Koordinate: 41° 18′ 36" SGŠ, 20° 31′ 12" IGD

**Debar** (makedonski: *Дебaр*, albanski: *Dibra*) je grad od 14 561 stanovnika na zapadu Severne Makedonije, blizu granice sa Albanijom. Debar leži na putu Struga - Gostivar na obalama Debarskog jezera kojeg formiraju rijeke Crni Drim i Radika.
Sjedište je istoimene Opštine Debar, koja ima oko 19 542 stanovnika 
(po popisu iz 2002.).

Historija
---------

Debar 1937. godine
Prvi pisani dokument u kome se spominje Debar je Ptolomejeva karta, napravljena sredinom 2. vijek pne. u kojoj se naziva *Deborus*.

Bohemond I. Antiohijski i njegovi Normani zauzeli su Debar 1107, u 13. i 14 st. Debar je padao iz ruke u ruku, između Epirske Despotovine, Drugog Bugarskog carstva i 
Srbije .

Debar i njegova okolica potpali su pod vlast Otomanskog carstva 1395.

Spomenik Skenderbegu u centru Debra
U 14. st. albanski knez Gjerg Kastriot Skenderbeg, 
postao je vođa pobune Albanaca protiv otomanske vlasti. 
Tako je Debar postao granica pobunjenih zemalja i mjesto stalnih borbi između 1443 i 1465 godine. Pored Debra zbile su se dvije značajne bitke 29. aprila 1444 i 27. septembra 1446 godine, u obje su Turci bili pobjeđeni. 

U 19. st. stanovnici Debra su se još jedanput bezuspješno pobunili protiv 
otomanske vlasti.

Tada je Debar obišao i u njemu proboravio 
francuski putnik i geolog Ami Boué i zabilježio da u gradu ima 64 dućana i 4 200 stanovnika.

Debar je bio sjedište sandžaka u Vilajetu Skadar do 1877.

Nakon toga bio je pod upravom bitolskog Vilajeta (od 1877 do 1912) kao *Debre* ili *Debre i Bala* (to je značilo *Gornji Debar*) za razliku od mjesta *Debre i Zi* (Donjeg Debra), a to je bio današnji grad u Albaniji - Peshkopi.

Albanski stanovnici Debra bili su aktivni u albanskom nacionalnom pokretu tako su i prvaci iz Debra sudjelovali 1. novembra 1878 u osnivanju Prizrenske lige.

Za vrijeme Prvog balkanskog rata 1912 - 1913, Debar je poput 
ostale Vardarske Makedonije priključen tadašnjoj Kraljevini Srbiji.

U septembru 1913 dio stanovnika Debra i okolice podigao se na ustanak protiv srpske vlasti. Odmah nakon toga grad su zauzele jedinice albanske vojske, ali ih je srpska vojska još istog mjeseca protjerala iz grada.

Geografske karakteristike
-------------------------

*Debar* leži na jugoistoku Debarskog polja na 625 metara nadmorske visine.

Okružen je planinama Dešat, Stogovo i Jablanica.

U blizini grada su Debarsko jezero, rijeka Crni Drim i njegova pritoka Radika. 

Debarsko jezero

Kultura
-------

Debar i njegova okolica u prošlosti su bili poznati po svojim zanatlijama, drvodjeljama, drvorezbarima, zidarima, slikarima, naročito od 17. do 19. st.

Sve to nije bilo slučajno, Debar je uz Samokov i Bansko imao poznatu drvorezbarsku školu. 

Radovi Debarskih majstora mogu se naći po crkvama i javnim zgradama po cijelom Balkanu. 

Dobar primjer rada Debarske drvorezbarske škole može se vidjeti u obližnjem manastiru *Sv. Jovan Bigorski*.

Pored Debra na padinama planine Bistra, uz rijeku Radiku, nalazi se poznati manastir Sv. Jovan Bigorski, koji je potpuno obnovljen u 19. st. Manastir je izgrađen na ostatcima starije crkve iz 1021 godine.

Privreda
--------

Najpoznatije poduzeće iz Debra je rudnik i tvornica gipsa *Radika KNAUF*.

U Debru dobro posluju i slavne *Debarskite Banji* kao i *Hidrocentrala Špilje*.

U Debru ima nekoliko malih tradicionalnih manufaktura sagova (oni se većinom izvoze, jer su ručni rad).

Stanovništvo
------------

Po posljednjem popisu stanovništa Debar je imao 14 561 stanovnika, a njihov sastav bio je slijedeći:

* Albanci 10 768
* Turci 1 415
* Makedonci 1 054
* Romi 1 079
* ostali 245

Gradovi prijatelji
------------------

* Bugarska Vidin

Izvori
------

1. 1 2 3  Makedonski popis stanovništva 2002 (PDF)
2. ↑  J.VA Fine, The late mediaeval Balkans, p.380

Vanjske veze
------------

* Debar na stranicama cyber macedonia Arhivirano 2008-07-21 na Wayback Machine-u
* Debar (Municipality, Macedonia)

| Gradovi Republike Makedonije |  |
| --- | --- |
| Berovo | Bitola | Bogdanci | Debar | Delčevo | Demir Kapija | Demir Hisar | Gevgelija | Gostivar | Kavadarci | Kičevo | Kočani | Kratovo | Kriva Palanka | Kruševo | Kumanovo | Makedonski Brod | Makedonska Kamenica | Negotino | Ohrid | Pehčevo | Prilep | Probištip | Radoviš | Resen | Štip | Skopje | Struga | Strumica | Sveti Nikole | Tetovo | Valandovo | Veles | Vinica |

***Debar*** na Wikimedijinoj ostavi