recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Trofej Marjana** je bio nogometni turnir koji se održavao redovito od 1974. do 1989. u Splitu a obnovljen je 2002. poslije 13 godina. Uglavnom se održavao ljeti. Nakon osamostaljenja Republike Hrvatske bilo je pokušaja obnove ovog turnira, s tim da se pomaklo vrijeme održavanja. Domaćin turnira je bio HNK Hajduk Split. Turnir je organiziran u predsezoni po uzoru na Španjolce koji su to prvi počeli prakticirati.

Na turniru su sudjelovali brojni veliki svjetski nogometni klubovi (Ajax, Bordeaux, Vasco da Gama i dr.) i velike svjetske nogometne reprezentacije, među kojima su najpoznatije bivši SSSR, Poljska, Makedonija i Hrvatska.

Osim Hajduka svake godine bi sudjelovale još dvije ili tri momčadi.

Popis pobjednika
----------------

**1974.** Hajduk Split  

**1975.** Hajduk Split  

**1976.** Hajduk Split  

**1977.** Hajduk Split  

**1978.** Partizan Beograd  

**1979.** Hajduk Split  

**1980.** Hajduk Split  

**1981.** Hajduk Split  

**1982.** Bordeaux  

**1983.** Hajduk Split  

**1984.** Hajduk Split  

**1985.** Hajduk Split  

**1986.** Bordeaux  

**1987.** Banik Ostrava  

**1988.** Nije igrano  

**1989.** Hajduk Split (zimski)  

**1989.** Dinamo Zagreb (ljetni)  

**1990.**-**2001.** Nije igrano  

**2002.** Hajduk Split  

**2003.** Poljska

Izvori
------

1. ↑  „Trofej Marjan". Pristupljeno 3. listopada 2010.
**Psihodrama** je oblik grupne terapije, u kojoj se učesnici aktivno uključuju odigravajući svoje sopstvene probleme čime se postiže neki oblik katarze. Danas je razvijeno više oblika psihodrame, ali je svima zajedničko da su učesnici aktivni u formulisanju životne situacije koja se želi odigrati, izboru osoba koje će biti uključene, kao i načinu izvođenja. Uvek se stvara atmosfera slobodnog emocionalnog reagovanja uz mogućnost da kasnije cela grupa analizira tok, iskrenost i ishod ovakvog oblika terapije. Psihodrama je značajno uticala na razvoj ne samo grupne psihoterapije, nego i na grupe susretanja i geštalt terapiju, pošto je i Moreno, tvorac ove metode, smatrao da ovim postupkom ljudi postaju, ne samo zdraviji, već i autentičniji, spontaniji i kreativniji.

Literatura
----------

* 

Ovaj članak, ili jedan njegov segment, izvorno je preuzet iz knjige Ivan Vidanović "*Rečnik socijalnog rada*" uz odobrenje autora.

Spoljašnje veze
---------------

* Psihodrama
* ATC – Radionice psihodrame Arhivirano 2006-10-01 na Wayback Machine-u
* AWIN o psihodrami Arhivirano 2006-10-01 na Wayback Machine-u
* BPA
* Psihodramske radionice i terapijske grupe u Novom Sadu Arhivirano 2017-06-17 na Wayback Machine-u
* Psihoterapija u Beogradu
**Larry Claxton Flynt, Jr.** (1. novembar 1942 - 10. februar 2021) je američki izdavač i predsjednik Larry Flynt Publications (LFP), koji uživa status najpoznatijeg pornografskog tajkuna na svijetu, odnosno jedne od najuticajnijih osoba industrije zabave za odrasle. Osnovao je časopis *Hustler*, na temelju koga je izgradio tokom decenija izgradio poslovni imperij koji uključuje produkciju pornografskih filmova i TV-kanala. 1978. je postao žrtvom atentata, nakon koga je ostao doživotno paraliziran od struka nadolje. Poznat je i po brojnim sudskim procesima 1970-ih i 1980-ih vezanim uz sadržaj njegovih medija, kao i po tome što je sebe nastojao opisati kao borca za slobodu govora te uzeo aktivnog učešća u političkom životu SAD.

Njegov život je godine 1996. postao predmetom biografskog filma *The People vs. Larry Flynt* u kome je njegov lik tumačio Woody Harrelson.

Izvori
------

Literatura
----------

* Flynt, Larry and Ross, Kenneth *An Unseemly Man: My Life As A Pornographer, Pundit And Social Outcast* (1996) ISBN 0-7871-1143-0

Vanjske veze
------------

***Larry Flynt*** na Wikimedijinoj ostavi

* Official Hustler website
* Official Hustler Magazine website
* Official website
* HustlerWorld.com – Official Hustler News website
* Larry Flynt na sajtu IMDb

Šablon:Flynt, Larry
**Vinko Cuzzi** (Split, 11. srpnja 1940. - Zagreb, 8. prosinca 2011.), bivši hrvatski nogometaš.

Igračka karijera
----------------

### Klupska karijara

Za prvi tim splitskog Hajduka debitirao je 1958. i bijeli dres nosio do 1969. a od sredine šezdesetih pripadala mu je i kapetanska vrpca. Za Hajduk je odigrao ukupno 434 utakmice i postigao 4 gola. Kao kapeten Hajduka primio je prvi Kup Jugoslavije osvojen u povijesti kluba, u sezoni 1966/67. Kraće vrijeme igrao u švicarskom klubu Lausanne (1968.). Do reprezentacije se probio igravši na mjestu desnoga braniča, a u Hajduku je po potrebi igrao i na mjestu posljednjeg obrambenog igrača. Izvanredno brz, inteligentan igrač oštra udarca.

Statistika u Hajduku

| Natjecanje | Nastupi | Golovi |
| --- | --- | --- |
| Prvenstvo | 190 | 0 |
| Kup | 32 | 0 |
| Superkup | 0 | 0 |
| Međunarodne | 4 | 0 |
| Splitski podsavez | 0 | 0 |
| **Ukupno** | **226** | **0**
 |
| Prijateljske | 208 | 4 |
| ***Sveukupno*** | **434** | **4** |

Prvi službeni nastup za Hajduk je prvenstvena utakmica protiv Vojvodine u Novom Sadu 26. listopada 1958. Hajduk je izgubio s 4:1, a jedini strijelac bio je Vastić.

### Reprezentativna karijera

Dres državne A reprezentacije Jugoslavije oblačio je 8 puta. Debitirao je 4. rujna 1965. protiv SSSR-a (0:0) u Moskvi, dok se od reprezentativnog dresa oprostio u 23. lipnja 1966. protiv Njemačke (0:2) u Hanoveru.

Život nakon nogometa
--------------------

Dugogodišnji sudac Županijskog suda u Splitu. Član uprave Hajduka od 1990. a od 1994. do 1996. bio je predsjednik Skupštine Hajduka

Nagrade i priznanja
-------------------

#### Klupska

**Hajduk Split**

* Kup maršala Tita **(1)** : 1966./67.
* Nositelj zlatne Hajdukove kapetanske trake.

Vanjske poveznice
-----------------

* Vinko CUZZI 1961-1967 - Pes Classic Stats Forum Arhivirano 2014-02-24 na Wayback Machine-u
* Slobodna Dalmacija: ZBOGOM KAPETANE Na Lovrincu pokopana legenda Hajduka Vinko Cuzzi; Maleš: Zračio je vedrinom i ljubavi
* Preminuo Vinko Cuzzi
* Vinko Cuzzi

Izvori
------

1. 1 2  Nogometni leksikon: Cuzzi, Vinko Arhivirano 2016-03-05 na Wayback Machine-u, preuzeto 16. lipnja 2013.
2. ↑  Statistika na službenim stranicama HNK Hajduk
3. ↑  Statistika reprezentacije Jugoslavije / Reprezentativci [A-Z]: Cuzzi Vinko, preuzeto 16. lipnja 2013.
4. ↑  ODLAZAK VELIKANA; Umro Vinko Cuzzi u 72. godini života, preuzeto 16. lipnja 2013.
**Völkermarkt** (slovenski: *Velikovec*) je grad na jugu Austrije od 10,953 stanovnika, on je i administrativni centar |Okruga Völkermarkt.

Geografske karakteristike
-------------------------

Völkermarkt leži na jugoistoku Koruške u dolini rijeke Drave, nedaleko od velikog akumulaciono jezero.

Historija
---------

Najstarije naselje dokumentirano je između 1105. - 1126. pod imenom - **Volchimercatus**, od 1254. navodi se kao grad, status grada mu je obnavljen - 1342.

Vrhunac ekonomskog i političkog prosperiteta grad je imao u 15. vijeku.

Znamenitosti
------------

Od znamenitosti Völkermarkt ima još uvijek dobro očuvane dijelove srednjovjekovnih gradskih bedema i bastion.

Pored toga tu je i parohijska crkva iz 1240. - 1247. restaurirana u drugoj polovici 15. vijeka, kasnoromaničke jezgre, s portalima iz istog perioda i kasnogotičkim freskama (15-16. vijek).
Stara gradska vijećnica iz 1499. i barokni kužni stup na glavnom trgu posvećen sv.Trojstvu iz 1715.

Pored grada leže brojni dvorci; gotički Waisenberg, Toellerberg (16. vijek), Frankenstein (restauriran 1797.) i Thalenstein iz 15. vijeka (restauriran u 18. vijeku).

Privreda
--------

Völkermarkt je regionalni centar energetske kompanije KELAG koja tu ima dvije hidroelektrane .

Od 3.534 zaposlenih koliko ih je bilo 1991. oko 59% je radilo u tercijarnom sektoru.
Industrija Völkermarkta proizvodi betonske konstrukcije, strojeve za građevinarstvo i precizne mehaničke dijelove. Grad je podigao novi industrijski park u kojem djeluju brojna mala poduzeća..

Izvori
------

1. 1 2 3 4  „Austria: Kärnten" (engleski). City population. Pristupljeno 24. 02. 2016.
2. 1 2 3 4 5 6 7 8  „*Völkermarkt*" (engleski). Austria-Forum. Pristupljeno 24. 02. 2016.

Vanjske veze
------------

***Völkermarkt*** na Wikimedijinoj ostavi

* *Službene stranice Völkermarkta* ()
**Camopi** je naselje i općina u Francuskoj Gvajani od 2,146 stanovnika koji se nalazi na istoku zemlje u Arondismanu Saint-Georges.

Geografske karakteristike
-------------------------

Camopi se nalazi na brazilskoj granici na ušću rijeke Camopi u rijeku Oyapock, udaljen 200 km (zračne linije) od prijestolnice Cayenne i stotinjak od svog regionalnog centra Saint-Georges.

Kako je smješten u srcu Amazonske prašume, do njega ne vodi nijedna cesta, pa se može doći jedino avionom ili čamcem iz Saint-Georgesa. Vožnja traje od jedan do dva dana, što zavisi o vodostaju.

Teritorij općine zauzima cijeli jugoistočni dio zemlje, to je pačetvorina duga 200, široka 80 km uz rijeku Oyapocu.

To je pogranični kraj, dio Nacionalnog parka Amazona u kom žive domorodački Emerillon i Oyampi indijanci, pa je za ulaz potrebno dobiti dozvolu.

Historija
---------

Camopi je izrastao kao indijansko selo, - 1970. je postao sjedište prefekture.

Camopi danas ima mali aerodrom (često neupotebljiv zbog travnate piste), mini termoelektranu (70 kWh), dom zdravlja, 3 škole i od 2008. koledž.

Izvori
------

1. 1 2 3 4 5 6  „*Camopi Saint-Georges*" (engleski). City population. Pristupljeno 31.12.2023.
2. 1 2 3 4  „*Camopi*" (francuski). France, le trésor des régions. Pristupljeno 31.12.2023.
3. 1 2  „*Le village de Camopi*" (francuski). Académie de la Guyane. Pristupljeno 31.12.2022.

Vanjske veze
------------

***Camopi*** na Wikimedijinoj ostavi

* *Mairie - Camopi* (službene stranice) ()
Koordinate: 44°52′51″N, 13°53′25.5″E
**Šandalja** (tal. *San Daniele*) je sustav više pećina i podzemnih špilja, nazvan po istoimenom kamenolomu Šandalja. U rimsko doba već se na ovom lokalitetu eksploatirao kamen. Nalazi se 5 km sjeveroistočno od Pule.

Nalazi se na području OKZ "Valtura". Po bogatstvu paleontoloških, paleolitičkih i paleoantropoloških nalaza, koje su pronađene u 9 metara debelim naslagama, ovaj lokalitet zauzima vodeće mjesto na europskom tlu (paleolitik ili starije kameno doba traje od oko 2.000.000 – 10.000 godina pr. Kr.). Do danas su istražene pećine Šandalja I i II, udaljene jedna od druge svega desetak metara. Akademik Mirko Malez pronašao je 1961. i 1962. godine ostatke sjekutića *homo erectusa* stare 1 milijun godina. Upravo ovi podaci govore o najstarijem pračovjeku Europe. Isto tako je na ovom lokalitetu pronađeno i najstarije udarno oruđe u Europi (kremeni udarač). Danas je lokalitet zarušen, zapušten i ugrožen radom kamenoloma.

Vanjske poveznice
-----------------

* Leksikografski zavod Miroslav Krleža, Istarska enciklopedija - Šandalja Arhivirano 2015-04-02 na Wayback Machine-u
**Ante Žaja** (Šibenik, 1941-), obrambeni nogometaš Hajduka i dužnosnik. Nastupao za NK Šibenik (1957–61) i NK Hajduk (1961–69), s kojim je osvojio jugoslavenski kup (1967).

Za Hajduk odigrao 216 utakmica i postigao 15 pogodaka. Krasila ga je velika borbenost, srčanost i taktičko znanje. Svoju dužnosničku karijeru generalnog tajnika započeo u Hajduku. Od 1975. do 1986. bio je prvi operativac kluba.

Godine 1998. ponovno se vraća u Hajduk i volonterski obavlja posao direktora Hajduka. U upravnome odboru kluba radi od jeseni 2000. Od 1994. do 1998. bio je član poglavarstva Grada Splita zadužen za šport, a predsjednik Splitskoga saveza športova je od 1998. Nagradu za životno djelo HOO-a dobio 2002.

Statistika u Hajduku

| Natjecanje | Nastupi | Golovi |
| --- | --- | --- |
| Prvenstvo | 87 | 5 |
| Kup | 11 | 2 |
| Superkup | 0 | 0 |
| Međunarodne | 6 | 0 |
| Splitski podsavez | 0 | 0 |
| **Ukupno** | **104** | **7**
 |
| Prijateljske | 112 | 8 |
| ***Sveukupno*** | **216** | **15** |

Izvori
------

1. ↑  „Nog. Leks. Žaja, Ante". Arhivirano iz originala na datum 2016-03-05. Pristupljeno 2014-07-26.
2. ↑  Statistika na službenim stranicama HNK Hajduk
**August Arsen Vivoda** (Veli Mlun kraj Buzeta, 10. ožujka 1917. - Rijavec, 13. ožujka 1943.), antifašist, narodni heroj.

Biografija
----------

Rođen je 10. ožujka 1917. godine u Velom Mlunu kraj Buzeta u siromašnoj zemljoradničkoj obitelji.

Kako bi izbjegao služenje u talijanskoj fašističkoj vojsci prebjegao je 1936. godine u Jugoslaviju u Sušak.

Sudionik Narodnooslobodilačke borbe je od 1941. godine. Član Komunističke partije Jugoslavije postao je 1941. godine.

U povodu godišnjice smrti Vladimira Iljiča Lenjina 1942. godine zajedno je s Viktorom Lencom izvršio diverziju na skladištu sirovina u sušačkoj Tvornici papira. U partizane je otišao 18. ožujka 1942. godine.

Poginuo je u sukobu s talijanskim fašistima u selu Brkinu 13. ožujka 1943. godine.

Ukazom predsjednika Socijalističke Federativne Republike Jugoslavije Josipa Broza Tita od 26. rujna 1973. godine proglašen je narodnim herojem.

Literatura
----------

* **Narodni heroji Jugoslavije**. *Mladost*, Beograd 1975. godina.

Vanjske poveznice
-----------------

* *Istarska enciklopedija*: Vivoda, August-Arsen Arhivirano 2015-04-02 na Wayback Machine-u
| Espinhaço |
| --- |
| Dio |
| Pogled na masivPogled na masivPogled na masiv |
| Dužina masiva: | 1,100 km |
| Širina masiva: | km |
| Površina masiva: | km² |
| Najviši vrh: | Pico do Sol (2,072 m) |
| Zaštićene oblasti: | Espinhaço na mapi BrazilaEspinhaçoEspinhaçoPozicija masiva u Brazilu |
| Država: |  Brazil |

**Espinhaço** (portugalski: *Serra do Espinhaço*) je planinski masiv na jugoistoku Brazila, koji se proteže od sjevera prema jugu u dužini od nekih 1,100 km, preko Saveznih država Minas Gerais i Bahia.

Karakteristike
--------------

Planine masiva visoke su između 1,100 - 2,000 metara, one zajedno sa visoravni Diamantina u državi Bahia, formiraju vododjelnicu između sliva rijeke São Francisco i kratkih vodotoka koji se spuštaju direktno u Atlantik na istoku.

Najviši vrh masiva *Pico do Sol* (2,072 m) se nalazi pored grada Catas Altas u Nacionalnom parku Carratha.

Od početka 18. vijeka se u planinama Espinhaça iskapa zlato, dijamanti i poludrago kamenje. Masiv je danas ekonomski važan ponajviše zbog velikih količina željezne rude i visokokvalitetnog mangana. Espinhaça je najveći izvoznik kristalnog kvarca na svijetu.

Upravo je zlatna groznica bila glavni motiv za kolonizaciju Minas Geraisa.

Izvori
------

1. 1 2 3 4  „*Espinhaço Mountains*" (engleski). Encyclopedia, Science News & Research Reviews. Pristupljeno 03.01. 2024.
2. 1 2 3  „*Espinhaço Mountains*" (engleski). Encyclopædia Britannica. Pristupljeno 03.01.2024.

Vanjske veze
------------

***Espinhaço*** na Wikimedijinoj ostavi

* *Espinhaço Mountains* ()
**Esteli** službeno *Villa de San Antonio de Pavia de Estelí* je općina od 130,380 i grad od 110,329 stanovnika. na sjeverozapadu Nikaragve u Departmanu Esteli u kom je administrativni centar.

Geografske karakteristike
-------------------------

Esteli se prostire u dolini Rijeke Esteli na nadmorskoj visini od 815 metara, na trasi Panameričkog autoputa, udaljen 150 km sjeverno od glavnog grada Manague

Poznat je kao prijestolnica Duhanske industrije i po megalitskim skulpturama iz pretkolumbovskog doba.

O duhanu zavisi 65 % privrede Estelía, u gradu postoji oko 60 manufaktura u kojima radi 30,000 ljudi i proizvodi cigare.

Historija
---------

Esteli su osnovali španjolski kolonisti u junu 1685. pod imenom *Villa de San Antonio de los Esterillos*, to naselje zvano i *Villa Vieja* kasnije je 
prezvano u *Villa de San Antonio de Estelí*, nakon preseljenja na današnju lokaciju.
Mjesto je dobilo status grada - 1891. iste godine kad je i osnovan Departman Estelí. Status je izgubio 1897. zbog sudjelovanja u ustanku protiv vlade generala José Santosa Zelaye, status mu je 
službeno vraćen 1900.

Poprilično je stradao za vrijeme borbi između Sandinista i vladinih snaga (1978.-1979.)

U posljednjih 15 godina, Estelí je nakon Manague - grad koji je najviše narastao.

Privreda
--------

Današnji Esteli je trgovački centar stočarsko- ratarskog kraja, koji pored duhanske industrije ima i štavionice, 
pilane i firme koje proizvode šešire.

Izvori
------

1. 1 2 3 4 5 6  „*Esteli Municipality in Nicaragua*" (engleski). City population. Pristupljeno 01.5.2023.
2. 1 2 3 4  „*Esteli, Nicaragua*" (engleski). Encyclopaedia Britannica. Pristupljeno 01.5.2023.
3. 1 2  „*Estelí in Estelí*" (engleski). City population. Pristupljeno 01.05.2023.
4. 1 2  „*Departamento de Estelí*" (španjolski). Visita Nicaragua. Pristupljeno 01.05.2023.
5. 1 2  „*Historia*" (španjolski). Alcadia de Esteli. Pristupljeno 01.5.2023.
6. 1 2  „*Estelí*" (španjolski). EcuRed. Pristupljeno 01.05.2023.

Vanjske veze
------------

***Estelí*** na Wikimedijinoj ostavi

* *Alcadia de Esteli* ()
**Gmünd in Kärnten** (slovenski: *Sovodenj*) je grad na jugu Austrije od 2,598 stanovnika, koji administrativno podpada pod Okrug Spittal an der Drau.

Geografske karakteristike
-------------------------

Gmünd leži na zapadu Koruške, na ušću Malte u rijeku Lieser, duž puta koji je još od rimskih vremena vodio preko planinskog prijevoja Katschberg..

Zapadno od Gmünda leži Nacionalni park Nockberge osnovan 1987. na površini od 184.3 km².

Historija
---------

Gmünd je izrastao u 13. vijeku oko srednjovjekovnog zamka Status grada dobio je još 1292. 
Svoj zenit imao je za 15. vijeka kao trgovački centar..

Znamenitosti
------------

Gmünd još uvijek ima očuvane dijelove srednjovjekovnih bedema sa tornjevima (Pankrazitor, Unterestor, Maltator) iz 13. vijeka i 
ostatke zamka, koji je prvi put dokumentiran 1252. a u ruševnom stanju je od 1886. i gotičku parohijsku crkvu, podignutu između 14. do 15. vijeka, a na glavnom trgu se koči kužni stup iz 1576.

Grad je poznat po muzeju Porsche automobila osnovanom 1982..

Privreda
--------

Gmünd je grad drvne i prehrambene industrije u kom se još proizvodi građevinski materijal.
Poznat je i kao ljetna turistička destinacija kog posjeti do 72,102 turista..

Pobratimski gradovi
-------------------

* Njemačka, Osnabrück

Izvori
------

1. 1 2 3 4  „Austria: Kärnten" (engleski). City population. Pristupljeno 28. 02. 2016.
2. 1 2 3 4 5 6 7 8  „*Gmünd in Kärnten, Kärnten*" (engleski). Austria-Forum. Pristupljeno 28. 02. 2016.

Vanjske veze
------------

***Gmünd in Kärnten*** na Wikimedijinoj ostavi

* *Službene stranice Gmünd in Kärntena* ()
Duvanjsko polje
**Duvanjsko polje** je kraško polje u jugozapadnom dijelu Bosne i Hercegovine, na teritoriji opštine Tomislavgrad. Do sada je izvršeno više regionalizacija Bosne i Hercegovine prema različitim kriterijima. Prema geotektonskom kriteriju, područje Bosne i Hercegovine može se podijeliti na tri pojasa: Vanjske Dinaride, Središnje Dinaride i Unutarnje Dinaride. Takva geotektonska podjela zasnovana je prvenstveno na geografskom položaju i razlikama u litofacijalnim i tektonskim osobinama izdvojenih zona, zatim na sličnim globalnim uslovima geološke evolucije i orogeneze, te specičnostima u njihovom geotektonskom sklopu
 Teritorija Bosne i Hercegovine zahvata oko 25% ukupnog teritorija Dinarida i nalazi se u njihovom srednjem dijelu.

Duvanjsko polje građeno je od naslaga miocenske starosti koje su uz rubne dijelove (npr. oko Kongore) ili uz riječne tokove prekrivene kvartarnim nanosima. Rubni planinski okvir je složenije građe: prevladavaju krečnjaci i dolomiti jurske i kredne starosti, s mjestimično prisutnim manjim područjima naslaga tercijarne starosti.

Nalazi se na 860-900 m nadmorske visine. Okruženo je sa svih strana planinama. Na istoku je Ljubuša planina (1794 m.), Crni vrh 1617 m. Mala Ljubuša 1676 m.) i Vran planina (2074 m.). Na jugozapadu je Vrana Hlib ili Lib planina (1481 m.) i Orlakuk (1391 m.), i koja strmenitim grebenom Libom (1023 m.) prodire u samo Duvanjsko polje. Na zapadu su Ivlidena i Grabovička planina, a na sjeverozapadu Tušnica (1700m.) Polj je dugo 20 km (Mesihovina - Mokronoge), široko 12 km (Brišnik - Mandino Selo). Površina mu je 125 km2.

Vode pripadaju slivu rijeke Cetine. Mještani smatraju da su u polju 74 izvora. Najznačajniji je potok Šuica ili Šujica koji u polje dolazi od planine Malovan.

Na polju je registrovano: 11 vrsta riba, 151 vrsta ptica, 10 vrsta vilinih konjića i 148 floralnih vrsta. Uzgaja se: krompir, žitarice, kupine, a najveći dio koristi se za ispašu stoke. Poznati kraški fenomeni: Veliki ponor kod sela Kovači, Donji Brišnik, pećina Dahna kod Omerovića, pećina "Katedrala" kod Anića, meandri rijeka Šuica i Drina.

Historija
---------

*Glavni članak: Gradine u Duvanjskom polju*
Polja u jugozapadnoj Bosni, Duvanjsko, Glamočko i Livanjsko sistematski su arheološki istraživana od 1973. godne. Na ova tri polja obavljena su iskopavanja na 17 gradina i ukupno je registrovano 107 gradino, od toga 34 na Duvanjskom polju. Polja su naseljavali ilirsko pleme Dalmati, počevši od bronzanog doba.
**Miraš Dedeić** (Ramovo Ždrijelo, Durmitor, Crna Gora, 8. novembar 1938) je drugi po redu poglavar kanonski Crnogorske pravoslavne crkve, u kojoj ima naziv „arhiepiskop cetinjski i mitropolit crnogorski, poglavar Crnogorske pravoslavne crkve mitropolit Mihailo".

Po nacionalnosti je Crnogorac. Vladičanska katedra nalazi se u Cetinju. Zamenio je prvog poglavara Crnogorske pravoslavne crkve, vikarnog episkopa Antonija Abramovića koji je umro 1996. godine.

Biografija
----------

Dedeić je diplomirao na Teološkom fakultetu u Beogradu 1969. godine, potom bio suplent monaške škole u manastiru Ostrog. Završio je postdiplomske studije na Papskom orijentalnom institutu u Rimu 1973. godine, a potom pohađao Rusku duhovnu akademiju Svetoga Sergija u gradu Zagorsk. Radio je pri državnim arhivima u SFRJ, SSSR-u i Italiji.

Rukopoložen je za mirskog pravoslavnog sveštenika Srpske pravoslavne crkve 1988. godine u Beču, u Crkvi Svete Trojice, od strane mitropolita Austrije i egzarha Italije i Mađarske, Hrizostoma, uz pratnju episkopa austrijskog Mihaila Hristopulisa, grčkog arhimandrita Svete gore, arhimandrita ruskog i bugarskog. Bio je pravoslavni paroh Carigradske patrijaršije u Rimu gdje je kasnije i proizveden u arhimandrita. Početkom 1990ih, odlukom Svetog arhijerejskog sinoda Srpske pravoslavne crkve, zbog navodnih teških zloupotreba svešteničkog čina i mnogobrojnih kanonskih prestupa raščinjen je iz ove vjerske zajednice, te svoj rad nastavlja pri Vaseljenskoj patrijaršiji, pretstavništvu za Italiju.

Za vrijeme svog rada u Rimu, Dedeić se često oglašavao u medijima, a kao deklarisani Srbin, svoje sljedbenike bi pozdravljao kao „djecu Svetoga Save i potomke kneza Lazara". Protivnici mu zamjeraju što bi često u tim oglašavanjima komentarisao i neka politička pitanja. Njegov razvod 1994. godine i optužbe bivše supruge za preljubu bile su razlog da ga mitropolit Vaseljenske patrijaršije za Italiju, Spiridon stavi pod zabranu činodejstva. U pismu mitropolitu zagrebačko-ljubljanskom Jovanu (SPC) od 16. maja 1995. Dedeić je ovu suspenziju pravdao navodnim grčkim zamjeranjem, jer je organizovao „srpsku crkvenu opštinu u Rimu", te mitropolita Jovana molio da ga primi nazad u SPC za parohijskog sveštenika.

Budući odbijen, Dedeić pronalazi svoje mjesto u *Crnogorskoj pravoslavnoj crkvi*, nevladinoj organizaciji osnovanoj 1993. godine od strane nacionalnih Crnogoraca, privrženih ideji crnogorske nezavisnosti. Uz pomoć sličnih nekanonskih pravoslavnih crkvenih organizacija iz Bugarske i Ukrajine (izopštenih od strane carigradskog patrijarha), u Crkvi Svete Paraskeve u Sofiji, Dedeić je 1998. godine, ustoličen za arhiepiskopa ove nekanonske vjerske zajednice. Hirotonisan je za episkopa od strane nepriznatog patrijarha bugarskog, Pimena i sedam samozvanih mitropolita i episkopa nepriznatog Alternativnog sinoda Bugarske pravoslavne crkve.

Na Cetinju, 31. oktobra 1998. godine, u društvu simpatizera CPC-a, Mihailo se proglasio za samozvanog mitropolita ove vjerske zajednice.
**Gilbert Njuton Luis** (engl. ; Vejmut, 23. oktobar 1875 — Berkli, 23. mart 1946) je bio američki fizikohemičar.

Školovanje
----------

Studije hemije je započeo na Univerzitetu Nebraska, a na Harvardu je diplomirao 1896. i doktorirao 1899.

Naučni rad
----------

Studije (posledoktorske) nastavio je kod slavnih fizikohemičara toga doba, Vilhelma Osvalda u Lajpcigu i Valtera Nernsta u Getingenu.

Godine 1908. objavio je prvi rad iz serije o relativnosti, gde je izveo vezu između mase i energije drukčije od Ajnštajna. Takođe je uveo termodinamički koncept fugasnosti u radu, "The osmotic pressure of concentrated solutions, and the laws of the perfect solution," *J. Am. Chem. Soc.* **30**, 668-683 (1908).

Godine 1916. formulisao je ideju da kovalentnu vezu obrazuju zajednički elektronski parovi. Njegove ideje o hemijskoj vezi proširio je Irving Langmjur što je inspirisalo Polinga da započne ispitivanje prirode hemijske veze. Te godine je objavio ono što danas nazivamo Luisovim strukturama i model kubičnog atoma.

Godine 1919, ispitivanjem magnetnih osobina rastvora kiseonika u tečnom azotu, našao je da dolazi do obrazovanja molekula O4 što je bio prvi dokaz o postojanju četvoroatomskog kiseonika.

Godine 1923. formulisao je elektronsku teoriju kiselo-baznih reakcija što danas znamo kao Luisovu teoriju: Luisova baza je akceptor (primalac) elektrona a Luisova baza" donor (davalac) elektrona.

Iz radova Vilarda Gibsa, bilo je poznato da se hemijske reakcije odvijaju do dostizanja ravnoteže određene slobodnom energijom reaktanata. Luis je proveo 25 godina određujući slobodne energije različitih supstanci. Godine 1923. objavljivanjem tih rezultata sa Randalom Luis je hemijsku termodinamiku uveo kao modernu naučnu disciplinu.

Godine 1926, smislio je termin „foton" za najmanju jedinicu energije zračenja.

Luis je prvi napravio deuterijum oksid (tešku vodu) 1933. godine.

Literatura
----------

* Coffey, Patrick (2008) *Cathedrals of Science: The Personalities and Rivalries That Made Modern Chemistry*. Oxford University Press. ISBN 978-0-19-532134-0

Vanjske veze
------------

* Gilbert Newton Lewis (1875–1946) and Irving Langmuir (1881–1957) Arhivirano 2007-02-03 na Wayback Machine-u - Chemical Achievers
* Key Participants: G. N. Lewis Arhivirano 2012-11-22 na Wayback Machine-u - *Linus Pauling and the Nature of the Chemical Bond: A Documentary History*
* Eric Scerri, *The Periodic Table, Its Story and Its Significance*, Oxford University Press, 2007, see chapter 8 especially
* National Academy of Sciences Biographical Memoir
**Giuseppe Pino Budicin** (Rovinj, 27. travnja 1911. - Valdibora kraj Rovinja, 8. veljače 1944.), hrvatski politički radnik, antifašistički borac, narodni heroj.

Životopis
---------

Rođen je 27. travnja 1911. godine u Rovinju u siromašnoj radničkoj obitelji. Otac mu je bio stolar, a majka mu je umrla dok je još bio dijete. Poslije završene osnovne i niže građanske škole završio je brijački zanat. Kod istoga majstora poslije je radio kao pomoćnik.

S osnovama antifašističke borbe upoznao se tijekom 1927. i 1928. godine kada je došao u dodir s pojedinim članovima Komunističke partije Italije. Ubrzo je bio primljen u članstvo KP Italije. Od 1931. do 1933. služio je vojni rok u mornarici u La Speziji. Nakon odsluženja vojnog roka radio je u rodnom mjestu. Kada je došlo do uhićenja nekolicine rovinjskih komunista među njima je bio uhićen i Pino.

Specijalni sud za zaštitu države osudio ga je na sedam godina zatvora. Nakon što je izdržao tri godine robije amnestiran je i u ožujku 1937. godine ponovo se vratio u Rovinj. Po izlasku iz zatvora odmah se povezao s partijskom organizacijom. Raspačavao je antifašističke letke i posebno radio s antifašističkom omladinom. Fašistička policija je zapazila njegov rad pa je ponovo uhićen krajem 1937. godine. Naredne godine osuđen je u Rimu na 12 godina robije. Iz zatvora je pušten uoči kapitulacije Italije 1943. godine.

Kapitulacija Italije zatekla ga je u Rovinju gdje se povezao s Narodnooslobodilačkim pokretom i počeo raditi na stvaranju narodne vlasti, vršenju mobilizacije za rovinjski bataljun i na učvršćenju partijske organizacije u Rovinju.

Bio je politički sekretar Kotarskog komiteta KPH za Rovinj, član Oblasnog komiteta KPH za Istru, član Oblasnog NO odbora za Istru, a na Drugom zasjedanju ZAVNOH-a u Plaškom izabran je za člana ZAVNOH-a. Radio je i na pokretanju tiska na talijanskom jeziku u Istri kako bi se njegovi sunarodnjaci upoznali s ciljevima Narodnooslobodilačke borbe na svom materinskom jeziku.

Uhićen je 7. veljače 1944. godine u blizini Rovinja. Strijeljan je na obali luke Valdibore 8. veljače 1944. godine. Talijanski bataljon koji je formiran u ožujku 1944. godine nosio je njegovo ime.

Ukazom predsjednika Socijalističke Federativne Republike Jugoslavije Josipa Broza Tita od 26. rujna 1973. godine proglašen je narodnim herojem.

Literatura
----------

* **Narodni heroji Jugoslavije**. *Mladost*, Beograd 1975. godina.

Vanjske poveznice
-----------------

  

* *Istarska enciklopedija*: Budicin, Giuseppe - Pino
*Za ostala značenja, vidi Crotone (razvrstavanje).*

**Kroton** (ital. *Crotone*, grč. Κροτῶν, novogrč. Κρωτόνας, lat. *Crotona*) je grad u Kalabriji u južnoj Italiji. Osnovan je oko 710. godine stare ere kao ahajska kolonija. U srednjem i novom veku bio je poznat pod imenom *Cotrone*, sve do 1928. godine, kada mu je ime promenjeno u *Crotone*. Godine 1996. postao je glavni grad novoosnovane provincije Krotone. Godine 2011. u ovom je gradu živelo 48.704 stanovnika.

Rana historija
--------------

Krotone su polovinom VIII veka pre nove ere osnovali stanovnici grcke oblasti Mesenija sa Peloponeza. Kolonizacija je bila posledica pritisaka koje je Sparta vrsila na stanovnistvo Mesenije, težeći da ga podjarmi i pretvori u helote (obespravljeno stanovnistvo koje je radilo na zemljoposedima spartanskih vojnika). Paralelno sa Krotonom osnovan je i Sibaris od strane iste grupe.

Vanjske veze
------------

***Crotone*** na Wikimedijinoj ostavi

* Comune Crotone ()

|  |  |
| --- | --- |
| Normativna kontrola Uredi na Wikidati | 
* WorldCat identiteti
* VIAF: 153601049
* LCCN: n80035735
* GND: 4200589-9
* SUDOC: 028705424
* BNF: cb12270347q (podaci)
* NKC: ge1120031

 |
**Povelja Tvrtka I Dubrovniku 1375.** je vjerovatno posljednja Tvrtkova povelja Dubrovčanima kao bana. Pisana je ćirilicom, a pisar je bio dijak Brojan.

U godinama poslije smrti cara Uroša 1371. god. došlo je raspadanja srpskog carstva, a u sukobe srpeke vlastele bila je uvučena i Bosna. Posljedica je bila proglašenje Tvrtka za kralja Srbije i Bosne 1377. god.

Političke promjene dovele su i do promjena u trgovini Dubrovnika i zaleđa u unutrašnjosti. Da bi smirio Dubrovčane, Tvrtko I, koji je od 1373. vladao i dijelovima Srpskog carstva (Podrinje i Polimlje), jer je sa knezom Lazarom podijelio oblast Nikole Altomanovića, izdao im je povelju u kojom je obnovio dosadašnje povlastice, ali sada na proširenoj bosanskoj banovini.

Prvi dokument na papiru
-----------------------

Iz 1375. g. sačuvano je još i jedno Tvrtkovo pismo Dubrovčanima, pisano u Bobovcu. To je posljednje sačuvano bansko pismo i pisano je uz brojne novine. Kad je ban Tvrtko odlučio da se proglasi legitimnim nasljednikom nemanjićke kraljevske krune i da tu titule prenese i na dotadašnju banovinu Bosnu, on je smatrao za shodno da uz nemanjićku krunu uvede i sva ostala vanjska obilježja srpskih kraljeva, među ostalim i srpsku kancelarijsku vještinu.

Elegantnu i glatku diplomatsku minuskula, kakva je postojala u srpskoj državnoj kancelariji u toku posljednjih 50 godina, prenio je u bosansku kancelariju dovođenjem nepoznatog pisara. Pismo iz 1375. značajno je i kao prvo pismo napisanu u Bosni na papiru. U njemu je Tvrtko od Dubrovčano tražio isporuku "svite" za 500 perpera, pa se predpostavlja da je to bila priprema za krunidbu. Time je Tvrtko dao do znanja da se priprema za ulazak u odabrani krug evropskih vladara.

Izvori
------

1. 1 2 3  „Nada Klaić: SREDNJOVJEKOVNA BOSNA". *EMINEX s p.o. Zagreb, 1964.*. Pristupljeno 9. 2. 2023.
2. ↑  „Svetozar Ćorović: Istorija srpskog naroda - Bosna kao stožer nove srpskohrvatske države". *INTERNET IZDANJE IZVRŠNI PRODUCENT I POKROVITELJ Tehnologije, izdavaštvo i agencija Janus Beograd, novembar 2001*. Pristupljeno 9. 2. 2023.
3. ↑  „Sima Ćirković: ISTORIJA SREDNJOVEKOVNE BOSANSKE DRŽAVE". *Beograd, 1964*. Pristupljeno 9. 2. 2023.
4. ↑  „Gordana Tomović: Oblasni gospodari u 14. veku". *multisft.rs, Užice nekad i sad, 2009.*. Arhivirano iz originala na datum 2011-07-26. Pristupljeno 9. 11. 2023.

|  |  |
| --- | --- |
|  | ***Portal Bosna i Hercegovina***  |
**Metastaza**, ili **metastatička bolest**, je širenje kancera iz jednog organa ili dela na druge ne susedne organe ili delove. Nova mesta oboljenja, koja se na taj način formiraju, se nazivaju metastazama (ponekad skraćeno "mets"). Ranije se smatralo da samo maligne ćelije tumora i infekcije imaju sposobnost **metastaziranja**, međutim to stanovište je promenjeno zahvaljujući nedavnim istraživanjima. Po poreklu *metastaza* je grčka reč sa značenjem "premeštanje", od μετά, *meta*, "sledeći", i στάσις, *stasis*, "postavljanje". 

Kancer se javlja nakon progresivnog genetičkog oštećenja jedne ćelije tkiva, tako da se proizvode nove ćelije u obliku nekontrolisane proliferacije. Ta nekontrolisana proliferacija, mitoza, formira primarni heterogeni tumor. Ćelije od kojih je tumor sastavljen vremenom podležu metaplaziji, čemu sledi dosplazija i anaplazija, i rezultirajući maligni fenotip. Maligni fenotip omogućava intravazaciju u cirkulaciju, kojoj sledi ekstravazacija na drugo mesto za tumorigenezu.

Pojedine ćelije kancera stiču sposobnost penetracije zidova limfatičnih i/ili krvnih sudova, nako čega one mogu da cirkulišu kroz krvotok (cirkulišuće ćelije tumora) do drugih mesta i tkiva u telu. Ova proces je poznat (respektivno) kao *limfatičko* ili *hematogeno* širenje.

Nakon što ćelije tumora dospeju na drugo mesto, one repenetriraju sud ili zidove i nastave da se umnožavaju, čime se formira novi klinički primetan tumor. Taj novi tumor je poznat kao metastatički (ili *sekundarni*) tumor. Metastaza je jedna od tri prepznatljive karakteristike malignosti (za razliku od benignih tumora). Većina neoplazama mogu da metastaziraju, mada u različitim merama (e.g. bazaliome ratko metastaziraju).

Kad ćelije tumor metastaziraju, novi tumor se naziva *sekundarni* ili *metastatički* tumor, i njegove ćelije su slične ćelijama originalnog tumora. To znači, na primer, da ako rak dojke metastazira u plućima, sekundarni tumor se sastoji od abnormalnih ćelija dojki, a ne od abnormalnih ćelija pluća. Tumor pluća se tad naziva *metastatički rak dojke*, umesto *raka pluča*.

Vanjske veze
------------

***Metastaza*** na Wikimedijinoj ostavi

* Q&A: Metastatic Cancer Arhivirano 2008-08-27 na Wayback Machine-u – from the National Cancer Institute
* Invasion and Metastases – from *Cancer Medicine* e.5
* How Cancer Grows and Spreads Arhivirano 2007-03-05 na Wayback Machine-u – an interactive Flash presentation that explores the progression of a carcinoma from a single cell to metastasis; from Children's Hospital Boston
* The MetaCancer Foundation Arhivirano 2019-12-02 na Wayback Machine-u – resources and support for metastatic cancer survivors and their caregivers
* Metastatic Breast Cancer Network Arhivirano 2020-12-15 na Wayback Machine-u
* Children's Cancer Research Charity for Metastatic Cancer in Kids Arhivirano 2009-02-19 na Wayback Machine-u


|  |  |
| --- | --- |
|  | ***Portal Biologija***  |
|  | ***Portal Medicina***  |
|
**Eraclea** (talijanski: *Commune di Eraclea*, latinski: *Heraclia*, *Civitas Nova*, *Civitas Nova Eracliana*) je grad i komuna u sjevernoj Italiji od 12 695 stanovnika, u provinciji Venecija.

Geografija
----------

Eraclea leži na obali Venecijanskog zaljeva između Jesola i Caorlea.

Historija
---------

Eraclea je naselje koje su prema starim venecijanskim kronikama, osnovale je na otočiću u tadašnjoj istoimenoj laguni (danas je nestala) izbjeglice iz rimskog Opitergiuma (današnji Oderzo), kojeg su razorili Langobardi 639. godine. Eraclea nije nastala spontano, već na inicijativu lokalnog biskupa, a i ime je dobila u čast bizantskog cara Heraklija. Jedan natpis pronađen u Torcellu kazuje da je na samom kraju 639. visoki funkcioner bizantske vojske (*Mauritius*), poslan da rukovodi operacijama preseljenja i izgradnje novog naselja, što govori da je za Bizant ta operacija bila od velike važnosti. Krajem 7. i u prvim dekadama 8. vijeka Eraclea je od svih novonastalih naselja u laguni, bila neosporno najvažnija, neupitnog političkog primata, na to ukazuje i Savez koji je ona sklopila izravno sa langobardskim kraljem Liutprandom.

U 9. i 10. vijeku počeli su prvi znakovi pada Eracleje koji se ubrzao u kasnijim vijekovima. Nemilosrdan pad drevnog glavnog grada Venecijanske lagune desio se prije svega zbog hidrogeološke nestabilnosti njegove lagune, koja se vremenom pretvorila u močvaru, ali i zbog rivaliteta ostalih venecijanskih naselja.

Sve do 19. vijeka kraj oko naselja bio je malarična močvara obrasla trskama koje ovdje zovu *grisolera*, pa se i tadašnje selo tako zvalo. Tek od kraja 19. vijeka počela je melioracija, pa je i broj stanovnika počeo rasti.

Tadašnje selo Grisolera, koje je 1951. imalo 937 stanovnika (općina je imala 10 222), odlukom skupštine promjenilo je ime u svoje staro - *Eraclea*.

Privreda
--------

Eraclea je gotovo sve donedavno bio poljoprivredni kraj, u kom su se proizvodile žitarice i šećerna repa, danas je glavna ekonomska aktivnost turizam na 6 km dugoj plaži Eracleamare.

Izvori
------

1. 1 2 3  „*Generalità*" (talijanski). Citta di Eraclea. Pristupljeno 07. 01. 2014.
2. 1 2 3 4  „*Eraclea Veneta*" (talijanski). Treccani. Pristupljeno 07. 01. 2014.
3. 1 2  „*Eraclea*" (talijanski). Treccani. Pristupljeno 07. 01. 2014.

Vanjske veze
------------

***Eraclea*** na Wikimedijinoj ostavi

* Službene stranice grada ()
* *Eraclea* na portalu Treccani (Enciclopedia Italiana)

| * p
* r
* u
Provincija Venecija |
| --- |
| Annone Veneto • Campagna Lupia • Campolongo Maggiore • Camponogara • Caorle • Cavallino-Treporti • Cavarzere • Ceggia • Chioggia • Cinto Caomaggiore • Cona • Concordia Sagittaria • Dolo • Eraclea • Fiesso d'Artico • Fossalta di Piave • Fossalta di Portogruaro • Fossò • Gruaro • Jesolo • Marcon • Martellago • Meolo • Mira • Mirano • Musile di Piave • Noale • Noventa di Piave • Pianiga • Portogruaro • Pramaggiore • Quarto d'Altino • Salzano • San Donà di Piave • San Michele al Tagliamento • San Stino di Livenza • Santa Maria di Sala • Scorzè • Spinea • Stra • Teglio Veneto • Torre di Mosto • Venecija • Vigonovo
 |
Koordinate: 42° 59′ 14" SGŠ, 20° 45′ 20" IGD

**Banjska Reka**, arhaično **Bištanska Reka** (alb. ) je naselje u opštini Zvečan na Kosovu i Metohiji. Atar naselja se nalazi na teritoriji katastarske opštine Banjska površine 1766 ha. Selo Banjska reka nalazi se na 15 kilometara severno od Zvečana i 3 kilometra od Banjske u podnožju planine Rogozne, uvučeno u dolini istoimene reke. Većina kuća je grupisana u zaseoke sa leve strane toka reke. Za ovo selo je malo pouzdanih podataka, ali je po narodnom predanju postojalo uz sačuvani običaj „nošenja krsta" u izmenjenom obliku posle zabrane Turaka da se u Manastiru Banjska obavljaju pravoslavni obredi. Povećanje broja srpskog stanovništva, kao i kod većine sela ovog prostora bilo je krajem XVIII veka. Posle Drugog svetskog rata do ukidanja opštine Banjska broj stanovnika je bio u porastu, ali od tada broj stanovnika sela se smanjuje i ima dosta staračkih domaćinstava. Selo nema školu, deca odlaze u osnovnu školu „Banović Strahinja" u Banjskoj. Nema asfaltnog puta, a malo kuća ima vodovod i malo je fiksnih telefona.

Demografija
-----------

Naselje ima srpsku etničku većinu.

Broj stanovnika na popisima:

* popis stanovništva 1948. godine: 146
* popis stanovništva 1953. godine: 161
* popis stanovništva 1961. godine: 151
* popis stanovništva 1971. godine: 115
* popis stanovništva 1981. godine: 67
* popis stanovništva 1991. godine: 50
* opštinska procena 2011. godine: 57

  


| * p
* r
* u
Opština Zvečan |
| --- |
| Banov Do • Banjska • Banjska Reka • Banjski Suvi Do • Boljetin • Bresnica • Valač • Veliko Rudare • Vilište • Grabovac • Grižani • Doljane • Žaža • Žerovnica • Žitkovac • **Zvečan** • Izvori • Jankov Potok • Joševik • Kamenica • Korilje • Kula • Lipa • Lipovica • Lovac • Lozište • Lokva • Mali Zvečan • Malo Rudare • Matica • Meki Do • Oraovica • Rudine • Sendo • Srbovac |
**Bressanone** (njemački: *Gemeinde Brixen*, ladino: *Porsenù* ili *Persenon*) je grad i općina na sjeveru Italije, treći po veličini grad u Bolzanskoj provinciji u regiji Trentina i Južnog Tirola. Grad je 2013. imao 20.921 stanovnika.

Geografija
----------

Bressanone leži na ušću rijeka Eisacka i Rienza sjeveroistočno od Bolzana, na nadmorskoj visini od 559 metara. Nedaleko od grada leži Brennerski prijevoj, prema austrijskom Tirolu.

Historija
---------

Tadašnji Brixen postao je važan 992. kada je u njega preseljena biskupija iz dotadašnjeg sjedišta benediktinske opatije Säben. Od 11. vijeka Brixen je postao prijestolnica klerikalne kneževine koja je od tada bila u konstantnim sukobima sa tirolskim grofovima. Isti su prestali tek nakon što je 1803. kler razvlašten, a grad sekulariziran. Nadalje je bio dio Tirola u okviru Habsburške Monarhije, sve do kraja Prvog svjetskog rata 1918. kada je postao dio Kraljevine Italije, iako je većina stanovnika Brixena govorila njemački i identificirala se tako.

Znamenitosti i kultura
----------------------

Brixenska katedrala
Historijskim centrom grada dominira barokna katedrala iz 13. vijeka, restaurirana od 1745. do 1754. godine. Druga reprezentativna građevina je Biskupska palača iz 13. vijeka. Grad ima 12 crkava (građenih od 12. do 15. vijeka) i pet samostana. Bressanone je univerzitetski grad, od 2001. u njemu djeluju odjeli Bolzanskog i Padovanskog univeziteta, a također je sjedište Teološko-filozofske visoke škole koja je najstarija visokoškolska ustanova u Tirolu.

Privreda
--------

Bressanone je poznat po hidroelektranama i vuni, ali i kao centar poljoprivrednog kraja u kom se proizvodi vino i voće. Za lokalnu ekonomiju važan je i turizam.

Gradovi prijatelji
------------------

* Njemačka Regensburg
* Češka Havlíčkův Brod
* Slovenija Bled

Izvori
------

1. 1 2 3 4  „*ITALY: Trentino-Alto Adige*" (engleski). Citypopulationde. Pristupljeno 25. 4. 2014.
2. 1 2 3 4 5 6  „*Bressanone*" (engleski). Encyclopædia Britannica. Pristupljeno 25. 4. 2014.

Vanjske veze
------------

***Bressanone*** na Wikimedijinoj ostavi

* Službene stranice grada ()
* *Bressanone* na portalu Encyclopædia Britannica ()

|  |  |
| --- | --- |
| Normativna kontrola Uredi na Wikidati | 
* WorldCat identiteti
* VIAF: 159469414
* LCCN: n82087188
* GND: 4008306-8
* BNF: cb11971794n (podaci)
* NKC: ge134083

 |
**Canicattì** (sicilijanski: *Caniattì*) je četvrti po veličini grad u sicilijanskoj provinciji Agrigento od 35 393 stanovnika.

Geografske karakteristike
-------------------------

*Canicattì* leži na jugu Sicilije, u njenoj brdovitoj unutrašnjosti, udaljen oko 33 km istočno od provincijskog središta Agrigenta, i oko 90 km jugoistočno od regionalnog centra Palerma.

Historija
---------

*Canicattì* je osnovan početkom 14. vijeka, sve do 1812. i zabrane feudalizma bio je feud brojnih sicilijanskih dinastija; *Formoso*, *Calmieri*, *Crescenzio* i *Bonanno*.

Znamenitosti
------------

Najveća znamenitost *Canicattìa* je njegova katedrala San Pancrazio, podignuta 1760.

Privreda
--------

*Canicattì* je prije svega trgovački centar poljoprivrednog kraja, sa nešto mlinova i vinarija od industrije.

Izvori
------

1. 1 2  „*ITALY: Sicilia*" (engleski). Citypopulationde. Pristupljeno 01. 07. 2013.
2. ↑   „*Canicattì*" (talijanski). Treccani encyclopedia Italiana. Pristupljeno 1. 07. 2013.

Vanjske veze
------------

***Canicattì*** na Wikimedijinoj ostavi

* Službene stranice grada ()
* *Canicattì* na portalu Treccani encyclopedia Italiana ()
**Brindisi** (grčki: *Brentèsion* ili *Vrindhision*, latinski: *Brundisium*) je glavni grad talijanske provincije Brindisi u regiji Apulija od 88 611 stanovnika.

*Brindisi* je još od srednjeg vijeka sjedište istoimene dijeceze.

Geografske karakteristike
-------------------------

Grad leži na obali Jadranskog mora, 110 km jugoistočno od Barija.

Brindisi se nalazi na krajnjem jugoistoku Apeninskog poluotoka, točnije na malom poluotoku između Jadranskog mora i Jonskog mora. Nalazi se u blizini Otrantskih vrata, te je najbliži Albaniji i Grčkoj od svih većih talijanskih gradova. Zbog toga Brindisi ima vrlo povoljno prometno značenje. Iz grada polaze trajektne veze prema Grčkoj. To je najvažnija prometna veza Grčke s Italijom i zapadnom Evropom.

Katedrala
Reljef je nizinski (Salentinska nizina). U središtu grada postoji zaljev u kojem je smještena luka. Grad je poznat po vinogradarstvu i proizvodnji vina. Veći gradovi u okolici su Bari (također značajna luka), Lecce i Taranto.

Historija
---------

Po legendi osnivač grada je grčki mitološki junak Diomed. Postoje teorije da je prije dolaska Rimljana je na tom mjestu postojalo ilirsko naselje. Rimljani su osvojili prostor grada 267. pne. i razvili grad **Brundisium** koji je postao jedan od glavnih rimskih pomorskih i trgovačkih centara i glavna veza Rima s Grčkom. Od Rima do Brundisiuma je vodila jedna od najvažnijih rimskih cesta Via Appia. Stanovnici grada su imali rimsko građansko pravo. Smatra se da je Brundisium imao oko 100 000 stanovnika. U njemu je umro rimski pjesnik Vergilije. U Brindisiju je 40. pne. sklopljen mir između Antonija i Oktavijana.

Nakon pada Rimskog Carstva su grad osvojili Ostrogoti. U 6. vijeku ga je obnovio Bizant, a 675. god. ponovo razorili Langobardi. Od 836.-868. godine su Saraceni osnovali naselje u blizini grada. Kasnije su grad vratili Bizantinci, a 1071. su ga osvojili Normani i postao je dio Napuljskog kraljevstva. Grad je bio dio Napuljskog kraljevstva do Ujedinjenja Italije krajem 19. vijeka, iako je jedno vrijeme njim upravljala Venecija, Španjolska i Austrija.

Teško je razoren u potresu 1456. godine. Nakon otvaranja Sueskog kanala (1869.) postaje polazištem za promet s Indijom i Dalekim istokom. U I. svjetskom ratu postaje i vojna ratna baza, te je svoj vojni značaj zadržao do danas.

Znamenitosti
------------

Najvažnija je tvrđava (Castello Svevo ili Castello Grande) koju je sagradio njemački car Fridrik II. Postoji i tvrđava Forte a Mare koja se nalazi na malom poluotoku na ulazu u luku. Postoje rimski stupovi koji su simbol grada. Označavali su početak ceste Via Appia koja je vodila do Rima. U gradu postoje mnoge crkve.

Gradovi prijatelji
------------------

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| * Albanija, Drač
* Albanija, Lushnjë
 | * Grčka, Patras
* Grčka, Krf
 | * Turska, Karadeniz Ereğli
* Turska, Zonguldak
 |

Izvori
------

1. 1 2  „*ITALY: Puglia*" (engleski). Citypopulationde. Pristupljeno 04. 07. 2013.

Vanjske veze
------------

***Brindisi*** na Wikimedijinoj ostavi

* Službene stranice grada ()
*Za ostala značenja, vidi Bronte (razvrstavanje).*

**Bronte** je grad i sjedište istoimene općine (*comune*) na italijanskom otoku Sicilija, a koji administrativno pripada provinciji Catania. Smješten je oko 16 km sjeverozapadno od vulkana Etna, u dolini rijeke Simeto, odnosno 20 km od obale mora. Službeno je nastao 1520. dekretom tadašnjeg rimsko-njemačkog cara Karla V, koji je ujedinio petnaestak tadašnjih naselja. Zbog blizine vulkana nekoliko puta je stradao uslijed erupcija - 1651, 1832. i 1843. godine. Najpoznatiji događaj u historiji mjesta je Masakr u Bronteu, odnosno nasilni incident koji se zbio tokom Pohoda hiljade 1860. godine.

Gradovi-pobratimi
-----------------

* Irska Drogheda, Irska

Vanjske veze
------------

***Bronte*** na Wikimedijinoj ostavi

* Comune Bronte ()

|  |  |
| --- | --- |
| Normativna kontrola Uredi na Wikidati | 
* WorldCat identiteti
* VIAF: 152517749
* LCCN: n85284380
* GND: 4428492-5
* SUDOC: 119619733
* BNF: cb121920108 (podaci)
* NKC: ge1153698

 |