**Prva makedonsko-kosovska proleterska udarna brigada** je formirana 11. novembra 1943. godine u selu Slivovu kod Ohrida. Sastojala se od boraca bataljona „Mirče Acev", Kičevskog bataljona, Prvog kosovsko-metohijskog bataljona „Ramiz Sadiku" i Drugog kosovsko-metohijskog bataljona "Boro Vukmirović". Imala je oko 700 boraca.

Prvi komandant brigade bio je Petar Brajović, narodni heroj, a politički komesar Mita Miljković. 

Brigada je bila višenacionalnog sastava i u njenim redovima zajedno zajedno su se borili Makedonci, Albanci, Turci, Srbi, Crnogorci, Slovenci i Italijani.

Borbeni put brigade
-------------------

Odmah posle formiranja, brigada je vodila borbe protiv nemačkih i balističkih jedinica na terenu Kičeva i protiv bugarskih okupacionih jedinica na području Kruševa, Resana i Ohrida. Početkom decembra, vodila je odbrambene borbe protiv nemačko-balističkih jedinica koje su koncentrično napadale iz Kičeva, Debra i Struge na slobodnu teritoriju Debarca, na kojoj su se nalazili Centralni komitet KP Makedonije i Glavni štab NOV i PO Makedonije.

Pod pritiskom nadmoćnijih nemačko-balističkih jedinica, brigada je zajedno s Glavnim štabom i CK KPM izvršila marš preko Galičice i albanske teritorije u Grčku, gde je 13. decembra 1943. stigla u Karadžovu. U vreme pokreta, u sastav brigade ušao je bataljon „Stiv Naumov", ali je već u januaru 1944. izašao iz njenog sastava i s bataljonom „Hristo Botev" formirao Treću grupu bataljona. Prema operativnom planu GŠ Makedonije, 1. makedonsko-kosovska s Drugom makedonskom brigadom i Trećom grupom bataljona vodila je do kraja januara 1944. uspešne borbe protiv nemačkih i bugarskih snaga na Meglenu, Marijovu i rejonu planine Kožuf i ugrožavala komunikacije Solun–Đevđelija–Skoplje.

U Februarskom pohodu posebno se istakla u teškim borbama koje je u prvoj polovini februara 1944. vodila protiv znatno brojnijih i opremljenijih bugarskih jedinica. Brigada je po velikom snegu, mrazu i hladnoći prešla preko 300 kilometara. U sukobu s bugarskim jedinicama, brigada je olakšala prolaz 3. grupe bataljona s Glavnim štabom Makedonije i izbijanje na teren Kumanova.

Za iskazanu hrabrost i upornost tokom Februarskog pohoda, brigada je pohvaljena od GŠ Makedonije 26. marta 1944. godine. U Prolećnoj ofanzivi, brigada je bila podeljena na dve grupe bataljona (makedonsku i kosovsko-metohijsku), učestvovala u ofanzivi ka zapadnoj Makedoniji i od 8. maja do 4. juna razbila protivofanzivu 297. nemačke divizije i balističkih snaga u Debarcima i vodila borbe na komunikaciji Struga–Debar. 

Od grupe makedonskih bataljona formirana je 8. juna 1944. Prva makedonska brigada, a od kosovsko-metohijskih, 24. juna 1944. godine Prva kosovsko-metohijska brigada. 

Odlikovana je Ordenom narodnog heroja Jugoslavije 2. novembra 1951. godine (pod imenom 15. proleterska brigada), Ordenom narodnog oslobođenja, i Ordenom bratstva i jedinstva.

Narodni heroji Prve makedonsko-kosovske proleterske brigade
-----------------------------------------------------------

Spomenik Prvoj makedonsko-kosovskoj brigadi u blizini Belčišta, centra slobodne partizanske teritorije Debarca 1943. godine.
Neki od boraca Prve makedonsko-kosovske proleterske brigade, proglašeni za narodne heroje Jugoslavije, su:

* Petar Brajović, prvi komandant brigade
* Čede Filipovski, zamenik komandanta brigade
* Vera Aceva, zamenica političkog komesara brigade
* Ilija Jovanovski Cvetan, zamenik komandira bataljona
* Miho Mihajlovski, zamenik komandira bataljona
* Đore Damevski, pomoćnik političkog komesara brigade
* Manču Matak, komandir Prilepske čete
* Dara Dragišić, politički komesar Drugog bataljona
* Mirko Arsenijević, politički komesar Prvog bataljona
* Dževdet Doda, komandir Prvog bataljona
* Atanas Zabaznovski, borac-mitraljezac
* Zlate Mihajlovski, borac-puškomitraljezac

Literatura
----------


|  |  |
| --- | --- |
|  | ***Portal NOB***  |

* *Vojna enciklopedija*, Beograd 1975. godina
* „Narodni heroji Jugoslavije". Beograd: Mladost. 1975.

  



|  |  |
| --- | --- |
| Crvena zvezda petokraka sa srpom i čekićem bila je oznaka boraca Proleterskih brigada | **Proleterske brigade Narodnooslobodilačke vojske Jugoslavije** |
|  Prva proleterska brigada | Druga proleterska brigada | Treća proleterska sandžačka brigada | Četvrta proleterska crnogorska brigada | Peta proleterska crnogorska brigada | Šesta proleterska istočnobosanska brigada | Dvanaesta slavonska proleterska brigada | Trinaesta proleterska brigada „Rade Končar" | Prva lička proleterska brigada | Druga lička proleterska brigada | Treća lička proleterska brigada | Prva dalmatinska proleterska brigada | Druga dalmatinska proleterska brigada | Prva krajiška proleterska brigada | Treća krajiška proleterska brigada | Prva slovenačka proleterska brigada | Prva vojvođanska proleterska brigada | Prva makedonsko-kosovska proleterska brigada | Treća srpska proleterska brigada | Deseta hercegovačka proleterska brigada |

  



|  |  |
| --- | --- |
| Zvezda Petokraka | **Makedonske brigade Narodnooslobodilačke vojske Jugoslavije** |
|  Prva makedonsko-kosovska brigada | Prva makedonska brigada | Druga makedonska brigada | Treća makedonska brigada | Četvrta makedonska brigada | Peta makedonska brigada | Četvrta šiptarska brigada | Šesta makedonska brigada | Sedma makedonska brigada | Osma makedonska brigada | Deveta makedonska brigada | Deseta makedonska brigada | Jedanaesta makedonska brigada | Dvanaesta makedonska brigada | Trinaesta makedonska brigada | Četrnaesta makedonska brigada | Petnaesta makedonska brigada | Šesnaesta dalmatinska brigada | Sedmanaesta makedonska brigada | Osmanaesta makedonska brigada | Devetnaesta makedonska brigada | Dvadeseta makedonska brigada | 21. makedonska brigada | Prva egejska udarna brigada | Artiljerijska brigada 42. divizije | Artiljerijska brigada 48. divizije | Artiljerijska brigada 49. divizije | Artiljerijska brigada 50. divizije | Artiljerijska brigada 51. divizije |