Ramon Llull (1232./33.-1316.)
**Ramon Llull**, **Ramon Ljulj** (lat. *Raimundus Lullus*) (Palma, Majorka, 1232 / Majorka ?, 1316). Katalonski filozof, mističar, misioner, pripovedač i pesnik. Oko tridesete godine napustio je dvorski život i posvetio se studijama i propovedima sa idejom da postigne ujedinjenje čovečanstva pod hrišćanstvom. Osnovao je manastire u kojima je glavna aktivnost bila učenje arapskog jezika i putovao Orijentom sa ciljem da pokrsti nevernike. Pripisuje mu se najmanje 250 dela. Njegova ličnost i misao imale su mnoštvo pristalica tokom vekova i dela su mu vrlo rano bila prevedena na brojne jezike.

Prozvan je *doctor illuminatus*, zbog toga što je u duhovnosti isticao prosvjetljenje.

Životopis
---------

Ramon Ljulj se rodio u Palmi, na Majorki, 1232. godine. Bio je dugovečan za ono vreme, s obzirom na to da je umro 1316, sa 84 godine. Njegova porodica pripadala je katalonskom plemstvu kralja Žaumea I i učestvovala je u osvajanju ostrva Majorke. Mladi Ljulj je dobio tipično dvorsko obrazovanje, oženio se Blankom Pikanj i imao dvoje dece. Ali, oko 1263. godine, desila se znatna promena u njegovom životu; zbog niza mističnih iskustava napustio je svoju društvenu poziciju i porodični život, da bi se posvetio jednom jedinom cilju: prevođenju nevernika – muslimana, Jevreja i pagana – u istinsku hrišćansku veru. Ovom cilju će posvetiti svoj život i svoje delo.

Nakon što je devet godina svog života posvetio izučavanju latinskog i arapskog jezika i kulture, Ramon Ljulj je doživeo prosvetljenje: Umetnost ili Lulijanska veština jedan je filozofski pogled koji je omogućio da se nevernicima kroz racionalnu filozofsku raspravu dokaže istina o hiršćanstvu. Tokom većeg dela svog života, pisao je različite varijante i pojednostavljene verzije ovog filozofskog pogleda, između ostalog dela: *Velika umetnost [L’ars magna]* (1276), *Primenjena umetnost (L’ars demostrativa)* (1283), *Pronalazačka umetnost (L’ars inventiva)* (1289) i *Kratka umetnost (L’Art breu)* (1308). Svestan težine šesnaest formi svoje Umetnosti, takođe je pisao dela različitim stilovima i tehnikama i pokušao da na didaktičan i jasan način predstavi svrhu svoga pisanja.

Na katalonskom, latinskom i arapskom napisao je oko 250 dela ukljucijući propovedi, pisma, letopise, didaktične priručnike, poeziju, autobiografije, narativne i naučne traktate, filozofiju i etiku.

Posvećen svojoj misiji preobraćanja nevernika, a uporedo sa svojim filozofskim i književnim stvaralaštvom, Ramon Ljulj je ulažio mnogo truda u izgradnju manastira koji je trebalo da budu posvećeni učenju arapskog jezika i obučavanju misionara. Uspeo je da dobije finansiranje za samo jedan manastir - Miramar koji se nalazi na istoimenom ostrvu, zahvaljujući donacijama kralja Majorke Žaumea II. Nezadovoljan rezultatom svojih diplomatskih pregovarao je sa raznim papama i kraljevima u vezi sa izgradnjom više manastira, i odlučio da lično otputuje u zemlje islamske veroispovesti. Putovao je na sever Afrike i Bliskom Istoku, ali i Monpelje, Đenovu, Rim, i u Pariz, gde 1311. godine diktira monasima manastira u kojem je boravio Savremeni život *(Vida coetània*), biografiju u kojoj je želeo svoj život i delo da opravda u očima Crkve.

Smatra se da je Ramon Ljulj umro 1316. godine u Palmi, nakon jednog puta u Tunis.

Književno delo
--------------

Na književnom nivou, ističe se da je Ramon Ljulj bio prvi i jedan od glavnih ljudi koji su doprineli formiranju katalonskog književnog jezika. Njegova sintaksička i leksička rešenja, njegova elegantna i uravnotežena proza podrazumevaju veliku novinu i jedinstven su primer razvoja jednog jezika bez prethodne književne tradicije. On je prvi evropski pisac filozofskih i učenih dela na narodnom jeziku. Odabir jezika, u svakom slučaju, treba da se shvati kao instrument pomoću kojeg se bolje dopire do ljudi kojima je delo upućeno: latinski za učene evropske čitaoce, katalonski za laičku populaciju Aragonske krune, i arapski za prozelitistička zaduženja. Često su, pak, čuvani rukopisi jednog istog dela u dvojezičnoj verziji na katalonskom i latinskom. Nažalost, nije sačuvan nijedan rukopis na arapskom jeziku. Tokom piščevog života, njegova dela su prevođena na kastiljanski (španski), francuski, italijanski i oksitanski.
Od njegovog rada kao pesnika stižu nam dva dela *Neutešnost [Desconhort]* (1295) i *Pesma o Ramona [Cant de Ramon]* (1300), gde je očigledan uticaj provansalskog stila. Što se tiče proznih dela, možemo istaći delo *Knjiga o Evastu i Blankerni [Llibre d’Evast e Blanquerna]* (1276-83), roman koji opisuje ugledni život jednoj heroja, i u njoj se odgleda društvo tog doba. Unutar ovog romana nalazi se i čuvena *Knjiga o prijatelju i voljenom [Llibre d’amic e amat]* (1276-83) sa serijom aforizama poučnog karaktera. *Knjiga razmišljanja o Bogu [Llibre de contemplació en Déu]* (1271-74) predstavlja više od hiljadu stranica posvećenih filozofskom objašnjenju spoljašnjeg kao i božjeg sveta, prvobitno napisana na arapskom, međutim, sačuvane su samo verzije na katalonskom i latinskom. Njegov viteški priručnik *Knjiga o viteškom redu [Llibre de l'ordre de cavalleria] (1274-76)*, posvećen osnaživanju morala i hrišćanskih običaja među vitezovima, imao je uspeha i nakon dva veka. *Knjiga o vaspitanju dece [Llibre de doctrina pueril]* (1274-76) jeste knjiga didaktičkog tipa koja pojednostavljuje osnovne istine hrišćanstva. *Knjiga čudesa [Llibre de les meravelles]* (1287-89), koja uključuje poznatu Knjigu o zverima jeste didaktički roman raspoređen po primerima, i pod velikim uticajem je sufističke filozofije.

Alkemijska djela
----------------

Pripisuje mu se mnoštvo knjiga i rukopisa o alkemiji, no izvjesno je da se većinom radi o apokrifnim spisima koje su napisali njegovi učenici nakon njegove smrti. Među tim djelima, koja su mu atributirana, izdvajaju se "Oporuka" (*Testamentum*), "Dodatak oporuci" (*Codicillus*), "Pokusi" (*Experimenta*), "O tajnama prirode" (*De secretis naturae*) i "Zlatotvorno umijeće" (*Ars aurifera*).

Djela
-----

* "Knjiga o kontemplaciji" (kat. *Llibre de contemplació de Déu*) (1297.)
* "Veliko umjeće" (*Ars magna*) (1305)
* "Knjiga o poganima i o trima mudracima"

### Prevodi na srpski

* *Knjiga o zverima*, Beograd: Paidea, 2003. (Prev. Aleksandar Grujičić)
* *Knjiga o viteškom redu*, Beograd: Magelan Press, 2013. (Prev. Siniša Zdravković)
* *Revertimini (Ljulj 361+1)* (Povodom obeležavanja sedamstote godišnjice smrti Ramona Ljulja, Institu Servantes u Beogradu je bio domaćin izožbe), katalonskog fotografa Đordija Plane Peja, u periodu između marta i aprila 2016. godine.

Bilješke
--------

1. 1 2  Grdenić, Drago, str. 124.
2. ↑  Opća i nacionalna enciklopedija u 20 svezaka, str. 200.
3. ↑

Literatura
----------

* *Grdenić, Drago, Alkemija, Zagreb, 2003.* ISBN 978-953-222-137-9 Uneseni ISBN nije važeći.
* *Opća i nacionalna enciklopedija u 20 svezaka, sv. XII, Zagreb, 2006.* ISBN 953-7224-12-0