**Saeculum obscurum** (na latinskom doslovno "mračno doba") je izraz za period historije papinstva koji je započeo izborom Sergija III za papa 904. a završio šest decenija kasnije smrću pape Ivana XII 964. Izraz se koristi dijelom zbog relativno nedostatka izvora u tom periodu, ali i zbog toga što ga postojeći (koji se često od strane kasnijih historičara optužuju za pristranost) opisuju kao vrijeme kada su pape bili u moralnom smislu najiskvareniji, a papinstvo uživalo najniži ugled. To se tumači kao posljedica tadašnjih političkih prilika u Rimu i Italiji, koje su najbolje iskoristili rimski aristokrati na čelu sa tuskulanskim grofom Teofilaktom I te pape učinili svojim marionetama. Zahvaljujući kroničaru Liutprandu od Cremone zasluge za takvo stanje se najviše pripisuju ženama iz Teofilaktove porodice - njegovoj supruzi Teodori i kćeri Maroziji - koje su se u političke svrhe koristile seksom, odnosno zavođenjem plemića i crkvenih vođa, a svoj status potvrdile uzimanjem titula patricija i senatora koje su dotada bile rezervirane za muškarce. 

U širem smislu se pod tim izrazom podrazumijeva period od 867. do 1049. odnosno do izbora reformatorskog pape Grgura VII. Izraz *saeculum obscurum* je, pak, prvi u 16. vijeku koristio italijanski kardinal i crkveni historičar Cesare Baronio. U isto vrijeme je, na osnovu Liutprandovih navoda o Teodori kao "bestidnoj kurvi" cijeli period dobio i naziv **Pornokracija** (doslovno "vladavina bludnica"); njega su u 16. vijeku popularizirali protestanski propagandisti nastojeći pronaći paralele sa bližim historijskim periodima, odnosno uvjeriti vjernike da su razvrat, nepotizam i korupcija renesansnih papa - koji su potakli Reformaciju - trajna značajka Rimokatoličke crkve, a ne privremena historijska aberacija.

Dio historičara vjeruje da su zbivanja vezana uz *saeculum obscurum* poslužila kao podloga za kasniju srednjovjekovnu legendu o papisi Ivani.

Popis papa u doba *saeculum obscuruma*
--------------------------------------

* Papa Sergije III (904–911), navodni ljubavnik Marozije
* Papa Anastazije III (911–913)
* Papa Lando (913–914)
* Papa Ivan X (914–928), navodni ljubavnik Teodore (majke), navodno ga dala ubiti Marozia
* Papa Lav VI (928–928)
* Papa Stjepan VII (928–931)
* Papa Ivan XI (931–935), sin Marozije, navodni sin pape Sergija III
* Papa Lav VII (936–939)
* Papa Stjepan VIII (939–942)
* Papa Marin II (942–946)
* Papa Agapet II (946–955)
* Papa Ivan XII (955–963), unuk Marozije, preko njenog sina Alberica II od Spoleta.

Porodično stablo
----------------

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|   |   |   |   |   |   |   | Teofilakt I, grof od Tuskuluma864–924 |   | Theodora |
|   |   |
|   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |  |
|
| Hugo od Italije887-924-948(također se vjenčao za Marozij) |   | Alberic I od Spoletad. 925 |   |   | Marozia890–937 |   |   | **Papa Sergije III**904–911 |
|   |   |   |   |   |   |
|   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |  |
|   |   |   |   |   |   |
| Alda od Viennea |   | Alberic II od Spoleta905–954 |   | *David* ili *Deodatus* |   | **Papa Ivan XI**931–935 |
|   |   |
|   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |  |
|   |   |   |   |   |   |
| Grgur I, grof od Tuskuluma |   | **Papa Ivan XII**955–964 |   | **Papa Benedikt VII**974-983 |
|
|   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |  |
|   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |
| **Papa Benedikt VIII**Pope 1012–1024 |   | Alberic III, grof od Tuskulumad. 1044 |   | **Papa Ivan XIX**papa 1024–1032 |
|
|   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |  |
|   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |
| Petar, vojvoda Rimljana |   | Gaius |   | Octavianus |   | **Papa Benedikt IX**1012–1055 |
|

Tuskulansko papinstvo 1012-59
-----------------------------

*Glavni članak: Tuskulansko papinstvo*
Nakon nekoliko papa iz porodice Crescentii koji su vladali sve do 1012, porodica Theophylacti je povremeno nominirala sinove kao pape:

* Papa Benedikt VIII, sin grof Grgur I; (1012-24)
* Papa Ivan XIX, sin Grgura I, (1024-32)
* Papa Benedikt IX, sin Alberica III; (1032-44; 1045; 1047-48)
* Antipapa Benedikt X, sin Alberica III (1058-59); protjeran iz Rima nakon kraćeg rata.

Literatura
----------

* *Church and Society in a Crisis Age: Tenth and Eleventh Century Europe* by Harlie Kay Gallatin Arhivirano 2009-02-01 na Wayback Machine-u.
* The Catholic Encyclopedia entry on Liutprand of Cremona

Fusnote
-------