**Platon Atanacković** (Sombor, 10. jul 1788 — Novi Sad, 21. april 1867) je bio episkop budimski (1839-1851) i bački (1851-1867), pisac, politički radnik i veliki dobrotvor srpske prosvjete.

Biogafija
---------

Njegovo svetovno ime bilo je **Pavle**. Gimnaziju i bogosloviju završio je u Karlovcima, zatim je položio učiteljski ispit, oženio se, zapopio i postao učitelj u Somboru 1809. Uskoro se istakao kao dobar pedagog i postao prvi profesor prve srpske preparandije u Sentandreji kod Budima (1812. Do 1815). Na tom položaju ostao je punih sedamnaest godina i kada je preparandija premještena u Sombor (1815 — 1829). Uz to je bio i paroh somborski.

Kada je 1824. ostao udovac, naumio je da se zakaluđeri. Predstavnici crkve zamjerali su mu, što je ranije pisao protiv monaštva i morao je duže vremena da provede kao isposnik u manastiru Krušedolu, gdje se i zakaluđerio 1829. Poslije toga ubrzo je postao iguman i arhimandrit, prvo u Šišatovcu, a kasnije u Bezdinu.

### Episkopsko zvanje

1839. postavljen je za budimskog episkopa. Za vrijeme srpskog ustanka protiv Mađara 1848. došao je u vrlo nezgodan položaj. Ranije već ponuđeno mu mjesto načelnika za pravoslavnu crkvu u ugarskom Ministarstvu Prosvjete uspio je da odbije na zgodan način, ali je biva primoran da se primi uprave nad cijelom srpskom crkvom pod ugarskom vlašću, kada je patrijarh Rajačić, kao duhovni vođa pobunjenih Srba, proglašen izdajnikom. Ta okolnost, uz premještaj Atanackovića u bačku eparhiju silom državne vlasti, bila je povod kasnijeg dugotrajnog sukoba s patrijarhom, iako se Atanacković međutim pridružio srpskoj vojsci kod Sombora i s njom prešao u Srem. Taj spor podastakao je Atanackovića da napiše svoju apologiju i štampa je u Beču 1850, pod naslovom **Analitika**.

Veliko rodoljublje Atanackovića ogleda se u njegovim darovima srpskim prosvjetnim ustanovama. On je dao 40.000 forinti za osnivanje **srpske pravne akademije** u Novom Sadu, kupio je štampariju Dr. Medakovića i poklonio je **srpskoj novosadskoj gimnaziji**, osnovao je u Somboru fond, nazvan **Platoneum** za izdržavanje siromašnih učenika preparandije, pomagao je narodno pozorište i druge ustanove, a na aljmaškom groblju kod Novog Sada podigao je sebi kapelu za grobnicu, pored nje je ustanovio školu sa stanom za učitelje i osigurao im izdržavanje. 1841. je svoju ličnu biblioteku od 787 knjiga poklonio Biblioteci Matice srpske,. Zaveštao je zdanja za Srpsku akademiju u kojima se sada nalazi Ogranak SANU u Novom Sadu.

Naučni i književni rad
----------------------

Politički rad Atanackovića vidi se naročito iz njegove knjige *Dijetalne besjede* (1845), u kojoj su štampani njegovi govori, koje je u interesu srpskoga naroda držao na madžarskim zemaljskim saborima od 1837. do 1844.

Atanacković je znatne zasluge stekao i za Maticu srpsku, čiji je predsjednik bio od njena prijenosa u Novi Sad pa do svoje smrti. Kao književni radnik bio je već od 1845. počasni član ruskog *Obščestva istorji i drevnostej* pri univerzitetu u Moskvi, češkog muzeja u Pragu i Društva srpske slovesnosti u Beogradu.

Od književnih radova Atanackovića, kojih ima preko 40, najvažniji je *Prinos rodoljubivih mislej na žertvenik narodnoga napretka*, koji je je dvaput izdan (1856. i 1864), zatim *Dijetalne besjede* i *Povijest rezidencije episkopata budimskago*, a od časti i ovoga samog (1846); *Pedagogika i metodika* (1815) i dr. Uz to je Atanacković štampao nekoliko nadgrobnih i drugih prigodnih besjeda i poslanica. Osobito mnogo je radio na školskoj književnosti i izdao je čitav niz udžbenika, iz nauke o vjeri, o jeziku srpskom i njemačkom, matematici, pedagogiji i katihetici.

Osim toga, preveo i štampao veliki broj knjiga Sv. Pisma staroga i novoga zavjeta, kao i neke knjige stranih pisaca. Smatra se da je on bio prvi prevodilac pojedinih knjiga Starog zaveta na srpski jezik. Tako je već pred kraj svoga života, kao sedamdesetsedmogodišnji starac preveo njemačko djelo J. F. Hilera *Neotstupni vođa kroz vrleti i klance života*, a za mladosti svoje 1823. i djelce L. Miterpachera , što mu je iste godine donijelo i zvanje *»svilodjelija profesora«* u srpskom somborskom *Pedagogijumu*. U borbi oko pravopisa bio je na strani konzervativaca, te je i na godinu dana pred smrt štampao svoj *Povtorni napjev nad azbukom, složen starcem Mirkom* (1866).

Izvori
------

1. ↑  „Archive copy". Arhivirano iz originala na datum 2008-12-22. Pristupljeno 2012-12-04.
2. ↑  „Rastko Budimpesta". Rastko.org.rs. Arhivirano iz originala na datum 2016-03-04. Pristupljeno 14. 7. 2010.
3. ↑  „www.glas-javnosti.co.yu". Arhiva.glas-javnosti.rs. Pristupljeno 14. 7. 2010.
4. ↑  „www.glas-javnosti.co.yu". Arhiva.glas-javnosti.rs. Pristupljeno 14. 7. 2010.

Literatura
----------

* Grujić, Radoslav (1927). „Platon Atanacković". *Narodna enciklopedija*. Zagreb: Bibliografski zavod.

Spoljašnje veze
---------------

* Biografija na sajtu SANU
* Istorija bačke eparhije

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Prethodnik:**Pantelejmon (Živković)** | **Episkop budimski 1839 — 1851.** | Nasljednik:**Arsenije (Stojković)** |


***Platon Atanacković*** na Wikimedijinoj ostavi