Približni raspored jezika u Italiji u železno doba (6. vek pne.)
Srebrni denarij, novac koji je tokom savezničkog rata (91–88. pne.) kovala italska konfederacija na čelu s Marsima. Zrcalni tekst (UILETIV [víteliú = Italia]) je na osačkom jeziku.
Osački jezik u 5. veku pne.
Slovo *heta* u osačkom pismu.
**Osački jezik**, danas izumrli, bio je jedan od italskih dijalekata kojim su govorili drevni Osci. Taj je jezik s umbrijskim, marsijskim i drugim dijalektima činio osačko-umbrijsku jezičku grupu u okviru italskih jezika, a govorio se u južnim i centralnim oblastima drevne Italije.

Osačkim jezikom govorili su Samniti, Aurunci (Auzonci) i Sidicini, od kojih su se ova poslednja dva plemena često označavala zajedničkim nazivom "Osci". Osački jezik deo je osačko-umbrijske porodice (ili sabelske, kako se takođe naziva) i uključuje tri varijante (herničku, marucinsku i pelignijsku) koje su poznate po natpisima koje su iza sebe ostavili Hernici, Marucini i Peligni, manja plemena istočnih oblasti centralne Italije. Osački se govorio otprilike u periodu između 500. i 100. pne.

Natpisi
-------

Osački je poznat sa natpisa, od kojih najstariji potiču iz 5. veka pne. Najvažniji osački natpisi jesu Tabula Bantina, Tabula Osca (3. vek pne.) i Cippus Abellanus (2. vek pne.).

Primer teksta na osačkom s Abelanskog međaša:

| Osački | Prevod na latinski | Prevod na srpskohrvatski |
| --- | --- | --- |
| avt
púst feíhúís pús fisnam am-
fret eíseí tercí nep abel-
lanús nep núvlanús pídum
tríbarakattins. | At
pone parietes qui aedem circum-
dant in eo spatio nec Abel-
lani nec Nolani quicquam
aedificent. | A
iza zidova koje hram okru-
žuju na tom prostoru ni Abe-
lanci ni Nolanci ništa
neka ne grade. |

Opšte odlike
------------

Osački je imao mnogo toga zajedničkog s latinskim jezikom, no postoje i značajne razlike, pa u osačkom nema ni mnogih reči koje su vrlo česte u latinskom. Na primer, latinki glagol *volo, velle, volui* i drugi oblici koji potiču iz indoevropskog korena \*wel- ("hteti") u osačkom su predstavljeni rečima koji potiču iz korena \*gher ("želeti"): osački *herest* ("želeće, hteće") nasuprot lazinskom *vult*. Umesto latinskog *locus* ("mesto") u osačkom nalazimo hapax *slaagid* ("mesto"), za koje italijanski lingvista Alberto Manco smatra da se radi o nekom lokalnom toponimu.

I u fonologiji osački pokazuje neke razlike u odnosu na latinski: osačko *p* umesto latinskog *qu* (osk. *pis*, lat. *quis*), *b* umesto latinskog *v*; medijalno *f* za razliku od latinskog *b* ili *d* (osk. *mefiai*, lat. *mediae*). Sa umbrijskim, na primer, osački deli oblik nominativa množine na *-ús*, koji je u imenicama nasleđen, a odatle je prešao i u zamenice *(pús)*.

Osački se smatra najkonzervativnijim od svih posvedočenih italskih jezika, a među drugim zabeleženim indoevropskim jezicima može se uporediti samo s grčkim u pogledu zadržavanja nasleđenog sistema vokala s nepromenjenim diftonzima.

Pismo
-----

Osački je zapisivan latinskim i grčkim pismom, kao i jednom varijantom drevnog italskog pisma.

Domaće osačko pismo, s transliteracijom, izgleda ovako:

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 𐌀 | 𐌁 | 𐌂 | 𐌃 | 𐌄 | 𐌅 | 𐌆 | 𐌇 | 𐌉 | 𐌊 | 𐌋 | 𐌌 | 𐌍 | 𐌐 | 𐌑 | 𐌓 | 𐌔 | 𐌕 | 𐌖 | 𐌚 | 𐌞 | 𐌝 |
| A | B | G | D | E | V | Z | H | I | K | L | M | N | P | Ś | R | S | T | U | F | Ú | Í |

Slovo *Z* izgovara se. Slova *Ú* i *Í* grafički su izvedeni iz *U* i *I* i ne pojavljuju se u najstarijim zapisima. Slovo *Ú* predstavlja glas sličan glasu *o*, dok slovo *Í* predstavlja zatvoreno. Udvostručavanjem vokala u pisanju označavana je dužina; izuzetak je dugo *I*, za koje se koristila grafija *IÍ*.

Na nekim natpisima osački je pisan latinskim ili grčkim pismom. Kad je pisan latinskim, onda slovo *Z* nije predstavljalo glas  nego glas , koje se u domaćem osačkom pismu pisalo slovom. Kad je osački pisan grčkim pismom, koristio se uobičajeni grčki alfabet, ali s dodatkom slova *heta* za glas  i još jednog slova za glas koji se u domaćem osačkom alfabetu zapisivao slovom *V*. Slova *η* i *ω* ne označavaju dužinu. Ponekada grupe *ηι* i *ωϝ* označavaju diftonge  i , dok *ει* i *oυ* služe samo za zapisivanje monoftonga  i  u domaćem pismu. Ponekad *ει* i *oυ* označavaju diftonge, i u tom slučaju *o* služi za zapisivanje glasa .

Fonetika
--------

Vokali se u načelu produžuju ispred grupa *ns* i *nct* (u ovom drugom slučaju dolazi i do ispadanja slova *n*), a možda i ispred *nf* i *nx*. Često dolazi i do razvoja vokala između likvide ili nazala i drugog konsonanta. 

* **A.** Kratko italsko *ă* čuva se u svim pozicijama. Dugo *ā* zadržava se na početku i u sredini reči, a završno *ā* zvuči slično glasu , pa se piše kao *ú* ili, ređe, kao *u*.
* **E.** Kratko *ĕ* u načelu ostaje nepromenjeno. Ispred labijala u sredini reči *ĕ* prelazi u *u* ili *i*. Ispred drugog vokala *ĕ* postaje *í*. Dugo *ē* prelazi u glas *í* ili *íí*.
* **I.** Kratko *ĭ* prelazi u glas *í*. Dugo *ī* ostaje nepromenjeno i piše se *i*.
* **O.** Kratko *ŏ* uglavnom ostaje nepromenjeno i piše se *ú*. Ispred završnog *-m*, *o* prelazi u glas sličan glasu *u*. Dugo *ō* prelazi u glas *u* ili *uu*.
* **U.** Kratko *ŭ* ostaje većinom nepromenjeno. Iza *t*, *d*, *n*, glas prelazi u *iu*. Dugo *ū* ostaje uglavnom nepromenjeno. Možda je u završnom slogu prelazilo u glas *ī*.

Diftonzi ostaju nepromenjeni.

Veze
----

* Italski narodi

Literatura
----------

* Buck, Carl Darling (2007) [1904]. *A Grammar of Oscan and Umbrian with a Collection of Inscriptions and a Glossary*. Internet Archive.
* Salvucci, Claudio R (1999). „A Vocabulary of Oscan Including the Oscan and Samnite Glosses". Southampton, Pennsylvania: Evolution Publishing and Manufacturing Co.

Vanjske veze
------------

* Hare, JB (2005). „Oscan". wordgumbo. Pristupljeno 21. avgust 2010.