**Panevėžys** (lit. *Panevėžys*, rus. *Поневеж*, nem. *Ponewiesch*, polj. *Poniewież*, jidiš: פוניבעזש) je peti po veličini grad u Litvaniji. On se nalazi na severu zemlje, na važnoj magistrali Minsk-Vilnius-Riga. Dobar geografski položaj s dobrom cestovnom infrastrukturom, međunarodnom autocestom Via Baltica pružaju mnoge mogućnosti. Grad je povezan željeznicom sa Šiauliaiom (Litvanija) i Daugavpilsom (Latvija). Panevėžys čini samostalnu grad-opštinu u okviru istoimenog okruga Panevėžys, čije je upravno središte.

Panevėžys se prostire se na 50 km² i prema procenama iz 2008. u njemu je živelo 113.653 stanovnika.

Iz Panevėžysa dolazi višestruki litavski nogometni prvak FK Ekranas.

Prirodni uslovi
---------------

Grad Panevėžys se nalazi u severoistočnom delu Litvanije, na 140 km severno od glavnog grada države, Vilniusa.

Panevėžys je smešten u ravničarskoj oblasti na približno 55 m nadmorske visine. U gradu i oko njega ima više manjih jezera ledničkog porekla. Kroz sam grad protiče reka Nevėžis, za koju je vezano i ime grada (*Panevėžys* znači „duž Nevėžisa").

Historija
---------

Crkva svetog Petra i Pavla
Panevėžys se prvi put spominje 1503. godine u dokumentima velikog kneza Litvanije Aleksandra I. kojima dopušta izgradnju crkve i drugih građevina. Ipak, Alekandar II. se smatra osnivačem grada koji je 2003. godine proslavio 500. godina postojanja. Grad je smješten na obalama rijeke Nevėžis po kojoj je dobio ime koje doslovno znači "uz Nevėžis". Tokom 16. vijeka grad je zadržao status kraljevskog grada. Zajednice Poljaka i Karaita (sljedba unutar židovstva) naselile su ova područja još u 14. vijeku. Karaitska kenesa (sinagoga) i poljska gimnazija postojale su sve do Drugog svjetskog rata. U 17. vijeku dio grada na lijevoj obali rijeke počeo se razvijati i širiti. Nakon industrijske revolucije, krajem 19. vijeka, osnovane su prve tvornice u gradu, a industrija se počela koristiti modernim strojevima. Na prijelazu iz 19. u 20. vijek Panevežis je postao snažno ekonomsko i kulturno središte regije.

Između dva svjetska rata, u vrijeme neovisne Litvanije, Panevėžys se nastavlja razvijati. Prema popisu stanovništva iz 1923. u gradu je živjelo 19.147 ljudi, među njima 6.845 Židova (36%).

Najstarija kuća u Panevėžysu
Gradsko stanovništvo poraslo je na 26.000 između 1923. i 1939. godine. 15. juna 1940. ruske vojne snage preuzimaju grad kao posljedica prisilnog uključivanja Litvanije u Sovjetski Savez. Velik broj stanovnika je prognan u Sibir ili je doživo neki drugi oblik progona. Nakon što je Njemačka napala SSSR Panevežis su okupirale njemačkie snage, kao i u Prvom svjetskom ratu. Tokom nacističke okupacije gotovo sva židovska populacija u gradu je ubijena 1943. za vrijeme holokausta, samo su rijetki uspjeli pobjeći.

Godine 1944. grad je opet pod okupacijom Sovjetskog Saveza što je dovelo do novog vala političkih progona i ubojstvava. Nakon Drugog svjetskog rata prekinut je razvoj grada. Tokom 1960-ih i 1980-ih osnovano je nekoliko velikih industrijskih poduzeća. Sovjetske vlasti su željele uništiti stari grad, no tek nakon prosvjeda lokalnog stanovništva bilo je zaustavljeno potpuno uništenje stare gradske jezgre. Broj stanovnika povećan je s 41.000 na 101.500 između 1959. i 1979. Godine 1990. broj stanovnika dosegao je 130.000. Nakon neovisnosti broj stanovništva je opao, a većina investicija je otišla prema Vilniusu ili Klaipėdi.

Stanovništvo
------------

Prema poslednjem popisu iz 2001. godine u Panevėžysu je živelo 113.653 stanovnika. Od toga Litvanci čine ogromnu većinu, dok su manjine Poljaci i Rusi. Nekada brojna jevrejska zajednica je nestala u Drugom svetskom ratu.

Gradovi prijatelji
------------------

Panevėžys je u pobratimskim odnosima sa sljedećim gradovima:

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| * Danska Kolding, Danska
* Rusija Mytišči, Rusija
* Švedska Kalmar, Švedska
 | * Rusija Kalinjingrad, Rusija
* Poljska Lublin, Poljska
* Nizozemska Goes, Nizozemska
 | * Latvija Daugavpils, Latvija
* Estonija Rakvere, Estonija
* Njemačka Lünen, Njemačka
 | * Bugarska Gabrovo, Bugarska
* Jamajka Kingston, Jamajka
 |

Znamenitosti
------------

Panevėžys je poznat kao kulturno i obrazovno središte severoistočne Litvanije.

Jezero u središtu PanevėžysaJezero u središtu Panevėžysa

Galerija slika
--------------

* Rimokatolička katedrala sv. Petra i PavlaRimokatolička katedrala sv. Petra i Pavla
* Ruska pravoslavna Crkva sv. TrojiceRuska pravoslavna Crkva sv. Trojice
* Gradska gimnazijaGradska gimnazija

Spoljašnje veze
---------------

***Panevėžys*** na Wikimedijinoj ostavi

* Službena stranica Arhivirano 2011-12-10 na Wayback Machine-u
* News portal