**Diyarbakır** (kurdski: *Amed*, armenski: *Դիարբեքիր*) antička **Amida**, je grad u jugoistočnoj 
Turskoj, administrativni centar Provincije Diyarbakır, u regiji Jugoistočna Anadolija. 

Sa svojih 545 983 stanovnika u užem centru (1 362 708 Provincija Diyarbakır) je deveti grad po veličini u Turskoj, i drugi po veličini grad u Jugoistočnoj Anadoliji, odmah iza Gaziantepa. Većina stanovnika - *Diyarbakıra*su Kurdi, tako da je on neformalni glavni grad Kurda.

Ime grada *Diyarbakır* je sintagma od arapskih riječi diyar i bakr, a to zapravo znači tvrđava arapskog naroda Bakr.

Historija
---------

Ulična trgovina
Antička *Amid* bio je od 13. vijeka pne. prijestolnica aramejskog kraljevstva.
Rimljani su na području grada osnovali svoju koloniju *Amida* u 3. vijeku, rimski cara Konstancije II. podigao je nove zidine oko grada 349. Nakon duge opsade, grad je podpao pod Sasanidsko kraljevstvo - 359. Nakon toga je često prelazio iz ruke u ruku Rimljana i Perzijanaca. U ranom srednjem vijeku gradom je vladao Bizant sve do oko 639. kad su gradom zavladali Arapi. 

Sa slabljenjem abasidske dinastije i pojavom hamdanidske dinastije iz Mosula u Iraku u 10. vijeku, oslabila je kontrola nad cijelom regijom pa su *Amidom* od tad vladale razne lokalne arapske, turske, mongolske i perzijske dinastije, sve do 1516. kad je grad osvojio osmanski sultan i uključio ga u svoje carstvo. Pod Osmanlijama grad je postao prijestolnica važne pokrajine, i doživio ponovni procvat. Zbog svog položaja pored perzijske granice, grad je postao veliki vojnički centar iz kog su kretale brojne vojske u bitke s Perzijancima.

Znamenitosti
------------

Ulica u centru grada
Najimpresivniji historijski spomenik *Diyarbakıra*, je historijski centar grada okružen zidinama. Njih je podigao rimski car Konstancije II. (vladao 337.-361.), a proširio i dogradio car Valentinijan I od 367.-375.
Nakon njih zidine su dograđivali Arapi i Osmanlije - tako da danas imaju ukupno 5 km sa 82 kule i 4 vrata. Izgrađene su od crnog bazalta, zbog tog Turci taj dio grada zovu *Kara Kale* (Crna tvrđava) ili *Kara Amid* (Crni Amid). 

### Svjetska baština

Tvrđava Diyarbakır i Hevsel vrt su 1985. godine uvršteni na listu UNESCO-ove svjetske baštine.

Hevsel vrt je zeleno područje između grada i rijeke Tigris koja je grad snabdjevala hranom i vodom, uključujući izvor vode Anzele i Desetoki most.

U gradu ima velik broj džamija izgrađenih od 11. do 16. vijeka; Velika džamija, Beharam pašina džamija, Fatih pašina džamija, Hüsrev pašina džamija.

Geografske karakteristike
-------------------------

*Diyarbakır* leži na desnoj obali rijeke Tigris. na strateški izuzetno važnom položaju, preko kog su išli trgovački putevi prema Mezopotamiji. 

Okolica grada, - kotllina rijeke Tigris geografski pripada gornjoj Mezopotamiji, od istočne Anadolije sa sjevera je razdaja masiv Taurus, sa juga je od mezopotamijske ravnice razdvaja masiv Mardin, a sa zapada je omeđena planinom Karaca Dağ.  Grad je udaljen 318 od Gaziantepa, 997 km od Ankare i oko 424 km od Mosula u Iraku.

Klimatske karakteristike
------------------------

*Diyarbakır* ima Polupustinjsku klimu po Köppenovoj klasifikaciji klime - BSh, BSk, sa vrućim ljetima i hladnim snježnim zimama. Na Diyarbakır prosječno padne na godinu oko 474.9 mm oborina. 

| **Klimatološki medijani za Diyarbakır** |
| --- |
| Mjesec | jan-sij | feb-velj | mar-ožu | apr-tra | maj-svi | jun-lip | jul-srp | aug-kol | sep-ruj | okt-lis | nov-stu | dec-pro | godina |
| Srednji maksimum (°C) | 6,6 | 9,1 | 14,5 | 20,3 | 26,5 | 33,7 | 38,5 | 38,1 | 33,2 | 25,1 | 15,9 | 9,0 | **22,54** |
| Srednji minimum (°C) | −2,3 | 1,1 | 2,4 | 6,8 | 11,0 | 16,8 | 21,6 | 20,8 | 15,7 | 10,0 | 3,5 | −0,3 | **8,74** |
| Precipitacija (mm) | 63,4 | 68,2 | 67,8 | 64,3 | 38,7 | 9,3 | 0,9 | 0,8 | 6,0 | 32,6 | 53,2 | 69,7 | **4749** |
| *Izvor:*  |

Privreda
--------

*Diyarbakır* je industrijski centar tog dijela Turske poznat po vunenim i pamučnim tkaninama i bakrenim proizvodima. Još od srednjeg vijeka poznat je po svojim zlatarima, koji su izrađivali filigranski nakit. 

Okolica je grada je bogat poljoprivredni kraj, u kom se uzgajaju žitarice, pamuk, duhan, i voće (naročito lubenice).
Pored grada nalaze se rudnici bakra, ugljena i nafte. Grad je dobro povezan cestama sa svim većim turskim gradovima. 

Aerodrom Diyarbakır (IATA: DIY, ICAO: LTCC), koji leži leži južno od centra grada, izgrađen je za potrebe NATO-a kao baza Pirinçlik 1971. Nakon raspada SSSR-a baza je zatvorena 1997. danas je to vojno (turska vojska) - civilni aerodrom.

Obrazovanje
-----------

U gradu djeluje *Univerzitet Tigris* osnovan 1966. kao podružnica Univerziteta u Ankari, koji je od 1973. stekao status nezavisnog univerziteta.

Izvori
------

1. 1 2  „*TURKEY: Census Population*" (engleski). Citypopulationde. Pristupljeno 31. 05. 2012.
2. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13  „*Diyarbakır*" (engleski). Encyclopædia Britannica Online. Pristupljeno 11. 06. 2012.
3. ↑  „Tvrđava Diyarbakır". *www.allaboutturkey.com*. Pristupljeno 24. 1. 2023.
4. ↑  „Turska, spomenici upisani na listu svjetske baštine". *UNESCO: Svjetska baština*. Pristupljeno 19. 1. 2023.
5. ↑  „Tvrđava Diyarbakır i Hevsel vrt - br.1488". *UNESCO: Svjetska baština - whc.unesco.org*. Pristupljeno 9. 4. 2023. ()
6. ↑  „*Weather Information for Diyarbakır*". Turkish State Meteorological Service. Arhivirano iz originala na datum 2011-01-19. Pristupljeno 11. 06. 2012.

Vanjske veze
------------

* Diyarbakır na portalu Encyclopædia Britannica Online ()
* Službene stranice grada Arhivirano 2011-09-21 na Wayback Machine-u ()

***Diyarbakır*** na Wikimedijinoj ostavi