recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
*Za ostala značenja, v. Henri (razvrstavanje).*
**Henri** (simbol **H**) je izvedena jedinica SI sustava za induktivitet. Ime je dobila po američkom znanstveniku Josephu Henryu.

Definicija
----------

Ako pri brzini promjene jakosti električne struje u krugu od jedan amper po sekundi samoindukcijom nastaje elektromotorna sila od jednog volta, tada je induktivitet kruga jedan henri.

  

{\displaystyle {\mbox{H}}={\dfrac {{\mbox{m}}^{2}\cdot {\mbox{kg}}}{{\mbox{s}}^{2}\cdot {\mbox{A}}^{2}}}={\dfrac {\mbox{Wb}}{\mbox{A}}}={\dfrac {{\mbox{V}}\cdot {\mbox{s}}}{\mbox{A}}}={\dfrac {{\mbox{J/C}}\cdot {\mbox{s}}}{\mbox{C/s}}}={\dfrac {{\mbox{J}}\cdot {\mbox{s}}^{2}}{{\mbox{C}}^{2}}}={\dfrac {{\mbox{m}}^{2}\cdot {\mbox{kg}}}{{\mbox{C}}^{2}}}}

  

Oznake mjernih jedinica u jednadžbi:
  
A = amper
  
V = volt
  
C = kulon
  
J = džul
  
Wb = veber
  
kg = kilogram
  
m = metar
  
s = sekunda

Obrazloženje
------------

Induktivitet je osnovno svojstvo zavojnice (svitka) i mjeri se u henrijima.

Pogledaj
--------

* Impedancija

| * p
* r
* u
SI izvedene jedinice |
| --- |
| 
Celzijus • Kvadratni metar • Džul • Farad • Henri • Herc • Katal • Kilogram po metru kubnom • Kubni metar • Kubni metar u sekundi • Kulon • Luks • Lumen • Metar u sekundi • Metar u sekundi na kvadrat • Newton • Om • Paskal • Radijan • Simens • Tesla • Vat • Vatsat • Veber • Volt
 |
**Herakleon** (oko 160. g.) je bio istaknuti gnostički učitelj iz 2. vijeka koji je živeo na području današnje Italije. Bio je jedan od Valentinovih učenika. 

Herakleon živi u isto vrijeme kad i Ptolemej i pripada istoj italskoj valentinskoj školi. Po Klementu Aleksandrijskom (4, 71, 1) bio je najcenjeniji Valentinov učenik. 

Herakleonovo poznato delo se zvalo *Hypomnemata*, ali danas nije sačuvano. Origen ga u svome komentaru na Ivanovo Evanđelje citira 48 puta, te se smatra da je ovo Herakleonovo djelo bilo također komentar na Ivanovo Evanđelje. Klement Aleksandrijski takođe citira Herakleona na dva mjesta, ali ne naznačuje koje djelo. U koptskoj zbirci Nag Hammadi pronađen spis »Trodelni traktat« danas se općenitije pripisuje Herakleonu.

Učenje
------

Herakleon je govorio da »*u početku ljudi veruju zbog svedočanstva drugih ... ali onda počinju da veruju na osnovu same istine*«.

Herakleon definiše stav prema mučeništvu koji se razlikuje od stava njegovih pravovernih savremenika. On ne deli njihovo oduševljenje za mučeništvo, niti njihove hvale »slavne pobede« zadobijene smrću. Ovaj stav je, po svoj prilici, izazvao Irenejev gnev i tvrdnju da ovi gnostici »pokazuju prezir« prema mučenicima i obezvređuju ono što on smatra »najvišom žrtvom«. 

Povodom spora oko kršćanskih mučenika, Herakleon komentariše Isusove reči: »*Svakog ko priznaje mene pred ljudima Čovekov sin će takođe priznati pred anđelima Božjim; ali onaj ko me porekne pred ljudima biće poreknut pred anđelima Božjim*.«  Herakleon objašnjava da ljudi priznaju Hrista na različite načine. Neki priznaju Hrista u veri i u svakodnevnom ponašanju. Međutim, većina ljudi prihvata samo verbalo priznanje (»*ja sam hrišćanin*«) pred sudom. To priznanje jeste ono što »mnogi« (crkveni hrišćani) smatraju da je jedino priznanje. Ali, ističe Herakleon, »i hipokriti mogu učiniti takvo priznanje«. Ono što se traži od svih hrišćana, kaže on, jeste prva vrsta priznanja; druga vrsta se zahteva od nekih, ali ne od svih. Isusovi učenici kao Matej, Filip i Toma nisu nikad »priznali« pred sudom; ipak, kaže on, oni su priznavali Hrista na viši način, »u veri i ponašanju tokom celog svog života«.

Izvori
------

1. ↑  Origen, Komentar na Ivanovo Evanđelje 6, 8
2. 1 2  Tomislav J. Šagi-Bunić - Povijest kršćanske literature (svezak I) (scribd)
3. ↑  Heracleon, Frag. 39, u: Origen, *Commentarium in Johannes*
4. ↑  Elejn Pejgels - Gnostička evanđelja (scribd)
5. ↑  Jevanđelje po Luki 12 :8—12.
6. ↑  Clemens Alexandrinus, Stromata 4.71 i dalje.

Eksterni linkovi
----------------

* Heracleon (Britannica)
* Fragments of Heracleon (EarlyChristianWritings)
Herenije Etruskus slavi Pobožnost
**Kvint Herenije Etruskus Mesije Decije** (lat. *Quintus Herennius Etruscus Messius Decius*, rođen oko 227. godine, poginuo 1. jula 251. godine) je bio rimski car 251. godine, tokom zajedničke vladavine sa svojim ocem, Decijem Trajanom. Car Hostilijan bio je njegov mlađi brat.

Herenije je rođen u provinciji Panoniji, tokom vojničke službe svog oca. Njegova majka je bila Herenija Etruscila, iz poznate senatorske familije. Herenije je pratio oca kao vojni tribun u ratnom pohodu 248. godine, kada se Decije Trajan, po naređenju cara Filipa Arabljanina, razračunavao sa jednom vojnom pobunom na dunavskom limesu. Decije je imao uspeha u ovom ratu, ali se i sam pobunio protiv cara naredne godine. Trupe su ga izvikale za cara i Decije Trajan je krenuo prema Italiji i pobedio carske trupe kod Verone ili kod Beroja (u današnjoj Albaniji). U Italiji, kada je zavladao Decije Trajan, Herenije Etruskus je dobio titulu princeps juventutis (lat. *princeps iuventutis*) čime je formalno proglašen za naslednika prestola.

Početkom 251. godine, Decije je dodelio Hereniju Etrursku titulu Avgusta, unapređujući ga tako u rang savladara. Te godine Herenije Etruskus je bio i konzul. Otac i sin, kao savladari, napali su Ostrogote, da bi ih kaznili zbog njihovih pljačkaških upada. Hostilijan je tada ostao u Rimu. Međutim, ostrogotski vođa Kniva teško je porazio Rimljane, koji su bili poraženi i u bici kod Abrita. Herenije Etruskus je tada poginuo, pogođen neprijateljskom strelom. Decije je preživeo, ali su ga istog dana ubili njegovi vojnici. Herenije Etruskus je bio prvi rimski car kojeg su neprijatelji ubili u bici. 

Kad su vesti o porazu stigle, vojska je izvikala Trebonijana Gala za rimskog cara. Ali, vladavina Hostilijana je ipak potrajala još neko vreme, pre nego što je stradao od kuge.

***Herenije Etrurac*** na Wikimedijinoj ostavi
Henri Barbusse
**Henri Barbusse** (Asnières-sur-Seine, 17.5. 1873, — Moskva, 30.8. 1935, bio je francuski romanopisac, novinar i komunistički aktivist. 

Slavu je stekao s romanom *Le Feu* objavljenom godine 1916. koji se temeljio na njegovim iskustvima u prvom svjetskom ratu. To je bila jedna od prvih knjiga koja je osudila militarizam, a užase rata prikazala na potpuno naturalistički način. Knjiga je usprkos kriika osvojila prestižni Prix Goncourt.

Njegova kasnija djela kao što su, *Manifeste aux Intellectuels*, *Elevations* (1930) pokazuju sve veću sklonost prema socijalističkoj revoluciji. Godine 1921. Barbisse se svojim djelom *Le Couteau entre les dents* svrstao na stranu bolješevika i oktobarske revolucije. Godine 1923.se priključio Komunističkoj partiji Francuske, a kasnije je putovao u SSSR. Poslije je postao član Lige protiv imperijalizma osnovane u Bruxellesu 1927.

Kao suradnik Romaina Rollanda i urednik časopisa *Clarté*, nastojao je stvoriti *proletersku književnost*, sličnu Proletkultu i socrealizmu. Kao vatreni staljinist je napisao godine 1936. objavljenju biografiju Josifa Staljina, nazvanu *Staline. Un monde nouveau vu à travers un homme*

Barbusse je bio esperantist i počasni predsjednik prvog kongresa Sennacieca Asocio Tutmonda. Godine 1921. napisao je članak za esperantistički časopis *Esperantista Laboristo*. 

Boravio je u Beogradu 5. i 6. decembra 1925. i tom prilikom posetio Centralni radnički sindikalni odbor Jugoslavije. 

Sahranjen je na znamenitom pariškom groblju Père Lachaise.

Izvori
------

1. ↑  *Enciklopedio de Esperanto Arhivirano 2007-07-08 na Wayback Machine-u*. 1933.

Eksterni linkovi
----------------

***Henri Barbusse*** na Wikimedijinoj ostavi

* Djela čiji je autor Henri Barbusse na Projektu Gutenberg
* Barbusse and Vsevolod Meyerhold[*mrtav link*].
* Pierre Michel, *Octave Mirbeau, Henri Barbusse et l’enfer* Arhivirano 2009-02-26 na Wayback Machine-u.

|  |  |
| --- | --- |
| Normativna kontrola Uredi na Wikidati | 
* WorldCat identiteti
* VIAF: 68925116
* LCCN: n50021122
* ISNI: 0000 0001 2137 9396
* GND: 11850651X
* SELIBR: 176975
* SUDOC: 026704803
* BNF: cb11890183b (podaci)
* BIBSYS: 90169763
* NLA: 35013532
* NDL: 00432278
* NKC: jn19990000439
* BNE: XX846011
* CiNii: DA01084549
* CONOR.SI: 43784035
* NSK: 000044036

 |
**Hebrejski univerzitet u Jeruzalemu** (heb. האוניברסיטה העברית בירושלים, arap. , akr. **HUJI**) je drugi najstariji univerzitet u Izraelu. Prvi upravni odbor univerziteta sastojao se između ostalih i od A. Einsteina, S. Freuda, M. Bubera i C. Weizmanna. Četiri izraelska premijera pohađala su univerzitet, a do danas je pet bivših studenata dobilo Nobelovu nagradu.

Prema Akademskom rangiranju svjetskih univerziteta (engl. ) za 2012. godinu, Hebrejski univerzitet u Jeruzalemu je najbolji univerzitet u Izraelu, i ukupno 59. najbolji univerzitet na svijetu; 16. u matematici, 27. u računarstvu i 44. u ekonomiji. U 2013. godini, Centar za svjetsko univerzitetsko rangiranje (engl. ) stavio je Hebrejski univerzitet u Jeruzalemu na 21. mjesto u svijetu i na vrh kada je riječ o Izraelu.

Galerija
--------

* 
* 
* 
*

Vanjske veze
------------

***Hebrejski univerzitet u Jeruzalemu*** na Wikimedijinoj ostavi

* Hebrejski univerzitet u Jeruzalemu

|  |  |
| --- | --- |
| Normativna kontrola Uredi na Wikidati | 
* WorldCat identiteti
* VIAF: 133172413
* LCCN: n79139437
* ISNI: 0000 0004 1937 0538
* GND: 2023678-5
* SELIBR: 117630
* SUDOC: 085963631
* BNF: cb11869862v (podaci)
* BIBSYS: 90322903
* ULAN: 500256289
* NLA: 35246208
* NKC: ko2004263596
* BNE: XX253934
* CiNii: DA0280975X
* NSK: 000663832

 |
**Lappeenranta** (švedski: *Vilmanstrand*) je grad od 54,910 stanovnika, na jugoistoku Finske, on je i administrativni centar istoimene općine od 72,658 stanovnika..

Geografske karakteristike
-------------------------

Lappeenranta leži na južnom kraju Jezera Saimaa, sjeveroistočno od grada Kotke.

Historija
---------

Za srednjeg vijeka Lappeenranta je bila trgovište, status grada dobila je 1649. od tadašnjeg švedskog generalnog guvernera Finske - Per Braha mlađeg. Od 1721. i sklapanja Ništatskog mira - Lappeenranta je pogranična utvrda i sjedište administrativnog okruga Kymi.

Lappeenranta je razorena za Finskog rata 1741. od strane Rusa. Nakon sklapanja
Aboskog mira (Turku. - 1743.), grad je bio dio Carske Rusije sve do 1812.

Znamenitosti i obrazovanje
--------------------------

Najveće atrakcije grada su terme osnovane 1824. drvena crkva - Lappee iz 1791. 
obnovljena 1929. i neoklasicistička pravoslavna saborna crkva iz 1785.

Ostaci stare utvrde, njenih bedema i zgrada, leže na rt]]u sa kojeg puca divan pogled na luku.

Lappeenranta ima Tehnološki univerzitet osnovan 1969.

Privreda i transport
--------------------

Lappeenranta je važno željezničko čvorište prema brojnim gradovima istočne Finske, kao i prema Viborgu i Sankt Peterburgu u Rusiji. Pored toga je i najveća luka na Jezeru Saimaa.

Pored drvne industrije koja je najvažnija za grad, Lappeenranta ima i tvornicu cementa i vapna i tvornicu strojeva. 

Zbog svoje izvrsne lokacije na jezeru i termi - Lappeenranta je poznata i kao klimatsko lječilište.

Pobratimski gradovi
-------------------

Gradovi prijatelji
------------------

|  |  |
| --- | --- |
| * Estonija, Rakvere
* Island, Stykkishólmur
* Norveška, Drammen
* Švedska, Örebro
* Danska, Kolding
 | * Rusija, Klin
* Njemačka, Schwäbisch Hall
* Mađarska, Szombathely
* SAD, Lake Worth
 |

Izvori
------

1. 1 2 3 4 5 6 7 8  „Finland: South Karelia" (engleski). City population. Pristupljeno 17. 09. 2015.
2. 1 2 3 4 5  „*Treaty of Lappeenranta*" (engleski). Encyclopædia Britannica. Pristupljeno 17. 09. 2015.

Vanjske veze
------------

***Lappeenranta*** na Wikimedijinoj ostavi

* *Službene stranice grada* (`fi`)
**Igneri** (Iñeri) ili Eyeri jedan su od naroda Arawaka koji se vode kao prastanovništvo Portorika a prethodilo je kulturi Taíno Indijanaca. Portorikanski povjesničar Arturo Morales Carrión ( Arhivirano 2011-06-12 na Wayback Machine-u) smatra da su Igneri porijeklom iz bazena Orinoca u Venezueli. Po njemu prvi Igneri naselili su se u području Loiza oko 120. godine po Kristu, i nosioci su kulture Saladoid. Drugi autori spominju da su se Igneri iz bazena Orinoca počeli seliti prije 4,500 godina. U svakom slučaju njih nalazimo na otoku Trinidad, gdje po Bruce B. Solnick-u ('The West Indies and Central America to 1898") dijele otok s Carib Indijancima, ali ne dobrosusjedski. Ratobornost Kariba vjerojatno je Ignere otjerala na sjever, gdje su najkasnije do 200. godine naselili Portoriko. U području današnjeg grada Loíza javlja se tada kultura Saladoid. Grad je poznat i kao "El Pueblo de la Cacica" e.topuertorico.org/city/loiza.shtml[*mrtav link*], a dobio je ime po ženi-poglavici (cacique) Yuisa ili Luisa, koja je vladala na otoku u vrijeme dolaska Španjolaca. A. M. Carrión nosioce kulture Saladoid naziva i 'Saladoidi'. Nju karakterizira lončarstvo ( Arhivirano 2006-03-19 na Wayback Machine-u ) s prekrasnim egzotičnim dizajnima, fino polirane vaze i zdjele obojane crvenom i bijelom bojom. Od oruđa nalazimo petaloidne (oblika lista) ili četvrtaste kamene glave čekića.

O socijalnoj organizaciji Saladoida ili Ignera malo je poznato. Živjeli su od lova i ribarenja, hvatanja rakova i sakupljanja školjki. Nosioci Saladoid kulture (prema Carriónu) ostaju na otoku najmanje do 6. stoljeća. Neki arheolozi drže da su se Saladoidi usavršili, počele su se javljati sjekire i plemenski amuleti, stanovništvo se seli u unutrašnjost otoka. Ovu kulturu nazivamo 'Ostenoid'. Prema drugima nosioce kulture Saladoid, odnosno Ignere, zamijenila je nova seoba s juga. Među arheološkim ostacima Ostenoida nalaze se i tri malena idola (nazivaju se cemìes; sing. cemi ). Oko 1000. godine kultura Ostenoid evoluirala je u mnogo napredniju kulturu Taino koju su Španjolci otkrili 1492. godine.

Treba reći da se Igneri i kasniji Taino Indijanci danas vode kao jedina dva naroda koji su podigli svoje kulture na Portoriku. Faza Igneri računa se (odnosno datira) od 120. do 1000. godine.
**Igor Jevgenjevič Kakidzjanov** (rus. *И́горь Евгеньевич Какидзя́но*, u nekim izvorima navođen i kao **Hakimzjanov** (rus. *Хакимзянов* , 25. jul 1980 - ) je pro-ruski separatistički militant sa istoka Ukrajine, poznat kao prvi ministar obrane samoproglašene Donjecke Narodne Republike (DNR) i zapovjednik Narodne milicije Donbasa. Na tu dužnost je došao 10. aprila 2014. godine, te je sudjelovao u borbama tokom prvih mjesec dana rata u istočnoj Ukrajini. U noći 6/7. maja, tokom borbi za Mariupolj, zarobili su ga pripadnici ukrajinskog dobrovoljačkog bataljona Azov. Taj su događaj ukrajinske vlasti nastojale maksimalno iskoristiti u propagandne svrhe, te je, između ostalog, na Internetu distribuirana video-snimka ispitivanja koje je nad zarobljenim Kakidzjanovom vršio radikalni nacionalistički političar Oleg Ljaško , a što je poslije kritizirao Amnesty International, držeći to povredom ljudskim prava.. Kakidzjanova je na mjestu ministra obrane DNR zamijenio Igor Stelkov,. Kakidzjanova su ukrajinske vlasti formalno optužile za pokušaj ubistva policajca, ali je 15. septembra 2014. nakon Minskog sporazuma razmijenjen za zarobljene ukrajinske vojnike. U novembru ga je EU stavila na popis osoba protiv kojima je zbog sudjelovanja u sukobu zapriječen pristup. .

Izvori
------

1. 1 2
2. ↑  Бессовестное молчание Киева // Human Rights Watch, 8.05.2014
3. ↑  „Amnesty International требует положить конец "бесчинствам" Олега Ляшко на востоке Украины". Amnesty International. Arhivirano iz originala na datum 2014-08-09. Pristupljeno 2014-08-10.
4. ↑
**Harrow**  (izgovor: [Harou]) službeno engleski *London Borough of Harrow* je jedan od 19 borougha *Vanjskog Londona* (Outer London) metropolitanske grofovije Greater London u kom živi 247,130 stanovnika.

Geografske karakteristike
-------------------------

Harrow se nalazi sjeverozapadnom rubu metropole, na teritoriju koji je nekad pripadao historijskoj Grofoviji Middlesex.

U okviru njegovih granica leže kvartovi (od sjeverozapada prema jugoistoku); Pinner Green, Hatch End, Stanmore, Pinner, Harrow Weald, Burnt Oak, Harrow Garden Village, Harrow (uključivo Harrow on the Hill), Wealdstone, Northolt Park i Roxeth.

Historija
---------

Metropolitanski borough Harrow bio je sve do 1965. nezavisni grad, tad je pripojen u Greater London.

Zemljani jarak kod Grim’s Dyka dokaz je da je na tom terenu postojalo ranije saksonsko naselje. Od srednjovjekovnih građevina tu je zgrada feudalnog imanja Headstone iz 14. vijeka, koja je bila nadbiskupska rezidencija od 14. do 16. vijeka i crkva sv. Marije. Nekadašnji augustinski samostan Bentley u Stanmoru bio je štab RAF-a u vrijeme Bitke za Britaniju (1940. - 41.).

Centar Harrowa gdje leži željeznička stanica je i trgovački centar tog dijela Londona. Po boroughu ima i nešto lake industrije kod Wealdstona.

Etničke manjine čine više gotovo 2 / 5 stanovništva borougha, to su uglavnom doseljenici iz Južne Azije.

Pobratimski gradovi
-------------------

* Francuska Douai, Francuska

Izvori
------

1. 1 2 3 4  „United Kingdom: Greater London" (engleski). City population. Pristupljeno 28. 01. 2017.
2. 1 2 3 4 5 6 7  „*Harrow*" (engleski). Encyclopædia Britannica. Pristupljeno 30. 01. 2017.

Vanjske veze
------------

***Harrow*** na Wikimedijinoj ostavi

* Harrow Council (`en`)

| * p
* r
* u
Okruzi Greater Londona |
| --- |
| 
Barking and Dagenham  •
Barnet  •
Bexley  •
Brent  •
Bromley  •
Camden  •
City of Westminster  •
Croydon  •
Ealing  •
Enfield  •
Greenwich  •
Hackney  •
Hammersmith and Fulham  •
Haringey  •
Harrow  •
Havering  •
Hillingdon  •
Hounslow  •
Islington  •
Kensington and Chelsea  •
Kingston upon Thames  •
Lambeth  •
Lewisham  •
City of London  •
Merton  •
Newham  •
Redbridge  •
Richmond upon Thames  •
Southwark  •
Sutton  •
Tower Hamlets  •
Waltham Forest  •
Wandsworth
 |
Koordinate: 41° 03′ 07" SGŠ, 21° 41′ 42" IGD

**Gruništa** (mak. *Груништа*) su naselje u Republici Makedoniji, u južnom delu države. Gruništa pripadaju opštini Novaci.

Prirodni uslovi
---------------

Naselje Gruništa je smešteno u krajnje južnom delu Republike Makedonije, blizu državne granice sa Grčkom (12 km južno od sela). Od najbližeg većeg grada, Bitolja, naselje je udaljeno 52 km istočno.

Gruništa se nalaze u južnom delu visokoplaninske oblasti Marijovo, kao jedno od najzabačenijih, ali i etnički najčistijih delova pravoslavnog slovenskog življa na tlu Makedonije. Naselje je položeno na omanjoj visoravni, od koje se južno izdiže planina Nidže. Zapadno od sela protiče Crna reka, koja u ovom delu toka pravi veliku klisuru. Nadmorska visina naselja je približno 810 metara.

Klima u naselju je planinska zbog znatne nadmorske visine.

Istorija
--------

Stanovništvo
------------

Gruništa su prema poslednjem popisu iz 2002. godine imala 3 stanovnika. 

Pretežno stanovništvo su etnički Makedonci.

Većinska veroispovest je pravoslavlje.

Vidi još
--------

* Opština Novaci

Izvori
------

* Popis u Makedoniji 2002. - Knjiga 10.

Spoljašnje veze
---------------

* http://opstinanovaci.gov.mk/ Zvanična stranica opštine Novaci

  

  


| p • r • uNaseljena mesta opštine Novaci |
| --- |
| **Novaci** • 
Armatuš • 
Baldovenci • 
Bač • 
Biljanik • 
Brod • 
Budimirci • 
Brnik • 
Veleselo • 
Vranjevci • 
Germijan • 
Gnjeotino • 
Gnjilež • 
Gornji Aglarci • 
Gradešnica • 
Grumazi • 
Gruništa • 
Dalbegovci • 
Dobroveni • 
Dobromiri • 
Donji Aglarci • 
Donje Orehovo • 
Živojno • 
Zović • 
Iveni • 
Makovo • 
Meglenci • 
Novo Selo • 
Orle • 
Paralovo • 
Petalino • 
Polog • 
Rapeš • 
Ribarci • 
Skočivir • 
Slivica • 
Sović • 
Staravina • 
Suvodol • 
Tepavci |  |
**Gruoch ingen Boite** (1032 - 1057fl. 1032 - 1057) bila je srednjovjekovna škotska plemkinja, koja je od 1040. do 1057. bila kraljica Škotske, odnosno bila supruga kralja Macbetha. Poznata je po tome što je poslužila kao podloga za lik Lady Macbeth u istoimenoj istoimenoj Shakespeareovoj drami, iako za njen prikaz u drami nema nikakve podloge u historijskim izvorima.

Pripadala je kraljevskoj porodici, s obzirom da joj je otac bio Boite mac Cináeda, sin kralja Kennetha III. Prije 1032. se udala za Gille Coemgáina mac Maíl Brigtija, **mormaera** (gospodara) Moraya, polunezavisne oblasti na sjeveru današnje Škotske, te mu je rodila sina po imenu Lulach. Gille je vlast dobio 1020. ubivši prethodnog gospodara Findláecha. Godine 1032. je Gille živ spaljen u kući zajedno sa 50 svojih sljedbenika; tko je bio počinitelj toga nije poznato, ali u svakom slučaju je vlast nad Morayem preuzeo Findlacehov sin Macbeth, koji se potom oženio za Gruoch i usvojio Lulacha kao svog sina. Macbeth je 1040. postao kralj Škotske ubivši svog prethodnika Duncana. 1057. je Macbeth ubijen u okršaju sa Duncanovim sinom Malcolmom. Vlast je preuzeo Lulach, ali je nekoliko mjeseci kasnije ubijen od strane Malcolomovih pristaša, pa je Malcolm došao na vlast. Što se dogodilo sa Gruoch nije poznato.

Literatura
----------

* Annals of Ulster (translation ) at University College Cork's CELT project.
* Duncan, A. A. M. *The Kingship of the Scots 842–1292: Succession and Independence.* Edinburgh University Press, Edinburgh, 2002. ISBN 0-7486-1626-8
* Woolf, Alex, "Macbeth" in Michael Lynch (ed.), *The Oxford Companion to Scottish History.* Oxford UP, Oxford, 2001. ISBN 0-19-211696-7
* Playwright Gloria Carreño
* *Une Saison Avant La Tragédie de Macbeth*, by Gloria Carreño. Les Editions Persée, 2010. ISBN 978-2-35216-684-9.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Prethodi:**Suthen** | **kraljica Albe**cca. 1040 – 1057 | Slijedi:**Ingibiorg Finnsdottir** |
**Hormuz** (perz. هرمز) je iranski otok smješten u jugoistočnom dijelu Perzijskog zaljeva. Etimološko podrijetlo vuče od drevnog zoroastrijskog božanstva Ahure Mazde, dok su prema otoku nazvani Hormuški tjesnac i pokrajina Hormuzgan. Od kopna je udaljen oko 5 km, kružnog je oblika i ima površinu od 42 km². Zahvaljujući geografskoj zaštićenosti od Indijskog oceana, povoljnom položaju na najužem dijelu Perzijskog zaljeva i blizini iranskom kopnu, otok ima važan strateški značaj i imao je vrlo turbulentnu historiju. Bio je naseljen još tijekom prahistorije, u srednjem vijeku na njemu je utemeljeno Hormuško kraljevstvo koje je ovladalo nad tisućama kilometara obala južne Arabije i istočne Afrike, a između 1501. i 1622. bio je glavnim portugalskim uporištem u Jugozapadnoj Aziji. Najveće naselje na otoku danas jest istoimeni grad Hormuz s oko 3000 stanovnika, a glavne gospodarske djelatnosti su ribarstvo i turizam.

Veze
----

* Perzijski zaljev
* Hormuški tjesnac
* Popis iranskih otoka

Literatura
----------

* (`en`) Potts, Daniel Thomas (15. prosinca 2004.). "i. Pre-Islamic Period", *Hormuz*, Encyclopædia Iranica. New York: Columbia University.
* (`en`) Floor, Willem (15. prosinca 2004.). "ii. Islamic Period", *Hormuz*, Encyclopædia Iranica. New York: Columbia University.

Ostali projekti

|  |  |
| --- | --- |
|  | U Wikimedijinoj ostavi ima još materijala vezanih za: **Hormuz (otok)** |
| **Xia Wuliedi** (夏武烈帝) |
| --- |
| Porodično ime: | prvotno Liu (劉, liú),kasnije Helian (赫連, hè lián)(promijenjeno 413) |
| Osobno ime: | Bobo (勃勃, bó bó) |
| Hramsko ime: | Shizu (世祖, shì zǔ) |
| Posthumno ime: | Wulie (武烈, wǔ liè)doslovno:"ratnički i postižući" |
|

**Helian Bobo** (赫連勃勃, srednjokineski: Guangyun fonetski: xɐk-li̯ɛn˩ bʰuət-bʰuət; 381–425), rođen kao **Liu Bobo** (劉勃勃), kurtoazno ime **Qujie** (屈孑), formalno **Car Wulie od Xije** (夏武烈帝), bio je car i osnivač kineske/Xiongnu države Xia. Bio je sin Liu Weichena, Xiongnu poglavice koji je 391. stradao u borbi sa Tuoba Guijem, princem države Sjeverni Wei. Mladi Liu Bobo se sklonio kod Xianbei poglavice Mo Yigana, vazala države Kasniji Qin. Moa, koji mu je kasnije postao tast, je ubio 407. tokom pobune prilikom koje se proglasio vladarem države Xia. Ostatak vladavine je proveo u borbi sa državom Kasniji Qin, kao i dinastijom Jin. Kineski historijski tekstovi ga opisuju kao izuzetno okrutnog vladara, koji je, pogotovo pred kraj vladavine, bio sklon zbog beznačajnih razloga ubijatiti i sakatiti svoje podanike. Nastojeći osigurati svoju vladavinu, sagradio je prijestolnicu Tongwan (統萬, današnji Yulin u Shaanxiju), kasnije poznat kao jedna od najteže osvojivih tvrđava perioda Pet dinastija i Deset kraljevstava. Naslijedio ga je sin Helian Chang.
**Huila** (španjolski: *Departamento de Huila*) je jedan od 32 departmana na koji je Kolumbija administrativno podjeljena.

Karakteristike
--------------

Huila se prostire na jugozapadu zemlje. Sa sjevera graniči sa departmanima Tolima i Cundinamarca, sa istoka sa Departmanom Meta sa juga sa Departmanom Caquetá i sa zapada sa Departmanom Cauca.

Prostire se po andskim masivima Centralnih i Istočnih Kolumbijskih Kordiljera, koje razdvaja dolina gornjeg toka Rijeke Magdalene.

Departman ima površinu od 18,142 km², na kojoj je 2020. živilo 1,122,622 stanovnika.

Na krajnjem jugu departmana nalazi se Arheološki park San Agustín, poznat po divovskim kamenim skulpturama, kog je UNESCO 1995. uvrstio na Listu mjesta svjetske baštine u Americi.

Administrativna podjela
-----------------------

Departman je administrativno podjeljen na 37 općina.
Administrativni centar departmana i najveći grad je Neiva.

Historija
---------

Huila je jedan od najstarijih deparmana osnovan 1905.

Ime je dobio po vječno zasnježenoj planini (stratovulkanu) Nevado del Huila visokoj 5,439 metara, koja dominira pejzažom departmana.

Još od kolonijalnih vremena, taj dio gornje Magdalene bio je uglavnom stočarski kraj, danas se sa unaprijeđenim navodnjavanjem transformirao u velikog proizvođača pamuka i drugih kultura.

Privreda i transport
--------------------

Privreda se bazira na stočarstvu, ratarstvu, eksploataciji nafte i trgovini.
Modernizirano ratarstvo proizvodi; kavu, pamuk, rižu, grah, kukuruz, sirak, kakao, šećernu trsku, trputac, kasavu i duhan.

Naftna polja na sjeveru departmana, povezana naftovodom sa Neivom, sadrže 1,2% nacionalnih rezervi.
Po planinama Centralnih Kolumbijskih Kordiljera se iskapa srebro, zlato, kvarc, kalcit, mramor i sumpor.

Industrija je slabo razvijena, osim nešto tvornica prehrambene industrije u prijestolnici Neivi.

Departman je dobro prometno povezan, prijestolnica Neiva je završna južna stanica željezničke pruge prema Bogoti, Girardotu i Ibaguéu. 

Autoput Nº 45 koji prolazi dolinom rijeke Magdalene, na jugu se grana prema Popayánu u Departmanu Cauca (zapad) i prema Florenciji u Departmanu Caquetá na istoku.

Izvori
------

1. 1 2 3  „*Huila Department*" (engleski). City population. Pristupljeno 4.1. 2023.
2. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10  „*Huila department, Colombia*" (engleski). Encyclopaedia Britannica. Pristupljeno 4.1. 2023.
3. ↑  „*Departamento de Huila*" (španjolski). ColombiaMania. Pristupljeno 4.1. 2023.

Vanjske veze
------------

***Huila*** na Wikimedijinoj ostavi

* *Gobernación de Huila* (`es`)

| * p
* r
* u
Departmani Kolumbije |
| --- |
| Kolumbijski grb | 
Amazonas • Antioquia • Arauca • Atlantico • Bolívar • Boyacá • Caldas • Caquetá • Casanare • Cauca • Cesar • Chocó • Córdoba • Cundinamarca • Guainía • Guaviare • Huila • La Guajira • Magdalena • Meta • Nariño • Norte de Santander • Putumayo • Quindío • Risaralda • San Andrés y Providencia • Santander • Sucre, Tolima • Valle del Cauca • Vaupés • Vichada
 | Kolumbijski departmani |
Gvajanski štit
**Gvajanski štit** (ili Gvajansko visočje) obuhvaća sjeveroistočni dio Južne Amerike između Venezuele i Brazila. Gvajanski štit je prekambrijska geološka formacija stara 2 milijarde godina, vjerojatno najstarija na planetu. Ovdje se nalaze impresivne i zagonetne planine nalik stolu koje se nazivaju tepuis. Gvajanska pobrđa čine izvor nekih od najspektaktularnijih vodopada na svijetu poput slapova Angel, Kaieteur i Kuquenan.

Na Gvajanskom se štitu nalaze Gvajana (prijašnja Britanska Gvajana), Surinam (prijašnja Nizozemska Gvajana) i Francuska Gvajana - francuski prekomorski departmani i prekomorske regije, te dijelom Kolumbija, Venezuela i Brazil. Pobrđa su uglavnom smještena u jugoistočnoj Venezueli, a dijelom su zaštićena kao Nacionalni park Canaima (VE) i Nacionalni park Kaieteur (GY). Najviši tepui je Mount Roraima na 2,180 m visine.

U geološkim terminima Gvajanski štit je granitna formacija prekrivena slojevima pješčenjaka, kvarcita, škriljavaca, konglomerata i šljunka.

Štit je prekriven najvećim prostranstvom netaknutih tropskih kišnih šuma na svijetu. Gvajanska kišna šuma slične je naravi kao amazonska kišna šuma, a poznata zaštićena područja uključuju već spomenute nacionalne parkove Canaima i Kaieteur, te šumu Iwokrama u središnjoj i Nacionalni park Kanuku u južnoj Gvajani.

Naziv *Gvajana* često se koristi kao kolektivni naziv za samostalnu državu Gvajanu, Surinam i Francusku Gijanu (*Guyane française*).

Više informacija
----------------

* Karipska Južna Amerika

***Gvajanski štit*** na Wikimedijinoj ostavi

| * p
* r
* u
Regije svijeta |
| --- |
| 

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Lokacija Afrike | **Afrika** | * Sjeverna
* Supsaharska
	+ Centralna
	
	+ Istočna (Rog)
	
	+ Južna
	+ Zapadna
* Bliski istok
 | Lokacija Oceanije | **Oceanija** | * Australazija
	+ Australija
	+ Zelandija
* Pacifički otoci
	+ Melanezija
	
	+ Mikronezija
	+ Polinezija
* Pacifički obruč
 |
| Lokacija Sjeverne Amerike | **SjevernaAmerika** | * Sjeverna
* Karibi
* Centralna
* Mezoamerika
* Anglo
* Latinska
	+ Hispanska
* Pacifički obruč
 |
| Lokacija Južne Amerike | **JužnaAmerika** | * Južna
* Sjeverna
	+ Gijana
* Zapadna
* Latinska
	+ Hispanska
* Pacifički obruč
 | Lokacija Polarnih regija | **Polarnaregija** | * Antarktik
* Arktik
 |
| Lokacija Azije | **Azija** | * Centralna
* Daleki istok
* Istočna
* Jugoistočna
	+ Kopnena
	+ Pomorska
* Sjeveroistočna
* Sjeverna
* Južna
	+ Indijski potkontinent)
* (Jugo)zapadna
	+ Kavkaz
	+ Bliski istok
* Azija-Pacifik
* Pacifički obruč
 | Oceani svijeta | **Oceani** | * Svjetski
* Arktički
* Atlanski
* Indijski
* Pacifički
* Južni
 |
| Lokacija Evrope | **Evropa** | * Centralna
* Istočna
	+ Kavkaz
* Sjeverna
	+ Skandinavija
	
	+ Baltik
	+ Britanski otoci
* Jugoistočna
	+ Balkan
* Južna
* Zapadna
	+ Beneluks
 | Svjetska mora | **Mora** | * Popis mora
 |

 |
*Lophius piscatorius* 

**Grdobina mrkulja** (lat. *Lophius piscatorius*) riba je iz porodice grdobina (lat. *lophidae*). Ime grdobina i grdobine došlo je od njihovog izgleda, koji je zaista grdan, a kod nas se još naziva i **vrag, rošpo, vražica, žaba**. Mrkulja ima glavu koja joj znano nadmašuje polovicu veličine tijela, te malo i relativno vitko tijelo pravilnog oblika, blago dpljošteno na trbušnom dijelu. Usta su enormno velika u odnosu na tijelo, a oko njih je velik broj manjih izraslina. Tijelo je smeđe boje, bez ljuski, najčešće tamnijih nijansi, sa šarama koje joj davaju kamuflažni izgled na muljevitom dnu gdje najčešće obitava. Na vrhu glave ima nekoliko lovki, kojima se koristi pri lovu na manje ribe, a kuriozitet jest da ova riba ponekad uhvati i pokoju morsku pticu. Vrstan je grabežljivac, živi na dubinama do 1000 m, a naraste do 2 m duljine i skoro do 60 kg težine (najveći prijavljen primjerak je imao 58 kg). Ima vrlo ukusno meso, malo kostiju, te je zbog toga vrlo poželjna za prehranu djece. Priprema se na razne načine, pržena, na brudet, kao osnovni sastojak riblje juhe, a kao posebna poslastica smatra se pohovana grdobina.

Rasprostranjenost
-----------------

Grdobina mrkulja je rasprostranjena u Atlantiku i to na području od vrha Norveške pa sve do Mauretanije, kao i oko Islanda. Osim toga područja, živi i u Mediteranu, uključujući Crno more.

Izvori
------

1. ↑  (`sh`) Nesvrstani predatori[*mrtav link*] (riblje-oko.hr)
2. ↑  (`en`) Angler (fishbase.org)

Eksterni linkovi
----------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | U Wikimedijinoj ostavi ima još materijala vezanih za: **Grdobina mrkulja** |
|  | Wikivrste imaju podatke o: **Grdobina mrkulja** |

***Grdobina mrkulja*** na Wikimedijinoj ostavi
*Za ostale upotrebe, v. La Unión (razvrstavanje).*

**La Unión** je općina od 37,460 i grad od 18,046 stanovnika na jugoistoku Salvadora u Departmanu La Unión u kom je administrativni centar.

Geografske karakteristike
-------------------------

La Unión se nalazi na sjevernoj padini Vulkana Conchagua u zaljevu La Unión, na ulazu u Zaljev Fonseca.
Zapadno od grada prolazi Panamerički autoput sa kojim je povezan autoputem RN 19E.

La Unión je posljednja željeznička stanica na centralnoameričkoj pruzi, kojom je povezan sa gvatemalskom lukom Puerto Barrios na Karipskom moru. 
Ta pruga je nekoć bila vrlo prometna, ali nakon propadanja salvadorskih željeznica danas se koristi rijetko i to samo za transport roba.

Historija
---------

La Unión je nastao iz naselja *Amapali* (danas Pueblo Viejo) kog su osnovali franjevački redovnici 1596. 
Stalni napadi engleskih gusara onemogućili su njegov razvoj pa je krajem 18. vijeka stanovnicima naređeno da se presele na današnju lokaciju. Tako je nastao *Puerto de San Carlos*, nazvan tako u čast španjolskog [[kralja Carlosa III

U julu 1824. ustavotvorna skupština Savezne Republike Centralne Amerike proglasila je luku u San Carlosu *glavnom lukom* i promjenila joj ime u *Puerto de la Unión Centroamericana*. Nakon raspada Savezne Republike Centralne Amerike, honduraška vojska napala je grad 1839. i zauzela ga.

Oslobodio ga je 1842. general Francisco Morazán sa flotom od pet jedrenjaka. Nakon smirivanja situacije La Unión i njegova luka počeli su napredovati, pa je 1854. dobio status grada, istovremeno je postao i lokalni administrativni centar i sjedište suda.

Potres u septembru 1860. ozbiljno je oštetio grad.

Nakon podjele tadašnjeg Departmana San Miguel 1865. na tri manja (Usulután, San Miguel i La Union, postao je njegov administrativni centar.

Krajem 20. vijeka počeo je opadati promet u staroj luci Cutuco, pa je zatvorena 1996. Zbog tog je do 2009. podignuta nova, koja nije privukla promet. Danas se velike nade polažu na izgradnju kanala u Hondurasu, koji će spojiti Pacifik sa Atlantikom.

Izvori
------

1. 1 2 3 4 5 6  „*La Unión Municipality in El Salvador*" (engleski). City population. Pristupljeno 27.3.2023.
2. 1 2  „*La Unión in La Unión*" (engleski). City population. Pristupljeno 28.3.2023.
3. 1 2 3 4   „*La Unión*" (engleski). Encyclopaedia Britannica. Pristupljeno 29.3.2023.
4. 1 2 3 4 5 6  „*La Unión (municipio)*" (španjolski). Municipios de El Salvador. Pristupljeno 28.3.2023.
5. ↑   „*El Salvador: Puerto la Unión...*" (španjolski). Portal Portuario. Pristupljeno 29.3.2023.

Vanjske veze
------------

***La Unión, Salvador*** na Wikimedijinoj ostavi

* *Alcaldía Municipal de La Unión* (`es`)
**Hamilkar Barka** (270. pne. – 228. pne.) je bio kartaginjanski general i državnik. Poznat je kao Hanibalov otac.

Nepobediv na Siciliji
---------------------

Istakao se tokom Prvog punskog rata 247. pne. kada preuzima glavnu komandu nad Sicilijom u doba kad je ostrvo bilo potpuno u rukama Rimljana. Iskrcava se na severozapadnom delu Sicilije sa malom plaćeničkom vojskom i zauzima važnu poziciju na jednom vrhu kraj Palerma. Ne samo da je odoljevao svim napadima, nego je izvodio napade sve do obala juga Italije.

Godine 244. pne. pomiče svoju armiju na sličnu poziciju na obroncima Mont Eriksa, odakle je mogao podržavati opsednuti garnizon u gradu Drepane( Trapane). Po odredbama mira iz 241. pne. nepobedive snage Hamilkara Barke mogu napustiti Siciliju bez da se predaju.

Plaćenički rat
--------------

Vrativši se u Afriku, njegove trupe započinju rat zvan Plaćenički rat, kada im Hamilkarovi protivnici odbijaju da isplate ono što im je bilo obećano. Dotad su ti plaćenici bili držani pod Hamilkarovom ličnom komandom i pod obećanjem dobre plate. Kartagina se plaćeničkim ratom našla u teškoj situaciji. Vlada nije imala druge nego da Hamilkara Barku stavi na čelo vojske. Koristećii osobni uticaj i na plaćenike i na okolna afrička plemena, te moćnom strategijom uspeva da skrši pobunu 237. pne.

Osvajanja po Španiji
--------------------

Posle toga uspeha, Hamilkar Barka je bio izuzetno popularan, da protivnici nisu mogli sprečiti njegov uspon skoro do samovlašća. Da bi kompemzirao gubitak Sicilije i Sardinije u Prvom punskom ratu on regrutira i trenira novu armiju, koju vodi na svoju vlastitu odgovornost u ekspediciju u Španiju 236. pne.. U Španiji namerava da stvori novu imperiju i novu bazu, odakle će jednom krenuti u kampanju osvete protiv Rima.

Značaj
------

Tokom osam godina oružjem i diplomatijom osigurao je velike teritorije u Španiji, ali prerana smrt (228. pne. ) sprečava ga da završi osvajanja.
Hamilkar je bio daleko iznad svih u Kartagini i vojno i diplomatski i po patriotizmu. U tome ga je nadmašio samo sin Hanibal, kojega je zadojio mržnjom prema Rimu i trenirao ga da postane njegov naslednik.

Ponekad ga zamenjuju sa drugim Hamilkarom, isto generalom iz Kartagine.

Povezano
--------

* Prvi punski rat
* Rimska Republika

***Hamilkar Barka*** na Wikimedijinoj ostavi

| * p
* r
* u
Znameniti Kartaginjani |
| --- |
| Ad Herbal • Sveti Aurelije • Carthalo • Didona • Hamilkar (Drepan) • Hamilkar Barka • Hanibal Barka • Hanibal Gisko • Hanibal Monomah • Hanibal Rođanin • Hanno Stariji • Hanno Veliki • Hanno Pomorac • Hanno, sin Bomilkarov • Hazdrubal Barka • Hazdrubal Gisko • Hazdrubal Lijepi • Hazdrubal, komandant pomoćnih snaga • Himilko Pomorac • Mago (poljoprivredni pisac) • Mago Barka • Maharbal • Sveti Perpetua i Felicitas • Sofonisba |

|  |  |
| --- | --- |
| Normativna kontrola Uredi na Wikidati | 
* WorldCat identiteti
* VIAF: 63297077
* LCCN: n97086372
* ISNI: 0000 0003 7117 6954
* GND: 118869329
* SUDOC: 154852007
* BNE: XX1475367

 |
Ne poistovijećivati sa Elija Eudokija.

**Elija Eudoksija** (*Aelia Eudoxia*, ? - 6. oktobar 404) bila je bizantska (istočnorimska) carica, odnosno supruga cara Arkadija. Bila je kćer Flavija Bautona, franačkog generala u rimskoj službi, a odrasla je u Konstantinopolu, na dvoru cara Teodozija I. Za Arkadija se udala 395. neposredno nakon njegovog dolaska na istočnorimsko prijestolje; s obzirom da je iste godine podjela Carstva postala trajna, za nju se može reći kako predstavlja prvu bizantsku caricu u užem smislu riječi.

Iako pobožna kršćanka, sa vremenom je došla u sukob sa arhiepiskopom Konstantinopola Jovanom Hrizostomom. U tom sukobu je na Jovanovoj strani stajao narod, a na na njenoj strani aristokracija, ali i Teofil, moćni i uticajni patrijarh Aleksandrije. Godine 403. je tzv. Hrastov sinod doveo do Jovanovog svrgavanja i protjerivanja. 

Elija je ubrzo nakon toga umrla.

| Kraljevske titule |
| --- |
| Prethodi:**Gala*Prva nakon podjele na Istočno i Zapadno Rimsko Carstvo*** | **Bizantska carica**395–404 | Slijedi:**Aelia Eudocia** |

Eksterni linkovi
----------------

* Her profile, along with her husband, in "Medieval Lands" by Charles Cawley
* An article about her by Wendy Mayer
* -Profile of her father Bauto at the Prosopography of the Later Roman Empire
Lakmusni prah
Hemijska struktura 7-hidroksifenoksazona
**Lakmus** (*Litmus*) je u vodi rastvorna smeša različitih boja ekstrahovanih iz lišaja, a posebno iz vrste *Roccella tinctoria*. On se često koristi na filter papirnoj osnovi, što je jedna od najstarijih formi pH indikatora (sredstva za testiranje kiselosti materijala). Plavi lakmus se pretvara u crveni pod kiselim uslovima i crveni lakmus papir prelazi u plavi pod baznim (i.e. alkalnim) uslovima. Do promene boje dolazi u pH opsegu 4.5-8.3 na 25 °C. Neutralni lakmus papir je ljubičast. Lakmus se takođe može pripremiti kao vodeni rastvor koji funkcioniše na sličan način. Pod kiselim uslovima je crven, i pod baznim rastvor je plav.

Lakmusna smeša (CAS broj 1393-92-6) se sastoji od 10 do 15 različitih boja. Većina hemijskih komponenata lakmusa je slična sa komponentama srodne smeše poznate kao orcein. Oni se prvenstveno razlikuju u proporcijama komponenti. Za razliku od orceina, glavni sastojak lakmusa ima prosečnu molekulsku masu od 330. Kiselo-bazna indikatorska svojstva lakmusa potiču od 7-hidroksifenoksazonskog hromofora. Neke frakcije lakmusa imaju specifična imena, među kojima su eritrolitmin (ili eritrolein), azolitmin, spaniolitmin, leukurcein i leukazolitmin. Azolitmin ima skoro iti efekat kao i lakmus.

Upotreba
--------

Lakmus papir

|  |
| --- |
| **Litmus** ( indikator) |
| *ispod  4.5* |  | *iznad  8.3* |
| **4.5** | ↔ | **8.3** |

Glavna upotreba lakmusa je testiranje kiselosti rastvora. Mokri lakmus papir se isto tako može koristiti za testiranje u vodi rastvornih gasova. Gas se rastvori u vodi i nastali rastvor menja boju lakmus papira. Na primer amonijak, koji je alkalan, boji crveni lakmus u plavo.

Vidi još
--------

* Nitrazinske trake - pH merenje oko 4.5 do 7.5
* pH indikator
* Fenolftalein
* Bromotimol plavo
* Metil oranž
* Univerzalni indikator
**Elim Olfínechta**, sin Rotchechtaida Rothe, je, prema irskim srednjovjekovnim legendama i tradiciji, bio veliki kralj Irske. Prijestolje je naslijedio nakon što mu je oca ubio grom. Govori se kako je za vrijeme njegove vladavine pao snijeg sa okusom vina (staroirski *oll*, "veliki", *fín*, "vino", *snechta*, "snijeg"). Vladao je godinu dana prije nego što ga je ubio Gíallchad, unuk Sirne Saeglacha, velikog kralja koga je bio svrgnuo Elimov otac. *Lebor Gabála Érenn* navodi da je vladao u vrijeme medijskog kralja Fraorta (665-633. pne.). Kronologija Keatingove *Foras Feasa ar Éirinn* ga datira u period 787-786. pne. a *Annals of the Four Masters* u 1024-1023. pne.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Prethodi: **Rothechtaid Rotha**  |  **veliki kralj Irske** LGE 7. vijek pne.FFE 787-786. pne.AFM 1024-1023. pne. | Slijedi: **Gíallchad**  |

Izvori
------

1. ↑  *Dictionary of the Irish Language*, Compact Edition, Royal Irish Academy, 1990, pp. 306, 489-490, 552
2. ↑  R. A. Stewart Macalister (ed. & trans.), *Lebor Gabála Érenn: The Book of the Taking of Ireland Part V*, Irish Texts Society, 1956, p. 245-247
3. ↑  Geoffrey Keating, *Foras Feasa ar Éirinn* 1.26
4. ↑  *Annals of the Four Masters* M4176-4177
Za pogrome počinjene za vrijeme Drugog svjetskog rata, v. Lavovski pogromi (1941).

**Lavovski pogrom** (polj. *Pogrom lwowski*; ukr. *Погром у Львові*), također poznat i kao **Lemberški pogrom**, predstavljao je niz masovnih ubistava, pljački i silovanja koje su od 21. do 23. novembra 1918. pripadnici poljske vojske, paravojnih formacija i lokalni poljski civili počinili nad pripadnicima jevrejske zajednice u gradu Lavovu (današnji Lviv u Ukrajini). Do njega je došlo nedugo nakon završetka Prvog svjetskog rata, odnosno raspada Austro-Ugarske pod čijom se vlašću dotada nalazio Lavov, odnosno početka oružanog sukoba između novoproglašene poljske države i ukrajinskih nacionalista koji su bili proglasili vlastitu državu - Zapadnoukrajinsku narodnu republiku. Jedno od prvih poprišta sukoba je bio upravo Lavov gdje su, za razliku od ostatka Galicije etnički Poljaci činili relativnu većinu stanovništva. Ukrajinci su na samom početku zauzeli grad, ali su odatle otjerali Poljaci, a što je kasnije dovelo do višemjesečne opsade. Lokalna jevrejska zajednica se na samom početku sukoba proglasila neutralnom, iako su njeni pripadnici formirali vlastitu naoružanu miliciju. Nakon ulaska poljskih snaga u grad, Jevreji su se pristali dobrovoljno razoružati. Usprkos toga, Poljaci su napaali jevrejsku četvrt, ubili od nekoliko desetaka do nekoliko stotina stanovnika, opljačkali veliki broj trgovina i spalili tri singaoge. Vijesti o događajima u Lavovu su, nakon određenog vremena, doprili do međunarodne javnosti, te ih je, između ostalog, u propagandne svrhe nastojala iskoristiti weimarska Njemačka kako bi ishodila što povoljnjiju istočnu granicu s Poljskom tokom mirovne konferencije u Parizu. Dio loklanog jevrejskog stanovništva je napustio grad te formirao Jevrejski udarni bataljon koji će se sljedeće dvije godine boriti u redovima ukrajinske Galicijske armije. U samom Lavovu više nije bilo većih antisemtiskih incidenata sve do 1941. godine kada će jevrejska zajednica nakon njemačke okupacije postati metom masovnih pokolja od strane lokalnih Ukrajinaca.
**Emauska kuga** (طاعون عمواس na arapskom, ţā`ûn 'amwās transliteracija), također poznata kao**Kuga Amwasa**, bila je pandemija zarazne bolesti, vjerojatno bubonske kuge, koja je godine 639. izbila u gradu Emaus (današnji Amwas) u Palestini. Grad, koji se spominje u Novom zavjetu i koji je vjerojatno uništen u jevrejsko-rimskim ratovima je bio obnovljen kao Nikopolis 221. od strane rimskog cara Elagabala. 630-ih su ga zauzele arapsko-muslimanske trupe Rašidunskog Kalifata i u njemu podigle logor.

Epidemija koja je izbila ima brojne reference u islamskim izvorima, s obzirom da je uzrokovala smrt velikog broja ashabija - istaknutih sljedbenika i suputnika proroka Muhameda. Procjenjuje se da je zbog nje umrlo 25.000 ljudi, te da je zbog nje Rašidunski Kalifat nakon munjevitih osvajanja u prethodne četiri godine morao privremeno obustaviti dalje pohode. Vjeruje se da je Emauska kuga jedna u seriji epidemija koje su u 6, 7. i 8. vijeku slijedile znamenitu Justinijanovu kugu.

Izvori
------

1. ↑  Dols (1974).

Izvori
------

* Dols, Michael W. "Plague in Early Islamic History". *Journal of the American Oriental Society*, Vol. 94, No. 3 (Jul-Sep, 1974), pp. 371-383.
**Hiperbola** (grč. ὑπερβολη = preuveličavanje; *hyper-* = pre-, *ballein* = baciti) [[figure (jezik)je figura preuveličavanja radi naglašavanja nekog emocionalnog stava.
Odlike onoga što se opisuje mogu biti ili uvećane, ili umanjene. Može biti opravdana i osjećajna kad je prirodna i iskrena. Veoma je česta u književnosti, ali i u svakodnevnom govoru. Pravilnom upotrebom hiperbole postiže se slikovitost i veća emocionalnost kod čitaoca. Hiperbole mogu biti i banalne, nelogične, neukusne (gube svoju izražajnu moć)

Primjeri hiperbole
------------------

  

Hiperbola u svakodnevnome govoru:

*Rekao sam ti milijun puta da to ne činiš!*
*Umrla sam od smijeha!*
*To je najgluplja stvar koju sam čuo.*
*Isplakala je more suza.*
*Gotov sam za sekundu!*
*Smrtno mi je dosadno.*
  

### Hiperbola u poeziji

  

* Tin Ujević, „Notturno"

> *Umrijet ću noćas od ljepote.*
> 
> 

* Antun Gustav Matoš, „Živa smrt"

> Ja sam, braćo, sinoć vragu dušu dao,  
> 
> O, umre, mi, umre moje srce, ljudi!
> 
> 
>
**Hipersten** je česti petrogeni inosilikatni mineral kojeg ubrajamo u grupu rompskih piroksena. To ime danas je službeno napušteno, a preferiraju se nazivi enstatit ili ferosilit. 
Hiperstena ima u magmatskim i nekim metamorfnim stijenama, kao i u kamenim i željezovitim meteoritima. Tvori seriju čvrstih otopina s mineralima enstatitom i ferosilitom, a predstavlja srednjeg člana između ta dva krajnja, a za oba stoji i kao sinonim. Kemijska formula hiperstena je **(Mg,Fe)SiO3**.

Izrazito razvijeni kristali su rijetki, a mineral se obično može naći u folijacijskim masama unutar magmatskih stijena norita i hiperstenskog andezita, u kojem je hipersten osnovni sastojak. Grubozrnate labradoritno-hiperstenske stijene (noriti) s otoka Paul na obali Labradora nazivamo *paulitima* ili *labradorskom hornblendom*.

Identifikacija
--------------

Boja hiperstena često je siva, smeđa ili zelenkasta, a sjaj mu je staklast do biseran. Pokazuje jak pleokroizam. Tvrdoća mu je 5-6, a specifična gustoća 3.4 - 3.9. Na određenim površinama pokazuje dijamantni bakreno crveni metalni odsjaj, koji ima isti uzrok kao i brončani odsjaj kod broncita, no ovdje je on još više izražen. Kao i broncit, hipersten je ponekad brušen i poliran u drago kamenje.

Porijeklo imena
---------------

Ime hiperstena vuče porijeklo iz grčkog jezika, a znači "pretvrd". To je asocijacija na njegovu tvrdoću, koja je veća nego kod amfibola hornblende, minerala s kojim se često zabunom zamjenjuje.

Vidi još:
---------

* Enstatit i ferosilit
* Pirokseni

Eksterni linkovi
----------------

***Hipersten*** na Wikimedijinoj ostavi

* Mineral galleries Arhivirano 2005-10-29 na Wayback Machine-u (`en`)
* Webmineral (`en`)
* Mindat.org (`en`)