recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Utvrde na karipskoj obali Paname** je ime za dva arheološka lokaliteta na karipskoj obali Panamske prevlake; Portobelo i San Lorenzo, koje je UNESCO 1980. uvrstio na Listu svjetske baštine u Americi.

Karakteristike i historija
--------------------------

Utvrda San Lorenzo
Portobelo leži na sjeveru Panamske prevlake, u istoimenom zaljevu Karipskog mora, udaljen pedesetak km sjeveroistočno od Colóna, a Utvrda San Lorenzo (*San Lorenzo el Real del Chagrena*) na ušću rijeke Chagres, 26 km zapadno od Colóna.

Obje su primjeri fortifikacione arhitekture 17 i 18. vijek, koje je izgradilo Španjolsko Carstvo da zaštiti prekoatlansku trgovinu.

Prve planove za utvrđivanje ulaza u zaljev Portobelo napravio je 1586. talijanski Inžinjerac Bautista Antonelli. 
Po njegovim nacrtima 1590-ih su započeli radovi, koji su potrajali do 18. vijeka.

Pored samog Portobela koji je opasan bedemom, izgrađena su dva zamka Santiago de la Gloria i San Felipe i 6 utvrda za atiljerijske baterije 
koje su štitile ulaz u zaljev.

Izvori
------

1. 1 2 3  „*Fortifications on the Caribbean Side of Panama: Portobelo-San Lorenzo*" (engleski). Unesco. Pristupljeno 20.1.2023.
2. ↑  „*San Felipe de Portobelo*" (španjolski). EcuRed. Pristupljeno 20.1.2023.

Vanjske veze
------------

***Utvrde na karipskoj obali Paname: Portobelo i San Lorenzo*** na Wikimedijinoj ostavi

* *Fortifications on the Caribbean Side of Panama: Portobelo-San Lorenzo* ()

| * p
* r
* u
Svjetska baština u Panami |
| --- |
|  | 
Nacionalni park Coiba • Nacionalni park Darién • Internacionalni park La Amistad1) • Arheološki lokalitet Panamá Viejo i historijski centar grada Panamá • Utvrde na karipskoj obali Paname: Portobelo i San Lorenzo
 | Panamska zastava |
| 
1) Zajednička svjetska baština Paname i Kostarike
 |
**Valparaíso** (španjolski: *Bahía de Valparaíso*) je zaljev Tihog oceana u sredini Čilea u Provinciji Valparaíso.

Karakteristike
--------------

Taj plitki zaljev proteže u dužinu od nekih dvadesetak km od poluotoka Angeles, kod Valparaísa, na jugu do dina kod Concóna na sjeveru.
Poluotoka Angeles dobro štiti zaljev od južnih vjetrova, ali ga ništa ne štiti od vjetrova sa sjevera.
Duž jugozapadnog dijela zaljeva uzdižu se poput nekog amfiteatra stepeničasta brda, visoka od 20 - 60, pa sve do 450 metara, po kojima su danas kuće u kojima živi oko 90% stanovnika Valparaísa.

Zaljev i grad Valparaíso
Duž njegovih obala leže spojeni gradovi Valparaíso, Viña del Mar i Concón.

Historija
---------

Prvi Evropljanin koji je doplovio do zaljeva 1536. bio je španjolski konkvistador Juan de Saavedra, on ga je i nazvao - *Valparaíso* (Rajska dolina) po svom rodnom selu - *Valparaíso de Arriba*, iz Provincije Cuenca.

Pedro de Valdivia odabrao je 1542. taj zaljev za luku tek osnovanog Santiaga. Isprva je to bilo samo sidrište za brodove iz Vicekraljevstva Peru, ali se od 1559. već počelo formirati naselje, nukleus današnjeg Valparaísa.

Današnja luka - Valparaísa počela se formirati 1810. u podnožju poluotoka Angeles pod imenom -*Villaurrutia*, - 1832. izgrađena su prva besplatna skladišta.
Veliki lukobran i dobar dio današnjih gatova podignuti su nakon 1912.

Izvori
------

1. 1 2 3 4  Alfredo Sánchez, Joaquín Bosque, Cecilia Jiménez. „*Valparaíso: su geografía, su historia...*" (španjolski). Estudios Geográficos. Pristupljeno 22. 12. 2020.
2. ↑  „*El puerto: emporio comercial del Pacífico Sur*" (španjolski). Puerto Valparaiso. Arhivirano iz originala na datum 2020-10-08. Pristupljeno 22. 12. 2020.

Vanjske veze
------------

* *Plano General Puerto* Arhivirano 2021-05-16 na Wayback Machine-u ()
* *Bahía de Valparaíso* ()
**Velencei** (mađarski: *Velencei-tó*) je treće jezero po veličini koje leži u sredini Mađarske.

Karakteristike
--------------

Jezero leži na 50 km od Budimpešte i 36 km od Jezera Baloton, ima površinu od 24,2 km², dugo je 10,8 a široko do 2,3 km i prosječno duboko 1,5 metara.

Na najdubljim mjestima na zapadu ima od 4 do 5 metara. Obale su mu obrasle trskom, a kako je plitko ljeti ima temparaturu vode od 26 °C do 28 °C, pa je vrlo popularno turističko odredište.

Hoteli na jezeru
Na jezeru se nalazi jedan veći otok *Szúnyog-Sziget* (Otok komaraca).

Na sjevernoj obali leži grad Velence, a na južnoj Gárdony.

Svojevremeno je bilo nešto veće - 30 km², ali mu je nakon melioracionih radova sprovedenih 1792. površina smanjena.

Jezero je rezervat prirode i stanište brojnih ptica vodarica.

Izvori
------

1. 1 2 3 4 5 6 7  „*Lake Velence*" (engleski). Velencei-to. Arhivirano iz originala na datum 2015-09-22. Pristupljeno 09. 05. 2016.
2. 1 2  „*Velencei tó*" (mađarski). A Pallas Nagy Lexikona. Pristupljeno 09. 04. 2016.

Vanjske veze
------------

***Velencei*** na Wikimedijinoj ostavi

* Lake Velence Arhivirano 2016-08-17 na Wayback Machine-u ()
* Lake Velence Arhivirano 2015-09-22 na Wayback Machine-u ()
**Stockholmski arhipelag** (švedski *Stockholms skärgård*) je najveći švedski arhipelag, koji leži u Baltičkom moru oko grada Stockholma.

Geografija
----------

Stockholmski arhipelag se počeo formirati prije otprilike 800 milijuna godina, kad se počelo uzdizati dno Baltika. Danas se sastoji od više od 30.000 otoka, otočića i hridi. Pokriva površinu od 3500 km², od čega manje od polovice otpada na kopno, a ostalo je more. Unutar arhipalaga ima 6200 većih otoka (površine od preko 2000 km²) i 24.500 manjih otoka i hridi. Procjenjuje se da je ukupna dužina obale oko 10.000 km, što je predstavlja oko 1/4 ukupne švedske obale.

Arhipelag se proteže dobrih 150 km u dužinu (u smjeru sjever-jug) od otoka Arholma na sjeveru do otočića Landsort na jugu, i 80 km u širinu, od Stockholma na zapadu do malog arhipelaga Svenska Högarna, na istoku. Stockholmski arhipelag se može podijeliti na tri dijela: sjevernu grupu otoka sa epicentrom oko grada Vaxholma, srednju grupu sa centrom u Stockholmu i južnu grupu sa centrom Stavsnäsu.

Procjenjuje se da na otocima arhipelaga živi oko 10.000 stalnih stanovnika, i to uglavnom na većim otocima pored obale, koji su kao što su Vaxön, Ingarö, Värmdö, Blidö, Ljusterö i Väddö, koji su mostovima ili trajektima povezani sa kopnom.

Karta Stockholmskog arhipelaga sa imenima najvećih otoka
Krajolik arhipelaga se jako razlikuje, dok su unutrašnji otoci prekriveni bujnom vegetacijom, od šuma do pašnjaka, vanjski su kameniti i ogoljeli od vjetra i mora.

Danas se Stockholmski arhipelag pretvorio u ladanjsku zonu, u koju odlaze građani Stockholma za ljetnih mjeseci. Procjenjuje se da na arhipelagu ima oko 50 000 vikendica i 100 000 privatnih brodova.

Fondacija arhipelaga
--------------------

Fondacija Stockholmskog arhipelaga (švedski *Skärgårdsstiftelsen*) osnovana je 1959. u vrijeme kad se broj stalnih stanovnika arhipelaga, značajno smanjio, kad su mnoge farme napuštene a sela opustjela. U to doba otpočeo je i proces privatizacije dijelova arhipelaga, i val gradnje vikendica. Njen cilj bio je da on ostane dostupan svim Šveđanima, i da sačuva poljoprivredno zemljište i bioraznolikost, ali i da razvije turizam i rekreaciju po arhipelagu. Fondacija upravlja sa 12.000 hektara, a to je 12 % terena arhipelaga, koji je podijeljen na 40 područja. Fondacija je danas jedan od glavnih poslodavaca u arhipelagu, ona iznajmljuje farme, ugostiteljske objekte i marine.

Izvori
------

1. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13  „*Facts: About the Stockholm Archipelago*" (engleski). New desk. Arhivirano iz originala na datum 2016-03-04. Pristupljeno 10. 5. 2015.

Vanjske veze
------------

***Stockholmski arhipelag*** na Wikimedijinoj ostavi

* *Välkommen till skärgården!* ()
* Karte arhipelaga
* Skärgårdsstiftelsens områden ()

|  |  |
| --- | --- |
| Normativna kontrola Uredi na Wikidati | 
* WorldCat identiteti
* VIAF: 315531508
* LCCN: sh85128224

 |
**Vaxholms** (švedski: *Vaxholms fästning* ili *Vaxholms kastell*) je švedska utvrda u 
Stockholmskom arhipalagu, na otočiću ispred Vaxöna i grada Vaxholma koja je branila pristup brodovima Stockholmu.

Historija
---------

Historija Vaxholmske utvrde počela je početkom 16. vijeka, kad je tadašnji regent Svante Nilsson Sture izgradio bunker na otočiću ispred Vaxöna. Nakon tog je kralj Gustav I Vasa naredio guverneru Stockholma da bunker zamijeni sa kamenom tvrđavom, a uski tjesnac Oxdjupet obloži stijenama. Radovi na kompletiranju Vaxholmsa odužili su se sve do 1839.

Pogled na Vaxholms sa mora
Vaxholms je dokazao svoju svrhu 1612. kad je spriječio dansku mornaricu da napadne Stockholm, a nakon tog i napad Ruske ratne mornarice 1719. godine. Kako se krajem 19. vijeka promjenila strategija ratovanja, zbog novih artiljerijskih oruđa, koja se gotovo poklopila sa kompletiranjem Vaxholmsa, on se pokazao prevaziđenim pa je 1876. Oxdjupet otvoren za plovidbu i izgrađena potpuno nova utvrda Oscar-Fredriksborg. Već na prijelazu vjekova i ona se pokazala prevaziđenom, pa su snage zadužene za obranu arhipalaga pomaknute prema vani, na najudaljenije otoke.

Muzej
-----

Prvi muzej otvoren je 1947. u nedalekoj utvrdi Oscar-Fredriksborg, a 1964. je premješten u Vaxholmsku tvrđavu.

Izvori
------

1. 1 2 3 4 5 6 7  „*Vaxholm Castle*" (engleski). Vaxholmsfastning. Pristupljeno 12. 5. 2015.

Vanjske veze
------------

***Vaxholms*** na Wikimedijinoj ostavi

* Službene stranice Muzeja Vaxholms ()
**Emirates** (arapski: طَيَران الإمارات‎/Ṭayarān Al-Imārāt) je avio prijevoznik iz Dubaja, Ujedinjeni Arapski Emirati, koji je u svega par decenija svog postojanja, postao jedna od najvećih kompanija tog tipa na svijetu. Vlasnički ona je samo dio Emirates Group, koja je u 100 % vlasništvu Emirata Dubai, odnosno ICD-a (Investment Corporation of Dubai).

U svakom slučaju Emirates je najveća avio kompanija Bliskog istoka koja je 2012. imala ritam od 3200 letova na tjedan, prema 135 aerodroma u 76 zemalja.
Danas Emirates leti prema više od 140 gradova, na svih šest kontinenata.

Emirates je 2012. bio četvrti najveći prijevoznik na svijetu po broju putnika na međunarodnim linijama (43,335) i prvi po broju prijeđenih kilometara (209,377).

Privozom tereta (carga) bavi se Emirates SkyCargo divizija.

Historija
---------

Terminal Emiratesa
Kompanija je osnovana u martu 1985. i to iz nužde, jer je tada moćni Gulf Air iz Bahreina smanjio broj letova prema Dubaiju, što je bilo porazno za emirat, koji je svoj rast koncentrirao na turizam, a bez zračnog mosta, to bi bila nemoguća misija. Počeli su skromno unajmivši dva aviona od Pakistan International Airlinesa. Od tad do danas, rasli su poput gliva poslije kiše.

Flota
-----

Emirates trenutno (2014.) u svojoj floti ima 206 putničkih aviona, 12 teretnih aviona i 1 uskotrupni avion za prijevoz specijalnih putnika, na kraće rute, a naručio je 375 novih aviona.

Flota mu se uglavnom sastoji od širokotrupnih aviona i to Airbusa A330 / A340, A380 i Boeinga 777, zatim putničkih aviona; Boeing 747 i Boeing 777F i teretnih aviona kojima upravlja Emirates SkyCargo. Jedini uskotrupni avion u floti im je Airbus A319CJ kojm upravlja nedavno pokrenuti Emirates Executive charters.

Izvori
------

1. ↑  „*Emirates and Dnata now under ICD*" (engleski). Emirates. Pristupljeno 22. 09. 2014.
2. ↑  „*Emirates to Fly 70 Million Passengers in 2020*" (engleski). Emirates. Pristupljeno 22. 09. 2014.
3. ↑  „*Our destinations*" (engleski). Emirates. Pristupljeno 22. 09. 2014.
4. ↑  „*Scheduled Passengers Carried* "(engleski). IATA. Arhivirano iz originala na datum 2015-10-28. Pristupljeno 22. 09. 2014.
5. ↑  „*Scheduled Passenger - Kilometres Flown*" (engleski). IATA. Arhivirano iz originala na datum 2017-03-11. Pristupljeno 22. 09. 2014.

Vanjske veze
------------

***Emirates*** na Wikimedijinoj ostavi

* Službene stranice kompanije Emirates ()

|  |  |
| --- | --- |
| Normativna kontrola Uredi na Wikidati | 
* WorldCat identiteti
* VIAF: 2241154387413330970005
* ISNI: 0000 0004 1786 4673
* GND: 1172472025
* NKC: pna2016926134

 |
**Edvard Munch** (Løten, 12. prosinca 1863. - Ekely, 23. siječnja 1944.), norveški slikar.

Tipičan predstavnik ekspresionizma u slikarstvu. Kao vječito nespokojnan, pomalo morbidnan pesimist, u strahu od samoće ljudskog bića, podjednako u gužvi velegrada kao i pred uznemirujućom veličinom prirode. 
Spomenuta raspoloženja Munch prenosi i na platno, služeći se linijama koje se izdužuju i povijaju, kao i tonovima boja koje djeluju melankolično. Takvu atmosferu stvorio je na slikama *Krik, Tjeskoba, Na mostu*. Proslavio se u Njemačkoj u 20. stoljeću, te na tamošnje slikare ekspresioniste izvršio znatan utjecaj.

Munch je bio kronični bolesnik cijelog svog života. Vjeruje se kako je bolovao od bipolarnog poremećaja (poznatijeg kao manijakalna depresija).

Slavna djela
------------

Pojačano osiguranje u Munchovom muzeju u Oslu.
*Krik* (1893.; izvornog naziva "Očaj") je najslavnija Munchova slika koja spada u najprepoznatljivija svjetska djela. Ona pripada skupini slika koje je Munch nazvao "Friz života", a u kojoj je istraživao teme života, ljubavi, straha, smrti i melankolije. Kao što je slučaj i s drugim djelima iz ove serije, Munch je napravio brojne verzije istog motiva. Najpoznatija verzije je bila ukradena iz Munchovog muzeja u Oslu, 22. kolovoza, 2004. god. no već 31. rujan, 2006. norveška policija je pronašla počinitelje i povratila sliku skupa s još jednom - *Madonna*.

Teme iz *Friza života* se kontinuirano provalče kroz njegov cijeli život. One se mogu prepoznati u djelima kao što su: *Bolesni dječak* (1886. portret njegove preminule sestre Sofije), *Pepeo* (1894.) i *Most*. Na "Mostu" se nalaze bezoblične figure koje nemaju prepoznatljivih karakteristika i lica. Zastrašujući oblici tamnog drveća i kuća natkrivljuju figure i pojačavaju osjećaj strave. Žene su na Munchovim slikama prikazivane ekstremno, ili kao krhke, nevine žrtve ili kao smrtonosne vampirice. Mnogi kažu da to proizilazi iz njegovih seksualnih tjeskoba.

Vanjske veze
------------

***Edvard Munch*** na Wikimedijinoj ostavi

* The Munch Museum
**Central Park** je javni park engleskog tipa u centru Manhattana u New Yorku u Sjedinjenim Američkim Državama. Jedan je od najpoznatijih parkova na svijetu, kog posjeti preko 25 milijuna ljudi godišnje.

Lokacija
--------

Park se prostire na površini od 3.41 km², između 59 i 110 ulice (oko 4 km) te između Pete i Osme avenije (oko 0,8 km). 
Central Park je bio jedan od prvih američkih parkova podignut po konceptu pejzažne arhitekture.

Karta parka

Historija
---------

Sve veća urbanizacija Manhattana 1840-ih potaknula je pjesnika i urednika Williama Cullena Bryanta i pejzažnog arhitekta Andrewa Jacksona Downinga na ideju podizanja novog velikog parka na otoku. Njihova deja stekla je široku podršku, pa je do 1856. veći dio terena za park otkupljen za oko 5,000.000 tadašnjih dolara i postao vlasništvo američke države. Čišćenje terena započeto je 1857. pa je uklanjeno puno tvornica i kojekakvih pogona i malih farmi, te nekoliko otvorenih kanalizacionih kanala.

Projekt za park osmislili su arhitekti Frederick Law Olmsted i Calvert Vaux koji su pobijedili na natječaju na koji je 1858. pristiglo 33 rada, i osvojili 2.000 dolara. Oni su u svom radu nastojali sačuvati prirodne karakteristike terena, kako bi pružili pastoralni prostor za stanovnike grada. Tokom izgradnje parka uklonjena je sva prljavština sa gornjeg tla i posađeno je oko 5,000.000 stabala i grmlja, izgrađen je vodovodni sistem, brojni mostovi, slavoluci i šetnice.

Prvi južni dijelovi parka otvoreni su za javnost u ljeto 1858. godine, u zimi te iste godine napunjeno je novo iskopano jezero Central Park pa je na hiljade ljudi došlo klizati. Park je kopletno dovršen i službeno otvoren 1876.

Jezero *Jacqueline Kennedy Onassis Reservoir*

Karakteristike
--------------

Teren i vegetacija parka vrlo su raznoliki i kreću se od ravnih travnjaka, blagih brežuljaka do oštrih i strmih stijena, i kamenih provalija. U samom parku okrenut prema Petoj aveniji nalazi se Muzej Metropolitan. Pored tog u parku se nalazi zoološki vrt, klizalište, tri mala jezera, teatar na otvorenom, pozornica za orkestre, čitav niz sportskih i dječjih igrališta, nekoliko fontana i stotinjak spomenika. Tu je i policijska stanica, nekoliko kuća sa početka 19. vijeka, i Kleopatrina igla (egipatski obelisk). Park ima brojne pješačke i biciklističke staze, a kroz njega prolazi i nekoliko većih prometnica.

Izvori
------

1. ↑  „*Central Park*" (engleski). The City of New York. Pristupljeno 18. 4. 2020.
2. 1 2 3 4 5 6  „*Central Park, New York, United States*" (engleski). Encyclopaedia Britannica. Pristupljeno 18. 4. 2020.
3. ↑  „*Parks for the New Metropolis (1811–1870)*" (engleski). The City of New York. Pristupljeno 18. 4. 2020.

Vanjske veze
------------

***Central Park*** na Wikimedijinoj ostavi

* *Central Park* (službene stranice) ()
* *Central Park* (na portalu Encyclopaedia Britannica) ()

|  |  |
| --- | --- |
| Normativna kontrola Uredi na Wikidati | 
* WorldCat identiteti
* VIAF: 315146053
* LCCN: sh85021920
* GND: 4480303-5
* NKC: mzk2005280328
* BNE: XX5122453

 |
**Elbląg** (njemački: *Elbing*) je grad od 119,317 stanovnika na sjeveroistoku Poljske u Varminsko-mazurskom vojvodstvu.

Geografske karakteristike
-------------------------

Elbląg leži udaljen šesdesetak km istočno od Gdanjska, duž rijeke Elblag, koja desetak km sjeverno ima ušće u Vislansku lagunu.

Historija
---------

Panorama grada
Grad na rijeci
Elbląg je nikao uz zamak kog su Teutonski vitezi podigli 1237. Status grada dobio je 1246. a već krajem 13. vijeka postao je jedan od gradova moćnog Hanzeatskog saveza. Krajem 16. vijeka postao je glavna istočnopruska luka za trgovinu sa Engleskom.

Vremenom je pijesak zatrpao Vislansku lagunu, pa je luci opao značaj. Ponovno je oživjela kad je 1872. prokopan kanal dug 159 km do Ostróda na jugu.

Od 1772. za Prve podjele Poljske je dio Kraljevine Pruske. U to vrijeme je pijesak zatrpao Vislansku lagunu, pa je luci opao značaj, a i trgovini je doživjela krizu. Umjesto tog je tokom 19. vijeka izrastao u snažan industrijski centar. Luka je oživjela kad je 1872. prokopan kanal dug 159 km do Ostróda na jugu.

Grad je teško razoren za Drugog svjetskog rata, kao snažna utvrda Wehrmachta, na koju su januaru 1945. navalile jedinice Crvene armije.

Nakon rata je mukotrpno obnavljan, dijelovi Starog grada i do 1991.
Dotad većinsko nijemačko stanovništvo je kompletno zamjenjeno poljskim iz krajeva koje je anektirao Sovjetski savez.

Privreda i obrazovanje
----------------------

Današnji Elbląg je veliko raskršće željezničkih pruga i prometna luka.
Njegova ekonomija bazira se na metalurgiji, proizvodnji teških strojeva (uključujući turbine), pilanama, pivarstvu i poljoprivredi. 
Elbląg je i grad brojnih srednjih škola i nekoliko fakulteta.

Pobratimski gradovi
-------------------

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| * Ukrajina Ternopol, Ukrajina
* Njemačka Leer, Njemačka
* Rusija Kalinjingrad, Rusija
* Rusija Baltijsk, Rusija
* Švedska Ronneby, Švedska
 | * Litvanija Druskininkai, Litvanija
* Latvija Liepāja, Latvija
* Belorusija Novogrudok, Belorusija
* Francuska Compiègne, Francuska
* Ujedinjeno Kraljevstvo Trowbridge, Ujedinjeno Kraljevstvo
 | * Ukrajina Ternopol, Ukrajina
* Čile Coquimbo, Čile
* Narodna Republika Kina Baoji, Kina
* Tajvan Tainan, Tajvan
* Poljska Nowy Sącz, Poljska
 |

Izvori
------

1. 1 2 3 4 5 6  „*Poland: Major Cities*" (engleski). City population. Pristupljeno 12.01.2021.
2. 1 2 3 4 5 6 7  „*Elbląg, Poland*" (engleski). Encyclopaedia Britannica. Pristupljeno 12.01.2021.

Vanjske veze
------------

***Elbląg*** na Wikimedijinoj ostavi

* *Urząd Miejski Elbląga* (službene stranice) ()
**Florennes** (valonski: *Florene*) je grad i općina od 11,256 stanovnika na jugu Belgije u valonskoj Provinciji Namur.

Geografske karakteristike
-------------------------

Zamak Florennes
Florennes se nalazi u Regiji Sambre-Meuse, udaljen 35 km jugozapadno od Namura.

Florennes je poznat po maršu, koji je 2012. uvršten na UNESCO-v Popis nematerijalne svjetske baštine u Evropi pod imenom Marševi u Regiji Sambre-Meuse.

Historija
---------

Florennes je od 11. vijeka bio feud Kneževine-biskupije Liège.

U 15. vijeku grad je utvrđen bedemima sa deset velikih tornjeva, četiri vrata i tri stražarnice.

Uveče 15. juna 1815. general Louis Auguste Victor de Ghaisne de Bourmont odlučio je izdati Napoleona prije nego što se predao Prusima.

Njemački Luftwaffe je 1942. počeo graditi aerodrom koji je postao operativan sljedeće godine. Armija Sjedinjenih Američkih Država zauzela je aerodrom 1944. Od 1947. do danas ga koristi belgijska ratna avijacija i Američka ratna avijacija koja je između 1985. - 1989. tamo imala i nuklearne projektile.

Izvori
------

1. 1 2 3 4 5 6  „*Belgium: Namur*" (engleski). City population. Pristupljeno 01.06.2020.
2. ↑  „*Les marches*" (francuski). Ville de Florennes. Pristupljeno 01.06.2020.
3. 1 2 3 4  „*Histoire*" (francuski). Ville de Florennes. Pristupljeno 01.06.2020.

Vanjske veze
------------

***Florennes*** na Wikimedijinoj ostavi

* *Ville de Florennes* (službene stranice) ()
**Huacho** je grad od 67,145 stanovnika i aglomeracija od 165,900 stanovnika na jugozapadu Perua u Provinciji Lima u kojoj je neformalni administrativni centar, kao i vlastite Provincije Huaura.

Geografske karakteristike
-------------------------

Huacho se nalazi u pacifičkom zaljevu, pored ušća Rijeke Huaura, udaljen 148 km sjeverno od glavnog grada Lime.

Centralni trg

Historija
---------

Kada su prvi španjolski konkvistadori stigli u taj kraj, zatekli su Inke koji su imali razvijenu poljoprivredu sa 
kanalima za navodnjavanje i dobrim poznavanjem metalurgije.

Španjolski kolonisti su u indijanskom naselju u augustu 1571. osnovali San Bartolomé de Huacho. Na samom početku su ga 1586. zapalili engleski gusari.

Za vrijeme Vicekraljevstva Peru egzistirao je kao ribarsko selo koje se vremenom transformiralo u veliku luku. Zbog tog mu je vicekralj *José Antonio de Mendoza* - 1774. dodijelio status grada.

Početkom 19. vijeka u periodu Borbe za nezavisnost Latinske Amerike luka u Huachu je martu 1819. poslužila kao sklonište za iscrpljenu oslobodilačku flotu. Stanovnici su mornare lijepo primili, ali kad je flota u aprilu isplovila iz luke, stigla je rojalistička vojska koja je zbog tog provela represalije.

Neizvjesna situacija potrajala je do novembra 1820. kad je oslobodilačka vojska José de San Martína oslobodila grad.
Prema usmenoj predaji Martín je sa nekog balkona u gradu proglasio nezavisnost Perua.

Već u februaru 1821. Huacho je postao administrativni centar vlastitog distrikta, a kasnije i provincije.

Pored grada na trasi Panameričkog autoputa nalazi se arheološko nalazište Bandurria.

Izvori
------

1. 1 2  „*Municipio de Huacho*" (španjoski). Municipalidad Provincial de Huaura. Arhivirano iz originala na datum 2023-05-21. Pristupljeno 17.05.2023.
2. 1 2 3  „*Huacho in Huaura (Lima Region)*" (engleski). City population. Pristupljeno 17.05.2023.
3. 1 2  „*Huacho Conglomeration in Lima*" (engleski). City population. Pristupljeno 17.05.2023.
4. ↑  „*Historia*" (španjoski). Municipalidad Provincial de Huaura. Arhivirano iz originala na datum 2023-05-21. Pristupljeno 17.05.2023.
5. 1 2 3 4 5 6  Luis Alberto Villamarin Pulido. „*Historia de Huacho*" (španjolski). Scribd. Pristupljeno 17.05.2023.
6. ↑  Marco Antonio Mugruza Vassallo. „*Historia de la Ciudad del Huacho*" (španjolski). Scribd. Pristupljeno 17.05.2023.

Vanjske veze
------------

***Huacho*** na Wikimedijinoj ostavi

* *Municipalidad Provincial de Huaura* ()
**Via Veneto** je ulica u historijskom centru Rima, koja vodi od Piazze Barberini do Porte Pinciane na Pinciu. Ulica je nakon Fellinijevog filma *La dolce vita* postala sinonim za "slatki život" rimskog otmjenog društva 1950-ih i 1960-ih. U njoj su se nalazili (pojedini još uvijek) neki od najpoznatijih rimskih kafea (Paris, Doney, Harry's Bar) i hotela (Regina i Excelsior) te ambasada Sjedinjenih Američkih Država.

Historija
---------

Hotel i restoran Imperijal
Ulica je podignuta krajem 19. vijeka, a današnje ime je dobila po bitci koja se odigrala krajem 1918. u Prvom svjetskom ratu, kod Vittoria Veneta. Na samom početku ulice pored trga Piazza Barberini nalazi se Fontana pčela (talijanski: *Fontana delle Api*) koju je projektirao i isklesao Gian Lorenzo Bernini. Ona je na svom početku 1644. bila namjenjena da se na njoj konji napoje. Na brdu na kraju ulice nalazi se glavni ulaz u park Villa Borghese.

Izvori
------

1. 1 2 3 4 5  „*Top 10 Things To Visit On The Via Veneto In Rome*" (engleski). Culture Trip. Pristupljeno 5. 3. 2018.

Vanjske veze
------------

***Via Veneto*** na Wikimedijinoj ostavi

* *Top 10 Things To Visit On The Via Veneto In Rome* ()

|  |  |
| --- | --- |
| Normativna kontrola Uredi na Wikidati | 
* WorldCat identiteti
* VIAF: 242772786
* LCCN: sh89003556
* GND: 7579368-4

 |
**Gardaja** (arapski: غرداية/ Ghardaïa, berberski: *Taɣerdayt)*) je grad i općina od 142,913 stanovnika u sredini Alžira u Pokrajini Gardaja u kojoj je i administrativni centar.

Grad je danas svjetski poznat kao jedan od gradova pentopolisa koji formiraju lokalitet - Dolina M'zab koji je 1982. uvršten na UNESCO-vu Listu mjesta svjetske baštine u Africi.

Geografske karakteristike
-------------------------

Gardaja se prostire u saharskoj pustinji u oazi Vadi M'zaba, koja je udaljena 600 km južno od glavnog grada Alžira.

Pogled na antički ksar

Historija
---------

Gardaja je nastala u 11. vijeku kao ksar berberskog plemena Mozabita. Po lokalnoj legendi izgrađena je oko pećine (eremitorija) u kojoj je živjela svetica - *Daïa*.

Oaza Vadi M'zaba duga je 25 km, u njoj pored Gardaje leži još četiri grada; Melika, Beni Isguen, Bounoura i El Atteuf

Svi oni nastali su kao ksarovi između 1012. i 1350. Izgrađeni su na isti način oko visoke džamije koja je istovremeno bila i posljednja točka odbrane - citadela, ali i arsenal i skladište hrane. Oko nje su u koncentričnim krugovima građene skromne kuće stanovi stanovnika sve do posljednjih bedema.

Krajem 19. vijeka taj pentopolis je imao 18.000 stanovnika.

Danas su sva ta naselja spojena u jednu urbanu cjelinu, sa Gardajom kao centrom.
Specifičnost Gardaje je minaret njene džamije izgrađen u obliku piramide.

Suk u Gardaji
Današnja Gardaja je pored tog što je obrazovni centar i grad sa velikom bolnicom, i turistička destinacija za obilazak ksarova u oazi.

Privreda i trasport
-------------------

Gardaja je prvenstveno trgovačko - administrativni centar poljoprivrednog kraja. Poznat je po velikim nasadima palmi datulja i citrusa.
Najveći industrijski objekt je tvornica cijevi Alfapipe.

Pored grada prolazi transaharski autoput N1, a ima i aerodrom (IATA: GHA, ICAO: DAUG) koji se nalazi 16 km jugoistočno.

Izvori
------

1. 1 2 3 4  „*Algeria, People's Democratic Republic of Algeria*" (engleski). City population. Pristupljeno 2.2. 2020.
2. 1 2 3 4  „*Ghardaïa, Algeria*" (engleski). Encyclopaedia Britannica. Pristupljeno 2.2. 2020.
3. 1 2 3 4  „*M'Zab Valley*" (engleski). UNESCO. Pristupljeno 23.2. 2020.
4. 1 2  Marc Côte. „*Une ville remplit sa vallée : Ghardaïa*" (francuski). Méditerranée. Pristupljeno 2.2. 2020.
5. 1 2  „*Huit bonnes raisons de visiter Ghardaïa*" (francuski). Visa Algerie. Pristupljeno 2.2. 2020.
6. ↑  „*Algérienne de Fabrication de Pipe*" (engleski). IMETAL. Arhivirano iz originala na datum 2020-02-04. Pristupljeno 2.2. 2020.

Vanjske veze
------------

***Gardaja*** na Wikimedijinoj ostavi

* *Huit bonnes raisons de visiter Ghardaïa* ()
| GrampianAm Monadh |
| --- |
| Dio |
| Karta Škotske sa pozicijom Masiva GrampianKarta Škotske sa pozicijom Masiva GrampianKarta Škotske sa pozicijom Masiva Grampian |
| Dužina masiva: | km |
| Širina masiva: | km |
| Površina masiva: | km² |
| Najviši vrh: | Ben Nevis (1343 m) |
| Zaštićene oblasti: |  |
| Država: |  Ujedinjeno Kraljevstvo Škotska |

**Grampian** (škotsko-gelski: *Am Monadh*) je planinski masiv u sredini Škotske u Highlandsu.

Geografija
----------

Njegovo današnje ime izvedeno je od latinskog **Mons Graupius** kako ga je nazvao rimski historičar Tacit, opisujući neodređeno mjesto bitke u kojoj je oko 84. rimski general Gnej Julije Agrikola porazio autohtone Pikte.

Pogled na vrhove masiva
Danas se obično odnosi na cijelu masu centralnog Highlandsa koji se poput zida uzdiže južno iznad doline Glen Mor i potpuno je natkriljuje.

U užem smislu se tako zove samo njegov centralni najviši dio planine Cairngorm, gdje planinski vrhovi prelaze 900 metara. Tu se nalazi i Ben Nevis, visok 1343 metara, i Ben Macdui, visok 1309 metara.

Planine Cairngorm su od 2003. proglašene nacionalnim parkom.

Izvori
------

1. 1 2 3 4 5  „*Grampian Mountains*" (engleski). Encyclopædia Britannica. Pristupljeno 15. 1. 2015.

Vanjske veze
------------

***Grampian (masiv)*** na Wikimedijinoj ostavi

* Grampian Mountains na portalu Encyclopædia Britannica ()

|  |  |
| --- | --- |
| Normativna kontrola Uredi na Wikidati | 
* WorldCat identiteti
* VIAF: 247324473
* LCCN: sh85056361
* GND: 4304674-5

 |
**Gostyń** je grad od 20,250 stanovnika na zapadu Poljske u Velikopoljskom vojvodstvu.

Geografske karakteristike
-------------------------

Gostyń se prostire duž potoka Kania (pritok Obre), udaljen šesdesetak km južno od Poznańa.

Historija
---------

Gostyń je prvi put dokumentiran kao selo 1275. ali je već 1278. dobio status grada.
Prosperirao je tokom 16. vijeka na proivodnji i prodaji tkanina, u to vrijeme je Gostyń kao i ostalu Velikopoljsku zahvatila reformacija.

Longhenina bazilika na Svetoj Gori
Od 1793. je dio Kraljevine Pruske uz kraći prekid 1807. - 15. kad je bio dio Varšavskog vojvodstva, nakon tog je ponovno 
bio dio Kraljevine Pruske odnosno Njemačkog Carstva.

Na prelazu 19./20. vijek razvio se kao industrijski centar, kad je 1888. do njega došla željeznica. Dobar dio građana sudjelovao je u 
Velikopoljskom ustanku (1918-19.) nakon kojeg je pripojen Obnovljenoj Poljskoj. 
U Međuratnom periodu podignuti su pogoni mašinogradnje i drvne industrije.

Za Njemačke okupacije Poljske jedinice Wehrmachta raselile su preko 6000 građana.

Privreda
--------

Gostyń je grad drvne, mašinske i prehrambene industrije, poznat po tvornici stakla i filtera za
automobile.

Gostyń je i transportni centar kao raskršće važnih cesta i željezničkih pruga.

Znamenitosti
------------

Historijski spomenici grada su kasnogotička župna crkva iz 15. vijeka (restaurirana u 16. i 17. vijeku) i 
barokna crkva na Svetoj Gori u obližnjem Głogówku, koji je projektirao i izveo 1679.-98. Baldassare Longhena po uzoru na svoju venecijansku Santa Maria della Salute. Kupolu i zvonik izveo je Pompeo Ferrari (1726.-28.).
Zanimljiv je i samostan sa bolnicom iz prve polovice 18. vijeka.

Pobratimski gradovi
-------------------

Gostyń ima ugovore o prijateljstvu sa sljedećim gradovima:

* Njemačka Dresden, Njemačka
* Njemačka Steinach, Njemačka
* Francuska Rouen, Francuska
* Latvija Ķekava, Latvija

Izvori
------

1. 1 2 3 4 5 6 7 8 9  „Gostyń" (poljski). Encyklopedia PWN. Pristupljeno 8.08. 2021.
2. 1 2 3 4 5 6  „*Poland: Wielkopolskie*" (engleski). City population. Pristupljeno 8.08. 2021.
3. ↑  „*Współpraca zagraniczna*" (poljski). Urząd Miejski w Gostyniu. Pristupljeno 8. 8. 2021.

Vanjske veze
------------

***Gostyń*** na Wikimedijinoj ostavi

* *Urząd Miejski w Gostyniu* ()
Gastaldijeva karta svijeta  
(1548. reizdanje iz 1904. godine)
**Giacomo Gastaldi****↓**1 (Villafranca Piemonte, oko 1500. − Venecija, oktobar 1566.), italijanski kartograf iz 16. vijeka.

Biografija
----------

G. Gastaldi karijeru je započeo kao inženjer u službi Mletačke Republike, a sredinom 1540-ih godina u potpunosti se posvetio izradi karataa koji će kasnije imati snažan utisak na razvoj katografije. Godine 1548. objavio je atlas naslovljen „Geografija Klaudija Ptolemeja" (ita. *La geografia di Claudio Ptolemeo Alessandrino*) koji se zbog uključivanja Amerika smatra najkvalitetnijim karografskim djelom od *Geographia* M. Waldseemüllera iz 1513. do *Theatrum Orbis Terraruma* A. Orteliusa iz 1570. godine. Njegove tehničke inovacije bile su primjena bakroreza u tiskanju karata odnosno njihove smanjene dimenzije zbog čega se spomenuto djelo naziva i prvim „džepnim atlasom". Neka od djela G. Gastaldija sačuvana su u kartografskoj zbirci Hrvatskog povijesnog muzeja u Zagrebu.

Opus
----

* () *La geografia di Claudio Ptolemeo Alessandrino* (Geografija Klaudija Ptolemeja Aleksandrijskog), Venecija: Baptista Pedrezano, 1548.

Veze
----

* Historija kartografije

Bilješke
--------

* **↑**1  U literaturi je ponekad imenovan i kao **Jacopo** ili **Iacobo**.

Vanjske veze
------------

* () Hrvatski povijesni muzej: *Kartografska zbirka*

Ostali projekti

|  |  |
| --- | --- |
|  | U Wikimedijinoj ostavi ima još materijala vezanih za: **Giacomo Gastaldi** |
**Beida** (arapski: البيضاء / Al-Bayḍā' što znači Bijeli grad) je grad od 67,120 stanovnika (sa širom okolicom 113.317) na sjeveroistoku Libije, u Okrugu Džabal al Akhdar u kom je administrativni centar.

Beida je vjerojatno najpoznatija kao mjesto u kom je Muhamed Ali as-Senusi 1843. osnovao muslimanskog bratstvo Sanusi koje je trebalo postati žarište otpora protiv Osmanlija i talijanskih kolonizatora krajem 19. vijeka i početkom 20. vijeka. Njegov unuk kralj Idris I učinio je Baidu 1964. svojom prijestolnicom. Njegova palača danas je sjedište univerziteta. Grad je donekle poznat i po Asklepijevom hramu, od kog su ostale ruševine.

Geografske karakteristike
-------------------------

Beida leži u plodnoj visoravni masiva Jebel Akhdar 30 km južnije od Sredozemnog mora.

Historija
---------

Današnji grad izrastao je oko dviju grobnica (turbeta) Muhamedovih ashaba Ravajfa i Sarija, 20 km sjeveroistočno od starogrčke kolonije Kirene.

Palača nekadašnjeg parlamenta
Beida je živnula odkad je 1842. podignuta medresa (zavija), koja je tad bila najstarija u Kirenajki, ona je postala kolijevka Sanusizma, i bila to do 1855. Njeno današnje ime zapravo je kratica orginalnog imena **Zavija Beida** (Zāwiyat al-Bayḍā). Za talijanske kolonijalne uprave, Beida je 1930-ih godina postala cilj brojnih talijanskih kolonista pa joj je i promjenjeno ime u Beda Littoria.

Krajem 1950-ih Baida je postala veliko gradilište kao budući libijski glavni grad. U to vrijeme je praktički podignut današnji grad širokih bulevara i zgrada državne administracije.

Grad je i univerzitetski centar sa kampusom Univeziteta iz Bengazija.

Privreda i transport
--------------------

Ekonomija grada se u najvećoj mjeri bazira na poljoprivredi (pšenica, grožđe, povrće) i stočarstvo, robi kojom se trguje. Autoputom je povezan sa Bengazijem koji leži 170 jugozapadno pa se služi i njegovim aerodromom.

Znamenitosti
------------

Arheološko nalazište Asklepijeva svetišta Balagrae
Najveća znamenitost je Arheološko nalazište Asklepijeva svetišta Balagrae, to je jedna pačetvorina dimenzija 40 x 35 metara, okružena trijemovima sa tri mala hrama. Prema uklesanom natpisu kompleks je sagrađen za vrijeme vladavine rimskog cara Hadrijana (117-138). Svetište je opljačkano već za Kasne antike, a dosta kamenjh blokova je odnešeno za gradnju bizantske utvrde i crkve.

Pobratimski gradovi
-------------------

* Austrija Koruška, Austrija
* Turska İzmit, Turska

Izvori
------

1. 1 2 3  „*Libya, State of Libya*" (engleski). City population. Pristupljeno 21.12. 2019.
2. 1 2 3 4 5  „*al-Beida*" (talijanski). Treccani. Pristupljeno 21.12. 2018.
3. 1 2 3  „*Balagrae (El Beida)*" (engleski). Livius. Pristupljeno 21.12. 2019.
4. 1 2 3  „*Zāwiyat al-Bayḍāʾ*" (engleski). Encyclopaedia Britannica. Pristupljeno 21.11. 2019.
5. 1 2 3 4  „*Al-Bayda*" (engleski). LookLex. Arhivirano iz originala na datum 2019-08-13. Pristupljeno 21.12. 2019.

Vanjske veze
------------

***Beida*** na Wikimedijinoj ostavi

* *al-Beida* ()
**Internacionalni aerodrom John F. Kennedy** (engleski: *John F. Kennedy International Airport*) (IATA: **JFK**, ICAO: **KJFK**) zvan samo **JFK** ili **Njujorški Kenedi aerodrom** je najveći njujorški aerodrom koji se nalazi na jugoistoku Queensa, udaljen 24 km autoputom do Manhattana.

Enterijer terminala 1
Terminali 4-2
Nekadašnji terminal kompanije TWA, Eero Saarinena

Karakteristike
--------------

JFK se danas prostire na 1,620 hektara, na kom se nalazi 7 terminala i 48 km pisti.
Površina na kojoj se nalazi 6 centralnih terminala sa 131 izlaza, povećana je sa 265 hektara na 356 ha.

JFK je dekadama bio poznat kao glavni aerodrom Sjedinjenih Američkih Država, danas je samo 6 po prometu u Sjedinjenim Američkim Državama jer New York ima i aerodrome La Guardia i Newark Liberty.

Oko 80 Avio-kompanija leti sa JFK na oko 170 direktnih destinacija, na njemu radi oko 41,000 ljudi koji uprihode više od 52,7 milijardi dolara.

JFK se namjerava do 2050. transformirati u aerodrom koji može primiti do 100 miliona putnika.

Sistem lake željeznice - *AirTrain JFK*, otvoren 2003. povezuje JFK sa željeznicom na Long Islandu Njujorškim metroom i autobusima. Njime se 2019. koristilo 8,7 miliona putnika, povrh toga i oko 12,2 miliona putnika koji su se vozili samo do parkirlišta i terminala.

Historija
---------

Izgradnja novog internacionalnog aerodroma započela je 1942. u njujorškom Kvartu Queens na mjestu golf igrališta *Idlewild*.
Otvoren je 1947. pod imenom *Idlewild Airport*, a prvi komercijalni letovi počeli su 1948.

Aerodrom je 24. novembra 1963. prezvan u *Internacionalni aerodrom John F. Kennedy* u čast 35 Predsjednika SAD Johna Fitzgeralda Kennedya.

U februaru 1964. Beatlesi su prvi put stigli u Sjedinjene Američke Države i održali Pres-konferenciju na terminalu, ispred kojeg ih je dočekalo više hiljada tinejdžera.

Narednih dekada preko JFK-a je došla čitava plejada svjetskih državnika na Generalnu skupštinu Ujedinjenih naroda.
JFK je 2006. dočekao svog milijarditog putnika.

### Terminali

* Terminal 1 podignut 1998. koristi konzorcij avio-kompanija; Air France, Japan Airlines, Korean Air i Lufthansa.
* Terminal 2 koji koristi Delta Air Lines proširen je 2013. kad je Delta napustila Terminal 3
	+ Terminal 3 je srušen 2013. danas se koristi kao parkiralište za 15 aviona
* Terminal 4 otvoren u maju 2001. površine 139,354 m² koriste zajednički sve avio-kompanije
* Terminal 5, otvoren 2008. koristi niskotarifna kompanija JetBlue
* Terminal 7 koristi British Airways
* Terminal 8 otvoren 2007 koristi kompanija American Airlines, za tuzemne i internacionalne letove.

Izvori
------

1. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12  „*Airport Traffic Report*" (engleski). The Port Authority of NY and NJ. Pristupljeno 2.11.2022.
2. ↑  „*The Busiest—and Biggest—Airports in the World*" (engleski). Scotts cheap flights. Pristupljeno 2.11.2022.

Vanjske veze
------------

***Internacionalni aerodrom John F. Kennedy*** na Wikimedijinoj ostavi

* *John F. Kennedy International Airport* ()
**Internacionalni aerodrom O'Hare** (engleski: *O'Hare International Airport*) (IATA: **ORD**, ICAO: **KORD**) zvan samo **O'Hare** je glavni aerodrom američkog grada Chicaga u Illinoisu.

O'Hare je udaljen od centra Chicaga oko 29 km sjeverozapadno, kod Bensenvilla

Enterijer terminala 1

Karakteristike
--------------

Prostire se na površini od 2,830 hektara, i ima čak 4 terminala sa 180 izlaza, što ga čini 3/4 na svijetu sa 180 izlaza i 8 pista.

O'Hare je pravi grad sa vlastitom željeznicom koja razvozi putnike do terminala. U njemu radi 50,000 ljudi, što na samom aerodromu, što u hotelu, pošti, dućanima i 60 restorana.

Donedavno je bio drugi aerodrom na svijetu po putničkom prometu, sa 77 miliona putnika godišnje.

Historija
---------

Osnovan početkom 1940-ih aerodrom je započeo svoj život kao probna pista Douglas Aircraft Company. 
Nakon tog je 1945. prezvan u Aerodrom *Orchard Field* (zato ima IATA kod - **ORD**), da bi 1949. bio nazvan po slavnom pilotu Američke mornarice Edwardu O'Hari nosiocu Medalje časti.

Početkom 1950-ih postalo je jasno da je dotadašnji čikaški aerodrom *Midway* premali i započeo je razvoj O'Hare. 
Prvi komercijalni letovi započeli su 1955. zatim je 1958. izgrađen prvi veliki terminal. Nakon velikog proširenja 1962. velik dio Avio-kompanija preselio se sa Midwaya na O'Haru, pa je već na startu opsluživao oko 10 miliona putnika i postao najprometniji na svijetu.

Izvori
------

1. ↑  „*Statistics for Chicago O'Hare Airport*" (engleski). Chicago O'Hare Airport. Pristupljeno 20.10.2022.
2. 1 2 3  „*Airport Information*" (engleski). Airports Guides. Pristupljeno 20.10.2022.
3. ↑  „*What is an Airport Terminal?*" (engleski). Scotts cheap flights. Pristupljeno 20.10.2022.
4. 1 2 3 4  „*History, Facts and Overview*" (engleski). Airports Guides. Pristupljeno 20.10.2022.

Vanjske veze
------------

***Internacionalni aerodrom O'Hare*** na Wikimedijinoj ostavi

* *Welcome to O'Hare International Airport* ()
**Ipiales** je općina od 116,136 stanovnika i grad od 77,343 stan. na jugozapadu Kolumbije u Departmanu Nariño.

Geografija
----------

Ipiales se prostire u kotlini između Zapadnih i Centralnih Kolumbijskih Kordiljera na nadmorskoj visini od 2,897 metara okružen sa tri vulkana, zbog tog ga i zovu *Grad tri vulkana*.

On je veliki granični prelaz na trasi Panameričkog autoputa, udaljen svega 4 km od granice s Ekvadorom.

Usko je povezan sa nedalekim gradom Túquerresom, koji se nalazi u istoj kotlini 48 km sjevernije.

Historija
---------

Centralni trg
Prvi španjolski kolonisti stigli su u taj kraj 1539. i zatekli već organizirano naselje indijanaca Quillacinga.
Novo španjolsko naselje osnovali su misionari 1585.

Ipiales je za kolonijalnog perioda egzistirao kao trgovište i vjerski centar poznat po svetištu *Djevice Las Lajas*.

Današnji Ipiales je regionalni centar tekstilne industrije u kom se proizvode vunene i pumučne tkanine, artikli od sisala i pivo.

Izvori
------

1. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12  „*Ipiales Municipality in Nariño*" (engleski). City population. Pristupljeno 14.12.2022.
2. 1 2 3 4 5  „*Ipiales*" (engleski). Encyclopaedia Britannica. Pristupljeno 14.12.2022.

Vanjske veze
------------

***Ipiales*** na Wikimedijinoj ostavi

* *Alcaldía Municipal de Ipiales en Nariño* (Službene stranice grada) ()
**Žakardov razboj** zvan i *Žakardov dodatak* i *Žakardov mehanizam* je uređaj koji se dodavao tkalačkim razbojima, da 
kontrolira niti pređe.

On je omogućio da se na razbojima tkaju komplicirani uzorci kao što su tapiserije, brokati i damasti, ali i uzorci ispletenih tkanina.

Historija
---------

Taj sistem razvio je između 1804. - 05. Francuz Joseph Marie Jacquard, ali se on ubrzo proširio po cijelom svijetu.

Jacquard je svojom mašinom unaprijedio tehnologiju bušenih kartica, koju je 
još 1745. primjenio Jacques de Vaucanson na svom razboju.

*Žakardov razboj* koristio je izmjenjive bušene kartice za kontrolu tkanja tkanina, i to tako da se bilo koji 
željeni uzorak mogao dobiti automatski.

Shematski prikaz Žakardova razboja
Njegovu ideju bušenih kartica primjenio je i znani engleski izumitelj Charles Babbage kod kod dizajna svoje nikad dovršene analitičke mašine.

Nakon njega bušene kartice iskoristio je i američki statističar Herman Hollerith za 
memoriranje podataka na svojoj mašini.

Razboj za tkanje tepiha sa Žakardovim dodatkom
Bušene kartice korištene su kao memorijski medij na prvim digitalnim kompjutorima, ali su vrlo brzo zamijenjene 
elektronskim medijima.

Izvori
------

1. 1 2 3 4 5 6 7 8  „*Jacquard loom*" (engleski). Encyclopædia Britannica. Pristupljeno 12. 09. 2016.

Vanjske veze
------------

***Jacquardov razboj*** na Wikimedijinoj ostavi

* *Jacquard loom* na portalu Encyclopædia Britannica ()
() *A New Map of Italy*  
(reizdanje T. Kitchina iz 1794.)
((lat.))() *Orbis Veteribus Notus*  
(reizdanje iz 1794.)
**Jean Baptiste Bourguignon d'Anville** (Pariz, 11. juli 1697. − Pariz, 28. januar 1782.), francuski kartograf i geograf koji je djelovao u Parizu tokom 18. vijeka.

Značajno je unaprijedio kartografske standarde svog vremena; za razliku od brojnih suvremenika nije kopirao starije radove već je inzistirao na originalnom istraživanju, osobito kod starovjekovnih prikaza. Područja nedovoljno istraženih kontinenata ostavljao je praznima i isticao je sve proturječnosti zbog čega mu karte u likovnom smislu izgledaju prazno, no u naučnom su vrlo vjerodostojni. Po njemu je nazvan krater Anville na Mjesecu.

Opus
----

* *Description geographique de la Chine* (1735.)
* *Nouvel Atlas de la Chine* (1737.)
* *Atlas Generale* (1740.)
* *Geographie Ancienne et Abregee* (1769.)
* *États formés en Europe après la chute de l'empire romain en occident* (1771.)

Veze
----

* Historija kartografije

Literatura
----------

* () Opća i nacionalna enciklopedija: *Jean Baptiste Bourguignon d'Anville*

Ostali projekti

|  |  |
| --- | --- |
|  | U Wikimedijinoj ostavi ima još materijala vezanih za: **Jean Baptiste Bourguignon d'Anville** |
**Gliwice** (njemački: *Gleiwitz* je grad od 178,603 stanovnika na jugu Poljske u Šleskom vojvodstvu.

Geografske karakteristike
-------------------------

Gliwice su udaljene tridesetak km zapadno Katowica i jedan su od 29 gradova-predgrađa Katowica - konurbacije u kojoj živi 
2 400 000 stanovnika.

Gliwice su jedan od prometno najbolje povezanih gradova u Poljskoj, jer se nalazi na raskršću autoputeva A1 i A4 i na istoimenom kanalu koji vodi do Odre, pa je i najveća poljska kopnena luka, a do aerodroma Pyrzowicama ima pedesetak km.

Historija
---------

Centar grada
Gliwice su gradska prava po uzoru na magdeburška dobila 1276.

Od 1312. bio je jedno vrijeme prijestolnica Vojvodstva Gliwice.
Krajem srednjeg vijeka trgovište Gliwice imalo je nekih 900 stanovnika, zbijenih na malom prostoru unutar bedema. 
Nakon Pjastovića, narednih pet vijekova mjenjao je vladare, od čeških, habsburgških, pruskih (1742.) do 
njemačkih.

Pješačka zona
Industrijski razvoj grada započeo je nakon otvaranja željezare 1794. i koksare 1798.

Tek nakon Drugog svjetskog rata grad je ponovno Poljski, tad se doselilo puno Poljaka iz drugih dijelova zemlje i bivših pograničnih 
krajeva.

Gliwice su i univerzitetski grad (Šleski tehnološki univerzitet), grad sa nekoliko naučnih instituta u kom djeluje i Poljska akademija nauka.

Privreda
--------

Gliwice su do 1990-ih bile centar teške industrije, smješten na željezničkoj pruzi Wrocław-Kraków.

Danas su grad kemijske, prehrambene i mašinske industrije.
Jedan od najvećih Industrijskih pogona opelova tvornica podignuta 1998 na 74 hektara. U njoj danas radi 3 000 radnika, a 95 % 
automobila se izvozi.

Pobratimski gradovi
-------------------

Gliwice ima ugovore o partnerstvu sa slijedećim gradovima;

|  |  |
| --- | --- |
| * Njemačka Bottrop, Njemačka
* Njemačka Dessau-Roßlau, Njemačka
* Ujedinjeno Kraljevstvo Doncaster, Ujedinjeno Kraljevstvo
* Slovačka Kežmarok, Slovačka
 | * Švedska Nacka, Švedska
* Mađarska Salgótarján, Mađarska
* Francuska Valenciennes, Francuska
 |

Izvori
------

1. 1 2 3 4 5 6  „O Gliwicach" (poljski). Gliwice. Pristupljeno 27.02. 2021.
2. 1 2 3 4 5 6  „*Poland: Major Cities*" (engleski). City population. Pristupljeno 26.02. 2021.
3. ↑  „Katowice Conurbation" (engleski). Case Study Poland. Pristupljeno 27.02. 2021.
4. 1 2 3 4  „Gliwice, Poland" (engleski). Encyclopaedia Britannica. Pristupljeno 26.02. 2021.
5. ↑  „Fabryka Opla" (engleski). Opel Manufacturing Poland. Pristupljeno 26.02. 2021.
6. ↑  „Miasta partnerskie" (engleski). Gliwice. Pristupljeno 26.02. 2021.

Vanjske veze
------------

***Gliwice*** na Wikimedijinoj ostavi

* *Gliwice* (službene stranice) ()