*Za ostale upotrebe, v. Palatin (razvrstavanje).*

**Palatin** (od latinskog: *palatinus*) bila je titula koja se koristila po evropskim zemljama od 4. do 19. vijeka.
To je bilo ime za vrlo različite funkcionere po brojnim zemljama srednjekovne i ranonovovjekovne Evrope.

Karakteristike i historija
--------------------------

Orginalno se taj termin koristio za komornike i gardiste koji su se brinuli i čuvali palaču rimskog cara.
Za Konstantinove vladavine (početak 4. vijeka), tako su se zvali i pripadnici veteranske legije koji su pratili cara u njegovim vojnim kompanjama.

U Bizantskom Carstvu - palatin je bio naziv za carskog dvorjanina, prvenstveno za upravitelja carske riznice 
(ministra financija).

Za ranog srednjeg vijeka termin - palatin odnosio se na različite funkcionere među germanskim narodima. Najvažniji od njih bio je Grof Palatin, koji je u merovinško i karolinško doba (5.- 10. vijek) bio funcioner na vladarevom dvoru, naročito zadužen za sud.

Grof Palatin bio je službeni predstavnik u sudskim postupcima poput polaganja zakletve ili sudskih presuda, zadužen za evidenciju takvih postupaka. 
Ispočetka je sudovao na vladarevom dvoru i bio ovlašten provoditi odluke, kasnije je imao svoj sud u kom je imao određenu diskreciju u donošenju odluka. 
Uz sudske odgovornosti grof palatin imao je i administrativne funkcije koje su se odnosile na vladarev dvor i domene.

Za vrijeme vladavine njemačkih kraljeva iz Otonske (saksonske) i Salijske dinastije (919.-1125.) status i funkcija grofova palatina, odgovarao je karolinškim - **missi dominici**, predstavnicima kralja po provincijama, odgovornim za provođenje vlasti i zakona po kraljevskim domenama i nekim vojvodstvima, poput Saksonije, Bavarske i Lotaringije.

Kako su vremenom njihove prerogative sve više preuzimale same vladarske dinastije, moćne lokalne porodice ili kao po Italiji biskupi, ostalo im malo od nekadašnjeg autoriteteta. 
Izuzetak je bio lotaringški - Grof palatin, čiji je djelokrug rada od 10. vijeka nadalje bio da upravlja radom kraljevskog dvora u Aachenu.

Iz njegova statusa i titule izrastao je za vladavine Friedricha Barbarosse - Rajnski Palatinat (njemački: *Rheinische Pfalzgrafschaft*), jedna od vazalnih grofovija Svetog Rimskog Carstva koja je egzistirala od 1085. do 1803.

Termin - palatin ponovno se javlja u 14. vijeku, kad je car Svetog Rimskog Carstva Karlo IV formirao na svom dvoru ured od grofova palatina, ali su oni imali samo neke neke počasne funkcije.

U Kraljevini Engleskoj se za srednjeg vijeka termin - palatin ili grofovski palatin, koristio po onim grofovijama (i po sekularnim i crkvenim), u kojima su oni vršili vlast - posao uobičajeno rezerviran za monarha.

Isto tako i među Engleskim sjevernoameričkim kolonijama postojale su i palatinske - Cecilius Calvert, Baron od Baltimora, dobio je status (i prava) palatina u Marylandu 1632. kao i vlasnici Karoline 1663.

Povezano
--------

* Ugarski Palatin

Vanjske veze
------------

* *Palatine medieval official* (`en`)
* *Palatin* (`sh`)

1. 1 2 3   „Palatin" (hrvatski). Hrvatska enciklopedija LZMK. Pristupljeno 25.03. 2021.
2. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11   „Palatine medieval official" (engleski). Encyclopædia Britannica. Pristupljeno 25.03. 2021.