**Anton Bernolák** (slov. *Anton Bernolák*; 3. oktobra 1762, Slanica — 15. januar 1813, Nove Zamki) katolički sveštenik, filolog i lingvista, prvi kodifikator slovačkog književnog jezika i jedan od vodećih aktera slovačkog narodnog preporoda. Ubraja se među istorijske ličnosti, koje su imale presudan uticaj na formiranje moderne slovačke nacije i razvoj njene kulture.

Biografija
----------

Rođen je 1762. godine u Slanici, mestu blizu današnjeg slovačkog grada Namestovo, u porodici, koja je pripadala nižem plemstvu. Osnovnu školu je pohađao između 1769. i 1774. godine, u Slanici. Gimnaziju je pohađao u periodu od 1774. do 1778. godine u Ružomberku. Školovanje je nastavio na studijama retorike, filozofije i poetike u Požunu, Trnavi i Beču. Studije je završio 1787. godine na opštoj bogosloviji u Požunu (današnja Bratislava), gde je diplomirao teologiju. 

Posle završetka studija bavio se svešteničkim pozivom u mestu Čeklis (godine 1948. po njemu preimenovanom u Bernolakovo), gde je bio kapelan do 1791. godine. Tada prelazi u Trnavu, za sekretara nadbiskupije. U maju 1797. preuzima svešteničku dužnost u gradu Nove Zamki (slov. *Nové Zámky*), gde je u jednom periodu, bio i upravnik gradske škole. 

Bista Antona Bernoláka u Bratislavi.
Tokom studija bogoslovije u Bratislavi bio je nadahnut prosvetiteljskim reformama carice Marije Terezije i njenog sina Josifa II. Pod uticajem prosvetiteljskih ideja, smatrao je da Slovaci ne mogu da se formiraju u modernu samosvesnu naciju, dok ne počnu da koriste živi narodni jezik u pisanoj komunikaciji i obrazovanju. Toj svrsi je kasnije podredio svoje naučno delo. Imao je sve profesionalne preduslove za realizaciju svojih prosvetiteljskih ideja. Govorio je nekoliko stranih jezika, od klasičnih do modernih a imao je i, za tadašnje vreme široko znanje iz ekonomije, estetike, medicine, muzike, opšte istorije i politike. 

Njegove aktivnosti su bile najviše usmerene na lingvistiku. Na kraju treće godine studija, imao je veliki broj radova u rukopisu, da bi 1787. godine sa grupom istomišljenika izvršio prvu kodifikaciju književnog slovačkog jezika.
Te godine je u Bratislavi objavljena *Kritička filološka rasprava o slovima Slovaka sa dodatkom predloga za pravopis* (lat. *„Dissertatio philologico−critica de literis Slavorum"*). Ova rasprava je bila anonimno kolektivno delo polaznika bratislavskog seminarijuma, nastalo pod Bernolákovim vođstvom. Njome su postavljeni temelji slovačkog književnog jezika i pravopisa. Bernolák je pravopis zasnovao na fonetskom načelu a za okosnicu jezičke norme je uzeo zapadnoslovački dijalekt, korišćen na Univerzitetu u Trnavi, koja je tada bila kulturni centar Slovaka. Ova kodifikacija je bila važna prekretnica u kulturnim i političkim dešavanjima vezanim za formiranje moderne slovačke nacije. Godine 1790. je završio svoje najvažnije delo iz oblasti lingvistike *Slovačka gramatika* (lat. *„Grammatica Slavica"*) koje predstavlja prvu normativnu gramatiku slovačkog jezika.

Spomenik Antonu Bernoláku u Trnavi.
U Trnavi su 1792. godine Bernolák i njegovi sledbenici (posebno Juraj Fándly) osnovali *Slovačko učeno društvo* (slov. *„Slovenské učené tovarišstvo"*) sa ispostavama po celoj Slovačkoj. Ovo društvo se bavilo izdavaštvom na Bernolákovoj varijanti slovačkog književnog jezika, a imalo je za cilj širenje književnosti, kulture i prosvećenosti na tom jezičkom standardu. Slična udruženja nicala su tada u mnogim slovačkim mestima.

Od 1787. do 1808. godine je radio na višejezičnom rečniku, koji je bio njegovo poslednje delo. Bio je to *Slovačko−češko−latinsko−nemačko−mađarski rečnik* (slov. *„Slowár Slowenskí Češko−Laťinsko−Ňemecko−Uherskí"*), prvi veliki rečnik slovačkog jezika. Izdat je tek posle njegove smrti, zaslugom Juraja Palkoviča, profesora na katedri češkog i slovačkog jezika i književnosti na Evangeličkom liceju u Bratislavi. Rečnik je imao 5302 strane, podeljene u šest tomova, koji su izdati u periodu od 1825. do 1827. godine.

Bernoláku je iscrpljujući rad, uz brigu za porodicu i druge loše okolnosti, veoma narušio zdravlje. Umro je od srčanog udara 15. januara 1813. godine u mestu Nove Zamki.

Pokret Bernolákovih sledbenika trajao je više od 50 godina. Njihov svakodnevni rad sa intelektualcima i među narodom, kao i njihova književna dela, stvorili su uslove za uspešnu i opšteprihvaćenu drugu kodifikaciju slovačkog književnog jezika, koju je uradio Ľudovít Štúr.

Vidi još
--------

* Historija Slovačke
* Slovački narodni preporod

Spoljašnje veze
---------------


|  |  |
| --- | --- |
|  | ***Portal Biografija***  |


***Anton Bernolák*** na Wikimedijinoj ostavi

* Anton Bernolák - ŽivotopisyArhivirano 2017-03-21 na Wayback Machine-u
* Anton Bernolák
* Slowár Slowenskí Češko-Laťinsko-Ňemecko-Uherskí (scan)