Borci jednog od prvih partizanskih odreda u Srbiji (čačanskog), sa zaplenjenim nemačkim teškim mitraljezom.
Partizanski odredi formirani na teritoriji Srbije bili su deo Narodnooslobodilačke vojske i partizanskih odreda Jugoslavije, koji su se tokom Narodnooslobodilačkog rata, od jula 1941. do maja 1945. godine, borili protiv okupatora i njegovih sardnika. Njima je komandovao Glavni štab NOV i PO Srbije, a po potrebi i Vrhovni štab NOV i POJ.

Nastanak i razvoj partizanskih odreda
-------------------------------------

Partizanski odredi Jugoslavije 1941 godine (oktobar-decembar 1941).
Prvi partizanski odredi na teritoriji Srbije počeli su se formirati krajem juna i početkom jula 1941. godine, i bili su u početku sačinjeni od desetak-dvadeset boraca, uglavnom članova KPJ i SKOJ-a ili njihovih simpatizera. Partizanski odredi u početku su bili uglavnom sastavljeni od ljudi iz gradova, koji su evakuisani uoči 22. juna 1941. ili su se odranije nalazili na selu. Sela su posle rata bila uveliko izmenjena, jer su se u njima zatekli mnogi đaci i studenti, oficiri, činovnici, izbeglice iz NDH, Makedonije, Kosova i Metohije, Vojvodine. Prvi pripadnici odreda uglavnom su bili sastavljeni iz redova đaka, studenata, zanatlija, radnika. U svom sastavu imali su i žene, a kao amblem koristili petokraku.

Tokom leta 1941. godine, posle izbijanja oružanog ustanka naroda Srbije, naglo je porastao broj odreda, kao i broj boraca u njima. Odredi od nekoliko desetina ljudi narasli su u velike vojne formacije: Užički NOP odred na 2.500, Čačanski na 3.000, Kragujevački na 1.500 boraca. Na vrhuncu ustanka, partizanski odredi imali su oko 25.000 boraca. Na vojno-političkom savetovanju u Stojicama, održanom septembra 1941. godine, rukovodstvo Narodnooslobodilačkog pokreta je jasno definisalo organizaciju partizanskih odreda.

U toku Narodnooslobodilačkog rata na teritoriji Srbije formirano je preko četrdeset partizanskih odreda, a najveći broj njih formiran je u toku leta 1941. godine. Partizanski odredi, naglo narasli, jednako su se brzo osipali prilikom vojnih neuspeha, znajući preko noći da se prepolove ili čak svedu sa 1.000 na 150 boraca.

Posle Prve neprijateljske ofanzive na oslobođenu teritoriju zapadne Srbije, decembra 1941. godine, glavnina partizanskih odreda iz zapadne Srbije povukla se sa Vrhovnim štabom u Sandžak, pa potom u istočnu Bosnu, gde su ovi odredi činili osnovu za stvaranje prvih partizanskih brigada.

Tokom 1942. i 1943. godine glavno žarište Narodnooslobodilačke borbe u Srbiji bila je južna Srbija, dok su na podruliju zapadne Srbije i Šumadije, usled krize ustanka, mnogi odredi bili rasformirani. Krajem 1943. i početkom 1944. godine, dolazi do ponovnog obnavljanja mnogih partizanskih odreda. Posle oslobođenja Srbije, krajem 1944. godine, partizanski odredi su rasformirani, a njihovo ljudstvo je ili upućivano u sastav drugih jedinica NOVJ ili KNOJ-a ili demobilisano.

Spisak partizanskih odreda u Srbiji
-----------------------------------

Izvori
------

1. 1 2 3 4  Branko Petranović: Srpski narod u ustanku

Literatura
----------

| **odred** | **datum formiranja** | **mesto formiranja** | **komandant** | **politički komesar** |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| **Babički odred** | 20. septembar 1941.
 | planina Babička gora |  |  |
| **Boljevački odred** | 28. jul 1941.
 | Podgorac, kod Boljevca |  |  |
| **Valjevski odred** | 11. jul 1941.
 | okolina Valjeva | Zdravko Jovanović, nh | Milosav Milosavljević, nh |
| **Vranjski odred** | 12. avgust 1941.
 | okolina Vranja | Sima Pogačarević, nh |  |
| **Drugi južnomoravski odred** | 4. mart 1943.
 | Ravna Gora, kod Vlasotinaca |  |  |
| **Drugi šumadijski odred** | 7. jul 1941.
 | Smederevska Palanka | Bogosav Marković | Tanasije Mladenović |
| **Zaječarski odred** | 8. decembar 1943.
 | Vratarnica, kod Zaječara |  |  |
| **Jablanički odred** | 21. oktobar 1941.
 | Jablanica |  |  |
| **Jastrebački odred** | april 1942.
 | planina Jastrebac |  |  |
| **Knjaževački odred** | 9. avgust 1941.
 | okolina Knjaževca |  |  |
| **Kopaonički odred** | avgust 1941.
 | planina Kopaonik |  |  |
| **Kosmajski odred** | 31. jul 1941.
 | planina Kosmaj |  |  |
| **Kragujevački odred** | 20. jul 1941.
 | Grošnica, kod Kragujevca | Radisav Nedeljković Raja, nh | Vladimir Dedijer |
| **Krajinski odred** | 1. avgust 1941.
 | Metriš, kod Zaječara |  |  |
| **Kraljevački odred „Jovan Kursula"** | 27. jul 1941.
 | planina Goč | Pavle Jakšić, nh | Miro Dragišić Piper |
| **Kukavički odred** | 10. avgust 1941.
 | planina Kukavica |  |  |
| **Mačvanski odred** | 16. jul 1941.
 | Glušci, kod Bogatića | Nebojša Jerković | Mika Mitrović Jarac, nh |
| **Ozrenski odred** | 2. avgust 1941.
 | planina Ozren |  |  |
| **Požarevački odred** | septembar 1941.
 | Kučevo | Veljko Dugošević, nh | Čedomir Vasović, nh |
| **Pomoravski odred** | 23. jul 1941.
 | Đurđevo brdo, kod Jagodine | Ljubiša Urošević | Boško Đuričić |
| **Posavski odred** | 31. jul 1941.
 | planina Kosmaj | Koča Popović, nh | Bora Marković, nh |
| **Prvi južnomoravski odred** | 7. februar 1943.
 | Kaluđerce, kod Leskovac |  |  |
| **Prvi šumadijski odred** | 1. jul 1941.
 | Gornja Trešnjevica, kod Aranđelovca | Milan Blagojević, nh | Milan Ilić Čiča, nh |
| **Rasinski odred** | 22. jul 1941.
 | okolina Kruševca |  |  |
| **Suvoborski odred** | januar 1942.
 | Poćuta |  |  |
| **Svrljiški odred** | 10. septembar 1941. 
 | istočna Srbija |  |  |
| **Timočki odred** | mart 1942.
 | istočna Srbija |  |  |
| **Toplički odred** | 3. avgust 1941.
 | Toplica |  |  |
| **Užički odred „Dimitrije Tucović"** | jul 1941.
 | okolina Užica | Dušan Jerković, nh | Milinko Kušić, nh |
| **Crnotravski odred** | jun 1942.
 | okolina Crne Trave |  |  |
| **Čačanski odred „Dragiša Mišović"** | 12. jul 1941.
 | plnina Jelica | Momčilo Radosavljević | Ratko Mitrović, nh |  |  |
| **Šarski odred** | 1942.
 | Šar-planina |  | Staja Marković |  |  |
|

|  |  |
| --- | --- |
| Partizanska spomenica 1941. | Portal NOBSegment isključivo posvećen **Narodnooslobodilačkoj borbi.** |

* **Vojna enciklopedija** (knjiga sedma), Beograd 1974. godine

| * p
* r
* u
Partizanski odredi Jugoslavije |
| --- |
| Partizanski odredi iz Bosne i Hercegovine • Partizanski odredi iz Vojvodine • Partizanski odredi sa Kosova i Metohije • Partizanski odredi iz Makedonije • Partizanski odredi iz Slovenije • Partizanski odredi iz Srbije • Partizanski odredi iz Hrvatske • Partizanski odredi iz Crne Gore \* Spisak partizanskih odreda u Jugoslaviji |  |