***Cross of Iron*** (sh. *Željezni križ*) je britansko-zapadnonjemački ratni film snimljen 1977. godine u režiji Sama Peckinpaha, poznat kao jedno od klasičnih ostvarenja žanra. Predstavlja adaptaciju romana *Das Geduldige Fleisch* njemačkog pisca Willija Heinricha, inspiriranog autorovim iskustvima vojnika Wehrmachta na Istočnom frontu u Drugom svjetskom ratu. Radnja se događa 1943. godine prilikom njemačkog povlačenja sa Kubanjskog mostobrana, a protagonist, koga tumači James Coburn je iskusni podoficir čija jedinica dobiva novog aristokratskog zapovjednika (čiji lik tumači Maximilian Schell) koji žudi za Željeznim križem i tom cilju je spreman žrtvovati živote svojih potčinjenih.

Peckinpah, koji je sredinom 1970-ih uživao izuzetan ugled kao specijalist za vesterne i akcijske filmove, projekt je preuzeo nakon što je bio odbio ponude za prestižne spektakle kao što su *King Kong* i *Superman*. *Cross of Iron* je sniman sa relativno niskim budžetom na lokacijama u tadašnjoj Jugoslaviji, pri čemu je producentima pomogla JNA, koja im je posudila autentično oružje i opremu iz vremena Drugog svjetskog rata (prije svega tenkove T-34). U filmu je također sudjelovalo nekoliko domaćih glumaca, među kojima se izdvaja Igor Galo u ulozi poručnika Mayera i Slavko Štimac kao zarobljeni sovjetski dječak-vojnik. Snimanje su obilježili problemi, najviše vezani uz Peckinpahovu sklonost alkoholu zbog koje se cijeli projekt odužio.

Peckinpah je u *Cross of Iron* ponovno iskazao izuzetnu sklonost spektakularnim, ali uznemirujućim scenama borbe i beskrompromisno realističnom prikazu nasilja. Svemu tome je dodatnu dimenziju dalo to što se nasilje događa u kontekstu svjetskog rata, a Peckinpah je također filmu dao i tada, s obzirom na svježa iskustva sa Vijetnamom i aktualnu pacifističku notu. To se vidi u uvodnoj špici koja koristi njemačku dječju pjesmicu *Hänschen klein* kao kontrast prema ratnim razaranjima, te odjavnoj špici koja prikazuje prizore iz kasnijih oružanih sukoba. Osim Peckinpahove režije se posebno hvalila i glumačka postava, a posebno Coburn; iako je bilo kritičara koji su držali da je s obzirom na dob od 48 godina prestar za ulogu njemačkog podoficira, Coburnov nastup se smatra jednim od najboljih u njegovoj karijeri. Iako je dio kritičara, pogotovo američkih, Peckinpahu zamjerao pretjerivanje u nasilju, a sam film imao slabe komercijalne rezultate u SAD, njegov je prijem u Evropi bio daleko bolji. Orson Welles je, pak, izuzetno pohvalio film i nazvao ga "najboljim ratnim filmom od Na Zapadu ništa novo", a Quentin Tarantino će ga kasnije također izuzetno hvaliti i navoditi kao jednu od inspiracija za svoj hit *Inglorious Basterds*.

Uspjeh *Cross of Iron* je zapadnonjemačke producente potakao da 1979. snime nastavak pod naslovom *Breakthrough*, čija je radnja smještena godinu dana kasnijena Zapadni front. Coburn, Schell i većina članova ekipe su, međutim, isto kao Peckinpah, odbili sudjelovati, te je ulogu narednika Steinera preuzeo Richard Burton; taj je film doživio neuspjeh i kod kritike i kod publike.

Cast
----

* James Coburn ... Nar. Rolf Steiner
* Maximilian Schell ... Kap. Stransky
* James Mason ... Puk. Brandt
* David Warner ... Kap. Kiesel
* Klaus Löwitsch ... Kaplar Krüger
* Vadim Glowna ... Redov Kern
* Roger Fritz ... Por. Triebig
* Dieter Schidor ... Redov Anselm
* Burkhard Driest ... Redov Maag
* Fred Stillkrauth ... Kaplar Karl "Schnurrbart" Reisenauer
* Michael Nowka ... Redov Dietz
* Véronique Vendell ... Marga
* Arthur Brauss ... Redov Zoll
* Senta Berger ... Eva
* Igor Galo ... Por. Meyer
* Slavko Štimac ... Ruski dječak
* Demeter Bitenc ... Kap. Pucher
* Vladan Živković ... Wolf
* Bata Kameni ... Kap. Joseph Keppler
* Hermina Pipinić ... Ruskinja

Vidi još
--------

* *Wheels of Terror*

Izvori
------

Vanjske veze
------------

* *Cross of Iron* na British Film Institute's "Explore film..." database (`en`)
* *Cross of Iron* na IMDb-u (`en`)
* *Cross of Iron* na AllMovie-u (`en`)

| * p
* r
* u
Filmovi koje je režirao Sam Peckinpah |
| --- |
| 
* *The Deadly Companions* (1961)
* *Ride the High Country* (1962)
* *Major Dundee* (1965)
* *Noon Wine* (1966)
* *The Wild Bunch* (1969)
* *The Ballad of Cable Hogue* (1970)
* *Straw Dogs* (1971)
* *Junior Bonner* (1972)
* *The Getaway* (1972)
* *Pat Garrett and Billy the Kid* (1973)
* *Bring Me the Head of Alfredo Garcia* (1974)
* *The Killer Elite* (1975)
* *Cross of Iron* (1977)
* *Convoy* (1978)
* *The Osterman Weekend* (1983)

 |