*Za ostale upotrebe, v. Bileća (razvrstavanje).*

  
Koordinate: 42° 52′ 00" SGŠ, 18° 25′ 60" IGD

**Bileća** je naseljeno mjesto u Bosni i Hercegovini u opštini Bileća koja pripada entitetu Republika Srpska. Na popisu stanovništva 1991. u njemu je živjelo 7.568 stanovnika.. Na sjeveru se graniči sa Gackom i Nevesinjem, na sjeverozapadu sa opštinom Berkovići, na zapadu Ljubinjem, na jugu Trebinjem, a na istoku sa crnogorskom opštinom Nikšić.

Površina općine je 633 km², a na tom prostoru živi oko 15.000 stanovnika od čega na prostoru grada Bileće oko 9.000.

Geografija
----------

Nadmorska visina gradskog područja je 476 m. Reljef je brdovit između kojeg se nalaze kraška polja: Dabarsko, Fatničko, Plansko i Bilećko. Od većih morfoloških oblika ističu se planinski vijenci Baba na sjeveru, Viduša i Sitnioca na jugozapadu.

Bilećko polje je karakteristična kraška vrtača, sa relativno plitkim zemljištem formiranim na pločasto uslojenim laporitnim krečnjacima. Po ukupnoj površini i osnovnim pedološkim osobinama zemljišta ovog polja nemaju veći značaj za poljoprivrednu proizvodnju. Teren se odlikuje se specifičnom hidrografijom. Površinskih voda je veoma malo, dok se unutrašnjost krečnjačkog terena odlikuje velikim bogatstvom.

Južno od Bileće nalazi se izvor rijeke Trebišnjice. Nastaje na jugozapadnom obodu Lebršnika gdje izviru potoci Vrba, Dramešina, Žanjevička rijeka, Jasenik i Župan koji otiču u jezero Klinje. Otoka jezera Klinje je rijeka Mušnica koja teče prema jugu, kroz Gatačko polje. Mušnica ponire u Gatačkom polju. Na obodu Cerničkog polja otiče Ključka rijeka koja nestaje u ponoru. Na sjevernom dijelu Fatničkog polja izviru Kamenik, Kukalj i Obod, od kojih nastaje Fatnička rijeka. Na zapadnom dijelu Vlahinje, južno od Bileća Trebišnjica se pojavljuje po četvrti put ali prvi put pod imenom Trebišnjica. Godine 1966. je izgrađena hidroelektrana i stvorena je jedna od najvećih vještačkih akumulacija u svijetu, Bilećko jezero, koje ima dužinu 18 km, a širinu 3-4 km. Na zapadnom dijelu opštine Bileća u Fatničkom polju, protiče rijeka Vrijeka i ponire u istom tom polju plaveći ga u vrijeme kišnih mjeseci.

Na području Bileće se ukrštaju mediteranska i kontinentalno-planinska klima. Nakon izgradnje vještačkog jezera konstatovane su promjene u mikro klimi.

Naseljena mjesta
----------------

Baljci, Bijela Rudina, Bijeljani, Bileća, Bodenik, Bogdašići, Brestice, Čepelica, Deleuša, Divin, Dlakoše, Dola, Doluša, Donja Meka Gruda, Donji Davidovići, Dubrave, Đeče, Fatnica, Golobrđe, Gornja Meka Gruda, Gornji Davidovići, Granica, Hodžići, Jezerine, Kačanj, Kalac, Korita, Krivača, Krstače, Kukričje, Kuti, Lađevići, Medakovina, Milavići, Mirilovići, Miruše, Mrežica (Mrežice), Narat, Njeganovići, Oblo Brdo, Orah, Orahovice, Pađeni, Panik, Plana, Podgorje, Podosoje, Preraca, Prijevor, Prisoje, Rioca, Selišta, Simijova, Skrobotno, Stanica, Šobadine, Todorići, Torić, Trnovica, Vlahinja, Vranjska, Vrbica, Zasada, Zaušje, Zlatište, Zvijerina, Željeznička stanica i Žudojevići.

Istorija
--------

Prvi tragovi civilizacije na području općine Bileća datiraju još iz neolita o čemu svjedoče arheološki lokaliteti, još uvijek nedovoljno istraženi. Najstariji narod koji je naseljavao ovo područje su Iliri, njihovo pleme Ardijejci. Pretistorijske gradine i nekropole u vidu tumula ili gomile, kojih prema najnovijim istraživanjima ima preko 1400, jasno ukazuju na kontinuitet i gustoću stanovništva. U nauci je utvrđeno da grobne gomile na prostoru Bosne i Hercegovine pripadaju prapovijesnim Ilirima, zbog čega se nazivaju ilirskim tumulima.

Administrativno, upravno i privredno sjedište cijele ove oblasti u periodu Rimskog carstva nalazilo se u selu Panik, u dolini rijeke Trebišnjice, poznato u literaturi pod nazivom *Leusinium*. Preko rijeke Trebišnjice, u neposrednoj blizini Leusiniuma, vodio je most od koga je sačuvan natpis na kom piše da je ovaj most obnovljen za vrijeme vladavine Flavijevaca od 79. do 84. godine, što, ujedno, predstavlja i prvi pisani izvor na području opštine.

Prvi pomen Bileće kao naseljenog mjesta nalazimo u dokumentima Dubrovačkog arhiva iz 1286. godine, kada se pominje pod nazivom *Bilechia*. Također u istim izvorima i pod istim nazivom Bileća se pominje i u XIV vijeku kao važna raskršnica puteva na srednjovjekovnom karavanskom putu. U jednom dokumentu od 8. septembra 1388. godine ističe se da je vojska vojvode Vlatka Vukovića u polju kod Bileće teško porazila osmanlijsku vojsku pod komnadom Šahi-paše što se ujedno smatra i jednim od prvih poraza Osmanlija na Balkanu. U periodu od XIII do XVI vijeka na ovim prostorima historija bilježi i veliki broj stećaka, koji kao monoliti teže i do 5 tona. Najpoznatije nalazište nekropola sa stećcima je lokalitet Grebnice – Bunčići u selu Radmilovića Dubrava, na istom mjestu gdje su i praistorijski tumulusi. Lokalitet je proglašen nacionalnim spomenikom kulture Bosne i Hercegovine. 

Bileća je potpala pod osmanlijsku vlast 1466. godine i u vijekovima vladavine Carstva na ovim prostorima teško stradala zbog vječitih buna i otpora. U neposrednoj blizini Bileće nalazi se Vučji Do, gdje se odigrala čuvena Vučidolska bitka 1876. godine u kojoj je učestvovalo 16 bilećkih četa. Odlukom Berlinskog kongresa Bileća je ušla u sastav Austro-Ugarske monarhije i u tom periodu dolazi do privrednog razvitka. Prva osnovna škola u Bileći je otvorena 1880. godine.

Kultura
-------

*Glavni članak: Nacionalni spomenici u Bileći*

Stanovništvo
------------

|  |  |
| --- | --- |
| **Nacionalnost** | **1991.** |
| Srbi | 5.619 |
| Muslimani | 1.290 |
| Hrvati | 39 |
| Jugosloveni | 209 |
| ostali | 411 |
| Ukupno | 7.568 |

Privreda
--------

Okosnicu privrede Bileće čine tekstilna, metalna i prehrambena industrija. Posljednjih godina posebno je došao do izražaja razvoj privatnih preduzeća i radnji. Sve se više razvija posao *berbe* i obrade kamena. Bilećko jezero i rijeka Vrijeka (kod naselja Divin) posebno pružaju dobre uslove za razvoj ribolova.

Sport
-----

U Bileći se nalazi Fudbalski klub "Hercegovac", osnovan 1935. godine, kao i istoimeni karate, košarkaški, šahovski, kuglaški, rukometni i odbojkaški klubovi.
Košarkaški klub ostvaruje danas veoma solidne rezultate u Premijer ligi BiH.

Slavni ljudi
------------

* Madžid Dragiša Maksumić - Vojvoda Madžid u četničkoj jedinici đenerala Dragoljuba Draže Mihajlovića
* Emir Kusturica-režiser
* Dušan Vukotić - poznati jugoslovenski režiser,scenarista,animator,crtač i karikaturista, oskarovac
* Safet Isović - poznati pjevač sevdalinke
* Sanja Dedijer - šahistkinja , druga najljepša šahistkinja na svijetu
* Srećko Savović - poznati pjevač
* Svetozar Vujović - poznati bivši fudbaler i funkcioner FK Sarajeva
* Čedo Kisić - pisac , novinar i veliki prijatelj s Ivom Andrićem
* Tijana Bošković - poznata srpska odbojkašica

* Nenad Mišanović -košarkaš
* Slavko Aleksić - srpski četnički vojvoda i komandant Novosarajevskog četničkog odreda
* Radovan "Rade" Radović - srpski vojvoda
* Milan Milošević -košarkaš
* Nikola Popara - fudbaler

Vanjske veze
------------


|  |  |
| --- | --- |
|  | ***Portal Bosna i Hercegovina***  |


***Bileća*** na Wikimedijinoj ostavi

* Bilećki Portal Arhivirano 2004-05-09 na Wayback Machine-u
* Bileća Info
* Mlekara"Pađeni"
* Eparhija Zahumsko-hercegovačka (zvanična prezentacija), Srpska pravoslavna crkva (zvanična prezentacija) Arhivirano 2011-02-24 na Wayback Machine-u
* Bilećko jezero
* Hidroelektrane na Trebišnjici.
* Hercegovina Promo

| * p
* r
* u
Naseljena mjesta opštine Bileća |
| --- |
| Baljci • Bijela Rudina • Bijeljani • **Bileća** • Bogdašići • Bodenik • Brestice • Vlahinja • Vranjska • Vrbica • Golobrđe • Gornja Meka Gruda • Gornji Davidovići • Granica • Deleuša • Divin • Dlakoše • Dola • Donja Meka Gruda • Donji Davidovići • Đeče • Žudojevići • Zasada • Zaušje • Zvijerina • Kalac • Kačanj • Korita • Krivača • Krstače • Kukričje • Kuti • Lađevići • Milavići • Mirilovići • Miruše • Mrežica • Narat • Njeganovići • Oblo Brdo • Orah • Orahovice • Pađeni • Panik • Plana • Podgorje • Podosoje • Preraca • Prijevor • Prisoje • Rioca • Selišta • Simijova • Skrobotno • Todorići • Torić • Trnovica • Fatnica • Hodžići • Čepelica • Šobadine |

| * p
* r
* u
Administrativna podjela Bosne i Hercegovine |
| --- |
| 

| * p
* r
* u
Entiteti Bosne i Hercegovine |
| --- |
| 
* Federacija Bosne i Hercegovine
* Republika Srpska

 |

 |  |
| 

| * p
* r
* u
Kantoni/županije Federacije Bosne i Hercegovine |
| --- |
| 

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|     | 
 Unsko-sanski  Srednjobosanski
 | 
 Posavski  Hercegovačko-neretvanski
 | 
 Tuzlanski  Zapadnohercegovački
 | 
 Zeničko-dobojski  Sarajevski
 | 
 Bosansko-podrinjski
 Kanton br. 10
 |

 |

 |
| 

| * p
* r
* u
Distrikti Bosne i Hercegovine |
| --- |
| 
* Brčko Distrikt

 |

 |
| 

| * p
* r
* u
Općine/opštine i gradovi Bosne Hercegovine |
| --- |
| Glavni grad | 
* Sarajevo

 |
| Općine i gradovi Federacije Bosne i Hercegovine | 
Gradovi
Grad Bihać
Grad Mostar
Glavni grad Sarajevo
Grad Široki Brijeg
Grad Tuzla
Grad Zenica
Općine
Banovići
Bosanska Krupa
Bosanski Petrovac
Bosansko Grahovo
Breza
Bugojno
Busovača
Bužim
Čapljina
Cazin
Čelić
Centar
Čitluk
Drvar
Doboj Istok
Doboj Jug
Dobratići
Domaljevac-Šamac
Donji Vakuf
Foča-Ustikolina
Fojnica
Glamoč
Goražde
Gornji Vakuf-Uskoplje
Gračanica
Gradačac
Grude
Hadžići
Ilidža
Ilijaš
Jablanica
Jajce
Kakanj
Kalesija
Kiseljak
Kladanj
Ključ
Konjic
Kreševo
Kupres
Livno
Ljubuški
Lukavac
Maglaj
Neum
Novi Grad
Novo Sarajevo
Novi Travnik
Odžak
Olovo
Orašje
Pale-Prača
Posušje
Prozor-Rama
Ravno
Sanski Most
Sapna
Srebrenik
Stari Grad
Stolac
Teočak
Tešanj
Tomislavgrad
Travnik
Trnovo
Usora
Vareš
Velika Kladuša
Visoko
Vitez
Vogošća
Zavidovići
Žepče
Živinice
 |
| Opštine i gradovi Republike Srpske | 
Gradovi
Grad Banja Luka
Grad Bijeljina
Grad Doboj
Grad Istočno Sarajevo
Grad Prijedor
Grad Trebinje
Opštine
Berkovići
Bileća
Brod
Bratunac
Čajniče
Čelinac
Derventa
Donji Žabar
Foča
Gacko
Gradiška
Han Pijesak
Istočni Drvar
Istočna Ilidža
Istočni Mostar
Istočni Stari Grad
Istočno Novo Sarajevo
Jezero
Kalinovik
Kneževo
Kostajnica
Kozarska Dubica
Kotor Varoš
Krupa na Uni
Kupres
Laktaši
Ljubinje
Lopare
Milići
Modriča
Mrkonjić Grad
Nevesinje
Novi Grad
Novo Goražde
Osmaci
Oštra Luka
Pale
Pelagićevo
Petrovac
Petrovo
Prnjavor
Ribnik
Rogatica
Rudo
Stanari
Šamac
Šekovići
Šipovo
Sokolac
Srbac
Srebrenica
Teslić
Trnovo
Ugljevik
Višegrad
Vlasenica
Vukosavlje
Zvornik
 |
| Brčko Distrikt | 
* Brčko

 |

 |