recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Chichicastenango** znan i kao **Santo Tomás Chichicastenango** je općina od 152,900 i grad od 71,394 stanovnikana jugozapadu Gvatemale u Departmanu Quiché.

Geografske karakteristike
-------------------------

Chichicastenango se prostire u kotlini masiva Sierra Madre de Chiapas, na nadmorskoj visini od 2,071 m, pa ima umjerenu klimu i prosječnu temperaturu od 12 do 18 °C.

Od svog administrativnivnog centra Santa Cruz del Quiché je udaljen 17, 6 km, a od glavnog grada Ciudad Guatemale 144 km zapadno.

Chichicastenango je poznata turistička destinacija, zbog svog uličnog sajma kad na oko 2000 štandova lokalni Indijanci prodaju svoje pitoreskne rukotvorine i hranu.

Historija
---------

Za pretkolumbovskih vremena na terenu današnjeg grada nalazio se dvor plemena Cakchiquela, nakon sukoba sa plemenom Quiché Cakchiqueli su otišli na drugu lokaciju i odtad su tim krajem vladali Quiché. 

Nakon što su taj kraj zauzeli španjolski konkvistadori, oni su 1539. pacifizaciju prepustli domenikanskim misionarima, pa su oni i upravljali gradom.
Kod Chichicastenanga je pronađen rukopis Quiché Indijanaca -Popol Vuh, o njihovoj mitologiji.

Chichicastenango je u tek u septembru 1948. dobio status ville, iste godine postao je i općina.

Izvori
------

1. 1 2 3 4 5 6  „*Chichicastenango Municipality in Guatemala*" (engleski). City population. Pristupljeno 12.3.2023.
2. 1 2 3 4  „*Municipio de Santo Tomás Chichicastenango, Quiché*" (španjolski). Aprende Guatemala. Pristupljeno 12.3.2023.
3. 1 2  „*Chichicastenango in Quiché*" (engleski). City population. Pristupljeno 12.3.2023.
4. 1 2  „*Geografía del Municipio de Chichicastenango*" (španjolski). Deguate. Pristupljeno 12.3.2023.
5. ↑  „*Municipio de Chichicastenango, Quiché*" (španjolski). Deguate. Pristupljeno 12.3.2023.

Vanjske veze
------------

***Chichicastenango*** na Wikimedijinoj ostavi

* *Municipalidad de Chichicastenango* ()
West-Indisch Huis (*Zapadnoindijska kuća*) u Amsterdamu, sjedište Nizozemske zapadnoindijske kompanije od 1623. do 1647. godine
Skladište WIC-a u Amsterdamu.
**Nizozemska zapadnoindijska kompanija** (nizozemski: *Geoctroyeerde West-Indische Compagnie*, skraćeno *WIC*) bila je kompanija koja je od Nizozemske Republike dobila pravo trgovinskog monopola u Karibima i pravo trgovine robovima na Karibima, Brazilu i Sjevernoj Americi.

Organizacija i aktivnosti
-------------------------

Nizozemska zapadnoindijska kompanija bila je ustrojena po uzoru na Nizozemsku istočnoindijsku kompaniju (*Vereenigde Oost-Indische Compagnie* ili *VOC*) koja je djelovala u Aziji (najvećim dijelom na prostoru današnje Indonezije) od 1602. godine. Glavna razlika imeđu ove dvije kompanije bila je činjenica da WIC nije ima pravo na vojne operacije bez odobrenja nizozemske vlade. 

Isto kao i VOC i Nizozemska zapadnoindijska kompanija sastojala se od pet komora (*kamers*), u Amsterdamu, Rotterdamu, Hoornu, Middelburgu i Groningenu, od kojih su najznačajnije bile one u Amsterdamu i Middelburgu. Upravni odbor sastojao se od 19 članova.

Recife (Mauritsstad) - glavni grad Nove Holandije
Kompanija je imala poprilične uspjehe u 1620-ima i 1630-ima, kad su osnovane mnoge trgovačke postaje i kolonije. Kolonija Nova Nizozemska nalazila se na teritoriju današnjih američkih saveznih država New York, New Jersey, Delaware i Connecticut, a naselja su postojala i u državama Pennsylvania i Rhode Island. Osnovana su i brojna naselja u Surinamu i Gvajani te današnjim Nizozemskim Antilima koji se prostiru na nekoliko karipskih otoka. Kompanija se bavila i gusarstvom, a najznačajniji uspjeh bilo je osvajanje španjolske flote koja je prevozila srebro iz španjolskih kolonija u Španjolsku.

Godine 1630. zauzeta su portugalska naselja u Brazilu gdje je osnovana kolonija Nova Holandija s glavnim gradom Mauritsstadom. U Africi su postojale postaje na Zlatnoj obali i Angoli. Najvažnija dobra koja su se proizvodila i kojima se trgovalo bila su krzno (u Sjevernoj Americi), šećer (u Južnoj Amerci), robovska radna snaga, te zlato i slonovača (u Africi).

Nestanak
--------

Početni uspjeh kompanije je ubrzo nestao. Nizozemski Brazil su 1654. nakon dugog rata opet zauzeli Portugalci, a mnoge druge trgovačke postaje su uništile ili zauzele druge europske kolonijalne sile. Nova Nizozemska je također 1664. osvojena od strane Engleza. Godine 1674. WIC je reorganiziran; gusarska aktivnost je napuštena, a glavno poslovanje svelo se na dopremanje robova u Surinam i Antile. Senegambiju su ubrzo osvojili Francuzi.

Nakon što su Britanci u 1780-ima nakratko osvojili Surinam, WIC se praktički nije oporavila. Godine 1791. dionice kompanije kupila je nizozemska vlada, a teritoriji pod kontrolom WIC-a stavljeni su pod kontrolu vlasti.

Vanjske poveznice
-----------------

* ()()15 WIC-ovih knjiga o događajima u Brazilu u 17. stoljeću
**Mersenovi prosti brojevi** su prosti brojevi oblika {\displaystyle 2^{n}-1}

Nije poznato da li ovih brojeva ima konačno ili beskonačno mnogo.

U januaru 2013. pronađen je, za sada najveći 48. po redu Mersenov prost broj koji za n=57885161, ima 17 425 170 cifara.

Naziv su dobili po matematičaru Marinu Mersennu.
Marin Mersenn ( 8.09. 1588 - 1. 09. 1648) je bio francuski teolog, filozof, matematičar i teoretičar muzike, koga često nazivaju ocem akustike. Mersenn je bio centar naučnog svijeta i svijeta matematike u prvoj polovini XVII vijeka.
u svojoj knjizi Cogita Physico– Mathematica iznio tvrdnju da je broj {\displaystyle 2^{n}-1}
za n = 2, 3, 5, 7, 13, 17, 19, 31, 67, 127, 257
prost, a za sve druge prirodne brojeve manje
od 257 da je složen. Kasnije su provjere pokazale
kako je Mersenne pogriješio, brojevi
{\displaystyle m\_{67}} i {\displaystyle m\_{257}} nisu prosti, a prosti su brojevi {\displaystyle m\_{61}}, {\displaystyle m\_{89}} i {\displaystyle m\_{107}}.

Ovo je nekoliko poslednjih

| n | broj cifri | godina | otkrio |
| --- | --- | --- | --- |
| 1 257 787 | 378632 | 1996 | Slowinski i Gage |
| 1 398 269 | 420 921 | 1996 | Armengaud i Woltman |
| 2 976 221 | 895 932 | 1997 | Spence i Woltman |
| 3 021 377 | 909 526 | 1998 | Clarkson |
| 6 972 593 | 2 098 960 | 1999 | Hajratwala |

1963. godine u Sjedinjenim Americkim Državama kreiran je poštanski pečat na kojem stoji zapis da je broj {\displaystyle 2^{11213}-1} prost. A na memorandumu velikog proizvodača računala IBM–a neko je vrijeme stajalo zapisano da je broj {\displaystyle 2^{19937}-1} prost.

Provjera da li je neki broj oblika {\displaystyle 2^{n}-1} Mersenneov ili nije je komplikovana. Broj {\displaystyle 2^{n}} vrlo brzo raste pa je neophodno u provjerama koristiti kompjutore. No neki stariji rezultati su uistinu impresivni. Francuski matematičar Edouard Lucas(1842. - 1891.) dokazao je 1876. da je broj

{\displaystyle m\_{127}=170141183460469231731687}{\displaystyle 303715884105727}prost broj.
Pritom je razvijao metode kojima bi se postupak provjere sto vise pojednostavnio, pa Lucasa danas smatraju pionirom modernog numeričkog računa. Važan je rezultat kako broj {\displaystyle 2^{n}-1} uopšte može biti prost samo ako je {\displaystyle n} prost. Uz traganje za Mersenneovim brojevima vezan je niz zgodnih detalja. Tako su, primjerice Laura Nickel i Curt Noll, dvoje osamnaestogodišnjih studenata Kalifornijskog sveučilista u Haywardu, otkrili uz pomoć računara da je {\displaystyle 2^{21701}-1} prost broj. Taj broj sastoji se od {\displaystyle 6533} cifri. Devetnaestogodišnji Amerikanac Ronald Clarkson je 1998. na svom kučnom računaru otkrio Mersenneov broj {\displaystyle m\_{3021377}} u čijem je zapisu {\displaystyle 909526} cifri.

Eksterni linkovi
----------------

***Mersenneovi prosti brojevi*** na Wikimedijinoj ostavi

* Mersenneovi brojevi Arhivirano 2020-10-01 na Wayback Machine-u
**Tarija** (španjolski: *Departamento de Tarija*) je jedan od 9 Departmana Bolivije.

Karakteristike
--------------

Departman se nalazi na krajnjem jugoistoku zemlje, manjim dijelom se prostire po planinama Anda, a većim dijelom po Gran Chacu, na prosječnoj nadmorskoj visini.od 1,029 metara.

Sa istoka graniči sa Paragvajem, na jugu sa Argentinom, sa sjevera sa Departmanom Chuquisaca i sa zapada sa Departmanom Potosí.

Departman ima površinu od 37,623 km², na kojoj živi 583,330 stanovnika.

Administrativni centar departmana je grad Tarija koji ima 179,528 stanovnika

Administrativna podjela
-----------------------

Departman je osnovan 1831. administrativno podjeljen na 6 provincija, to su; Aniceto Arce (58,986), Avilés (21,216), Burdet O'Connor (24,107), Cercado (268,387), Gran Chaco (172,918) i Méndez (37,716).

Izvori
------

1. 1 2 3 4  „*Tarija Department in Bolivia*" (engleski). City population. Pristupljeno 22.09.2023.
2. ↑  „*Tarija in Cercado (Tarija) (Tarija)*" (engleski). City population. Pristupljeno 22.09.2023.
3. ↑  „*Departments of Bolivia*" (engleski). Statoids. Pristupljeno 22.09. 2023.

Vanjske veze
------------

***Tarija (departman)*** na Wikimedijinoj ostavi

* *Goberno Autonomo Departamental de Tarija* (službene stranice) ()

| * p
* r
* u
Departmani u Boliviji |
| --- |
| 
Beni • Chuquisaca • Cochabamba • La Paz • Oruro • Pando • Potosí • 
Santa Cruz • Tarija
 |  |

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Ovaj članak o **geografiji** je u začetku. Možete pomoći Wikipediji tako da ga proširite*. |
**Departmani Bolivije** (španjolski: *Departamentos de Bolivia*) kojih ima 9, su administrativne jedinice prvog nivoa lokalne samouprave na koji je Bolivija administrativno podjeljena.

Departmeni se dalje dijele na provincije kojih ima 112, a one na podprovicije (*secciones de provincias*) kojih ima 301.

Podprovincije su podjeljene na 1408 kantona i 324 općina.

Nakon usvajanja novog Ustava 2009. koji predviđa potencijalnu autonomiju određenih administrativne jedinice Provincija Gran Chaco izglasala je da postane autonomna regija. 
Trenutno Višenacionalni ustavni sud raspravlja o ustavnoj prihvatljivosti ovog zahtjeva.

Historija
---------

Nakon stjecanja nezavisnosti 1825. Bolivija je već u januaru 1826. osnovala departmane; Chuquisaca, Cochabamba, La Paz, Potosí i Santa Cruz, a u septembru iste godine i Oruro.
Departman Tarija osnovan je 1831. Nakon tog je 1938. dotadašnji kolonijalni teritorij organiziran kao Departman Pando.
Posljednji je osnovan Departman Beni 1842.

Bolivija je imala brojne granične sporove sa svojim susjedima, koji su najčešće završavali uz teritorijalne gubitke, njene granice su prilično stabilne od 1950.

Lista departmana
----------------

|  | Ime | Administrativni centar | Površina (km²) | Stanovnika (2017) |
| --- | --- | --- | --- | --- |
|  | Beni | Trinidad | 213,564 | 480,308 |
|  | Chuquisaca | Sucre | 51,524 | 637,013 |
|  | Cochabamba | Cochabamba | 55,631 | 2,028,639 |
|  | La Paz | La Paz | 133,985 | 2,926,996 |
|  | Oruro | Oruro | 53,588 | 551,116 |
|  | Pando | Cobija | 63,827 | 154,355 |
|  | Potosí | Potosí | 118,218 | 901,555 |
|  | Santa Cruz | Santa Cruz de la Sierra | 370,621 | 3,370,059 |
|  | Tarija | Tarija | 37,623 | 583,330 |

Izvori
------

1. 1 2 3  „*Bolivia Plurinational State of Bolivia*" (engleski). Inter tour net. Pristupljeno 22.09. 2023.
2. 1 2 3 4 5  „*Departments of Bolivia*" (engleski). Statoids. Pristupljeno 22.09. 2023.

Vanjske veze
------------

***Departmani Bolivije*** na Wikimedijinoj ostavi

* *Departments of Bolivia* ()
**Guaqui** je grad i općina od 7,313 stanovnika na sjeveru Bolivije u Departmanu La Paz i Provinciji Ingavi.

Karakteristike
--------------

Guaqui se prostire na Altiplanu na 3,900 m nadmorske visine, pored Jezera Titicaca udaljen 93 km jugozapadno od 
glavnog grada La Paza.

Historija
---------

Guaqui je nastao za kolonijalnih vremena, prva crkva izgrađena je 1649. Dugo je tavorio kao selo, sve dok nije na početku 20. vijeka izgrađena pruga do La Paza. 
Tad je postao glavna luka za izvoz ruda preko jezera do pacifičkih luka. Kad je Bolivija nakon Pacifičkog rata izgubila pristup 
Pacifiku počeo je opadati i promet u luci.

Danas se preko nje izvoze soja i žitarice iz Departmana Santa Cruz do 209 km udaljenog Puna u Peruu, sa kojim postoji i redovna 
trajektna veza.

Grad je teško stradao za velike poplave 1985.

Izvori
------

1. 1 2 3 4 5  „*Guaqui Municipality in Bolivia*" (engleski). City population. Pristupljeno 27.09.2023.
2. 1 2 3 4  „*Guaqui - Municipio de Ingavi*" (španjolski). Educa. Pristupljeno 27.09.2023.
3. 1 2  „*Guaqui en sus 100 años*" (španjolski). Bolivia. Pristupljeno 27.09.2023.

Vanjske veze
------------

***Guaqui*** na Wikimedijinoj ostavi

* *Gobierno Autonomo Municipal de Guaqui* (stranice na Facebooku) ()
**Lelydorp** (sranantongo: *Kofi-djompo*) je grad i općina od 18,663 stanovnikana sjeveroistoku Surinama u Distriktu Wanica u kom je administrativni centar.

Geografske karakteristike
-------------------------

Lelydorp se prostire 18 km južno od glavnog grada Paramariba, pa je u neku ruku predgrađe tog grada, naseljen uglavnom Javancima, Hindustancima i Kreolima.

Historija
---------

Domoroci su to mjesto zvali *Kofidjompo*. Doslovni prijevod tog imena bio bi *Kofi koji je skočio*. Kofi je bilo ime koje su davali muškim robovima rođenim u petak, on je po legendi bio rob koji je pobjegao od svog gospodara i bježeći od progonitelja preskočio čudesno velik potok.

Za vrijeme mandata guvernera Cornelisa Lelyja 1902. izgrađena je uskotračna željeznička pruga prema unutrašnjosti, za brojne avanturiste koji su pohrlili tražiti zlato u tropskoj prašumi. Zbog nje je mjesto dobilo na važnosti i izraslo u grad koji je prezvan u Lelydorp. 
Dvadesetih godina prošlog vijeka brojni najamni radnici sa Otoka Jave naselili su se Lelydorpu.

Danas je poznat po najvećem surinamskom zatvoru Santo Boma i novoj regionalnoj bolnici.

Izvori
------

1. 1 2 3 4  „*Lelydorp, Commune in Suriname*" (engleski). City population. Pristupljeno 18.11.2022.
2. 1 2 3  „*Lelydorp*" (nizozemski). Place and See. Pristupljeno 18.11.2022.
3. ↑   „*Wanica*" (engleski). Shata. Pristupljeno 18.11.2022.

Vanjske veze
------------

***Lelydorp*** na Wikimedijinoj ostavi

* *Lelydorp* (na portalu Mapcarta) ()

| * p
* r
* u
Gradovi u Surinamu |
| --- |
| 
Paramaribo |
Lelydorp |
Nieuw Nickerie |
Meerzorg |
Moengo |
Nieuw Amsterdam |
Mariënburg |
Wageningen |
Albina |
Groningen
 |  |
Karta Bosne i Hercegovine s Federacijom BiH u crvenoj boji
**Dan državnosti Bosne i Hercegovine** praznik je koji se obilježava 25. novembra u Federaciji Bosne i Hercegovine. Na taj dan 1943. godine, na prvom zasjedanju ZAVNOBiH-a u Mrkonjić Gradu usvojena je Rezolucija ZAVNOBiH-a, u kojoj je izražena odlučnost naroda BiH da njihova zemlja, bude zbratimljena zajednica u kojoj će biti osigurana puna ravnopravnost svih, te ravnopravnost Narodne Republike BiH unutar jugoslavenske federacije, sa historijskim granicama koje su datirale i prije stvaranja zajedničke federacije.

Hronologija
-----------

Rada Vranješević drži govor na prvom zasjedanju ZAVNOBiH-a
Prvo zasjedanje ZAVNOBiH-a počelo je u Mrkonjić-Gradu 25. novembra 1943. godine u 19 sati. Završeno je iste noći, 26. novembra, u 4 sata ujutro.

Ovoj osnivačkoj skupštini prisustvovalo je 247 delegata iz svih krajeva BiH, od kojih 173 sa pravom glasa. Na prvom zasjedanju, ZAVNOBiH je formalno konstituisan kao predstavništvo Narodno-oslobodilačkog pokreta (NOP) Bosne i Hercegovine, ali je u stvarnosti i praksi djelovao kao njen najviši organ vlasti. 

Odbornici su usvojili Rezoluciju ZAVNOBiH-a i Proglas narodima BiH u kojima se ističe da ubuduće BiH i njene narode u zemlji i inostranstvu, mogu zastupati i predstavljati samo ZAVNOBiH i AVNOJ. 

Ovim aktima istovremeno je izražena odlučnost naroda BiH da njihova zemlja, koja nije ni srpska, ni hrvatska, ni muslimanska, nego i srpska i muslimanska i hrvatska, bude zbratimljena zajednica u kojoj će biti osigurana puna ravnopravnost svih Srba, Muslimana i Hrvata. 

Na zasjedanju je izabrana delegacija od 58 članova koja će predstavljati BiH na Drugom zasjedanju AVNOJ-a (29. novembar 1943).

Dan državnosti
--------------

Zakonom o proglašenju 25. novembra Danom državnosti Bosne i Hercegovine ("Službeni list R BiH", broj 9/95), određeno je da je 25. novembra Dan državnosti Bosne i Hercegovine.

Vanjske veze
------------

* www.predsjednistvobih.ba; Govor predsjedavajućeg Predsjedništva BiH Željka Komšića povodom Dana državnosti Bosne i Hercegovine Dokument objavljen: 24.11.2011[*mrtav link*]
**Groningen** je grad i općina od 2,818 stanovnikana sjeveru Surinama u Distriktu Saramacca u kom je administrativni centar.

Geografske karakteristike
-------------------------

Groningen se prostire duž desne obale Rijeke Saramacca, udaljen 40 km zapadno od glavnog grada Paramariba.

Historija
---------

Historija tog mjesta počela je 1790. kad je izgrađena utvrda, koju je tadašnji nizozemski guverner Wichers nazvao po svom rodnom mjestu Groningen.
Uz njega je izraslo selo Columbia, koje je za Britanske okupacije početkom 19. vijeka napušteno.

Iako je sredinom 19. vijeka bilo tridesetak plantaža pored grada, poljoprivreda nije zaživila, jer je transport do Paramariba do kog nije bilo ceste bio jako kompliciran i skup. Kako ni utvrda više nije imala neki značaj mjesto je ostalo malo i beznačajno.
To se promjenilo 1863. kad je postao administrativni centar distrikta.

Izvori
------

1. 1 2 3 4  „*Groningen, Commune in Suriname*" (engleski). City population. Pristupljeno 19.11.2022.
2. 1 2 3  „*Groningen*" (nizozemski). Place and See. Pristupljeno 19.11.2022.

Vanjske veze
------------

***Groningen, Surinam*** na Wikimedijinoj ostavi

* *Groningen* ()
Ilustracija Gustavea Dorea.
**Crvenkapica** ili **Crvenkapa** je znamenita bajka u kojem mala djevojčica sreće vuka.

Različite verzije priče su postojale u folkloru mnogih evropskih naroda, sve dok jednu od njih nije u 17. vijeku zabilježio Charles Perrault. Najpoznatiju su verziju u 19. vijeku napisali braća Grimm.

Braća Grimm su u 19. vijeku napisali najpoznatiju verziju bajke. Slušali su tradicionalne priče za starije ljude i napisali su ih u knjizi. Mnoge "bajke", kako su se obično zvale, nalaze se u knjizi braće Grimm. Na engleskom jeziku priča je nazvana "Little Red Cap", a danas je poznata pod nazivom "Little Red Riding Hood".

Bila jednom jedna djevojčica koja je nosila crvenu kapu. Njezina majka poslala ju je da posjeti bolesnu baku. Majka joj je rekla da se na putu ne smije zaustavljati. Vuk je vidio djevojčicu na putu u šumu i napravio je plan da je pojede. Pristojno je pitao djevojčicu gdje ide, a lakovjerna djevojčica prijateljski mu je odgovorila. Djevojčici je vuk ponudio da bere cvijeće za svoju baku. Kad je brala cvijeće, vuk je požurio do bakine kuće, a kad je u nju ušao, pojeo ju je. Na svoju glavu stavio je bakinu noćnu kapu i legao u krevet. Kad je djevojčica ušla u bakinu koću, vuk ju je također pojeo. Drvosječa je došao i prerezao vuku trbuh. Djevojčica i njezina baka bile su spašene. Potom je drvosječa stavio kamenja u tijelo vuka kako bi ga ubio.

Izvori
------

1. ↑  Jacob i Wilhelm Grimm, "Little Red Cap"

Vanjske veze
------------

***Crvenkapica*** na Wikimedijinoj ostavi

* A three dimensional book of Little Red Riding Hood [*mrtav link*] - created by Jan Hogan and held by the Australian Library of Art, State Library of Queensland
* SurLaLune Fairy Tale Pages: The Annotated Little Red Riding Hood. Arhivirano 2006-12-30 na Wayback Machine-u
* Another collection of different versions of Little Red Riding Hood.
* Homepage of the Little Red Riding Hood Project Arhivirano 2007-01-18 na Wayback Machine-u
* Terri Windling's 'The Path of Needles or Pins: Little Red Riding Hood' - a thorough article on the history of LRRH.
* Catherine Orenstein's 'Dances with Wolves' from Ms. magazine. Arhivirano 2013-11-14 na Wayback Machine-u - a shorter article on the history of LRRH (by the author of a book on subject).
* Olivier Dezutter's 'Little Red Riding Hood : a Story of Women at the Crossroads' - an article concerning different stories and images of LRRH.
* The Disney version of Little Red Riding Hood Arhivirano 2013-01-13 na Wayback Machine-u at The Encyclopedia of Disney Animated Shorts
* Full text to Little Red-Riding-Hood from "The Fairy Book" Arhivirano 2008-09-22 na Wayback Machine-u

|  |  |
| --- | --- |
| Normativna kontrola Uredi na Wikidati | 
* LCCN: sh88005840
* NDL: 01034055

 |

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Ovaj članak o **književnosti** je u začetku. Možete pomoći Wikipediji tako da ga proširite*. |
**Hall in Tirol** (od 1938. do 1974. znan kao **Solbad Hall**) je grad na zapadu Austrije od 13.577 stanovnika, taj bivši rudarski grad u kojem se iskapala sol administrativno podpada pod Okrug Innsbruck Land.

Geografija
----------

Hall in Tirol leži u centru Tirola, u dolini rijeke Inn, udaljen desetak km
istočno od Innsbrucka.

Historija
---------

Sol se iskapala u tom kraju još od 13. vijeka, a Hall je prvi put dokumentiran 1303. kao grad. Za srednjeg vijeka razvio se u trgovište solju i riječnu luku na Innu. Hall je od 1477. do 1809. imao i vlastitu kovnicu novca. Sol se u Hallu prestala iskapati 1967.

Znamenitosti
------------

Hall ima potpuno očuvan historijski centar okružen nekadašnjim jarcima, u čijem se centru nalazi srednjovjekovni trg, sa vijećnicom iz 15. i 16. vijeka, parohijskom crkvom i kasnogotičkim građanskim kućama iz 15. i 16. vijeka. Crkva je kasnogotička građevina, dograđena između 1420. i 1437. sa korom iz 1312.-1318. i zvonikom iz 1345. Ona je tokom 1751. i 1752. adaptirana u baroknom stilu.

Nešto dalje nalazi se crkva Svih svetih iz 1608. nekadašnja crkva ženskog samostana, izgrađenog između 1567. i 1570. godine, to je renesansna građevina adaptirana u baroknom stilu, i franjevački samostan sa crkvom podignut 1644.

Gradom dominira toranj *Münzer* iz 1489. u zamku Hasegg, koji je izgrađen od 1482. do 1489. On je obnovljen od 1974. do 1977. pretvoren u kulturni centar, u kojem je smješten i gradski muzej. Pored grada leži dvorac Scheibenegg iz 1534.-1630. u kom je nekoć djelovala staklarska manufaktura.

Privreda
--------

Hall in Tirol je 1991. imao 7656 zaposlenih, od kojih je 59% radilo u tercijarnom sektoru (administracija, trgovina, usluge).
Ostali su radili u industriji koja je proizvodila cijevi, turbine, mašine za drvnu industriju 
(Felder-Gruppe), tekstil, plastične mase, prehrambene artikle, drvene prozore, rolete, prirodni i umjetni kamen i proizvode od voska. Pored grada u naselju Voldertal podignuta je 1966. hidroelektrana snage 31.000 MWh. Sve donedavno Hall je bio poznat kao tirolska bescarinska zona, povoljan za kupnju novih automobila.

Pobratimski gradovi
-------------------

* Njemačka, Iserlohn
* Švicarska, Winterthur
* Italija, Sommacampagna

Izvori
------

1. 1 2 3 4  „Austria: Tirol" (engleski). City population. Pristupljeno 02. 03. 2016.
2. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10  „*Hall, Stadt*" (engleski). Austria-Forum. Pristupljeno 02. 03. 2016.

Vanjske veze
------------

***Hall in Tirol*** na Wikimedijinoj ostavi

* *Službene stranice Hall in Tirola* Arhivirano 2016-02-22 na Wayback Machine-u ()
„Gnjilan" preusmjerava ovdje. Za naselje u opštini Pirot, v. Gnjilan (Pirot). 

**Gnjilane** (alb.  ili *Gjilani*) je grad i sjedište okruga Gjilani u Republici Srbiji na 42.47° sjeverno, 21.48° istočno.

Porijeklo naziva grada je sporno. Albanski izvori tvrde da je grad osnovala porodica Gjinaj godine 1772. nakon što se doselila sa mjesta na kome je bio srednjovjekovni grad Novo Brdo, a da je osnovač bio Bahti-beg Gjinolli. Srpski izvori tvrde da naziv dolazi od srpske riječi *gnjidav* ili *gnjio*, te da je bio naseljen još u 14. vijeku. Turci Kosova ovaj grad znaju po imenu *Gilan*, pa može se reći da je ovo ime orijentalnog porijekla, jer po istom imenu postoje gradovi u Iranu, Avganistanu, Bugarskoj. Sami Albanci su ga do 1974. zvali *Gilan*, a i Srbi su ga do skoro zvali *Gilane*.

Godine 1999. van grada je ustanovljen Camp Monteith kao baza operacija KFOR-a za vrijeme operacije Joint Guardian. 

Godine 2003. su demografske procjene navodile kako u općini Gnjilane živi 133.724 stanovnika, od čega u gradskom području njih 79.898. 

Dok je u samom Gnjilanu nakon Kosovskog rata ostalo još samo nekoliko srpskih porodica.

Gnjilane/Gjilan je sada administrativno središte okruga Gjilani na Kosovu. Od 15.2. 2003, tamo se nalazi i sjedište Lokalne agencije za demokraciju na Kosovu pri Vijeću Evrope.

Povezano
--------

* Okrug Gjilani

Eksterni linkovi
----------------

***Gnjilane*** na Wikimedijinoj ostavi

* OSCE Profile of the Municipality of Gjilan-Gnjilane Arhivirano 2016-03-05 na Wayback Machine-u
* Photo of Gjilan-Gnjilane[*mrtav link*]
* Pictures of NATO bombing of Gjilan-Gnjilane[*mrtav link*]
* SOK Kosovo and its population
* Kosova Kosovo Arhivirano 2007-03-15 na Wayback Machine-u
* Гњилане Arhivirano 2020-11-24 na Wayback Machine-u (Гњилане Arhivirano 2020-11-24 na Wayback Machine-u / Gnjilane Arhivirano 2020-11-24 na Wayback Machine-u) *www.srbijanac.rs*

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Ovaj članak o **geografiji** je u začetku. Možete pomoći Wikipediji tako da ga proširite*. |


|  |  |
| --- | --- |
| Normativna kontrola Uredi na Wikidati | 
* WorldCat identiteti
* VIAF: 136331344
* LCCN: no94006574
* NKC: ge763846

 |
Ploter
**Ploter** iscrtava sliku pokretanjem pera preko površine papira na proizvoljan način. U tehnologiji plotera s ravnom pločom (*flatbed plotter*) papir se pričvršćuje na ploču elektrostatskim nabojem, vakuumom ili nekim drugim načinom. Pero se postavlja na početnu tačku crte i spušta na površinu papira. Pero se pokreće po površini papira do krajnje tačke i tada se podiže. Ovaj uređaj analogan je vektorskoj tehnologiji crtanja. U tehnologiji rotacijskih plotera (*drum plotter*) papir se rotira pomoću bubnja koji rotira, a pero se pokreće duž linijske putanje uzduž bubnja u oba smjera.

| * p
* r
* u
Hardver |
| --- |
| Unutrašnji dijelovi | 

|  |  |
| --- | --- |
| Osnovni dijelovi | 
* matična ploča
* procesor
* RAM memorija
* grafička kartica
* zvučna kartica
* modem
* mrežna kartica
* napajanje

 |
| Uređaji za pohranjivanje podataka: | 
* hard disk
* DVD čitač/pisač
* CD čitač/pisač
* flopi disk
* zip uređaj
* USB flash stick

 |

 |
| Ulazno/Izlazni uređaji | 

|  |  |
| --- | --- |
| Ulazni uređaji | 
* miš
* tastatura
* skener
* web kamera
* gamepad
* džojstik
* mikrofon

 |
| Izlazni uređaji | 
* monitor (CRT/LCD)
* Printer (laserski/tintni)
* ploter
* projektor
* zvučnici

 |

 |


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Nedovršeni članak* **Ploter** *je u začetku. Možete pomoći Wikipediji tako da ga proširite*. |

***Ploter*** na Wikimedijinoj ostavi
Balegar je okupirao nišu iskorištavanja životinjskog izmeta, kao izvora hrane
Oblik kljuna ovog karibskog kolibrija je komplementaran obliku cvijeta iz kojeg crpi nektar
U ekologiji, **niša** je termin sa različitom značenjima, suglasno ponašanju vrsta koje žive pod osobenim okolišnim uvjetima. 
Ukratko, ekološka niša je osobeni oblik preživljavanja organizma ili vrste na posebnom mjesu u općoj ekonomiji prirode i mrežama ishrane.

Postoje tri osnovne varijante definicije ekološke niše.
Ekološka niša se opisuje tome kako organizam ili populacija odgovaraju na distribuciju bioloških resursa i Takmičari (na primjer, raste Kada resursi su u izobilju, a kada su predatori, paraziti i patogeni odsutni, te kako ga zamjenjuji drugi faktori (na primjer, ograničavajući pristup resursima od strane drugih organizama, koji su izvor ili supotrošače plijena grabljivica. "Tip različitih brojnih varijabli određuje dimenzija okolišne niše, koje variraju od jedne vrste do druge, uključujući i varijable biogeografskog i biotskog konteksta. 
Pojam ekološke niše niše ima središnje mjesto ekološkoj biogeografiji, koji se fokusira na prostorne obrasce ekološke zajednice.
Za ovu nišu značajna je i distribucija populacije i njihova dinamika tokom vremena, što ovisi o biološkim svojstavima vrste, varijaciji okoliša i interakciji unutar i između vrsta, kao i sposobnosti određenih vrsta, posebno naše, da se prilagođavaju trajno promjenljivim uvjetiža životne sredine i izmeni raspona dinamike mnogih drugih vrsta.

Vrsta distribucije i njihovu dinamiku preko rezultat vremena od svojstava vrste, varijacije okoliša i interakcije između dva - posebno sposobnosti nekih vrsta, posebno naše, modificirati svojim sredinama i izmeni raspon dinamike mnogih drugih vrsta.

Povezano
--------

* Ekosistem
* Biotop
**Babuška** (*Carassius gibelio*) је vrlo prilagodljiva slatkovodna riba unesena iz Kine, pripada porodici Cyprinidae. Babuška se prvi put pojavila kod nas početkom osamdesetih.

Opis i građa
------------

**Babuška** je riba slična karasu, ima debelo tijelo, srebernaste boje i nema brčiće poput šarana.

Stanište i ponašanje
--------------------

Babuška ulovljena u rijeci  
Južni Bug, Ukrajina.
Babuška
Babuška voli rijeke sa slabom strujom i puno raslinja, česta je i u stajaćim vodama, riječnim rukavcima, gdje je također izvrsno prilagođena. Babuška se kreće po dnu gdje se i hrani. Tijekom zimskih perioda zakopava se u supstrat dna. Izgleda da u tom stanju može preživjeti i najniže temperature. Raširana je po cijeloj Sjevernoj Aziji, i kontinentalnoj Europi.

Način hranjenja
---------------

Babuška je svežder koji se hrani na dnu, najčešće mekušcima i vodenim biljem.

Razmnožavanje
-------------

Spolnu zrelost postižu u 3 ili 4 godini života. Plodnost je 160 000 d 380 000 jaja. U našim vodama daleko su zastupljenije ženke, mada se mogu pronaći i mužjaci. One se mrijeste i sa mužjacima drugih vrsta riba, tako da spermatozoid ulazi u jaje ali ne dolazi do oplodnje. Dakle mogu se razmnožavati i iz neoplođenih jaja. Za vrijeme mrijesta skupljaju grančice kako bi uhvatili rubnu vegetaciju pri dnu. Jaja se vežu za biljke. Jedinke koje nastanjuju jezera sele u riječna ušća da bi izbjegle nisku koncentraciju kisika u vodi tijekom zime.

Strani nazivi
-------------

*Prussian carp* (engleski); *Giebel* (njemački); *Carpa di Prussia* (talijanski); *Серебряный карась* (ruski).

Literatura
----------

* Ribe Hrvatske Arhivirano 2012-11-12 na Wayback Machine-u

Vanjske poveznice
-----------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | U Wikimedijinoj ostavi nalazi se članak na temu: **Babuška** |
|  | U Wikimedijinoj ostavi ima još materijala vezanih za: **Babuška** |
|  | Wikivrste imaju podatke o: **Babuška** |
Mladi meki koralj s tek malim brojem polipa
Kolonija bluna na zajedničkom gnijezdištu
**Kolonijom** se u zoologiji i mikrobiologiji naziva skup živih bića koja žive u neposrednoj međusobnoj blizini a područje koje naseljavaju je prostorno odvojeno od drugog područja naseljenog istom vrstom. Tvorba ovakvih kolonija može se pojaviti kod vrlo različitih živih bićakolonja si elsvahaj elvis bonderč
uk

Mikroorganizmi
--------------

Nastavljanjem dijeljena stanica nastaju nakupine mikroorganizama, naročito bakterija, i tako tvore labavu zajednicu stanica (pobliže bakterijske kolonije). Dio znanstvene zajednice smatra da se ove labave kolonije stanica, u svojoj organizaciji još nediferencirane, a u funkciji još nespecijalizirane, mogu smatrati razvojnim predstupnjem mnogostaničnih organizama.

Mnogostanični organizmi
-----------------------

Povezana zajednica nekih žarnjaka, na primjer obrubnjaci, većina koralja nastaje bespolnim razmnožavanjem (na primjer pupanjem). Slične kolonije grade i mahovnjaci i neki plaštenjaci.

Pojedinačne životinje
---------------------

Poznato je i okupljanje većeg broja istovrsnih životinja koje povremeno ili trajno žive zajedno na relativno malom prostoru. To su, na primjer dabrovi na obalama rijeka ili velike kolonije morževa uz morsku obalu, a i više vrsta ptica koje se u vrijeme gniježđenja okupljaju u velike kolonije gdje grade gnijezda tijesno jedni uz druge. To je česta pojava kod vodenih ptica, između ostalih blune, plamenci, pingvini i niz drugih.

Veze
----

* Bakterijske kolonije
* Jato
* Plova
* Eusocijalnost
* Spužve
Reket i loptica za skvoš
Dvorana za skvoš
**Skvoš** (engl. *squash*), je sport sa reketom i mekanom lopticom od kaučuka. Igra se u dvoje a igrališt je zatvoreno.

Način igre
----------

Skvoš je jedan od najbržih i najiscrpljujućih športova. Loptica je od kaučuka, ona brzo odskakuje i svom se brzinom vraća prema igračima (rekord: 242 km/h). Postoji više različitih tipova loptica, ovisno o brzini kojom odskakuju. Boja te točkice označava u koju kategoriju spada loptica. Loptica sa dve žute tačke je najsporija, profesionalna loptica, zatim ide brža sa jednom žutom tačkom, pa sa crvenom tačkom i na kraju, najbrža lopta sa plavom tačkom sa kojom igraju početnici.

Pravila igre
------------

Igra započinje serviranjem jednog igrača koji jednom nogom mora stajati u malom kvadratu. Lopticu upućuje udarcem u glavni zid između linije za servu i gornje out linije. Loptica mora upasti u stražnju četvtinu sa suprotne strane. Znači, ako igrač servira s desne strane, lopticu mora uputit na lijevu, i obrnuto. Igrač koji prima servis može lopticu udariti volejem, odnosno prije nego što loptica udari u pod. Ako loptica koju je uputio igrač koji servira ne udari u četvrtinu koju treba, ili pritom pogodi glavni zid ispod linije za servis, igrač gubi bod. Nakon servisa igrači naizmjenično udaraju lopticu. Loptica nakon svakog udarca mora udariti u glavni (prednji) zid, no usput smije dirati i ostala tri zida (kod većine terena stražnji zid je staklo). Loptica, nakon odbijanja od glavnog zida smije pasti jednom na pod prije nego što ju drugi igrač vrati. Ako loptica padne dva puta, igrač koji je trebao vratiti lopticu gubi bod.

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Ovaj članak o **sportu** je u začetku. Možete pomoći Wikipediji tako da ga proširite*. |


***Skvoš*** na Wikimedijinoj ostavi
Rekonstrukcija Herodotovog viđenja ekumene (450. pne.)
**Ekumena** ili **vaseljena** (stgrč. οἰκουμένη – "naseljeno", "naseljena zemlja") je izraz koji je u antici označavao tada poznati svet, odnosno Zemlju.

U širem smislu reči ekumena je naseljeni deo kopna, u koju spadaju i teritorije koje su uključene u život, odnosno ljudske aktivnosti.

Ekumena u religiji
------------------

Ekumena kao izraz se u moderno doba koristi i za Ekumenizam ili Ekumenski pokret, religiozni pokret nastao u 19. veku.

Drugi naziv za vaseljenski sabor može biti ekumenski sabor.

Ekumena u kulturnoj istoriji
----------------------------

U kulturnoistorijskom kontekstu izraz je prvi put u akademskim krugovima upotrebio Luis Mamford u svom delu "*Tehnika i civilizacija*" 1934. godine. Izraz je zatim 1963. popularizovao kanadski istoričar Vilijem H. Meknil delom "*Uspon Zapada*", u kome rezonuje kako je krajem 18. veka nastala globalna ekumena, omogućena dominacijom evropskih političkih institucija, tehnologije i ekonomskog sistema.

Ekumena u popularnoj kulturi
----------------------------

* Tolkinova Srednja zemlja je opisana kao ekvivalent starogrčkoj ekumeni.
* U delu "*Oko vremena*" Artura Č. Klarka i Stivena Bakstera, Ekumena je pokret koji teži ujedinjenju katoličanstva i islama.

Izvori
------

1. ↑  () Technics and Civilization by Lewis Mumford Arhivirano 2008-07-20 na Wayback Machine-u

Vidi još
--------

* Anekumena
* Subekumena
* Ekumenizam ili vaseljenizam
Katedrala sv. Knuta u Odenseu
**Katedrala sv. Knuta** (danski: ), također poznata i kao **Katedrala u Odenseu**, je luteranska katedrala u danskom gradu Odense. Originalno je podignuta u Odenseu, sjedištu prvih danskih biskupa, kao benediktinski priorat. U nju se godine 1086. pred pobunjenim seljacima sklonio danski kralj Knut IV, ali su ga tamo svejedno ubili dok se, prema predaji, molio. Zbog toga je kasnije proglašen svecem, a crkva je postala popularno dansko svetište i mjesto sahrane danskih kraljeva. Godine 1247. je oštećena u građanskom ratu između Erika IV i Abela, poslije čega je preuređena u gotičkom stilu. Uspjela je preživjeti Reformaciju, nakon koju je preuzela Danska narodna crkva.

Literatura
----------

* Hvidtfeldt, Arild, nd: *Danmarks Riges Krønike* ()

Vanjske veze
------------

***Crkva sv. Knuta u Odenseu*** na Wikimedijinoj ostavi

* Saint Canute's Cathedral Arhivirano 2012-11-07 na Wayback Machine-u
* Ancient See of Odense[*mrtav link*]
* Kirkeklokker i Danmark[*mrtav link*] ()
* Knud den Hellige Arhivirano 2012-07-28 na Wayback Machine-u ()
|  |
| --- |
|  |

**Španjolska Nizozemska** (latinski: *Belgica Regia*, francuski: *Pays-Bas Espagnols*, nizozemski: *Spaanse Nederlanden*, njemački: *Spanische Niederlande* , španjolski: *Países Bajos Españoles*) bilo je ime za španjolske provincije smještene u 
južnom dijelu Niske Zemlje (to približno odgovara današnjoj Belgiji i Luksemburgu koje su postojale u periodu 1579.-1713.

Premda su se provincije Niske Zemlje nekoliko godina iz brojnih razloga opirale tuđinskoj vlasti, najrevniji nosioci pobune protiv španjolske vlasti bili su članovi kalvinističkog pokreta u nastajanju. Da uguši njihov ustanak 1567. poslan je vojvoda Fernando Álvarez de Toledo Alba, njegove oštre mjere i visoki porezi naišli su na žestoki otpor.

I pored ratnog i konfuznog stanja Španjolska Nizozemska je početkom 17. vijeka doživjela prosperitet ekonomskog i kulturnog života. 
Manufakturna proizvodnja platna brzo se oporavila nakon ponovne španjolske okupacije i ubrzo nadmašila prijašnju proizvodnju.
Flamansko slikarstvo je cvjetalo u rukama Petera Paula Rubensa, Anthonisa van Dycka i drugih slikara. Najveći gradovi Gent i Bruges ubrzano su rasli. 
Poljoprivreda je napredovala zahvaljujući iskapanju brojnih kanala, uvođenju novih kultura i metoda žetve, pa se prosperitet nastavio do sredine 17. vijeka.

Premda su južne provincije bile daleko od nekakve nezavisnosti, imale su znatan nivo slobode u vođenju unutrašnjih poslova. Kontrolirale su vlastiti pravosudni sistem.
i formirale vijeća, koja su pomagala generalnom guverneru. Također su uživale i brojne privilegije koje im je dodjelio španjolski kralj poveljom Joyeuse Entrée, ali su vanjski poslovi i nadalje ostali u domeni španjolskog dvora.

Opkoljena sa svih strana Španjolska Nizozemska bila je poprište neprestanog ratovanja, zbog nesretne pozicije da bude tampon između protestantskih i rimokatoličkih zemalja. Zbog tog je na kraju nemilosrdno rascjepkana Sjeverni Brabant, Zeeland i krajevi istočno od rijeke Meuse 
prepušteni su 1648. Nizozemskoj Republici. Kraljevina Francuska je 1659. zauzela je i anektirala Grofoviju Artois, a nakon tog i velike južni dijelovi Hainauta, Luksemburga, i Flandrije. 
Sklapanjem Münsterskog mira 1648. završen je Osamdesetogodišnji rat između NizozemskeRepublike i Španjolske, ali je njime prestao i rast luke u Antwerpenu za prekomorsku trgovinu, jer joj je zatvoren put do Sjevernog mora.

Zbog tih prilika zemlja je počela propadati, španjolska vladavina je uzdrmana kad je kralj Carlos II umro 1700. bez potomaka, pa je zbog tog imenovao francuskog, vojvodu Philippa od Anjoua za prijestolonasljednika (vladao kao Felipe V. 
Tako je nakon njega Španjolskom Nizozemskom šest godina vladao on, a sjedećih sedam proživjela je pod britansko-nizozemskom okupacijom.

Utrechtskim mirom 1713. završen je Rat za špansko nasljeđe, a vladavina nad Španjolskom Nizozemskom završila je u rukama Svetorimskog cara Karla VI i Austrijske Monarhije.

Izvori
------

1. 1 2 3 4 5 6 7 8  „*Spanish Netherlands*" (engleski). Encyclopaedia Britannica. Pristupljeno 2.05. 2022.

Vanjske veze
------------

***Španska Nizozemska*** na Wikimedijinoj ostavi

* *Spanish Netherlands* ()
**Партизански блок** је један од стамбених блокова у Београдском насељу Крњача, које се налази на територији општине Палилула.

Партизански блок се налази западно од Зрењанинског пута, који га одваја од блока Грга Андријановић. На северу граничи са блоком Сутјеска и потоком „Каловита", на западу са јужним продужењем насеља Котеж и блоком Бранко Момиров на југу. Насеље је потпуно стамбено и у њему се налазе два важна објекта: стадион ФК Палилулац на крајњем западу насеља и хипермаркет „Метро" који се налази на истоку, уз Зрењанински пут.

Спољашње везе
-------------

***Партизански блок*** na Wikimedijinoj ostavi
**Paraná** je grad i općina od 247,139 i aglomeracija od 290,500 stanovnikana sjeveroistoku zemlje u Provinciji Entre Ríos u kojoj je administrativni centar.

Karakteristike
--------------

Grad se prostire duž lijeve istočne obale Rijeke Parane, nasuprot grada Santa Fe 
administrativnog centra Provincije Santa Fe sa kojim je danas povezan tunelom ispod rijeke.

Historija
---------

Prvi španjolski kolonisti došli su početkom 18. vijeka i osnovali selo na brežuljku iznad rijeke - *Bajada de Santa Fe*. Ono je 1730. postalo sjedište 
parohije pod imenom Paraná. Sve do 1853. bio je beznačajan gradić, tad mu je važnost porasla jer je postao glavni grad
Argentinske konfederacije, nakon što se Buenos Aires odvojio iz nje.

Period do 1862. kad se konfederacija raspala, bile su zlatne godine grada, tad su podignute reprezentativne palače državne uprave kao što je Senat Argentinske konfederacije 1858. 
Iako je kratko trajao potaknuo je ekonomski, kulturni i demografski rast grada, koji se nastavio 1882. kad je postao administrativni centar Provincije.

Ulaz u riječni tunel
Tad je 1883. podignuta katedrala, dolaskom željeznice razvila se luka *Bajada Grande*, iz koje su se 
transportirale žitarice, stoka, ribe i drvna građa iz okolne regije. 
Podignuti su prvi industrijski pogoni cementara, i tvornice namještaja i keramike.

Od 1959. kad je osnovan Tehnološki univerzitet je i univerzitetski grad, u njemu danas djeluju tri. 

Paraná je i veliki garnizon argentinske armije, baza argentinskog ratnog zrakoplovstva.

Znamenitosti
------------

Pored već spomenute palače senata konfederacije, to su katedrala iz 1883. rodna kuća generala Justa Urquize (predsjednik]] konfederacije 1854.–60.), biskupska palača i regionalni muzej Entre Ríos.

Privreda i transport
--------------------

Paraná je danas grad prehrambene, metalurške i farmaceutske industrije.

Velike nade polažu se u industrijski park *General Manuel Belgrano* na 20,000 hektara. U njemu se nalazi oko 50 firmi sa oko 5,500 radnika.

Autoputevima N°168 i N°11 povezan je sa Buenos Airesom i gradovima u Argentini, a cestama N°12, N°18 sa gradovima u Urugvaju i Paragvaju.
Grad ima i *Aerodrom Justo Jose de Urquiza* (IATA: **PRA**, ICAO: **SAAP**) 7,5 km jugoistočno od centra grada.

Izvori
------

1. 1 2 3 4  „*Paraná in Paraná (Entre Ríos)*" (engleski). City Population. Pristupljeno 05.11.2023.
2. 1 2  „*Argentina: Urban Agglomerations*" (engleski). City Population. Pristupljeno 05.11.2023.
3. 1 2 3 4 5 6 7  „*Paraná Argentina*" (engleski). Encyclopaedia Britannica. Pristupljeno 05.11.2023.
4. ↑  „*El Parque Industrial de Paraná*" (engleski). Municipalidad de Paraná. Pristupljeno 05.11.2023.
5. ↑  „*General Justo Jose de Urquiza Airport*" (engleski). Skybrary. Pristupljeno 05.11.2023.

Vanjske veze
------------

***Paraná (Argentina)*** na Wikimedijinoj ostavi

* *Municipalidad de Paraná* ()
**Pneumokoke** ili **streptokoke pneumonije** (lat. *Streptococcus pneumoniae*) su gram-pozitivne bakterije ovalnog ili kružnog oblika, raspoređene u parovima od po dve (diplokoke) ili u vidu kratkih lanaca. Pneumokoke su obavijene kapsulom polisaharidnog sastava. Nepokretne su i fakultativno anaerobne. Spadaju u rod streptokoka.

Izgled i građa
--------------

Pneumokoke žive uglavnom u parovima kao diplokoke. Obavijene su debelom kapsulom. Spadaju u grupu α hemolitičkih streptokoka. Postoje i mutanti koji su izgubili kapsulu, oni na hranljivim podlogama grade kolonije grube površine (R forme), za razliku od pneumokoka sa kapsulom, čije su kolonije glatke površine (S forme). Kultivacija pneumokoka mora se izvoditi na obogaćenim hranljivim podlogama. U stacionarnoj fazi rasta, pneumokoke produkuju autolizine, pa može doći do autosterilizacije kulture.

Za razliku od većine drugih streptokoka, pneumokoke nemaju grupno specifičan C-polisaharid, pa se ne mogu klasifikovati ni u jednu grupu na Lansfildovoj.

Kapsula pneumokoka je izgrađena od polisaharida i štiti ih od fagocitoze ćelija odbrambenog sistema. Pneumokoke bez kapsule nisu patogene. Prirodno mogu steći kompetenciju za proces transformacije, što je pokazano Grifitovim ogledima. Patogene pneumokoke luče neke enzime kao npr. pneumolizin i proteazu koja razlaže imunoglobuline A1, tako smanjujući efikasnost mukozne imunosti domaćina.

Pneumokoke nastanjuju sluzokožu gornjih disajnih puteva, gde pripadaju normalnoj bakterijskoj flori (40-70% ljudi su nosioci ove bakterije). Usled drugih infekcija npr. grip ili slabosti odbrambenog sistema (deficit komplemenata), može doći do njihovog preteranog razmnožavanja i širenja, tako da nastaje infekcija.

Podela
------

Polisaharidi kapsule ovih bakterija deluju kao imunogenii. Na osnovu strukture ovih antigena podeljene su na preko 90 serotipova.

Patogenost
----------

Iako deo normalne flore, ove bakterije su uslovni patogeni i u odrećenim uslovima mogu izazvati različita oboljenja. Pneumokoke mogu izazvati zapaljenje pluća (pneumonija), zapaljenje srednjeg uha, sinuzitis, meningitis, sepsu itd. Pogotovu težak tok imaju infekcije kod starijih ljudi ili novorođenčadi.

Protiv pneumokoka postoji vakcina koja se sastoji od prečišćenih polisaharida kapsule ovih bakterija. Dostupne su 14- i 23-valentne vakcine. U većini zemalja ove vakcine nisu deo obavezne imunizacije.

U lečenju bolesti izazvanih streptokokom pneumonije korsiste se penicilini, makrolidi i hinoloni.

Literatura
----------

* Fritz H. Keyser, Kurt A. Bienz *Medizinische Mikrobiologie* Thieme ISBN 3-13-444810-6

Spoljašnje veze
---------------

***Pneumokoke*** na Wikimedijinoj ostavi

* GAVI Alliance Arhivirano 2014-08-20 na Wayback Machine-u
* PneumoADIP Arhivirano 2021-04-19 na Wayback Machine-u
* PATH's Vaccine Resource Library pneumococcal resources
* Centers for Disease Control and Prevention (2012). „Ch. 16: Pneumococcal Disease". u: Atkinson W, Wolfe S, Hamborsky J. *Epidemiology and Prevention of Vaccine-Preventable Diseases* (12th izd.). Washington DC: Public Health Foundation. str. 233–248.
Autonomaška mapa Vojvodine
**Autonomaški pokret Vojvodine** je politički pokret u srpskoj pokrajini Vojvodini koji se zalaže za veću autonomiju Vojvodine u Republici Srbiji, ili u krajnjoj meri nezavisnost od R. Srbije.

Istorija
--------

Ideja je zaživela tokom devedesetih godina prošlog veka. Popularnost je stekla tokom ratova na prostoru bivše Jugoslavije od 1991. do 2001. godine, kada jedan deo lokalnog stanovništva u Vojvodini nije bio zadovoljan režimom Slobodana Miloševića. Tokom ovog vremenskog perioda, Miloševićevog režima ukinuta je pravna osnova za autonomiju Vojvodine, koju je pokrajina uživala u vreme Socijalističke Federativne Republike Jugoslavije.

Političke stranke
-----------------

Republika Vojvodina u tzv. federalizovanoj Srbiji, koju je 1999. godine predložila Liga socijaldemokrata Vojvodine
Postoji nekoliko političkih stranaka i partijskih koalicija koje se zalažu za veću autonomiju Vojvodine u Srbiji. Najpopularnija od njih je Liga socijaldemokrata Vojvodine koju vodi Nenad Čanak. Političke stranke koje intenzivno zastupaju ovakvu ideju su: Vojvođanska partija i udruženje Vojvođanski klub itd. Ove stranke uglavnom podržava lokalno Vojvođansko Srpsko stanovništvo. Postoji i nekoliko političkih partija lokalnih etničkih manjina, od kojih neke, pored podržavanja prava etničkih manjina, takođe podržavaju ideju o višoj autonomiji za Vojvodinu.

Predlozi i inicijative
----------------------

Postoji različiti stavove autonomaških političkih stranaka o željenom nivou autonomije Vojvodine. Neki od predvodnika zastupaju vraćanje na nivo autonomije kakva je bila 1974. godine, dok drugi predlozi podržavaju ideju o većoj autonomiji nego devedesetih, ali nešto manje nego 1974. godine.

Jedan od predloga bio je predlog Lige socijaldemokrata Vojvodine, koji se zalagao za transformaciju Srbije u "*demokratsku federalnu državu*" sa federalnim jedinicama i sa većim ili nižim nivoima autonomije. Jedna od federalnih jedinica tzv. savezne Srbije, prema predlogu, bila bi Republika Vojvodina. Pored Vojvodine, druge tzv. savezne jedinice bile bi Šumadija, Južna i istočna Srbija, grad Beograd, Sandžak i Кosmet. Prema Ligi, ovo političko rešenje bi "*stabilizovalo Srbiju kao državu i sprečilo bi bilo kakve separatističke tendencije na teritoriji Srbije*". Poslednjih godina, Liga uglavnom je napustila ideju o Republici Vojvodini, ali i dalje zagovara viši nivo autonomije pokrajine. Dok se za nezavisnu Republiku Vojvodinu intenzivno zalaže Vojvođanska partija.

Dana 28. januara 2013. godine, kao odgovor na predlog političke organizacije Treće Srbije iz Novog Sada da se ukine autonomija Vojvodine,   Vojvođanska partija je sprovela kampanju koja je uključivala postavljanje plakata "***Republika Vojvodina***" u Novom Sadu.

Galerija
--------

* Nezvanična zastava Vojvodine, predlog političke stranke Lige socijaldemokrata Vojvodine iz 1990-tihNezvanična zastava Vojvodine, predlog političke stranke Lige socijaldemokrata Vojvodine iz 1990-tih

Vidi još
--------

* Vojvođani