine Bakker: Perzijski utjecaj na Grčku (Iran Chamber)

Vanjske veze
------------

***Riton*** na Wikimedijinoj ostavi

* Riton (YourDictionary.com)
* Janine Bakker: Perzijski utjecaj na Grčku (Iran Chamber)
**Država Anzoátegui** (španjolski: *Estado Anzoátegui*) je jedna od 23 savezne države Venecuele, koja se nalazi na sjeveroistoku zemlje. Administrativni centar države je Barcelona, centar za transport stoke i kave na rijeci Neverí.

Karakteristike
--------------

*Anzoátegui* ima 1,469,747 stanovnika koji žive na površini od 43,300 km²-
Prostire se od obala Karipskog mora na sjeveru, do rijeke Orinoco na jugu, najveći dio države leži po Llanosu.
Graniči sa slijedećim saveznim državama; Miranda (sjeverozapad), Guárico (zapad), Bolívar (jug), Monagas (istok) i Sucre (sjeveroistok).

Otkrića velikih rezervi nafte 1930-ih. dovelo je do ekonomskog booma, krajem 20. vijeka Anzoátegui je proizveo oko jedne desetine venecuelenske nafte. I danas je takozvani - Pojas teške nafte Orinoco, teren na kom se vrše opsežna istraživanja nafte, a zemni plin se naftovodom transportira do Caracasa, Maracaya, Valencije i Puerto La Cruz, a ugljena se iskapa u rudnicima kod Naricualua.

Svojevremeno su stočarstvo i poljoprivreda bili baza lokalne privrede, ali su nakon booma naftne industrije pali u drugi plan. Danas su ponovno jedna od najdinamičnijih komponenti privrede ove regije. Najviše se uzgaja uključuju kukuruz, kava, kakao, pamuk, kikiriki, slatki krumpir, sirak i šećerna trska.
Industrijska proizvodnja razvila se u konurbaciji Barcelona-Guanta-Puerto La Cruz. 

Anzoátegui ima dobro razvijenu mrežu državnih autoputeva.

Izvori
------

1. 1 2 3 4 5 6 7 8  „*Anzoátegui*" (engleski). Encyclopedia Britannica. Pristupljeno 19. 09. 2017.

Vanjske veze
------------

***Anzoátegui*** na Wikimedijinoj ostavi

* Estado Anzoátegui na portalu Venezuelatuya (`es`)
* *Anzoátegui* na portalu Encyclopedia Britannica (`en`)

| * p
* r
* u
Administrativna podjela Venezuele |
| --- |
| Savezne države | 
* Amazonas
* Anzoátegui
* Apure
* Aragua
* Barinas
* Bolívar
* Carabobo
* Cojedes
* Delta Amacuro
* Falcón
* Guárico
* Lara
* Mérida
* Miranda
* Monagas
* Nueva Esparta
* Portuguesa
* Sucre
* Táchira
* Trujillo
* Vargas
* Yaracuy
* Zulia

 |  |
| Teritoriji posebne uprave | 
* Savezni teritoriji
* Distrikt glavnog grada

 |
**Campanella** (talijanski: *Punta Campanella*) je rt u Tirenskom moru u Kampaniji na jugozapadu Italije.

Geografija
----------

Rt Campanella leži jugoistočno od Napulja, na krajnjem zapadu poluotoka Sorrenta, između Napuljskog i Salernskog zaljeva, kao krajnja točka masiva Monti Lattari.

Svega nekoliko kilometera dalje od rta leži otok Capri, koji je nekad i sam bio dio poluotoka.

Rt Campanella je 1997. proglašen rezervatom prirode (*Area naturale marina protetta Punta Campanella*), na površini od 1539 hektara, u koju je uključena i morska površina u dužini od nekih 40 km.

Izvori
------

1. ↑  „*Area Marina Protetta Punta Campanella*" (talijanski). Consorzio Riserva Naturale Marina Punta Campanella. Pristupljeno 10. 1. 2016.
2. ↑  „*Aspetti paesaggistici dell'Area Marina Protetta di Punta Campanella*" (talijanski). Puntacampanella. Arhivirano iz originala na datum 2015-09-05. Pristupljeno 10. 1. 2016.

Vanjske veze
------------

***Campanella (rt)*** na Wikimedijinoj ostavi

* *Area naturale marina protetta Punta Campanella* (`it`)
***The Colgate Comedy Hour*** je bio američki muzičko-humoristička varijete televizijska emisija koj se prikazivala na NBC-u od oktobra 1950. do decembra 1955. U njoj su nastupali mnogi značajni komičari i zabavljači tog vremena, kao što su Eddie Cantor, Dean Martin i Jerry Lewis, Fred Allen, Donald O'Connor, Abbott i Costello, Bob Hope, Jimmy Durante i Gordon MacRae.

Emisija je evoluirala od prve NBC-jevog TV-varijetea *Four Star Review*, sponzoriranog od Motorole. NBC-jev plan je bio da se svakog tjedna rotiraju četiri vodeća komičara kako bi se time konkurialu emisiji Eda Sullivana *Toast of the Town* koja se emitirala na CBS-u.

Novu emisiju je sponzorirala tvrtka Colgate-Palmolive, po kojoj je dobio ime. Emisija je doživjela uspjeh, a tokom sezone 1950/51. je AT&T postavila koaksijalnu/mikrovalnu vezu između Zapadne i Istočne obale, što je omogućilo istovremeni prijenos iz dva studija. Tada su stvorene dvije produkcijske jedinice - u New Yorku i u Hollywoodu, s time da su Martin & Lewis 
vodili emisiju sa Zapadne obale, a Eddie Cantor iz New Yorka. To je NBC-ju omogućilo veći izbor gostiju, dok je Ed Sullivan bio prisiljen koristiti samo one u New Yorku.

Cantor je pak 1952. doživio srčani udar i imao sve više teškoća da nastavi rad. Istovremeno su stalni pisci imali problema s pronalaženjem novog materijala, pa je gledanost počela padati. 

22.11. 1953. je Colgate Comedy Hour ušao u TV-historiju kao prva emisija emitirana u boji, odnosno u NTSC standardu. Nju je vodio Donald O'Connor.

U sezoni 1954/55 emisija je promijenila ime u ***Colgate Variety Hour*** nakon uvođenja više muzike i orijentacija na varijete. Sadržaj je počeo sličiti na mini-mjuzikle, a često su nastupali Ethel Merman i Frank Sinatra. 

Međutim *The Ed Sullivan Show* je postajao sve jači. Posljednja emisija bila je specijalna božićna epizoda 25.12. 1955.

Bilješke
--------

Vanjski linkovi
---------------

* The Colgate Comedy Hour at the Museum of Broadcast Communications Arhivirano 2009-10-09 na Wayback Machine-u
* Episode Guide
**Adsorpcija** je proces koji se dešava kada se plinski ili tekući rastvor akumulira na površini nekog čvrstog materijala ili, rjeđe, tekućine (adsorbenta), formirajući molekularni ili atomski film (adsorbat). Ovaj pojam se često zamijenjuje sa pojmom *apsorpcije*, međutim riječ je o sasvim drugačijem procesu. Oba ova procesa se mogu nazvati *sorpcijama*, dok je suprotan proces nazvan desorpcija.

Adsorpcija je operativna u većini prirodnih, bioloških i hemijskih sistema, te je široko upotrijebljena u industriji, kao npr. pri prečišćavanju voda, princip *aktivnog ugljena* itd. U analitičkoj hemiji, naročito u tehnikama poput hromatografije i izmjene iona, adsorpcija igra važnu ulogu tako da od odabira selektivno određenih adsorbensa, zavisi krajnji rezultat ispitivanja.

Osnova adsorpcije leži u energiji površine materijala. U većini materijala, svi atomi i molekule imaju određene veze (bilo one ionske, kovalentne ili metalne prirode) sa drugim atomima i molekulama. Izuzetak predstavljaju atomi koji se nalaze na površini materijala, jer nisu potpuno okruženi sa drugim atomima. Iz tog razloga, ti atomi imaju afinitet (veći ili manji) da formiraju veze s nekim drugim atomom koji se nađe u blizini.

Adsorbenti
----------

Aktivni ugljen korišten kao adsorbent
Adsorbenti su obično materijali u formi praha, cijevi ili monolita sa hidrodinamičkom veličinom svojih čestica između 0,5 i 10 mm. Potrebno je da imaju veliku otpornost od abrazije, visoku termalnu stabilnost i maleni prečnik mikropora, jer je kapacitet adsorbenta zavisan od veličine njegove površine. Postoje različiti tipovi industrijskih adsorbenata:

* Adsorbenti koji sadrže kisik - uglavnom su hidrofilni i polarni poput silikagela i zeolita
* Adsorbenti koji sadrže ugljik - obično su hidrofobni i nepolarni poput aktivnog ugljena
* Adsorbenti koji sadrže polimere - oni su polarne ili nepolarne funkcionalne grupe u poroznoj polimernoj matrici

Izvori
------

* E.L. Cussler: *Diffusion: Mass Transfer in Fluid Systems*, 1997, 2. izdanje, str. 308-330.
* R.L. Narayan i T.S. King: *Hydrogen adsorption states on silica-supported Ru-Ag and Ru-Cu bimetallic catalysts investigated via microcalorimetry*, Thermochimica Acta, 1998, vol. 312, nos.1-2, str.105-114.
* C. Zupanc, A. Hornung, O. Hinrichsen i M. Muhler: *The Interaction of Hydrogen with Ru/MgO Catalysts*, Journal of Catalysis, 2002, vol. 209, str. 501-514.

Vanjske veze
------------

***Adsorpcija*** na Wikimedijinoj ostavi

* Adsorpcija sa aktivnim ugljenom Arhivirano 2016-10-12 na Wayback Machine-u
**Risto Šiškov** (Seres, 23. mart 1940 — Skoplje, 17. jun 1986) je bio jugoslovenski i makedonski filmski i pozorišni glumac.

Biografija
----------

Risto Šiškov je rođen 1940. godine u selu Mrsna, Seres, Egejska Makedonija, u bogatoj trgovačkoj porodici. Godine 1942. Risto doživljava tragičnu sudbinu dece izbeglica. Kroz Bugarsku u 1945. njegova porodica dolazi u Strumicu, gde se i školovao.

Risto je prvo hteo da studira atomsku fiziku, ali iznenada menja odluku i upisuje se na pozorišnu akademiju u Beogradu, na odseku za glumu. Diplomira 1962. godime. Posle dve godine rada u Jugoslovenskom dramskom pozorištu u Beogradu, Šiškov dolazi u Skoplje i od 1. oktobra, 1964 je postao član Drame Makedonskog narodnog teatra. Aktivan u 54 predstava, 12 filmova, 7 televizijskih drama i 5 televizijske serije. Dobitnik pozorišne nagrade za MTF „Vojdan Černodrinski" (1977) za svoje uloge u predstavi „Grad pod zelenim drvetom".

Od 1975. je Šiškov bio praćen od strane tadašnje Službe državne bezbednosti koja ga je u svojim kartotekama zavela za makedonskog nacionalista koji se zalaže za veću brigu o položaju Egejskih Makedonaca, odnosno nezavisnost Makedonije od tadašnje Jugoslavije. Godine 1979. je uhapšen i optužen da je vređao srpske i hrvatske kolege, odnosno tadašnjeg predsednika Jugoslavije Tita, a početkom 1980. je osuđen na zatvor.

Umro je od otkazivanja bubrega.

Filmografija
------------

  


|  |
| --- |
| **Filmografija**  |
| God. | Naziv | Uloga |
| 1960.-te |
| 1966. | Do pobede i dalje | Trajko |
| 1967. | Makedonska krvava svadba | Osman beg |
| 1967. | Kuda posle kiše | Inženjer |
| 1968. | Planina gneva | Stamat |
| 1969. | Republika u plamenu | Pitu Guli |
| 1969. | Bitka na Neretvi  | Ranjenik |
| 1970.-te |
| 1970. | Sliki na drvo TV film | / |
| 1970. | Krepost TV film | / |
| 1970. | Balada za orkanata TV film | / |
| 1971. | Crno seme | Paris |
| 1972. | Pucanj  | Nikola Petkov |
| 1972. | Tabakerata TV film | Goce Delčev |
| 1973. | Zalez zad ezerskata zemja TV serija | Fruzin |
| 1975. | Volšebnoto samarče TV serija | / |
| 1975. | Jad | Sveštenikot Kiril |
| 1975. | Paradoksot na Diogen TV film | Inž. Draško Karovski |
| 1976. | Cimerite od soba 306 |  |
| 1976. | Najduži put | Čauš |
| 1975 1976. | Patot kon idninata TV serija | Sile |
| 1977. | Najduži put TV serija | Čauš |
| 1977. | Neli ti rekov TV film | / |
| 1977. | Doždovito sonce TV film | / |
| 1980.-te |
| 1981. | Crveni konj | Stavropulos |
| 1983. | Crveni konj TV serija | / |
| 1984. | Ne rekoh li ti | Aleksandar Turundze |

Festival
--------

U njegovu čest, od 1992. godine se u Strumici održava Festival „Risto Šiškov". Njegov sin je poznati makedonski glumac Vasil Šiškov.

Nagrade
-------

* 1967 FFAO, Niš — Specijalna nagrada za ulogu u filmu „Planina gneva"
* 1976 FFAO, Niš — Povelja za mušku ulogu u filmu „Najduži put"

Izvori
------

* mk.vikipedia Risto Šiškov

Spoljašnje veze
---------------

* Risto Šiškov na IMDb-u (`en`)
**Temisto** (starogrčki: ) bila je, u grčkoj mitologiji, kći Hipseja, kralja Lapita, i jedna od supruga beotskog kralja Atamanta, kome je, prema nekim izvorima, rodila četiri sina ― Leukona, Eritrija, Sheneja i Ptooja. Prema drugim izvorima, rodila mu je samo dva sina: Sfinikija i Orhomena, odnosno Sheneja i Leukona.  Neki pričaju da je Leukonov otac bio Posejdon.

Mitologija
----------

Temisto je htela da ubije Atamantovu decu iz njegovog braka s Inonom. Taj je mit obrađen u jednoj izgubljenoj Euripidovoj tragediji, a sažetak se nalazi kod Higina. Prema tom mitu, Atamant se oženio Temistom verujući da je njegova prethodna supruga, Inona, mrtva. Ali, kad je saznao da je Inona još uvek živa i da kao bakhantkinja obitava u dolini planine Parnasa, kradom ju je pozvao k sebi. Kad je Temisto saznala za to, odlučila je ubiti Inoninu decu. Jedne noći naredila je svojim robovima da njenu decu obuku u belu odeću, a Inoninu u crnu, kako bi ih mogla razlikovati. Međutim, rob do koga je ova zapovest stigla bio je niko drugi nego sama Inona, koja se prerušila, pa je svoju decu obukla u belo, a Temistinu u crno. Tako je Temisto greškom ubila vlastitu decu te je, spoznavši šta je učinila, izvršila samoubistvo. Prema Pseudo-Apolodoru, pak, Temisto se udala za Atamanta nakon Inonine smrti, a do ubistva dece uopšte nije došlo.
*Za ostale upotrebe, v. Aldinci.*

  
Koordinate: 41° 22′ 06" SGŠ, 21° 17′ 47" IGD

**Aldanci** (mak. *Aldanci*) su naselje u Republici Makedoniji, u zapadnom delu države. Aldanci pripadaju opštini Kruševo.

Prirodni uslovi
---------------

Naselje Aldanci je smešteno u zapadnom delu Republike Makedonije. Od najbližeg većeg grada, Prilepa, naselje je udaljeno 30 km zapadno.

Aldanci se nalaze na zapadnom obodu Pelagonije, najveće visoravni Republike Makedonije. Naseljski atar je na istoku ravničarski, dok se ka zapadu izdižu prva brda Buševe planine. Nadmorska visina naselja je približno 670 metara.

Klima u naselju je kontinentalna.

Istorija
--------

Stanovništvo
------------

Po popisu stanovništva iz 2002. godine Aldanci su imali 417 stanovnika.

Pretežno stanovništvo u naselju su Albanci (95%), a u manjini su etnički Makedonci (3%).

Većinska veroispovest u naselju je islam.

Vidi još
--------

* Opština Kruševo

Izvori
------

* Popis u Makedoniji 2002. - Knjiga 10.

Spoljašnje veze
---------------

***Aldanci*** na Wikimedijinoj ostavi

* www.krusevo.gov.mk Zvanična stranica opštine Kruševo

  

  


| p • r • uNaseljena mesta opštine Kruševo |
| --- |
| **Kruševo** • 
Aldanci • 
Ariljevo • 
Belušino • 
Birino • 
Borino • 
Bučin • 
Vrbovec • 
Gornji Divljaci • 
Donji Divljaci • 
Jakrenovo • 
Miloševo • 
Norovo • 
Ostrilci • 
Presil • 
Pusta Reka • 
Saždevo • 
Sveto Mitrani • 
Selce |  |
**Risovi** (lat. *Lynx*) su rod iz porodice mačaka (*Felidae*). To su srednje velike mačke dugih nogu, velikih ušiju s čuperkom na vrhu i kratkim repom. Sve vrste imaju manje ili više izražene "brade", čuperke duže dlake, na obrazima.

Ovaj rod čine četiri vrste:

* Obični ris (*Lynx lynx*)
* Kanadski ris (*Lynx canadensis*)
* Iberijski ris (*Lynx pardinus*)
* Crveni ris (*Lynx rufus*)

U starijoj literaturi se može sresti da su sve ove četiri vrste obuhvaćene u jednoj, i nazivala se "sjeverni ris".

Pustinjski ris, često nazvan i karakal, ponekad se svrstava u ovaj rod. On, međutim, pripada u jedan sasvim drugi rod.

Opis
----

Odrasli risovi su teški od 15 do 30 kilograma. Obični ris je znatno veći od ostalih vrsta risova. Risovi su mačke srednje veličine, dugih nogu i velikih ušiju sa čupercima na vrhovima i kratkim repom. Boja tijela je od svijetle smeđe do sive, a povremeno imaju tamnosmeđe pjege, naročito na nogama.

Uglavnom žive samotnjačkim životom, iako, ponekad, nekoliko risova živi zajedno. Sezona parenja je u kasnu zimu i ženke obično donose na svijet od 2 do 4 mladunca godišnje. Gestacija traje oko 70 dana. Majka se brine za mlade oko godinu dana, a poslije toga su samostalni. 

Hrane se pticama, malim sisavcima i ribama, ali i većim sisavcima poput ovaca i koza. Risovi obično love na tlu.

Vanjske veze
------------

Ostali projekti

|  |  |
| --- | --- |
|  | U Wikimedijinoj ostavi nalazi se članak na temu: **Risovi** |
|  | U Wikimedijinoj ostavi ima još materijala vezanih za: **Risovi** |
|  | Wikivrste imaju podatke o: **Risovi** |
|  | Potražite izraz ***ris*** u W(j)ečniku, slobodnom rječniku. |

| * p
* r
* u
Male mačke |
| --- |
| *Acinonyx* | Gepard |
| *Caracal* | Karakal |
| *Felis* | Domaća mačka • Divlja mačka • Pustinjska mačka • Kineska planinska mačka • Tropska mačka • Pallasova mačka • Crnonožna mačka |
| *Leopardus* | Pampaska mačka • Pantanalska mačka • Kolokolo • Geoffroyeva mačka • Kodkod • Andska planinska mačka • Oncila • Margaj • Ocelot |
| *Leptailurus* | Serval |
| *Lynx* | Obični ris • Kanadski ris • Crveni ris • Iberijski ris |
| *Pardofelis* | Mramorna mačka • Bornejska mačka • Azijska zlatna mačka |
| *Prionailurus* | Leopard mačka • Iriomote mačka • Ravnoglava mačka • Pjegava mačka • Mačka ribič |
| *Profelis* | Afrička zlatna mačka |
| *Puma* | Puma • Jaguarundi |
**Alosternost** ili **alosterija** (stgrč. ἀλλός - *allos* = oba, obje vrste + στερεός – *stereos* = tvrd) je pojava promjenljivosti konformacije kvaterne strukture proteina pri vezanju malih supstrata ili liganada. Posebno značajnu ulogu ima u regulaciji enzimske aktivnosti i u vezanju kisika za hemoglobin.

Vezanje supstrata se odvija na mjestu koje nije specifično aktivno mjesto sasupstrat, a utiče na aktivnost proteina, odnosno enzima.

Alosterni enzimi mogu biti monomerni i multimerni, a mjesta vezanja ne moraju biti na istoj podjedinici.  Alosterna regulacija je vezivanje male molekule (alosterni modulator ili alosterni efektor) Može imati:

* pozitivne efekte koji se ogledaju u aktivaciji enzima,
* negativne u vidu inhibicije enzima
* homotropne efekte izaziva sam supstrat, a
* heterotropni efekti su takvi alosterni fekti koje izazivaju metaboliti koji su strukturno drugačiji od supstrata.

Vidi još
--------

* Alosterna regulacija

Literatura
----------

1. ↑  Petrucci R. H. Harwood W. S. Herring F. G. (2002). *General Chemistry, 8th Ed.*. New York: Prentice-Hall. ISBN 0-13-014329-4.
2. ↑  Voet D, Voet J.. (1995). *Biochemistry, 2nd Ed.*. Wiley, ..
3. ↑  Alberts B. et al. (2002). *Molecular Biology of the Cell, 4th Ed.*. Garland Science. ISBN 0-8153-4072-9.
Tiberije Klaudije Neron
*Ne miješati sa sinom Tiberijem ili unukom Germanikom, čije je ime također bilo 'Tiberije Klaudije Neron'.*

**Tiberije Klaudije Neron** (*Tiberius Claudius Nero*, cca. 85. pne. - 33. pne.) bio je rimski plemić i političar iz doba prijelaza Republike u Carstvo, najpoznatiji kao otac cara Tiberija.

Pripadao je jednoj od najstarijih i najuglednijih rimskih porodica, te bio neposredni potomak slavnog državnika Apija Klaudija Slijepog. Otac mu je bio Druz Klaudije Neron, jedan od Pompejevih saveznika i pomoćnika. Klaudije je, kao i većina članova njegove porodice, bio optimat i republikanac.

Usprkos toga se 40-ih pne. priključio Cezaru i kao kvestor komandirao njegovom flotom u Aleksandrijskom ratu, postigavši pobjedu nad Egipćanima, a za što je nagrađen od Cezara. Usprkos toga je nakon Cezarovog ubistva 44. pne. javno hvalio njihove ubice i predlagao da im Republika oda počast. Usprkos toga, izbjegao je proskripcije Drugog trijumvirata, te je godine 42. pne. služio kao pretor. U isto vrijeme se vjenčao za Liviju Druzilu koja će mu 16. novembra 42. pne. roditi sina Tiberija.

Protiv Oktavijana se okrenuo za vrijeme tzv. Fulvijinog rata kada je bez uspjeha pokušao podržati Lucija Antonija. Nakon Lucijevog poraza se sklonio na Siciliju kod Seksta Pompeja, a potom otišao kod Marka Antonija. Kada su se 40. pne. Oktavijan i Antonije pomirili, Tiberije Neron se vratio u Rim.

Godine 39. pne. je Oktavijan prvi put sreo u Liviju i odmah se zaljubio u nju. Zbog toga se Oktavijan razvio od svoje prve supruge Skribonije, te nagovorio Tiberija da se razvede od Livije, iako je bila trudna s drugim djetetom. Livija se potom vjenčala s Oktavijanom, a na vjenčanju je bio i sam Tiberije Neron. Kada je Livije rodila Nerona Klaudija Druza, on je otišao živjeti s biološkim ocem i bratom.

Kada je Tiberije Neron godine 33. pne. umro oba sina su otišla živjeti kod majke i očuha.
**Tiberije Sempronije Grakho** (*Tiberius Sempronius Tib. f. Tib. n. Gracchus*, ? - 212. pne.) bio je rimski političar i vojskovođa dva puta izabran za konzula u doba drugog punskog rata.

Grakho je godine 216. pne. izabran za kurulskog edila, a potom je služio kao magister equitum (komandant konjice) diktatoru Marku Juniju Peri, postavljenom na dužnost nakon katastrofe kod Kane. Na Perin je prijedlog, po isteku diktatorovog mandata, izabran za konzula 215. pne. Za vrijeme mandata je bio predmetom kritika zbog izbjegavanja sukoba s Hanibalom, odnosno ostavljanja rimskih saveznika u južnoj Italiji na cjedilu. U vrijeme istog mandata je imao tri kolege - Lucije Postumije Albin nije ni stigao stupiti na dužnost, poginuvši u galskoj zasjedi; njegova zamjena Marko Klaudije Marcel je podnio ostavku nakon što se Senat bunio zbog dva plebejca na mjestu konzula; treći kolega mu je bio slavni Fabije Maksim. Njemu je pripala dužnost formirati i obučiti trupe od robova koje je Republika odlučili osloboditi suočena s akutnim nedostatkom ljudstva.

Nakon završetka mandata Grakho je služio kao prokonzul boreći se s promjenjljivim uspjehom protiv kartaginskih trupa i njihovih saveznika u centralnoj Italiji. 

Godine 213. pne. je ponovno izabran za konzul. Nakon završetka mandata je izvodio svoje trupe iz zimskih kvartira kada ga je - prema tradiciji u trenutku kada se kupao - napala jedna manja kartaginska jedinica. Tada je ubijen. Hanibal ga je dao sahraniti sa svim vojnim počastima i poslati njegov pepeo rodbini u Rim.

Izvori
------

* Livy, *Histories of Rome.*

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Prethodi: **Gaius Terentius Varro i Lucius Aemilius Paullus**  |  **Konzul Rimske Republike** *zajedno s Lucijem Postumijem Albinom*215. pne. | Slijedi: **Quintus Fabius Maximus Verrucosus i Marcus Claudius Marcellus**  |
| Prethodi: **Quintus Fabius Maximus Verrucosus i Marcus Claudius Marcellus**  |  **Konzul Rimske Republike** *with Quintus Fabius Maximus*213. pne. | Slijedi: **Quintus Fulvius Flaccus i Appius Claudius Pulcher**  |
**Ahuachapán** (španjolski: *Departamento de Ahuachapán*) je jedan od 14 departmana na koji je Salvador administrativno podjeljena.

Karakteristike
--------------

Ahuachapán se nalazi na krajnjem jugozapadu zemlje..
Sa sjevera graniči sa Departmanom Santa Ana, sa istoka sa Departmanom Sonsonate, na jugu sa Tihim oceanom i na zapadu sa Gvatemalom.

Većina stanovnika su mestici, ali postoji i značajan broj domorodačkih Indijanaca. Ahuachapán je jedan od 
najsiromašnijih departmana u Salvadoru. Brojni stanovnici nemaju pitku vodu i struju.

Departman ima površinu od 1,240 km², na kojoj je 2022. živilo 375,796 stanovnika.

Administrativna podjela
-----------------------

Ahuachapán je podjeljen na 12 općina (španjolski: *municipalities*), a to su; Ahuachapán, Apaneca, Atiquizaya, Concepción de Ataco, El Refugio, Guaymango, Jujutla, San Francisco Menéndez, San Lorenzo, San Pedro Puxtla, Tacuba i Turín.

Administrativni centar departmana je grad Ahuachapán koji ima 63,981 stanovnika

Historija
---------

Departman Ahuachapán je osnovan u februaru 1869.

Izvori
------

1. 1 2  „*Gobernación Departamental de Ahuachapán*" (španjolski). Siges. Pristupljeno 22.3.2023.
2. 1 2  „*Ahuachapán Department in El Salvador*" (engleski). City population. Pristupljeno 22.3.2023.
3. ↑  „*Ahuachapán in Ahuachapán*" (engleski). City population. Pristupljeno 22.3.2023.

Vanjske veze
------------

***Ahuachapán (departman)*** na Wikimedijinoj ostavi

* *Gobernación Departamental de Ahuachapán* (`es`)

| * p
* r
* u
Departmani Salvadora |
| --- |
| Zastava SalvadoraZastava Salvadora | 
Ahuachapán • Cabañas • Chalatenango • Cuscatlán • La Libertad • La Paz • La Unión • Morazán • San Miguel • San Salvador • San Vicente • Santa Ana • Sonsonate • Usulután
 |

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Ovaj članak o **geografiji** je u začetku. Možete pomoći Wikipediji tako da ga proširite*. |
Ahtumovo vojvodstvo u 11. veku
**Ahtum** (u nekim izvorima beležen i kao *Ohtum*, *Achtum* ili *Ajtony* - Ajtonj) je bio banatski vojvoda, odnosno vladar Banata u jedanaestom veku, i bio je potomak bugarskog vojvode Glada, koji je vladao Banatom u devetom veku. Ahtum je bio poslednji lokalni vladar koji se suprotstavio uspostavljanju neposredne vlasti Ugarske. 

O njemu takođe znamo da je bio pravoslavni hrišćanin i saveznik Vizantije, i imao je vojsku sastavljenu od Kumana, Bugara i Vlaha. Ahtum je kršten u Vidinu kao pravoslavni hrišćanin, ali je i posle pokrštavanja imao sedam žena. Vladao je teritorijom između reka Moriš, Tisa i Dunav i južnih Karpata, na prostoru koji će kasnije dobiti ime Banat.

Ahtum je poražen od strane Ugarskog kraljevstva u vreme vladavine njenog prvog hrišćanskog vladara, kralja Stefana I. Datum njegovog poraza nije tačno utvrđen, pri čemu neki istoričari smatraju da se to desilo 1028. a drugi 1002. Prema istorijskoj hronici poznatoj kao *Gesta Hungarorum*, Ahtuma je ubio vojskovođa kralja Stefana, Čanad, sin Bobuke. Posle njegove smrti, Banat je uključen u sastav Mađarskog kraljevstva.

Glavni istorijski izvori koji govore o Ahtumu su *Legenda o Svetom Gerhardu* i istorijska hronika *Gesta Hungarorum*, koju je napisao budimski sveštenik Peter, u vreme mađarskog kralja Bele III, na kraju 12. veka.

Literatura
----------

* Peter Rokai, Zoltan Đere, Tibor Pal, Aleksandar Kasaš, Istorija Mađara, Beograd, 2002.

Vidi još
--------

* Banat
* Vladari Vojvodine
* Istorija Vojvodine
* Istorija Srbije

Vanjske veze
------------

* *Gesta Hungarorum* Arhivirano 2004-10-27 na Wayback Machine-u
* Mapa
**Apolodot I Soter** (grčki: *Απολλόδοτος ο Σωτήρ, "Apolodot Spasitelj"*) bio je indo-grčki kralj, odnosno osnivač Indo-Grčkog Kraljevstva, koji je između 180. pne. i 160. pne. vladao iz Taksile u današnjem Pakistanu. Pretpostavlja se da je bio jedan od vojskovođa grčko-baktrijskog kralja Demetrija I koji je provalio u područje tadašnje Indije, iskoristivši metež nastao propašću Maurijskog Carstva. Apolodot je uspio osvojio velike teritorije koje su se prostirale do obale Indijskog oceana, u današnjoj provinciji Sindh. O njegovom životu ima relativno malo pouzdanih podataka u antičkim izvprima, ali je ostavio brojne numizmatičke artefakte u obliku dvojezičnih kovanica, Naslijedio ga je Antimah II, za kog dio historičara vjeruje da mu je bio suvladar za života.

Vanjske veze
------------

* Coins of Apollodotus
* More coins of Apollodotus

  


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Prethodi:*(u Paropamisadi)***Agatoklo***(u Gandhari)***Pantaleon** | **Indo-grčki vladar***(Paropamisade, Arahozija, Gandhara, Punjab)*(180-160. pne.) | Slijedi:**Antimah II** |
**Algašice** (Oomycetes) su protisti slični gljivama jer većinom imaju stijenku građenu od hitina i hrane se saprofitski. Za razliku od gljiva imaju pokretne stadije i žive u vodi i na izrazito vlažnim staništima, samo iznimno na kopnu. Neke su jednostanične, a neke višestanične. Višestanične algašice u miceliju nemaju poprečnih stjenki, pa ih i to razlikuje od pravih gljiva.

Najvažniji predstavnici algašica su kitridijale (Chytridiales) i peronospore (Peronosporales).

Kitridijale
-----------

Najjednostavnije kitridijale imaju oblik golog protoplasta, bez stijenke, nešto složenije su jednostanične sa stijenkom, a najsloženije imaju tijelo od razgranatih cjevastih niti s više jezgara.

Peronospore
-----------

Iako su se peronospore prilagodile životu na kopnu, za njihovo je razmnožavanje potrebna voda. Žive kao paraziti na biljkama.

Peronospora vinove loze (Plasmopara viticola) živi na listovima i plodovima vinove loze iz kojih crpi organske tvari pomoću haustorija (kratkih nastavaka). Nakon nekog vremena razvija sporangiofore koji, najčešće kroz puči, izlaze u okoliš. Sporangiofori nose zoosporanglije sa zoosporama koji se vjetrom prenose na druge biljke. U kapljici vode oslobađaju zoospore, koje isklijaju u novu peronosporu.

Peronospora krumpira (Phytophtora infestans) dovodi do pojave smeđih pjega na listovima. Listovi pocrne i osuše se. Slične promjene izaziva i na gomoljima.

Oba nametnika uzrokuju velike štete u poljodjelstvu. Suzbijaju se špricanjem listova i nedozrelih plodova otopinom modre galice i gašenog vapna.
Carica Erzhu Ying'e
**Carica Erzhu Ying'e** (爾朱英娥) (514 - 556) bila je carica kineske/Xianbei dinastije Sjeverni Wei, odnosno supruga cara Xiaozhuanga. Otac joj je bio Erzhu Rong, Xiongnu poglavica i general u službi cara Xiaominga; kineski historijski izvori navode da je oca naslijedila neke ratničke vještine i bila spretna u baratanju lukom i strijelom. Za vrijeme vladavine cara Xiaominga je postala njegova priležnica. Nakon što joj je muž 528. ubijen, Erzhu Rong je s vojskom zauzeo prijestolnicu Luoyang i na prijestolje postavio cara Xiaozhuanga koji ju je oženio i proglasio caricom. Godine 530. joj je muž ubio oca, a odmah potom bio svgrnut od očevih rođaka na čelu sa Erzhu Zhaom. Potonji je dao pogubiti njenog tek rođenog sina. Već sljedeće godine se protiv klana Erzhu digao general Gao Huan, koji ih je porazio 532. Ubrzo nakon toga je postala Gao Huanova konkubina. Godine 547. je Gao Huan umro, a njegov sin Gao Yang poslije toga svrgnuo dinastiju Istočni Wei i uspostavio dinastiju Sjeverni Qi. Godine 566. se prilikom jedne gozbe Gao Yang napio i htio s njom imati seksualne odnose; kada je ona to odbila, razbješnjeli car ju je ubio vlastitim rukama.

| Kineska carska porodica |
| --- |
| Prethodi: **Carica Hu**  |  **Carica Sjevernog Weija** 528–530 | Slijedi: **Carica Erzhu (Yuan Ye)**  |
Georges de la Tour: Sv. Juda Tadej*, oko 1615. - 1620.*
**Sveti Juda Tadej** († Perzija, 1. stoljeće) - kršćanski svetac, jedan od dvanaest apostola, zaštitnik u očajnim situacijama i izgubljenim slučajevima

Naziva se Juda Tadej ili Tadej što znači „hrabri". Juda Iškariotski, koji je izdao Isusa je druga osoba. U Evanđeljima, sv. Matej i sv. Marko zovu ga Tadej, sv. Luka ga naziva Juda Jakovljev (po bratu), a sv. Ivan ga naziva Juda „ne onaj Iškariotski".

Prema predaji, rođen je u Galileji, bio je bratić Blažene Djevice Marije. Postao je jedan od dvanaest apostola, zajedno s bratom sv. Jakovom Mlađim. Propovijedao je Evanđelje po Judeji, Samariji, Idumeji, Mezopotamiji, Siriji i Libiji. Govorio je grčki i aramejski jezik. Zajedno sa sv. Bartolom, donio je kršćanstvo u Armeniju te je zajedno s njim proglašen zaštitnikom Armenske Apostolske Crkve. Doživio je mučeničku smrt, zajedno sa apostolom Šimunom Zelotom u Perziji.

Sveti Juda Tadej prisustvovao je događaju, kada je Duh Sveti sišao na apostole pa se često na njegovim slikama, nalazi plamen iznad njegove glave, kao simbol Duha Svetoga. Za vrijeme Posljednje večere, Juda Tadej, postavio je Isusu važno pitanje: „Gospodine, kako to da ćeš se objaviti nama, a ne svijetu? (Iv 14,22)." Isus mu je odgovorio: „Ako me tko ljubi, držat će moju riječ, i moj će ga Otac ljubiti; k njemu ćemo doći i kod njega se nastaniti. Tko mene ne ljubi, ne drži mojih riječi. Riječ koju slušate nije moja, već od Oca koji me posla. - Ovo sam vam govorio boraveći s vama. A Branitelj, Duh Sveti, kojega će Otac poslati zbog mene, naučit će vas sve i sjetiti vas svega što vam rekoh" (Iv 14,23-26)."

Juda Tadej napisao je kratku poslanicu pod nazivom „Poslanica Jude apostola", koja se nalazi u Novom zavjetu na pretposljednjem mjestu, ispred Otkrivenja.

Spomendan mu je 28. listopada zajedno sa sv. Šimunom. Jako dugo bio je zapostavljan, jer su ga poistovjećivali s Judom Iškariotskim, koji je izdao Isusa. Njegovu ponovnom štovanju pridonijela je sv. Brigita. U 18. stoljeću, štovanje se proširilo po Italiji, Španjolskoj, Austriji, Poljskoj, kasnije u Južnoj Americi i SAD-u. Tadeusz je često ime u Poljskoj. Poljski pjesnik Adam Mickiewicz dao je svom velikom djelu naslov „Pan Tadeusz", što znači Gospodin Tadija.

| * p
* r
* u
Isusovi apostoli |
| --- |
| Pisci evanđelja | Ivan / Jovan • Matej • Marko • Luka |
| Ostali | Petar • Andrija • Jakov • Filip • Bartolomej • Toma • Jakov Alfejev • Šimun Zelot • Tadej • Juda |
**CAS registarski broj** je jedinstveni identifikacioni broj neke hemijske supstance (elementa, jedinjenja, DNK sekvence i sl.) koji je uvela CAS (*Chemical Abstract Service*) u svrhu jednoznačnog klasificiranja i sortiranja mnogobrojnih hemijskih supstanci. Svaki CAS broj je jedinstven i označava samo jednu supstancu. Sam broj nema nikakvo hemijsko značenje u smislu označavanja  osobina.

*Chemical Abstracts Service* (odatle i potiče skraćenica CAS), kao deo Američkog hemijskog društva (American Chemical Society), dodeljuje ove numeričke identifikatore svakom jedinjenju koje je objavljeno u literaturi. Namera je bila da se stvori jedinstvena baza podataka i da se pretraga olakša, s obzirom da mnoga jedinjenja imaju po nekoliko imena. Skoro svaka hemijska baza podataka danas dozvoljava pretragu preko CAS broja. 

CAS takođe vodi i prodaje bazu podataka svih supstanci, poznatu kao CAS registar.

31. marta 2006. godine, u CAS registru se nalazilo 27.631.785 supstanci. Oko 50.000 novih jedinjenja se doda skoro svake nedelje.

Historija
---------

CAS broj je uvela **Chemical Abstract Service** (*Služba hemijskih koncepta*), kao odjeljenje Američkog hemijskog društva. Ona je locirana u gradu Columbus, Ohio (SAD). CAS registarski broj je uveden zbog poteškoća kojih se susreću hemičari u nomenklaturi, klasifikaciji i evidentiranju raznih hemijskih supstanci. Danas se u CAS bazi podataka nalazi oko 33 miliona organskih i neorganskih supstanci i oko 59 miliona DNK sekvenci. a dnevno se u bazu podataka doda novih 4000 supstanci.

Karakteristike
--------------

Svaki CAS broj je identifikacijska oznaka za neku hemijsku supstancu u numeričkom formatu. Može biti dužine do 10 cifara, podijeljenih crticama u tri dijela. Posljednja cifra u CAS broju predstavlja kontrolnu cifru da bi se svaki registarski broj mogao validirati, te tako isključiti mogućnost zamjene. Na primjer, CAS registarski broj kafeina je 58-08-2, gdje broj 2 predstavlja kontrolnu cifru, dobivenu pomoću matematičke funkcije *mod 10*.

Format
------

CAS registarski broj je razdvojen crticama u tri dela; prvi deo sadrži do šest cifara, drugi dve, a treći jednu cifru koja služi kao *proverna cifra* (check digit) koja je jednaka binarnom *provernom zbiru* (checksum). Brojevi se dodeljuju u rastućem poretku, i nemaju nikakvom bitnog značenja. 

Proverni zbir se računa množenjem poslednje cifre sa 1, sledeće cifre sa 2, naredne sa 3 itd. sabiranjem dobijenih brojeva i određivanjem dobijenoj sumi modulo 10. Kao primer, CAS broj kokaina je 50-36-2; proverni zbir se računa na sledeći način: (6×1 + 3×2 + 0×3 + 5×4) = 32; 32 mod 10 = 2.

Izomeri, enzimi i smeše
-----------------------

Različitim izomerima istog molekula se dodeljuju različiti CAS brojevi: D-glukoza ima 50-99-7, L-glukoza ima 921-60-8, α-D-glukoza ima 26655-34-5 itd. Ponekad cela klasa jedinjenja dobije jedinstven CAS broj: cela grupa alkohola dehidrogenaza (koji spadaju u enzime) ima 9031-72-5. Kao primer smeše može da posluži CAS broj slačičnog ulja 8007-40-7.

Vanjske veze
------------

* CAS.org
* O CAS registarskom broju
* CAS registar