Pisar
**Pisar** (arh. *dijak*, *ćata*) je drevno zanimanje osobe koja zna da čita i piše.

Pisari u antici
---------------

U davna vremena posao pisara je bio veoma cenjen, jer je pismenih ljudi bilo malo, a poznavanje pisma se smatralo velikom veštinom. Pisari su bili državni službenici koji su obavljali sekretarske i administrativne poslove kao što su poslovi korespodencije, pisanje po diktatu ili knjigovodstvene poslove, a takođe i poslove popisa stanovništva i dobara za oporezivanje. Za pisanje pisar je koristio: dleto (za glinene, drvene ili kamene pločice), ugljen, pero, olovku, naliv-pero, hemijsku olovku (za pisanje na papiru).

Antičko je doba poznavalo pojam izdavanja knjiga; postojale su radionice u kojima su pisari, kojima je to bilo zanimanje, pisali po diktatu i bili plaćeni po napisanom retku. Poznati su i neke vrste »izdavača«, koji su o svojem trošku davali prepisivati knjige i njima trgovali.

Pisari u hrišćanstvu
--------------------

*Glavni članak: Biblijski rukopisi*
Hrišćanski pisar
U prva tri veka hrišćanske spise nisu prepisivali profesionalni pisari, već relativno pismeni pripadnici hrišćanskih zajednica, što je povećavalo mogućnost pogreške. Počev od 4. veka, rukopise su počeli da prepisuju profesionalni pisari, što je značajno smanjilo broj grešaka koje su se potkradale u tekstu. U narednim vekovima, prepisivanje hrišćanskih tekstova postalo je dužnost monaha koji su u manastirima prepisivali svete tekstove pažljivo i savesno.

Od 6. stoljeća su na Zapadu monasi u samostanima imali skriptorije za prepisivanje tekstova: prvi se u tome ističe Kasiodorov Vivarium u Kalabriji, a kasnije i drugi (Monte Gassino, Tours, Bobbio, Corbie, Fleury, St. Gallen, Reichenau, Fulda i dr.). Na Istoku je pored djelatnosti mnogobrojnih manastira, kroz čitavo tisućljeće carska i patrijašijska biblioteka u Carigradu prikupljala stare kršćanske tekstove, i planski osiguravala njihovo prepisivanje. Prepisivačka praksa se nastavila tokom srednjeg veka, sve do pronalaska štampe u 15. veku.

Hrišćanski pisari, bilo iz antike, bilo iz srednjeg veka, osim što su prepisivali sveto pismo, oni su ga i menjali. Ponekad to nisu činili namerno - naprosto su bili umorni, nepažljivi, ili nevešti. Ali, u nekim slučajevima su namerno unosili izmene jer su hteli da naglase sopstvene stavove, na primer: o prirodi Hrista, o ulozi žene u crkvi, ili o iskvarenom karakteru jevrejskih protivnika.

Moderna uloga
-------------

U današnje vreme posao pisara obavlja daktilograf ili administratori, stenograf ili posebni programi za diktiranje.

U vojsci i danas postoji zanimanje ćate, koji se drugačije zove i četni ili štabni evidentičar, tako da ćata ili pisar može da se nazove i evidentičarem. U vojsci je to čovek, koji se bavi kompletnom administracijom u nekoj vojnoj formaciji.

Literatura
----------

* Kemp, Barry (2006). *Ancient Egypt: anatomy of a civilization*. New York: Routledge. ISBN 0-415-23549-9.
* Martin, Henri Jean (1994). *The history and power of writing*. Chicago: University of Chicago Press. ISBN 0-226-50836-6.
* Carr, David (2005). *Writing on the tablet of the heart: origins of Scripture and literature*. Oxford [Oxfordshire]: Oxford University Press. ISBN 0-19-517297-3.

Izvori
------

1. ↑  Rice, Michael (1999). *Who's who in ancient Egypt*. New York: Routledge. ISBN 0-415-15448-0.
2. ↑  Carr, David (2005). *Writing on the tablet of the heart: origins of Scripture and literature*. Oxford [Oxfordshire]: Oxford University Press. ISBN 0-19-517297-3.
3. ↑  Tomislav J. Šagi-Bunić - Povijest kršćanske literature (svezak I) (scribd)
4. 1 2 3  Bart Ehrman - Isus to nije rekao (scribd)
5. ↑  Posebno o tome: William V. Harris: *Ancient Literacy*, Cambridge: Harvard Univ. Press, 1989.

Vidi još
--------

* Kodeks
* Rukopisi
* Biblijski rukopisi
* Iluminirani rukopisi
* Ranohrišćanski spisi

***Pisar*** na Wikimedijinoj ostavi