Na prostoru Jugoslavije državni ateizam je predstavljao dio službene državne politike u doba vladavine Komunističke partije Jugoslavije od 1945. do 1990. Javno poricanje, pa i suzbijanje religije se opravdavalo činjenicom da vjerske razlike ističu razlike između jugoslavenskim narodima i narodnostima, te tako podstiču nacionalizam i šovinizam te potkopavaju bratstvo-jedinstvo. Katolički i pravoslavni kler su također bili optuživani za suradnju s "okupatorom i domaćim izdajnicima" u drugom svjetskom ratu pa se ispovijedanje vjere smatralo implicitnom podrškom poraženim i neprijateljskim političkim opcijama.

Jedna od najtipičnijih značajki posleratnog razdoblja u Jugoslaviji bila je antireligijska kampanja. Osobito se grubo postupalo s Katoličkom crkvom zato se smatralo da je veći dio njezina klera surađivao s ustašama i italijanskim i njemačkim okupatorom. Neke su crkve uništene, a samostani i sjemeništa zatvoreni. Pravoslavna crkva je prošla nešto bolje, iako je u prve tri-četiri godine izvršen snažan pritisak na njene institucije. Poticano je osnivanje društava pravoslavnih svećenika da bi Komunistička partija mogla posredno utjecati na crkvu.

Godine 1946. ukinuti su sudovi islamskog zakona. Godine 1950. donesen je zakon kojim je ženama zabranjeno nositi feredže. Godine 1952. zatvorene su sve tekije u Bosni i Hercegovini i zabranjeni svi derviški redovi. Zatvorena je i muslimanska tiskara u Sarajevu i do 1964. godine bilo je zabranjeno izdavati islamske udžbenike u Jugoslaviji. Medutim, neke od tih mjera potajno su se kršile: i dalje su bili u optjecaju islamski tekstovi, djeca su se poducavala u džamijama, derviški su redovi djelovali u privatnim kucama, a studentska organizacija "Mladi muslimani" odupirala se kampanji protiv islama sve dok nekoliko stotina njenih članova nije pozatvarano 1949. i 1950. godine. Službeni stav prema islamu izmijenio se potkraj pedesetih i u šezdesetim godinama iz sasvim osebujnog razloga: jugoslavenska je muslimanska zajednica postala tada oruđe Titove "nesvrstane" vanjske politike. Njeni predstavnici su nastupali kao predstavnici muslimana na skupovima zemalja Trećeg svijeta, a muslimansko porijeklo je postalo preporuka za napredovanje u jugoslavenskoj diplomatskoj službi.

Godine 1956. počeo se intenzivno provoditi program obnove pravoslavnih manastira, dijelom iz turističkih razloga a dijelom i zato što su izmedu višeg pravoslavnog sveštenstva i države uspostavljeni nešto nježniji odnosi.

Kasnije se državni ateizam ispoljavao kroz implicitne oblike. Izvršena je potpuna sekularizacija javnog života - u školama je ukinut vjeronauk, a iz školskih udžbenika izbačen vjerski sadržaj i umjesto toga promicana kritika religije. Vjerski sadržaji su također prognani iz medija, a čak su se prestali slaviti i vjerski blagdani kao Uskrs, Božić i Bajram.

Povezano
--------

* SFRJ
* Državni ateizam
* Srpska pravoslavna crkva u SFRJ
* Vatikansko-jugoslavenski odnosi

Izvori
------

1. 1 2 3  Povijest Bosne - Noel Malcolm[*mrtav link*]
2. ↑  Chadwick, Christian Church in the Cold War, str. 37.
3. ↑  A. Popovic, L 'Islam balkanique, str. 347-353.
4. ↑  McFarlanc, Yugoslavia, str. 79.

Vanjske veze
------------

***Religija u SFRJ*** na Wikimedijinoj ostavi

* САВЕЗ КОМУНИСТА ЈУГОСЛАВИЈЕ И РЕЛИГИЈА Arhivirano 2012-04-17 na Wayback Machine-u