Tito u obilasku Partizanskog groblja u Mostaru
**Partizansko groblje u Mostaru** je izgrađeno 1965. godine u spomen poginulim Mostarcima u Narodnooslobodilačkoj borbi (NOB), od 1941. do 1945. godine. Projektovao ga je arhitekta Bogdan Bogdanović.

Istorijat
---------

Ideja za izgradnju spomen-groblja potekla je početkom 1960-ih godina, a glavi inicijator gradnje bio je tadašnji visoki državni i partijski funkcioner Džemal Bijedić, koji je rođen u Mostaru. Gradnja groblja počela je oktobra 1960. godine, a ono je svečano otvoreno 25. septembra 1965. godine na dvadesetu godišnjicu oslobođenja Mostara. Otvaranju groblja prisustvovao je i predsednik SFRJ Josip Broz Tito. . 

Groblje se nalazi u zapadnom delu Mostara, na uzvišici koju karakterišu široke zelene površine i odatle se pruža lep pogled na gotovo čitav grad. Sam spomenik se rasprostire na 5.000 metara kvadratnih i na šest nepravilnih terasa. Pored arhitekte Bogdana Bogdanovića, na izgradnji spomen-groblja učestvovao je i građevinski inženjer Ahmet Ribica, koji je rukovodio bušenjem i uređenjem brda na kom je smešteno groblje. Tokom vremena, spomen-groblje je postalo jedan od simbola Mostara. 

Na groblju se nalazi 810 nadgrobnih ploča, koje imaju jako simbolično značenje, kao i ceo spomenik. Oblici nadgrobnih ploča kojima su obeleženi pali borci podsećaju na posečeno stablo - simbol prekinute mladosti. Za gradnju spomenika upotrebljene su kamene ploče koje su skinute sa starih i devastiranih kamenih kuća. 

Na groblju je ukupno sahranjeno oko 500 posmrtnih ostataka partizanskih boraca iz Mostara i okoline. Među sahranjenima na groblju, nalaze se i narodni heroji: 

* Mladen Balorda
* Karlo Batko
* Ljubo Brešan
* Leo Bruk
* Adem Buć
* Jusuf Čevro
* Mustafa Ćemalović
* Rifat Frenjo
* Mithad Haćam
* Safet Mujić
* Šefik Obad
* Ahmet Pintul
* Hasan Zahirović

U periodu od 1992. do 1995. godine, groblje je bilo oštećeno usled ratnih dejstava u Bosni i Hercegovini. Posle završetka rata, groblje je nastavilo da propada usled zanemrivanja i vandalizma. Prve inicijative za obnovu groblja javile su se 2003. godine. A ono je uređeno i ponovo otvoreno za javnost 9. maja 2005. godine, povodom šesdesete godišnjice pobede nad fašizmom. Godine 2006. groblje je proglašeno nacionalnim spomenikom BiH.

Ugroženost
----------

Na kompleksu spomen-groblja u januaru 2022. osvanuli su uvredljivi grafiti, fašistički simboli i poruke. Tada su na ulazu u centralni kompleks groblja, na crvenoj podlozi iscrtani simboli kukastog krsta te ustaškog simbola, slova "U" s pridodanim krstom.

Partizansko spomen-groblje u Mostaru posljednji put je oskrnavljeno 14.juna 2022. god. kada je uništeno 700 (skoro sve) nadgrobnih ploča poginulih boraca narodnooslobodilačke borbe.

Spomenik u Mostaru ušao je u izbor od 11 najugroženijih objekata kulturne baštine u Europi. Popis su objavili Europa Nostra – europski glas civilnog društva posvećenog kulturnoj i prirodnoj baštini i Institut Europske investicijske banke. Uži izbor sastavilo je međunarodno Savjetodavno vijeće sastavljeno od stručnjaka iz područja istorije, arheologije, arhitekture, konzervacije, analize projekata i financija. Odabir je napravljen na osnovu:

* važnosti baštine,
* kulturne vrijednosti
* ozbiljne opasnosti s kojom se objekti suočavaju.
* nivoa uključenosti lokalnih zajednica i predanosti javnih i privatnih učesnika u očuvanju ovih lokacija
* potencijal lokacija da djeluju kao katalizator održivog razvoja i kao sredstvo afirmacije mira i dijaloga unutar svojih mjesta i šireg područja.

Kandidituru su podnijeli: 

* IDEAA Mostar
* gradonačelnik Mostara
* Galerije DESSA
* Evropa Nostra Srbija.

Predlagači se zalažu za: 

* primjerenu pravnu zaštitu Partizanskog spomen groblja
* evropsko i međunarodno prepoznavanje njegove posebne istorijske i umjetničke vrijednosti
* razvoj održive obnove
* plan održavanja i upravljanja ovim posebnim memorijalnim područjem
* izdvajanje potrebnih sredstava – iz lokalnih, nacionalnih i evropskih izvora

U obrazloženju stoji:

Izvorni dizajn Partizanskog spomen-groblja u Mostaru ne koristi političke ili vjerske simbole, ali koristi univerzalne simbole koji podsjećaju na pretkolumbovske ostatke i na slične elemente prisutne u srednjem vijeku u Bosni i Hercegovini. Kao takav, izvanredan je primjer visokokvalitetne komemorativne kulture ukorijenjene u antifašističkim idealima unutar SFRJ.

Izvori
------

1. ↑  „Donald Nyebil: Partisan Memorial Cemetery in Mostar (Partizansko Groblje u Mostaru)". *Spomenik Database*. Pristupljeno 12. 9. 2017.
2. ↑  Bosna i Hercegovina - partizanski spomenici
3. ↑  Obilježena 50-godišnjica otvaranja partizanskog groblja
4. ↑  „Andrew Lawler: Memorijalni radovi Bogdana Bogdanovića". *Academia.edu*. Pristupljeno 12. 9. 2017.
5. ↑  Partizansko spomen-groblje u rukama vandala
6. ↑  „Partizansko groblje u Mostaru". *Komisija za očuvanje nacionalnih spomenika*. Pristupljeno 12. 9. 2017.
7. ↑  Oskrnavljeno Partizansko groblje u Mostaru, najveća šteta dosad
8. ↑  EUROPA NOSTRA - Evropski glas civilnog društva posvećen kulturnoj baštini - 7 najugoženih baština(`en`)
9. ↑  „Partizansko spomen-groblje u Mostaru među 11 najugroženijih objekata kulturne baštine u Europi - 25.01.2023". Arhivirano iz originala na datum 2023-01-26. Pristupljeno 2023-01-27.

***Partizansko groblje u Mostaru*** na Wikimedijinoj ostavi

|  |  |
| --- | --- |
| Normativna kontrola Uredi na Wikidati | 
* LCCN: sh86005636

 |