Spomen park Bubanj
Niš je bio jedan od centara narodnooslobodilačkog pokreta u drugom svetskom ratu.

Okupacija
---------

Niš je tokom Aprilskog rata, 9. aprila 1941. godine, okupirala nemačka Jedanaesta oklopna divizija. Posle okupacije čitave Kraljevine Jugoslavije u Nišu je stacionirana nemačka 294. pešadijska divizija, koju je u maju iste godine smenila 717. posadna divizija. Od juna 1941. godine u Nišu se nalazio Štab 809. vojnoupravne komande (nem. *Feldkommandantur*) sa 920. landesšicen (nem. *Landdesschützen*) bataljonom i 20. ekspozitura grupe tajne policije (nem. *Gruppe der Geheimfeldpolizei 20*). Januara 1942. godine okupaciju Niša preuzeoje bugarski Prvi okupacioni korpus, sa 21. i 22. divizijom. Tada je od nemačkih snaga ostao štab policijskog puka sa delom njegovih jedinica.

Pokret otpora
-------------

Ilegalnim pokretom otpora u Nišu je rukovodio Mesni komitet KPJ za Niš, koji je preko partijskih organizacija vršio sabotaže i diverzije i organizovano upućivao ljude u partizanske odrede. Jedna od najpoznatijih partizanskih akcija u Nišu u leto 1941. godine bio je bombaški napad na nemačke oficire u hotelu „Park" koji je 2. avgusta izveo Aleksandar Vojinović, narodni heroj.

Važni događaji narodnooslobodilačke borbe u Nišu ekranizovani su u filmu Dvoboj za južnu prugu.

Logor Crveni krst
-----------------

Nemci su u Nišu, avgusta 1941. godine formirali koncentracioni logor „Crveni krst". Kroz taj logor prošlo je oko 30.000 ljudi s područja južne, istočne i delimično zapadne Srbije, kao i severa Kosova i Metohije. Oko 12.000 zatočenika ovog logora streljano je na brdu Bubanj. Zatvorenici logora su 12. februara 1942. godine goloruki napali stražu i posle krvave borbe 108 zatvorenika je uspelo da pobegne, dok su 42 poginula. Deo pobeglih zatvorenika uključio se u Ozrenski i Svrljiški partizanski odred, a ostali su lečeni u partizanskim bazama u okolini Niša.

Oslobođenje
-----------

Članovi Okružnog komiteta KPJ Niša 1944.
Niš je oslobođen 14. oktobra 1944. godine, u sklopu borbi vođenih tokom Niške operacije. U gradu su se nalazili slabiji nemački zaštitni delovi. Oko 13 časova, 14. oktobra, Deseta i Dvanaesta srpska brigada 22. srpske divizije prodrle su u južni i jugoistočni deo grada, zatim su u grad prodrle Osma srpska brigada 22. divizije i 26. brigada 46. srpske divizije sa juga, 23. srpska brigada 45. srpske divizije sa severa i, u sadejstvu sa Prvim utvrđenim rejonom Crvene armije sa severa i bugarskom Šestom divizijom sa istoka, oko 16 časova potpuno ovladale gradom.

Oslobođenjem Niša onemogućena je odstupnica grupi armija E dolinom Južne i Velike Morave na sever i time je otklonjena opasnost da nemačke snage ugroze pozadinu Prve armijske grupe NOVJ i jedinica Trećeg ukrajinskog fronta Crvene armije, koje su nastupale ka Beogradu.

Narodni heroji i istaknute ličnosti NOP-a
-----------------------------------------

* Jelisaveta Andrejević Aneta
* Aleksandar Vojinović
* Ratko Jović
* Slobodan Žilnik
* Sreten Mladenović Mika
* Drinka Pavlović
* Miodrag Mija Stanimirović
* Milica Šuvaković

Spomenici NOB-a u Nišu
----------------------

*Glavni članak: Spisak spomenika NOB-a u Nišu*

Vidi još
--------

* Logor Crveni krst
* Niška operacija 1944.

Literatura
----------

* **Vojna enciklopedija** (knjiga šesta), Beograd 1973. godina.
* **Narodni heroji Jugoslavije**. „Mladost", Beograd 1975. godina

Spoljašnje veze
---------------


|  |  |
| --- | --- |
|  | ***Portal Niš***  |
|  | ***Portal NOB***  |
|

| * p
* r
* u
Narodnooslobodilačka borba Jugoslavije |
| --- |
| Narodnooslobodilačka vojska  **•**  Narodnooslobodilački pokret  **•**  1941  **•**  1942  **•**  1943  **•**  1944  **•**  1945 |
| Republike i pokrajine | 
 Bosna i Hercegovina  **•**  Makedonija  **•**  Slovenija  **•**  Srbija (Vojvodina  **•**  Kosovo i Metohija)  **•**  Hrvatska  **•**  Crna Gora  |
| Regije | 
 Banat  **•**  Banija  **•**  Bačka  **•**  Bosanska krajina (Kozara)  **•**  Gorski kotar  **•**  Dalmacija  **•**  Istočna Bosna  **•**  Istra  **•**  Južna Srbija  **•**  Kordun (Petrova gora)  **•**  Lika  **•**  Sandžak  **•**  Slavonija  **•**  Srem  **•**  Hercegovina  **•**  Šumadija  |
| Gradovi | 
 Banja Luka  **•**  Beograd  **•**  Bihać  **•**  Drvar  **•**  Zagreb  **•**  Jajce  **•**  Karlovac  **•**  Kolašin  **•**  Korenica  **•**  Kragujevac  **•**  Ljubljana  **•**  Nikšić  **•**  Niš  **•**  Novi Sad  **•**  Prilep  **•**  Priština  **•**  Sarajevo  **•**  Sisak  **•**  Split  **•**  Užice  **•**  Foča  **•**  Cetinje  **•**  Čačak  **•**  Vis  |
| Ostalo | 
 AVNOJ  **•**  Bolnice  **•**  Diverzije  **•**  Slobodne teritorije  **•**  Jevreji  **•**  Žene  **•**  Omladina  **•**  Narodni heroji  **•**  Spomenici  |