Za selo u Srbiji, v. Kumanovo (Pirot).

  
Koordinate: 42° 04′ 60" SGŠ, 21° 40′ 00" IGD

**Kumanovo** (makedonski: *Куманово*, albanski: *Kumanovë* ili *Kumanova*) je sa oko 70 hiljada stanovnika treći najveći grad u Republici Makedoniji (posle Skoplja i Bitolja) i sedište njene najprostranije opštine. Nalazi se u severoistočnom delu Makedonije na nadmorskoj visini od 344 metra. Kroz njega protiču reke Lipkovka i Kumanovska reka.

Historija
---------

Kumanovo 1913. godina
U 11. vijeku, na valu velikih provala nomadskih azijskih plemena na teritorij Bizanta (Istočno rimsko carstvo) kroz ove krajeve provaljuju i Pečenezi, Uzi, i Kumani, po ovim posljednjima je najvjerovatnije Kumanovo i dobilo ime. 
Kumanovo se prvi put kao naselje spominje 1519. godine, kao selo u tzv - Nagoričkoj nahiji (Osomanska teritorijalna organizacija), koja je pak spadala u Ćustendilski sandžak. U to doba Kumanovo je kao naselje imalo samo 52 porodičnih kuća sa oko 300 stanovnika.
Na prijelazu iz 16. u 17. vijek Kumanovo je preraslo u grad i postalo administrativni centar - *Kumanovske nahije*. 
Turski putopisac Evlija Čelebija prošao je 1660. kroz Kumanovo i zabilježio da je tada u njemu postojalo: 600 kuća, džamija, medresa, karavansaraj, više radnji i mlinova. U ovom kraju je izbio Karpošev ustanak 1689. u kome su se ustanici uz pomoć Austrijske vojske borili protiv Turaka. 
Nakon slamanja otpora, osmanske vlasti poduzele su velike represalije nad lokalnim stanovništvom (pogubljenja, masovna preseljenja ), tako da su i grad i njegova okolica pali u stagnaciju, koja je trajala gotovo čitav 18. vijek Mnogi stanovnici potražili su utočište u vrlo dalekim krajevima; Vojvodina, Ukrajina, Mađarska, na to podsjećaju toponimi naselja koje su osnovali u doseljenim krajevima.

Razvitak Kumanova, vezan je uz njegovu stočnu tržnicu - **Tumbu**, koja je inače i bila sinonim za sam grad (nalazila se u centru grada). Nagli razvoj te tržnice počeo je dolaskom željeznice u grad 1888. kada se moglo organizirati i prevoženje veće količine stoke, ili stočnih sirovina; kože, vune. Uz tu tržnicu rastao je i grad.
Na početku 20. vijeka pored Kumanova, (23. oktobra, 1912), odigrala se jedna od presudnih bitaka Prvog balkanskog rata - Kumanovska bitka, u kojoj je srbijanska vojska, pod komandom generala Radomira Putnika, odbacila osmanske snage i nakraju ih natjerala u povlačenje.
Nakon toga Kumanovo je kao i ostali dio Makedonije dospio pod vlast Srbije. 

Eski džamija (1751)
Za vrijeme Prvog svjetskog rata, Kumanovo je bilo pod vlašću Bugarske (1914. - 1918.), a po završetku rata, pod vlašću Kraljevne SHS i Kraljevine Jugoslavije.

Za Drugog svjetskog rata, Kumanovo ponovo dolazi pod vlast Bugarske (1941. - 1944.). Otpor bugarskoj okupaciji u Kumanovu i okolici, počeo je vrlo rano, već 11. oktobra 1941 pod vodstvom Hristijana Karpoša. Poslije početnih uspjeha otpora, ustanak je naglo zamro, zbog vrlo odlučnih bugarskih mjera, strijeljanja, hapšenja i prisilnih deportacija u koncentracijske logore (unutar Bugarske), velikog dijela stanovništva. Ustanak se ponovno razbuktao tek 1943. godine. 

Po kapitulaciji Bugarske 1944. Kumanovo ulazi u sastav novoosnovane FNRJ, kasnije SFRJ. Od 1992. Kumanovo se nalazi u sastavu Makedonije. U Kumanovu je 1999. godine potpisan Vojnotehnički sporazum između NATO-a i Vojske Jugoslavije, poznat i kao Kumanovski sporazum, kojim je okončano NATO bombardovanje SRJ.

Kultura i gradske znamenitosti
------------------------------

Memorijalni centar ASNOM-a Pelince
U gradu koji je relativno novijeg datuma, značajni objekti su; **Eski džamija** ( izgrađena 1751. ), crkva **Sv. Nikole** ( podignuta 1851. na mjestu starije manje crkvice istog imena) od strane *Andreja Damjanova*, makedonskog graditelja.

* Okolica Kumanova ima puno značajnije spomenike, najznačajniji je svakako crkva Sv. Georgi ( XI-XIV vijek) u gradiću Staro Nagoričane, Manastir Karpino ( XVI - XIX vijek), blizu sela Orah, te manastrirska crkva Uspenja Bogorodice u selu Matejče, crkvica Sv. Petka u selu Mlado Nagoričane.
* Okolica Kumanova prepuna je tragova života iz najstarijih vremena. Najznačajnija nalazišta su; **Gradište** iz brončanog doba( blizu sela *Pelince* ), neolitska naseobina ( pokraj sela Mlado Nagoričino), rimsko groblje **Drezga** ( pored sela Lopate ).
* Pored Kumanova, na lokaciji **Zebrnik** (kod sela *Mlado Nagoričino*), nalazi se spomenik srpskim vojnicima, palim u *Kumanovskoj bitci* za Prvog balkanskog rata, koji su Bugari djelimično porušili za vrijeme Drugog svetskog rata.
* Veliko otkriće priredio je arheolog **Jovica Stankovski**, otkrivši 2001.g. 4 000 g. staru megalitsku astronomsku opservatoriju na nalazištu **Kokino**, oko 30 km sjeveroistočno od Kumanova. Njegovo otkriće prihvatili su i relevatni znanstveni krugovi, američka NASA, smjestila je njegovu opservatoriju na četvrto mjesto sličnih nalaza ( iza Stonehenge itd.).
* Nedaleko Starog Nagoričana, u selu Pelince, na granici sa Srbijom izgrađeno je izletište i Memorijalni centar ASNOM-a.

Ekonomija
---------

Kumanovo se je značajnije počelo razvijati tek od 19. vijeka kada je kroz njega prošla željeznička pruga( 1888.) barona Hirscha, Solun - Skopje - Beograd. Tada je postao regionalni trgovački i zanatski centar, a i broj stanovnika mu se ubrzano uvećavao. Nagli industrijski razvoj grad je doživio u drugoj polovici 20. vijeka. U gradu djeluje ; duhanska, metalna, drvna, tekstilna i obućarska industrija. I dan danas je prilično jak industrijski centar i administrativno - trgovačko sjedište poljoprivredno-stočarskog kraja.

Stanovništvo
------------

Prema popisu iz 2002. godine u Kumanovu živi 76.272 stanovnika (u općini 105.484).

Nacionalna struktura je bila: 

* 47.744 Makedonaca (62,60%)
* 18.278 Albanaca (23,96%)
* 5.230 Srba (6,86%)
* 4.056 Roma (5,32%)

Slavni ljudi
------------

* Vujadin Stanojković , poznati nogometaš
* Redžep Redžepovski , poznati jugoslovenski bokser i osvajač srebrne medalje
* Novica Čanović , poznati atletičar
* Borko Krunić, poznati fudbalski međunarodni menadžer

Gradovi prijatelji
------------------

* Bijeljina, Bosna i Hercegovina
* Plovdiv, Bugarska
* Varaždin, Hrvatska

Vanjske veze
------------

***Kumanovo*** na Wikimedijinoj ostavi

* Službene stranice općine Kumanovo
* Službene stranice radio Bravo Kumanovo
* Megalitski opservatorij Kokino Arhivirano 2007-06-06 na Wayback Machine-u
* Kumanovski Jazz festival Arhivirano 2006-02-25 na Wayback Machine-u
* Kumanovo na kanadskim stranicama  Arhivirano 2008-04-17 na Wayback Machine-u

| Gradovi Republike Makedonije |  |
| --- | --- |
| Berovo | Bitola | Bogdanci | Debar | Delčevo | Demir Kapija | Demir Hisar | Gevgelija | Gostivar | Kavadarci | Kičevo | Kočani | Kratovo | Kriva Palanka | Kruševo | Kumanovo | Makedonski Brod | Makedonska Kamenica | Negotino | Ohrid | Pehčevo | Prilep | Probištip | Radoviš | Resen | Štip | Skopje | Struga | Strumica | Sveti Nikole | Tetovo | Valandovo | Veles | Vinica |