|  |
| --- |
| Serija članaka na temu: |
| Evoluciona biologija |
|  |
| Dijagramski prikaz divergencije modernih taksonomskih grupa od njihova zajedničkog pretka. |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| Ključne teme |  |
| uvod u evolucijuzajedničko porijeklodokaz zajedničkog porijekla |

|  |  |
| --- | --- |
| Procesi i ishodi |  |
| populacijska genetika • varijacija • raznolikost • mutacija • prirodna selekcija • adaptacija • polimorfizam • genski drift • genski tok • specijacija • adaptivna radijacija • kooperacija • koevolucija • divergencija • konvergencija • paralelna evolucija **•**  izumiranje |

|  |  |
| --- | --- |
| Prirodoslovlje |  |
| porijeklo života • povijest života • kronologija evolucije • humana evolucija • filogeneza • bioraznolikost • biogeografija • klasifikacija • evolucijska taksonomija • kladistika • prijelazni fosil • masovno izumiranje |

|  |  |
| --- | --- |
| Historija evolucijske teorije |  |
| pregled • renesansa • prije Darwina • Darwin • *Porijeklo vrsta* • prije sinteze • moderna sinteza • molekularna evolucija • evo-devo • trenutačna istraživanja • historija paleontologije (kronologija) |

|  |  |
| --- | --- |
| Polja i primjene |  |
| primjene evolucijebiosocijalna kriminologijaekološka genetikaeksperimentalna evolucijaevolucijska antropologijaevolucijska ekologijaevolucijska ekonomijaevolucijska epistemologijaevolucijska estetikaevolucijska etikaevolucijska fiziologijaevolucijska lingvistikaevolucijska medicinaevolucijska neuroznanostevolucijska psihologijaevolucijska teorija igaraevolucijsko računarstvofilogenetika • paleovirologijaselektivno križanjesistematikauniverzalni darvinizam |

|  |  |
| --- | --- |
| Socijalne implikacije |  |
| evolucija kao činjenica i teorijasocijalni efektkontroverzija kreacija-evolucijaprigovori evolucijirazina potpore |

 |
|  kategorija •  knjigavezane teme |
| * p
* r
* u
 |

**Varijacija kljuna Darwinovih zeba sa Galapagosa**
**Genetička varijacija** je termin engleskog porijekla, koji opisuje istovremenu (sinhroničnu) varijaciju alela nekog gena u genskom fondu. Javlja ae u među populacijama, zasnovana na individualnim nositeljima varijantnnih gena. Ukratko, to je pojava da se različiti biološki sistemi, u istom vremenskom presjeku, međusobno razlikuju na razini jedinki i populacija. Prema tome, za razliku od pojma genetička varijabilnost za koji je glavna determinanta promjenljivost u vremenu, glavna odrednica pojma genetička varijacija je genetička različitost u funkciji prostora.

Genetička varijacija nastaje slučajnim mutacijama, koje su stalne kvalitativne ili kvantitativne promjene u genomu određene jedinke i populacije, pripadajuće vrste organizama.

Međuindividualna varijacija
---------------------------

Genetička varijacija između jedinki unutar populacije se ispoljava na različitim razinama. Moguća je identifikacija zapažanjem fenotipske varijacije, bilo kvantitativnih ili kvalitativnih svojstava. Kvantitativne su one osobine koje variraju kontinuirano, a kodirane su mnogiim genima, npr, dužina posmatranih dijelova tijela ili bilo koja druga mjerljiva ili brojljiva osobina. Za takva svojstva je karakteristično poligensko nasljeđivanje. U kategoriji kvalitativnih osobina, mogući fenotipovi variraju diskretno, alternirajuće i kodiraju ih jedan ili nekoliko gena (npr. bijela, roza, crvena boje latica u određenih biljaka). Takva svojstva imaju monogensko ili oligogensko nasljeđivanje.

Genetička varijacija se može identificirati I ispitivanjem varijacije na nivou enzima pomoću proteinske elektroforeze. Polimorfni geni imaju više od jednog alela na svakom lokusu. Tako kod insekata i biljaka, polovina gena za enzime mogu biti polimorfni, dok su kod kičmenjaka.polimorfizami relativno rjeđi. 
Konačno, u osnovi , genetička varijacija je uzrokovanana promjenama nukleobaza u nukleotidima, tj. genima. Nova tehnologija sada omogućuje naučnicima da direktno sekvenciraju DNK čija struktura najdirektnije odražava genetičke varijacije, daleko pouzadanije nego analiza genskih produkata – proteina elektroforezom. Ispitivanje DNK je pokazalo genetičke varijabilnosti I u kodirajućim I nekodirajućim intronskim regijama. regijama gena.

Genetička varijacija će rezultirati fenotipskom varijacijom, ako varijacije u redoslijedu nukleotida u DNK rezultatiraju u razlikama u redoslijedu ili vrsti aminokiselina u proteinimakoji su kodirani sa DNK sekvence, a ako rezultanta razlike u peptidnom nizu sekvencu aminokiselina utiče na oblik, a time i funkciju enzima.

Međupopulacijska varijacija
---------------------------

Međupopulacijaska genetička varijacija se odnosi na pojavu da se dvije ili više istovremenih populacija osređene vrste međusobno razlikuju u genetičkoj strukturi tj. po strukturi genskog fonda. Ovakva varijacija u genetičkoj strkturi se često javlja među populacijama koje žive na različitim lokacijama. Geografska varijacija može biti posljedica razlike u selekcijskom pritisku ili djelovanja genetičkog drifta.

Mjerenja
--------

Genetička varijacija unutar populacije se obično mjeri kao postotak polimorfnih genskih lokusa ili postotak genskih lokusa heterozigotnih jedinki.

Izvori
------

Raspon varijacije dagnje *Donax variabilis*
Varijacija sjemenki jedne vrste oraha
Nasumične mutacije su početni izvor genetičke varijacije. Mutacije su vjerovatno bile rijetke, a većina ih je neutralna ili štetna, ali u nekim slučajevima novi aleli mogu davati prednost u prirodnom odabiranju.
Mutacije mogu biti genske, hromosomske i genomske.

Hromosomske mutacije mogu biti strukturne (duplikacija, delecija, translokacija i inverzija i/ili numeričke (razni obimi aneuploidija).

Poliploidija je primjer hromosomskih mutacija. To je stanje u kojem organizmi imaju tri ili više skupova genom ske varijacije (3n ili više). Mutacija se javlja kod roditelja koji nakon parenja imaju šansu da je prenesu u potomstvo svih narednih generacija, skupa sa [[[osobina]]ma koje ona kontrolira.

*Crossingover* i slučajna segregacija tokom mejoze mgu rezultirati u proizvodnjom novih alela ili njihovih novih kombinacija. Rekombinacija ustvari predstavlja generiranje nove genetične varijacije na osnovu rearanžmana postojećeh genetičkog materijala, a ne njegovih (kvalitativnih ili kvantitativnih) promjena.

Osim toga, I slučajna oplodnja također doprinosi genetičkoj varijaciji. Rekombinacije putem 
Varijacija i rekombinacije mogu biti olakšane prijenosom putem i ugradnje genetičkih elemenata u razne vektore, poznatije kao endogene retrovirusne linije (‘’Setúbal’’)

Za dati genom jednog višećelijskih organizma, genetičke varijacije mogu biti stečene u somatskim ćelijama ili naslijeđene germlinijom, putem gameta.

Povezano
--------

* Populacija
* Individualna promjenljivost
* Genetička struktura populacije