Tao–Klardžeti u 10. vijeku
**Klardžeti** (gruzijski:  Šablon:IPA-ka) je bila pokrajina antičke i srednjovjekovne Gruzije, a čije područje odgovara dijelu današnje provincije Artvin u sjeveroistočnoj Turskoj. Klardžeti, susjedna provincija Tao i još nekoliko manjih područja su činile veću regiju za zajedničkom historijom i kulturom, a koja se tradicionalno naziva Tao-Klardžeti.

Rana historija
--------------

Klardžeti, kroz koju je prolazila rijeka Chorokhi (Çoruh), prostirala se od gorja Arsiani prema zapadu sve do obale Crnog mora, a središte joj je bilo utvrđeni trgovački grad Artanuji (današnji Ardanuç). Na sjeveru se graničila sa Shavshetijem i Nigalijem te sa Taom na jugu. Otprilike odgovara Holarzeni (starogrčki: ) iz klasičnih antičih izvora i vjerojatno Kaţarzi ili Quturzi iz ranijih urartijanskih zapisa.

Klardžeti je bila jedna od provincija na krajnjem jugozapadu kraljevstva Kartli, grčko-rimskim piscima poznatog kao Iberija, nastalog na Kavkazu u 3. vijeku pne. i kojim je —prema srednjovjekovnim gruzijskim kronikama— vladala dinastija Farnabazida. Od 2. vijeka pne. do 3. vijeka n.e. je Kladržeti kao i susjedne zemlje bio predmetom sukoba između kraljevstva Iberija i Armenije (Armenci su Klardžeti nazivali Kļarjk'), te prelazio iz vlasti jedne države u drugu. Kada je 370-ih Iberija podijeljenja između Rima i sasanidske Perzije, Klardžeti je pao pod rimsku vlast, iako se ne zna da li kao provincija ili vazalna država. Brak hosroidskog kralja Vahtanga I od Iberije za rimsku princezu Helenu je po svemu sudeći omogući Iberijcima da ponovno dobiju vlast nad provincijom oko 485. Otada je Klardžeti bio pod vlašću Vahtanogovih mlađih sinova i njegovih romanofilskih potomaka iz kuće koji su stvorili dinastiju Guaramida. Oni su vladali Klardžetijem i Javakhetiem do oko 786. godine, kada su guaramidske zemlje pale pod vlast njihovih pobunjenih rođaka iz porodice Bagrationi (Bagratida).

Bagratidska vlast
-----------------

Manastir Khandzta, danas u ruševinama
Pod vlašću dinastije Bagrationi je nastao period ekonomskog prosperiteta i kulturne obnove. Porezi prikupljeni u Artanujiju su značajno uticali na uspon vlasti Bagrationija. Nakon što je opustošen u arapskoj invaziji, Klardžeti je ponovno nastanjen i postao važno središte kršćanske kulture i i zbog velikog monastičkog pokreta koji je vodio gruzijski redovnik Gregorije od Khandzte (759 – 861).

Oko 870. Klardžeti je postao nasljedno leno jedno od tri glavna ogranka gruzijskih vladara iz dinastije Bagrationi. Ovu lozu —poznata u srednjovjekovnim gruzijskim zapisima kao Suvereni Klardžetija (კლარჯნი ხელმწიფენი, *klarjni khelmts'ip'eni*)—je konačno godine 1010. svrgnuo njihov rođak Bagrat III, prvi kralj ujedinjene Gruzije. Klardžeti se nikada nije oporavio od serije seldžučkih napada krajem 11. vijeka, a nastavio je propadatgi i zbog mongolskih i Timurovih invazija u 13. i 14. vijeku. Nakon što je Kraljevina Gruzija podijeljena u 15. vijeku, Klardžeti je došao pod vlast prinčeva od Meskhetija koji su ga izgubili zbog osmanskog osvajanja 1551.

Izvori
------

1. ↑  Toumanoff, Cyril (1967). *Studies in Christian Caucasian History*, p. 442. Georgetown University Press.
2. ↑  Redgate, Anne Elizabeth (2000),*The Armenians*, pp. 73, 79, 101. Wiley-Blackwell, ISBN 0-631-22037-2
3. ↑  Suny, Ronald Grigor (1994), *The Making of the Georgian Nation*, pp. 25, 29. Indiana University Press, ISBN 0-253-20915-3
4. ↑  Rapp, Stephen H. (2003), *Studies in Medieval Georgian Historiography: Early Texts And Eurasian Contexts*, passim. Peeters Publishers, ISBN 90-429-1318-5