*Za ostale upotrebe, v. Kolari (razvrstavanje).*

  
Koordinate: 44° 35′ 02" SGŠ, 20° 54′ 03" IGD

**Kolari** su naseljeno mesto grada Smedereva u Podunavskom okrugu. Prema popisu iz 2011. bilo je 1089 stanovnika (prema popisu iz 1991. bilo je 1155 stanovnika). Kroz Kolare prolazi pruga, a u naselju se nalazi železnička stanica. U selu se nalazi crkva Svetih apostola Petra i Pavla, osnovna škola "Ilija Milosavljević Kolarac", dom kulture, mesna zajednica i policijsko odeljenje.

Istorija
--------

Ova varošica je u dolini reke Ralje.

Posle pada Despotovine i pošto su njome zavladili, Turci su se ne samo počeli popravljati dosta dosta oronuo Carigradski drum, već su mu pomenili i pravac. Od toga doba Carigradski drum je skretao od Grocke na jugoistok, i na njemu su Turci osnovali nekoloko stanica i odmarališta (palanki), među kojima i Kolare.

Ali Kolari su svakako starije naselje. Verovatno je i za rimske vlade na ovom mestu postojalo naselje; česmu koja je postojala u Kolarima zvali su je "Rimska Česma", a u okolini se nalazi na tragove koji upućuju na vrlo stara naselja. Pouzdanih podataka o Kolarima nemamo sve do turskog doba. Kako u to vreme Carigradski drum prolazi kroz Grocku, Kolare, Azanju i Palanku, putnici koji su odlazili u Carigrad, prolazili su kroz Kolare i o njemu ostavilai dosta podataka. Počev od 16. veka Kolari se stalno pominju. *Gerlah* pominje Kolare kao "malo, kukavno selo, u kojem stanuju sve sami Turci, u kojem nije bilo za dobiti kruha, ni mesa, ni vina, već smo morali slati jaščara u Smederevo po Hranu". Švajger (1577) pominje varošicu "Color, koja je naseljena od Srba i Turaka". Godine 1621. prošao kroz Kolare francuski poslanik De He i o njima kaže: "… ɡuatre heures de chemin *d'Ihcargis*" (Grocka), nous truvasmes le burg de *Cola* (Kolari) où il a plus de Turcs gue de'Chrestiens, Iz ovih podataka vidi se da su Kolari u 16. i 17. veku bili malo naselje, prolazna stanica na Carigradskom drumu, sa dosta turskih vojnika.

Za docnije vreme, sve do prvih desetina 18. veka, nema podataka o Kolarima. Za vreme austrijske vladavine (1718-1739) spominje se Kolari kao naseljeno mesto sa 28 kuća. Godine 1735. u Smederevskom distriktu spominje se "šanac Kolari sa crkvom, sveštenikom i sa 25 domova" U toku austrijske vladavine i kasnije u Kolare je pridošlo novo stanovništvo, varošica je bila već i prostirala se zapadnije, duž Carigradskog druma, sve do Divača, gde je u to vreme postojala mala Divač, u kojoj su, po narodnom predanju, kuće i dućani bili "tako čisti", da je "mačka mogla ići s ćepenka na ćepenak". U drugoj polovini 18. veka u Kolarima je već bila porodica Gruića, od koje su poznati Vule Ilić Kolarac koji se u ratovima za oslobađanje pročuo kao junak, i Sava Grujić general.

Posle 1813. najveći broj kolarskih porodica prebegao je "preko", i varišica je ostala gotovo ispražnjena. Pošto su prilike kasnije sređene, i Turci pozvali izbeglo stanovništvo da se vrati, neke se porodice vrate u Kolare, ali se mnogo ne zadrže tu, već odu i nasele se u sredini Suvodol. Zbog toga, a i zbog kasnijeg odlaska Turaka, u Kolarima je ostalo malo stanovništva. Godine 1818. u Kolarima nije bilo više od 38 kuća.

Posle drugog Ustanka u Kolare se doseljavaju porodice: Popovići, Đorđevići, Savići, Mladenovići, Markovići i dr. U međuvremenu od 1815.-1860. Kolari napreduju i živo mesto, i kao takvo ostaju za sve vreme dok je Carigradski drum kroz njega prolazio. U Kolarima je u to vreme bila mehana i tu je deljena pošta za Smederevo, Požarevac, i Palanku. U ovom međuvremenu pridolaze u Kolare nove porodice iz raznih krajeva Srbije i iz Crne Gore  

Ali kada Carigradski drum, za vlade knjaz Mihalo, počeo nova ići pored Dunava, Kolari su počeli opadati. U toku poslednjih pedeset-šesdeset godina u njega dolaze poglavito zanatlije i trgovci i to uglavnom iz okolnih sela. Kako nema uslova za intzivniji rad i za napredak, u varošici se ne oseća veći priraštaj stanovništva. Po popisu iz 1921. Kolari su imali 117 kuća sa 508 stanovnika. (podaci datiraju od 1718-1925. g).

### Zbivanja

Kolari je dobilo ime po majstorima za kola, kojih je u selu bilo mnogo, jer se selo nalazilo na Rimskom putu. Kolari je poznato po 3 vašara: Petrovdanski (12.6.), na Probraženje Gospodnje (19.8.) i Miholjdanski (12.10). Najveći je vašar povodom Probraženja Gospodnjeg, na koji dođe ceo smederevski kraj.

U centru sela se nalazi crkva. U selu se nalazi takođe i osnovna škola "Ilija Milosavljević Kolarac" koja nosi ime najvećeg srpskog dobrotvora i trgovca, rođenog u Kolarima sa velikim školskim dvorištem sa sportskim terenima za fudbal, košarku i odbojku, tzv. "Školsko". Pored škole se nalazi i železnička stanica. Fudbalski klub "Kolarac" ima svoj teren, kao i svoju kafanu "Pampur bar", gde se igraju karte i domine i gledaju utakmice uz piće. U centru sela se nalazi "Rimska česma", koja datira još iz doba Rimljana.

Demografija
-----------

U naselju Kolari živi 896 punoletnih stanovnika, a prosečna starost stanovništva iznosi 41,9 godina (40,6 kod muškaraca i 43,1 kod žena). U naselju ima 338 domaćinstava, a prosečan broj članova po domaćinstvu je 3,22.

Ovo naselje je velikim delom naseljeno Srbima (prema popisu iz 2002. godine), a u poslednja tri popisa, primećen je porast u broju stanovnika.

Crkva
-----

Crkva Svetog Petra i Pavla u Kolarima je podignuta 1847. godine, na istom mestu na kojem je postojala crkva Blagoveštenja još 1724. godine, a podaci govore da je na tom mestu postojala još starija crkva brvnara. 1986. godine crkva je proglašena spomenikom kulture.

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

*Grafik promene broja stanovnika tokom 20. veka*

|  |
| --- |
|  |

 | 

| Demografija |
| --- |

| Godina | Stanovnika |
| --- | --- |
|  |  |  |
|  |  |  |
|  |  |  |
|  |  |  |
| **1948.** | 799 |  |
| **1953.** | 825 |  |
| **1961.** | 926 |  |
| **1971.** | 988 |  |
| **1981.** | 1118 |  |
| **1991.** | 1155 | 1131 |
| **2002.** | 1266 | 1196 |

 |


| Etnički sastav prema popisu iz 2002. |
| --- |
|
| Srbi |    | 1150 | 96.15% |
| Makedonci |    | 13 | 1.08% |
| Romi |    | 6 | 0.50% |
| Hrvati |    | 3 | 0.25% |
| Jugosloveni |    | 3 | 0.25% |
| Bugari |    | 2 | 0.16% |
| Bošnjaci |    | 1 | 0.08% |
| nepoznato |    | 14 | 1.17% |

**Stanovništvo prema polu i starosti** 

|  |
| --- |
|  | m |  |  | ž |
| ? | 0 |    |    | 2 |
| 80+ | 5 |    |    | 8 |
| 75-79 | 15 |    |    | 23 |
| 70-74 | 33 |    |    | 42 |
| 65-69 | 30 |    |    | 38 |
| 60-64 | 33 |    |    | 37 |
| 55-59 | 25 |    |    | 26 |
| 50-54 | 51 |    |    | 50 |
| 45-49 | 59 |    |    | 45 |
| 40-44 | 49 |    |    | 48 |
| 35-39 | 28 |    |    | 27 |
| 30-34 | 41 |    |    | 33 |
| 25-29 | 40 |    |    | 39 |
| 20-24 | 42 |    |    | 33 |
| 15-19 | 32 |    |    | 47 |
| 10-14 | 45 |    |    | 31 |
| 5-9 | 42 |    |    | 44 |
| 0-4 | 34 |    |    | 19 |
| prosek | 38.0 |  |  | 40.9 |

**Domaćinstva**

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

**Broj domaćinstava po popisima od 1948-2002.**| **Godina popisa** | 1948. | 1953. | 1961. | 1971. | 1981. | 1991. | 2002. |
| **Broj domaćinstava** | 191 | 193 | 247 | 274 | 314 | 332 | 360 |

 | 

**Domaćinstva po broju članova po popisu od 2002.**| **Broj članova** | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 | 9 | 10 i više | Prosečan broj članova |
| **Broj domaćinstava** | 56 | 83 | 63 | 82 | 35 | 20 | 12 | 4 | 4 | 1 | 3.32 |

 |

**Domaćinstva**

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

**Broj domaćinstava po popisima od 1948-2002.**| **Godina popisa** | 1948. | 1953. | 1961. | 1971. | 1981. | 1991. | 2002. |
| **Broj domaćinstava** | 483 | 126 | 315 | 26 | 15 | 1 | 498 |

 | 

**Domaćinstva po broju članova po popisu od 2002.**| **Broj članova** | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 | 9 | 10 i više | Prosečan broj članova |
| **Broj domaćinstava** | 77 | 313 | 90 | 14 | 4 |  |  |  |  |  |  |

 |

**Stanovništvo prema delatnosti koju obavlja**

| Pol | Ukupno | Poljoprivreda, lov i šumarstvo | Ribarstvo | Vađenje rude i kamena | Prerađivačka industrija | Proizvodnja i snabdevanje... | Građevinarstvo | Trgovina | Hoteli i restorani | Saobraćaj, skladištenje i veze |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Muški | 257 | 52 | - | - | 74 | 1 | 44 | 18 | 4 | 17 |
| Ženski | 121 | 46 | - | - | 11 | 1 | 2 | 21 | 4 | 2 |
| Oba | 378 | 98 | - | - | 85 | 2 | 46 | 39 | 8 | 19 |
| Pol | Finansijsko posredovanje | Nekretnine | Državna uprava i odbrana | Obrazovanje | Zdravstveni i socijalni rad | Ostale uslužne aktivnosti | Privatna domaćinstva | Eksteritorijalne organizacije i tela | Nepoznato |
| Muški | 1 | 11 | 5 | 3 | 9 | 3 | - | - | 15 |
| Ženski | 2 | 6 | 3 | 7 | 7 | 6 | - | - | 3 |
| Oba | 3 | 17 | 8 | 10 | 16 | 9 | - | - | 18 |

Korišćena Literatura
--------------------

* Izvor Monografija Podunavske oblasti 1812-1927 sastavio Dr, Vladimir Margan biv. Predsednik Oblasnog odbora Komesar Oblasne Samouprave, objavjeno (1927)"Napredak Pančevo,,
* "Letopis": *Podunavska mesta i običaji* Marina (Beč 1999).
* Letopis period 1812–2009. Sastavio od Pisanih tragova, Letopisa, po predanju mesta u Južnoj Srbiji, mesta i običaji nastanak sela ko su bili Doseljenici čime se bavili meštani
* *Napomena*

U uvodnom delu autor je dao kratak istorijski pregled ovog područja od praistorijskih vremena do stvaranje države Kraljevine Srba, Hrvata i Slovenaca. Najveći prilog u ovom delu čine *,»Letopisi«* i trudio se da ne propusti nijednu važnu činjenicu u prošlosti opisivanih mesta.

Inače Monografija Podunavske oblasti (Pančevo, 1929) koju je sastavio dr Vladimir Margan sačinjena je od tri dela i predstavlja i danas jedno od nezaobilaznih dela za proučavanje Srbije i Banata.

Napisali su najbolji poznavaoci pojedinih tema i problema – istaknuti istoričari, profesori univerziteta, direktori škola, seoski načelnici, ekonomisti, inžinjeri, socijolozi, lekari, crkvena lica, pravnici, kustosii bibliotekari. Ukupno 61 autor.   

Stavljajući današnjim čitaocima na uvid ovo delo, koje se prvi put pojavljuje u ovom obliku, verujemo da ćemo zadovoljiti već dosta raširen interes za proučavanje prošlosti naših naselja.

Vanjske veze
------------

***Kolari*** na Wikimedijinoj ostavi

* Mape, aerodromi i vremenska situacija lokacija (Fallingrain)
* Satelitska mapa (Wikimapia)
* Gugl satelitska mapa (Maplandia)
* Plan naselja na mapi (Mapquest)

| * p
* r
* u
**Naseljena mesta** Opštine Smederevo |
| --- |
| 

Badljevica  **•**  Binovac  **•**  Vodanj  **•**  Vranovo  **•**  Vrbovac  **•**  Vučak  **•**  Dobri Do  **•**  Drugovac  **•**  Kolari  **•**  Kulič  **•**  Landol  **•**  Lipe  **•**  Lugavčina  **•**  Lunjevac  **•**  Mala Krsna  **•**  Malo Orašje  **•**  Mihajlovac  **•**  Osipaonica  **•**  Petrijevo  **•**  Radinac  **•**  Ralja  **•**  Saraorci  **•**  Seone  **•**  Skobalj  **•**  **Smederevo** **•**  Suvodol  **•**  Udovice  **•**  Šalinac
 |