**Komunistička partija Turske** je bila turska politička stranka koja je djelovala u 20. vijeku. Stranka je desetljećima bila ilegalna, tako da je političko djelovanje bilo ili podzemno u Turskoj, ili aktivno u inozemstvu.

Historija 1920-1987
-------------------

Osnivači Komunističe partije Turskeː osnivač Mustafa Suphi (desno) i generalni sekretar Ethem Nejat (u sredini)
Iako su u vrijeme Osmanskog carstva postojale socijalističke grupe, one nisu se mogle pretvoriti u velike masovne pokrete. Bile su male grupe ljudi, uglavnom u Solunu i Istanbulu. Početkom 20. vijeka su se neke grupe udružile, na primjer grupa koju je predvodio Šefik Husnu. Mustafa Suphi (1881-1921) je 1913. bio prognan u Sinop zbog protivljenja tadašnjoj vladi i odavde je pobjegao u Rusiju, gdje su ga Rusi uhitili. Pod utjecajem zatvorenih revolucionara koje je susreo tijekom svog zatočeništva i uz pomoć iskustva Ruske revolucije, sudjelovao je u osnivanju Turske komunističke partije na kongresu održanim u gradu Bakuu 10. septembra 1920. zajedno sa prognanim vojnicima i grupama iz Turske. Stoga su Mustafa Suphi i njegovi prijatelji prvo kontaktirali Mustafu Kemala da podrže Turski rat za nezavisnost u Anadoliji i krenuli su da dođu u Ankaru na pozivu Atatürk. Stvorila je se jedna naoružana jedinica TKP-a u Azerbejdžanu. No, osnivači komunističke partije, Mustapha Suphi je ubijen 1921. u Trabzonu na turskoj obali Crnog mora, nekoliko sedmica nakon povratka u Tursku. U noći između 28. i 29. januara 1921. godine, njega i 14 njegovih drugova ubio je dotični Yahya Kahya, upravnik lađara, na čamcu koji su ukrcali da ih iz Trabzona vrate u Sovjetski Savez. Kasnije će se potopiti i čamac na kojem su bili, a tijela nisu pronađena. Napad je preživjela samo Meryem, supruga Mustafe Suphija. Prvo ju je Yahya učinio seksualnom robinjom, a zatim je prodao Nemlizade Ragıp Beyu, jednom od bogatih u regionu. Godine 1925. je partija održala svoj drugi kongres u Istanbulu, u kući novog vođe Šefika Husnua (1887-1959). Ubrzo nakon toga, vlasti su zatvorile glavne publikacije TKP-a (*Aydınlık*, *Yoldaş*, *Orak Çekiç*) i uhapšene su stotine članova stranke. Partija je otišla u podzemlje i nakon otpuštanja iz zatvora Hüsnü je pobjegao u Europu. Partija je 1931. godine odobrila novi program, koji je otvoreno osudio kemalizam, ideologiju na kojoj je stajala nova turska država, nadasve zato što je potisnula klasnu borbu u korist pomirenja sa silama imperijalizma. Položaj stranke prema turskoj vladi i Kominterni stvorio je niz trvenja tokom 1930-ih, što je dovelo i do privremenog protjerivanja pjesnika Nazima Hikmeta. Godine 1946. Şefik Hüsnü je osnovao legalnu stranku pod nazivom Turska socijalistička radnička i seljačka stranka (*Türkiye Sosyalist Emekçi ve Köylü Partisi*) a u isto vrijeme, Esat Adil Müstecaplioglu osniva Socijalističku partiju Turske (*Türkiye Sosyalist Partisi*). Obje su stranke zabranjene u decembru 1946. a 43 dužnosnika su zatvorena.  

Također saučesnici u dinamici Hladnog rata, turske vlasti su nastavile 1950-ih da vrše snažnu kontrolu nad strankom koja je bila glavni izraz turske komunističke ljevice. Godine 1951. gotovo svi kadrovi TKP-a u Turskoj su zatvoreni u nizu hapšenja od strane vlade Demokratske stranke, koja je demontirala veći jedan dio stranačke strukture. TKP je nastavio da radi u podzemlju, održavajući jedan ured u Europi i snažnu vezu sa Sovjetskim Savezom. Surađivao je sa drugim europskim komunističkim partijama osuđenim na ileganstvo (kao što su Komunistička partija Španije i Komunistička partija Portugala) kako bi stvorio masovni revolucionarni pokret. Šezdesetih godina je se Radnička partija Turske (*Türkiye İşçi Partisi*) pojavila kao jaka sila a osnivanje TİP-a je bilo moguće jer je politička atmosfera bila relativno otvorenija, pa je TİP je postala vodeća snaga unutar sindikalnog a pored toga, je bila i prva turska politička partija koja je stavila kurdsko pitanje na svoj dnevni red. Međutim, kako je politička situacija postala intenzivnija, a radikalnija krila lijevice su odlučila preći na oružanu borbu, TİP je zabranjen. Zabrana TİP-a bi ojačala TKP, jer su onda se mnogi TİP kadrovi pridružili podzemnom TKP-u. Početkom 1970-ih, ljevica je se suočila sa despotizmom turskog državnog udara 1971. godine. Uprkos pritisku vojne hunte, progresivni pokret je se uzdigao i promijenio političku situaciju u Turskoj. Nemiri studenata 1968. i veliki štrajk radnika 15-16. juna 1970. postali su glavni izvori inspiracije za napredak. Uprkos ilegalnosti stranke i problemima rada u podzemlju, TKP je pronašao način da interveniše u politički dnevni red zemlje uz podršku DISK-a. Ova era napretka za TKP i druge ljevičarske organizacije u Turskoj okončana je turskim državnim udarom 1980. godine.  

TKP se spojio 1988. sa TİP-om i formirao Ujedinjenu komunističku partiju Turske (TBKP) pod geslom «jedinstvo, obnova i zakonitost». Zbog zabrane komunističkih političkih aktivnosti u Turskoj, stranka TBKP je stvorena na tajnom kongresu mada je kasnije uspijela da djeluje legalno.

Historija od 2001.
------------------

Ostatak propale komunističke partije je se sakupio 16. augusta 1993. Stranka je opet preimenovana u *Türkiye Komünist Partisi* 11. novembar 2001. ali je 2014. raspuštena nakon podjele koja se dogodila na kraju 12. Kongresa u aprilu 2014. Dvije komponente koje su proizašle iz nje bile su Komunistička narodna partija Turske (HTKP) i Komunistička partija (KP). 22. januara 2017. godine održan je kongres na kojem je okupilo sedam ličnosti turske ljevice, a stranka je ponovo osnovana nezavisnim komunistima i Komunističkom partijom, vraćajući joj istorijski naziv. Stranka je 2019. godine pobijedila na općinskim izborima u Tunceliju, gdje je uvela mjere za podršku poljoprivrede i besplatnog javnog prevoza.

Bilješke
--------

1. ↑  Mustafa Suphi, Ethem Nejat, Kâzım Ali, Bahaeddin, Emin Şefik, Cemil Nazmi, Kâzım Hulusi, Halitoğlu Mehmet, İsmail Hakkı (Topçu), Hayreddin, Mehmet Ali, İsmail Hakkı, Maksut, Mustafaoğlu Mehmet, Çitoğlu Nazmi İsmail.

Spoljašne veze
--------------

* Yurdun Sesi, Centralni komitet Turske komunističke partije (1963-73)
* Atılım, Centralni komitet Turske komunističke partije (1974-87)
* Durum, Bilten Centrale Turske komunističe partije (1970-80)