**Elena Dmitrievna Stasova** (rus. *Еле́на Дми́триевна Ста́сова*; 1873 — 1966), ruska i sovjetska revolucionarka, jedna od vođa međunarodnog komunističkog i ženskog pokreta. Heroj socijalističkog rada.

Biografija
----------

Rođena je 3. oktobra/15. oktobra 1873. godine u Sankt Peterburgu. Njen otac Dmitrij Stasov je bio poznati advokat i učestvovao je u velikim sudskim procesima svoga vremena. Zajedno sa svojim bratom Vladimirom bio je jedan od organizatora i prvi direktor ruskog muzičkog društva. Njihov otac, a Elenin deda bio je poznati rusko arhitekta Vasilije Stasov.

Do svoje trineste godine školovala se kod kuće sa privatnim nastavnikom, a onda se upisala u peti razred klasične gimnazije. Školu je završila 1890. godine, sa odličnim uspehom. Ubrzo potom, 1893. godine se upoznala sa Nadeždom Krupskajom, kasnije poznatom ruskom revolucionarkom i suprugom Vladimira Lenjina. Preko nje se upoznala sa idejama socijalizma i revolucionarnim redničkim pokretom. Godine 1898. se priključila i postala aktivan član „Saveza radničke klase za borbu za oslobođenje" iz koje je iste godine naslata Ruska socijal-demokratska radnička partija (RSDPR). Politički je delovala u Sankt Peterburgu, Orelu, Moskvi, Minsku i dr, a bila je i sekretar partijskog komiteta u St. Peterburgu i član Severnog biroa CK RSDPR.

Kada je 1903. godine u RSDPR izbio sukob između „boljševika" i „menjševika", Elena je stala na starnu boljševika, koje je predvodio Lenjin. Tada je postala profesionalna revolucionarka i jedna od Lenjinovih saradnica. Godine 1905. je emigrirala u Švajcarsku, gde se nalazila i u vreme Ruske revolucije iz 1905. godine. U Rusiju se vratila početkom 1906. godine i otišla u Tbilisi, gde je radila na organizovanju i omasovljivanju boljševičke partije. Januara 1912. godine je bila izabrana za alternativnog člana Centralnog komiteta RSDRP (boljševika). Godine 1913. je bila uhapšena i prognana u Sibir, gde je ostala sve do 1916. godine. 

Nakon Februarske revolucije 1917. godine, imenovana je za sekretar Centralnog komiteta RSDRP(b) i na ovoj funkciji se nalazila sve do marta 1920. godine. Na Šestom kongresu RSDRP(b), 1917. godine je izabrana za punopravnog člana Centralnog komiteta. Za člana CK bila je birana i na Sedmom, 1918. i Osmom kongresu, 1919. godine. Na Devetom kongresu, 1920. godine, nije ponovo izabrana u članstvo Centralnog komiteta i povukla se iz partijskog rukovodstva. 

Od 1920. godine je najpre radila u partijskom komitetu u Petersburgu, a 1921. je bila upućena na partijski rad u Nemačku, gde jedala u Komunističkoj partiji Nemačke i kao predstavnik Kominterne. Takođe, tokom boravka u Nemačkoj, aktivno je radila na organizovanju nemačkog ogranka humanitarne organizacije Međunarodne organizacije pomoći revolcuinarima (MOPR). Početkom 1926. se vratila u Sovjetski Savez i 1927. je bila imenovana za zamenika predsedika Centralnog komiteta Međunarodne organizacije pomoći revolcuinarima (poznate i pod nazivom Crvena pomoć) i za predsednika Centralnog komiteta MOPR Sovjetskog Saveza. Na ovim funkcijama zadržala se do 1937. godine, a 1933. je bila osnivač Internacionalnog dečijeg doma u Ivanovu. 

Član Centralne kontrolne komisije SKP(b) bila je od 1930. do 1934. godine. Na Sedmom kongresu Kominterne, 1935. godine bila je izabrana u članstvo Međunarodne komisije za kontrolu. Na ovoj poziciji ostala je do raspuštanja Kominterne 1943. godine. 

Za razliku od mnogih drugih „starih boljševika", koji su nestali u staljinovim čistkama, u periodu od 1936. do 1939. godine, ona nije bila hapšena, ali je 1938. godine bila premešetena na novi položaj u redakciji časopisa „Međunarodna književnost". Na ovoj poziciji je ostala do 1946. godine, kada je otišla u penziju. 

Do sveoje smrti 31. decembra 1966. godine živela je u Moskvi. Kao zaslužna sovjetska i međunarodna revolucionarka, njena urna je sakaranjena u Kremaljskoj nekropoli. 

Za svoj revolucionarni i državno-partijski rad bila je odlikovana sa četiri Ordena Lenjina - marta 1933, oktobra 1953, marta 1960. (treći orden je dobila automatski sa dobijanjem zvanja heroja socijalističkog rada) i oktobra 1963. godine. Ukazom Prezidijuma Vrhovnog sovjeta Sovjetskog Saveza 7. marta 1960. godine dodeljen joj je počasni naziv heroja socijalističkog rada. 

|  |  |
| --- | --- |
| Normativna kontrola Uredi na Wikidati | 
* WorldCat identiteti
* VIAF: 43204060
* LCCN: n82260192
* ISNI: 0000 0001 0967 3349
* GND: 109075285
* SUDOC: 127366156
* NKC: ola2003167486
* CONOR.SI: 185517923

 |