recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Politika ekspres** bile su srpske novine koje su izlazile u Beogradu od 1963. do 2005. Pokrenute su kao večernje novine, odnosno svojevrsno večernje izdanje mnogo poznatije *Politike* te konkurencija *Večernjim novostima*. Uprkos početnih poteškoća i toga da su bile četvrte po redu novine u Beogradu, sa vremenom su dosegle veliku tiražu, koja je 1980-ih imala 200.000 primeraka. Krajem 1980-ih je, kao i *Politika*, uvela uređivačku politiku blisku Slobodanu Miloševiću i njegovom režimu, a što je uzrokom brojnih kontroverzi i rasprava. Verovatno najkontroverzniji broj je izdan 5. aprila 1999. za vreme NATO-vog bombardovanja SRJ kada je objavljen urednički komentar *Ćuruvija dočekao bombe* kojim je opozicioni novinski izdavač Slavko Ćuruvija optužen da je srećan zbog početka napada; s obzirom da je 11. aprila Ćuruvija ubijen, taj se komentar često tumači pozivom na njegovu likvidaciju. Posle petooktobarskih promena je *Politika ekspres* izgubila čitateljstvo i pala u finansijske poteškoće, a posle neuspelog pokušaja WAZ-Mediengruppe da u partnerstvu sa Politika AD 2004. spase list, *Politika ekspres* je konačno prestala izlaziti 2005.

Vanjske veze
------------

* Dnevne novosti i pregled štampe Politika Ekspres
**Pul nesvrstanih novinskih agencija** (engleski: Non-Aligned News Agencies Pool, NANAP) je bio jedan sustav suradnje između novinskih agencija iz nesvrstanih zemalja, koji je trajao od 1975 do sredine 1990-ih. NANAP je u početku vođen, finansiran, i podržan od strane Jugoslavije, Tanjug, a okupio brojne novinske agencije u državnom vlasništvu, posebno u Africi i južnoj Aziji.

Bio je poznat pod mnogo različitih imena, kao što su *Pul novinskih agencija iz nesvrstanih zemalja*, *Konzorcij nesvrstanih novinskih agencija* i *Zajednička agencija nesvrstanih zemalja*.

NANAP je osnovan krajem 1974 i delovanje je započeo u januaru 1975, u početku s nizom vesti koje su sadržavale izjave i čestitke od strana svojih šefova država. Zamisao je bila inspirisana mnogim zalaganjima za novu ravnotežu svetskih vesti od ranih 1970-ih u Pokretu nesvrstanih, kao i tokom debate o Novom svetskom informacijskom i komunikacijskom poretku (NWICO). Kasnije je domaćin tih rasprava bio UNESCO, a kulminirale su u usvajanju MacBrideovog izvještaja na 20. konferenciji u Beogradu, 1980.

U međuvremenu je NANAP djelovao kao međunarodna, kolaborativna, besplatna i institucionalna saradnja između novinskih agencija iz Trećeg sveta. Njegov glavni cilj je bio da osigura vlastite medije sa vestima koje će biti nepristrane - ili, u najgorem slučaju, pristrane u smislu vlastitog pogleda na svet - te ponuditi antihegemonijske vesti o zemljama u razvoju.

Tanjug je u svemu tome imao vodeću ulogu, ne samo držanjem i posudbom opreme, tehničara i obukom novinara iz nerazvijenih, siromašnijih zemalja. Iako pul nije imao službeno sedište, većina delovanja u prvim godinama se odvijala u Beogradu.

Ostale aktivne agencije u Pulu nesvrstanih su bili marokanski Magreb Arabe Presse , tuniski TAP, iračka INA i iranska IRNA.

NANAP je počeo slabiti nakon što je 1980. godine NWICO prebačen pod okrilje UN-a, pod UNESCO-a. Ali, nakon što su SAD i Velika Britanija izašle iz članstva u organizaciji, inicijativa je izgubila finansijsku potporu i pretrpjela bojkot od strane zapadnih institucija koje su podržavale slobodno tržište.

Godine 1980. Maršal Tito je umro, a novo jugoslovensko rukovodstvo se usredotočilo na druge prioritete. Iste godine su Irak i Iran započeli svoj osmogodišnji rat, a NANAP je i INA-i i IRNA-i služio kao bojište propagandnog rata.

Iako uglavnom neaktivan, pul je formalno postojao na čelu s IRNA-om do sredine 1990-ih, a zatim na čelu s malezijskom]] Bernamom]] do 2005. godine kada kada je na ministarskoj konferenciji o informacijama pozvano na stvaranje Mreže vesti NAM]] koja će naslediti NANAP.

|  |  |
| --- | --- |
| Normativna kontrola Uredi na Wikidati | 
* WorldCat identiteti
* VIAF: 157162813
* LCCN: n85005868

 |
Mapa Sremske oblasti
**Sremska oblast** je bila administrativna jedinica Kraljevine Srba, Hrvata i Slovenaca. Postojala je od 1922. do 1929. godine. Administrativni centar oblasti je bio Vukovar.

Istorija
--------

Kraljevina Srba, Hrvata i Slovenaca je osnovana 1918, i prvobitno je bila podeljena na pokrajine, koje su se delile na okruge i županije. Godine 1922, umesto dotadašnjih, započeto je formiranje novih administrativnih jedinica i zemlja je podeljena na 33 oblasti. Pre 1922, teritorija Sremske oblasti je bila organizovana kao Sremska županija. Godine 1929, 33 oblasti su zamenjene sa 9 banovina, a područje Sremske oblasti je podeljeno između Dunavske banovine, Drinske banovine i Uprave grada Beograda.

Geografija
----------

Sremsku oblast činilo je područje Srema. Ova oblast se graničila sa Beogradskom oblašću na istoku, Bačkom oblašću na severu, Osiječkom oblašću na zapadu, Vrbaskom oblašću na jugozapadu, kao i sa Tuzlanskom, Podrinjskom i Valjevskom oblašću na jugu.

Demografija
-----------

Prema popisu stanovništva iz 1921. godine, svi srezovi i gradovi ove oblasti su imali većinsko stanovništvo koje je govorilo srpski ili hrvatski. U smislu, veroispovesti, 7 istočnih i centralnih srezova (Ilok, Irig, Ruma, Mitrovica, Stara Pazova, Šid, Zemun) su imali većinsko pravoslavno stanovništvo, dok su 3 zapadna sreza (Vukovar, Vinkovci, Županja) imali većinsko katoličko stanovništvo.

Administrativna podela
----------------------

Oblast su činili sledeći srezovi:

* Vinkovci,
* Vukovar,
* Županja,
* Zemun,
* Ilok,
* Irig,
* Mitrovica,
* Ruma,
* Stara Pazova,
* Šid.

Pored ovih srezova, nekoliko gradova u oblasti je imalo poseban status:

* Zemun,
* Mitrovica,
* Petrovaradin,
* Sremski Karlovci.

Veći gradovi
------------

Veći gradovi u sastavu oblasti bili su:

* Vinkovci
* Vukovar
* Zemun
* Inđija
* Mitrovica
* Ruma

Zemun, Inđija, Ruma i Mitrovica se danas nalaze u sastavu Srbije, dok se Vinkovci i Vukovar nalaze u sastavu Hrvatske.

Literatura
----------

* Istorijski atlas, Geokarta, Beograd, 1999.
* Istorijski atlas, Intersistem kartografija, Beograd, 2010.

Vidi još
--------

* Srem
* Kraljevina Srba, Hrvata i Slovenaca
* Bačka oblast
* Beogradska oblast
* Podunavska oblast

Spoljašnje veze
---------------

* Mapa oblasti
* Mapa oblasti Arhivirano 2014-07-14 na Wayback Machine-u
* Mapa oblasti Arhivirano 2017-04-09 na Wayback Machine-u

| * p
* r
* u
Oblasti Kraljevine Srba, Hrvata i Slovenaca |
| --- |
| Vrbaska • Beogradska • Bitoljska • Bihaćka • Valjevska • Vranjska • Sremska • Dubrovačka • Zagrebačka • Timočka • Primorsko-krajiška • Šumadijska • Kruševačka • Ljubljanska • Mariborska • Mostarska • Niška • Bačka • Osiječka • Požarevačka • Kosovska • Sarajevska • Skopska • Podunavska • Splitska • Travnička • Tuzlanska • Moravska • Užička • Zetska • Raška • Podrinjska • Bregalnička |  |
Područje govorenja Barbacoa jezika.
**Barbacoan**, indijanska jezična porodica iz Kolumbije i Ekvadora koja obuhvaća jezike i dijalekte Indijanaca Andaki, Barbacoa, Cayapa, Colorado, Coconuco, Guambiano, Totoro, Kwaiker, Muellamues, Cara, i moguće neke manje skupine. Često je vode kao dio Velike porodice Macro-Chibchan. 

Ranije se ponekad nazivala i Barbacoan-Paezan, no danas se jezik páez, kojim govore Páez Indijanci, vodi kao izolirani jezik. Njemu pripada i dijalekt paniquita kojim govore Paniquita Indijanci.

Jezična podjela
---------------

Andaqui (1)

* Andaqui [ana] (Kolumbija)

cayapa-colorado (2)

* Chachi [cbi] (Ecuador)
* Colorado [cof] (Ecuador)

Coconucan (2)

* Guambiano [gum] (Kolumbija)
* Totoro [ttk] (Kolumbija)

Pasto (2)

* awa-cuaiquer [kwi] (Kolumbija)
* Barbacoas [bpb] (Kolumbija)

Skupini barbacoa, u užem smislu, Daniel Garrison Brinton pripisuje plemena Barbacoas, Cayapas, Colorados ili Sacchas, Cuaiqueres, Iscuandes, Manivis i Telembis

Skupini coconuco isti autor pripisuje plemena Coconucos, Guanucos, Guambianos ili Moguexes, Pubenanos, Mosqueras, Polindaras i Totoros

Ovim jezicima prema jednoj klasifikaciji po McQuownu (1955.) i Greenbergu (1956.) trebalo bi pridodati i jezike paez, paniquita, popayan i purace, koji su s jezicima coconuco, guanaco (guanuco) moguex (guambiano), polindara, pubenaro (pubenano) i totoro, klasificirani posebnoj podporodici paezan-coconucan-popayanens. Nadalje jezike koji su zajedno klasificirani s jezicima coaiquer i colorado, klasificirani podporodici barbacoa: cara, cocora (iz Nikaragve), colima, gotane (Kostarika), muellamues, nigua, patia, sindagua. Po istoj klasifikaciji pripadaju joj i guatuso, jezik porodice rama, i jezici Cuna i Cueva Indijanaca.

Izvori
------

1. ↑  Páez
2. ↑  Barbacoan
3. ↑  Daniel Garrison Brinton

Vanjske veze
------------

* Ethnologue (14th)
* Ethnologue (15th)
* Ethnologue (16th)
* Barbacoa
* Tree for Barbacoan Arhivirano 2008-10-24 na Wayback Machine-u
Bačena hrana u trgovini
**Bacanje hrane** odnosi se na sve veću količinu uništene hrane koja se može izbjeći, a posljedica je industrijske ili masovne proizvodnje hrane. Uzroci uništenja hrane su brojni, a pojavljuje u fazama proizvodnje, prerade i trgovine iako bi bilo moguče izbjeći.

Švedski institut za hranu i biotehnologiju ustanovio je se na svijetu oko 1,3 milijarde tona hrane godišnje baca, što je oko trećinu ukupne godišnje svjetske proizvodnje.

Istodobno preko 20.000 djece mlađe od pet godina umire svakoga dana od gladi.

Prema izvješću FAO (Food and Agriculture Organization) oko 90 milijuna tona hrane gubi se godišnje u Europi.

Monetarna vrijednost bačene hrane u Hrvatskoj iznosi godišnje ukupno oko tri milijarde kuna, a godišnje svaka osoba u prosijeku baci hranu u iznosu od gotovo tisuću kuna.

Povezani članak
---------------

* die Tafeln

Vanjske poveznice
-----------------

* Kako smanjiti bacanje hrane
* Članak u VK

Izvori
------

1. ↑   *smanjenje bacanja hrane da se da nahrani svijet: milijarda tona svake godine* Arhivirano 2015-02-12 na Wayback Machine-u poljoprivredna Organizacija Ujedinjenih naroda, Online Media Centre , vijesti od 11. svibnja 2011 (engleski)
2. ↑  „Archive copy". Arhivirano iz originala na datum 2013-10-20. Pristupljeno 2015-02-03.
3. ↑  „Archive copy". Arhivirano iz originala na datum 2016-03-04. Pristupljeno 2015-02-03.
4. ↑
**Johannes Meursius** ili **Jan van Meurs** (Loosduinen, 9. februar 1579. - Sorø, 20. septembar 1639.), bio je nizozemski filolog, historičar i univerzitetski profesor, poznat kao prvi novovjeki publicist Porfirogenetovog manuskripta De administrando imperio.

Biografija
----------

Johannes je već sa šesnaest godina, preveo sa grčkog na latinski Likofronovu poemu Aleksandru (Ἀλεξάνδρα), pa je skrenuo pažnju aristokrata Johana van Oldenbarnevelta, koji ga je angažirao da mu podučava djecu.

Doktorirao je 1608. pa je nakon tog imenovan profesorom klasične filologije na Univerzitetu u Leidenu. Nakon neke svađe u Leidenu 1625. otišao je u danski Sorø gdje je do smrti radio kao nastavnik u gimnaziji. Uz svoj redoviti posao čitav život se bavio prevođenjem djela klasične filologije i pisanjem o nizozemskoj historiji.

Bibliografija
-------------

* *Res belgicae*, Leyden 1612
* *Glossarium graecobarbarum*, Leyden 1614
* *Lectiones atticae*, Leyden 1617
* *Athenae batavae, Sive De urbe leidensi*, Leyden 1625
* *Theseus*
* *Historia danica*, Kopenhagen 1630
* De administrando imperio, 1631

Izvori
------

1. ↑  „*Johannes Meursius (1579-1639)*" (francuski). Data.bnf. Pristupljeno 30. 06. 2017.
2. 1 2  „*Meursius, Johannes*" (nizozemski). Nieuw Nederlandsch biografisch woordenboek. Pristupljeno 30. 06. 2017.

Vanjske veze
------------

* *Meursius, Johannes* na portalu Nieuw Nederlandsch biografisch woordenboek ()
**NK Spačva** je bio nogometni klub iz grada Vinkovaca.

Povijest
--------

NK Spačva osnovan je 1957. godine pod imenom **NK Drvodjelac**.   

Od 1962. do 1995. godine klub je nosio ime **NK Spačva** i nastupao na igralištu Lenije u Vinkovcima.   
 
Po završetku sezone 1994./95. klub je preseljen u Otok i spojen s klubom **NK Otok**, te mu je promjenjeno ime u **NK Spačva-Otok**.   
 
Pod navedenim imenom odigrava jednu sezonu u 2. HNL - sjever, da bi po završetku iste, novi klub ponovo vratio staro ime NK Otok, čime ime Spačva nestaje u potpunosti.

NK Spačva u HNL-u
-----------------

Stvaranjem HNL-a NK Spačva je zahvaljujući uspjesima u prijeratnim natjecanjima izborio pravo nastupa u 2. HNL - Istok, koja nije odigrana zbog ratnih zbivanja 1992. godine. Već iduće sezone NK Spačva je započeo natjecanje u 2. HNL, u kojoj je s promijenjivim uspjehom nastupao 4 sezone, od kojih posljednju, 1995./96. pod imenom NK Spačva-Otok.

Statistika u prvenstvima Hrvatske
---------------------------------

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| **Sezona** | **Rang**  | **Liga** | **Pozicija** | **Utakmice** | **Pobjede** | **Neodlučeno** | **Porazi** | **Postignuti golovi** | **Primljeni golovi** | **Bodovi** |
| 1992. | 2 | 2. HNL - Istok | nije odigrano zbog rata |  - |  - |  - |  - |  - |  - |  - |
| 1992/93. | 2 | 2. HNL - Sjever | **5.** | 30 | 12 | 11 | 7 | 44 | 38 | 35 |
| 1993/94. | 2 | 2. HNL - Sjever | **4.** | 30 | 12 | 10 | 8 | 36 | 31 | 34 |
| 1994/95. | 2 | 2. HNL - Sjever | **10.** | 30 | 10 | 8  | 12 | 40 | 46 | 38 |
| 1995/96. | 3 | 2. HNL - Sjever | **10.** | 30 | 10 | 8 | 12 | 42 | 50 | 38 |
|
**Azogues** službeno **San Francisco de Peleusí de Azogues** je grad od 35,763 stanovnikana jugu Ekvadora.u Provinciji Azuay u kojoj je administrativni centar.

Geografske karakteristike
-------------------------

Azogues se prostire u kotlini rijeke Burgay, na nadmorskoj visini od 2,520 metara, udaljen tridesetak km sjeveroistočno od Cuence.

Historija
---------

Osnovan je 1562. ime je dobio ime od španjolske riječi azogue =živa, koja se iskapala za španjolskih kolonijalnih vremena.

Sve do 1775. kad je postao parohija, živio je u sjeni veće nedaleke Cuence.
U aprilu 1825. za vrijeme Velike Kolumbije postao je administrativni centar vlastitog kantona, iste godine u novembru dobio je status ville.

Nakon što je osnovana Republika Ekvador, dekretom iz novembra 1880. postao je administrativni centar novoosnovane *Provincija Azogues*, koja je .nešto kasnije prezvana u Cañar.

Od 1967. se svakog 1. januara održava procesija u čast svetice zaštitnice Presvete Djevice, na taj dan u grad dođu brojnihodočasnici iz svih krajeva zemlje.

Privreda i transport
--------------------

Azogues je danas administrativno-trgovački centar ratarskog kraja, poznatog po žitu i voću.
Od industrije ima mlinove, štavionice i radionice za izradu panama šešira.

Kako se nalazi na trasi Panameričkog autoputa dobro je povezan sa ostalim gradovima u zemlji.

Izvori
------

1. 1 2 3 4 5  „Azogues (Asuwi)" (engleski). City Population. Pristupljeno 18.04.2024.
2. 1 2 3 4 5  „*Azogues*" (španjolska). Enciclopedia del Ecuador. Pristupljeno 18.04.2024.
3. 1 2 3 4  „*Azogues Ecuador*" (engleski). Encyclopaedia Britannica. Pristupljeno 18.04.2024.

Vanjske veze
------------

***Azogues*** na Wikimedijinoj ostavi

* *Municipio de Azogues* (stranice na Meti) ()
**Delta Amazone** (portugalski: *Delta do Amazonas*) je ogromna delta koju formiraju rijeke Amazona i Tocantins preko Rukavca Pará ) na sjeveru Brazila u Saveznim državama Pará i Amapá.

Karakteristike
--------------

Unutar delte nalazi se Arhipelag Marajó, sa najvećim riječnim otokom na svijetu Marajó. 

Delta je jedna od najvažnijih močvara na svijetu, koja pokriva ogromno područje koje se proteže do Surinama i Francuske Gvajane. Pored blatnih močvara, delta je labirint sporih vodotokova, riječnih rukavaca i otoka koji su staništa divljim životinjamama.

U vodama delte žive riječni dupini, strašne piranje, crni kajmani, divovske kapibare i vidre.

Delta Amazone se razlikuje od drugih delti i ne odgovara tradicionalnom opisu. Delte su obično trokutaste, jer nastaju taloženjem sedimenata prije nego što rijeka uđe u more. Rijeka Amazona donosi toliko veliku količinu sedimenata, da je snaga valova i plime sa Atlantika preslaba da je zadrži, da ne ode u duboke oceanske vode. Zbog toga, delta Amazone nema klasičnu formu delte, i tehnički nema pravu deltu.

Najveći gradovi u delti su Belém na jugu i Macapá na sjeveru.

Izvori
------

1. 1 2 3  „*Amazon Delta*" (engleski). Academic Accelerator. Arhivirano iz originala na datum 2023-12-25. Pristupljeno 23.12.2023.
2. 1 2 3  „*Amazon Delta*" (engleski). World Atlas. Pristupljeno 23.12.2023.

Vanjske veze
------------

***Delta Amazone*** na Wikimedijinoj ostavi

* *Amazon Delta* Arhivirano 2023-12-25 na Wayback Machine-u ()
**Diba al-Fudžaira** (arap. ) je drugi po veličini grad od 22.973 stanovnika u Emiratu Fudžairi (Ujedinjeni Arapski Emirati).

Geografija
----------

Diba al-Fudžaira leži u oazi Dibi u velikoj uvali Omanskog zaljeva na sjeveroistočnoj strani poluotoka Musandam. Odmah do nje nešto sjevernije leži Diba al-Hisn (enklava Emirata Šardže, a odmah nakon tog preko puta omanske granice Diba al-Baja koja pripada omanskoj enklavi Musandam.

Između tri Dibe nema nikakvih graničnih kontrole pa stanovnici rade i trguju gdje ih je volja.

Historija
---------

Pogled na veliku džamiju
Oaza Diba bila je važan trgovački punkt još iz predislamskih vremena, a jedno vrijeme bila je i prijestolnica Omana. Svojevremeno je bila poznata kao luka za izvoz bakra u unutrašnjost Omana.

U Dibi je 632. izbila pobuna, kad su njeni stanovnici odbili plaćati zekat (porez namjenjen u dobrotvorne svrhe). Taj čin ortodoksni muslimani shvatili su kao *ridu* (otpadništvo) pa su nakon tog organizirali pohod na Dibu. On je kulminirao bitkom 633. u kojoj je muslimanska vojska pobjedila pobunjenike. Dva vijeka kasnije, u doba vladavine abasidskog kalifa Al-Mutadid (870. – 892.), odigrala se još jedna velika bitka kod Dibe, kao etapa u osvajanju Omana, koje je poduzeo tadašnji abasidski guverner Iraka i Bahreina.

Između 1624. i 1648. Dibom su vladali Portugalci, oni su najvjerojatnije izgradili prvu tvrđavu u tom kraju.

Od 19. vijeka južnim dijelom Oaze Diba vladaju šeici iz dinastije al-Kasimi. Zbog tog su njihovi potomci tvrdili da imaju pravo na Dibu, kao nezavisni šeikat. Na osnovu tog su Britanci nakon svog povlačenja iz Perzijskog zaljeva 1971. dodjelili Dibu al-Fudžairu Emiratu Fudžairi.

Privreda i transport
--------------------

Najveći privredni pogon u gradu je tvornica cementa u kojoj rade i ostali radnici iz Oazi Diba. Pored toga za ekonomiju grada važna je luka, trgovina i poljoprivreda (povrće), a u novije doba i turizam.

Diba al-Fudžaira je cestom povezana s prijestolnicom Fudžairom i susjednim gradovima u oazi.

Izvori
------

1. ↑  „*United Arab Emirates*" (engleski). Citypopulationde. Pristupljeno 14. 09. 2014.
2. 1 2 3 4 5 6  „*Enclaves of the Emirate of Sharjah*" (engleski). Ozoutback. Arhivirano iz originala na datum 2015-03-23. Pristupljeno 14. 09. 2012.
3. 1 2 3  „*Dibā*" (engleski). Encyclopædia Britannica. Pristupljeno 14. 09. 2012.

Vanjske veze
------------

***Diba al-Fudžaira*** na Wikimedijinoj ostavi

* Diba na portalu Encyclopædia Britannica ()
**Zelenika** je dio šumskog kompleksa planine Jelova Gora, na lokalnom putu Jelova Gora – Varda, opština Bajina Bašta, Srbija. Ovaj lokalitet je stanište zelenike ili božikovine (*Ilex aquifolium*), čije je stanište u Evropi, jugozapadnoj Aziji, sjeverozapadnoj Africi.

Zelenika
--------

Zelenika (božikovina) je grm ili niže stablo, sporog rasta visine do 5 metara, a može da doživi starost i do 300 godina. Odlikuju je tamnozeleni, sjajni i nazubljeni jako bodljikavi listovi. Cvijetovi su blijedožute boje. Koštunjavi bobičasti plod veličine graška je crvene boje, nalazi se na peteljci samo biljke sa ženskim cvjetovima. Sadrži četiri ili pet sjemenki, sa kojima se hrane uglavnom ptice ili neke divlje životinje, dok se za ljudski rod smatra štetnim.

Cvijetovi božikovine su jednopolni i dvodomni, što znači da biljka može sadržati isključivo ženske ili muške plodove, koji se mogu odrediti između 4. i 12. godine starosti, odnosno prije cvjetanja biljke. Za razliku od muških cvjetova, ženski cvjetovi božikovine su uglavnom izolovani ili smješteni u male grupe od po tri cvijeta, bele ili blago ružičaste boje, sa četiri latice. Cvetanje božikovine odvija se krajem marta i početkom aprila.

Zelenika (božikovina) (*Ilex aquifolium*)
Plodovi božikovine sazrevaju u novembru i zadržavaju se na granama sve do proleća, kada nestaju prilikom procesa oprašivanja od strane insekata. Kroz stoljeća, u narodu se očuvalo mišljenje koje vrijedi za božikovinu, da biljke koje zimi rađaju plod imaju moć zaštititi čovjeka, jer prkose prirodi. U keltskoj kulturi Druidi su vjerovali da stablo simbolizira sunce i spaljivali ga za zimskog solsticija. Rimljani su vjerovali da grančica božikovine štiti od munje, uroka i zlih sila. U kršćanstvu, cvijet božikovine predstavlja simbol rođenja Isusa, crveni plodovi simboliziraju njegovu krv, a bodljikavo lišće krunu od trnja.

Koristi se kao božićna dekoracija pa je time postala ugrožena vrsta.

Strogi rezervat prirode
-----------------------

Uredbom Vlade Repunlike Srbije proglašena je 2015. godine zaštićenim područjem II kategorije, regionalnog odnosno velikog značaja, kao Strogi rezervat prirode „Zelenika". Ukupna površina zaštićenog područja je 0,45 ha i u državnoj je svojini.

Strogi rezervat prirode „Zelenika" stavlјa se pod zaštitu radi očuvanja šumskog kompleksa Jelove Gore obraslog šumom brdske bukve (*Fagetum moesiace montanum ilicetosum*) i staništa autohtone zajednice reliktne vrste zelenike (*Ilex aquifolium*).

Na području Strogog rezervata prirode uspostavlјa se režim zaštite I stepena. Na površinama na kojima je utvrđen režim zaštite I stepena sprovodi se stroga zaštita kojom se omogućavaju procesi prirodne sukcesije i očuvanje staništa i životnih zajednica u uslovima divlјine. 
Pored zabrane i ograničenja koje su regulisane propisima kojima se uređuje zaštita prirode, zabranjuje se i promena namjene zaštićenog područja.
Glicerol
Masne kiseline
Triacetin, najjednostavnija mast
**Gliceridi**, ili *acilgliceroli*, su estri glicerola i masnih kiselina.

Glicerol ima tri hidroksilne funkcionalne grupe, koje mogu da budu esterifikovane sa jednom, dve, ili tri masne kiseline čime se formiraju monogliceridi, digliceridi, i trigliceridi.

Biljna ulja i životinjske masti sadrže uglavnom trigliceride. Oni se razlažu enzimima (lipazama) u mono i digliceride i slobodne masne kiseline.

Sapuni
------

Sapuni nastaju reakcijom glicerida sa natrijum hidroksidom. Proizvod reakcije je glicerol i masne kiseline. Masne kiseline sapuna emulguju ulja iz prljavštine, čime omogućavaju uklanjanje masne prljavštine vodom.

Parcijalni gliceridi
--------------------

*Parcijalni gliceridi* su estri glicerola i masnih kiselina, u kojima sve hidroksilne grupe nisu esterifikovane. Pošto su neke od njihovih hidroksilnih grupa slobodne, ovi molekuli su polarni. Parcijalni gliceridi sa kratkim lancima su u većoj meri polarni. Oni se koriste kao rastvarači za lekove sa malom ratvorljivošću.
*Za ostale upotrebe, v. Dominik.*

**Jugoslav Petrušić Dominik** (Gornji Gajtan, 25. novembar 1962), je srpsko-francuski agent i kontraobaveštajac i pripadnik Francuske vojno-obaveštajne službe DRM, Francuske legije stranaca, jedan od glavnih organizatora kontraobaveštajnih operacija tokom ratova u bivšoj Jugoslaviji, kao i učesnik tokom operacije u Srebrenici i jedan od optuženih za organizovanje i pripremu atentata na bivšeg predsednika Srbije i SR Jugoslavije Slobodana Miloševića.

Biografija
----------

Jugoslav Petrušić Dominik je rođen 25. novembra 1962. godine u Medveđi kod Leskovca. Završio je vojnu akademiju i govori nekoliko jezika. Više puta se ženio, a ima jedno dete. Od njegovih biografskih podataka još su poznate činjenice da se profesionalno bavio boksom i da je 1985. sportsku karijeru nastavio u Francuskoj. Novac je, kaže, zarađivao raznim poslovima, uglavnom obezbeđujući visoke evropske političare i aristokratiju. Čuvao je, između ostalih, i bivšeg francuskog predsednika Fransoa Miterana, ali i princezu od Katara. U Srbiji mu žive roditelji i braća.

Jugoslav Petrušić je čovek sa više identiteta, poseduje dva državljanstva (francusko i srpsko) i četiri pasoša (Francuske, SRJ, Belgije, Zaira). Petrušić je i čovek koji je učestvovao na ratištima u Bosni, na Kosovu, u Zairu, Alžiru, kao i u Zalivskom ratu .

Vidi još
--------

* Raspad Jugoslavije
* Rat u Hrvatskoj
* Rat u Bosni i Hercegovini
* Masakr u Srebrenici
* Rat na Kosovu i Metohiji

Spoljašnje veze
---------------


|  |  |
| --- | --- |
|  | ***Portal Biografija***  |

* Čudesni svet špijunaže Arhivirano 2014-08-07 na Wayback Machine-u
* Ekskluzivna ispovest
* Ispovest Arhivirano 2013-02-23 na Wayback Machine-u
* Ko je Jugoslav Petrušić?
**Koinonia** (κοινωνία [*koinonía*]) je grčka reč koja znači "zajedništvo, zadružnost, opštenje". U hrišćanstvu označava odnose koji bi trebali da postoje unutar crkve. U Novom zavetu se pominje 20 puta.

Antička grčka
-------------

Reč κοινωνία [*koinonía*] je u antičkoj Grčkoj mogla značiti poslovno partnerstvo, zajednički život u braku, duhovnu vezu sa božanstvom, drugarski odnos između prijatelja, zajednicu ili društvo.

Rano hrišćanstvo
----------------

Poslednja večera.
Reč *koinonia* se često koristi u Novom zavetu da opiše odnose unutar ranohrišćanske zajednice, kao i deljenje hleba na način kako je Isus propisao. Prvi put se pominje u Delima apostolskim (2:42):

> Oni bejahu istrajni u učenju apostolskom, u zajednici, u deljenju hleba i u molitvama. Svi koji primiše veru bejahu zajedno i imaše sve zajedničko. Oni prodavaše svoja imanja i svoja dobra, i deliše cenu između sebe, prema potrebama svakog.
> 
> – Dela Apostolska 2:42-45

Ranohrišćanski spis Didahe naglašava shvaćanje o kršćanskoj zadružnosti (*koinonia*), koje je bilo shvaćanje tadašnje Crkve:

> Učini da imaš sve zajedničko sa svojim bratom, i ne reci da je tvoje: jer ako ste zajedničari u besmrtnim dobrima, koliko više morate biti u smrtnima! (IV. 8.)
> 
>

Izvori
------

1. 1 2  What is koinonia?
2. ↑  Robert Porter Lynch & Ninon Prozonic Papanicolas: How the Greeks Created the First Age of Innovation
3. ↑  John 6:48-69, Matthew 26:26-28, 1 Corinthians 10:16, 1 Corinthians 11:24

Vidi još
--------

* Rano hrišćanstvo
**Zmijanjski vez** je kulturna baština na području Zmijanja između Banja Luke, Ključa, Ribnika i Mrkonjić Grada, Republika Srpska, Bosna i Hercegovina. Ovaj tradicionalni vez se koristi za ukrašavanje ženske odjeće i domaćinstva, uključujući vjenčanice, marame, haljine i posteljine i jedan je od najspecifičnijih i najkarakterističnijih vezova sa prostora Bosne i Hercegovine.

Na 9. zasjedanju Međuvladine komisije za očuvanje nematerijalne baštine 6. novembra 2014. u Parizu, zahvaljujući svojim karakteristikama i specifičnostima, Zmijanjski vez je zajedno sa 18 novih dobara upisan na UNESCO-vu reprezentativnu listu nematerijalne svjetske baštine. To je upis prvog kulturnog dobra iz Bosne i Hercegovine na ovu listu. Time je Zmijanjski vez postao dio svjetskog kulturnog nasljeđa. Nominaciju je pripremio odjel za nematerijalno kulturno nasljeđe Muzeja Republike Srpske.

Historija
---------

Predio između Banje Luke i Mrkonjić Grada pripadao je srednjovjekovnoj župi Zemljanik, u sastavu Donjih Krajeva. Župa Zemljanik se spominje u povelji bosanskog bana Prijezde II iz 1287. godine. Ova župa je tada predstavljala sjeverozapadni dio srednjovjekovne bosanske države.
Padom pod osmansku vlast 1528. na području Zemljanika nastaje nahija Zmijanje. Njeno ime prvi put se spominje u popisnim defterima 1541. Stanovništvo se od vajkada bavilo stočarstvom, prvenstveno ovčarstvom. Zmijanjci su uživali određenu autonomiju na osnovu martološke službe i imali su status filuridžija. Periferijom Zmijanja je prošao poznati putopisac Benedikt Kuripešić i zapisao da ovdje „stanuje mnogo martolosa i ovčara".

Karakteristike
--------------

Glavna karakteristika veza je ručni rad plavim nitima biljn0g porijekla i improvizovani geometrijski oblici nastali upotrebom krstića kao osnovnih elemenata. Bogatstvo i varijacije izvezenih dizajna određuju društveni status seoskih žena. Materijal na kojem je rađen vez doživlјavao je transformaciju, ali je vez i dalјe zadržavao autentične specifičnosti. Prvo se vezlo na konoplјinim i lanenim platnima, zatim na pamučnim, a danas se ovaj vez prezentuje i na savremenim industrijskim tkaninama. Bogatstvo šara i oblika, od krsta, jabuke i grane, cvjetova i drugih oblika predstavlјaju pravu riznicu izraza i značenja: sreća u porodici, dobro zdravlјe, zdravo potomstvo i slično. Djevojke sa Zmijanja ukrašavale su svoje nošnje što bogatijim vezom, kako bi pokazale da su spremne za udaju.

Motiv kola u obliku romba najčešće se uočava u Zmijanjskom vezu. Veliki je broj kombinacija kola sa sitnijim motivima. Vez sadrži snažnu simboliku koja se prenosi generacijama, te promoviše kreativnost, društvenu jednakost, poštovanje različitosti, kreativnosti i neverbalnu komunikaciju. On također ima i sentimentalnu i emocionalnu vrijednost, posebno za raseljeno stanovništvo koje koristi šarene, vezene haljine kao izraz nacionalnog i lokalnog identiteta i ponosa. Vez povezuje zajedno mnogo elemenata kulturne baštine, kao što su muzika, rituali, usmena tradicija, rukotvorine i simbolika.

Literatura
----------

* Vladislav Skarić - Župa Zemljanik i stara nahija Zmijanje, Glasnik Zemaljskog muzeja u Sarajevu XLIX, sv. 1, Sarajevo, 1937, 37-53.
Grb Kostarike
**Grb Kostarike** sastoji se iz zlatnog štita neuobičajenog oblika, iznad koga se nalazi plava traka na kojoj je crnim slovima napisanimo AMERICA CENTRAL. U gornjem dijelu štita nalazi se još jedna traka, bijele boje, na kojoj je također crnim slovima napisano REPUBLICA DE COSTA RICA.

Glavni dio štita zauzima slika na kojoj se nalaze dvije vodene površine, jedna u prvom planu, a druga u daljini, podijeljene kopnenom prevlakom, na kojoj se nalaze tri planinska vrha. U pozadini je izlazeće Sunce. Na svakoj od dvije vodene površine nalazi se po jedan brod jedrenjak s tri jarbola i zakačenom zastavom Kostarike na zadnjem dijelu broda. U gornjem dijelu slike nalazi se sedam bijelih petokrakih zvijezda.

Simbolika
---------

Dva broda i vodene površine na kojima se nalaze simbolizuju Karipsko more i Tihi okean, na koje Kostarika izlazi. Brodovi također simbolizuju dugu pomorsku historiju zemlje. Tri planine predstavljaju tri glavna kostarikanska planinska vijenca. Sedam zvijezda simbolizuje sedam provincija. Ranija verzija grba imala je pet zvijezda, koje podsjećaju na vrijeme Sjedinjenih Centralnoameričkih Država početkom 19. vijeka. Na to podseća i plava traka iznad štita.

Povezano
--------

* Zastava Kostarike

| * p
* r
* u
Grbovi država Sjeverne i Srednje Amerike |
| --- |
| Države | 
Antigva i Barbuda •
Bahami • 
Barbados •
Belize • 
Dominika • 
Dominikanska Republika • 
Grenada • 
Gvatemala •
Haiti • 
Honduras • 
Jamajka • 
Kanada • 
Kostarika • 
Kuba • 
Meksiko • 
Nikaragva • 
Panama1) • 
Salvador • 
Sjedinjene Američke Države •
Sveta Lucija •
Sveti Kristofor i Nevis • 
Sveti Vincent i Grenadini • 
Trinidad i Tobago1)
 | Položaj Sjeverne AmerikePoložaj Sjeverne Amerike |
| Teritoriji | 
Američka Djevičanska ostrva • 
Angvila •
Aruba\* • 
Bermudi •
Britanska Djevičanska ostrva • 
Grenland • 
Gvadalupe • 
Kajmanska ostrva • 
Martinik • 
Monserat • 
Ostrvo Navasa • 
Nizozemski Antili\* •
Porto Riko • 
Sveti Bartolomej •
Sveti Martin •
Sveti Petar i Mikelon • 
Ostrva Turks i Caicos
 |
| 
1) Područja koja su često smatrana dijelom Južne Amerike.

**Ostali grbovi**: 
Grbovi Afrike • 
Grbovi Azije • 
Grbovi Evrope • 
Grbovi Južne Amerike • 
Grbovi Okeanije
 |

***Grb Kostarike*** na Wikimedijinoj ostavi
Plavsko jezero u Crnoj Gori
**Morensko jezero** ili **jezero u terminalnom basenu**, je tip glacijalnog akumulativnog jezera koje nastaje u predelima nekadašnje glacijacije. Formira se u terminalnom basenu koji je sa donje strane pregrađen čeonim morenama, tako da se u njemu voda zadržava i ujezerava. Najčešća su i najbrojnija na visokim planinama i polarnim predelima.

Najpoznatije jezero takvog tipa je Plavsko jezero u Crnoj Gori, koje je formirano u terminalnom basenu Plavsko-gusinjskog lednika i najveće je ledničko jezero na Balkanu sa 1,99 km².

Povezano
--------

* Lednik
* Jezero
* Glacijacija

Literatura
----------

***Morensko jezero*** na Wikimedijinoj ostavi

* Dukić, D. i Gavrilović Lj. (2006): *Hidrologija*, Zavod za udžbenike i nastavna sredstav, Beograd.
* Mastilo, Natalija (2005): *Rečnik savremene srpske geografske terminologije*, Geografski fakultet, Beograd

| * p
* r
* u
Tipovi jezera |
| --- |
| Tektonska | 
* Reliktno
* Vulkansko
* Urnisko
* Meteoritsko

 |  |
| Erozivna | 
* Glacijalno
	+ Cirkno
	+ Valovsko
* Riječno
	+ Protočno
	+ Mrtvaja
	+ Hodovsko
* Kraško
	+ Periodsko
	+ Termokraško
	+ Sufoziono
	+ Pećinsko
* Eolsko

 |
| Akumulativna | 
* Glacijalno (Morensko)
* Riječno (Protočno)
* Primorsko
	+ Laguna
	+ Liman
* Zoogeno

 |
| Vještačka | 
* Akumulacija
* Ribnjak

 |
**Različiti oblici anizogamije**:  
**A** - anizogamija pokretnih ćelija;  
**B** - oogamija (jajna ćelija i spermatozoid);  
 **C** - anizogamija nepokretnih ćelija (jajna ćelija i spermatozoid)
**Različiti oblici izogamije**:  
 **A** - izogamija pokretnih ćelija:  
**B** - izogamija nepokretnih ćelija;  
 **C** - konjugacija
**Anizogamija** (ili **heterogamija**) se odnosi na oblik spolnog razmnožavanja koje uključuje fuziju ili spajanje dva nejednaka gameta, koji se razlikuju po veličini i obliku. Podrazumijeva se da je manji gamet muški spermatozoid, dok je veći gamet jajna ćelija .

Postoji nekoliko tipove anizogamije. Oba gameta mogu imati bič (flagelum) koji ih pokreće. Alternativno, oba gameta mogu biti bez biča. Takvi primjeri se javljaju kod nekih algi i biljaka. Kod crvene alge *Polysiphonia*, velika, nepokretna jajna ćelija se oplođava malim nepokretnim spermatozoidom ..Kod biljaka cvjetnica, gameti su nepokretne ćelije unurar gametofita.

Oblik heterogamije koji se javlja u životinja , uključujući i ljude, je **oogamija**. Kod oogamije, relativno velika, nepokretljiva jajna ćelija (jajašce) se oplođava od malim, pokretnim spermatozoidom. Veliki jajna ćelija je optimizirana za dugovječnosti, a mali spermatozoid za pokretljivost i brzinu. Veličina i resursi jajne ćelije omogućavaju proizvodnju feromona, koji privlače ćelije plivajućih spermija.

Povezano
--------

* Izogamija
* Oogamija
* Gamet
* Oplodnja
* Zigot
Координате: 43° 52′ 48" СГШ, 19° 33′ 00" ИГД
**Митровац на Тари** је насељено место, удаљено 26 km од Бајине Баште, најпознатије по великом дечјем одмаралишту.

Налази се на надморској висини 1.082 метра. Број становника је десетак, али захваљујући пре свега дечјем одмаралишту, шумској секцији, многобројним туристима број оних који бораве на Митровцу се увек мери стотинама.

Митровац је благо заталасан пропланак величине око 150 хектара, окружен столетном шумом у којој доминира смрча, јела и буква.

Митровац је до 1956. био скоро ненасељено место када га је група природњака из Академије наука изабрала за будуће дечје летовалиште због стабилне климе, чистог ваздуха, великог броја сунчаних сати и нарочито „руже ветрова". Наиме на Митровцу стално пирка поветарац доносећи чист ваздух и околног националног парка Тара – 22.000 хектара углавном зимзелене шуме. Ипак треба имати у виду да је Тара за разлику од Златибора „влажна" планина.

Иако мали по димензијама и броју становника Митровац има све карактеристике туристичког места: асфалтни пут, који се зими чисти, те остаје проходан, пошта, амбуланта, ресторани, смештај у малом хотелу или приватном смештају, продавница прехрамбених производа и дискотека.

Постоје и спортски садржаји као што су фудбалски стадион, базен, кошаркашки, рукометни терени, ски лифт за почетике скијаше, риболов на оближњим језерима (пастрмка, младица...), лов на високу дивљач (медвед, дивља свиња, срндаћ...)

У непосредној близини Митровца се налази Природни резерват прве (највише) категорије Црвени поток а у оквиру њега „Тепих ливада".

У близини Митровца су језера:

* Акумулација – Језеро Заовине (7km),
* Језеро Перућац (12 km)

Видиковци:

* Ђавоља стена (7km)
* Козја стена (7 km)

На основу истраживања и вишегодишњег прикупљања података, група лекара је дошла до закључка да микроклима Митровца позитивно утиче на:

* општи имунитет
* крвну слику
* респираторне проблеме
* добијање апетита

Извори
------

1. 1 2 3  Национални парк Митровац на Тари: Митровац на Тари, приступ 13.5.2013

Спољашње везе
-------------


|  |  |
| --- | --- |
|  | ***Портал Србија***  |

* Сателитска мапа (Wikimapia)
* Митровац на Тари - сајт www.tara-planina.com
* О Митровцу са сајта www.bbasta.org.rs Arhivirano 2008-12-10 na Wayback Machine-u
* Митровац на Тари - сајт www.tara-zaovine.com
* Митровац на Тари Arhivirano 2014-10-15 na Wayback Machine-u Виртуелна шетња, видиковци, Тепих ливада
U kalkulusu, **pravilo derivacije složene funkcije** je formula za derivaciju kompozicije dvije funkcije.

U intuitivnim uvjetima, ako varijabla *y* zavisi od druge varijable *u*, koja, na kraju, zavisi od treće varijable *x*, tada se način promjene *y* o odnosu na *x* može izračunati kao promjena *y* o odnosu na *u* pomnoženo sa načinom promjene *u* u odnosu na *x*. Jednostavnije rečeno, derivacija složene funikcije računa se tako pomnoži derivacija glavne funkcije sa derivacijom podfunkcije unutar te glavne funkcije (pogledajte **primjer I**).

Definicija
----------

Pravilo derivacija složene funkcije kaže da je

{\displaystyle (f\circ g)'(x)=(f(g(x)))'=f'(g(x))g'(x),\,}
koje se kraće piše u formi {\displaystyle (f\circ g)'=f'\circ g\cdot g'}.

Alternativno, u Leibnizovoj notaciji, pravilo derivacije složene funkcije je

{\displaystyle {\frac {df}{dx}}={\frac {df}{dg}}\cdot {\frac {dg}{dx}}.}
U integraciji, nasuprot pravilu derivacije složene funkcije, stoji pravilo substitucije.

Primjeri
--------

### Primjer I

Razmotrimo {\displaystyle f(x)=(x^{2}+1)^{3}}. Imamo {\displaystyle f(x)=h(g(x))} gdje je {\displaystyle g(x)=x^{2}+1} i {\displaystyle h(x)=x^{3}.} Zbog toga,

|  |  |
| --- | --- |
| {\displaystyle f'(x)\,} | {\displaystyle =3(x^{2}+1)^{2}(2x)\,} |
|  | {\displaystyle =6x(x^{2}+1)^{2}.\,} |

Kako bi diferencirali trigonometrijsku funkciju

{\displaystyle f(x)=\sin(x^{2}),\,}
možemo pisati {\displaystyle f(x)=h(g(x))} sa {\displaystyle h(x)=\sin x} i {\displaystyle g(x)=x^{2}}. Tada dobijamo

{\displaystyle f'(x)=2x\cos(x^{2})\,}
pošto je {\displaystyle h'(g(x))=\cos(x^{2})} i {\displaystyle g'(x)=2x}.

### Primjer II

Difercencirajmo {\displaystyle \arctan \,\sin \,x}, itd.

{\displaystyle {\frac {d}{dx}}\arctan \,x\,=\,{\frac {1}{1+x^{2}}}}
{\displaystyle {\frac {d}{dx}}\arctan \,f(x)\,=\,{\frac {f'(x)}{1+f^{2}(x)}}}
{\displaystyle {\frac {d}{dx}}\arctan \,\sin \,x\,=\,{\frac {\cos \,x}{1+\sin ^{2}\,x}}}

Povezano
--------

* Pravilo inverzne derivacije složene funkcije
* Pravilo derivacije trostrukog proizvoda
* Derivacija

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Ovaj članak o **matematici** je u začetku. Možete pomoći Wikipediji tako da ga proširite*. |
Plavsko jezero
**Glacijalno jezero** (takođe i **glečersko** ili **ledničko jezero**) je tip jezera koji se javlja najčešće u visokoplaninskim predelima. Njihov nastanak je vezan prethodni erozivni ili akumulativni rad lednika. Obrazuje se pregrađivanjem prirodnog vodotoka ledničkim jezikom ili samim lednikom. Ovakava jezera karakteristična su za postglacijalne predele, doline lednika i visoke planine koje su bile ili su zahvaćeme glacijacijom. U našem regionu glacijalnih jezera ima na Šari, Durmitoru, Prokeltijama i dr.

Podela
------

Glacijalna jezera prema mestu nastanka mogu biti:

* *Akumulativna* — (morenska)
* *Erozivna* — (cirkna i valovska)

Vidi još
--------

* Jezero
* Cirk
* Valov

Literatura
----------

***Glacijalno jezero*** na Wikimedijinoj ostavi

* Mastilo, Natalija (2005): *Rečnik savremene srpske geografske terminologije*, Geografski fakultet, Beograd

| * p
* r
* u
Tipovi jezera |
| --- |
| Tektonska | 
* Reliktno
* Vulkansko
* Urnisko
* Meteoritsko

 |  |
| Erozivna | 
* Glacijalno
	+ Cirkno
	+ Valovsko
* Riječno
	+ Protočno
	+ Mrtvaja
	+ Hodovsko
* Kraško
	+ Periodsko
	+ Termokraško
	+ Sufoziono
	+ Pećinsko
* Eolsko

 |
| Akumulativna | 
* Glacijalno (Morensko)
* Riječno (Protočno)
* Primorsko
	+ Laguna
	+ Liman
* Zoogeno

 |
| Vještačka | 
* Akumulacija
* Ribnjak

 |
**Valov**, ili ***ledničko korito***, je dolina kojom se kreće lednik. Njegov poprečni profil ima strme strane i široko, zaravnjeno dno. Najčešće nasleđuje rečnu dolinu. U opštem slučaju, rečna dolina ima poprečni profil latiničnog slova **V**. Strane rečnih dolina mogu biti blaže ili strmije, ali nikada ne mogu biti toliko strme kao što su strane valova. Ovo povećanje nagiba dolinskih strana kod valova u odnosu na rečnu dolinu objašnjava se vertikalnom glacijalnom erozijom, koja je uslovljena težinom lednika. Kretanjem niz dolinu, lednik vrši podsecanje i potkopavanje njenih strana, čime izaziva koluvijalne pojave, pre svega odronjavanje i osipanje. Zbog nedostatka vode praktično nema pojava deluvijalnog i proluvijalnog procesa, koji bi mogli ublažiti dolinske strane valova.

Za razliku od rečne doline, čiji talveg ima kontinuiran pad, uzdužni profil valova *nema kontinuiran pad*. Na njemu se javljaju brojne depresije, razdvojene pregradama od metarskih do dekametarskih visina. Depresije uslovljavaju dodatno gomilanje leda. Povećanjem mase leda povećava se i njegova eroziona moć, čime se depresije sve više produbljavaju, a pregrade između njih postaju sve više. Posle povlačenja lednika, nakon završetka glacijalnog procesa, u tim depresijama formiraju se jezera, tako što se voda dopunjava atmosferskim padavinama i površinskim vodama. Postoje brojna jezera koja su nastala na ovaj način: Bodensko, Ciriško, Ženevsko i Nešatelsko jezero u Švajcarskoj; Bledsko i Bohinjsko jezero u Sloveniji, itd.

Vidi još
--------

* Glacijalni proces

Literatura
----------

***Valov*** na Wikimedijinoj ostavi

* Marković M. Pavlović R. Čupković T. 2003. *Geomorfologija*. Beograd: Zavod za udžbenike i nastavna sredstva

| * p
* r
* u
Oblici reljefa |
| --- |
| **Padinski procesi** | 
Deluvijalno-proluvijalni zastor **•** Jaruga **•** Rđave zemlje **•** Zemljane piramide  **•** Plavinska lepeza **•** Klizište **•** Sipar |
| **Fluvijalni proces** | 
Rečna dolina **•** Vodopad **•** Erozioni lonci |
| **Kraški proces** | 
Škrapa **•** Vrtača **•** Uvala **•** Kraško polje **•** Jama **•** Pećina |
| **Pojave i oblici kraškog procesa sa hidrogeološkom funkcijom** | 
Ponor **•** Kraško vrelo **•** Vrulja **•** Estavela **•** Potajnica |
| **Glacijalni proces** | 
 Cirk **•** Valov **•** Ledničko rame **•** Mutonirane stene **•** Areta **•** Nunatak **•** Morena **•** Ozari **•** Eskeri **•** Kamovi |
| **Marinski proces** | 
 Talasna potkapina **•** Klif **•** Školje i plitvaci **•** Podvodna terasa **•** Žalo **•** Sprud **•** Laguna **•** Prevlaka |
| **Ostali oblici** | 
Brežuljak **•** Breg **•** Brdo **•** Visija **•** Planina **•** Visoravan **•** Ravnica **•** Nizija **•** Kotlina |
**Tadeusz Mazowiecki** (Płock, 18. april 1927. - Varšava, 28. oktobar 2013.) bio je od 1989. do 1991. premijer prve nekomunističke vlade u zemljama Istočnog bloka.

Biografija
----------

Nakon studija prava na Univerzitetu u Varšavi, Mazowiecki se počeo baviti novinarstvom pa se već sredinom 1950-ih profilirao kao ozbiljan autor u krugu mlađih liberalnih katoličkih intelektualaca. 
Mazowiecki je 1958. osnovao nezavisni katolički časopis *Więź* (Veza), koji je uređivao do 1981. Od 1961. do 1971. bio je poslanik u Sejmu (poljskom parlamentu).

Sedamdesetih godina povezao se sa Radničkim komitetom za obranu, koji je štitio antikomunističke radničke aktiviste od vladinih progona.

Kad su štrajkovi u brodogradilištu Lenjin u Gdańsku potaknuli rađanje tamošnjeg Sindikata Solidarnost u augustu 1980. Mazowiecki je postao jedan od glavnih savjetnika štrajkača i pomogao im u mobilizaciji poljskih intelektualaca, da im daju podršku. Lider Solidarnosti Lech Wałęsa, postavio je Mazowieckog 1981. za prvog urednika njihovih novina *Tygodnik Solidarność* (Tjednik solidarnosti). 
Veze Mazowieckog sa Wałęsom produbile su se u periodu 1981. - 1988. kad je vlada generala Jaruzelskog svim sredstvima nastojala ugušiti Solidarnost.

Početkom 1989. Mazowiecki je angažiran kao pregovarač u pregovorima između vlade i Solidarnosti, koji su rezultirali legalizacijom Solidarnosti i održavanjem krajem te godine prvih slobodnih izbori nakon 1947. 
Zapanjujuća pobjeda Solidarnost na tim izborima u junu primorala je tadašnjeg predsjednika Narodne Republike Poljske generala Jaruzelskog, da na sugestiju Wałęse za premijera postavi Mazowieckog.
Tako je Mazowiecki 24. augusta 1989. postao premijer koalicijske vlade, u kojoj su pored članova Solidarnost i Poljske ujedinjene radničke partije bili i članovi nekih manjih partija.

Kao premijer Mazowiecki je poduzeo radikalne reforme usmjerene na transformaciju poljske ekonomije u smjeru slobodnog tržišta. 
Njegova vlada je digla ruke od planske ekonomije, umjesto tog liberalizirala je politiku cijena, smanjila subvencije i provela privatizaciju poduzeća. Zlot je postao konvertibilan, ali je rast plaća obuzdan zbog inflacije.
Na taj je način je Mazowiecki stabilizirao budžet, povećavši izvoz, ali uz cijenu gašenja mnogih poduzeća, veliku nezaposlenost i pad standarda građana. 
To ga je koštalo političke karijere, jer je na predsjedničkim izborima održanim u decembru 1990. za nasljednika Wojciecha Jaruzelskog, izgubio od Lech Wałęsa (završio je kao treći).

Nakon tog je od 1992. do 1995. bio angažiran kao specijalni izvjestitelj Komisije za ljudska prava Ujedinjenih nacija za Jugoslaviju.

Izvori
------

1. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11  „*Tadeusz Mazowiecki*" (engleski). Encyclopaedia Britannica. Pristupljeno 18.05.2021.

Vanjske veze
------------

***Tadeusz Mazowiecki*** na Wikimedijinoj ostavi

* *Tadeusz Mazowiecki* (na portalu Encyclopaedia Britannica) ()
**Medicinski fakultet u Sarajevu** je visokoškolska ustanova i članica Univerziteta u Sarajevu. Fakultet je osnovan 1944. godine i najstarija je ustanova ovog tipa u Bosni i Hercegovini.

Trenutni vršilac dužnosti dekana fakulteta je prof. dr. Semra Čavaljuga.

Historijat
----------

Fakultet je osnovan ratne 1944. godine a na osnovu zakonske odredbe o osnivanju medicinskih fakulteta od 27. marta 1944.godine. Sa rodom je započeo 22. novembra 1944. godine, nastupnim predavanjem prof. dr. Stanka Sielskog, tadašnjeg imenovanog dekana. U prvi semestar te akademske godine bilo je upisano 160 studenata a prostorije fakulteta su se nalazile na Bistriku, u dvjema zgradama.
1945. godine, nakon završetka rata Fakultet je prestao sa radom a već 1946. godine uspostavljen je kontinuitet u radu ove visokoškolske institucije.

Decembra 1947. izvršeno je preseljenje Fakulteta sa Bistriku u prve nove završene prostorije. U krugu nekadašnje Opće državne bolnice Koševo izgrađeni su amfiteatri za internu medicinu, hirurgiju i infektivne bolesti. Akademske 1949/50. godine Medicinski fakultet je već imao ustanovljeno 20 katedri. 1952. godine završena je izgradnja zgrade Fakulteta.
1960. godine na ovom fakultetu osnovan je stomatološki smjer koji će 1974. godine prerasti u Stomatološki fakultet.
Zajedno sa Prirodno-matematičkim fakultetom u Sarajevu 1974. godine osnovan je i Farmaceutski fakultet.

Studij i odsjeci
----------------

Na fakultetu su ustanovljeni jedinstveni odsjeci *Medicina* i *Medicine na engleskom jeziku*.

Studij se odvija u dva ciklusa studija (6+3 godine)

Na fakultetu trenutno postoji 33 katedre i dva centra.

Povezano
--------

* Univerzitet u Sarajevu

Vanjski linkovi
---------------

* www.mf.unsa.ba Službeni sajt fakulteta