Ovo je članak o španskoj renesansi 15. i 16. vijeka.  Za raniju renesansu u Španiji, v. renesansa 12. vijeka.  
Palača Santa Cruz (1486-1491) u Valladolidu smatra se najstarijom postojećom građevinom španske renesanse.

| Renesansa |
| --- |
| "Atenska škola", Rafael, 1509–1511 |
| 
Teme |
| * Humanizam
* Istraživanje
* Arhitektura
* Ples
* Umjetnost
* Književnost
* Muzika
* Filozofija
* Nauka
* Tehnologija
* Ratovanje
 |
| 
Regije |
| * Italija
* Engleska
* Francuska
* Njemačka
* Poljska
* Portugal
* Španija
* Škotska
* Sjeverna Evropa
* Nizozemske zemlje
 |
| * p
* r
* u
 |

**Španska renesansa** odnosi se na pokret u Španiji, koji se razvio iz talijanske renesanse u Italiji tokom 14. vijeka i koji se proširio do Španije tokom 15. i 16. vijeka. 

Taj novi fokus u umjetnosti, književnosti, citiranju i nauci nadahnut od strane grčkorimske tradicije iz klasične antike, primio je velik impuls od nekoliko događaja iz 1492. godine:

* Ujedinjenje kršćanskog kraljevstva definitivnim zauzimanjem Granade, posljednjeg teritorija pod islamskom kontrolom na Iberijskom poluotoku i naknadno protjerivanje hiljada muslimanskih i jevrejskih vjernika,
* Službeno otkriće zapadne hemisfere, Amerika,
* Objavljivanje prve gramatike narodnog evropskog jezika, *Gramática* (*Gramatika*) autora Antonija de Nebrije.

Historijske preteče
-------------------

Slika Isabele I od Castille u *Rimado de la Conquista de Granada*
Početak renesanse u Španiji u bliskoj je vezi sa historijsko-političkim životom monarhije katoličkih kraljeva. Njegove ličnosti bile su prve koje su napustile srednjovjekovne pristupe koji su osiguravali feudalni poredak slabog monarha nad moćnim i nespokojnim plemstvom. Katolički kraljevi ujedinili su snage novonastale države i stupili u savez sa glavnim porodicama plemstva kako bi održali svoju moć. Jedna od tih porodica, Mendoze, koristili su novi stil kao razliku vlastitog klana i u svrhu zaštite monarhije.

Malo po malo, nova estetika uvodila se u ostatak dvora i plemstvo, miješajući se sa čistim iberijskim stilovima, kao što je nasridska umjetnost umirućeg kraljevstva Granade, uzvišeni i lični gotički kastiljske kraljice, kao i flamanske sklonosti u službenom slikarstvu dvora i Crkve. Asimilacija elemenata dovela je do lične interpretacije ortodoksne renesanse, koja je dobila naziv pleterski stil. Prema tome, sekundarni umjetnici dovedeni su iz Italije, šegrti su slani u talijanske radionice, gdje su donosili dizajne, arhitektonske planove, knjige i gravure, slike itd. od čega su se kopirali portreti, teme i kompozicije.

Kralj Karlo I bio je više okrenut novoj umjetnosti, koja se paradoksalno zvala *stari način*, što se odnosilo na klasičnu antiku. Njegovo direktno pokroviteljstvo postiglo je neka od najljepših djela posebnog i jedinstvenog španskog renesansnog stila: pokroviteljstvo Almazana de Covarrubiasa, njegove narudžbe za Ticiana, koji se nikada nije složio s time da se preseli u Španiju. Slikari velikog kvaliteta bili su, daleko od jezgra dvora, Pedro Berruguete, Juan de Juanes, Paolo da San Leocadio, čija je *Djevica Caballera de Montese* naglašena, Yáñez de la Almazan i Gerardo de los Llanos.

Slikanje u španskoj renesansi uglavnom se vršilo uljanim bojama. One su dobre za oslikavanje enterijera savršeno povinovanim zakonima perspektive, sa velikim naglaskom na ljude. Likovi su svi iste veličine i anatomski ispravni.

Boje i sjenčanje primjenjuju se u tonskim opsezima, prema talijanskom učenju. Kako bi naglasili talijanski stil, uz to, često su dodavani elementi direktno kopirani od njega, kao što su ukrasi *a candelieri* (rubovi od povrća i kupidona koji okružuju okvire) ili rimske ruševine na selu, uključujući scene Kristovog života.

Književnost
-----------

*Glavni članak: Španska renesansna književnost*
*Vida del Lazarillo de Tormes, de sus fortunas y adversidades*, objavljen 1554. godine. Naslovnica.
* Miguel de Cervantes Saavedra, autor djela *Ele Ingenioso Hidalgo Don Quijote de la Mancha*
* Jorge Manrique autor djela *Coplas por la muerte de su padre*
* Garcilaso de la Vega, pjesnik.
* San Juan de la Cruz i
* Santa Teresa de Jesús, mistički pjesnik .
* Fernando de Rojas, autor djela *La Celestina*
* Fray Luis de León
* Juan Boscán
* Ausiàs March
* Alonso de Ercilla, autor djela *La Araucana*
* Lope de Rueda
* Fray Luis de Granada
* Marqués de Santillana
* Diego Hurtado de Mendoza
* Juan Latino, rođen kao Juan de Sessa, pjesnik i humanista.
* Alonzo de Santa Cruz
* Francisco de la Torre
* Juan de Valdés
* Anonimni pisci djela *Romancero* i remek djela pikarske književnosti *Vida de Lazarillo de Tormes*

Slikarstvo i kiparstvo
----------------------

El caballero de la mano en el pecho, slikar El Greco
### Slikari

* Pedro Berruguete
* Alonso Berruguete
* Juan de Flandes
* Fernando Gallego
* El Greco
* Luis de Morales
* Juan Pantoja de la Cruz
* Alonso Sánchez Coello
* Fernando Yáñez de la Almedina
* Bartolomé González y Serrano

#### Slike

* *Pogreb grofa Orgaze* (El Greco)
* *Laocoön* (El Greco)
* *Najava* (Pedro Berruguete)
* *Pieta* (Fernando Gallego)
* *Portret Isabele Clare Eugenije* (Alonso Sánchez Coello)
* *Djevica mlijeka* ili *Djevica s djetetom* (Luis de Morales)

***Španska renesansa*** na Wikimedijinoj ostavi

### Kipari

* Juan de Ancheta
* Gaspar Becerra
* Alonso Berruguete
* Felipe Bigarny
* Damià Forment
* Esteban Jordán
* Juan de Juni
* Bartolomé Ordóñez
* Diego Siloe

Arhitektura
-----------

*Glavni članak: Španska renesansna arhitektura*
Kraljevski manastir San Lorenzo del Escorial, arhitektaka Herrere i Juana Bautiste de Toleda

***Španska renesansa*** na Wikimedijinoj ostavi

* Juan de Herrera
* Juan Bautista de Toledo
* Gil de Hontañón
* Diego Siloe
* Enrique Egas
* Alonso de Covarrubias
* Pedro Machuca
* Andrés de Vandelvira
* Diego de Riaño
* Juan de Álava
* Hernán Ruiz Mlađi

Dvor palače Charlesa V, 180° panorama.

Muzika
------

Francisco de Salinas
* Arpa de dos ordenes (španska križićarna harfa)
* Juan de Anchieta
* Antonio de Cabezón (orguljaš)
* Juan del Encina (također pjesnik i dramaturg)
* Bartolomé de Escobedo
* Juan de Esquivel Barahona
* Juan Pérez de Gijón
* Francisco Guerrero
* Mateo Flecha
* Alonso Lobo
* Luis de Milán (vihuelista)
* Cristóbal de Morales
* Alonso Mudarra
* Juan Navarro
* Diego Ortiz
* Francisco de Peñalosa
* Joan Pau Pujol
* Melchior Robles
* Francisco de Salinas (teoretičar)
* Tomás de Santa María
* Francisco de la Torre
* Juan de Triana
* Juan Vásquez
* Tomás Luis de Victoria
* Sebástian de Vivanco
* Luis de Narvaez

Nauka
-----

* Miguel Servet
* Salamankanska škola
* Jerónimo Muñoz
* Fernán Pérez de Oliva

Povezano
--------

* Španska umjetnost
* Zlatni vijek španske književnosti
* Renesansa 12. vijeka
* Portugalska renesansa
* Al-Andalus
* Pleterski stil