|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

|  |
| --- |
| Be - **B** - C |
|  **B**Al     |
| periodni sistem |

 |
| **Opšti podaci** |
| Ime, simbol, atomski broj | Bor, B, 5 |
| Pripadnost skupu | metaloida |
| grupa, perioda | IIIA, 2 |
| gustina, tvrdoća | 2460kg/m3, 9,3 |
| Boja | blistavo crna   |
| **Osobine atoma** |
| atomska masa | 10,811 u |
| atomski radijus | 85 (87) pm |
| kovalentni radijus | 82 pm |
| van der Valsov radijus | nepoznat |
| elektronska konfiguracija | 1s22s22p1 |
| e- na energetskim nivoima | 2, 3 |
| oksidacioni broj | 3 |
| Osobine oksida | slabo kiseli |
| kristalna struktura | romboidna |
| **Fizičke osobine** |
| agregatno stanje | čvrsto |
| temperatura topljenja | 2349 K (2076 °C) |
| temperatura ključanja | 4200K (3927 °C) |
| molska zapremina | 4,39×10-3 m3/mol |
| toplota isparavanja | 489,7 kJ/mol |
| toplota topljenja | 50,2 kJ/mol |
| pritisak zasićene pare | 0,348 Pa (2573 K) |
| brzina zvuka | 16200 m/s (293,15 K) |
| **Ostale osobine** |
| Elektronegativnost | 2,04 (Pauling) 2,01 (Alred) |
| specifična toplota | 1026 J/(kg\*K) |
| specifična provodljivost | 1,0×10-4 S/m |
| toplotna provodljivost | 27,4 W/(m\*K) |
| I energija jonizacije | 800,6 kJ/mol |
| II energija jonizacije | 2427,1 kJ/mol |
| III energija jonizacije | 3659,7 kJ/mol |
| IV energija jonizacije | 25025,8 kJ/mol |
| V energija jonizacije | 32826,7 kJ/mol |
| **Najstabilniji izotopi** |
| 

| izotop | zast. | v.p.r. | n.r. | e.r. MeV | p.r. |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 8B | (veš.) | 772 ms | β+ |   | 8Be |
| 9B | (veš.) | 850 ms | α |   | 5Li |
| 10B | 19,9% | stabilni izotor sa 5 neutrona |
| 11B | **80,1%** | stabilni izotor sa 6 neutrona |

 |
| Tamo gde drugačije nije naznačeno,upotrebljene su SI jedinice i normalni uslovi. 
 |
| Objašnjenja skraćenica: 
zast.=zastupljenost u prirodi, 
v.p.r.=vreme polu raspada, 
n.r.=način raspada,e.r.=energija raspada,p.r.=proizvod raspada 
 |

**Bor** (**B**, latinski- *borum*) je element 13. grupe periodnog sistema elemenata. Ima izražene nemetalne osobine, a po prirodi je metaloid.

Stabilni izotopi su mu 10B i 11B.

### Zastupljenost

Zastupljenost u gornjim slojevima Zemlje iznosi 0,0009%. Najznačajnija ruda bora je: boraks (Na2B4O7•10H2O). 

Bogatim izvorom bora u ishrani je i povrće i voće (najviše bora ima u orasima).

Bor može postoji u dva stanja - kao kristal, kada je izuzetno tvrd, i u amorfnom obliku, kada je mnogo reaktivniji. Elementarni bor je crne boje. U prirodi se ne može naći u elementarnom stanju.

### Jedinjenja

Jedinjenja bora su: natrijum bor-hidrid NaBH4, borna kiselina H3BO3, bor(III)-oksid (B2O3) i različiti hidridi bora (B2H6
). Poznata jedinjenja bora su i borati. Borati se iskopavaju iz ležišta kod jezera Sirles u Kaliforniji i drugim mestima u pustinjama. Ukupna vrednost supstanci proizvedenih iz jezera Sirles prelazi vrednost od 1 milijarde američkih dolara($).

### Biološki značaj

Bor je neophodan za pravilan razvoj biljaka. Potpomaže transport organskih jedinjenja kroz biljku (najviše šećera), utiče na stvaranje elemenata za razmnožavanje kod biljaka.

Bor ima uticaj i na čovekov organizam, pre svega na skelet. Pretpostavlja se da je neophodan za ravnomerno raspoređivanje kalcijuma u organizmu. Zajedno sa kalcijumom, magnezijumom i vitaminom D reguliše metabolizam, rast i razvoj koštanog tkiva. Njegov nedostatak izaziva gubitak kalcijuma i demineralizaciju kostiju.

Primena
-------

Bor je bitan je sastojak u proizvodnji stakla, keramike, glazura, poljoprivrednih hemikalija, omekšivača vode, u farmaciji u proizvodnji lekova.

Dobijanje
---------

Bor se može dobiti iz boraksa i isparavanjem borata,

***Bor (element)*** na Wikimedijinoj ostavi