recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Tanch'ŏn** čita se *Tančhon* (korejski: 단천) je lučki grad od 345,875 stanovnika (240,873 u centru) na istoku Demokratske Narodne Republike Koreje u Provinciji Južni Hamgyŏng.

*Tanch'ŏn* je jedan od najvažnijih rudarsko - industrijskih centara u zemlji, mjesto sa tri najvažnija rudnika cinka i olova, ali i rijetkih magnezita i apatita.

Geografske karakteristike
-------------------------

*Tanch'ŏn* leži na ušću rijeke *Namdae-chon* u Japansko more, udaljen 201 km istočno od provincijskog centra Hamhŭnga.
Okolica je brdovit i planinski kraj. Na sjevera se uzdiže masiv sa planinama visokim i do 2000 m (najviša *Turyu san* ima 2309 m), a na istoku nešto niži sa - planinom *Anban tok* (1830 m).

Grad ima oceansku klimu sa prosječnom temperaturom od -3,8 °C u januaru i 22 °C u augustu.

Administrativno je podjeljen na 40 dongova (kvartova) i 38 
ria (sela), tako da 69.6 % njegovih stanovnika živi u urbanim a 30.4 % u ruralnim 
dijelovima.

Historija
---------

U prošlosti je bio poznat kao usputna stanica za prelazak preko planinskog prijevoja *Machon ryong*. 

U grad je izrastao za Japanske okupacije, kad je 1932. otvoren rudnik cinka i olova Komdok. Ubrzo su otvorene i prve tvornice za te rude, tako da je predkraj rata imao 164 241 stanovnika. 
Japanskom Carstvu bio je toliko važan, da su imali planove da naraste 
na 500 000 stanovnika. Zbog tog su počeli graditi novu luku, ali su uspjeli podići samo 1 / 3.

Status grada -*si* dobio je 1982.

Privreda
--------

*Tanch'ŏn* je prije svega grad teške industrije (topionice metala, mašinogradnja, umjetno gnojivo). Pored tog ima i malo brodogradilište, koje se bavi samo popravkom brodova, tvornicu prehrambenih artikala i tekstila.

Dobro je povezan željeznicom sa ostalim gradovima u zemlji.

Izvori
------

1. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14  „*Profiles of the cities of DPR Korea – Tanchon*" (engleski). Rainer Dormels. Pristupljeno 15. 9. 2019.
2. 1 2  „*North Korea*" (engleski). City population. Pristupljeno 15. 9. 2019.
3. 1 2  „*Tanchŏn [단천시**"] (engleski). Mansudae Korea. Pristupljeno 15. 9. 2019.**[*mrtav link*]*

Vanjske veze
------------

* [ *Tanchon [단천시]* (`en`)
**TOS-1** *(Ruski: ТОС¹-1 "Буратино")* je sovjetski višecijevni raketni lanser s raketama opremljenim aerosolnim bojnim glavama, postavljen na podvozje tenka T-72. TOS-1 je dizajniran da bi uništio protivničke bunkere, laka oklopna vozila i živu silu.

Ideja teškog raketnog oklopnog lansera malog dometa se pojavila 1970-tih. Sustav temeljen na podvozju tenka T-72, rakete i vozilo za prijevoz raketa je razvijeno ranih 1980-tih u dizajn birou Omsk. Nazvan je TOS-1. Njegov razvoj je dugo čuvan kao vojna tajna, a prvi test u borbi imao je u Panjshir Valley tijekom sovjetskog rata u Afganistanu. Nadimak Buratino *(hrvatski za Pinokija)* je dobio zbog velikog "nosa" raketnog lansera.

TOS-1 ispaljuje 220 mm rakete. TOS-1 raketni sustav je relativno kratkog dometa, do 3,5 km a prema nekim izvorima i do 5 km. Minimalni domet je 400 metara. Može ispaliti jednu ili dvije rakete istovremeno u vremenu od 0,5 sekundi. Da bi ispalio čitav lanser raketa potrebno mu je od 7,5 do 15 sekundi. Pri takvom ispaljivanju, rakete padaju na području veličine 200x400 metara.

TOS-1 je opremljen modernim sustavom za upravljane paljbom *(skraćeno: SUP)*. Sva usmjerivanja i pripreme za paljbu se obavljaju unutar vozila, tako se posada ne izlaže neprijateljskoj vatri. Vozilo može stati i pucati na vidljive mete u 90 sekundi od trenutka kočenja, a njime upravlja 3 člana posade, zapovjednik, topnik i vozač. Punjenje lansirnih cijevi obavlja se uz pomoć TZM vozila za punjenje koje je također napravljeno na temelju podvozja T-72 tenka. Opremljeno je kranom i nosi set raketa.

TOS-1A
------

**TOS-1A** je posljednja inačica originalnog teškog raketnog sustava TOS-1. Ušao je u službu ruske vojske 2001. godine. Lanser BM-1 koji je postavljen na tijelo tenka T-72 koristi dulje 220 mm rakete. Broj lansirnih cijevi je smanjen sa 30 na 24. Nove lansirne cijevi su u usporedbi sa onima na originalnoj inačici duže. Maksimalan domet je povećan na 6,000 metara. Ovaj raketni lanser puni novo TZM-T vozilo za opskrbu. Nosi dvije grupe po 12 raketa između kojih je montiran kran. Vozilo za opskrbu također nosi i 400 litara benzina za nadopunjavanje lansirnog vozila.

Izvori
------

1. ↑
2. ↑

Vanjske veze
------------

***TOS-1*** na Wikimedijinoj ostavi

* Video TOS-1 u akciji
* GlobalSecurity
* FAS
**Recorded Music NZ**, **Recording Industry Association of New Zealand** (**RIANZ**), neprofitna je trgovačaka udruga iz Novog Zelanda. RIANZ se bavi produkcijom i distribucijom singlova i albuma, te certificiranjem istih. RIANZ ima i svoje top liste singlova i albuma koje se izdaju tjedno.

Top liste
---------

### Albumi

*Glavni članak: RIANZ Top 40 Albums Chart*
### Singlovi

*Glavni članak: RIANZ Top 40 Singles Chart*

Nagrade
-------

*Glavni članak: New Zealand Music Awards*
Novozelandske glazbene nagrade su službene nagrade u Novom Zelandu koje dojeljuje RIANZ. Te su nagrade ujedno i najveća nagrada koju neki izvođač može dobiti u Novom Zelandu. Nagrade postoje od 1965. godine.

Certifikacije
-------------

| Albumi i singlovi | Glazbeni DVD-i |
| --- | --- |
| zlatna | platinasta | zlatna | platinasta |
| 7.500 | 15.000 | 2.500 | 5.000 |

Podjela licenciranja
--------------------

*Glavni članak: PPNZ*

Vanjske veze
------------

* Službena web stranica Arhivirano 2010-03-09 na Wayback Machine-u (`en`)
Vreteno je u ovom slučaju vijak koji okretanje ručice pretvara u pravocrtno kretanje šiljka (gnijezda) za prihvat na primjer osovine.
**Navojno vreteno** (u strojarstvu često se naziva samo **vreteno**) je strojni dio u obliku izduženoga vijka, koji zajedno s pridruženim dijelovima pretvara vrtnju (rotacijsko gibanje) u pravocrtno gibanje (translacija). Pri radu vreteno se vrti, a pripadno se tijelo s unutarnjim navojem (na primjer suport tokarilice ili tlačna ploča preše) pomiče duž vretena (ravnocrtno translatira). Ponegdje tijelo s unutarnjim navojem miruje, a vreteno izvodi translaciju i rotaciju istodobno. Vretena se najčešće izvode s trapeznim, pilastim ili pravokutnim profilom navoja, koji imaju veće uspone, jače su opteretivi, pa prenose i veće aksijalne sile. 

Budući da oštri navoji imaju premale uspone, vijci za pokretanje najčešće dobivaju trapezni navoj (prema DIN 103). Plosnati navoji rade doduše s manje trenja, ali se teže izrađuju. Za plosnati navoj nema standarda i jedva se još upotrebljava. Za primanje jednostranih tlačnih sila naročito su prikladni pilasti navoji (prema DIN 513). Njihovi bokovi, koji leže gotovo okomito na smjer pritiska (tlaka), bolje primaju uzdužne sile nego šiljasti navoji. Brže uzdužno gibanje vretena možemo postići viševojnim vretenima, kod kojih se oko jezgre ovija više navoja jedan uz drugi. Dobre uvjete klizanja na bokovima stvaraju matice od bronce (pogotova aluminijska bronca prema DIN 1714), kositrena bronca prema DIN 1705 i DIN 1716, te crveni lijev prema DIN 1705 ili sivi lijev kod kaljenih čeličnih vretena.

Slike
-----

|  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  |  |  |
| Vanjski trapezni navoj na vretenu. | Vretena na tokarilici: H4, H7, H8 i H9. | Viševretena tokarilica. |

 |

|  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  |  |  |
| Jednovretena okomita glodalica. | Primjer ugrađenog vretena na stroju. | Suvremena kuglična vretena. |

 |

Izvori
------

1. ↑   **vreteno**,  "Hrvatska enciklopedija", Leksikografski zavod Miroslav Krleža, www.enciklopedija.hr, 2015.
2. ↑   "Elementi strojeva", Karl-Heinz Decker, Tehnička knjiga Zagreb, 1975.
Koordinate: 41° 29′ 31" SGŠ, 20° 35′ 05" IGD

**Broštica** (mak. *Броштица*) je naseljeno mesto u Republici Makedoniji, u zapadnom delu države. Broštica pripada opštini Centar Župa.

Prirodni uslovi
---------------

Naselje Broštica je smešteno u krajnjem zapadnom delu Republike Makedonije, blizu državne granice sa Albanijom (6 km zapadno). Od najbližeg većeg grada, Debra, naselje je udaljeno 20 km južno.

**Reljef**: Broštica se nalazi u oblasti Župa, na zapadnim padinama planine Stogovo. Naselje je položeno visoko, na zapadnim visovima planine Stogovo, dok se zapadno tlo strmo spušta u dolinu Crnog Drima, koja je u ovo delu pregrađena, pa je tu obrazovano veštačko Debarsko jezero. Nadmorska visina naselja je približno 1.330 metara.

Klima u naselju je planinska zbog znatne nadmorske visine.

Istorija
--------

Stanovništvo
------------

Po popisu stanovništva iz 2002. godine Broštica je imala 748 stanovnika.

Pretežno stanovništvo u naselju su etnički Makedonci (83%), a u manjini su Turci (17%). Suštinski, celokupno stanovništvo su Torbeši. 

Većinska veroispovest u naselju je islam.

Vidi još
--------

* Opština Centar Župa

Izvori
------

* Popis u Makedoniji 2002. - Knjiga 10.

Spoljašnje veze
---------------

* Stranica „Moj Savetnik" - Opština Centar Župa Arhivirano 2013-09-27 na Wayback Machine-u

  

  


| p • r • uNaseljena mesta opštine Centar Župa |
| --- |
| **Centar Župa** • 
Bajramovci •
Balanci •
Breštani •
Broštica •
Vlasići •
Golem Papradnik •
Gorenci •
Gornji Melničani •
Dolgaš •
Donji Melničani •
Evla •
Elevci •
Žitineni •
Kočišta •
Kodžadžik •
Mali Papradnik •
Novak •
Osolnica •
Odžovci •
Pareši •
Pralenik •
Crno Boci |  |
Socket 7
**Socket 7** je danas zastarjeli utor na matičnoj ploči u koji se postavljaju procesori.

Kada je Intel počeo dizajnirati prve Intel Pentium procesore postalo je jasno da socket 3 utor koji su koristili Intel 80486 procesori neće više odgovarati. U skladu s tim dizajniran je Socket 7 utor za matične ploće koji će se naći na tržištu 1994 godine.

Dizajn socket 7 utor je zahtjevao procesore s 321 iglicom za kontakt što je bilo puno više od 237 iglica za kontakt koje su imali raniji mikroprocesori. Brzina sabirnice socketa 7 je bila između 66 i 83 Mhz, s tim da je ona bila povećavana sve do 133 Mhz u verziji super socket 7.

Ovaj socket je bio posljednji univerzalni socket za procesore PC kompjutera. U njega su se mogli umetati procesori Intela (Pentiumi 75 - 233 Mhz), AMD-a ( K5, K6, K6-II i K6-III), Cyrixa (6x86 i MII) i Winchipa (C6 i Winchip II) 

Kako bi "ubio" konkurenciju Intel 1997 godine izdaje procesore Pentium II koji rade samo u slot 1 utoru na matičnoj ploči koji je u stvarnosti bio veoma sličan "zastarjelom" socketu (Slot 1 242 iglice, Socket 7 237 iglica). Dodatak tom pokušaju zatiranja Socketa 7 postaje odluka Intela da če se AGP grafičke kartice moći postavljati samo u Slot 1 matične ploče. Ovaj pokušaj zatiranja Socketa 7 tada propada pošto su mu u pomoć dotrčali kompanije VIA, SiS i drugi koji su počeli proizvoditi čipsete s AGP podrškom za ovaj utor.

Na kraju **Socket 7** utor je nadživio Slot 1 pošto je za njega još 2000 godine AMD izbacio potpuno nove procesore (K6-II+ i K6-III+) dok je Intel prestao praviti Pentiume II još 1999 godine.

***Socket 7*** na Wikimedijinoj ostavi
**Sockpuppet** (engleski *krpena lutka*) u najširem smislu označava online identitet stvoren u svrhu prevare, odnosno zavaravanja određene Internet zajednice. Naziv je dobio zato što stvarna ličnost koristeći fiktivnu ličnost sudjeluje u raspravi dok se sama pravi da u tome ne sudjeluje, slično kao što lutkar manipulara s drvenom lutkom. Izraz se na Internetu prvi put pojavio 1993. godine, a u širu upotrebu ušao 1996. godine preko rasprava na Usenetu.

Sockpuppet u užem smislu označava online identitet čija je svrha promovirati stvarnu ličnost, odnosno proizvod ili ideologiju vezanu uz nju, nastojeći stvoriti iluziju da iza nje postoji šira podrška nego u stvarnosti.

Sockpuppet je pojam, odnosno tehnika koja se koristi u tajnom marketingu, a za profesionalne sockpuppete se koristi izraz shill. Masovno korištenje shillova i sockpuppeta u propagandne svrhe se naziva astroturfing.

Povezano
--------

* Wikipedia: Sockpuppet

Eksterni linkovi
----------------

* Sock puppet entry u Jargon File
**Okrug Oberšprevald-Lauzic** (nem. *Landkreis Oberspreewald-Lausitz, OSL*, donj. luž. *Wokrejs Gorne Błota-Łužyca*) je okrug na jugu nemačke pokrajine Brandenburg. 

Površina okruga Oberšprevald-Lauzic je 1.216,65 km². Krajem 2009. imao je 123.426 stanovnika. Ima 25 naselja, od kojih je sedište uprave u mestu Zenftenberg. 

Kroz okrug protiče reka Špreja, čija je dolina šumovita. Oberšprevald-Lauzic je deo istorijske regije Lužica. To je jedno od područja tradicionalno naseljenih lužičkosrpskom zajednicom. 

* 
* 
*

Vidi još
--------

* Nemačka
* Nemačke države
* Nemački gradovi
* Nemački jezik
* Nemci
* Institucije Savezne Republike Nemačke

Vanjske veze
------------

***Okrug Oberšprevald-Lauzic*** na Wikimedijinoj ostavi

* Internet prezentacija okruga Oberšprevald-Lauzic


| * p
* r
* u
Zastava Brandenburga Gradovi i *okruzi* nemačke države Brandenburg Zastava Nemačke |
| --- |
| *Barnim* • Brandenburg na Hafelu • Kotbus • *Dame-Šprevald* • *Elba-Elster* • Frankfurt na Odri • *Merkiš-Oderland* • *Oberhafel* • *Oberšprevald-Lauzic* • *Odra-Špreja* • *Ostprignic-Rupin* • Potsdam • *Potsdam-Mitelmark* • *Prignic* • *Teltov-Fleming* • *Ukermark* • *Hafeland* • *Špreja-Nisa* |
Za kneza Beneventa sa istim imenom, v. Adelchis od Beneventa.
Adalgis, prikaz na rukopisu *Codex Legum Langobardorum*, 11. vijek
**Adalgis** (italijanski: ; ? - 788) bio je langobardski princ, odnosno sin posljednjeg langobardskog kralja Deziderija. Otac mu je, u nastojanju da osigura savez sa Franačkom, isposlovao zaruke za Giselom, sestrom franačkog kralja Karla Velikog, ali se taj plan izjalovio kada je 771. Karlo otjerao svoju suprugu i Adalgisovu sestru Dezideratu. To je Langobarde i Franke dovelo u sukob, koji je riješen kada je Karlo 774. napao sjevernu Italiju, porazio i zarobio Deziderija, čime je prestala postojati langobardska država. Adalgis se prije toga uspio skloniti na bizantsku teritoriju, odakle se uz pomoć carice Irine pokušavao vratiti na prijestolje. Prilika za to mu se ukazala 787. godine, ali ga je porazio Grimoald III, vojvoda od Beneventa i franački saveznik. Prema nekim izvorima, Adalgis je tada poginuo, a prema drugima, pobjegao u Carigrad, gdje je i umro.

Italijanski književnik Giuseppe Manzoni mu je 1822. posvetio tragediju pod naslovom *Adelchi*.

Literatura
----------

***Adalgis*** na Wikimedijinoj ostavi

* Jörg Jarnut, *Storia dei Longobardi*, Torino, Einaudi, 2002. ISBN 88-464-4085-4
* Sergio Rovagnati, *I Longobardi*, Milano, Xenia, 2003. ISBN 88-7273-484-3
Razlika između momenta sile (gore) i sprega sile (dolje).
**Spreg sila** ili **par sila** prestavlja dvije sile *F* i –*F* međusobno paralelne, suprotno usmjerene, jednake po vrijednosti i s razmakom između hvatišta. Rezultanta tih dviju sila jednaka je nuli, a njihov moment (moment sprega) oko bilo koje točke iznosi:

{\displaystyle M=F\cdot d\,}
gdje je:

{\displaystyle M} - spreg sila,
{\displaystyle F} - veličina sila koje čine spreg,
{\displaystyle d} - međusobna udaljenost pravaca djelovanja sila, ili krak sila.
Prikazan vektorom, moment sprega okomit je na ravninu u kojoj leže sile (ravnina sprega). Djelovanjem sprega na kruto tijelo ne može se postići njegova translacija, nego samo vrtnja (rotacija) oko bilo koje osi okomite na ravninu sprega. U vektorskom je prikazu moment sprega slobodan vektor. Njegov pravac može se slobodno paralelno pomicati u prostoru ne mijenjajući smjer, a posljedično je djelovanje na kruto tijelo uvijek isto.

Izvori
------

1. ↑   **spreg sila**,  "Hrvatska enciklopedija", Leksikografski zavod Miroslav Krleža, www.enciklopedija.hr, 2015.
**Ocumare del Tuy** je grad od 104,901 stanovnika u saveznoj državi Miranda, na sjeveru Venecuele. 

Ocumare del Tuy je i administrativni centar Općine Tomás Lander u kojoj živi 144,947 stanovnika.

Geografske karakteristike
-------------------------

Ocumare del Tuy leži na desnoj (južnoj) obali rijeke Tuy, na nadmorskoj visini od 150 metara, udaljen sedamdesetak km južno od Caracasa, oko osamdesetak km od svog regionalnog centra Los Tequesa i svega dvadesetak od Cúa.

Historija
---------

Ocumare je osnovan 1597. kao misionarsko naselje za pokrštavanje lokalnog indijanskog plemena Kirikires (Karibi). Od 1693. administrativni centar *Provincije San Diego de Alcalá de la Sabana de Ocumare del Tuy*, početkom 18. vijek dovršena je katedrala.

Ime je dobio po vlaknastoj biljci koju lokalni indijanci zovu **Ocumo**, od koje se izrađivalo platno za viseće mreže

Za španjolskih kolonijalnih vremena grad je lijepo napredovao kao trgovačko - servisni centar velikih hacijendi na kojima se uzgajao kakao, indigo, šećerna trska, riža i povrće, tako da je 1835. imao 74 kavana.

Nakon stjecanja nezavisnosti od 1904. do 1927. Ocumara je bila administrativni centar Države Miranda, nakon tog je administracija preseljena u Petare pa nakraju u Los Teques.

Današnji Ocumare je grad prehrambene industrije (kompanija Ponche Crema), poznat po velikoj bolnici koja služi za gusto naseljenu dolinu rijeke Tuy.

Grad ima i aerodrom Metropolitano International Airport (ICAO: SVMP), koji leži na sjevernoj obali rijeke Tuy.

Izvori
------

1. 1 2 3 4 5 6 7  „*Municipio Tomás Lander - Ocumare del Tuy*" (španjolski). Historiadelosvallesdeltuy. Pristupljeno 29. 11. 2017.
2. 1 2 3 4  „*Venezuela: Miranda*" (engleski). Citypopulationde. Pristupljeno 29. 11. 2017.

Vanjske veze
------------

***Ocumare del Tuy*** na Wikimedijinoj ostavi

* *Alcaldía Bolivariana de Tomas Lander* (`es`)
**Razovac** je umjetno jezero koje je stvoreno je pregrađivanjem doline rijeke Zrmanje nasutom branom. Razovac je smješten uz samu strojarnicu Reverzibilne hidroelektrane Velebit, a strojarnica je spojena s jezerom Razovac s dva ulazno - izlazna tunela. Obujam Razovca je 1 840 000 m3, a njegova uloga je da bude akumulacijsko jezero u crpnom režimu rada hidroelektrane. Gornje umjetno jezero se zove Štikada, te se nalazi iza Velebita na Gračačkoj visoravni. U to jezero se ulijevaju sve okolne vode, koje su s tim jezerom povezani kanalom (rijeka Ričica) ili podzemnim tunelom dugim 2 825 metara (rijeka Otuča). Voda iz jezera Štikade se u turbinskom radu spušta dolje prema umjetnom jezeru Razovac i koristi se za proizvodnju električne energije, a u crpnom radu se ta ista voda pumpa iz Razovca u gornje jezero Štikada.

Reverzibilna hidroelektrana Velebit
-----------------------------------

Reverzibilna hidroelektrana Velebit ili **RHE Velebit** građena je od 1978. do 1985. godine, a u redovnoj je proizvodnji od 1984. godine. Reverzibilna hidroelektrana Velebit je koštala astronomskih 1,25 milijardi njemačkih maraka, što bi u današnje vrijeme bilo više od 600 milijuna eura. Gornje umjetno jezero se zove Štikada, te se nalazi iza Velebita na Gračačkoj visoravni. U to jezero se ulijevaju sve okolne vode, koje su s tim jezerom povezani kanalom (rijeka Ričica) ili podzemnim tunelom dugim 2 825 metara (rijeka Otuča). Voda iz jezera Štikade se u turbinskom radu spušta dolje i koristi za proizvodnju električne energije, a u crpnom radu se ta ista voda pumpa u to gornje jezero. Prosječni srednji godišnji dotok u to jezero je 11,94 m3/s. Hidroelektrana je puštena u pogon 1984. te manje više nije radila za vrijeme Domovinskog rata, tj. radila je ispod minimalne snage, pa se nakon rata morala obnoviti. Ukupna instalirana snaga hidroelektrane je 276 MW (instalirana snaga vodnih turbina), dok je u crpnom režimu snaga 240 MW (instalirana snaga crpki). 

### Umjetno jezero Štikada

**Gornje akumulacijsko jezero**  Štikada (13 650 000 m3) smješteno je na gračačkoj visoravni. Jezero prihvaća vode s gračačke visoravni te služi kao umjetno jezero kada elektrana radi u turbinskom radu. Jezero Štikada prihvaća i vode iz umjetnog jezera Opsenica (2 700 000 m3) koje je s vodotokom Ričice, koji utječe u jezero Štikada, povezano kanalom duljine 1 460 metara i protoka od 15 m3/s. U umjetno jezero Štikada prebacuju se i vode vodotoka Otuča, kroz podzemni betonski tunel promjera 3 metra, duljine 2825 m i volumnog protoka od 9,5 do 17,25 m3/s. Umjetno jezero Štikada podijeljeno je razdjelnom branom na dva dijela: gornje i donje jezero. Gornje jezero bilo je zamišljeno kao rekreacijska zona u kojem se za ljetnih mjeseci trebalo održavati stalna razina vode, međutim u stvarnosti se od toga odustalo. Danas se oba dijela jezera koriste jednako, a ukupni srednji dotok iznosi oko 11,94 m3/s.

Izvori
------

1. ↑  [*mrtav link*] "RHE Velebit", www.hep.hr, 2012.
2. ↑    "Reverzibilna hidroelektrana Velebit", www.obnovljivi.com, 2010. vidi dopusnicu Obnovljivi.com.
**ASTROS II** *(**A**rtillery **S**a**T**uration **RO**cket **S**ystem)* je razvijen od strane tvrtke Avibras, koja razvija višecijevni raketni sistem od ranih 1960-ih. ASTROS II je ušao u službu brazilske vojske 1983. godine. Rabi se i u Bahamima, Maleziji, Katru i Saudijskoj Arabiji. Gradi se pod licencom u Iraku kao **Sajil-60**. 

ASTROS II ima modularni dizajn kontejnera. Može se opremiti sa četiri standardna kontejnera sa raketama. Može ispaljivati četiri različita tipa raketa: SS-30 kalibra 127 mm, SS-40 kalibra 180 mm, SS-60 kalibra 300 mm i SS-80 kalibra 300 mm sa povećanim dometom. Ovisno o tipu raketa, jedan kontejner može sadržavati osam, četiri ili jednu raketu. Maksimalan domet raketa je 30, 35, 60 i 90 km, ovisno o tipu. Lansiranje se izvodi u unutrašnjosti vozila. ASTROS II je baziran na Mercedes-Benz 6x6 kamionu kojeg pokreće Mercedes-Benz OM422 dizelski motor sa 280 KS. 

Kao sekundarno naoružanje je postavljena jedna 12,7 mm strojnica montirana na krov kabine. Vozilo se može opremiti i sa bacačima dimne zavjese. ASTROS II se puni uz pomoć posebnog vozila za punjenje koji nosi dva dodatna seta raketa i opremljeno je kranom.

Tvrtka Avibras trenutno radi na razvoju novog ASTROS III višecijevnog raketnog sistema.

Povezano
--------

* Teruel MRL
* LAROM
* WR-40 Langusta
* FIROS
**Rakošijeva buna** (mađarski: *Rákóczi-szabadságharc*) vođena između 1703. - 1711. bio je prvi značajniji pokušaj da se ograniči moć Habsburgovaca u Ugarskoj.

Historija
---------

Bunu je poveo Ferenc Rákóczi koji se 1694. vratio u Ugarsku i okupio brojne pristaše među ugarskim plemstvom - za ideju samostalnosti, za koju su mislili da je došao pravi trenutak ohrabreni skorim izbijanjem
Rata za španjolsko nasljeđe, pa su on i njegovi kolege zatražili pomoć od francuskog kralja Louisa XIV. Ali ih je posrednik izdao, pa je Rákóczi uhapšen i bačen u tamnicu, od smrti ga je spasila žena koja mu je pomogla da pobjegne iz tamnice.

Nakon dvije godine provedene u egzilu u Poljskoj, vratio se 1703. da se stavi na čelo seljačke bune poznate i kao Kurucki ustanak. Ustanici su na početku postigli značajne pobjede, ali im je anglo-austrijska pobjeda u 
Bitci kod Blenheima 1704. pokopala sve nade u pomoć iz Francuske i uspjeh u borbi, iako su se borbe po 
Ugarskoj nastavile sve do 1711.

U međuvremenu su Transilvanci oduševljeni Rákóczijem proglasili nezavisnost, i izabrali ga za kneza 6. jula 1704. 
Rezultat tog čina bio je pokapanje svih nada u neki mogući kompromis sa carem Leopoldom I, koji je također bio ugarski kralj.
Kako [[Francuska nije poslala nikakvu efikasnu pomoć, a isto tako nisu urodili plodom ni Rákóczijevi napori da osigura pomoć od ruskog cara Petra Velikog za borbu protiv Habsburgovaca, a njegovi seljački ustanici pretrpjeli su čitav niz teških poraza, on je kraju zauvijek napustio zemlju 21. februara 1711. svega nekoliko mjeseci prije potpisivanja Satmarskog mira sa dvorom.

Nakon potucanja po Poljskoj i Francuskoj, Rákóczi je na poziv sultana da pomogne organizirati vojsku protiv Austrijanaca, otišao 1717. u Istanbul. 
Kako je u međuvremenu sklopljen Satmarski mir prije nego što je stigao, sultan je ocjenio da neće imati nikakve koristi od njegovih usluga, pa je odustao od svega, a Rákóczi je ostatak svog života proživio u egzilu u Turskoj.

Izvori
------

1. 1 2 3 4 5  „*Ferenc Rákóczi, II*" (engleski). Encyclopædia Britannica. Pristupljeno 14. 06. 2016.

Vanjske veze
------------

* *Rákóczi (II.) Ferenc* na portalu Pallas Nagy Lexikona (`hu`)
**C-vrednost** je količina DNK sadržana u haploidnom nukleusu (npr. gametu) ili jedna polovina količine u diploidnoj somatskog ćeliji eukariotskog organizma, izražena u pikogramima (1 pg = 10−12 g). U nekim slučajevima termini C-vrednost i veličina genoma se koriste naizmenično, međutim kod poliploida C-vrednost može da predstavlja dva genoma sadržana unutar istog nukleusa. Greilhuber et al. su predložili nove nivoe terminologije i odgovarajuće skraćenice radi razjašnjavanja ove materije, ali ti donekle kompleksni dodaci do sad nisu našli širu primenu.

Računanje C-vrednosti
---------------------


Relativne molekulske težine nukleotida†| Nukleotid | Hemijska formula | Relativna molekulska težina |
| --- | --- | --- |
| 2′-dezoksiadenozin 5′-monofosfat | C10H14N5O6P | 331.2213 |
| 2′-dezoksitimidin 5′-monofosfat | C10H15N2O8P | 322.2079 |
| 2′-dezoksiguanozin 5′-monofosfat | C10H14N5O7P | 347.2207 |
| 2′-dezoksicitidin 5′-monofosfat | C9H14N3O7P | 307.1966 |

†Izvor tabele: Doležel *et al.*, 2003

Koristeći podatke iz gornje tabele relativne težine nukleotidnih parova se mogu računati na sledeći način: AT = 615.383 i GC = 616.3711, imajući u vidu da formiranje jedne fosfodiesterske veze uzrokuje gubitak jednog H2O molekula. Fosfati nukleotida DNK lanca su kiseli tako da je na fiziološkom pH H+ jon disociran. Podrazumevajući da je odnos AT i GC parova 1:1, prosečna relativna težina nukleotidnog para je 615.8771.

Relativna molekularna težina se može konvertovati u apsolutnu vrednost množenjem sa jedinicom atomske mase (1 u), koja je 1/12 mase 12C, i.e. 1.660539 × 10−27 kg. Konsekventno, prosečna težina nukleotidnog para je 1.023× 10−9 pg, i 1 pg DNK predstavlja 0.978 × 109 baznog para.

Formule za konvertovanje broja nukleotidnih parova (ili baznih parova) u pikograme DNK i vice-versa su:

veličina genoma (bp) = (0.978 x 109) x DNK sadržaj (pg)
DNK sadržaj (pg) = veličina genoma (bp) / (0.978 x 109)
1 pg = 978 Mb

Vidi još
--------

* Jedro
* Enigma C-vrednosti
* Genom
* Veličina genoma
* Humani genom
* Nekodirajuća DNK

Spoljašnje veze
---------------

* Veličina životinjskog genoma
* Biljne DNK C-vrednosti
Cvitan
**Ognjen Cvitan** (Šibenik, 10. listopada 1961.), hrvatski šahist, velemajstor

Omladinski prvak svijeta 1981. godine. 
1987. je postao šahovski velemajstor, a 1989. je zaigrao za jugoslavensku reprezentaciju, s kojom je osvojio srebrno odličje.

Igra za hrvatsku reprezentaciju (druga ploča na šahovskoj olimpijadi 2004.). Brojne je pute nastupio za Hrvatsku, od toga 5 puta na šahovskim olimpijadama.

Član je ŠK Rijeka od 2003. godine. Prije toga je već radio kao trener mladih hrvatskih šahista i šahistica, među ostalim i Lare Stock, koje je 2002. i 2004. osvojila naslov europske i svjetske prvakinje u konkurenciji kadetkinja. To je ujedno i najveći uspjeh hrvatskog ženskog šaha ikad. 
2010. je trener Drage iz Rijeke i županijskog šahovskog saveza Primorsko-goranske županije.

Uspjesi:

* 1980. omladinski prvak Jugoslavije
* 1981. svjetski juniorski prvak.
* nagrada grada Rijeke
* nagrada sedam sekretara SKOJ-a
* 1992. šahovska olimpijada u Manili, odličje za najbolji rezultat na 4. ploči (8 bodova iz 10 susreta)
* pojedinačni prvak Hrvatske 1992. godine
* višestruki pobjednik hrvatskih i inozemnih šahovskih turnira

Izvor
-----

* Ognjen Cvitan - Šahovski klub Draga
Sklerocija gljive na plodu žitarice
**Sklerocija** (grč. *scleroa* - tvrd) je vrsta izmenjene, stvrdnute micelije kod gljiva, koja im služi za preživljavanje nepovoljnih uslova. Sklerocije mogu biti okruglog ili nepravilnog oblika. Veličina sklerocije varira, od veoma sitnih mikroskopskih oblika koji se sastoje od samo par ćelija, pa do onih koje imaju i po 30 santimetara u prečniku (vrsta *Polyporus mylittae*). U ćelijama sklerocije se nalazi puno hranljivih materija, a ove ćelije su siromašne vodom. Sklerocije nastaju od hifa koje se međusobno spajaju bočnim zidovima i anastomozama. U sklerociji hife gube končast izgled i postaju pseudoparenhimatične (odsećaju na tkiva). Sklerocije često mogu biti diferencirane na koru i centralni deo. Kora ima tamno obojene ćelije sa debelim ćelijskom zidom, dok se centralni deo sastoji iz ćelija koje imaju tanak ćelijski. Kada prođu nepovoljni uslovi sklerocija klija i od nje nastaje ili micelija ili plodonosni organi.

Literatura
----------

* Branislav Ranković (2003). *Sistematika gljiva*. Kragujevac: PMF Kragujevac.

Spoljašnje veze
---------------

* Članak o sklerociji i stromi Arhivirano 2008-06-17 na Wayback Machine-u (`en`)
**Onesil** ili Onesilos (grčki: Ονήσιλος (u. 497. pne.) bio je brat kralja Gorga (Gorgus) koji je upravljao grčkim gradom-državom Salamina na Cipru.

U to je vrijeme Cipar bio pod vlašću Perzijskog Carstva. Kada su se Jonjani digli na ustanak protiv Perzijanaca, Onesil je iskoristio priliku da zbaci brata s vlasti, osvoji Salaminu i potom krene na sve ostale gradove na otoku. Uspio je osvojiti sve gradove na Cipru osim Amatunde, koja je ostala vjerna Perziji.

Perzijanci su potom uz pomoć feničanske mornarice poduzeli napad na Cipar. Neke od jonskih kolonija su poslale pomoć Onesilu, ali su njihovi brodovi poraženi od Feničana. Onesil se zato morao na kopnu suprotstaviti perzijskoj vojsci pod generalom Artibijem. Onesil je poražen, jonski brodovi su se povukli i pet mjeseci kasnije su Perzijanci ponovno osvojili otok.

Gorgo je vraćen na prijestolje Salamine, a Onesilova glava je stavljena na motku kraj kapije grada Amatunde. S vremenom se u Onesilovoj praznoj lubanji počele rojiti pčele te su građani Amatunde pitali proročište što im je činiti. Proročište je reklo da moraju pokopati lubanju i otpočeti s godišnjim žrtvama u počast Onesilu.
**Operacija Malj** (turski: ) je naziv za navodni plan državnog udara kojeg su 2003. godine najviši oficiri oružanih snaga napravili u svrhu rušenja turske vlade pod vodstvom premijera Erdogana i njegove Stranke pravde i razvoja (AKP). Razlog za navodni puč je bilo nezadovoljstvo vojske, koja se tradicionalno bila zalagala za očuvanje sekularnog karaktera moderne turske države, Erdoganovom politikom povratka otvorenog ispovijedanja islama u turski javni život. Navodni plan je predviđao da se izvede niz atentata, bombaških napada i drugih terorističkih akcija koje bi se mogle pripisati ekstremističkim organizacijama ili susjednoj Grčkoj, te poslužiti kao povod da vojska pod parolom "zavođenja reda i mira" preuzme vlast. Plan nije bio sproveden u djelo, a do javnosti dopro 2010. godine, kada je pohapšeno nekoliko stotina oficira i drugih osoba navodno povezanih sa planiranim pučem. 2012. je niz optuženika osuđen na zatvorske kazne, ali su pušteni 2014. presudom Ustavnog suda, koji je ustvrdio da su im povrijeđena građanska prava. Na ponovnom suđenju 2015. godine su oslobođeni svih optužbi.

Vidi još
--------

* Duboka država
* Ergenekon
**Taknuto-maknuto** je pravilo u šahu.

Igrač koji namerno dodirne svoju figuru mora s njom igrati, a ako dodirne protivnikovu mora je uzeti, pod uslovom da je to moguće. Ako to nisu mogući potezi, on može odigrati bilo koji drugi potez. Reklamacija na kršenje ovog pravila moguća je samo dok je igrač na potezu.

 Primer

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |
| --- |
|  |
|  | 

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| a8 | b8 | c8 | d8 | e8 | f8 | g8 | h8 |
| a7 | b7 | c7 | d7 | e7 | f7 | g7 | h7 |
| a6 | b6 | c6 | d6 | e6 | f6 | g6 | h6 |
| a5 | b5 | c5 | d5 | e5 | f5 | g5 | h5 |
| a4 | b4 | c4 | d4 | e4 | f4 | g4 | h4 |
| a3 | b3 | c3 | d3 | e3 | f3 | g3 | h3 |
| a2 | b2 | c2 | d2 | e2 | f2 | g2 | h2 |
| a1 | b1 | c1 | d1 | e1 | f1 | g1 | h1 |

 |  |
|  |

 |
|  |

Ako je igrač dotaknuo protivničku, a zatim svoju figuru kojom ne može uzeti dotaknutu protivničku, on mora igrati sopstvenom figurom, ali ne mora uzeti protivničku nekom svojom drugom figurom kojom je to moguće.

Na primer, na poziciji na dijagramu, ako beli dotakne topa pa damu, on mora igrati damom, a tek ako bi to bilo nemoguće (što i jeste nemoguće na dijagramu) — morao bi uzeti topa pešakom.

Vidi još
--------

* Žadub
* Potez
* Pravila šaha
* Šah

Spoljašnje veze
---------------

* Pravila igre FIDE, član 4.

| * p
* r
* u
Šah |
| --- |
|  | Porijeklo • Pravila • Otvaranja • Strategija • Taktika • Završnice • Svjetski šampionat • Problemski šah |  |
**Aerodrom Rosulje** je planirani aerodom oko 5,5 km jugoistočno od centra Kruševca. Jednim svojim delom graniči se sa lokalnim putem Parunovac-Pasjak. Zauzima površinu od 40,39ha, na nadmorskoj visini 235 m, što znači da će PSS (poletno sletna staza) biti na 60m većoj visini od samog grada.

Geografski uslovi
-----------------

Na ovom prostoru u toku godine je samo 4-5 dana pod maglom, a povoljnost ruže vetrova iznosi 97%. Ovakvi uslovi omogućavaju veliku bezbednost i sigurnost odvijanja vazdušne plovidbe.

Planiranje
----------

Po odluci Vlade Republike Srbije, utvrđen je opšti interes izgradnje aerodroma; nalazi se u prostornom planu Republike Srbije; dobijena je saglasnost od Ministarstva za infrastrukturu za regulacioni plan. Izgradnja ovakvog aerodroma znači kvalitetniji i bezbedniji rad aerokluba „Mihajlo Živić", s obzirom da su aktivnosti uzletanja i sletanja na uzletno sletnu stazu na postojećem aerodromu Košijsko polje skoro onemogućene izgradnjom privatnih i društvenih objekata u neposrednoj blizini pragova u samoj podužnoj osi PSS (poletno sletne staze).

Jedna od veoma važnih delatnosti aerokluba "Mihajlo Živić" je i uspešna zaštita šuma od štetočina (gubara), kao i tretmani kojima se uništavaju populacije komaraca i krpelja. Aerodrom „Rosulje" bi imao veliki značaj i u vanrednim okolnostima sa mogućnostima vrlo brzih intervencija u slučaju elementarnih nepogoda, hitnih medicinskih intervencija i epidemija. 

Preseljenjem aerokluba „Mihajlo Živić" na novu lokaciju „Rosulje" oslobodila bi se veoma atraktivna lokacija u širem centru grada površine oko 50ha.

Javno preduzeće
---------------

Javno preduzeće „Aerodrom Rosulje" Kruševac, osnovano je Odlukom SO Kruševac o osnivanju javnog preduzeća „Aerodrom Rosulje" 28. 2. 1995. godine. Ono posluje pod firmom: Javno preduzeće „Aerodrom Rosulje" Kruševac, sa potpunom odgovornošću. Skraćeni naziv firme je „Aerodrom Rosulje" sa PO, a sedište mu je u Kruševcu.

Osnovna delatnog preduzeća biće pružanje aerodromskih usluga za sportske, turističke i privredne potrebe, kao i prevoz putnika i robe u vazdušnom i drumskom saobraćaju. Statutom preduzeća je predviđeno da isto može obavljati i proširenu delatnost. Kao takvo registrovano je kod Agencije za privredne registre i po klasifikaciji spada u grupu malih preduzeća.

Vanjske veze
------------

* Javno preduzeće „Aerodrom Rosulje" Kruševac
**Radučić** je selo u sjevernoj Dalmaciji, na istočnom rubu Bukovice. Pripada općini Ervenik u Šibensko-kninskoj županiji.

Zemljopis
---------

Nalazi se na najužem dijelu zaravni između rijeka Krke i Zrmanje, na 17. kilometru ceste Knin-Zadar.
Premda je uvijek gravitiralo i većinu vremena pripadalo administrativnoj jedinici (općini, kotaru) Knin, danas Radučić pripada općini Ervenik.

Stanovništvo
------------

Prema popisu iz 1991. godine, Radučić je imao 482 stanovnika, od čega 475 Srba, 1 Hrvat i 6 ostalih. Prema popisu iz 2001. bilo je 222 stanovnika. Od toga je bilo 30 mlađih od 30 godina, 71 od 30 do 59 godina i 115 starijih od 60 godina , te se može reći da Radučić spada među naselja sa izrazito starom populacijom. Prema popisu iz 2011. u Radučiću je živjelo 252 stanovnika.

### Kretanje broja stanovnika za Radučić

***Kretanje broja stanovnika od 1857. do 2011.***

Gospodarstvo
------------

Glavni problem je nedostatak posla, pa se većina stanovnika Radučića danas bavi samo stočarstvom ili zemljoradnjom. Glavna privredna grana je uzgoj ovaca ili krava.

Povijest
--------

Selo Radučić dijeli se na Radučić i Radučki krš. Prve kuće u Radučiću bile su oko ceste za Mokro Polje, gdje su i danas Ergići, Gornji Radići, Kutlače, Mirići itd, a između ceste Knin-Zadar i Krke, u Radučkom kršu, nalaze se tzv. kolibari, tj. neka plemena kao što su Donji Radići (Jukozovići, Dakići), Modrinići, Bjelobrci, Burze, Bulovani, Puače, Ljevaje...

Po predanju, selo je dobilo ime po jednom od tri stara bunara u "polju" (druga dva su Žabnovac i Bubin), s kojeg su, navodno, vodu pili još mitski junaci Janković Stojan i Smiljanić Ilija. No bliže istini je da selo nosi ime po jednom od davnašnjih plemena (Raduči) koja su tu živjela prije turskih osvajanja u 16. stoljeću i mletačko-osmanlijskih ratova koji su skoro ispraznili čitavu sjevernu Dalmaciju i otvorili prostor naseljavanju življa iz Bosne, Crne Gore i Hercegovine.

Područje sela bilo je nastanjeno još u prapovijesti, o čemu svjedoči nekoliko gradina uz kanjon Krke, a nalazilo se u sastavu velikog kraljevstva Liburna, koji su držali širok prostor od rijeke Raše u Istri pa sve do zapadne obale Krke. U 1. stoljeću pr. Kr. uz kanjon, Rimljani su sagradili najprije logor, a kasnije, u 1. i 2. stoljeću, i strateški važan grad Burnum, od kojeg su danas ostala samo dva luka uz cestu prema selu Ivoševci. Na području Radučića i danas su vidljivi ostaci rimskih cesta i burnumskog vodovoda, a nije isključeno da su se neka naselja iz onog perioda nalazila blizu radučkih zaseoka Burza i Donjih Radića.

Spomenici i kulturne znamenitosti
---------------------------------

U Radučiću se nalazi pravoslavna crkva sv. Đurđa iz 1537. godine.

Izvori
------

1. ↑
2. ↑  Popis stanovništva u Hrvatskoj 2011. www.dzs.hr
3. ↑  Naselja i stanovništvo Republike Hrvatske 1857.-2001. www.dzs.hr

| * p
* r
* u
Naselja u sastavu Općine Ervenik |
| --- |
| Ervenik • Mokro Polje • Oton • Pađene • Radučić |


|  |  |
| --- | --- |
|  | ***Portal Hrvatska***  |
**Sweave** је потпрограм у статистичком програмском језику R који омогућава интеграцију Р кода у LaTeX или LyX докуменатима. Циљ је "креирање динамичких извештаја, који се могу аутоматски ажурирати уколико се промене податаци или анализе".

Анализа података се врши у тренутку писања извештаја, тачније, у тренутку састављања Sweave код са Sweave (тј. у суштини са Р) а потом са LaTeX. Ово може олакшати стварање ажурираног извештаја за аутора.

Зато што су Sweave фајлови заједно са свим спољашњим Р подацима који би могли да се набављају од њих и датотека са подацима садржи све информације потребне да се врати на анализу података. Sweave има потенцијал да направи истраживање транспарентније и репродукованије другима. Међутим, ово је само случај када аутор чини Р податке и Sweave код доступим. Ако аутор само објављује његов PDF резултат документа или штампане верзије, извештај креиран помоћу Sweave није више транспарентан или репродукован у истом извештају.

Види још
--------

* knitr (као алтернатива Sweave у R)
* LaTeX
* The R Programming wikibook

Референце
---------

1. ↑  Leisch, Friedrich (2002). „Sweave, Part I: Mixing R and LaTeX: A short introduction to the Sweave file format and corresponding R functions". *R News* **2** (3): 28–31. Pristupljeno 22. 01. 2012.
2. ↑  Pineda-Krch, Mario (17. 01. 2011). „The Joy of Sweave – A Beginner’s Guide to Reproducible Research with Sweave". Pristupljeno 22. 1. 2012.

Спољашње везе
-------------

* Званични веб-сајт Arhivirano 2010-11-29 na Wayback Machine-u
* Pweave

| * p
* r
* u
LaTeX |
| --- |
| Klase | 
* AMS-LaTeX
* Beamer
* Powerdot
* Biber
* AMSRefs
* PSfrag
* REVTeX

 |
| LaTeX integracija | 
* Sweave
* knitr

 |
| Alatke za konverziju | 
* LaTeX2HTML
* LaTeX2RTF
* LaTeXML

 |
| Povezano | 
* Javna licenca LaTeX projekta

 |
**Омега** је продужетак TeX припрема система која користи основни вишејезички план уникода. Аутор је Џон Плејс и Јанис Хараламбус после развоја ТеХ-а који је замрзнут 1991. године, првенствено за побољшање ТеХ вишејезичких припрема способности. То укључује нови 16-битни фонт кодирања за ТеХ, као и фонтове (**омлгц** и **омакс**) који покривају широк спектар писама.

Године 2004. на конференцији ТеХ корисничке групе, Плејс је донео одлуку да одвоји нови пројекат, док је Хараламбус наставио рад са Омегом.

LaTeX за Омегу се назива и *ламбда*.

Aleph и LuaTeX
--------------

Иако је пројекат изгледао врло обећавајуће од самог почетка, развој и функционалност су заказали. Посебан код је започет са циљем да се постигне e-ТеХ функционалност, позната као *Aleph*, коју је преводио Ђузепе Билота.

LaTeX за Aleph је познат и као *Lamed*.

Сам Aleph се више не развија, али је највећи део своје функционалности сконцентрисан у LuaTеХ, нов пројекат који је финансирао Колорадо Универзитет. LuaTeX је започет 2006. године и објављена је као прва бета верзија у лето 2007. године која ће бити наследник како Aleph, тако и pdfTеХ, користећи Lua као интегрисани прост програмски језик. Првенствено га је развио Тацо Хоеквотер

Види још
--------

* XeTeX и LuaTeX за последњи уникоод ТеХ екстензије

Спољашње везе
-------------

* Omega home page Arhivirano 2004-03-24 na Wayback Machine-u
* TeX FAQ entry on Aleph and Omega Arhivirano 2014-10-27 na Wayback Machine-u
* Omega samples Arhivirano 2011-06-15 na Wayback Machine-u (403 Forbidden)
* Mailing list for Omega
* Mailing list for Aleph Arhivirano 2006-07-05 na Wayback Machine-u

| * p
* r
* u
TeX |
| --- |
| Makro paketi | 
* AMSTeX
* ArabTeX
* CircuiTikZ
* ConTeXt
* FarsiTeX
* Texinfo
* LaTeX
* MusiXTeX
* Plain TeX
* PSTricks
* TIPA
* XyMTeX

 |
| Alternativne TeX mašine | 
* eTeX
* LuaTeX
* pdfTeX
* XeTeX
* New Typesetting System
* Omega

 |
| Distribucija | 
* TeX Live
* teTeX
* fpTeX
* MiKTeX
* proTeXt
* MacTeX
* gwTeX
* OzTeX
* Latexian
* AmigaTeX
* PasTeX
* TeXPortal
* W32TeX

 |
| Zajednica | 
* CTAN
* *TUGboat*
* *The PracTeX Journal*
* Deutschsprachige Anwendervereinigung TeX

 |
| Povezano | 
* DVI
* Computer Modern
* Metafont
* MetaPost
* WEB
* CWEB
* TeX Directory Structure
* TeX font metric

 |
Spektar duge
**Spektar** je slika apsorbovanog, emitovanog ili reflektovanog zračenja uređenog po energijama, talasnim dužinama ili frekvencijama. Podrazumeva se da je u pitanju elektromagnetno zračenje, mada ima izutetaka, kao na primer kod masene spektrometrije gde je slika uređena po masama i u pitanju su joni a ne zračenje.

Uvod
----

Reč *spektar* uvedena je u 17. veku u optiku da označi opseg boja koje se dobijaju propuštanjem bele sunčeve svetlosti kroz optičku prizmu. Ubrzo je izraz preciziran na sliku intenziteta svetlosti u funkciji frekvencije ili talasne dužine. 

Ubrzo je značenje izraza *spektar* prošireno na ostale talase, recimo zvučne, i danas se koristi da opiše zavisnost bilo kojeg signala koji može biti rastavnjen na sopstvene frekventne komponente. Spektar je obično dvodimenzionalni crtež gde je nezavisno promenljiva (horizontalna osa) frekvencija, talansa dužina ili iz njih izvedena veličina (energija, talasni broj, period...). Međutim, poslednjih dvadesetak godina razvijene su metode višedimenzionalne spektroskopije, naročito u nuklearno-magnetno-rezonantnoj spektroskopiji gde ima više nezavisno promenljivih ferekvencija pa spektri mogu imati dimenziju 2, 3, 4, 5, 6. (Mada nema principijelnog ograničenja, na 6 se stalo iz praktičnih razloga.)

Podela
------

 Prema opsegu talasnih dužina spektar se deli na: gama zrake ~ 0,01 nm, h-zrake ~ 1 nm, ultraljubičaste zrake ~ 100 nm, vidljivu svetlost ~400-700 nm, infracrvene zrake ~ 1 mm-1 cm i radio-talase 1 m - 1 km. U elektromagnetnom spektru koji se proteže od gama zraka do radio-talasa, vidljiva svetlost obuhvata tek jedan mali deo. U novije vreme vrlo intenzivno se istražuju terahercni zraci (ili talasi) čiji je opseg talasnih dužina između infracrvenih i mikrotalasa koji su neposredno uz radio talase.
Zbog raznovrsnosti spektara ne postoji jedinstveni način za njihovu klasifikaciju nego se grupišu prema pogodnosti. Recimo spektar može biti

prema popeklu
* nuklearni, atomski, molekulski, agregacioni

prema nastanku
* apsorpcioni, emisioni

prema izgledu
* neprekidni (kontinualni), diskretni (linijski, trakasti)

prema opsegu talasnih dužina
* radio-talasni, mikrotalasni, terahercni, infracrveni, vidljivi, ultraljubičasti, h, gama

prema obliku kretanja iz kojeg nastaje
* rotacioni, vibracioni, rotaciono-vibracioni, elektronski

prema pronalazaču
* Ramanov, Mesbauerov, Komptonov, Ožeov, Rendgenski

prema efektu
* Foto-akustični, foto-elektronski, luminiscentni, termo-luminiscentni, fluoroscentni, ...

prema metodi merenja
* NMR (nuklearna magnetna rezonancija), EPR (elektronska paramagnetna rezonancija), NKR (nuklearna kvadrupolna rezonancija)

prema tehnici merenja
* konvencionalni, Furijeov, Hadamardov

prema dimenzionalnosti
* 1D (jednodimenzionalni), 2D (dvodimenzionalni), 3D, ....

Vidi još
--------

* Spektroskopija

Spoljašnje veze
---------------

***Spektar zračenja*** na Wikimedijinoj ostavi

* Fotografije emisionih spektara različitih svetlosnih izvora Arhivirano 2006-06-23 na Wayback Machine-u
**Portugalci** je izraz koji u širem smislu označava stanovnike Portugala, dok u užem smislu označava romansku etničku grupu kojoj je Portugal postojbina. Portugalci su u jezičnom smislu definirani korištenjem portugalskog jezika, te u manjom mjeri kulturom kojoj je jedan od temelja katolička vjera.

Portugalci svoje porijeklo vuku od drevnih domorodaca Iberskog poluotoka - iberskih i keltskih plemena (Keltoiberi), od kojih su najpoznatiji Luzitanci - koji su se za vrijeme rimske vlasti pomiješali s latinskim doseljenicima te tako romanizirali. Uz njih su, mada nešto manje, na stvaranje moderne portugalske nacije utjecaj imali i germanski osvajači u doba Velike seobe naroda - Vizigoti i Svevi, a u portugalskom etničkom korpusu se također mogu pronaći primjese Feničana, Arapa, Maura i Berbera.

Danas Portugalaca u samom Portugalu ima oko 10 miliona. Zahvaljujući viševjekovnom portugalskom kolonijalnom imperiju postoje značajne zajednice Portugalaca u zemljama kao što su Angola, Šri Lanka, Mozambik, Macau i Istočni Timor. Zbog ekonomske emigracije u 20. vijeku, posebno intenzivirane ulaskom Portugala u Evropsku uniju, stvorene su i brojne portugalske zajednice u zemljama zapadne Evrope, ali i u mnogim dijelovima Sjeverne Amerike, pogotovo Kanadi.

Portugalcima se, zahvaljujući intenzivnoj emigraciji u 19. vijeku i 20. vijeku, može smatrati i najmanje 35 % današnjih Brazilaca.

***Portugalci*** na Wikimedijinoj ostavi