| *Siva tvar* |
| --- |
|  |
| Formiranje kičmenog živca iz leđnog i ventralnog korijena (siva materija označena u centru desno) |
|  |
| Mikrografija pokazuje sivu materiju s karakterističnim tijelima neuronskih ćelija (desni dio slike - tamno ružičasto), i bele materije sa svojim karakterističnim fino mrežastim izgledom ( lijevi dio slike – svijetlo ružičasto). HPS bojenje. |
|
| Latinski | *Substantia grisea* |
|
|
|
|
|
|
|
|
| Kod | A14.1.00.002 |
|

**Siva tvar**, **siva materija** ili „siva masa" (lat. substantia grisea) je glavna komponenta centralnog nervnog sistema, koja se sastoji od tela neuronskih ćelija, neuropila (dendriti,te mijelinizovani i mijelinizovani aksoni) , glijalnih ćelija ( astroglia i oligodendrociti ) i kapilara. Siva materija razlikuje se od bele materije po tome što siva materija sadrži brojna ćelijska tela i relativno malo mijelinizovanih aksona, dok se bela materija sastoji uglavnom od dugačkih mijelinizovanih aksona i sadrži relativno vrlo malo ćelijskih tela.  Razlika u boji nastaje uglavnom zbog beline mijelina. U živom tkivu siva materija zapravo ima veoma svetlo sivu boje sa žućkastim ili ružičastim tonom kojega stvaraju krvne kapilare i tela neuronskih ćelija. 

Siva materija sadrži većinu tela neuronskih ćelija mozga. Siva masa obuhvata regione mozga koji su uključeni u kontrolu mišića, senzornu percepciju kao što su vid i sluh, memorija, emocije, govor, odlučivanje, te samokontrola. Dok 20% ukupne telesne potrošnje količine kisika odlazi na mozak, 95% od toga troši se upravo u sivoj materiji.

Distribucija
------------

Siva materija se distribuira na površini hemisfera veliko mozga (cerebralni korteks) i malog mozga (cerebelarni korteks), kao i u dubinama mozga (talamus; hipotalamus, subtalamus, bazalni gangliji - putamen, globus pallidus, nucleus accumbens; septalne jezgre), cerebelarne jezgre (duboke cerebelarne jezgre - nucleus dentatus, nucleus globosus, nucleus emboliformis, nucleus fastigii), moždanog stabla (supstantia nigra, nucleus ruber, nucleus olivarius, jezgre kranijalnih nerava) i spinalne sive mase (prednji rog , lateralni rog , stražnji rog). Siva materija prolazi razvoj i rast kroz detinjstvo i adolescenciju. ref>Sowell, Elizabeth; Thompson, Tessner, Toga (15 November 2001). „Mapping Continued Brain Growth and Gray Matter Density Reduction in Dorsal Frontal Cortex: Inverse Relationships during Postadolescent Brain Maturation". *The Journal of Neuroscience*. </ref>

Istraživanja
------------

### Volumen i kognicija kod starijih ljudi

Pronađene su značajne pozitivne korelacije između volumena sive materije u starijih osoba te mera semantičkog i kratkoročnog pamćenja. Nije pronađena značajna korelacija s volumenom bele materije. Ovi rezultati ukazuju na to da se individualna varijabilnost specifičnih kognitivnih funkcija koje su relativno dobro očuvane u starosti dade objasniti varijabilnošću volumena sive materije u zdravih starijih ispitanika. 

### Povezanost volumena s bipolarnim poremećajem

Neke strukturne razlike u sivoj materiji mogu biti povezane sa psihijatrijskim poremećajima. Nije pronađena razlika u volumenu sive materije celog mozga između ispitanika sa bipolarnim poremećajem tipa I i zdravih ispitanika. Ispitanici s bipolarnim poremećajem tipa I imali su manje volumene levog donjeg parijetalnog lobula, desnog gornjeg temporalnog girusa, srednjeg desnog frontalnoga girusa, te levog caudatusa. Samo je volumen desnog srednjeg frontalnoga girusa u korelaciji s trajanjem bolesti i brojem epizoda u pacijenata. 

### Efekti pušenja

Stariji pušači gube sivu materiju i kognitivne funkcije u većoj meni nego nepušači. Hronični pušači koji prestanu pušti tokom ispitivanja izgubili su manje moždanih ćelija i zadržali bolju intelektualnu funkciju od onih koji su nastavili da puše. 

### Efekti zlostavljanja dece

Adolescenti koji su bili izloženi zlostavljanju i zanemarivanju čini se da imaju smanjenu količinu sive materije u prefrontalnom korteksu.

Dodatne slike
-------------

* Lateralni presek kroz ljudski mozakLateralni presek kroz ljudski mozak
* SShematski prikaz glavnih kategorija ganglija (I do V)SShematski prikaz glavnih kategorija ganglija (I do V)