*Za ostale upotrebe, v. Palatin (razvrstavanje).*

**Ugarski Palatin** (latinski: *palatinus regni Hungariae*) bio je plemić visokog ranga u Kraljevini Ugarskoj čiji je položaj i služba postojala do 19. vijek. 
Od 15.do 19. vijek palatin je bio - vicekralj, drugi čovjek kraljevine.

Karakteristike i historija
--------------------------

Institucija palatina razvila se u Kraljevini Ugarskoj nakon 10. vijeka, iz dvorskog palatina kraljevog službenika zaduženog za funkcioniranje dvora. 
Od 10. vijeka nadalje palatin je i predstavnik monarha na sudu i župan u nekoliko županija. 

Tokom 12. i 13. vijeka palatini su dobijali sve direktnije i šire sudske funkcije, među ostalim i sudovanje po županijama (do 15. vijeka). Kraljevskim dekretom iz 1485 (sumnjive autentičnosti) definirirani su prerogativi palatina; 

* on je bio regent u slučaju da je prijestolonasljednik maloljetan ili u periodu interregnuma;
* vrhovni sudac u svim sporovima između kralj a i njegovih podanika
* komandant vojske i vicekralj (prorex), monarhov zamjenik (locumtenens).

Važnost palatina porasla je za vladavine Žigmunda Luksemburškog (1387.- 1437.), jer je on često boravio izvan kraljevine, pa je za to vrijeme on bio kraljev regent.

Ugarski parlament donio je zakone 1455. i 1456. kojim je palatinu garantiran položaj kraljevog predstavnika. Tako da je palatin od 15. vijeka bio monarhov - guverner, njegova uloga je ojačana nakon 1526. 
Od kad su Osmanlije zauzele dobar dio Ugarske palatini su se iz Budima preselili u sigurniji Beč i još dalji Prag.

Većina prerogativa ugarskog palatina ispočetka se nije protezala na hrvatske zemlje, gdje je sličnu funkciju imao ban, ali je od 1439. ugarski palatin sudio i hrvatskim plemićima ukoliko se radilo o interesima krune.

Palatina je birao Ugarski parlament (čitaj Dijeta), a potvrđivao kraljna doživotni mandat.

Palatin je predsjedao Ugarskim namjesničkim vijećem i Ugarskim parlamentom. 
Od vremena Habsburgovaca (15. vijek) razvila se praksa da palatin ima pravo darivati feude, ali uz određena ograničenja: smio je dati domenu od najviše 32 kmetska selišta i to samo plemićima te je jednu te istu ličnost smio darovati samo jednom.

Domene koje je palatin smio darovati nisu bila pod stvarnom vlašću kraljevske riznice, već se radilo o dobrima koja su po pravu pripadala kruni.
Palatin je imao i svog zamjenika - vicepalatina, koji je stolovao u Pešti.

Od kad su Habsburgzi polovicom 15. vijeka postali ugarski kraljevi, vremenom se ustalio običaj da njihove nadvojvode postanu - palatini u Ugarskoj.
To je trajalo sve do Mađarske revolucije 1848. kad se Metternichov sistem urušio.

Nakon 1848. funkcija palatina bila je simbolična, a 1918. je konačno ukinuta.

Izvori
------

1. 1 2 3 4 5 6 7   „Palatin Ugarske" (hrvatski). Hrvatski državni arhiv. Pristupljeno 18.03. 2021.
2. 1 2 3 4   „Palatin" (hrvatski). Hrvatska enciklopedija LZMK. Pristupljeno 18.03. 2021.
3. ↑   „Sigismund of Luxembourg" (engleski). Encyclopædia Britannica. Pristupljeno 18.03. 2021.
4. ↑   „The King’s Deputy: Archduke Josef, ‘József nádor’" (engleski). Die Welt der Habsburger. Pristupljeno 18.03. 2021.

Vanjske veze
------------

***Ugarski Palatin*** na Wikimedijinoj ostavi

* *Palatin* (`sh`)