recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Aljbin Kurti** (Priština, 24. mart 1975) Kosovo i Metohihe je aktivista i političar koji od 2020. služi kao premijer kao privremeni okupator RS pokrajine Kosovo i Metohije i lider stranke Samoopredeljenje. Istakao se 1997. kao potpredsednik Saveza studenata Univerziteta u Prištini i glavni organizator mirnih demonstracija 1997. i 1998. Kada je Adem Demači postao politički predstavnik Oslodobilačke vojske Kosova, Kurti je radio u njegovoj kancelariji. Bio je član pelena OVK (samo 1999g.)

25. marta 2020. mu je izglasano nepoverenje u Skupštini Kosova, nakon što se njegov koalicioni partner Demokratski savez Kosova založio za delimično ukidanje 100%-tnih carinskih tarifa za svu robu iz Srbije i BiH, a čemu se Kurti protivio.

Mladost
-------

Aljbin Kurti je rođen 24. marta 1975. godine u Prištini. Kurtijev otac potiče iz albanske porodice iz sela Sukobin u opštini Ulcinj, Crna Gora. Kurtijev otac, inženjer, preselio se u Prištinu u potrazi za poslom, pre nego što se Aljbin tamo rodio. Kurtijeva majka je penzionisana učiteljica u osnovnoj školi, rođena i obrazovana u Prištini.

Spoljašnje veze
---------------

* Albin Kurti na Facebooku
*Ukoliko ste tražili drugi film, vidite članak Klopka (film).*

***Klopka*** je jugoslovenski film snimljen 1988. godine i režiji i po scenariju Suade Kapić.

Radnja
------

Noć u hotelskoj sobi sa nepoznatom ženom baca mladića u tešku moru iz koje se budi da bi ponovo zapao u nju.
Sanja o odbeglom vojniku koji u novogodišnjoj noći upada u planinsku kuću gde se susreće sa dva para koji orgijaju. Raste vojnikov strah i očajanje, raste ludilo pijanih parova.Odjedanput, vojnik ugleda svoju sliku na ekranu televizora i prestravi se kad shvata da njega gone. Žestok udar vratima ga uplaši i on počinje da puca. Samo jednog od prisutnih ostavi u životu. I on se ubije. Budi se izbezumljen u hotelskoj sobi, s užasom gleda ženu kraj sebe u krevetu ( ženu iz svog sna ), oblači se i beži.

Uloge
-----

| Glumac | Uloga |
| --- | --- |
| Mustafa Nadarević | Saša |
| Radko Polič | Sašin prijatelj |
| Milena Zupančić | Sašina žena |
| Haris Burina | Vojnik |
| Ksenija Orel |  |
| Vuk Marinić | Dete |

Spoljašnje veze
---------------

* Arhivirano 2018-07-05 na Wayback Machine-u- Originalni filmski plakat
* *Klopka* na sajtu IMDb
***Kolponomos*** je izumrli rod morskih medvjeda koji je živio za vrijeme miocena, prije oko 20 milijuna godina. 

Opisao ga je 1960. Ruben A. Stirton, paleontolog u Američkom muzeju prirodne povijesti prema djelomičnoj lubanji i vilici nađenih na Olimpijskom poluotoku. Stirton je mislio da fosilni nalaz pripada porodici rakuna, ali fosilni nalazi Douglasa Emlonga pokazali su da pripada porodici medvjeda.

Opis
----

Vrste *Kolponomos* imale su spuštene njuške i široke, jake kutnjake koji bi odgovarali prehrani morskim beskralješnjacima s tvrdom ljuskom, a njihove uske njuške i naprijed usmjerene oči ukazuju da su imali stereoskopski vid. ☃☃ Velakhvatišta i mišića vrata i robusne kosti stopalu a kombacijije s ovim značajkama sugeriraju da je *Kolponomos* ispunio jedinstvenu nišu među morskim zvijerima, kojoj je danas bliska samo vrlo daleka srodnica morska vidra. Međutim, zbog nedostatka cjelovitog kostura teško je zaključivati o ostalim prilagodbama ovog roda.

Na temelju poznate lubanje i čeljusti, može se zaključiti da je *Kolponomos je* konvergentno razvio značajke donje čeljusti i zagriza koje imaju sličnosti sa suvremenim medvjedima, morskim vidrama, pa čak i sabljozubim *Smilodonom.* Prednji dio čeljusti postaje funkcionalni osnov uporišta i kod *Kolponomosa* i kod *Smilodona*. Ipak, morfologija zuba i oblici jakog okluzivnog trošenja zajednički su s morskom vidrom. Denticija *Kolponomosa* bila je manje učinkovita, ali je pokazivala veću krutost nego u morske vidre.  Brian Switek napisao je da je *Kolponomos* grizao poput sabljozubog tigra, a hrskao poput medvjeda.

Izvori
------

1. ↑  Tseng, Z. Jack (2016-03-16). „A unique feeding strategy of the extinct marine mammal Kolponomos: convergence on sabretooths and sea otters". *Proceedings of the Royal Society B: Biological Sciences* **283** (1826): 20160044.
2. ↑  Prehistoric Animal Bit Like a Sabercat, Crunched Like a Bear (en). *Science* (2016-03-03). Preuzeto 2019-12-07.

Vanjske poveznice
-----------------

* *Kolponomos* - The Paleobiology Database Arhivirano 2012-02-10 na Wayback Machine-u
**Crkva sv. Jovana Krstitelja u Bilješevu**, u opštini Kakanj, je crkva Srpske pravoslavne crkve i pripada Dabrobosanskoj mitropoliji. Crkva je zajedno sa arheološkim lokalitetom Glavica, dva stećka, grobljem i zgradom srpske osnovne škole proglašena za nacionalni spomenik BiH.

Lokacija
--------

Nalazi se u Bilješevu kod Kaknja, sjeverno od magistralnog puta Sarajevo - Zenica. Bilješevo je udaljeno 10 km vazdušne linije od Zenice i 7 km od Kaknja.

Historija
---------

Crkva je izgrađena od 1906. do 1908. godine. Nije poznat projektant, niti postoji dokumentacija. Uz nju je 1909. godine podignuta srpska osnovna škola, u skladu sa austrougarskim propisima kojima je predviđena mogućnost postojanja privatnih i konfesionalnih osnovnih škola. Njihov broj 1906. godine iznosio je 70, a 1910. popeo se na 115.

Tokom Drugog svjetskog rata, crkva je oštećena, a nakon II svjetskog rata, izvršena je opravka crkve i zgrade škole, koja je do 1954. godine nastavila sa radom, kada je pretvorena u parohijski dom. Godine 1949. izvršeni su radovi unutrašnjeg uređenja, a 1982. izvršeni su opsežniji konzervatorsko - restauratorski radovi.

Crkva i parohijski dom su zapaljeni 1992. godine, a groblje oskrnavljeno. Rekonstrukcija Crkve izvršena je 2003. godine.

Na ovom lokalitetu nalazila se nekropola sa 25 stećaka, koji su upotrijebljeni za gradnju crkve.

Opis
----

Spada u jednobrodne bazilike sa zvonikom na zapadnoj strani, zidana lomljenim kamenom, sa polukružno završenim svetištem na istočnoj strani i horom na zapadnoj strani. Crkva ima pravougaonu osnovu dimenzija 15,95m x 9,30m. i istureni zvonik dimenzija 3,15 m x 2,14 m, visine 13,50m.

Svi nadgrobnici su izrađeni od lokalnog kamena u obliku krstača na čijim završecima je jabuka. Na nekima se kao ukras javlja rozeta (spirala) ili krst.

Crkva se nalazi u dobrom konstruktivnom i svakom drugom stanju, nakon rekonstrukcije iz 2003. godine, i redovno se održava. Nekadašnja srpska škola je devastirana, i preostali su samo goli nosivi zidovi i ostaci krova. Pravoslavno groblje je aktivno i prilično dobro održavano. Dva stećka su utonula u zemlju.

Literatura
----------

* Đoko Slijepčević, Historija Srpske pravoslavne crkve, II knjiga, Od početka XIX vijeka do kraja Drugog svjetskog rata, Munhen, 1966. (korištene usluge biblioteke Bošnjačkog instituta, fondacija Adila Zulfikarpašića-Sarajevo), 1966.
* Velibor Džomić, Ustaški zločini nad srbskim sveštenicima, izdavač Svetigora, 1995.
* Mitar Papić. Istorija srpskih škola u Bosni i Hercegovini. Sarajevo: Veselin Masleša, 1978. godina, str. 140.
* Šefik Bešlagić, Stećci centralne Bosne. Sarajevo: Zavod za zaštitu spomenika Bosne i Hercegovine, 1967, str. 46.
MSU Zagreb, Vidljive, 2023.Ulaz izložbe *Vidljive* u Muzeju suvremenih umjetnosti, Zagreb, 2023.
Kustosica Martina Munivrana i kustoski tim sa otvorenja izložbe u MSU, Zagreb, 2023.
Umjetnice nazočne na otvorenju u MSU, Zagreb, 2023.
***Vidljive*** je naziv međuinstitucionalnog projekta i izložbe u organizaciji Muzeja suvremene umjetnosti u Zagrebu, u suradnji s Muzejom moderne i suvremene umjetnosti u Rijeci, Galerijom umjetnina u Splitu, Muzejom likovnih umjetnosti u Osijeku i Umjetničkom galerijom u Dubrovniku.

Projekt je osmišljen u nastojanju da se ukaže na suvremenu likovnu produkciju autorica u Hrvatskoj, te osvijesti o nužnosti ravnopravne vidljivosti i zastupljenosti žena na polju likovnih umjetnosti. Potaknut je poražavajućim saznanjima proizašlim iz istraživanja o zastupljenosti umjetnica u zbirkama, javnim prostorima i galerijama, ali i na tržištu umjetnina koje je pokazalo da umjetnice uspijevaju doseći tek deset posto zastupljenosti. Istraživanje je bilo usmjereno na umjetničku produkciju nakon 1990-ih, vremena društvenih promjena i okolnosti koje su marginalizirale izložbenu i javnu vidljivost njihovog umjetničkog stvaralaštva, što je posredno utjecalo i na muzejske otkupe, pa tako i njihovu teorijsku i kritičku vidljivost. Na projektu i izložbi *Vidljive* zastupljen je veliki broj autorica, uz naglasak na određene pojavnosti i mapiranje praksi u određene tematske okvire i generacijski suodnos.

Središnja izložba u Muzeju suvremene umjetnosti u Zagrebu se prvi puta realizirala 2023. godine, dok pred kraj 2023. i kroz 2024. godinu izložba s programom u umanjenoj verziji također putuje u partnerske institucije u Rijeci, Splitu, Dubrovniku i zaključno u Osijeku. Izložba *Vidljive* okuplja do sada najveći broj autorica i njihovih radova, nudeći širok pogled na njihovo stvaralaštvo tijekom protekla tri desetljeća.

Vanjske veze
------------

***Vidljive*** na Wikimedijinoj ostavi

* MSU.hr - stranica o izložbi
* Radio Roža: VIDLJIVE - podcast / audio vodstvo
Dvotrbušni mišić
**Dvotrbušni mišić** (lat. *musculus digastricus*) je parni nathioidni mišić, koji pripada srednjem sloju prednje grupe vratne muskulature. Sastoji se iz dva dela, odnosno trbuha: prednjeg (lat. *venter anterior*) i zadnjeg (lat. *venter posterior*) i međutrbušne tetive na kojoj se pričvršćuju.

Prednji trbuh se pripaja u predelu tzv. digastrične jame na telu donje vilice, a odatle se prostire unazad i nadole do tetive na kojoj se pričvršćuje. Zadnji trbuh polazi od mastoidnog nastavka slepoočne kosti i takođe se završava na tetivi, koja se pripaja na telu podjezične kosti.

Digastrični mišić sa donjom vilicom obrazuje topografski predeo, koji nosi naziv podvilični trougao (lat. *trigonum submandibulare*), a u kome se nalazi podvilična žlezda i druge važne anatomske strukture. Osim toga, on učestvuje u izgradnji prednjeg (lat. *trigonum linguale anterius – Pirogoff*) i zadnjeg jezičnog trougla (lat. *trigonum linguale posterius – Béclard*).

U inervaciji prednjeg trbuha mišića učestvuje milohioidni živac, koji vodi poreklo od donjoviličnog nerva, dok je zadnji trbuh inervisan digastričnom granom facijalnog živca. Prednji trbuh mišića snabdeva submentalna arterija, grana facijalne arterije. Zadnji trbuh mišića snabdevaju mišićne grane zadnje arterije uha i okcipitalne grane spoljašnje karotidne arterije.

Uloge digastričnog mišića su raznolike i složene, a zavise od tačke oslonca. Ukoliko je tačka oslonca na gornjim pripojima, on podiže podjezičnu kost pri gutanju i govoru. Sa druge strane, ukoliko je oslonac na hioidnoj kosti, mišić učestvuje u procesu otvaranja usta i spuštanju donje vilice.

Literatura
----------

* Dr Slavoljub V. Jovanović, dr Nadežda A. Jeličić: "Anatomija čoveka – glava i vrat" ("Savremena administracija" Beograd 2000.) ISBN 86-387-0604-9

| Mišići vrata |
| --- |
| prednja strana |
| potkožni sloj | platizma |
| površinski sloj | sternokleidomastoidni m. |
| srednji sloj | nathioidni m. (dvotrbušni, stilohioidni, milohioidni, geniohioidni), pothioidni m. (sternohioidni, omohioidni, sternotiroidni, tirohioidni) |
| duboki sloj | pretkičmeni m. (prednji pravi m. glave, dugi m. glave, dugi m. vrata), skalenski m. (prednji, srednji, zadnji, najmanji) |
| zadnja strana |
| prvi sloj | trapezasti m. |
| drugi sloj | zavojni m. glave - zavojni m. vrata - m. podizač lopatice |
| treći sloj | rtenični m. glave - rtenični m. vrata. - polurtenični m. glave - najduži m. glave - najduži m. vrata - bedreno-rebarni m. vrata |
| četvrti sloj | mali pravi zadnji m. glave - veliki pravi zadnji m. glave - gornji kosi m. glave - donji kosi m. glave - međurtenični m. vrata - poprečnortenični m. - međupoprečni m. - bočni pravi m. glave |

1. ↑  „Dvotrbušni mišić (Digastric)" (SR). fitplaneta.com. Pristupljeno 18.03.2024.
**Šavkat Mirzijajev** (Džizaška regija, 24. 7. 1957. – ), predsjednik Uzbekistana od 14. decembra 2016. godine. Od 12. decembra 2003. do 14. decembra 2016. bio je premijer Uzbekistana, a od 8. septembra do 14. decembra 2016. prijelazni predsjednik nakon smrti Islama Karimova.

Karijera
--------

Prije stupanja na položaj uzbekistanskog premijera Mirzijojev je bio prvo guverner granične pokrajine, a potom Samarkanda između 2001. i 2003. godine. U svojoj političkoj, premijerskoj aktivnosti Šavkat je postao najpoznatiji po zahlađenju državnih odnosa s SAD nakon pokušaja državnog udara 2005. godine i jačanju političko-ekonomskih aktivnosti s Južnom Korejom što je dovelo do ugovora o prodaji uranija i povećanju trgovine među državama od 40% između 2005. i 2006. godine. Nakon smrti dugogodišnjeg uzbekistanskog predsjednika Islama Karimova 2. septembra 2016. godine, Mirzijojev je imenovan prijelaznim predsjednikom. Na predsjedničkim izborima 4. decembra uvjerljivo je pobijedio s osvojenih 88,6% glasova. Dužnost je preuzeo na inauguraciji 14. decembra. Pobjeda Mirzijojeva je bila očekivana jer je od početka slovio kao favorit. Iako je obećao nasljedovati politiku svog prethodnika, početak njegove vladavine obilježavaju reforme društva, a posebno su vidljive promjene u vanjskoj politici. Pokrenuo je proces obnove odnosa s Kirgistanom i Tadžikistanom koji su u vrijeme Karimova bili ozbiljno narušeni. Mnogo medijske pozornosti izazvao je posjet turskog predsjednika Recepa Tayyipa Erdogana Uzbekistanu u novembru 2016. gdje je dogovorena obnova također narušenih odnosa između dvije zemlje. Prvi je to posjet Erdogana Uzbekistanu nakon više od 13 godina. Uzbekistan je po prvi put nakon 1994. posjetio i bjeloruski predsjednik Aleksandar Lukašenko.
**Bledski sporazumi Tito — Dimitrov** je naziv za više bilateralnih sporazuma između FNRJ i NR Bugarske prihvaćenih na Bledu 1947. godine. Ti sporazumi označavali su obostrane težnje i nastojanja da se kontituišu i razvijaju novi odnosi između dve zemlje. Josip Broz Tito i Georgi Dimitrov želeli su da nekadašnje „bure baruta" - Balkan pretvore u zonu mira i društvenog progresa. To je bio primer u toku „Hladnog rata" kako je moguća miroljubiva koegzistencija i prisna saradnja između država i naroda koji su u prošlosti, pa i u poslednjem ratnom sukobu bili u neprijateljstvu.

Državno partijske delegacije posle pregovora na Bledu od 30. jula do 1. avgusta 1947. godine saglasile su se o merama koje će vlada NR Bugarske preuzeti da se obezbede prava Makedonaca u Pirinskoj Makedoniji (danas Blagoevgradska oblast) za njihov slobodan nacionalni, ekonomski i kulturni razvitak i uopšte odnosi Bugarske prema NR Makedoniji.

Na Bledu je prihvaćen i tekst Ugovora o prijareljstvu, saradnji i uzajamnoj pomoći između FNRJ i NR Bugarske, koji je potpisan i objavljen u Evksinogradu, te nekoliko Sporazuma: Sporazum oprivrednoj saradnji, Sporazum o carinskim olakšicama i pripremama za carinsku uniju, Sporazum o dvovlasničkim imanjima na jugoslovensko-bugarskoj granici, o olakšavanju prelaza granice, o prelaženju granice pograničnog stanovništava i o državljanstvu između dve zemlje.

U toku pregovora vlada FNRJ je u protokolu konferencije na Bledu, izjvila da se odriče 25 miliona dolara, na ime ratne štete, koliko je po ugovoru o miru trebala NR Bugarska da plati FNRJ. Kad je Informbiro zaoštrio kampanju protiv FNRJ, KPJ i jugoslovenskog rukovodstva, vlada NR Bugarske jednostrano je 1. oktobra 1949. otkazala Ugovor o prijateljstvu, saradnji i uzajamnoj pomoći i sve bledske sporazume, osim odluke o praštanju ratne štete.

Literatura
----------

* Slobodan Nešović, **Bledski sporazumi Tito—Dimitrov**, Zagreb 1979. godina
Na početku Drugog svetskog rata Bugarska je objavila neutralnost. Car Boris III i premijer Bogdan Filov, odbiili su ponude o paktovima sa drugim savezima i državama, uključujući Sovjetski Savez 1939. godine.

Nakon pada Francuske i počeo je pritisak Nemačke na balkanske zemlje da pristupe Trojnom paktu. U okviru te kampanje Nemačka daje Bugarskoj južnu Dobrudžu koju je izgubila u Drugom balkanskom i Prvom svetskom ratu, kako bi je pridobila kao svog saveznika.

Bugarska tokom Drugog svetskog rata
U 12. 1940. Bugarska i Nemačka započinju pregovore pošto Nemačka planira invaziju na Grčku. Bogdan Filov 1.3. 1941. u Beču potpisuje sporazum tekst sa Trojnim paktom, pridružujući Bugarsku Silama osovina, čime je nemačka vojska mogla da prolazi kroz Bugarsku do Grčke. Okupiranjem Grčke i Jugoslavije, Bugarska dobija zapadnu Trakiju, istočnu Srbiju, Makedoniju i nekoliko ostrva u Egejskom moru. Car Boris III nije želeo da bugarske trupe učestvuju u ratu sa Sovjetskim Savezom, pa su umesto toga zamenili nemačke trupe u okupiranoj Jugoslaviji. Takođe, car uspeva da odoli nemačkom pritisku da deportuje bugarske Jevreje, čiji su životni uslovi tokom rata ipak bili mnogo loši. Međutim, makedonski i trački Jevreji su poslati u koncentracione logore, uglavnom u Aušvic.

Bugarska u ovo vreme nije prekinula sve dipolomatske odnose sa Sovjetskim Savezom i nije učestvovala u nemačkom napadu na Sovjetski Savez u 6. 1941. godine. Ipak, dešavale su se borbe između bugarske i sovjetske flote u Crnom moru. U Bugarskoj je organizovan gerilski pokret na inicijativu komunističke partije, koji se protivio pronacističkoj vladi.

Krajem 1941. godine Bugarska objavljuje rat Ujedinjenom Kraljevstvu i SAD .

Boris III, koji je patio od srčane bolesti, umro je u 8. 1943, ubrzo po povratku iz Berlina, gde se sreo sa Adolfom Hitlerom. Pošto je princ Simeon bio premlad, zemljom je upravljao savet sa Filovom na čelu. Krajem iste godine, saveznici bombarduju Sofiju i druge bugarske gradove. Bugarska sada želi da izađe iz rata, ali američki uslov za to je potpuna bugarska kapitualicija. Bugarska to ne prihvata, ali i pored toga objavljuje svoju neutralnost i zahteva da sve nemačke trupe napuste zemlju. Tada je Crvena armija već stigla do Rumunije, i Sovjetski Savez ne prihvata bugarsku objavu. Nemci 7. septembra napuštaju zemlju.

Sledećeg dana Crvena armija prelazi Dunav i za tri dana osvaja severoistočnu Bugarsku pre nego što Bugarska menja stranu. Bugarska vojska zatim učestvuje u ratu protiv Nemačke sa Crvenom armijom u Mađarskoj i Austriji, spasavajući 48.000 Jevreja .

Izvori
------

1. ↑  Castellan, Georges (1999). Istorija na Balkanite XIV–XX vek, trans. Liljana Caneva (in Bulgarian), Plovdiv: Hermes, pp. 459-463, 476-477. ISBN 954-459-901-0
2. ↑  Jordan Milanov: Aviaciяta i vъzduhoplavaneto na B"lgarija prez vojnite 1912-1945. Čast vtora. Izd-vo Sv. Georgi Pobedonosec, Sofija, 1997.
3. ↑  Adl Honors Bulgaria For Saving Jews From Holocaust Arhivirano 2011-01-11 na Wayback Machine-u, Pristupljeno 31. 3. 2013.
**Onoguri**, prabugarsko pleme, koje je nastalo nakon što su se turkijski Oguri potisnuti od Sabira iz zapadnog Sibira, naselili u krajeve u području Kubana gdje ih se dio stopio sa Hunima. Oguri su se na tri glavne grupe, Onogure i Utigure koji prodru do kavkaskih stepa i Kutrigure koji odoše između Dnjepra i Dona. Prabugarska plemena zaratiše sa Avarima, a Onogurima uspije da pod vodstvom Kubrata tek 630 otjeraju Avare. Nakon što su se riješili Avara, Onoguri, sa oko 10,000 konjanika, zauzimaju Dobruđu (Добруджа) u drugoj polovici 7 stoljeća gdje će udariti temelje bugarskoj državi.

Ime Onoguri, u značenju 'deset strijela' (deset plemena), bio je savez od deset plemena koja su vukla uglavnom porijeklo od Huna, sa kojima su se u prijašnje vrijeme stopili. Ova plemena po hunskom porijeklu nazivana su i *Hun Ogur* (*pleme Huni*), i naziv će se vremenom pretvoriti i Hungarija, njemački (*Ungarn*), rumunjski (*Ungur*) i slično. Ovo bi moglo upućivati na to da su neka od onogurskih plemena osim u stvaranju Bugara, učestvovali i u izgradnji mađarskog naroda, plemenima po kojima su dobili ime.

Eksterni linkovi
----------------

* The Huns, The Bulgars, the Hunogurs

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Ovaj članak o **etnologiji** je u začetku. Možete pomoći Wikipediji tako da ga proširite*. |
**Artigas** je grad i općina od 40,657 stanovnika. na sjeverozapadu zemlje u Departmanu Artigas u kom je administrativni centar.

Geografske karakteristike
-------------------------

Artigas se prostire duž lijeve (južne) obale Rijeke Quaraí), prekoputa brazilskog grada Quaraí, udaljen 644 km od Montevidea.

Od 1968. je povezan sa Quaraíem mostom Concórdia dugim 750 metara.

Historija
---------

Na kraju rata sa Brazilskim Carstvom za Estuarij La Plata kog Urugvajci zovu Veliki rat (Guerra Grande), urugvajska vlada odlučila je da radi osiguranja suvereniteta u tom pograničnom kraju podigne grad. 
Taj posao povjeren je kapetanu *Carlosu Catali* koji je oktobru 1884. na Rijeci Quaraí osnovao naselje - *San Eugenio del Cuareim*. 
Kad je naselje dovoljno naraslo, u augustu 1915. je proglašeno gradomtad je dobilo i današnje ime u čast José Gervasia Artigasa, jednog od heroja borbe za nezavisnost.

Danas je poznat po intenzivnoj prekograničnoj trgovini i kao centar tog rijetko naseljenog stočarskog kraja.

Privreda i transport
--------------------

Privreda se bazira na trgovini,uslugama i industriji koja prerađuje i skladišti meso, vunu, žito.

Državnim cestama N°4, N°30 i željeznicom dobro je povezan sa gradovima u Urugvaju i Brazilu, pored tog ima željeznicu i *Internacionalni aerodrom Artigas* (IATA: **ATI**, ICAO: **SUAG**)

Izvori
------

1. 1 2 3 4 5 6 7 8  „*Artigas in Artigas* "(engleski). City Population. Pristupljeno 23.11.2023.
2. 1 2 3 4   „Artigas Uruguay" (engleski). Encyclopaedia Britannica. Pristupljeno 24.11.2023.
3. ↑  „*Dados do Município*" (portugalski). Prefeitura de Quaraí. Arhivirano iz originala na datum 2023-12-01. Pristupljeno 23.11.2023.
4. ↑   „*165 años de la ciudad de Artigas*" (španjolski). Artigas Noticias. Pristupljeno 24.11.2023.
5. ↑  „*Aeropuerto Internacional de Artigas*" (španjolski). Escuadrón de Policía Aérea Nacional. Pristupljeno 24.11.2023.

Vanjske veze
------------

***Artigas (Urugvaj)*** na Wikimedijinoj ostavi

* *Intendencia Departamental de Artigas* Arhivirano 2012-08-30 na Wayback Machine-u ()
*Za ostala značenja, vidi Bugarsko Carstvo.*
 „Simeonovo Carstvo" preusmjerava ovdje. Za ostala značenja, v. Simeonovo Carstvo.

|  |
| --- |
|  |

**Prvo bugarsko carstvo** (starosl. ц︢рьство бл︢гарское; bug. *Първo българско царство*) ili **Prva bugarska država** (bug. *Първа българска държава*), nazvana od strane istoričara i **Dunavska Bugarska** (bug. *Дунавска България*) da bi se razlikovala od Volške Bugarske, bila je prva srednjovjekovna bugarska država osnovana 681. godine na teritoriju pored delte Dunava i Crnoga mora koja je egzistirala do 1018. godine kad je ponovno pripojena Bizantskom carstvu.

Na vrhuncu svoje moći njene granice tog carstva, bile su od Budimpešte do Crnog mora i od rijeke Dnjepar u današnjoj Ukrajini do Jadranskog mora. Nakon Prvog Bugarskog carstva, Bugari su 1185. godine onovali Drugo bugarsko carstvo koje je egzistiralo do 1396. (ili 1422).

Ispočetka se Prvo Bugarsko carstvo, zvalo samo Bugarska. sve dok ga nije Bizantsko carstvo priznalo 681. Između 681 i 864 tu tvorevinu su zvali *Bugarski Kanat*. Neki historičari su tu bivšu tvorevinu radije zvali *Dunavska Bugarska*, *Dunavski bugarski kanat* ili *Bugarski kanat Dunava i Volge*.

Historija
---------

### Osnutak

Osnivač države je kan Asparuh, koji je nakon propasti Velike Bugarske
doveo dio prabugarskih plemena u Besarabiju i Dobrudžu i potčinio sva mjesna slavenska plemena oko 680. Tu godinu neki historičari uzimaju za godinu osnutka države, dok drugi uzimaju 681. kad je Bizant počeo da mu plaća danak i tim činom zvanično priznao tu tvorevinu.

### Od kanata do carstva

Asparuhov nasljednik bio je kan Krum (803-814) koji je uspio proširiti granice države pobjedama nad Avarima i Bizantom prema zapadu i jugoistoku.

### Od Simeona I do Petra I

### Kraj Prvog bugarskog carstva

Povezano
--------

* Samuilovo Carstvo
* Drugo Bugarsko Carstvo
Položaj i granice Kraljevine Dalmacije (5) u Habsburškoj monarhiji
Zastava Kraljevine Dalmacije
Grb Kraljevine Dalmacije
**Kraljevina Dalmacija** je bila austrijska krunska kraljevina unutar Habsburške Monarhije i Austro-Ugarske Monarhija. Od 1815. do 1918. godine. Glavni grad je bio Zadar.

Prošlost
--------

Kraljevina Dalmacija formirana je od teritorija koje je Habsburška monarhija uspjela osvojiti od francuske imperije 1815. godine. Kraljevina je ostala u sastavu Habsburške monarhije kao posebna jedinica do 1918. godine, kada većina teritorije, osim Zadra i ostrva Lastovo, ulazi u sastav Države Slovenaca, Hrvata i Srba, kasnije Kraljevine Srba, Hrvata i Slovenaca (1929. godine preimenovana u Kraljevina Jugoslavija).

Demografska struktura
---------------------

Austrijski popis iz 1900. godine, navodi sljedeće podatke u Kraljevini Dalmaciji: 

* 475,000 Hrvati
* 95,000 Srbi
* 15,300 Italijani

Religije
--------

Rimokatolički nadbiskup je imao sjedište u Zadru (Zadru) dok su kotorska, hvarska, raguska (dubrovačka), šibenička i splitska dioceze bile biskupije. Na čelu pravoslavnog stanovništva bio je episkop u Zadru tj. zadarski episkop (biskup). 

Upotreba slovenske liturgije napisane u Glagoljici, stara privilegija koje su imali stari rimokatolici iz Dalmacije i Hrvatske, prouzrokovala je mnogo problema početkom 10-og vijeka.
Postojala je "bojazan" da bi glagoljičke liturgije potpuno uklonile latinske, posebno na sjeverim ostrvima i izvan većih gradova gdje je slovenski elemenat bio veoma jak.
Tako je 1904-te godine Vatikan zabranio upotrebu Glagoljice na proslavama Ćirila i Metodija pod izgovorom da ugrožava jedinstvo rimokatolicizma. 
Nekoliko godina kasnije, arhiepiskop Rajčević iz Zadra, diskutujući "glagoljički spor", označio je katoličkom sveštenstvu (kleru) pokret kao "inovaciju od strane Panslavizma" da se odvoji od latinskog Rima.

Guverneri
---------

* Franjo Tomašić (1813-1831)
* Venceslav Lilienberg (Wenzeslau Lilienberg Water) (1831-1841)
* Ivan August Turski (I A Turszky) (1841-1847)
* Matija Rukavina (1847)
* Josip Jelačić (1848-1859)
* Lazar Mamula (1859-1865)
* Franjo Filipović (1865-1868)
* Ivan Vagner (Ivan Wagner) (1868-1869)
* Gotfrid (Gottfried) Auersperg (1869)
* Julius Fluk (J F von Leidenkron) (1869-1870)
* Gavrilo Rodić (1870-1881)
* Stjepan Jovanović (1882-1885)
* Ludovik Komaro (Comaro) (1885-1886)
* Dragutin Blažeković (1886-1890)
* Emil David (1890-1902)
* Erasmus Handel (1902-1905)
* Nikola Nardeli (Nikola Nardelli) (1905-1911)
* Mario Atems (Mario Attems) (1911-1918)

Povezano
--------

* Dalmacija
* Istorija Dalmacije
* Kraljevina Slavonija
* Kraljevina Jugoslavija
* Iliri

Vanjske veze
------------

* Njemački protektorati ()
* Mapa ()

| * p
* r
* u
Zemlje Austrougarske |
| --- |
| Cislajtanija | Bohemija (Češka) • Dalmacija • Galicija • Donja Austrija • Gornja Austrija • Bukovina • Koruška • Kranjska • Salzburg • Šleska • Štajerska • Moravska • Tirol i Vorarlberg • Austrijsko primorje | Zastava Austrougarske MonarhijeZastava Austrougarske Monarhije |
| Translajtanija | Ugarska • Hrvatska i Slavonija |
| Područje zajedničke uprave | Bosna i Hercegovina |
Teška **železnička nesreća kod Bioča** u Crnoj Gori desila se 23. januara 2006. na pruzi Bijelo Polje - Bar. Najmanje 46-oro putnika je poginulo (uključujući 6-oro dece), a oko 200 ih je povređeno. To je najveća železnička nesreća u crnogorskoj istoriji.

Nesreća se desila nešto posle 16 časova pored mesta Bioče, 10 km severno od Podgorice. U vozu se nalazilo oko 300 ljudi koji su putovali iz Bijelog polja za Bar kada se survao u 100 m duboku provaliju kanjona reke Morače. Slučaj govori da su se deca u vozu vraćala sa skijanja.

Prema izjavi crnogorskog ministra unutrašnjih poslova Jusufa Kalamperovića, nesreća je izazvana zbog otkazivanja sistema kočnica. Sumnja se i na to da je nesreću izazvao ljudski faktor.

Zbog nesreće, dvoje funkcionera su podneli ostavke - Andrija Lompar, ministar saobraćaja i pomorstva i direktor Crnogorskih željeznica Ranko Medenica. Mašnovođa Slobodan Drobnjak je uhapšen jer je osumnjičen za izazivanje nesreće.

Vlada Crne Gore dan posle nesreće je održala vanrednu sednicu na kojoj je proglasila trodnevnu žalost i prihvatila ostavku ministra saobraćaja i pomorstva Andrije Lompara. "Ja sam na sednici Vlade podneo ostavku. Žao mi je što se sve to desilo u mom mandatu, ali definitivno smatram da se ministar u čijem se resoru desi nesreća takvih razmera mora osetiti odgovornim", rekao je Lompar.

Savet ministara Srbije i Crne Gore, uz konsultacije s vladama država-članica, proglasio je trodnevnu žalost u SCG povodom nesreće.

Izvori
------

* RTV B92 - vest o nesreći
Baranjska bošnjačka muška nošnja
Baranjska bošnjačka ženska nošnja

**Baranjski Bošnjaci** u etnička skupina **Bošnjaka** u Mađarskoj.
------------------------------------------------------------------

Žive u Baranji, u gradu Pečuhu, a i u selima Kukinju, Semelju, Udvaru , u Salanti (gdje su došli u 18. st. a danas čine 32% sela) , Nijemetu, Poganu. i t.d.. Do nedavne prošlosti su bili znatnom zajednicom u Ati, Suki i Sukitu, no tamošnji Hrvati su se znatno pomađarili. Došli su iz Bosne u Baranju, velikim dijelom u 16. i 17. stoljeću, kada je taj kraj bio pod turskom vlašću. Ipak, u znatnijem broju ih je bilo već u 14. stoljeću u Pečuhu .

Oslobodilački ratovi nisu bili lagodnim za njih, ali je dio preživio sve te ratove. Ni Rákóczijevi kuruci (vidi Rakošijeva buna 1711.) nisu bili milosrdni prema tom kraju, kao ni srpski graničari u carskoj službi; i jedni i drugi su te krajeve divljački opustošili. 

U doseljavanju baranjskih Bošnjaka je uvelike pridonio pečuški biskup Matija Ignacije Radanović (1687. -1703.). Radanović se odlučio na to radi povećavanja broja katolika u svojoj biskupiji na taj način.

Tradicionalna zanimanja
-----------------------

Prvi zlatari u Budimu su bili iz redova ove hrvatske etničke skupine koji su ondje došli u 18. stoljeću.

Bavili su se vinogradarstvom na visokoj razini, a to je posebice dobilo maha nakon oslobađanja kmetova u 2. pol. 19. stoljeća. Bošnjaci u okolici gradova su imali u to vrijeme i jak razvitak vrtlarstva.

Manifestacije
-------------

* Bošnjačko sijelo

Bilješke
--------

1. ↑  Croatica.hu Arhivirano 2007-12-30 na Wayback Machine-u Dinko Šokčević: Povijest Hrvata u Mađarskoj
2. ↑  MVP RH Arhivirano 2011-07-21 na Wayback Machine-u Bilateralni odnosi
3. ↑  Glas Koncila Arhivirano 2007-10-31 na Wayback Machine-u Kako dalje glede pastorala hrvatskih katolika u Mađarskoj?
4. ↑  Živko Mandić: Obiteljski nadimci Hrvata Bošnjaka u Mađarskoj
5. ↑  Folklorni ansambl "Tanac", Pečuh Arhivirano 2016-10-24 na Wayback Machine-u Priča
6. ↑  Podravina.net Arhivirano 2007-09-27 na Wayback Machine-u Sanja Vulić: Međunarodni kroatistički znanstveni skupovi u Pečuhu 1998. i 2000.  (PDF)
7. ↑  Hrvatski glasnik br. 34/2008. Arhivirano 2016-03-04 na Wayback Machine-u XIV. Bošnjačko sijelo u Kukinju  (PDF)
8. ↑  Hrvatski glasnik br. 5/2006. Arhivirano 2012-02-25 na Wayback Machine-u Bošnjačka svadba
9. 1 2  Sanja Vulić: O govorima Hrvata u Mađarskoj, objavljeno na Internetu 09. ožujka 2007. na www.podravina.net

Vanjske linkovi
---------------

* „Baranjske hrvatske nošnje - Bošnjaci". Pristupljeno 2018-01-24. [*mrtav link*]
**Crkva sv. Vasilija Velikog u Konjicu**, u opštini Konjic, je crkva Srpske pravoslavne crkve i pripada Eparhiji zahumsko-hercegovačkoj i primorskoj. Proglašena je za nacionalni spomenik BiH.  Nalazi se na lokalitetu Varda u Konjicu. 
Vasilije Veliki (329-379) je bio asketa, teolog i episkop Kesarije u Kapadokiji. Osnivač je monaške tradicije u istočnom hrišćanstvu.

Historija
---------

U periodu 1878-1918, na području današnje opštine Konjic, izgrađena su dva vjerska objekta: Crkva svetog Vasilija Velikog u Konjicu, 1886. godine i Crkva svetih apostola Petra i Pavla na Borcima, 1896. godine. 

Enterijer crkve je građen postupno kroz period duži od četrdeset godina. U ratu 1992 –1995. godine objekat i unutrašnjost crkve pretrpjeli su znatna oštećenja. Ikone koje su bile postavljene na ikonostasnu pregradu su u tom periodu nestale. Sačuvane su dvije, Ikona sv. Jovana i Ikona sv. Prepodobne mati Paraskeve.

Opis
----

Crkva je orijentisana svojom podužnom osovinom u smjeru istok–zapad, s tim da se ulaz nalazi na zapadnoj strani. Osnova je pravougaone osnove čije spoljne dimenzija iznose 9,0 x 18,0 m. Crkva ima jednu polukružno završenu apsidu na istočnoj strani i dvije apside prislonjene uz južni i sjeverni zid. Apside imaju osnovu u obliku polukruga čiji unutrašnji radijus iznosi 1,60 m. 

Zvonik je smješten iznad prostora priprate. Kvadratne je osnove a krov zvonika ima oblik lukovice sa izduženim kubičnim nastavkom koji je prekriven pocinčanim limom. Prema konceptu prostorne organizacije crkva ima pripratu, naos i oltarski prostor.

Ikonostas sa ikonama je tokom rata 1992. do 1995. godine uništen. Ikone su odnesene, a donji dio ikonostasne pregrade je uništen. Na njegovom mjestu umetnut je jednostavan drveni ram. Druga, treća i četvrta horizontalna zona ikonostasne pregrade nije uništena. U prostore predviđene za smještaj ikona na ikonostasnoj pregradi postavljene su štampane kopije ikona.

Literatura
----------

* Đoko Slijepčević, Historija Srpske pravoslavne crkve, II knjiga, Od početka XIX vijeka do kraja Drugog svjetskog rata, Munchen, 1966. (korištene usluge biblioteke Bošnjačkog instituta, fondacija Adila Zulfikarpašića-Sarajevo), 1966.
* Mulić, Jusuf, Konjic i njegova okolina u vrijeme austrougarske vladavine (1878-1918), Konjic, mart 1990.

Vanjske veze
------------

* Eparhija Zahumsko-hercegovačka i primorska


|  |  |
| --- | --- |
|  | ***Portal Bosna i Hercegovina***  |
Crkva sv. Petra i Pavla u Borcima
**Crkva sv. Petra i Pavla u Borcima**, u opštini Konjic, je crkva Srpske pravoslavne crkve, eparhija zahumsko-hercegovačka i primorska‎. Proglašena je za nacionalni spomenik BiH.

Lokacija
--------

Naselje Borci je na 10 km zračne udaljenosti jugoistočno od Konjica, u podnožju istočnih padina planine Borašnice, na Boračkoj visoravni. Nalazi se uz put koji iz Konjica preko Boraka vodi za Glavatičevo i dalje, uz Neretvu, na jugoistok u Zaborane na Nevesinjskom polju

Historija
---------

U periodu 1878-1918, na području današnje općine Konjic, izgrađena su dva vjerska objekta: Crkva sv. Vasilija Velikog u Konjicu, 1886. godine i Crkva svetih apostola Petra i Pavla, u Borcima, 1896. godine.

Početkom 1880. godine, mještani sela Borci obratili su se Zemaljskoj vladi za Bosnu i Hercegovinu molbom da im se odobri izgradnja manje crkve sa sporednim prostorijama na Borcima i materijalna pomoć za njenu izgradnju. Zemaljska vlada udovoljila je ovoj molbi: odobrila je gradnju i pomoć od 300 florina.

Opis
----

Crkva je pravougaone osnove, vanjskih dimenzija cca 7,05 x 11,00 m. U osovini vanjskog zida zapadne fasade, prizidan je zvonik kvadratne tlocrtne osnove 2,90 x 2,90 m.

Crkva je jednobrodna, a u funkcionalnom smislu je podijeljena na: prostor naosa, oltarski prostor sa proskomidijom, đakonikonom i časnom trpezom, smješten u apsidi, te galeriju, preko koje se pristupa stepeništu crkvenog tornja. Crkva ima jedan ulaz.

Na gornjoj zoni ikonostasne pregrade crkve je postavljeno nekoliko ikona.

Crkva je prvobitno bila pokrivena kamenim pločama. Kao pokrivač je zatim korišten crijep, 80-ih godina 20. stoljeća su korištene salonit ploče, a 2005. godine je izvršeno prepokrivanje «salonitkom».

Zvonik je naknadno prizidan uz crkvu i zidan je od kamena sedre (dok je crkva zidana od krečnjačkog kamena).

Svi prozori imaju kamene šembrane (okvire), izvedene od po četiri komada kamena «miljevine». Kamenovi šembrana su klesani veoma precizno, a njihove vidljive, vanjske površine su obrađene finom «zubljom» Miljevina je kamen bjeličaste do žućkaste boje, mekahan je i veoma pogodan za izvođenje dekorativnih elemenata, zbog jednostavnosti njegove obrade. Ima trajnu povišenu vlažnost i teško se suši. Nema veliku čvrstoću, ekstremno je porozan i veoma higroskopan pa ga je potrebno zaštiti.

Literatura
----------

Vanjski linkovi
---------------

* Eparhija zahumsko-hercegovačka i primorska
* Turistički vodič Konjic[*mrtav link*]


|  |  |
| --- | --- |
|  | ***Portal Bosna i Hercegovina***  |
Spomenik pripadnicima ONA.Spomenik pripadnicima ONA.
**Oslobodilačka nacionalna armija** (**ONA**; alb. ; mak. *Ослободителна народна армија, ОНА* [*Osloboditelna narodna armija, ONA*]), također poznata i kao **makedonska UČK**, bila je militantna organizacija radikalnih albanskih nacionalista koja je nastojala oružanim putem izdvojiti područja sa albanskom većinom iz Makedonije te ih pripojiti Kosovu odnosno Albaniji u svrhu stvaranja Velike Albanije. ONA je bila blisko povezana sa Oslobodilačkom vojskom Kosova (OVK) sa kojom je dijelila ideologiju, ljudstvo, ikonografiju i taktiku. Nominalno je raspuštena nakon Ohridskog sporazuma kojim je okončan albansko-makedonski rat 2001. godine i kojim su Albanci dobili značajna manjinska prava i lokalnu autonomiju; neki od njenih istaknutih članova i zapovjednika su nakon toga postali dio makedonskog političkog establishmenta, a među kojima se ističe Ali Ahmeti, vođa stranke Demokratska unija za integraciju (DUI), glavnog koalicijskog partnera današnje makedonske vlade.

2015. se dogodilo nekoliko oružanih incidenata u Makedoniji, koji se pripisuju militantima koji su nosili insignije, odnosno za sebe tvrdili da pripadaju ONA.

Vidi još
--------

* Kumanovski sukob (2015)

Izvori
------

1. ↑  Pugh; Sidhu 2003, p. 126
2. ↑  Prezelj 2008, pp. 49-50

Vanjske veze
------------

* Chronology of the war Arhivirano 2016-10-17 na Wayback Machine-u
* Battles
* Battles
* Macedonia's Civil War: 'Made in the USA'
* Macedonia On War Footing Over Kosovo Border Provocations Arhivirano 2007-05-09 na Wayback Machine-u
* November Battles, Start of War, January 2 2001
* 2002 attacks Arhivirano 2007-03-11 na Wayback Machine-u
**Jane Sandanski** (makedonski: ; Vlahi, 31. januar 1872. — Pirin planina, 22. april 1915.) je bio makedonski revolucionar i član VMRO-a.

Biografija
----------

Rođen je 31. janzara 1872. godine u selu Vlahi kod Melnika, Pirinska Makedonija. Završio je progimnaziju u Dupnici u Bugarskoj. U mladosti je bio aktivan među makedonskom emigracijom u Dupnici. Od 1895. do 1897. bio je učesnik četničkog ustanka, kojeg je organizovao Vrhovni makedonski komitet (vrhovisti). Godine 1899. upoznao se sa Gocom Delčevim i Đorčom Petrovim i prešao u Tajno makedonsko-odrinsku revolucionarnu orgaizaciju (TMORO). Delčev ga je 1901. godine odabrao za vojvodu pograničkih regiona Sereskog okruga za zaštitu teritorije od vrhovista. 

Godine 1903. usprotivio se rešenju Solunskog kongresa o dizanju ustanka iste godine. Nakon početka Ilindanskog ustanka organizovao je Krstovdanski ustanak u Sereskom revolucionarnom okrugu. Učestvovao je na Rilskom kongresu, 1905. godine, i na okružnim kongresima u Serskom okrugu. Po njegovoj naredbi izvršeno je suđenje i likvidacija Ivana Garvanova i Borisa Safarova, 1907. godine. 

Od 1908. godine sarađivao je sa mladoturcima i učestvovao u mladoturskom pohodu na Istanbul, kada je 1909. godine detronisan sultan Abdul Hamid II.

Učestvovao je u Prvom balkanskom ratu, kada su odredi pod njegovim vođstvom oslobodili Melnik. Dejstvovao je i pri zauzimanju Rupelske klisure. Sa svojim je odredima 1912. godine ušao u Solun, gde se sukobio sa bugarskim oficirima zbog svojih stavova o autonomnoj i neovisnoj Makedoniji.
Za vreme drugog balkanskog rata borio se na bugarskoj strani u rilskoj diviziji.

U zasedi su ga ubili politički protivnici na Pirin planini, 22. aprila 1915. godine.

### Nasleđe

Sandanski je bio protivnik vrhovizma i bugarske dominacije nad Makedonijom. Njegove ideje nastavili su sledbenici, nazvani sandanistima.

I Bugari slave Sandanskog kao svog nacionalnog heroja, pa je tako u Pirinskoj Makedoniji mesto Sveti Vrač, 1949. godine, preimenovano u Sandanski.

Za vreme Narodnooslobodilačke borbe u Makedoniji od 1941. do 1944. godine, Bitoljski partizanski odred nosio je njegovo ime.

Izvori
------

1. ↑  John R. Lampe; Mark Mazower (2004). *Ideologies and National Identities, The Case of Twentieth-Century Southeastern Europe*. Central European University Press. str. 121. ISBN 9786155053856.
2. ↑  „intervju sa Il. Golaganov o Janu Sandanskom 22. aprila 1905. u bugarskom listu "Reformi"". Arhivirano iz originala na datum 2023-04-04. Pristupljeno 2023-08-25.

Literatura
----------

***Jane Sandanski*** na Wikimedijinoj ostavi

* *Makedonska enciklopedija*, „MANU", Skoplje 2009. godina.

|  |  |
| --- | --- |
| Normativna kontrola Uredi na Wikidati | 
* WorldCat identiteti
* VIAF: 13114506
* LCCN: n85359655
* ISNI: 0000 0000 7327 4572
* GND: 119279150
* SUDOC: 123341183
* BNF: cb16171252n (podaci)
* NKC: jx20091207005
* BNE: XX4880030
* CONOR.SI: 172881763

 |
**Wettin** je ime jedna od najznačajnih evropskih dinastija, čija se genealogija može pratiti od početka 10. vijeka.

Historija
---------

Njeni najstariji poznati članovi bili su aktivni u proširivanju njemačkih granica prema istoku na nekadašnje slavenske teritorije. Krajem 1080-ih njihovi potomci, dvoje braće, vladala su ne samo malom Grofovijom Wettin, na gazu preko rijeke Saale nizvodno od Hallea, već i puno istočniju Markgrofoviju Meissen na rijeci Labi. 
Meissenski Wettini znatno su povećali svoje domene postavši vojvode Tiringije - 1264. i saksonski kneževi izbornici 1423.

Jedan od najvažnijih događaja u historiji te dinastije bila je podjela na dvije grane 1485. između braće Ernesta i Alberta.

Albertinska grana uspjela je 1547. preoteti Elektorat Saksonija i status - kneževa izbornika Svetog Rimskog carstva od Ernestinske grane.

### Ernestinska grana dinastije

Ernestini su nakon toga zadržali neke manje važne domene u Tiringiji, koje su vremenom i nasljeđivanjem postajale sve manje. 
Te domene postale su poznate kao saksonske kneževine, to su bile; Sachsen-Weimar, Sachsen-Coburg, Sachsen-Eisenach, Sachsen-Altenburg i Sachsen-Gotha. Tokom 19. vijek i 20. vijeka naizgled slabiji članovi te grane napravili su neviđeni uzlet.

Jedan od njih - Leopold postao je 1831. belgijski kralj, a drugi - Albert oženio se 1840.
britanskom kraljicom Viktorijom i tako postao predak pet narednih britanskih monarha. Ali se ime Wettin rijetko spominjalo u Britaniji, a ime njegove grane dinastije Sachsen-Coburg-Gotha, službeno je promijenjeno 1917. (u jeku Prvog svjetskog rata) u Dinastija Windsor.

Član te grane Ferdinand oženio se 1836. Marijom II od Portugala i bio je osnivač portugalske kraljevske dinastije koja je vladala od 1853. do 1910.

I konačno četvrti član te grane postao je 1887. bugarski knez u zemlji koja je od 1908. Kraljevina Bugarska pa su on i njegov sinovi vladali kao kraljevi do 1946.

### Albertinska grana dinastije

Članovi albertinske grane postali su 1547. kneževi izbornici Elektorata Saksonija, kneževi izbornici a između 1806. - 1918. i njeni kraljevi njeni. Njihovi članovi August II i August III bili su između 1697. i 1763. kraljevi
Poljsko-Litvanske Unije.

Izvori
------

1. 1 2 3 4 5 6 7 8 9  „*Wettin dynasty*" (engleska). Encyclopaedia Britannica. Pristupljeno 09.03.2021.

Vanjske veze
------------

***Dinastija Wettin*** na Wikimedijinoj ostavi

* *Wettin dynasty* ()
|  |
| --- |
| **Geografija Makedonije** |
|  |
| **Kontinent** | Evropa |
| **Regija** | Balkan |
| **Granice** | SrbijaBugarskaGrčkaAlbanija |
|

**Severna Makedonija** se nalazi na jugu Balkanskog poluostrva (u regionu južne Evrope). Graniči se sa Grčkom, Bugarskom, Albanijom i Srbijom.

### Reljef

U Makedoniji se izdvajaju 3 reljefne celine: Zapadna Makedonija, središnji deo ili Povardarje i Istočna Makedonija.

**Zapadni deo** čini mlado nabrano Šarsko - pindske planine građene od paleozoičkih škriljavaca i mezozojskih krečnjaka (Baba, Šar planina, Korab, Jakupica, Nidže). Između planina nalaze se duboke doline Crnog Drima i više planinskih kotlina:

* Polog
* Debarska kotlina
* Ohridska kotlina
* Prespanska kotlina
* Pelagonija

Pološka i Prespanska kotlina su najveće.

**Središnji deo ili Povardarje** tektonski je labilan prostor ispunjen jezerima i rekama. Naslage potiču iz paleozoika i iz mezozoika i tercijara. Tu se nalazi niz kotlina, međusobno povezanih klisurama:

* Skopska kotlina
* Veleška kotlina
* Tikveš

#### Planine

Planina Planina Korab

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
|  | **Planina** | **Nadmorska visina** | **Vrh** |
| 1 | Korab | 2.764 m | Golem korab |
| 2 | Šar planina | 2.747 m | Titov vrh |
| 3 | Baba | 2.601 m | Pelister |
| 4 | Jakupica | 2.540 m | Solunska glava |
| 5 | Nidže | 2.521 m | Kajmakčalan |
| 6 | Dešat | 2.373 m | Velivar |
| 7 | Galičica | 2.288 m | Magaro |
| 8 | Stogovo | 2.273 m | Golem rid |
| 9 | Jablanica | 2.257 m | Crn kamen |
| 10 | Bistra | 2.163 m | Madenica |

***Geografija Makedonije*** na Wikimedijinoj ostavi

Geografija Evropskih zemalja

 **Geografija:** Azerbejdžan • Albanija • Andora • Austrija • Belgija • Belorusija • Bosna i Hercegovina • Bugarska • Vatikan • Gruzija • Grčka • Danska • Estonija • Irska • Island • Italija • Jermenija • Kazahstan • Kipar • Letonija • Litvanija • Lihtenštajn • Luksemburg • Mađarska • Malta • Moldavija • Monako • Nemačka • Norveška • Poljska • Portugalija • Makedonija • Rumunija • Rusija • San Marino • Slovačka • Slovenija • Srbija • Turska • Ujedinjeno Kraljevstvo • Ukrajina • Finska • Francuska • Holandija • Hrvatska • Crna Gora • Češka • Švajcarska • Švedska • Španija - Evropska unija

**Teritorije:** Akrotiri i Dekelija • Grenland • Gernzi • Gibraltar • Jan Majen • Džersi • Olandska Ostrva • Ostrvo Man • Svalbard • Farska Ostrva
**Rijeka Chenab** (sanskrit: चंद्रभाग, pundžabi: ਚਨਾਬ, *canāb*, hindi: चनाब, urdu: چناب ) , doslovno prevedeno **Mjesečava rijeka** (*chan*=mjesečeva + *aab*=rijeka) je velika pritoka rijeke Ind, u Indijskom podkontinentu duga 974 km.

Geografske karakteristike
-------------------------

*Chenab* se formira spajanjem rijeka Chandra i Bhaga  kod sela Tandi u gornjoj Himaliji u distriktu Lahul i Spiti u indijskoj državi Himachal Pradesh. U svom gornjem toku rijeka je poznata i pod imenom **Chandrabhaga**

Pogled na rijeku Chandrabhagha kroz dolinu Pangi u Himachal Pradeshu
Od izvora teče u smjeru juga, preko oblasti Jammu u indijskoj državi Jammu i Kashmir u ravnice Punjaba, stvarajući granice između slivova Rechna i Jech (*Doaba* na perzijskom).

Kod brane Trimmu *Chenab* prima svoju prvu veliku pritoku - Jhelum, a nakon tog i rijeku Ravi kod grada Ahmedpur Sial. Nakon tog se spaja s rijekom Sutlej kraj Uch Sharifa u Pakistanu kako bi zajednički formirali rijeku - **Panjnad** (Pet rijeka), kao peta rijeka tog sistema broji se Beas koja uvire u Sutlej pored grada Ferozepur u Indiji. *Panjnad* teče vrlo kratko, na kraju se izliva u Ind kod grada Mithankota u Pakistanu. 

Karta *sliva rijeke Chenab*
Vode Chenaba su prepuštene Pakistanu prema odredbama Sporazuma o vodama Inda.

U antičkim izvorima rijeka je bila poznata kao **Akesin** (*Acesines*).

Povezano
--------

* Ind
* Lista najdužih rijeka na svijetu

Izvori
------

1. 1 2 3  „*Chenāb River*" (engleski). Encyclopædia Britannica. Pristupljeno 15. 12. 2012.
2. ↑  „River Chenab". Pristupljeno 17. 06. 2007.
3. ↑  „Indus Waters Treaty". The World Bank. Arhivirano iz originala na datum 2016-12-16. Pristupljeno 17. 06. 2007.

Vanjske veze
------------

* *Chenāb River* na portalu Encyclopædia Britannica ()
* Spiti River ()

29°23′N 71°02′E﻿ / ﻿29.383°N 71.033°E﻿ / 29.383; 71.033

***Chenab*** na Wikimedijinoj ostavi