**Nikeja** (grč. *Νίκαια* [*Níkaia*]) ili **Iznik** (tur. *İznik*), je stari grad na zapadu Turske - Male Azije (Anadolija), koji je prevashodno poznat kao mesto održavanja dva istorijska vaseljenska sabora (Nikejski sabor i Drugi nikejski sabor) rane hrišćanske crkve. Grad se nalazi na istočnoj obali jezera Askalion (Iznik), na nadmorskoj visini od 90 m, a danas ima oko 15.000 stanovnika. Grad je imao burnu istorijsku prošlost, a jedno vreme je bio prestonica tzv. *Nikejskog carstva*,države formirane na vizantijskim tradicijama posle krstaškog osvajanja Carigrada 1204. godine. Tokom osmanske vladavine(1331-1918) grad je postao središte proizvodnje čuvene plave *Iznik* keramike. Najveće turističke atrakcije u gradu su stare gradske zidine koje su provaljene na mnogim mestima, mada dobar deo stare gradnje još uvek stoji, zahvaljujući brojnim turistima i njihovom interesu za grad i crkva Božanske Mudrosti (*Aja Sofija*) u kojoj su se najverovatnije održali vaseljenski sabori.

Nazivi grada
------------

* **Antigoneja** je prvobitni naziv grada.
* **Nikeja** je ime grada od 305. godine pne..
* **Iznik** je turski naziv grada izveden od (grčkog) imena *Nikeja* odnosno grčkih reči *eis tin Nikea* što u prevodu znači *u Nikeji*.Na isti način su od grčkih reči i naziva izvedeni turski nazivi i mnogih drugih gradova:
	+ **Istanbul** od *eis tin (Konstantino)Poli* (*U Gradu(Konstantinopolju)*)
	+ **Izmir** od *eis tin Smir* (*U Smirni*)

Prošlost Nikeje
---------------

Nikeju je prvobitno osnovao 310. godine pne. makedonski kralj Antigon I Monoftalmos, koji je nakon smrti Aleksandra Velikog Makedonskog zauzeo veliki deo Male Azije i prvobitno se po njemu zvao *Antigoneja*(grč. *Νίκαια*). Negde oko 305. godine pne. trački kralj Lisimah je grad preimenovao u *Nikeja* u slavu njegove supruge Nikaje (grč. *Νίκαια*). Bitinjani ga osvajaju 281. godine pne. posle čega prelazi u ruke Rimljana, da bi ga posle niza zemljotresa obnovio Hadrijan(117-138).

Goti ga spaljuju i razaraju 259. godine,ali grad i pored toga ostaje sedište hrišćanske episkopije i u njemu je 325. godine održan prvi vaseljenski sabor tzv. *Nikejski sabor*.Car Valens(364-378) je u Nikeji 364. godine proglašen za cara,a tokom velikih građevinskih obnova koje je sproveo Justinijan I(527-565) grad je dodatno razvijen i izgrađen. Tokom ikonoklastičke krize u Vizantijskom carstvu u gradu je održan sedmi vaseljenski sabor na kome je osuđeno štovanje ikonama.

Neposredno nakon Mancikertske bitke i događaja iz 1071. godine usledila je invazija Seldžuka na Malu Aziju koja je 1077. godine dostigla jedan od svojih vrhunaca zauzimanjem Nikeje. Goloruki sledbenici Petra Pustinjaka su tokom tzv. *seljačkog krstaškog pohoda* pokušali da na juriš zauzmu grad,ali su strahovito potučeni i vrlo mali broj njih je uspeo da se spase zahvaljujući intervenciji vizantijske vojske. Grad je 1097. godine vraćen Vizantiji, nakon što su ga krstaši prvog krstaškog pohoda opseli i zauzeli.

Posle krstaškog zauzeća Carigrada 1204. godine, Laskarisi,koji su poslednjim trzajima opsade proglašeni vizantijskim carevima, u Nikeji osnivaju državu na vizantijskim tradicijama nazvanu *Nikejsko carstvo*. Tokom pola veka borbi sa katoličkim(tzv. *latinskim*) i pravoslavnim državama nastalim na tlu Vizantijskog carstva 1204. godine,nikejski carevi su izvojevali pobedu i 1261. godine je Mihajlo VIII Paleolog ((1259)1261-1282) povratio Carigrad i obnovio Vizantiju.Tokom tih pola veka Nikeja je bila sedište pravoslavnog vaseljenskog patrijarha.

Osmanlije grad osvajaju 1331. godine i on se od tada nalazi u sastavu Osmanske imperije. Sultan Selim I je 1514. godine u njega preselio Azerske majstore keramike iz Tabriza i drugih delova Azerbejdžana,koji su ga proslavili kao središte proizvodnje čuvene plave *Iznik* keramike.

Turističke atrakcije
--------------------

### Gradski bedemi

*Glavni članak: Nikejski bedemi*
Nikeja je opasana dvostrukim bedemom poligonalne osnove ukupne dužine 4427 rađenog po uzoru na dvostruke bedeme Teodosija II u Carigradu.

Sistem dvostrukih bedema je izveden od:

* **unutrašnjeg bedema** visine 9 i širine 3.5 ojačanog sa 108 kula.
* **međuprostora**(tzv. *peribolosa*) koji iznosi do 16
* **spoljašnjeg bedema** ojačanog okruglim kulama
* **međuprostora**(tzv. *paratehiona*)
* **šanca sa vodom**

### Crkve

* crkva Božanske Mudrosti (*Aja Sofija*),nalazi se u samom središtu grada,a danas je u ruševinama
* crkva Preobraženja Bogorodice (*Koimesis*),nalazi se u jugoistočnom delu grada,a danas je u ruševinama

### Džamije

* Zelena džamija

### Jezero Askalion (Iznik)

*Glavni članak: Jezero Askalion*
Jezero Askalion,na čijem se najistočnijem kraju nalazi Nikeja,se nalazi na 80 nadmorske visine i obuhvata površinu od 303 sa najvećom dubinom od 75.

### Ostale atrakcije

* Imaret(gradski muzej)
* Rimski teatar
* Berberov kamen
* Kasijev obelisk

Čuveni stanovnici Nikeje
------------------------

U Nikeji su rođeni veliki grčki astronom Hiparh () i matematičar i astronom, Sporije ().

Literatura
----------

* *„Baedeker`s Turkish Coast"*, Stuttgart 1987.

Vidi još
--------

* Opsada Nikeje
* Nikejsko carstvo

Spoljašnje veze
---------------

* Prikaz prošlosti i turističkih atrakcija Nikeje (`en`) (`tr`)
* Plan Nikeje sa važnim građevinama Arhivirano 2007-04-04 na Wayback Machine-u i 3D prikaz njihovog položaja Arhivirano 2007-05-21 na Wayback Machine-u (`tr`)

***İznik*** na Wikimedijinoj ostavi