**Srbija pod nemačkom okupacijom** (poznata kao **Nedićeva Srbija**, u zvaničnim dokumentima – **Područje Vojnog zapovednika Srbije**) je bila protektorat pod okupacijom vojske Nacističke Nemačke u toku Drugog svetskog rata, od 1941. do 1944. godine. Vrhovnu vlast na ovoj teritoriji predstavljala je nemačka vojna uprava poznata kao Vojna Uprava u Srbiji (nemački: *Militärverwaltung in Serbien*), dok su domaće kvislinške organe vlasti, podređene vojnoj upravi, činile dve sukcesivne vlade: Komesarska vlada Milana Aćimovića (1941.) i Vlada nacionalnog spasa Milana Nedića (1941-1944). Područje okupirane Srbije obuhvatalo je veći deo teritorije kasnije poznate kao Centralna Srbija, severni deo Kosova (okolina Kosovske Mitrovice) i formalno Banat (koji je imao de fakto zasebnu nemačku upravu).

Marionetska Srbija je uspostavljena nakon sloma Kraljevine Jugoslavije u aprilskom ratu, a ukinuta je 1944. nakon pobede jugoslovenskih partizana i sovjetske Crvene armije u bici za Srbiju.

Ime
---

U zvaničnim istorijskim dokumentima se za ovu marionetsku državu koristio naziv *Srbija*, ali se ona u literaturi često kolokvijalno naziva *Nedićeva Srbija*, po kvislinškoj Vladi nacionalnog spasa na čijem čelu je bio Milan Nedić, a čije su pristalice ponekad nazivane i *nedićevci*.

Istorijat
---------

Nedićevi žandarmi vode Rome na pogubljenje.
Okupacijom i podelom Jugoslavije od strane Sila osovine 1941. godine, stvorena je marionetska država Srbija, koja se nalazila pod nemačkom vojnom upravom, a prostirala se na većem delu teritorije kasnije poznate kao Centralna Srbija, severnom delu Kosova (okolina Kosovske Mitrovice) i području Banata, koje je, iako u sastavu Srbije, imalo autonomoiju i bilo pod faktičkom upravom lokalne nemačke nacionalne manjine. 30. aprila 1941. godine, u Srbiji je formirana civilna kvislinška uprava poznata kao Komesarska vlada Milana Aćimovića.

Usled dolaska velikog broja izbeglica iz svih krajeva okupirane Jugoslavije izvan područja Srbije, Komesarska vlada stvara zaseban Komesarijat za izbeglice. Nemci su iz anektiranih delova Slovenije na teritoriju Srbije preselili i oko 20.000 Slovenaca.

Dana 7. jula 1941. godine komunistička partija započinje oružane akcije protiv nemačke okupacije, vršeći sabotaže i napadajući nemačke snage, na šta nemački okupatori uzvraćaju odmazdama i streljanjima nedužnih civila (za jednog poginulog nemačkog vojnika bilo bi streljano 100, a za ranjenog 50 srpskih civila). Usled ovih događaja, predstavnici kvislinške civilne uprave u Srbiji zaključuju da bi nastavkom partizanskih akcija i nemačkih odmazda, srpski narod bio uskoro potpuno istrebljen. Došlo se do zaključka da je postojeća Komesarska vlada slaba i da treba da podnese ostavku, a da je od Nemaca potrebno tražiti veća prava i garancije, kao i dozvolu za povećanje oružanih srpskih odreda, koji bi se mogli upotrebiti za gušenje partizanskih dejstava.

Pošto je Komesarska vlada podnela ostavku, formirana je (29. avgusta 1941.) nova kvislinška vlada poznata kao Vlada narodnog spasa Milana Nedića. U prvoj polovini septembra, vlada je održala sednicu na kojoj se donosi zaključak da postojeći žandarmerijski odredi nisu u stanju da se bore protiv partizana koji, ubijajući Nemce, izazivaju represalije i kaznene ekspedicije. Tada je iznet predlog da se formiraju posebne dobrovoljačke jedinice, koje bi bile upotrebljene za borbu protiv partizana. Posle ove sednice vlade, dolazi do formiranja Srpske dobrovoljačke Komande (SDK), koje je započelo 15. septembra 1941.

Zbog napada partizana i četnika, Nemci su u septembru i oktobru 1941. godine izvršili krvave odmazde nad srpskim civilima u Mačvi, Kraljevu i Kragujevcu. U Kraljevu su zbog 23 ubijena nemačka vojnika streljali preko 2.300 Srba ili svakog trećeg stanovnika ovog grada. Nemci su isticali da će, ukoliko ove odmazde „ne mogu opametiti srpski narod", Srbija biti podeljena između Pavelićeve NDH, Hortijeve Mađarske, Bugarske i Velike Albanije.

U jesen 1941. partizani su na jugozapadu Srbije formirali veliku slobodnu teritoriju poznatu kao Užička republika, a u to vreme dolazi i do oružanog sukoba između partizana i četnika i raskida njihovog sporazuma o zajedničkom radu. U oružanom slomu Užičke republike učestvuju zajednički četnici Draže Mihajlovića, srpski dobrovoljci, žandarmi i četnici Koste Pećanca. Mnogi četnički odredi legalizovani su tada kao vladini, a Milan Nedić šalje za Ljig i Ravnu Goru novac, opremu, municiju, obuću i hranu, kako bi pomogao pokret Draže Mihajlovića.

Februara 1942. u Srbiji se formiraju vladine oružane formacije poznate kao Srpska državna straža (SDS), Srpska granična straža (SGS) i Srpska gradska straža (SGrS). Srpska državna straža sa Srpskom graničnom stražom brojala je oko 18.000 ljudi.

U leto 1942. godine došlo je do krize vlade u Srbiji zbog odluke Nemaca da iz Srbije izvezu u Nemačku 2.000 vagona pšenice. Pošto je vlada ovu pšenicu namenila za pomoć siromašnima i izbeglicama, neki ministri iz vlade podneli su ostavku, a i sam Milan Nedić je najavio sopstvenu ostavku ukoliko se ne odustane od izvoza pšenice. Nemci su tada odustali od svoje prvobitne namere i iz Srbije su izvezli samo manju količinu žita i to tek pošto su zadovoljene potrebe stanovništva. Posle ove krize, vlada je 8. oktobra 1942. rekonstruisana, kada umesto starih, u nju ulaze četiri nova ministra.

Tokom 1944. godine, gradove u Srbiji bombardovali su saveznički avioni i tom prilikom je poginulo preko 10.000 Srba. Zbog očekivanog dolaska sovjetske Crvene armije u Srbiju u jesen 1944. godine, Milan Nedić raspušta svoju vladu a prvi ministri napuštaju Beograd 4. oktobra. Milan Nedić napušta Beograd 6. oktobra, da bi u grad ubrzo ušla sovjetska Crvena armija, čime se označava završetak okupacije i prestanak postojanja marionetske države Srbije. Umesto ove države, nove komunističke vlasti će, u okviru obnovljene Jugoslavije, formirati Federalnu Državu Srbiju.

Administracija
--------------

Glavni članci: Komesarska vlada Milana Aćimovića, Vlada narodnog spasa Milana Nedića, Vojna Uprava u Srbiji.

Srbija je bila jedina teritorija Kraljevine Jugoslavije na kojoj su Nemci nametnuli vojnu okupacionu upravu, uglavnom zbog ključnih transportnih pravaca i važnih resursa koji su se nalazili na ovom području. Srbijom je kao vrhovna vlast upravljala nemačka Vojna Uprava u Srbiji (nem. Militärverwaltung in Serbien), dok su marionetske srpske vlade bile odgovorne nemačkoj vojnoj administraciji, koja je često imala paralelne lance komandovanja i kontrole, tako da su marionetski ministri bili odgovorni različitim nemačkim funkcionerima za različite aspekte.

Teritorija, granice i upravna podela
------------------------------------

Banovine Srbije, 1941.
Okruzi Srbije, 1941-1944.
Marionetska država Srbija je formirana na delu teritorije istorijske (predkumanovske) Srbije i području Banata, koje se nalazilo pod faktičkom upravom lokalne Nemačke nacionalne zajednice (folksdojčera), koji su kod Hitlera izdejstvovali da Banat ne okupiraju mađarske ili rumunske trupe. Na severozapadu, Srbija se graničila sa Hortijevom Mađarskom, na zapadu sa Pavelićevom Nezavisnom Državom Hrvatskom, na jugu sa italijanskim protektoratima Crnom Gorom i Albanijom, na jugoistoku sa Bugarskom i na severoistoku sa Rumunijom.

Srbija je u početku administrativno bila podeljena na tri banovine: Dunavsku sa sedištem u Smederevu, Moravsku sa sedištem u Nišu i Drinsku sa sedištem u Užicu. Uz ove banovine je postojalo i zasebno područje uprave grada Beograda. 26. decembra 1941. dolazi do ukidanja banovina i nove podele na 14 okruga. U sastavu okruga nalazio se 101 srez. Okruzi su bili sledeći:

* Okrug Šabac
* Okrug Valjevo
* Okrug Užice
* Okrug Beograd
* Okrug Kragujevac
* Okrug Kraljevo
* Okrug Ivanjica
* Okrug Veliki Bečkerek (obuhvatao je područje Banata)
* Okrug Požarevac
* Okrug Jagodina
* Okrug Kruševac
* Okrug Zaječar
* Okrug Niš
* Okrug Leskovac

* Prvobitne granice Srbije (1941.)Prvobitne granice Srbije (1941.)
* Granice Srbije (1941-1944.), nakon transfera istočnog Srema Nezavisnoj Državi HrvatskojGranice Srbije (1941-1944.), nakon transfera istočnog Srema Nezavisnoj Državi Hrvatskoj
* "SveSrbija", predlog Milana Nedića o proširenju granica Srbije"SveSrbija", predlog Milana Nedića o proširenju granica Srbije

Demografija
-----------

Nemački propagandni plakat u okupiranoj Srbiji u slavu "reda i rada".
Nacistička pretnja Srbima uništenjem ukoliko nastave pomagati pobunjenike.
Područje Srbije imalo je oko 3.800.000 stanovnika, od čega 80% Srba. Preostalo stanovništvo sastojalo se od Nemaca, Mađara, Hrvata, Rumuna, Vlaha, Jevreja, Roma, Slovaka, Albanaca i jugoslovenskih muslimana - Bošnjaka.

Zanimljivost
------------

Otac *NDH* i otac Nedićeve Srbije je bio isti čovek u ličnosti SS generala Edmunda Veesenmayera koji dobija zadatak od Hitlera da na ruševinama Kraljevine Jugoslavije stvori dve nacističkoj Nemačkoj prijateljske države.

Literatura
----------

* Milosavljević, Olivera (2006). *POTISNUTA ISTINA. Kolaboracija u Srbiji 1941-1944.*. Beograd: Helsinški odbor za ljudska prava u Srbiji.
* Borković, Dr Milan (1979). *KVISLINŠKA UPRAVA U SRBIJI 1941 - 1944 - knjiga 1*. Beograd: Sloboda.
* Borković, Dr Milan (1979). *KVISLINŠKA UPRAVA U SRBIJI 1941 - 1944 - knjiga 2*. Beograd: Sloboda.
* Glišić, Venceslav (1986). *UŽIČKA REPUBLIKA*. Beograd: Nolit.
* Boško N. Kostić, Za istoriju naših dana - Odlomci iz zapisa za vreme okupacije, Lil, Francuska, 1949.
* Manošek, Valter (2007). *HOLOKAUST U SRBIJI*. Beograd: Službeni List.
* Aleksandar Nedić, Milan Nedić - majka ili maćeha, Beograd, 2009.
* Lazo M. Kostić, Armijski đeneral Milan Nedić, Novi Sad, 2000.
* Dr Rajko Đurić - mr Antun Miletić, Istorija holokausta Roma, Beograd, 2008.
* Miloslav Samardžić, Krvavi vaskrs 1944 - Saveznička bombardovanja srpskih gradova, Beograd, 2011.
* Majdanac, Boro (2011). *POZORIŠTE U OKUPIRANOJ SRBIJI*. Beograd: Altera.
* Bojan Đorđević, Srpska kultura pod okupacijom, Beograd, 2008.
* Simo C. Ćirković, Ko je ko u Nedićevoj Srbiji: 1941-1944, Beograd, 2009.

Vidi još
--------

* Drugi svetski rat u Srbiji
* Vlada narodnog spasa Milana Nedića
* Propaganda Nedićeve vlade
* Ustanak u Srbiji 1941.

Spoljašnje veze
---------------

* 
* Arhivirano 2014-03-22 na Wayback Machine-u
* 
* 
* Arhivirano 2015-09-24 na Wayback Machine-u
* 
* Arhivirano 2015-09-23 na Wayback Machine-u
* 

| * p
* r
* u
Banovine Nedićeve Srbije |
| --- |
| 1941. | Drinska · Dunavska · Moravska · *Uprava grada Beograda* (distrikt) |

| * p
* r
* u
Drugi svjetski rat u Jugoslaviji |
| --- |
| Sukobljene strane | 

|  |  |
| --- | --- |
| Saveznici |  Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije  •  Komanda Srednjeg Istoka  •  Crvena armija |
| Osovina |  Wehrmacht  •  Italijani (do 1943.)  •  Bugari (do 1944.)  •  Ustaše i Domobrani  •  Nedićevci i Ljotićevci  •  Četnici ili JVuO (počeli kao Saveznici)  •  Slovenski domobrani  •  Balisti |

 |
| Vođe i vojskovođe | 

|  |  |
| --- | --- |
| Saveznici | Josip Broz Tito  • Arso Jovanović  • Peko Dapčević  • Koča Popović  • Sava Kovačević  • Ivo Lola Ribar  • Moša Pijade  • Kosta Nađ  • Edvard Kardelj  • Milovan Đilas  • Fitzroy MacLean  • Henry Maitland Wilson  • Fjodor Tolbuhin |
| Osovina | Alexander Löhr  • Maximilian von Weichs  • Franz Böhme  • Hans Felber  • Glaise-Horstenau  • Pirzio Biroli  • Mario Roatta  • Ante Pavelić  • Slavko Kvaternik  • Mladen Lorković  • Milan Nedić  • Dimitrije Ljotić  • Kosta Pećanac  • Dragoljub Mihailović  • Momčilo Đujić  • Pavle Đurišić  • Sekula Drljević  • Lav Rupnik |

 |
| Tok rata | 

|  |  |
| --- | --- |
| 1941.Ustanak | Aprilski rat  • Okupacija Jugoslavije  • Ustanak (u NDH  • u Crnoj Gori  • u Srbiji  • u Sloveniji)  • Bitka za Loznicu  • Užička Republika  • Operacija Mačva  • Sastanak u Divcima  • Operacija Užice  • Pljevaljska bitka  • Olovo |
| 1942.Bihaćka Republika | Borbe za Istočnu Bosnu  • Operacija Trio  • Bitka na Kozari  • Pohod u Zapadnu Bosnu  • Bitka za Kupres  • Borbe za Livno  • Borbe za Jajce  • Operacija Alfa  • Bihaćka operacija  • Bihaćka Republika |
| 1943.Kapitulacija Italije | Operacija Weiss  • Bitka za Prozor  • Bitka na Neretvi  • Ofanziva NOVJ u Lici  • Operacija Schwarz  • Bitka na Sutjesci  • Kapitulacija Italije  • Bitka za Split  • Bitka za Tuzlu  • Antiosovinska ofanziva JVuO (Višegrad)  • Bitka za Sanski Most  • Romelova ofanziva  • Bitka za Glinu  • Bitka za Livno  • Operacija Kugelblitz  • Zimske operacije |
| 1944.Bitka za Srbiju | Bitka za Ivanjicu  • Februarski pohod  • Operacija Bura  • Prodor NOVJ u Srbiju  • Desant na Korčulu  • Desant na Drvar  • Bitka za Podgorač  • Bitka za južnu Srbiju  • Andrijevička operacija  • Durmitorska operacija  • Operacija Ratweek  • Bitka na Jelovoj gori  • Bitka za Prijedor  • Bitka za Banja Luku  • Bitka za Brač  • Beogradska operacija  • Bitka za Travnik  • Batinska bitka  • Bitka za Koprivnicu  • Bitka za Knin  • Proboj Armijske grupe E iz Grčke  • Proboj četnika i Nemaca iz Srbije (iz Crne Gore)  • Četnička ofanziva u istočnoj Bosni |
| 1945.Oslobođenje | Sremski front  • Mostarska operacija  • Sarajevska operacija  • Bosanska golgota • Bitka na Lijevča polju  • Karlovačka operacija  • Riječka operacija  • Tršćanska operacija  • Bitka na Zelengori  • Blajburška predaja |

 |
| Ratni zločini (spisak osuđenih) | 

|  |  |
| --- | --- |
| Logori | Jasenovac  • Sajmište  • Banjica  • Jadovno  • Jajinci  • Topovske šupe  • Stara Gradiška  • Šabac  • Niš  • Lepoglava  • Jastrebarsko |
| Pokolji | Blagaj  • Vrginmost  • Drvar  • Grahovo  • Glina  • Skela  • Šabac  • Kraljevo  • Kragujevac  • Valjevo  • Novi Sad  • Drakulić  • Zabiokovlje  • Imotski-Ljubuški  • Gata  • Prozor  • Bijelo Polje  • Priboj-Pljevlja-Čajniče-Foča  • Vranić  • Rača  • Drugovac  • Blajburg |

 |
| Vidi još: Holokaust • Narodnooslobodilačka borba • Osovinske operacije • Saveznici i Jugoslavija • Napadi na garnizone NDH • Antipartizanske operacije u NDH • Kolaboracija četnika • Demografski gubici |

| * p
* r
* u
Kolaboracija u Jugoslaviji |
| --- |
| Marionetski režimi | Nezavisna Država Hrvatska • Nedićeva Srbija • Kraljevina Crna Gora • Ljubljanska pokrajina |  |
| Političke organizacije | Ustaše • ZBOR • Zelenaši • Slovenska zaveza • Slovenska ženska legija  • Straža |
| Kvislinzi i kolaboracionisti | **NDH:** Ante Pavelić • Slavko Kvaternik • Mladen Lorković • Vjekoslav Luburić • Mile Budak • Mehmed Alajbegović • Jure Francetić • David Sinčić**Nedićeva Srbija:** Milan Nedić • Milan Aćimović • Dimitrije Ljotić • Kosta Mušicki • Kosta Pećanac • Dragi Jovanović**Kraljevina Crna Gora:** Sekula Drljević • Krsto Popović • Bajo Stanišić**Slovenske zemlje:** Leon Rupnik • Ernest Peterlin**Četnici JVuO:** *Draža Mihailović* • Pavle Đurišić • Dobroslav Jevđević • Ilija Trifunović-Birčanin • Momčilo Đujić • Vojislav Lukačević |
| Oružane formacije | 

|  |  |
| --- | --- |
| Hrvatske oružane snage | Ustaška vojnica (Crna legija) • Hrvatsko domobranstvo • Zrakoplovstvo NDH |
| Oružane snage Nedićeve Srbije | Srpska državna straža • Srpski dobrovoljački korpus  • Pećančevi četnici • Ruski zaštitni korpus |
| Crnogorske oružane snage | Lovćenska brigada • Crnogorski dobrovoljački korpus • Crnogorska narodna vojska |
| Slovenske oružane formacije | Plava garda • Legija smrti • Narodna legija • Pobratim • Slovensko domobranstvo • Slovenska legija • Slovenski narodni varnostni zbor • Sokolska legija • Gorenjsko domobranstvo • Bela garda |
| Četnički pokret JVuO | *Jugoslovenska vojska u otadžbini* • Dinarska divizija (Dobrovoljačka antikomunistička milicija) |
| Muslimanska milicija | Muslimanska milicija Sandžaka  • Huskina vojska  • Hadžiefendićeva legija |

 |
| Vidi još: Okupacija Jugoslavije • Ustanak u Jugoslaviji • Narodnooslobodilačka borba • Kolaboracija četnika • Povlačenje kolaboracionista • Blajburška predaja • Beogradski proces  |