**Eshara** ili **crna krasta** (lat. *eschara*) je eflorescencija iznada ravni kože, ili deo mrtvog tkiva, nastala kao posledica gangrenoznih promena u koži (tzv suva gangrena). Naziv eshara potiče iz grčkog jezika (grč. *eskhara, „krasta"*). Ova gangrenozna eflorescencija najčešće je posledica hipoksijom izazvane nekroze kože, zbog smanjenog priliva kiseonika u tkiva. Eshara je mrtvo tkivo nastalo na površini kože nakon ozljede, najčešće nakon opekline, ali također i usljed gangrene, ulkusa, gljivičnih infekcija, nekrotizirajućih rana od otrovnih životinja, te antraksa.

Etiopatogeneza
--------------

Eshara se najčešće javlja nakon opekotina, promrzlina, gangrene (npr kod dijabetesne polineuropatije, dijabetesnog stopala...), čira (ulkusa) na koži, gljivične infekcije kože i drugih nekrotizujućih promena, npr. nakon ujeda pauka, kod ugriznih rana, kožnog antraksa, tifusa...

Eshara kod ljudi izazvana antraksom je kožna forma (pustula maligna) ove bolesti - i njen najčešći klinički oblik, koji je prisutan u oko 95% slučajeva. Ulazno mesto infekcije (bacilom antraksa) su povrede na koži. Na mestu infekcije se prvo javlja makula (okrugla promena u boji kože), u toku 24 časa ona prelazi u papulu (promenu iznad ravni kože), a zatim u vezikulu (mehurić ispunjen tečnošću). U centralnom delu vezikule nastaje izumiranje ćelija (nekroza) i stvara se crno smeđa krasta (krusta) a oko nje venac vezikula. Nakon tri do pet krusta se širi i obuhvata venac vezikula. Tako nastaje antraksna eshara koja je crna, jasno ograničena, uvučena, suva i bezbolna. Nakon otpadanja eshare na njenom mestu ostaje svež ožiljak, a nekada i veliki defekt. Stadijum kraste traje i do 20 dana.

Dekubitus kod starijih ili nepokretnih osoba veoma je čest uzrok eshare. Kod dekubitusa eshara se javlja zbog dugog ležanja u jednoj poziciji (produženi pritisak) tela, koji dovodi do oštećenje kože i tkiva ispod nje. Ovakvo oštećenje nije vezano samo za ležanje (jer se javlja i kod sedenja), tako da često primenjivan naziv „rana od ležanja" nije odgovarajući. Naime dekubitus nastaje na svim onim tačkama na telu gde se koža direktno oslanja na kost. U tim zona krvni sudovi su izloženi pritisku, kompromitovane cirkulacije krvi, zbog suženja ili začepljenja njihoovog lumena što direktno ima za posledicu nedovoljan dotok kiseonika i hranljivih materije do ćelija kože, što uzrokujući njihovu potpunu nekrozu (izumiranje).

Klinička slika
--------------

Promene na koži su praćena bolnim uvećanjem regionalnih limfnih žlezdi i opštim simptomima; jezom, blago povišenom temperaturom groznicom, bolovima u mišićima i zglobovima.

|  |
| --- |
| **Spoljašnja ili kožna forma antraksa (pustula maligna), koja se pretvara u esharu** |
| **Kožni antraks na ruci** | **Kožna forma antraksa kod dece**  | **Kožni antraks na vratu**  |

Terapija
--------

Esharu organizam može i spontano da odbaci, ali može da zahtevati hirurško uklanjanje (debridman) u cilju sprečavanje infekcija, posebno kod imunokompromitovanih pacijenata (na primer, ako graft koža treba da bude postavljen).

U lečenju eshare primenjuje se i lokalna terapija melemima, koji se nažalost dosta često zloupotrebljavaju od strane nestručnih lica, pa je u mnogim zapadnim zemljama njihova distribucija i primena regulisana posebnim zakonskim propisima, jer često izazivaju ožiljke i ozbiljne povrede.

Ishod
-----

Esharu organizam može spontano da odbaci, ali može da se završi i teškom infekcijom i gangrenom uda. Ova eflorescencija, ukoliko se pravilno leči može da zaraste, ali uvek uz formiranje manjeg ili većeg ožiljka, u zavisnosti od esharom zahvaćene površine kože.

Izvori
------

1. ↑  *Escarre ou eschare, Définition et Synonymes* - Définition Mediadico Arhivirano 2015-02-08 na Wayback Machine-u
2. ↑  „*Eschar,* Dorland's Medical Dictionary". Arhivirano iz originala na datum 25. 02. 2009. Pristupljeno 25. 02. 2009.
3. ↑  Božidar Matić, *Dermatovenerološka propedevtika,* III preštampano izdanje (Medicinski fakultet Novi Sad). 1992. ISBN 978-86-7197-076-1. pp.
4. ↑  Kim DM, Won KJ, Park CY, Yu KD, Kim HS, Yang TY, Lee JH, Kim HK, Song HJ, Lee SH, Shin H. *Distribution of eschars on the body of scrub typhus patients: a prospective study.* in Am J Trop Med Hyg. . vol. 76, (2007). str. 806-9..
5. ↑  Stevens DL, Bisno AL, Chambers HF, Dellinger EP, Goldstein EJ, Gorbach SL, et al. *Practice guidelines for the diagnosis and management of skin and soft tissue infections:* 2014 update by the infectious diseases society of america. Clin Infect Dis. Jul 15 2014;59(2):e10-52.
6. ↑  *Definicija dekubitusa* Arhivirano 2007-09-30 na Wayback Machine-u Posećeno, 8.2. 2015.

Literatura
----------

* Anderson, Douglas M.; A. Elliot Michelle (2004). *Mosby’s medical, nursing, & Allied Health Dictionary sesta edizione*. New York: Piccin. ISBN 978-88-299-1716-7.

Spoljašnje veze
---------------

* Medical Separation of the Eschar ()

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | Molimo Vas, obratite pažnju na **važno upozorenje** u vezi tema o **zdravlju (medicini)**. |  |