Detaljna mapa Banatske republike
Mapa predložene Republike Banatije (predlog su izneli Nemci iz Banata na Mirovnoj konferenciji u Parizu 1920. godine)

**Banatska republika** (njemački: ; mađarski: ; rumunski: ) je bila kratkotrajna država, proglašena 31. oktobra 1918. u Temišvaru, nakon raspada Austrougarske. Prilikom proglašenja formiran je i Narodni savet Banata dok je Dr. Otto Roth imenovan za civilnog komesara, a potpukovnik Albert Bartha za vojnog komandanta republike.

Republika je proglašena ne samo u kontekstu tada raširenih nacionalnih oslobodilačkih nastojanja u regionu već je u velikoj meri potaknuta socijalnim nezadovoljstvom iskazanim kroz demonstracije u Temišvaru i Reșiți 24, 27, 28, i 31. oktobra 1918. godine na kojima su radnici zahtevali mir, osiguranje prehrane, ukidanje cenzure, izbornu reformu uz otvoreno suprostavljanje dotadašnjim vlastima. Radnički saveti Banatske republike osporavali su autoritet Narodne uprave Banata, Bačke i Baranje u Novom Sadu, zagovarali jedinstvo multietničkog Banata i postepeno dolazili na zaključak da je to jedinstvo moguće samo u okviru Rumunije. Konačni kraj nastojanja da se formira Banatska republika bila je ostavka predsednika Otta Rotha 20. februara 1919. godine.

Istorija
--------

Prilikom proglašenja republike, formirano je Banatsko narodno veće, koje se sastojalo od po pet predstavnika sledećih naroda: Nemaca, Mađara, Srba i Rumuna.

Civilni poverenik Republike je postao dr. Oto Rot, dok je vojni zapovednik postao Albert Barta. Mađarska vlada je priznala nezavisnost Banatske republike. U tom smislu se smatra da je stvaranje republike bilo podržano od Mađarske, u svrhu zadržavanja severnog Banata i zaustavljanja opredeljenja tamošnjeg stanovništva za južnoslovensku državu.

Banatsko narodno veće je organizovalo vojne odrede i civilnu stražu 4. novembra iste godine. Cilj ovih vojnih odreda je bio uspostavljanje kontrole nad celom teritorijom Banata. Ipak, Banatska republika je bila kratkog veka; nakon nekoliko dana, vojska Kraljevine Srbije je ušla u Banat, što je bio kraj Banatske Republike. Nekoliko meseci kasnije, teritorija Banata je podeljena između Kraljevine SHS i Rumunije, uzimajući u obzir proglas Velike narodne skupštine u Novom Sadu i rezoluciju iz Alba Julije.

U aprilu 1920. godine, Nemci iz Banata su podneli zahtev mirovnoj konferenciji u Parizu da se republika obnovi pod imenom „Republika Banatija". Prema ovom zahtevu, obnovljena republika ne bi uključivala samo Banat, već i susednu Bačku, a bila bi podeljena u kantone, kojima bi upravljali predstavnici većinske etničke grupe iz svakog kantona. Predlog je odbačen na mirovnoj konferenciji.

Demografija
-----------

Republika je brojala 1.582.133 stanovnika, od kojih:

* 592.049 (37,42%) Rumuna
* 387.545 (24,50%) Nemaca
* 284.329 (17,97%) Srba
* 242.152 (15,31%) Mađara
* određen brojih manjih etničkih grupa, uključujući Slovake, Hrvate, Rusine, itd.

Prema veroispovesti, stanovništvo republike je uključivalo:

* 855.852 (54,10%) pravoslavnih hrišćana
* 591.447 (37,38%) katolika
* članove manjih verskih zajednica, uključujući Kalviniste, Luterane i Jevreje

Literatura
----------

* Drago Njegovan, Prisajedinjenje Vojvodine Srbiji, Novi Sad, 2004.
* Milojko Brusin, Naša razgraničenja sa susedima 1919—1920, Novi Sad, 1998.

Vidi još
--------

* Banat
* Srpsko-mađarska republika Baranja-Baja
* Republika Prekmurje

Vanjske veze
------------

***Banatska Republika*** na Wikimedijinoj ostavi