recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Ranča** ili (lokalizam) **Ranče** (1433 m) je planina u centralnoj Bosni, na području općina Travnik, Dobretići i Jajce. Pritom je na njoj gotovo cijela teritorija Dobretića, (nekada) sa dvadesetak hrvatskih sela i zaselaka.

Ispod sjeveroistočnih padina Ranče protiče Ugar, oko kojeg se pruža uska dolina Pougarje. Planina je izložena prema strmim padinama Korićanskih i Ugarskih stijena, tj. prema ušćima Ilomske i Kobilje.

Najviši vrhovi Ranče su Suhi vrh (1.433 m) , Gola glavica (1.464 m) i Vitorog (1.478 m).

Sa ove planine u Ugar otiče nekoliko pritoka: Dedića i Andrijevića potok, Bunar i Kukavički potok, a na jugozapad (prema [[Vrbas (rijeka)|Vrbasu): Buna, Kraljevac, Rijeka i Komatinski potok.

Ranča je bogata mješovitim listopadno-četinarskim šumskim sastijinama, koje su prošarane planinskim pašnjacima. U šumama živi karakteristična divljač za ovakve životne zajednice, između ostalih i: medvjed, vuk, lisica, divlja svinja, jazavac, jež i dr.

Povezano
--------

* Dobretići
* Ugar
* Pougarje
**Albano Laziale** je grad od 40.515 stanovnika u Italiji, južno od Rima.

Geografija
----------

Albano Laziale leži na masivu Colli Albaniju u Laciju, 20-ak km od Rima.

Historija
---------

Još u rimsko doba duž Via Appije počelo se formirati naselje Albanum, kada su bogati Rimljani počeli graditi vile uz nju, poput Pompeja i cara Domicijana. Struktura Albanuma potpuno se promijenila krajem 2. i početkom 3. vijeka kada je po nalogu cara Septimija Severa tu premještena druga partska legija. Legionari, njih oko 6000, podigli su kastrum *Castra Albana* uz koji je niklo naselje njihovih porodica i zanatlija.

Legija je ostala u Albanumu do sredine 3. vijeka, ali je grad i nakon toga ostao značajan. Dokaz tome je bazilika posvećena sv. Ivanu Krstitelju koju je 326. car Konstantin Veliki izgradio u mjestu. Istu prvilegiju imali su još samo Rim, Ostia, Napulj i Capua. Nakon pada Rimskog Carstva, kraj je bio je meta kontinuiranih napada stranih hordi. Između 6. i 9. vijeka, grad su orobili Langobardi, Goti, Franci, Alemani te nakraju i Saraceni (846).

U 10. vijeku patricijska porodica Savelli uspjela je zavladati Albanumom i obilježila je historiju grada u narednim vijekovima. Pod njihovom upravom je historijski centar mjesta dobio današnji izgled u 16. i 17. vijeku. Dominacija porodice Savelli trajala je do 1697. kada je zbog ozbiljnih novčanih problema morala prodati grad i svo zemljište oko njega kao feudalni posjed. Tada ga je na aukciji kupila papainska apostolska komora, pa je tako Albano postao dio Papinske Države.

Ključna godina za Albano bila je 1780. kada je papa Pio VI dao obnoviti Via Appiju, želivši tako skratiti put između Rima i Terracina. Tada je isušena Pontijska močvara, pa je grad ponovno postao privlačan za stanovnike višeg sloja. Nakon obnove Papinske Države 1816. Albano je postao jedna od osamnaest njenih provincija i sjedište vlade. Strašna godina u histriji Albana bila je 1867. kad je puno stanovnika pomrlo od epidemije kolere. Albano je 1870. postao dio Kraljevine Italije i sjedište okružnog suda. Prefiks *Lazio* dodan je imenu grada 1882. kako bi se razlikovao od drugih istoimenih gradova Kraljevine Italije.

Albano je 1. februara 1944. bio bombardiran od strane saveznika, a u tim napadima poginulo je stotinjak stanovnika. Nakon Drugog svjetskog rata, grad se brzo oporavio, tako da je danas značajni trgovački centar u okolici Rima.

Atrakcije
---------

Albano ima brojne spomenike iz rimskog doba, uključujući cisterne, amfiteatar Septimija Severa, Karakaline terme, Nimfeum i mnogi druge. U okolici grada je Park prirode Castelli Romani i jezero Albano.

Vanjske veze
------------

***Albano Laziale*** na Wikimedijinoj ostavi

* Službene stranice grada ()

|  |  |
| --- | --- |
| Normativna kontrola Uredi na Wikidati | 
* WorldCat identiteti
* VIAF: 153585575
* GND: 4079681-4
* SUDOC: 140233032
* BNF: cb119607690 (podaci)

 |
*Tremissis* sa Arechisovim likom nakon što je uzeo titulu *princeps* (knez)
**Arehis II** (*Arechis*, također *Aretchis*, *Arichis*, *Arechi* ili *Aregis*; ? - 26. august 787) bio je vojvoda (a kasnije i knez/princ) od Beneventa u južnoj Italiji, s time da je vladao od 756/758. do smrti. Bio je sin vojvode Liutpranda, koga je naslijedio na prijestolju. Iako je, kao i većina vojvoda od Beneventa, bio *de facto* nezavisan vladar, nastojao je ostvariti prijateljske odnose sa svojim nominalnim sizerenom, langobardskim kraljem Deziderijem. Zbog toga se oko 757. oženio za Deziderijevu kćer Adelpergom, koja mu je rodila tri sina i dvije kćeri.

Prijateljski odnosi sa Deziderijem su potrajali sve do 774. godine, kada je langobardsku državu na sjeveru Italije pokorio franački kralj Karlo Veliki. Arehisovo vojvodstvo je Karlo, uglavnom zbog nepristupačnog planinskog terena, Karlo ostavio na miru. Arehis je iskoristio priliku da se proglasi knezom te počeo kovati novac i donositi zakone, što je dotada bilo u formalnoj nadležnosti langobardskog kralja. Karlo ga je ostavio na miru, čak nakon što je 776. podržao langobardski ustanak u Furlaniji. 780-ih je, pak, postigao sporazum sa svojim tradicionalnim neprijateljima Bizantincima čije je područje tada bilo poznato kao Vojvodstvo Napulj.

Arehis i Adelperga su za svoje vladavine bili poznati kao pokrovitelji umjetnosti; osim što su financijski pomagali samostane Montecassino i San Vincenzo di Volturno, na svoj dvor su doveli Pavla Đakona, koji je za njihov račun napisao *Historia Romana*, tekst o rimskoj historiji koji je uživao veliku popularnost tokom srednjeg vijeka.

Godine 787. je, pak, na Benevento krenula franačka vojska pod Karlom Velikim. Arehisovo uporište Capua se našlo pod opsadom, a on sam se sklonio u Salerno. Tamo se formalno pokorio Karlu kao svom sizerenu; svog sina Grimoalda je dao za taoca. Ubrzo je umro, ali je njegov sin već 791. obnovio beneventsku nezavisnost.

Izvori
------

* Einhard. *The Life of Charlemagne* Arhivirano 2008-05-14 na Wayback Machine-u. Translated by Samuel Epes Turner.
* King, P. D. (1987). *Charlemagne: Translated Sources*. Lancaster.
* Noble, T. F. X. (1984). *The Republic of St. Peter: the Birth of the Papal State, 680–825*. Philadelphia.
* Oman, Charles (1914). *The Dark Ages, 476–918*. London.
* Wickham, C. (1981). *Early Medieval Italy*. London.

| Kraljevske titule |
| --- |
| Prethodi:**Liutprand** | **vojvoda od Beneventakao knez od 774.**754–787 | Slijedi:**Grimoald III** |
*Za ostala značenja, vidi Zapadna Papua (razvrstavanje).*

**Zapadna Papua** (id. *Provinsi Papua Barat*), jedna je od 34 provincije Indonezije. Provincija se nalazi na ostrvu Nova Gvineja u istočnom delu Indonezije. Pokriva ukupnu površinu od 97.024 km ² i ima 760.422 stanovnika (2010). 

Većinsko stanovništvo su Melanežani i Papuanci, koji su većinom protestanti. U provinciju doseljavaju i mnogi muslimanski Indonežani. 

Glavni i najveći grad je Manokwari.

Istorija
--------

Od 1920. do 1949. godine, region je bio u sastavu nizozemske kolonije pod nazivom *Nizozemske Istočne Indije*, koja je obuhvatala današnju Indoneziju. Između 1949. i 1962. godine region je bio deo zasebne nizozemske kolonije pod nazivom *Nizozemska Nova Gvineja*, koja je obuhvatala zapadni deo ostrva Nova Gvineja. 1962. godine, ova teritorija dolazi pod upravu Ujedinjenih nacija, da bi je 1969. godine anektirala Indonezija. Do 2003. godine, region je bio u sastavu provincije Papua, koja je obuhvatala ceo zapadni deo ostrva Nova Gvineja, da bi te godine zapadni deo provincije Papua bio izdvojen u novu provinciju pod nazivom *Zapadna Irian Jaya*, a 2007. je preimenovana u *Zapadna Papua*. Razlozi za formiranje nove provincije su bili delimično etničke prirode, s obzirom da ona ima veću koncentraciju stanovništva koje govori austronezijske jezike nego ostatak nekadašnje veće provincije Papua.

Demografija
-----------

Demografija| 2010. |
| --- |
| 760,422 |

Galerija
--------

* Veče iznad mesta Raja Apat u Zapadnoj PapuiVeče iznad mesta Raja Apat u Zapadnoj Papui
* Mapa provincije na ostrvu Nova GvinejaMapa provincije na ostrvu Nova Gvineja

Vidi još
--------

* Administrativna podjela Indonezije

Spoljašnje veze
---------------

* Službena stranica

| * p
* r
* u
Pokrajine Indonezije |
| --- |
| Sumatra | Aceh • Sjeverna Sumatra • Zapadna Sumatra • Bengkulu • Riau • Otoci Riau • Jambi • Južna Sumatra • Lampung • Bangka-Belitung | Karta indonezijskih pokrajina |
| Java | Jakarta • Zapadna Java • Banten • Centralna Java • Yogyakarta • Istočna Java |
| Kalimantan | Sjeverni Kalimantan • Zapadni Kalimantan • Centralni Kalimantan • Južni Kalimantan • Istočni Kalimantan |
| Manji Sunda Otoci | Bali • Zapadna Nusa Tenggara • Istočna Nusa Tenggara |
| Sulawesi | Zapadni Sulawesi • Sjeverni Sulawesi • Centralni Sulawesi • Južni Sulawesi • Jugoistočni Sulawesi • Gorontalo |
| Maluku Otoci i Nova Gvineja | Maluku • Sjeverni Maluku • Zapadna Papua • Papua |
|  |
| --- |
|  *Ovo je glavno značenje pojma **Džoker**. Za druga značenja, v. Džoker (razvrstavanje).* |

Primjer džokera na igraćoj karti
**Džoker** (engl.  – "šaljivčina") je posebna igraća karta koja nema boju niti vrijednost i može zamijeniti svaku drugu kartu. U nekim igrama (Juker) je to najjača karta. Na karti je obično nacrtana dvorska luda. U špilovima se nalaze dva ili tri džokera.

Povijest
--------

Smatra se da ime **džoker** potječe od pogrešnog izgovora riječi *Jucker*, njemačkog naziva za igru Juker (engl. ), igre u kojoj je ta karta prvi put uvedena (oko 1860.).

Korištenje u igrama
-------------------

* Džoker se ne koristi u većini igara. Neke od njih su:
	+ Preferans
	+ Baccarat
	+ Belot
	+ Blackjack
	+ Vist
	+ Šnaps ...
* Igre u kojima džoker mijenja bilo koju kartu:
	+ Burraco
	+ Kanasta
	+ Remi
* Igre u kojima je džoker najjača karta:
	+ Juker

Utjecaj
-------

Riječ **džoker** je ušla u široku upotrebu sa značenjima sličnim onim u kartama, a najčešće simbolizira iznenađenje, odnosno osigurava uspjeh ("*MMF: Stari džoker za novu Vladu*", "*Crni kim - imunološki džoker*").

V. također
----------

* Joker

Izvori
------

1. ↑  Josip Ilić-Dreven, "Izbor igara sa kartama", *Novinsko-nakladnička organizacija "Sportska tribina" s p.o.*, Zagreb 1980.
2. ↑  *Oxford Dictionary of Card Games*, David Parlett, pg. 104 Oxford University Press (1996) ISBN 0-19-869173-4
3. ↑  Globus
4. ↑  Zdravlje iz prirode

***Džoker*** na Wikimedijinoj ostavi
**Nišan Radivoja Oprašića**  je nadgrobnik podignut u vremenu prvih godina osmanske vlasti u Bosni i Hercegovini. To je druga polovina XV-og i XVI stoljeće, kada se još uvijek prepoznaje snažan uticaj klesarske tradicije stećaka. Dolazak islama i sam proces islamizacije nije zatirao narodne običaje i navike stanovnika nekadašnjeg Bosanskog kraljevstva.

Opšta karakteristika ovih nadgrobnih spomenika odlikuje se u njihovim relativno velikim dimenzijama i reljefnim motivima koji su direktno preneseni sa stećaka.

Prenesen je iz sela Oprašići kod Rogatice, susjednog sela Brankovića u Botaničku baštu Zemaljskog muzeja u Sarajevu.

Nacionalni spomenik
-------------------

Nišan je dio zbirke od 33 kamena spomenika iz srednjeg vijeka. Komisija za očuvanje nacionalnih spomenika, na sjednici održanoj 26. juna 2019. godine, donijela je odluku da se zbirka proglasi za nacionalni spomenik Bosne i Hercegovine. Ovu odluku Komisija je donijela u sljedećem sastavu: Amir Pašić (predsjedavajući), Goran Milojević i Radoje Vidović.

Opis
----

Po obliku i ukrašavanju nišan je sličan nišanu Mahmuta Brankovića, što upućuje na to da je oba nišana isklesao isti majstor i da je vojvoda Radivoj bio roda Brankovića, jer se služio istim grbom.

Oblika je četverostranog stupa, sa piramidalnim završetkom. Dvije suprotne strane piramidalnog završetka imaju po jednu polujabuku.

Na sadašnjoj zapadnoj vertikalnoj strani je najprije plastična predstava lava, vrlo slična onoj na Brankovića obelisku, a ispod toga je urezan mač. Na istočnoj strani se nalazi plastičan topuz.

Pri vrhu vertikalnih strana se proteže urezana linija. Sa južne strane obelisk ima koplje sa zastavicom, a sa sjeverne disk u kojemu su urezane dvije koncentrične kružnice i kružno središte nešto ispupčenije. Urezanim kosim linijama disk je spojen sa vodoravnom linijom pri vrhu stranice. Ispod toga je jedna polujabučica, ispod koje je polumjesec, a opet ispod njega su dvije polujabučice. 

### Epitaf i tumačenja

Natpis je pisan srednjovjekovnom bosanskom epigrafskom ćirilicom, i transliteracija glasi:

> A si(j)e bilegь počtenoga vit(e)za voevode (vojvode) Radivoě (Radivoja) Oprašića. Dokle bihь počteno i glas(i) to (glasovito) prebihь (živjeh). I legohь u tuđoj zemlji, a bileg mi stoji na baštini.
> 
> 

O Radivoju Oprašiću nema historijskih podataka, ali po detaljima nišana vidi se da je bio pripadnik bosanskog plemstva. Po motivima lava se zaključuje da je kao i Mahmut Branković pripadao feudalnoj porodici Brankovića. Po dolasku Osmanlija, postao je njihov funkcioner, priznat mu je društveni status i ostao u staroj vjeri.
**Kontrabasista**, muzičar-instrumentalista.
Reč **muzičar** (fr. *musicien*, engl. ) ili **glazbenik** ima veoma široko značenje obzirom da je muzika kao umetnost veoma prostrano područje. Samim tim i muzičare svrstavamo u mnoge kategorije i potkategorije, zavisno od oblasti kojom se ko u muzici bavi.

Kako se muzika deli na zabavnu, džez, klasičnu, narodnu, rock n roll automatski se i muzičari dele na *zabavne*, *jazz*, *narodne*, *klasičare* i dr.

Redovno muzičko obrazovanje se stiče u osnovnoj muzičkoj, srednjoj muzičkoj školi i na muzičkoj akademiji. Samim tim, zavisno od muzičkog obrazovanja, muzičar može biti *školovan* i *neškolovan*, tj. *samouk*. Zavisno od pristupa muzici, muzičar može biti *amater* ili *profesionalac*.

**Muzičar** ili **glazbenik** u najširem smislu označava svaku osobu koja se bavi muzikom, bilo da je stvara, izvodi, predaje, aranžira ili uređuje. Za vrhunske muzičare kažemo da su vrhunskiumetnici.

Muzičar može biti:

* *Instrumentalista*. To je osoba koja svira neki muzički instrument. Podela muzičara-instrumentalista vrši se prema:

1. kategoriji instrumenta koji svira (ako svira gudački instrument, automatski spada u *gudače*, ako svira duvački instrument, kažemo da je *duvač*, ako svira instrument sa klavijaturama, kažemo da je *klavijaturista* i td.) i
2. nazivu instrumenta koji svira (muzičar koji svira violinu, zove se *violinista*, muzičar koji svira violončelo, zove se *violončelista*, muzičar koji svira klarinet, zove se *klarinetista*, ako svira bubnjeve, *bubnjar* i td.).
Ako muzičar svira sam, naziva se *solista*, dok muzičar koji svira u nekom orkestru, zove se *orkestarski muzičar*. Zavisno od orkestra u kojem svira, muzičari se dele na *kamerne*, *revijske*, *vojne*, *filharmone* i *opreske*.

* *Pevač*. On koristi sopstveni glas. Ako peva u horu, za njega kažemo da je *horski pevač*.
* *Kompozitor*. To je osoba koja stvara muziku.
* *Dirigent*. To je osoba koja diriguje, vodi neki muzički sastav (hor, orkestar...).
* *Aranžer*. To je osoba koja piše aranžmane za muzičke sastave.
* *Kantautor*. To je osoba koja stvara zabavne muzičke kompozicije - pesme, koje sam izvodi.
* *Muzikolog*. To je osoba koja izučava muzičko-teorijske discipline (muzički teoretičar, estetičar, istoričar, sociolog muzike...).
* *Muzički pedagog*. To je muzički obrazovana osoba koja obučava, tj. predaje neki muzički predmet (solfeđo, teorija muzike, istorija muzike, folklor, harmonija, muzički oblici, neki instrument i td).
* *Muzički urednik*. To je osoba koja uređuje muziku za potrebe radija, televizije ili neke muzičke kuće.

Eksterni linkovi
----------------

***Muzičar*** na Wikimedijinoj ostavi
*Dictatus papae* u zbirci vatikanskih rukopisa.
**Dictatus papae** (sh. *Papin diktat*) je naziv za ukaz koji je godine 1075. donio rimski papa Grgur VIIkojim je, u skladu s načelima tzv. gregorijanske reforme sebi kao poglavaru Rimokatoličke crkve uzeo ne samo duhovnu vlast - odnosno isključivu nadležnost nad crkvom, uključujui investituru, nego i svjetovnu vlast. Te nadležnosti su, prema Grgurovim tvrdnjama, uključivala i pravo da smjenjuje svjetovne vladare, uključujući i samog (svetog rimskog) cara. Papino preuzimanje *imperiuma*, odnosno svjetovne vlasti, bio je čin bez presedana u srednjem vijeku, odnosno stvorio je kasniju kanonskopravnu podlogu za doktrinu od papinskom primatu nad svim vladarima i državama kršćanskog svijeta. Iako ne postoje dokazi da je *Dictatus papae* bio objavljivan (a prema nekim špekulacijama je u svom danas poznatom obliku napisan tek 1087. godine), historičari smatraju da je stvorio podlogu za dugogodišnji spor o investituri.

V. također
----------

* Libertas ecclesiae

Izvori
------

1. ↑  u pismima upućenima biskupu Opizou od Lodija. Paravicini Bagliani, Agostino. „Sia fatta la mia volontà". *Medioevo* (143): p. 77.

Literatura
----------

* Medieval Sourcebook: *Dictatus papae* from Ernest F. Henderson, *Select Historical Documents of the Middle Ages*, (London: George Bell and Sons, 1910), pp. 366–367; reprinted in Brian Tierney, ed. *The Middle Ages*, Vol. I: Sources of Medieval History, 4th ed. (New York: Alfred A. Knopf, 1983) pp. 142–143.
* [*Das Register Gregors. VII*, ed. E. Caspar (in series *M.G.H. Epistolae Selectae* ii, Berlin 1920-3), pp. 202–8]: section translated by G.A. Loud
**Mirko Sandić** (Beograd 9. maja 1942.-Beograd 24. decembar 2006.) je bio jugoslovenski vaterpolista i trener. 

Sa Partizanom je osvojio 11 titula državnog prvaka i pet Kupova evropskih šampiona. 

Sandić je naučio da pliva sa 4 godine, ali je počeo da igra vaterpolo tek sa 16 godina za klub Partizan. Ostao je u klubu Partizan sve dok nije prestao igra vaterpolo 1974. godine. Odigrao je preko 1000 utakmica i osvojio 11 nacionalnih prvenstava Jugoslavije, 7 jugoslovenskih kupova, 5 evropskih kupova šampiona I nekolicinu prijateljskih turnira.

Sandić je odigrao ukupno 235 utakmica za reprezentaciju Jugoslavije i postigao preko 250 pogodaka. Osvojio je zlatnu medalju na Olimpijskim igrama 1968. u Meksiku i srebrnu medalju na Olimpijskim igrama 1964. u Tokiju. Na Evropskim prvenstvima 1966. i 1970. bio je u sastavu reprezentacije Jugoslavije koja je stigla do treće pozicije. Sandić je naučio da pliva sa 4 godine, ali je počeo da igra vaterpolo tek sa 16 godina za klub Partizan. Ostao je u klubu Partizan sve dok nije prestao igra vaterpolo 1974. Godine. Odigrao je preko 1000 utakmica i osvojio 11 nacionalnih prvenstava Jugoslavije, 7 jugoslovenskih kupovač, 5 evropskih kupova šampiona I nekolicinu prijateljskih turnira.

Kao trener radio je u Singapuru, Maleziji, Egiptu, Partizanu i Goču.

Bio je predsednik Vaterpolo saveza Jugoslavije od 1996. do 1998, član tehničkog vaterpolo komiteta LEN-a, dobitnik priznanja MOK-a 1997. godine, i predsednik Skupštine Vaterpolo saveza Srbije. 1999. je uvršten u Kuću slavnih na Floridi, SAD.

U Beogradu je nedavno jedna ulica ponela naziv Mirka Sandića.
**Prvi šumadijski narodnooslobodilački partizanski (NOP) odred** formiran je 1. jula 1941. godine u Gornjoj Trešnjevici, na mestu zvanom Jazerbara, na kosi Lisać.

Prvi komandant odreda bio je Milan Blagojević Španac, narodni heroj, zamenik komandanta odreda Milan Ilić Čiča, narodni heroj, a politički komesar Nedeljko Žakula.

Odmah počinju akcije, a naročito se uspešno sprovodi čitav niz akcija na komunikacijama Beograd-Kragujevac. U brzo, za nepunih mesec dana, odred narasta na **300** boraca i od njega se 18. avgusta 1941. godine formiraju tri bataljona.

Polovinom avgusta izvedena je velika akcija na Kremenjači iznad Čumića, gde je uništeno sedam neprijateljskih kamiona i 57 Nemaca, a 14 zarobljeno. Novoformirani batljoni proširuju se svoju aktivnost na Kačar, Oplenac i Kolubaru. Oni su izvršili rušenje mosta na Kolubari, izveli blokadu Lazarevca i oslobodili Belanovicu i Rudnik.

U noći između 28. i 29. oktobra 1941. godine, po povratku iz Užica, na putu za Šumadiju, četnici Dragoljuba Mihailovića su uhvatili komandanta odreda Milana Blagojevića, silom ga izvukli iz voza u Užičkoj Požegi i posle mučenja ubili iste noći.

Polovinom novembra 1941, Mihailovićevi četnici na prevaru zarobljavaju jedan broj pripadnika odreda u Gornjem Milanovcu, i potom predaju Nemcima koji su ih streljali.

Literatura
----------


|  |  |
| --- | --- |
| Partizanska spomenica 1941. | Portal NOBSegment isključivo posvećen **Narodnooslobodilačkoj borbi.** |

* **Pregled Narodnooslobodilačke borbe u Srbiji**, Moma Marković, Beograd 1947. godina

Vanjske veze
------------

* Milivoje Stanković: PRVI ŠUMADIJSKI PARTIZANSKI ODRED
**Erik** (*Heirichus* ili *Ehericus*; ? - 799) bio je franački vojvoda od Furlanije (*dux Foroiulensis*). Bio je najstariji sin Gerolda od Vinzgouwa i brat Hildegard, druge supruge franačkog cara Karla Velikog.

Najveći dio vladavine je bio zaokupljen borbama sa Avarima, odnosno nastojanjima da se franačka vlast proširi na istok. Pri tome mu je podršku pružao Pipin od Italije. Godine 791. je pokrenuo veliki pohod na istok, kada je dolinom Drave prodro u Panoniju i opustošio tamošnja avarska područja; istovremeno je sa sjevera na avarska područja prodirao Karlo dolinom Dunava. Kada se Karlo 792. povukao kako bi ugušio ustanak Saksonaca, Erik je nastavio pohod, dva puta zauzeo veliki Ring Avara i bogati plijen poslao u prijestolnicu Aachen.

Godine 795. ili 796. su Erik i Pipin, uz pomoć zapadnoavarskog *tuduna* zarobili avarskog kagana. Kagan je doveden u Aachen i prisilno pokršten. 

Erik je bio suvremenik patrijarha Paulina II od Akvileje, koji mu je između 787. i 796. napisao *Liber Exhortationi*, svojevrsni priručnik o vođenju kršćanskog života.

U jesen 799. je Erik pokrenuo još jedan pohod, ovaj put s ciljem da pod franačku vlast stavi područja Liburnije. Tada je pokušao zauzeti grad *Tarsatica* (najvjerojatnije današnji Trsat), kome je u pomoć došao Višeslav, knez Primorske Hrvatske. Franci su poraženi, a Erik ubijen.

Izvori
------

* Einhard. *Vita Caroli Magni*. translated by Samuel Epes Turner. New York: Harper & Brothers, 1880.
* Wallach, Luitpold. "Alcuin on Virtues and Vices: A Manual for a Carolingian Soldier." *Harvard Theological Review*, Vol. 48, No. 3. (Jul. 1955), pp. 175-195.
* Ross, James Bruce. "Two Neglected Paladins of Charlemagne: Erich of Friuli and Gerold of Bavaria." *Speculum*, Vol. 20, No. 2. (Apr. 1945), pp 212–235.
* Hodgkin, Thomas. *Italy and her Invaders*. Clarendon Press: 1895.


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Prethodi:**Marcarius** | **vojvoda od Furlanije**789–799 | Slijedi:**Hunfrid** |
**Džerimandering** je politički pristrana podjela izbornih okruga/jedinica. Riječ je o oblicima manipulacije kojima se granice izbornih okruga/jedinica svjesno povlače i uspostavljaju prema određenim političkim interesima. Time se iskorištava zemljopisna raštrkanost birača različitih političkih stranaka kako bi se manipuliralo izbornim rezultatima.

Postoje dvije osnovne strategije gerrymanderinga:

1. **pakiranje** ( eng. *packing* ) - stavljanje što više birača iste političke opredjeljenosti u isti okrug kako bi se smanjio njihov utjecaj u drugim izbornim okruzima
2. **razbijanje** (eng. *cracking* ) - rasipanje i miješanje birača istih političkih uvjerenja u više okruga kako bi se smanjila biračka moć, te političke orijentacije.

Pojam je nastao spajanjem prezimena guvernera Massachusetts-a Elbridga Gerrya , te riječi *"salamander"* ( eng. daždevnjak ) koja je upotrijebljena kako bi opisala nepravilan oblik izbornog okruga koji je 1812. prolazio Massachusetts-om, a stupio je na snagu Gerryjevom inicijativom. Cilj tog pothvata bio je dolazak na vlast pomoću neutralizcije izbornog potencijala protivnika.

Vanjske veze
------------

* Primjeri bizarnih i neustavnih izbornih okruga u SAD-u.
* Online igra dizajnirana s ciljem edukacije o problemu gerrymanderinga ( na engleskom ) Arhivirano 2008-02-24 na Wayback Machine-u
pirolidin-1-il]-1-oksopentan-2-il]-2-[(2R)-5-(karbamoilamino)-2-[(2S)-2-[(2S)-2-[(2R)-2-[(2R)-3-(4-hlorofenil)-2-[(2R)-2-acetamido-3-(naftalen-2-il)propanamido]propanamido]-3-(piridin-3-il)propanamido]-3-hidroksipropanamido]-3-(4-hidroksifenil)propanamido]pentanamido]-4-metilpentanamid

| image = Cetrorelix.svg
| width = 
| alt = 
| image2 = Cetrorelix ball-and-stick.png
| width2 = 
| alt2 = 
| imagename = 
| drug\_name = Cetroreliks
| caption =

| tradename = 
| Drugs.com = Monografija
| MedlinePlus = 
| licence\_EU = 
| licence\_US = 
| DailyMedID = 
| pregnancy\_AU = 
| pregnancy\_US = 
| pregnancy\_category= 
| legal\_AU = 
| legal\_CA = 
| legal\_UK = 
| legal\_US = 
| legal\_status = 
| dependency\_liability = 
| routes\_of\_administration = Subkutano

| bioavailability = 
| protein\_bound = 
| metabolism = 
| elimination\_half-life = ~62,8 sati
| excretion = Nakon subkutane administracije izlučuje se nepromenjen putem urina.

| CAS\_number\_Ref = DaY
| CAS\_number = 120287-85-6
| CAS\_supplemental = 
| ATCvet = 
| ATC\_prefix = H01
| ATC\_suffix = CC02
| ATC\_supplemental = 
| PubChem = 
| PubChemSubstance = 
| IUPHAR\_ligand = 
| DrugBank\_Ref = Šablon:Drugbankcite
| DrugBank = DB00050
| ChemSpiderID\_Ref = DaY
| ChemSpiderID = 
| UNII\_Ref = DaY
| UNII = 
| KEGG\_Ref = DaY
| KEGG = 
| ChEBI\_Ref = DaY
| ChEBI = 
| ChEMBL\_Ref = DaY
| ChEMBL = 59224
| synonyms =

|C=70 |H=92 |Cl=1 |N=17 |O=14
| molecular\_weight = 1431.038
| smiles = CC(C)C[C@H](NC(=O)[C@@H](CCCNC(N)=O)NC(=O)[C@H](CC1=CC=C(O)C=C1)NC(=O)[C@H](CO)NC(=O)[C@@H](CC1=CN=CC=C1)NC(=O)[C@@H](CC1=CC=C(Cl)C=C1)NC(=O)[C@@H](CC1=CC2=CC=CC=C2C=C1)NC(C)=O)C(=O)N[C@@H](CCCNC(N)=N)C(=O)N1CCC[C@H]1C(=O)N[C@H](C)C(N)=O
| StdInChI = 1S/C70H92ClN17O14/c1-39(2)31-52(61(94)82-51(15-9-28-77-69(73)74)68(101)88-30-10-16-58(88)67(100)79-40(3)59(72)92)83-60(93)50(14-8-29-78-70(75)102)81-63(96)54(34-43-20-25-49(91)26-21-43)86-66(99)57(38-89)87-65(98)56(36-45-11-7-27-76-37-45)85-64(97)55(33-42-18-23-48(71)24-19-42)84-62(95)53(80-41(4)90)35-44-17-22-46-12-5-6-13-47(46)32-44/h5-7,11-13,17-27,32,37,39-40,50-58,89,91H,8-10,14-16,28-31,33-36,38H2,1-4H3,(H2,72,92)(H,79,100)(H,80,90)(H,81,96)(H,82,94)(H,83,93)(H,84,95)(H,85,97)(H,86,99)(H,87,98)(H4,73,74,77)(H3,75,78,102)/t40-,50-,51+,52+,53-,54+,55-,56-,57+,58+/m1/s1
| StdInChIKey\_Ref = DaY
| StdInChI\_comment = 
| StdInChIKey = SBNPWPIBESPSIF-MHWMIDJBSA-N
| StdStdInChI\_Ref = DaY
| density = 
| melting\_point = 
| melting\_high = 
| melting\_notes = 
| boiling\_point = 
| boiling\_notes = 
| solubility = 
| specific\_rotation = 
| sec\_combustion = 
}}
**Cetroreliks** je sintetički hormon koji blokira dejstvo gonadotropin oslobađajućeg hormon (GnRH). GnRH kontroliše luteinizirajući hormon (LH), koji inicira ovulaciju tokom menstrualnog ciklusa. Pri primeni hormonskog tretmana ponekad dolazi do prerane ovulacije, te se oslobađaju jajne ćelije koje nisu spremne za oplodnju. Cetroreliks sprečava oslobađanje tih ćelija.

Spoljašnje veze
---------------


|  |  |
| --- | --- |
|  | ***Portal Medicina***  |
|  | ***Portal Hemija***  |
|

***Cetroreliks*** na Wikimedijinoj ostavi

* Cetrorelix
*Ukoliko ste tražili junaka Prvog srpskog ustanka, vidite članak Zeka Buljubaša.*
**Jovan Gligorijević** (Ajačo, Korzika, 6. oktobar 1918 — Beograd, 23. januar 1982.) je bio veterinar.

Diplomirao je na Veterinarskom fakultetu u Beogradu 1946. a 1948. doktorirao na Veterinarskom fakultetu u Zagrebu. 

Godine 1949. osnovao je poseban Institut za rendgenologiju i fizikalnu terapiju na Veterinarskom fakultetu u Beogradu i organizovao odgovarajuću nastavu. Jedan je od organizatora prve laboratorije za primenu nuklearne energije u poljoprivredi, veterinarstvu i šumarstvu sa sedištem u Zemunu.

Bio je redovni profesor Veterinarskog fakulteta u Beogradu od 1962, a od 1971—75 rektor Beogradskog univerziteta.

Dobio je Sedmojulsu nagradu SR Srbije za 1978.

Sahranjen je u Aleji zaslužnih građana na Novom groblju.

Bibliografija
-------------

* *Intraperitoneala holecistografija kod domaćih mesojeda* Veterinarski arhiv  1-2;
* *Osnovi oftalmološke dijagnostike kod domaćih životinja* (s J. Dimićem), Beograd 1949;
* *Primena ehoskopije u ispitivanju debljine masnog tkiva svinja* (koautor), Veterinarski glasnik 1964;
* *Osnovi rendgenologije* (s. B. Petrovićem) Beograd 1970.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Prethodnik:**Dragiša Ivanović** | **rektor Univerziteta u Beogradu1971 — 1975** | Nasljednik:**Dragoslav Janković** |
Peršun
**Peršun** (*Petroselinum crispum*) je dvogodišnja biljka s belim, tankim i dugačkim korenom. Stabljika je gola, malo žljebasta i uglasta. Listovi su različitog nazubljenog oblika. 
Peršun nema visoko-kaloričnu vrednost ali je zato izuzetno bogat mineralima i vitaminima. To ga svrstava u red visokokvalitetnih namirnica i lekovitih biljaka. List je bogat vitaminom C. Bogat je još provitaminom A, vitaminima grupe B, kao i retkim vitaminom B12 ( koji je značajan za stvaranje crvenih
krvnih zrnaca). Ništa manje nije važno ni bogatstvo peršuna
mineralnim sastojcima. U 100 grama peršunovog lista ima oko
1630 miligrama minerala, od čega polovinu zauzima visokovredan
kalijum. Takodje treba dodati i značajno prisustvo železa, kalcijuma,
mangana, magnezijuma, bakra.
Lišće peršuna treba uzimati u svežem stanju, jer jedino tako zadržava svoja bitna svojstva. 
Peršunov list je izuzetno delotvoran kao sredstvo koje podstiče izlučivanje štetnih materija iz organizma, a povoljno utiče na cirkulaciju i uopšte srčane smetnje.

U kulinarstvu peršun se upotrebljava kao začin zbog svog specifičnog i izrazito prijatnog mirisa.
kao začin koristi se najviše list koji se jelima obično dodaje sitno seckan na kraju pripreme jela.
Koren se koristi kao dodatak supama i varivima.

Povezano
--------

* Spisak začina

***Peršin*** na Wikimedijinoj ostavi
**Vladimir Becić** (Brod na Savi, 1. lipnja 1886. – Zagreb, 24. svibnja 1954.), hrvatski slikar.

Studirao je pravo u Zagrebu i slikarstvo u Münchenu i Parizu, gdje je radio kao crtač u časopisu *Le Rire*. Djelovao je u Osijeku, Beogradu i Bitolju, a tijekom Prvog svjetskog rata bio je dopisnik i ratni slikar časopisa *L'Illustration* na solunskoj fronti. Od 1919. do 1923. boravio je Blažaju kraj Sarajeva, a zatim odlazi u Zagreb gdje je profesor na Umjetničkoj akademiji do 1947. Bio član grupe "*Trojica*" i "*Četvorica*". Njegovi najraniji radovi iz vremena münchenskog školovanja, s djelima Račića i Kraljevića čine kompleks hrvatske slikarske moderne, oni stilistički nose značajke tradicije i novoga, suvremenog minhenskog akademizma, Leiblova osebujnog realizma i maneovske rekapitulacije Goyina i Velasquezova slikarstva. Poslije će se približiti Cézanneu, a potom će naglašenim geometrijskim strukturiranjem motiva i voluminoznošću oblika ući u svoj neoklasicizam. 

Tih mijena u Becićevu slikarstvu bit će više. Međutim, pravi naglasak ostat će uvijek na njegovu minhenskom stvaranju, koje je i Ljubo Babić označio kao razdoblje što označava nenadmašnu odrednicu u redoslijedu Becićevih sretnijih i manje sretnih faza. Becićev slikarski izraz od samih je početaka usmjeren više prema modelaciji i jasnoći, nego prema lirizmu. Njegove skice u ulju, a pogotovo u akvarelu, izražavaju svježinu neposrednog slikarskog doživljaja. Posljednjih godina života obrađivao je motive iz Istre i s radilišta na Neretvi.

Vanjski linkovi
---------------

* Vladimir Becić, svjedok istine postojanja Arhivirano 2009-08-11 na Wayback Machine-u Izložba, Adris grupa
* Vladimir Becić Arhivirano 2015-09-24 na Wayback Machine-u
* Datoteka: Prizor iz rata Arhivirano 2008-12-10 na Wayback Machine-u
* Nedim Hasić: Vladimir Becić Arhivirano 2010-02-14 na Wayback Machine-u
**Bitka kod San Lorenza** (španjolski: *Combate de San Lorenzo*) odvila se 3. februara 1813. kod gradića San Lorenza.

U toj je bitci ustanička vojska generala José de San Martína pobjedila španjolske rojaliste.

Historija
---------

Rojalisti su doplovili brodovima do San Lorenza i iskrcali se ujutro oko 5:30. Bez zaustavljanja su krenuli prema franjevačkom samostanu gdje se utaborio José de San Martín sa svojim grenadirima. 

Na zapovijed San Martina, grenadiri su sa sabljama u rukama izjurili sa obje strane samostana i iznenadili rojaliste. 
Borba nije trajala više od tri minute, ali je bilo dovoljno da rojalisti izgube mnogo ljudi i oružja, te su se poraženi povukli prema svojim brodovima.

Za vrijeme borbe San Martínov konj se poskliznuo i pao na njega. Život mu je spasio narednik *Juan Bautista Cabral*, koji mu je pritekao i branio da ga protivnici ne probodu svojim bajonetima, ali je pritom poginuo.

Izvori
------

1. 1 2 3   „La batalla de San Lorenzo inicio militar de José de San Martín" (španjolski). Aurora de Chile. Pristupljeno 12.11. 2023.

Vanjske veze
------------

***Bitka kod San Lorenza*** na Wikimedijinoj ostavi

* *La batalla de San Lorenzo inicio militar de José de San Martín* ()
Za političku organizaciju u Srbiji, vidite članak Obraz (politička organizacija).
Obraz
**Obraz** (lat. *bucca*) struktura je koja čini bočni zid usne duplje. Razlikuju se desni i levi obraz, a svaki od njih ima spoljašnju kožnu i unutrašnju sluzokožnu stranu.

Građa obraza
------------

Obraz je građen iz pet slojeva: koža, potkožni sloj, mišićni sloj, podsluzokožni sloj i sluznica.

Koža je relativno tanka, sadrži veliki broj elastičnih vlakana i dobro je snabdevena krvlju. Podsluzokožni sloj je građen od vezivnih vlakana i masnog tkiva, koje je naročito razvijeno u zadnjem delu i obrazuje tzv. *masno telo obraza*. Masno telo ima oblik lopte i posebno je dobro razvijeno kod dece do četvrte godine starosti. Muskulaturu obraza najvećim delom čini obrazni mišić, mada u njegov sastav ulaze i vlakna drugih manjih mišića. U podsluzokožnom sloju su smeštene male pljuvačne žlezde. Sluznica prekriva unutrašnju stranu desnog i levog obraza i predstavlja deo oralne sluzokože.

### Krvne žile

Arterije koje snabdevaju obraze krvlju su grane obrazne arterije, poprečne arterije lica, arterije lica, infraorbitalne i donje alveolarne arterije. Vene su pritoke vene lica i poprečne vene lica.

### Živci

Živci za inervaciju muskulature potiču iz facijalnog nerva, dok senzitivne grane potiču iz obraznog i infraorbitalnog živca.

Izvori
------

1. ↑  Slavoljub V. Jovanović, Nadežda A. Jeličić (2000). *Anatomija čoveka – glava i vrat*. Beograd: Savremena administracija. ISBN 86-387-0604-9.
2. ↑  Slavoljub V. Jovanović, Neva L. Lotrić (1987). *Deskriptivna i topografska anatomija čoveka*. Beograd, Zagreb: Naučna knjiga.
3. ↑  Susan Standring, ur. (2009) [1858]. *Gray's anatomy: The Anatomical Basis of Clinical Practice, Expert Consult*. illustrated by Richard E. M. Moore (40 izd.). Churchill Livingstone. ISBN 978-0-443-06684-9.
*Za ostale upotrebe, v. Labrador.*

**Labrador** (ponekad zvan i **Labrador Ungava**, engleski: *Labrador Peninsula*, francuski:*Péninsule du Labrador*) je rijetko naseljeni poluotok na istoku Kanade.

Geografija
----------

Poluotok je okružen morem sa svih strana, osim sa jugozapada gdje je spojen sa sjevernoameričkim kopnom. Poluotok Labrador ima površinu od 1 424 500 km², prema popisu iz 2006. na poluotoku živi 150 000 stanovnika. Labrador na zapadu graniči sa Hudsonovim zaljevom, na sjeveru sa Hadsonovim prolazom i Zaljevom Ungava na istoku sa Atlantikom, te na jugoistoku sa Zaljevom Saint Lawrence.

Četiri petine poluotoka na zapadu pripadaju Québecu (Saguenay-Lac-Saint-Jean, Côte-Nord i Nord-du-Québec) a istočna petina, koja se zove jednostavno Labrador, provinciji Newfoundland i Labrador.

Sjeverni dio poluotoka je hladna, neplodna tundra, dok je južni dio pokriven crnogoričnim šumama. Geološki Labrador je dio Kanadskog štita, oblikovan glacijacijom sa mnogo jezera i potoka. Labrador je i danas uglavnom slabo iskorišten, iako ima brojne rezerve ruda, veliki hidropotencijal i ogromne šume. Od sredine 1950-ih, razvoj je potpomognut izgradnjom novih luka i željezničkih pruga u Sept-Iles i Port Cartieru na rijeci Saint Lawrence, koje služe za transport željezne rude iz rudnika u unutrašnjosti poluotoka. Danas se kopa azbest, titan i bakar, a otkrivene su i rezerve nikla i kobalta. Eskimi (Inuiti) su bili jedini stanovnici Labradora, oni i danas imaju svoja naselja duž obale, koja su jedino dostupna vodom ili zrakom.

Historija
---------

Labrador južno od Zaljeva Ungava, bio je privatni posjed Hudson Bay Company, od 1869. to je postao dio Sjeverozapadnih teritorija, a kasnije od 1895. zasebni distrikt. Labrador je 1912. dan Quebecu, ali je 1927. istočna obala pripala Newfoundlandu, koji je nakon tog postao zasebni Dominion izvan Kanade. Kanada je prihvatila tu britansku odluku, ali je Quebec nikada nije službeno prihvatio.

Izvori
------

1. 1 2 3 4 5 6 7 8  „*Labrador-Ungava*" (engleski). Pearson Education. Pristupljeno 20. 10. 2012.

Vanjske veze
------------

***Labrador (poluotok)*** na Wikimedijinoj ostavi

* Labrador-Ungava ()

|  |  |
| --- | --- |
| Normativna kontrola Uredi na Wikidati | 
* WorldCat identiteti
* VIAF: 246514375
* GND: 4033939-7
* NKC: ge384810

 |
**Alvise Vivarini** (\* Murano, 1442. - † Venecija oko 1505.), bio je venecijanski slikar na prijelazu gotike u renesansu, iz poznate porodice Vivarini uz Giovannija Bellinija najpoznatiji slikar grada na laguni.

Biografija
----------

*Raspeće*, 1469.-1471. (Museo Poldi Pezzoli -Milano)
*Alvise* je bio sin Antonija Vivarinija i nećak Bartolomea Vivarinija poznatih venecijanskih slikara, koji su vodili dobro uhodanu slikarsku bottegu u drugoj polovici 15. vijeka. Slikarstvu su ga učili otac i stric, njegovi rani radovi otkrivaju uticaj Giovannija Bellinija i Lazzara Bastianija, u svom kasnijem radu upoznao se sa padovanskim slikarstvom i djelom Mantegne i potpao pod njegov uticaj.

*Alviseovo* najranije djelo je oltarna pala *Poklonstvo Kristu* iz 1475. za samostan Montefiorentino (Marche). Između 1483. -1485. radio je u Južnoj Italiji, slikajući oltarne slike u Barletti (1483.) i Napulju (1485]]). Zajedno s Giovannijem Bellinijem je 1488. radio je na slikama (danas izgubljenima) za Duždevu palaču u Veneciji (Salone del Gran Consiglio). Njegovo posljednje djelo je oltarna pala, za crkvu Santa Maria dei Frari u Veneciji koju je započeo slikati 1503. ali je umro pa ju je završio Marco Basaiti.

U odnosu na svog oca i strica, *Alvise* je najviše držao korak s vremenom, ugledavši se na ranorenesansne padovanske slikare Mantegnu i Messinu. On se najviše odlijepio od venecijanskog ukusa toga vremena, kao što to zorno pokazuje *Portret nepoznatog muškarca* iz 1497. (danas u National Gallery London) koji je strogo individualiziran pravi renesansni psihološki portret. Ipak njegove slike još nemaju prozračnost i mekoću sjena kao kod njegova uzora Antonella da Messina, već su ostale pomalo tvrde i ukočene.

Njegove slike, danas se čuvaju u brojnim muzejima širom svijeta; Bode Museum (Berlin), National Gallery of Art (Washington D.C.), National Gallery, London, Gallerie dell'Accademia (Venecija), Museo Poldi Pezzoli (Milano), Pinacoteca di Brera (Milano) i brojnim drugim.

Galerija slika
--------------

* Trijumfalna kapija za dužda Niccola Trona*Trijumfalna kapija za dužda Niccola Trona*
* Portret muškarca, National Gallery London*Portret muškarca*, National Gallery London
* Madona sa djetetom i četiri sveca*Madona sa djetetom i četiri sveca*
* Oltarna pala-Duhovi, oko 1478, Bode Museum (Berlin)*Oltarna pala-Duhovi*, oko 1478, Bode Museum (Berlin)
* Madonna col Bambino, (1485-90)*Madonna col Bambino*, (1485-90)
* Cristo benedicente (1494)*Cristo benedicente* (1494)
* Cristo risorto, 1497-98*Cristo risorto*, 1497-98

Povezano
--------

* Bartolomeo Vivarini
* Antonio Vivarini

Izvori
------

1. 1 2 3 4 5  Alvise-Vivarini, from the Encyclopædia Britannica, pristupljeno 16. 05. 2011. ()

Vanjske veze
------------

***Alvise Vivarini*** na Wikimedijinoj ostavi

* *Alvise Vivarini* na portalu Encyclopædia Britannica ()
**Ferrol** (španjolski: *El Ferrol*) je lučki grad od 67,569 stanovnika na krajnjem sjeverozapadu Španjolske, koji administrativno podpada pod autonomnu zajednicu Galiciju i Provinciju La Coruña.

Geografske karakteristike
-------------------------

Utvrda San Filipe na ulazu u zaljev
Ferrol leži na sjevernoj obali istoimenog zaljeva Atlantskog oceana, udaljen 19 km morem prema sjeveroistoku od svog administrativnog centra La Coruñe.

Ime je dobio po svjetioniku (**farol**) koji je označavao ulaz u njegovu luku. Nedaleko od grada na Atlantiku leži velika podmornička baza - *La Graña*.

Historija
---------

Historija Ferrola kao grada počela je - 1726. kad kralj Felipe V odabrao tada još ribarsko selo Ferrol kao mjesto za pomorsku bazu. Za vladavine kralja Fernanda VI u periodu od 1746. do 59. podignuto je brodogradilište.
Nakon njega je kralj Carlosa III između 1769. - 1774. dao podići kraljevski mornarički arsenal i utvrde.

Od 1939. promjenjeno je ime gradu, koji se odtad do 1980-ih zvao - **El Ferrol del Caudillo**, u čast generalisimusa Francisca Franca, jer je to bilo njegovo rodno mjesto.

Znamenitosti
------------

Najveća znamenitost grada je crkva Chamorro iz 10. vijeka, okružena keltskim megalitskim ruševinama.

Ferrol je jedna od međustanica Puta Svetog Jakova za Santiago de Compostelu koji je 1987. uvršten na UNESCO-vu 
Listu mjesta svjetske baštine u Evropi.

Privreda
--------

Današnji Ferrol je jedna od glavnih španjolskih pomorskih baza, jer ima izvrsnu prirodnu luku, zaštićenu sa svih strana stjenovitim brdima. 
I pored toga nije se uspio razviti kao luka trgovačke mornarice, zbog konkurencije nedaleke La Coruñe, a i zbog tog što sve do 1904. nije podignuta željeznička pruga. Na mjestu nekadašnjeg brodogradilišta podignute su zgrade Pomorske akademije i arsenala sa brojnim radionicama i nekoliko suhih dokova.

Izvoz iz luka je minimalan, a uvoz je uglavnom ograničen na sirovine za metalurgiju.

Pobratimski gradovi
-------------------

* Španija Lugo, Španjolska
* Španija Mondoñedo, Španjolska
* Australija Adelaide, Australija

Izvori
------

1. 1 2 3 4  „*Spain: Galicia*" (engleski). City population. Pristupljeno 22.10.2018.
2. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10  „*Ferrol*" (engleski). Encyclopædia Britannica. Pristupljeno 22. 10. 2014.

Vanjske veze
------------

***Ferrol*** na Wikimedijinoj ostavi

* *Concello de Ferrol* Arhivirano 2020-11-01 na Wayback Machine-u ()
**Humuya** (španjolski: *Río Humuya*) je rijeka u Hondurasu velika pritoka rijeke Ulúa duga nekih 180 km.

Karakteristike
--------------

Humuya izvire u masivu Cordillera de Montecillosu Departmanu Francisco Morazan.
Od tamo rijeka teče preko Departmana Comayagua, preko grada Comayagua u pravcu sjeveroistoka.
U donjem dijelu svog toka u Departmanu Cortés protiče kroz veliko akumulacijsko jezero Francisco Morazan, koje je formirano izgradnjom brane između 1980.- 1985. duge 300 i visoke 301 metara.

To jezero veliko 94 km², kapaciteta 5 700 miliona m³ vode, podignuto je za potrebe hidroelektrane El Cajón snage 300 MW, ali i zbog navodnjavanja doline Valle de Sula.

Nakon jezera svojim tokom formira granicu između departmana Yoro i Cortés.
Tako dotiče do ušća u rijeku Ulúa, sjeverozapadno od grada El Progresa.

Izvori
------

1. 1 2 3   „*Río Humuya*" (španjolski). EcuRed. Pristupljeno 25. 3. 2019.
2. 1 2  „*Represa Hidroeléctrica Francisco Morazán "El Cajón*" (španjolski). Empresa Nacional de Energia Electrica Honduras. Arhivirano iz originala na datum 2019-03-26. Pristupljeno 25. 3. 2019.

Vanjske veze
------------

* *Río Humuya* ()
**San Salvador de Jujuy** je grad i općina od 257,970 stanovnika na sjeverozapadu Argentine u Provinciji Jujuy u kojoj je 
administrativni centar.

Aglomeracija Gran San Salvador de Jujuy ima 353,200 stanovnika

Karakteristike
--------------

San Salvador de Jujuy se prostire između Rijeke Grande i njene pritoke Xibi-xibi, u dolini Jujuy na nadmorskoj visini 1,259 metara.

Historija
---------

Prvi pokušaj da se osnuje, dogodio se 1561. kad je konkvistador Perez de Zorita osnovao naselje *Nieva*. Ono je preživjelo do 1563. kad je podleglo napadima domorodačkih Indijanaca Omaguaca.

Novi pokušaj izveo je Pedro de Zárate 1575. koji je na istom mjestu osnovao naselje *San Francisco de Nueva Provincia Álava*, koje je izdržalo jedva godinu dana, jer su ga također razorili Indijanci.
Nakon što su španjolski kolonisti uspjeli savladati ratoborne Omaguace, u aprilu 1593. je Francisco de Argañaraz y Muguía osnovao naselje *San Salvador de Velazco* iz kog je nastao današnji grad.
Potpunu pacifikaciju indijanaca ostvarili su jezuitski i franjevački redovnici koji su osnovali misije, crkve i samostane i stvorili od njega regionalni vjerski i kulturnii centar.

Grad ima dosta zgrada iz kolonijalnih vremena, među njima i katedralu čija je gradnja zapopočela 1606. u kojoj se nalaze brojna djela iz 18. vijeka.

Za vrijeme Borbe za nezavisnost Jujuy je bio poprište borbi između oslobodilačke Sjeverne armije i rojalističkih snaga.

Privreda i transport
--------------------

Privreda se bazira na ovčarstvu, voćarstvu i proizvodnji šećera. U posljednje vrijeme sve je važniji turizam zbog nalazišta pretkolumbovske umjetnosti.

Autoputem N° 66 i željeznicom je povezan sa gradovima u Argentini, a cestama sa gradovima u Boliviji i Čileu. Grad ima i *Internacionalni aerodrom Gobernador Horacio Guzmán International Airport* 
(IATA: **JUJ**, ICAO: **SASJ** ). koji se nalazi 30 km jugoistočno od grada.

Izvori
------

1. 1 2 3 4  „*San Salvador de Jujuy in Doctor Manuel Belgrano (Jujuy)*" (engleski). City Population. Pristupljeno 16.10.2023.
2. 1 2  „*Argentina: Urban Agglomerations*" (engleski). City Population. Pristupljeno 16.10.2023.
3. 1 2 3 4 5  Salvador de Jujuy-Argentina „*San Salvador de Jujuy Argentina*" (engleski). Encyclopaedia Britannica. Pristupljeno 17.10.2023.
4. 1 2 3  „*Historia de San Salvador de Jujuy*" (španjolski). Welcome Argentina. Pristupljeno 16.10.2023.
5. ↑  „*Gobernador Horacio Guzman International Airport*" (engleski). Skybrary. Pristupljeno 17.10.2023.

Vanjske veze
------------

***San Salvador de Jujuy*** na Wikimedijinoj ostavi

* *Municipalidad San Salvador de Jujuy* (službene stranice) ()
Presek kičmene moždine
**Kičmena moždina** je smeštena u kičmenom kanalu, koji je nastao spajanjem nanizanih kičmenih pršljenova. Cilindričnog je oblika i ima centralni kanal u sredini. Sa obe stane kičmene moždine polaze nervi koji su segmentalno raspoređeni. Od kičmene moždine polazi 31 par moždanih nerva. Moždanski nervi premose signale u oba smera.

Raspored sive i bele mase je obrnut u odnosu na veliki mozak – bela masa je spolja, a siva se nalazi unutra. Siva masa na poprečnom preseku daje oblik latiničnog slova H, naime, ona obrazuje jedan par leđnih i jedan par trbušnih rogova. Sa leđnih rogova polaze senzitivna, a sa trbušnih motorna nervna vlakna pa se po izlasku iz kičmene moždine sjedinjuju u zajednički nerv. Belu masu čine uzlazna i silazna nervna vlakna kojima se provode nadražaji ka mozgu kao i impulsi od mozga ka raznim organima. Kičmena moždina je prema tome sprovodnik nadražaja u pravcu mozga (uzlazna nervna vlakna) kao i impulsa koji se šalju od mozga (silazna vlakna). Osim toga, ona je centar za mnoge proste reflekse.

Refleksna funkcija
------------------

Ostvaruje se tako što se u kičmenoj moždini nalaze centri niza različitih refleksa:

* **elementarni (osnovni) refleksi** u koje spadaju refleksi savijanja (fleksije) i opružanja (ekstenzije) mišića udova;
* **mišićni tonus**, svi mišići se nalaze u stanju nekog napona (tonusa) jer se do njih iz kičmene moždine stalno šalju impulsi koji ih nadražuju; proprioreceptori, koji se nalaze u mišićima i tetivama, stalno šalju impulse do kičmene moždine, a iz nje motornim vlaknima impulsi idu do mišića što izaziva njihov stalan tonus
* **vazomotorni refleks**, širenje i sužavanje lumena krvnih sudova;
* **refleksi mokrenja i defekacije**
* **seksualni refleksi**, erekcija i ejakulacija kod muškarca.

  

Tu-tu-du-du

Max Verstappen 

Tu-tu-du-du

Max Verstappen 

Tu-tu-du-du

Max Verstappen

Tu-tu-du-du

Max Verstappen

Spoljašnje veze
---------------

***Kičmena moždina*** na Wikimedijinoj ostavi

* Spinal Cord Histology Arhivirano 2006-09-10 na Wayback Machine-u - A multitude of great images from the University of Cincinnati
* Spinal Cord Medical Notes Arhivirano 2008-05-27 na Wayback Machine-u - Online medical notes on the spinal cord
* „The Nervous System: Sensory and Motor Tracts of the Spinal Cord". Napa Valley College / Southeast Community College Lincoln, Nebraska. Arhivirano iz originala na datum 2021-05-03. Pristupljeno 20 May 2013.

  


|  |
| --- |
| **Nervni sistem** |
| Difuzan nervni sistem | Ganglioneran nervni sistem | Vrpčast nervni sistem | Lestvičast nervni sistem |
| **Cevast nervni sistem**:
Centralni nervni sistem (Mozak, Kičmena moždina) -
Periferni nervni sistem -
Somatski nervni sistem -
Autonomni nervni sistem

 |