**Arsenal** (od talijanskog: *arsenale*, od arapskog: *dār-ṣinā‘a*=radionica) je kompleks radionica i skladišta za izradu, popravak i čuvanje oružja, municije i ratnog materijala za snabdjevanje vozila i ratnih brodova gorivom i hranom.

Historija
---------

Prvi arsenali pojavili su se u Antičkom Egiptu i Asiriji tokom 12. vijeka pne.. 
Od 7 vijeka pne. arsenale grade Kartažani, Grci (*neorie*) i Rimljani (*navalia*).

Prvi grčki arsenali bili su od drva, a prvi zidani pojavili su se u 4. vijeku pne. - takav je bio onaj iz Samosa. Čuven je bio arsenal pirejske luke **Zea**, poznat po tome da može primiti oko 400 brodova.
Grci su svoje arsenale nazivali ὁπλοϑήκη (oružarnica) a Rimljani - *armamentarium*, sa istom značenjem.

Za antike pomorski arsenali koristili su se za čuvanje i popravak brodova, dok se gradnja odvijala u privatnim brodogradilištima.

U srednjem vijeku najpoznatiji i najveći bio je Venecijanski arsenal podignut između 1150. - 1200. koji je do 15. vijeka izrastao u pravi industrijski pogon, sa natkrivenim dokovima, u kom se pored brodova proizvodilo i oružje, užad, jedra i gotovo sve ostalo što treba mornarici. Pored njega velike arsenale imali su Amalfi i Pisa kog su podigli Medici početkom 16. vijeka.
I Engleska je počela graditi brojne arsenale, kad je shvatila da je ratna mornarica najvažnija za supremaciju u svijetu, tako su podignuti arsenali u Portsmouthu (1495), Deptfordu (1509.), Southamptonu, Woolwichu, Sheernessu (za Elizabete I). A od 19. vijeka u Gibraltaru, Hong Kongu, Simon's Townu.

Kako se razvijala artiljerija, pojavio se i novi tip arsenala za kopnenu vojsku kao što je onaj iz Torina čija je izgradnja počela 1659. a dovršen je 1738. Takav je bio i berlinski **Zeughaus** koji je izgrađen od 1694. do 1706. 
Odtad se arsenali dijele na pomorske i vojne.Poznati vojni arsenali podignuti su u Strasbourgu, Kijevu, Madridu i Beču.

U vrijeme ratova s Osmanlijama tokom 16. i 17. vijeka - Hrvatska Vojna krajina snabdjevana je oružjem i vojnom opremom iz arsenala u [[Ljubljana|Ljubljani i Grazu.

### Arsenali na istočnoj obali Jadrana

Na istočnoj jadranskoj obali najstariji pomorski arsenal sagrađen je u 13. vijeku u Dubrovniku (orsan), i nešto kasnije i na Hvaru (oko 1300. On je između 16./17. vijeka i natkriven, a koristio se kao zimovalište venecijanske jadranske flotile i kao logistički punkt za brodove koji su 
plovili prema Levantu. Arsenali su izgrađeni i u Cresu (arsan), Kotoru (14. vijek), Korčuli (18. vijek) i Zadru (Veliki arsenal iz 1752).

Austrijsko Carstvo je između 1856–64. podiglo moderni pomorski arsenal u Puli sa brodogradilištem i natkrivenim suhim i plutajućim pontonskim dokovima.

Danas se funkcija arsenala sve više gubi jer njihov posao preuzimaju brodogradilišta i specijalizirane tvornice za proizvodnju oružja.

Povezano
--------

* Venecijanski arsenal
* Arsenal u Puli

Izvori
------

1. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10  „*Arsenal*" (hrvatski). Leksikografski zavod Miroslav Krleža. Pristupljeno 8.1. 2020.
2. ↑  John P. Oleson. „*Neoria and navalia: not just about ships*" (engleski). Journal of Roman Archaeology. Pristupljeno 8.1. 2020.
3. 1 2 3 4 5  „*Arsenale*" (talijanski). Treccani. Pristupljeno 8.1. 2020.
4. ↑  „*Hystory of the Arsenale*" (engleski). The Arsenal of Venice. Arhivirano iz originala na datum 2020-11-25. Pristupljeno 8.1. 2020.
5. ↑  „*Arsenali medicei*" (talijanski). Turismo Pisa. Pristupljeno 8.1. 2020.

Vanjske veze
------------

***Arsenal*** na Wikimedijinoj ostavi

* *Arsenale* (na portalu Treccani) (`it`)