*Za ostala značenja, vidi The Avengers (razvrstavanje).*

***The Avengers*** (doslovno: "Osvetnici") je britanska televizijska serija špijunskog žanra koja se originalno emitirala na programu mreže ITV od 1961. do 1969. godine. Glavni junak je bio tajni agent John Steed (koga je tumačio Patrick Macnee), koji je nosio polucilindar, kišobran i starinsku odjeću, dok su mu partnerice bile agentice odjevene po najnovijoj modi *ludih šezdesetih*. Nakon što je otkupljena za prikazivanje u SAD, gdje je doživjela veliki uspjeh, postala je jednim od najvećih fenomena popularne kulture 1960-ih. 

Smatra se najdugovječnijom serijom špijunskog žanra na engleskom jeziku, iako je *Mission: Impossible* imala više epizoda. Također je poznata kao jedan od prvih primjera uvođenja elemenata science fictiona u špijunski žanr, odnosno hibrida poznatog kao spy-fi koji će postati izuzetno popularan u budućim decenijama, i bitno uticati na seriju filmova o Jamesu Bondu.

Mlađoj je publici najpoznatija po istoimenom filmskom remakeu iz 1998. godine koji je doživio debakl u kino-dvoranama i bio odbačen od filmske kritike.

Nastanak i evolucija
--------------------

The Avengers se često navodi ne samo jedna od najpoznatijih kult-serija, nego kao i serija zbog čijeg dugog trajanja se tok mogao pratiti kako razvoj televizijske tehnologije, tako i kulturnih trendova 1960-ih. Televizijski historičari i fanovi najčešće *The Avengers* dijele u četiri faze, na osnovu sezona, odnosno serijala u kojima su se pojavljivali različiti članovi glavne glumačke postave.

### 1961 (dr. David Keel)

Prva sezona je snimana u crno-bijeloj tehnici u studiju s povremenim ubacivanjem eksterijera snimljenih na filmskoj vrpci, kao što je bila uobičajena praksa na britanskoj televiziji u toj vrijeme. Kao protagonist serije je predstavljen dr. David Keel, koga je tumačio Ian Hendry. On je bio ljekar čiju su recepcionisticu i zaručnicu Peggy ubili pripadnici bande krijumčara narkotika. John Steed (koga je tumačio Macnee) je bio tajanstveni čovjek koji mu je pružio pomoć u pronalaženju njenih ubica, odnosno osveti koja je bila predmet prve dvije sezone. Poslije su se Keel i Steed nastavili zajedno boriti protiv raznih zlikovaca, s time da se Keel zbog svog idealizma često sukobljavao s hladnim i profesionalnim Steedom.

Dok je dr. Keel bio zamišljen kao protagonist, tokom trajanja prve sezone se radnja sve više bavila Steedom koji je na kraju postao protagonist pojavivši se sam u posljednjoj epizodi. S obzirom na to da su se neke epizode emitirale uživo, kao i tada uobičajenu praksu brisanja magnetoskopskih snimki u svrhu njihovog ponovnog korištenja, danas se očuvala samo jedna od prvih 26 epizoda.

### 1962 - 1964 (Kathy Gale)

Snimanje prvog serijala je ubrzano zbog štrajka tehničkog osoblja. Kada je štrajk završio, Hendry je već napustio seriju kako bi se posvetio drugim projektima. Producenti su zbog toga odlučili za drugu sezonu (1962/63) Steedu pronaći nove partnere. Prvi je bio dr. Martin King (koga je tumačio Jon Rollason), koji je nakon tri epizode zamijenjen s barskom pjevačicom Venus Smith (koju je tumačila Julie Stevens). Nakon šest epizoda se kao Steedov partner pojavila Kathy Gale, stručnjak za džudo sa sklonošću za kožnom odjećom. Nju je tumačila Honor Blackman, postavši jednom od ikona televizije 1960-ih. Taj je lik u trećoj sezoni (1963/64) potpuno zamijenio Venus Smith.

Za razliku od prve sezone, 52 epizode druge i treće sezone su u potpunosti sačuvane. Snimanje serije je privremeno prekinuto jer je Blackman angažirana za svoju najpoznatiju ulogu - Pussy Galore u Bondovom filmu *Goldfinger*.

### 1965 - 1968 (Emma Peel)

Nakon duže pauze, serija se ponovno pojavila na ekranima u jesen 1965. godine. Tada su producenti lik Kathy Gale odlučili zamijeniti s novim ženskim likom po imenu Emma Peel. Ona je zamišljena kao majstor borilačkih vještina, mačevalac, stručnjak za kemiju i mnoge druge oblasti koje su dotada bile domena muških likova. Peel je ispočetka glumila Elizabeth Shepherd, ali je ona nakon jedne epizode zamijenjena s Dianom Rigg, koja će, uz Macneeja, postati najpoznatiji glumac u seriji. 

Serija je tada izgubila veliki dio svoje prvotne "ozbiljnosti", te se uz sve češće skretanje u žanr science fictiona, počela dobivati humoristički, pa i namjerno samoparodijski ton. Peel je postala poznata po tome što je nosila odjeću po najnovijoj modi, odnosno bila savršeni primjer modovske subkulture u tadašnjoj Britaniji. Peel je također postala jedna od prvih feminističkih heroina u historiji televizije.

Nova je sezona započela godine 1967. i predstavljala je prvu sezonu u boji. Rigg je na kraju odlučila napustiti seriju kako bi nastupila u *U tajnoj službi Njenog Veličanstva*, novom filmu iz serije o Jamesu Bondu.

### 1968 - 1969 (Tara King)

Lik Emme Peel se pojavio u prvoj epizode posljednja sezone, čije je emitiranje započelo u jesen 1968. Njen lik je zamijenjen s likom agentice i Steedove kolegice Tare King koga je tumačila kanadska glumica Linda Thorson. Serija je nastavila biti popularna u UK i širom svijeta, ali joj je u SAD mreža ABC udijelila termin istovjetan s enormno popularnom humorističkom emisijom *Rowan & Martin's Laugh-In* na konkurentskom NBC-ju. Zbog toga joj je naglo pala gledanost, te je emitiranje u SAD prekinuto. S obzirom da su SAD predstavljale najunosnije tržište, producenti su odlučili prekinuti seriju, u čijoj su posljednjoj epizodi Steed i King greškom lansirani u svemir.

U ostalim medijima
------------------

Producenti serije su, nastojeći iskoristi njenu popularnost, još od najranijih sezona počeli izdavati originalne romane, a od kojih je dva napisao sam Patrick Macnee.

Za potrebe publike Južnoafričkoj Republici, gdje sve do 1976. godine nije postojala televizija, emitirala se posebna radio-serija.

Iako se moglo očekivati da će bi tako popularna serija mogla imati i svoje strip-izdanje, do toga nije došlo jer je ime *The Avengers* već bilo iskorišteno stip o istoimenim superherojima u izdanju Marvel Comicsa.

Nastavci i nove verzije
-----------------------

*Glavni članak: New Avengers*
Godine 1975. su Thorson i Macnee glumili likove iz serije u francuskim reklamama za šampanjac. To je izazvalo ponovno zanimanje za seriju, te je otpočelo snimanje anglo-francusko-kanadske serije pod nazivom *New Avengers* (Novi Osvetnici), a u kome su Steedovom liku partneri bili Mike Gambit (koga je glumio Gareth Hunt) i Purdey (koju je glumila Joanna Lumley). Serija se na programu održala dvije sezone, a snimanje je prekinuto iz financijskih razloga.

### Film

*Glavni članak: The Avengers (film)*
Planovi za snimanje igranog filma temeljenog na seriji su započeli 1960-ih, a na njima se nastavilo raditi 1980-ih i 1990-ih, pri čemu je kao glavni kandidat za lik Steeda bio Mel Gibson. Filmska verzija je konačno snimljena godine 1998. i u njoj je Steeda tumačio Ralph Fiennes a Emmu Peel Uma Thurman. Film je doživio potpuni debakl na kino-blagajnama koji se tumači time da Hollywood nije bio u stanju likove iz kult-serije ludih šezdesetih adekvatno predstaviti mladoj publici 1990-ih, ali i izuzetno lošom režijom i scenarijem.

Eksterni linkovi
----------------

* *The Avengers* na sajtu IMDb
* *The Avengers* na Screenonlineu Britanskog filmskog instituta
* The Avengers na Projektu Open Directory
* TheAvengers.TV - An International Family of Websites Devoted to The Avengers
* Avengers Artland
* Avengers: The Journey Back Arhivirano 2010-10-10 na Wayback Machine-u
* Steedumbrella New russian site