**Stara Pazova** je grad u Vojvodini, a takođe i opštinski centar koji je najbliži Beogradu, sa kojim ima posebnu ekonomsku i kulturnu povezanost. Prema popisu stanovništva iz 2011. godine, grad Stara Pazova ima 18.602 stanovnika. 
Razvijena poljoprivreda, mlinska, metalska i tekstilna industrija. Posebno razvijeno zanatstvo, sa velikim učešćem male privrede u ukupnom društvenom proizvodu. Više srednjih škola. Sportska sredina, sa dugom tradicijom.

Geografija
----------

Panoramski pogled na Staru Pazovu sa okolinom
Stara Pazova se nalazi u severnom delu Srbije. Od glavnog grada Srbije, Beograda, grad je udaljen 35 km severozapadno, a od glavnog grada AP Vojvodine, Novog Sada, 42 km jugoistočno. Dva druga gradska naselja, Inđija i Nova Pazova, nalaze se svega 7—8 km od Stare Pazove.

**Reljef**: Stara Pazova se nalazi u južnom delu Panonske nizije, u istočnom delu istorijske oblasti Srem. Grad je smešten u ravničarskom području, a zemljište oko grada je izvanredne plodnosti. Nadmorska visina grada je oko 80 metara.

**Klima**: Stara Pazova se nalazi u umerenom kontinentalnom pojasu. Klimu ovde odlikuju umerene zime, topla leta i kišovita i umerena proleća i jeseni. Količina padavina je oko 600 mm/m².

**Vode**: Stara Pazova nema vodotokova na svom području, već tu postoje samo veštački prokopani kanali. Najbliža reka je Dunav, udaljen oko 10 km istočno od grada, kod Starih Banovaca.

**Biljni i životinjski svet** je sa odlikama Panonije i vezan je za stepsko rastinje.

Naziv
-----

Osim pod nazivom *Stara Pazova* (Стара Пазова), grad je nekada bio poznat kao *Pazova* (Пазова); na slovačkom se zove *Stará Pazova*; na nemačkom kao *Alt-Pasua*, *Alt-Pazua* ili *Pazua*; a na mađarskom kao *Ópázova*.

Nemci su se doselili 1791. godine, na prostor koji je dobio ime Nova Pazova a tada i Stara Pazova dobija svoje puno ime. Nemci su se iselili posle Drugog svetskog rata.

Istorija
--------

Slovačka evangelička crkva u Staroj Pazovi (1788)
Srpska pravoslavna crkva Svetog Ilije u Staroj Pazovi (1827)
Područje Stare Pazove bilo je naseljeno još u doba praistorije. U doba Starog Rima bilo je deo provincije Panonije sa sedištem u obližnjem Sirmijumu.

Tokom srednjeg veka ovo područje je više vekova bilo na razmeđi između Vizantije i Ugarske. Poslednjih vekova srednjeg veka ugarska vlast se učvrstila u ovim krajevima.

Za vreme Osmanskog carstva (16—18. veka) Pazovu su naselili Srbi. Oni su ostali pretežno stanovništvo sve do 70—tih godina 18. veka.

Najstariji zapis o prvoj crkvi je od 25. januara 1775. godine i nalazi se u inventaru Mitropolita Jovanovića. Ovaj zapisnik je nečijom krivicom i nepažnjom jako oštećen, nedostaju mu najvažniji prvi listovi za koje se pretpostavlja da sadrže podatke o nastanku crkve (pravoslavne) i škole a možda i o nastanku naselja. Ostalo je samo osam listova. Sačuvani listovi daju podatke o nameštaju, izgledu i uređenju same crkve. Po usmenom predanju stara crkva nije bila na istom mestu gde je sadašnja, već istočno od današnjeg oltara. Prva crkva nije imala jedno zvono već dva manja od 140 i 90 funti, koja nisu bila smeštena na crkvenom zvoniku nego na zvonari od balvana u severoistočnom uglu današnje porte sa školske strane. Porta je bila napravljena od drveta. Crkva je bila pokrivena uzbijenim rogozom.

### Dolazak Slovaka u Staru Pazovu

Slovaci su se doselili u ovaj deo Srema, tada južni deo Habzburške monarhije, godine 1770. i poreklom su uglavnom iz današnje srednje Slovačke. Doselili su se ne samo iz materijalnih razloga, već i zbog pritisaka mađarizacije i kontrareformacije, koje su na području današnje Slovačke sprovodile tadašnje ugarske vlasti prema pripadnicima protestantske tj. evangeličke vere. Dolazili su vođeni nadom da će na jugu Panonske nizije pronaći bolje uslove za život i biti manje izloženi pritisku kontrareformacije, koja je u Habzburškoj monarhiji trajala sve do smrti Marije Terezije 1780. godine. Slovaci su bili većinsko stanovništvo u Staroj Pazovi od svog dolaska do polovine 20. veka. Istovremeno su Srbi bili većinsko stanovništvo u okolnim selima.

### Razvoj posle Drugog svetskog rata

Posle Drugog svetskog rata počinje nagli razvoj Stare Pazove, vezan za prometnost položaja i blizinu Beograda i Novog Sada. U sledeći 50 godina naselje dobija obrise pravog grada, gradi se niz javnih zdanja, industrijskih pogona, kao i stambene zgrade i nova stambena naselja. Zahvaljujući tome, gradsko stanovništvo se utrostručuje u sledećih par decenija i to mahom doseljavanjem Srba iz pasivnih krajeva Hrvatske i Bosne i Hercegovine.

Poslednje dve decenije Stara Pazova polako postaje predgrađe Beograda. Takođe, grad je jedno od središta nove industrije u Srbiji, poznat pre svega po malim pogonima i proizvodnji robe široke potrošnje.

Katolička crkva u Staroj Pazovi
Detalj sa zgrade bivšeg hotela Srem (pre toga hotel Petrović)

Demografija
-----------

### Kretanje broja stanovnika

* 1869: 4.132
* 1880: 4.629
* 1890: 5.838
* 1900: 6.674
* 1910: 7.339

U naselju Stara Pazova živi 14948 punoletnih stanovnika, a prosečna starost stanovništva iznosi 39,0 godina (37,4 kod muškaraca i 40,5 kod žena). U naselju ima 6170 domaćinstava, a prosečan broj članova po domaćinstvu je 3,02.

Stanovništvo u ovom naselju veoma je nehomogeno, a u poslednja tri popisa, primećen je porast u broju stanovnika.

Slovačka narodna nošnja iz Stare Pazove (svadbena odeća)

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

*Grafik promene broja stanovnika tokom 20. veka*

|  |
| --- |
|  |

 | 

| Demografija |
| --- |

| Godina | Stanovnika |
| --- | --- |
|  |  |  |
|  |  |  |
| **1921.** | 7.751 |  |
| **1931.** | 8.536 |  |
| **1948.** | 9193 |  |
| **1953.** | 10103 |  |
| **1961.** | 12089 |  |
| **1971.** | 13776 |  |
| **1981.** | 16217 |  |
| **1991.** | 17110 | 16696 |
| **2002.** | 19385 | 18645 |

 |


| Etnički sastav prema popisu iz 2002. |
| --- |
|
| Srbi |    | 10477 | 56.19% |
| Slovaci |    | 5848 | 31.36% |
| Jugosloveni |    | 357 | 1.91% |
| Hrvati |    | 330 | 1.76% |
| Romi |    | 274 | 1.46% |
| Crnogorci |    | 84 | 0.45% |
| Makedonci |    | 81 | 0.43% |
| Mađari |    | 44 | 0.23% |
| Ukrajinci |    | 28 | 0.15% |
| Muslimani |    | 16 | 0.08% |
| Slovenci |    | 12 | 0.06% |
| Rusi |    | 11 | 0.05% |
| Albanci |    | 10 | 0.05% |
| Goranci |    | 9 | 0.04% |
| Rumuni |    | 7 | 0.03% |
| Nemci |    | 7 | 0.03% |
| Česi |    | 4 | 0.02% |
| Rusini |    | 4 | 0.02% |
| Bugari |    | 2 | 0.01% |
| Bunjevci |    | 1 | 0.00% |
| Bošnjaci |    | 1 | 0.00% |
| nepoznato |    | 373 | 2.00% |

**Stanovništvo prema polu i starosti** 

|  |
| --- |
|  | m |  |  | ž |
| ? | 70 |    |    | 69 |
| 80+ | 102 |    |    | 221 |
| 75-79 | 157 |    |    | 347 |
| 70-74 | 321 |    |    | 454 |
| 65-69 | 442 |    |    | 550 |
| 60-64 | 440 |    |    | 529 |
| 55-59 | 474 |    |    | 540 |
| 50-54 | 740 |    |    | 719 |
| 45-49 | 813 |    |    | 809 |
| 40-44 | 668 |    |    | 767 |
| 35-39 | 573 |    |    | 634 |
| 30-34 | 614 |    |    | 583 |
| 25-29 | 667 |    |    | 658 |
| 20-24 | 739 |    |    | 662 |
| 15-19 | 660 |    |    | 693 |
| 10-14 | 564 |    |    | 528 |
| 5-9 | 520 |    |    | 465 |
| 0-4 | 443 |    |    | 410 |
| prosek | 37.4 |  |  | 40.5 |

**Domaćinstva**

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

**Broj domaćinstava po popisima od 1948-2002.**| **Godina popisa** | 1948. | 1953. | 1961. | 1971. | 1981. | 1991. | 2002. |
| **Broj domaćinstava** | 2556 | 2892 | 3515 | 4160 | 5138 | 5448 | 6170 |

 | 

**Domaćinstva po broju članova po popisu od 2002.**| **Broj članova** | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 | 9 | 10 i više | Prosečan broj članova |
| **Broj domaćinstava** | 1100 | 1445 | 1271 | 1440 | 567 | 247 | 66 | 17 | 12 | 5 | 3.02 |

 |

**Domaćinstva**

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

**Broj domaćinstava po popisima od 1948-2002.**| **Godina popisa** | 1948. | 1953. | 1961. | 1971. | 1981. | 1991. | 2002. |
| **Broj domaćinstava** | 7480 | 2296 | 4587 | 319 | 244 | 34 | 8235 |

 | 

**Domaćinstva po broju članova po popisu od 2002.**| **Broj članova** | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 | 9 | 10 i više | Prosečan broj članova |
| **Broj domaćinstava** | 1734 | 4640 | 1407 | 424 | 30 |  |  |  |  |  |  |

 |

**Stanovništvo prema delatnosti koju obavlja**

| Pol | Ukupno | Poljoprivreda, lov i šumarstvo | Ribarstvo | Vađenje rude i kamena | Prerađivačka industrija | Proizvodnja i snabdevanje... | Građevinarstvo | Trgovina | Hoteli i restorani | Saobraćaj, skladištenje i veze |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Muški | 3727 | 375 | - | 22 | 1183 | 31 | 233 | 450 | 61 | 277 |
| Ženski | 2466 | 114 | - | 12 | 686 | 13 | 40 | 460 | 44 | 60 |
| Oba | 6193 | 489 | - | 34 | 1869 | 44 | 273 | 910 | 105 | 337 |
| Pol | Finansijsko posredovanje | Nekretnine | Državna uprava i odbrana | Obrazovanje | Zdravstveni i socijalni rad | Ostale uslužne aktivnosti | Privatna domaćinstva | Eksteritorijalne organizacije i tela | Nepoznato |
| Muški | 33 | 91 | 160 | 90 | 44 | 92 | - | - | 585 |
| Ženski | 66 | 84 | 111 | 196 | 242 | 77 | 2 | - | 259 |
| Oba | 99 | 175 | 271 | 286 | 286 | 169 | 2 | - | 844 |

Privreda
--------

Nova stambeno—poslovna zgrada u centru
Sedište opštine Stara Pazova
Razvijena je poljoprivreda, mlinska, metalska i tekstilna industrija. Posebno razvijeno zanatstvo, sa velikim učešćem male privrede u ukupnom društvenom proizvodu.

Obrazovanje
-----------

Osnovna škola "Boško Palkovljević Pinki"
U Staroj Pazovi se nalaze osnovne škole „Boško Palkovljević Pinki", „Simeon Aranicki", „Janko Čmelik" (slovačka), gimnazija „Branko Radičević", Ekonomska škola, Tehnička škola i škola za posebne potrebe „Anton Skala". Škola Simeon Aranicki je sagrađena 2008. godine.

Mediji
------

* Radio televizija Stara Pazova

Sport
-----

Fudbalski centar FSS u Staroj Pazovi
U Staroj Pazovi se nalazi moderan sportski centar FSS - Kuća fudbala.

* FK Jedinstvo Stara Pazova
* OK Jedinstvo Stara Pazova
* SD Jedinstvo Stara Pazova

Slavni ljudi
------------

* Miloš Jojić, fudbaler
* Aleksandar Kolarov, fudbaler
* Vukota Radović, sportski radnik
* Miloš Šestić, fudbaler
* Jovan Janković, odbojkaš, trener i sportski radnik

Partnerski gradovi
------------------

* Flag of Slovačka Púchov, Slovačka
* Flag of Hrvatska Vukovarsko-srijemska županija, Hrvatska
* Flag of Slovačka Mikroregion Podunajsko (Dunajska Lužna, Hamuljakovo, Miloslavov, Rovinka), Slovačka
* Flag of Austrija Leopoldsdorf, Austrija
* Flag of Slovačka Bela, Slovačka

Vidi još
--------

* Opština Stara Pazova
* Srem
* Sremski okrug
* Simeon Aranicki
* Janko Čmelik

Literatura
----------

* Slobodan Ćurčić, Broj stanovnika Vojvodine, Novi Sad, 1996.
* Dr Dušan J. Popović, Srbi u Vojvodini, knjiga 1, Novi Sad, 1990.
* Borislav Jankulov, Pregled kolonizacije Vojvodine u XVIII i XIX veku, Novi Sad - Pančevo, 2003.
* Dr Branislav Bukurov, Bačka, Banat i Srem, Novi Sad, 1978.

Vanjske veze
------------

* **Opština Stara Pazova** Arhivirano 2009-08-17 na Wayback Machine-u
* **Osnovna škola "Boško Palkovljević-Pinki" Stara Pazova**
* Zvanična strana opštine Arhivirano 2011-02-24 na Wayback Machine-u
* Radio TV Stara Pazova
* Radio Stara Pazova Arhivirano 2006-10-01 na Wayback Machine-u
* PazovaCafe[*mrtav link*]
* Nacionalna kuća fudbala FSS
* Biblioteka u Staroj Pazovi[*mrtav link*]
* Biblioteka u Staroj Pazovi Arhivirano 2007-06-09 na Wayback Machine-u
* Biblioteka Dositej Obradović - Stara Pazova Arhivirano 2019-09-03 na Wayback Machine-u
* Sremski Oglasi Arhivirano 2008-06-10 na Wayback Machine-u

|  |  |
| --- | --- |
|   | *Ovaj članak o **gradu u Srbiji** je u začetku. Možete pomoći Wikipediji tako da ga proširite*. |

  


| p • r • uNaseljena mesta opštine Stara Pazova |
| --- |
| Banovci Dunav •
Belegiš •
Vojka •
Golubinci •
Krnješevci •
Nova Pazova •
Novi Banovci •
**Stara Pazova** •
Stari Banovci •
Surduk |


| * p
* r
* u
Gradovi u Srbiji |
| --- |
| 
* Beograd
* Bor
* Čačak
* Jagodina
* Kikinda
* Kragujevac
* Kraljevo
* Kruševac
* Leskovac
* Loznica
* Niš
* Novi Pazar
* Novi Sad
* Pančevo
* Pirot
* Požarevac
* Prokuplje
* Smederevo
* Sombor
* Sremska Mitrovica
* Subotica
* Šabac
* Užice
* Valjevo
* Vranje
* Vršac
* Zaječar
* Zrenjanin

 | Coat of arms of Serbia |

***Stara Pazova*** na Wikimedijinoj ostavi