**Stephen John Fry** (**Stiven Fraj**, rođen 24. avgusta, 1957.) je engleski glumac, pisac, novinar, komičar, televizijski voditelj, reditelj i upravnik fudbalskog kluba Norwich City Football Club. Pažnju je prvi put privukao 1982. godine na prezentaciji "The Cellar Tapes" tokom Cambridge Footlights Revue, zajedno sa Hugh Lauriejem, Emmom Thompson i Tony Slatteryjem. Sa Lauriejem je nastupao kao duo Fry and Laurie, i bio je koscenarista u humorističkoj emisiji *A Bit of Fry and Laurie*: Zajedno su nastupali i u naslovnim ulogama u *Jeeves and Wooster*.

Kao solo glumac, Fry je igrao glavnu ulogu u filmu *Wilde*, zatim je glumio Melchetta u seriji *Blackadder*, kao i u glavnoj ulozi u seriji *Kingdom*. Fry je, takođe, bio voditelj kviza *QI*. Bio je voditelj i serije *Stephen Fry in America*, koja ga prikazuje kako putuje kroz 50 američkih država u toku šest epizoda.

Osim rada na televiziji, Fry se bavi i pisanjem; objavljuje kolumne i članke u časopisima i novinama, napisao je četiri romana i autobiografiju, *Moab Is My Washpot*. Često se pojavljuje na radiju BBC 4, igrajući u seriji *Absolute Power* i čest je gost u igrama kao što su *Just a Minute* i u *I'm Sorry I Haven't a Clue*, gde je bio jedan od tri voditelja koji su nasledili voditelja Humphrey Lytteltona.

Biografija
----------

Fry je rođen u Hampsteadu u Londonu, 24. avgusta, 1957. godine, kao sin Marianne Eve Fry (née Newman) i Alan John Fry, koji je bio engleski fizičar i izumitelj. Njegovi baba i deda po majci, Martin i Rosa Neumann, su bili mađarski Jevreji iz grada Šurany, koji je danas u Slovačkoj, a tetka njegove majke i njeni rođaci su umrli u Auschwitzu. Fry je odrastao u selu Booton u blizini Reephama, u Norfolku, gde se preselio iz Cheshama, Buckinghamshire u ranim godinama.

Sa 17 godina je pobegao sa kreditnom karticom, ukradenom od porodičnog prijatelja, ubog čega je uhapšen i proveo je 3 meseca u zatvoru.

Nakon izlazka iz zatvora nastavio je sa školovanem i počeo je pripreme za upis na Cambridge. Nakon prijemnog, dobio je stipendiju Queens' College-a na Cambridgeu. Tokom studija priključio se amaterskoj glumačkoj grupi Cambridge Footlights, učestvovao je u takmičenju *University Challenge* i dobio je diplomu iz engleske književnosti. Na Cambidgeu je sreo svog budućeg saradnika i prijatelja, Hugh Laurieja.

Karijera
--------

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Za više informacija pogledajte članak **Rad Stephena Frya*** |

### Televizija

Fry na potpisivanju autobiografije, London, 2009.
Fryova karijera na televiziji je započela 1982. godine, prenosom *The Cellar Tapes*, revije grupe Footlights iz 1981. godine, koju su napisali Fry, Hugh Laurie, Emma Thompson i Tony Slattery. Revija je privukla pažnju televizije Granada, koja je, želeći da ponovi uspeh BBC-eve serije *Not the Nine O'Clock News*, angažovala Frya, Laurija i Thompsonovu da glume uz Bena Eltona u seriji *There's Nothing to Worry About!.* Druga sezona, pod imenom *Alfresco*, bila je emitovana 1983. a treća 1984. godine. Fry i Laurie su izgradili reputaciju komičnog dua. Godine 1983. BBC im je ponudio show *The Crystal Cube*, koji je prestao da se daje posle prve sezone. Fry i Laurie su se pojavili u jednoj epizodi serije *The Young Ones*, 1984. i Fry je glumio u seriji *Happy Families*. Tokom 1986. i 1987. Fry i Laurie su izvodili skečeve na showu *Saturday Live*.

Godine 1986. BBC je ponudio Fryu i Laurieu još jednu emisiju, koja će postati *A Bit of Fry and Laurie*. Emisija je imala 26 epizode, podeljene u 4 sezone, koje su se emitovale od 1986. do 1995. i bile su veoma uspešne. Tokom ovog perioda, Fry je glumio u *Blackadder II* kao Lord Melchett, i pojavljivao se u *Blackadder the Third* kao Duke of Wellington, i vratio se za seriju *Blackadder Goes Forth* kao General Melchett. Godine 1988. postao je redovni takmičar u popularnoj improvizacionoj radijskoj komediji, *Whose Line Is It Anyway?*. Međutim, kada je premeštena na televiziju, pojavio se samo tri puta, dva puta u prvoj i jednom u devetoj sezoni.

Između 1990. i 1993. Fry je glumio Jeevesa u *Jeeves and Wooster*, zajedno sa Hugh Lauriejem.

Godine 2000. Fry je glumio profesora Bellgrovea u seriji *Gormenghast* na BBC-u.

#### *QI*

Godine 2003. počeo je da vodi *QI*, panelnu igru, koja je postala jedna od najgledaniji zabavnih programa na britanskoj televiziji. Godine 2006. dobio je Rose d'Or za "Najbolji takmičarski show" za svoj rad na ovoj emisiji.

#### Druge serije

Godine 2006. Fry je snimio dokumentarnu emisiju *The Secret Life of the Manic Depressive*, koja je dobila nagradu Emmy. Narednedne godine snimio je dokumentarac na temu HIV/AIDS-a, *HIV and Me*. Takođe, 2006. pojavio se u seriji o genealogiji, *Who Do You Think You Are?*, prateći svoje genealoško stablo do svojih jevrejskih predaka u Slovačkoj. Njegov šestodelni putopis *Stephen Fry in America* počeo je 12. oktobra, 2008. na BBC-u. Petodelna serija, *More Fry in America*, je planirana za BBC4, koja sadrži dublje analize, koje Fry nije mogao da ubaci u originalnu seriju zbog manjka vremena.

Fry je učestvovao i u prirodnjačkim emisijama: radio je naraciju za *Spectacled Bears: Shadow of the Forest* za BBC-evu seriju *Natural World*, 2008. Fry se pojavljivao sa zoologom Mark Carwardineom, gde njih dvojica istražuju ugrožene vrste; neki od ovih snimaka se pojavljuju u seriji *Last Chance to See*. Konačna emisija je emitovana tokom 2009.

Od 2007. do 2009. Fry je glumio i bio je izvršni producent u drami *Kingdom*, koja je emitovana tri sezone na ITV1. Glumio je psihijatra u američkoj seriji *Bones*.

Fry je 7. maja, 2008. održao predavanje na temu budućnosti javnog televizijskog servisa u Ujedinjenom kraljevstvu, koje je kasnije snimljeno za emitovanje.

Fry se pojavljuje i kao narator engleske verzije španske dečije animirane serije, *Pocoyo*.

### Film

Nakon filmskog debija u filmu iz 1985. *The Good Father*, Fry je imao malu ulogu u *A Fish Called Wanda*, a zatim u glavnoj ulozi u *Peter's Friends* Kennetha Branaghe, 1992. godine.

U romantičnoj komediji, I.Q. iz 1994. igrao je ulogu Jamesa Morelanda. Pojavivši se kao Oscar Wilde (koji mu je bio idol od detinjstva) u filmu iz 1997. godine, *Wilde*, ispunio je ulogu za koju je rečeno da je rođen. Godine 2001. igrao je u filmu Roberta Altmana, *Gosford Park* i u holandskom filmu *De ontdekking van de hemel*, reditelja Jeroen Krabbéa prema knjizi Harry Mulischa.

Godine 2003. Fry je imao svoj rediteljski debi sa filmom *Bright Young Things*, koji je sam adaptirao prema romanu *Vile Bodies*. Godine 2001. počeo je da bude domaćin dodele nagrada BAFTA, i to je radio do 2006. Iste godine je napisao libreto i dijaloge za filmsku adaptaciju Kennetha Branaghe opere *The Magic Flute*.

Fry se redovno pojavljuje u filmovima; najčešće u obradama književnih klasika. Bio je narator u filmu filmskoj verziji iz 2005. romana *The Hitchhiker's Guide to the Galaxy*, a 2005. godine pojavio se još i u *A Cock and Bull Story*, zasnovanom na romanu *Tristram Shandy*, i u filmu *V for Vendetta*. Godine 2006. glumio je u filmu *Stormbreaker*, a 2007. se pojavio u sopstvenom liku kao voditelj kviza u filmu *St Trinian's*. Godine 2007, Fry je napisao scenario za remake filma *The Dam Busters* reditelja Peter Jacksona.

Godine 2008. učestvovao je u filmu koji slavi 25. rođendan GNU-a, *Happy Birthday to GNU*. Bila mu je ponuđena uloga u filmu *Valkyrie*, ali nije mogao da učestvuje. Fry je glumio u Burtonovoj verziji *Alice in Wonderland*, kao The Cheshire Cat, pored Johnny Deppa, Helene Bonham Carter i Anne Hathaway.

### Pozorište

Fry je napisao predstavu *Latin!* (ili *Tobacco and Boys*) za Edinburgh Festival, 1980. godine, gde je dobio nagradu "Fringe First". Predstava je ponovo igrana 2009. godine u Londonu u režiji Adama Spreadbury-Maher. *The Cellar Tapes*, iz 1981, je dobila Perrier Comedy Award. Godine 1984. Fry je adaptirao veoma uspešan mjzikl iz 1930-ih, *Me and My Girl*, za West End, gde se igrala osam godina.

Nastupao je u predstavi Simona Graya, *Cell Mates*, koju je napustio nakon samo tri dana glume na West Endu, nakon tuče na sceni. Kasnije je ovaj incident objašnjavao kao hipomaničnu epizodu u dokumentarcu o bipolarnom poremećaju. Godine 2007. Fry je napisao božićnu pantomimu, *Cinderella*, koja se igrala u Londonu.

Nakon tri nastupa u Australiji, Fry je najavio "nešto kao stand-up" nastup u Royal Albert Hallu u Londonu, septembra, 2010.

### Audio knjige

Fry je snimio britanske verzije svih delova serije o *Harry Potteru*, autorke J.K.Rowling. Također, snimio je audio knjigu za *The Hitchhiker's Guide To The Galaxy*. Osim toga, čitao je i neke od svojih knjiga, kao na primer, *The Stars' Tennis Balls*.

### Video igre

Fry je davao glas za Reavera u igrici *Fable II* i bio je narator za *LittleBigPlanet*. Bio je, takođe, narator za prve četiri igre *Harry Potter*(*Philosopher's Stone*, *Chamber of Secrets*, *Prisoner of Azkaban* i *Goblet of Fire*). Najavljeno je da će ponoviti ulogu naratora u *LittleBigPlanet 2* i *Fable 3*, 2010. godine

### Reklame

Fry se pojavljivao u brojnim reklamama za kompanije i proizvode kao što su Marks and Spencer, Twinings, Kenco, Vauxhall, Direct Line, Calpol, Heineken, Alliance & Leicester, After Eights i Orange Mobile.

### Književnost

Nakon objavljivanja prvog romana, *The Liar* (1993), Fry je objavio još tri romana i nekoliko drugih dela, kao i jednu autobiografiju. *Making History* (1997) je smešten u alternativnu realnost u kome je otac Adolfa Hitlera neplodan i njegova zamena se pokazuje kao efikasniji Führer. Knjiga je osvojila nagradu Sidewise za alternativnu istoriju. *The Hippopotamus* (1994) se fokusira na Edwarda (Ted/Tedwarda) Wallacea i njegov boravak kod prijatelja Lorda Logana na seoskom imanju u Norfolku. *The Stars' Tennis Balls* (2000) je moderna verzija romana *Le Comte de Monte-Cristo*. Fryova knjiga, *The Ode Less Travelled: Unlocking the Poet Within* je vodič u pisanje poezije.

Kada piše prikaze knjiga za *Tatler*, Fry piše pod pseudonimom Williver Hendry, urednik *Najčudnijeg prijateljstva: Korespondencija Lorda Alfreda Douglasa i Jacka Dumpseya*. Nekada je bio kolunista za *The Listener* i *The Daily Telegraph*. Danas piše nedeljnu kolumnu o tehnici za subotnje izdanje *The Guardiana*. Njegov blog je privukao više od 300.000 posetilaca samo u prve dve nedelje.

Januara, 2010. Fry je najavio da "gasi vezu sa spoljnim svetom" da bi završio drugi deo svoje autobiografije.

### Fudbal

Fry je 13. avgusta, 2010. postao član odbora direktora fudbalskog kluba Norwich City Football Club. Kao dugogodišnji navijač i redovni posetilac utakmica, Fry je izjavio da je veoma srećan i ponosan zbog ulaska u direktorski odbor.

### Twitter

Fry je dobio značajan utecaj preko društvene mreže Twitter. Fry često dobija ponude za promociju na svom nalogu, koji često pada zbog ogromnog prometa i velikog broja pratilaca. Fry često koristi svoj utecaj da promoviše nedovoljno vidljive muzičare i autore (što je često praćeno velikim porastom prodaje ili posete njihovim sajtovima) ili da proširi vesti koje se tiču medija i politike, kao što je bila oštra kritika koju je uputio kolumnisti Jan Moiru iz *Daily Mail*-a povodom njegovog teksta o umrlom članu grupe Boyzone, Stephenu Gatelyju.

Fry je 15. novembra, 2009. godine dosegao broj od 1.000.000 pratilaca na Twitteru. Ovaj događaj je obeležio humorističnim video blogom u kome se njegov klon, 'Step Hen Fry' javlja iz 2034. godine, kada su govori MySpace, Facebook i Twitter spojeni u 'Twit on MyFace'.

### Priznanja

Stephen Fry, London, 2009.
Fry je 1995. postao počasni doktor na univerzitetu Dundee, koji je imenovao svoju studentsku asocijaciju prema njegovom romanu *The Liar*. Fry je mecena pozorišne grupe Lip Theatre Company. Takođe, bio je dve uzastopne godine Rektor Univerziteta Dundee. Fry je dobio i počasnu diplomu sa Univerziteta Anglia Ruskin u Cambridgeu, 2005. i imenovan je za počasnog predsednika udruženja Cambridge University Quiz Society i za počasnog člana Queens' Collegea na Cambridgeu. On je mecena pozorišta Norwich Playhouse i potpredsednik društva The Noël Coward Society. Jula, 2010. imenovanje u počasnog člana Cardiff University-a.

Decembra, 2006. našao se na šestom mestu BBC-eve top liste živih ikona. Čitaoci *Radio Times*-a su ga izglasali za najinteligentnijeg čoveka na televiziji. Pink List novina *Independent on Sunday* imenovala ga je za drugu najutecajniju gej osobu u Britaniji, maja, 2007. Prethodne godine našao se na 23. mestu iste liste. Iste godine (2007), časopis *Broadcast* svrstao ga je na 4. mesto najutecajnijih ljudi sa ekrana, opisujući ga kao polimata i "nacionalno blago".

BBC Four mu je posvetio dve večeri programa 2007. povodom njegovog 50. rođendana. Prvo veče je sadržalo šezdesetominutni dokumentarac, *Stephen Fry: 50 Not Out*. Drugo veče je sadržalo intervju sa Mark Lawsonom i polučasnovnu emisiju *Stephen Fry: Guilty Pleasures*. *Stephen Fry Weekend* je imao takvu gledanost da je u toku septembra program repriziran na kanalu BBC Two.

Grupa dan le sac vs Scroobius Pip ga pominje u pesmi "Thou Shalt Always Kill", u tekstu: "thou shalt not question Stephen Fry".

Tvrdi se da Fry drži britanski rekord u broju izgovaranja reči "fuck" u emisijama uživo.

Privatni život
--------------

Fry se trudio da svoju homoseksualnost sačuva kao tajnu tokom svog tinejdžerskog perioda u srednjoj školi. Fry tvrdi da nije imao seks 16 godina, od 1979. do 1995. Kada mu je postavljeno pitanje kada je prvi put spoznao svoju seksualnu prijentaciju, Fry je orgovorio: "Mislim da se to desilo kada sam izašao iz materice. Okrenuo sam se i pogledao u svoju majku i pomislio, 'Ovo je poslednji put da ulazim u ovo.'" Fry je bio 14 godina u vezi sa svojim bivšim partnerom, Danielom Cohenom. Jula, 2010. je objavljeno da je u vezi sa glumcem Stevenom Webbom. Živi u Londonu i vozi TX4 londonski taksi.

Fry aktivno podržava Laburističku partiju već dugo godina i pojavljivao se u političkoj emisiji sa Hugh Lauriejem i Michelle Collinsom, novembra, 1993. in November 1993. Uprkos tome, nije glasao na izborima 2005. godine, jer se nije slagao sa stavom u vezi sa ratom u Iraku nijedne partije. Iako je hvalio Blair/Brownovu vladu, kritikovao je njihov koncept "trećeg puta". Blizak je sa Princom Charlesom i bio je gost na njegovom venčanju sa Camillom, 2005. godine.

Fry je prijatelj sa britanskim glumcem i komičarem, Rowanom Atkinsonom i bio je kum na njegovom venčanju. Takođe je dobar prijatelj sa glumcem Johnom Millsom. Bio je kum na venčanju Hugha Lauriea i krstio je svo troje njegove dece.

Fry je veoma zainteresovan za digitalnu tehnologiju i tvrdi da je kupio treći Macintosh koji je prodat u UK-u (njegov prijatelj Douglas Adams je kupio prva dva) i u šali kaže da nikada nije video smartphone koji nije kupio. Fry navodi Wikipediju kao jedan od njegovih omiljenih sajtova, "jer volim da saznam da sam umro i da sam trenutno u baletu u Kini, kao i mnoge druge tačne i važne informacije koje nam Wikipedija donosi."

Bibliografija
-------------

* Fry, Stephen; Laurie, Hugh (1990). *A Bit of Fry and Laurie*. Mandarin. ISBN 9780749307059.
* Fry, Stephen (1993). *The Liar*. Soho. ISBN 9780939149827.
* Fry, Stephen (1994). *The Hippopotamus*. Soho Press. ISBN 9781569470541.
* Fry, Stephen (1997). *Making History*. Arrow. ISBN 9780099464815.
* Fry, Stephen (2000). *Moab Is My Washpot*. Soho Press. ISBN 9781569472026.
* Fry, Stephen (2000). *The Stars' Tennis Balls*. Hutchinson. ISBN 9780091801519.
* Fry, Stephen (2003). *Revenge: A Novel* (reprint izd.). Random House. ISBN 9780812968194.
* Fry, Stephen (2005). *The Ode Less Travelled: Unlocking the Poet Within*. Hutchinson. ISBN 9780091796617.
* Lloyd, John; Fry, Stephen; Mitchinson, John (2006). *The Book of General Ignorance*. Faber and Faber. ISBN 9780571233687.
* Carwardine, Mark; Fry, Stephen (2009). *Last Chance to See*. HarperCollins Publishers Limited. ISBN 9780007290727.
* Fry, Stephen (2010). *The Fry Chronicles: An Autobiography*. Michael Joseph. ISBN 0718154835.  (bit će objavljeno u UK-u 13. septembra 2010)

Vanjske veze
------------

***Stephen Fry*** na Wikimedijinoj ostavi

* Zvanični sajt
* Stephen Fry na Twitteru
* Stephen Fry na Projektu Open Directory
* Stephen Fry na sajtu IMDb

| Akademske funkcije |
| --- |
| Prethodi: **Paul Henderson Scott**  |  **Rektor univerziteta Dundee** 1992–1998 | Slijedi: **Tony Slattery**  |

| * p
* r
* u
Stephen Fry |
| --- |
| Romani | *The Liar* (1991) • *The Hippopotamus* (1994) • *Making History* (1997) • *The Stars' Tennis Balls* (2000) |
| Ne-fikcija | *Paperweight* (1992) • *Moab Is My Washpot* (1997) • *Stephen Fry's Incomplete and Utter History of Classical Music* (2004) • *The Ode Less Travelled: Unlocking the Poet Within* (2005) • *Stephen Fry in America* (2008) |
| Scenarija | *Bright Young Things* (2003; i režija) • *The Magic Flute* (2006) • *The Dam Busters* (TBA) • *The Liar* (TBA; i režija) |
| Audio knjige | *The Dongle of Donald Trefusis* (2009) |
| Pozorišne predstave | *Latin!* (1980) • *Me and My Girl* (1984) • *Cinderella* (2007) |
| Radio | *Loose Ends* (1986) • *Saturday Night Fry* (1988) • *The Incomplete and Utter History of Classical Music* (2002) • *Current Puns* (2007) • *Radio 4: This is Your Life* (2007) • *Stephen Fry's Podgrams* (2008) • *Fry's English Delight* (2008–2009) |
| Televizija | *The Crystal Cube* (1983) • *A Bit of Fry and Laurie* (1987–1995) • *Jeeves and Wooster* (1990–1993) • *QI* (2003–present) •*Absolute Power* (2003–2005) • *Stephen Fry: The Secret Life of the Manic Depressive* (2006) • *Stephen Fry in America* (2008) • *More Fry in America* (TBA) |
| Vidi dalje | Fry and Laurie • BBC Radio 4 • Queens' College, Cambridge • *Who Do You Think You Are?* • Twitter |