Koordinate: 44°03′26″N 17°27′03″E﻿ / ﻿44.05722°N 17.45083°E﻿ / 44.05722; 17.45083
**Ranokršćanska bazilika u Čipuljiću**, nalazila se na lokalitetu Crkvina, opština Bugojno, Bosna i Hercegovina, proglašena je za nacionalni spomenik BiH.

Lokacija
--------

Arheološko područje – Crkvina/Grudine nalazi se u naselju Čipuljić, u zapadnom dijelu Bugojna. Cijeli kompleks je nastao ispod praistorijske gradine Pod.

Istraživanja
------------

Iz 1895. potiču prvi nalazi iz Čipuljića: glinena svjetiljka-lucerna, sa natpisom radionice *C. DESSI*, zlatna naušnica, dijelovi glinene posude, temeljni zidovi više rimskih zgrada, arhitekturni i reljefni ulomci i opeka svakakve izrade i oblika. Tokom 1952. godine ustanovljena je kaldrmu i ostaci antičkog građevinskog materijala. Tokom 1950 otkriveni su temelji i zidovi solidno građene zgrade, čiji su zidovi bili „išarani raznim živim bojama", zidane grobnice na svod i kanal zidan od velikih opeka. Jedna od opeka imala je žig *BISTVE(s).* Ovaj žig upućuje na zaključak da je u *Bistue* bila lokalna ciglana radi velikih potreba pri gradnji antičkog kompleksa.

Od 1960. sa prekidima do 1984. ekipa arheologa Zemaljskog muzeja Bosne i Hercegovine u Sarajevu, pod vođstvom dr Veljka Paškvalina (antika, od 1959. do 1970.) i Nade Miletić (srednji vijek) vršila je sistematska iskopavanja.

Nalaz podne opeke iz 2. ili 3. stoljeća, sa natpisom *Bistues*, rezultati arheološkog istraživanja, kao i dokumenti sa sabora salonitanske metropolije 530. i 533. godine u kojima se spominje bistuenski biskup Andrija, *(ANDREAS EPISCOPVS BESTOENSIS ECLESI(a)E*, navode na pretpostavku da je ovdje bio jak civilni i vjerski centar MUN(icipium) BISTVES, a u 6. stoljeću i sjedište biskupije.

Opis
----

Crkva je bila jednobrodna ukupne dužine 26 m, i širine oko 8 m.
Ispod poda narteksa bile su ukopane dvije zidane grobnice na svod i dva sarkofaga. Uz crkvu našeni su kružni bazen sa odvodnim kanalom, i objekat četvorougaone osnove, koji su služili kao krstionica. U blizini bazena nađen je ulomak pluteja sa likovnom predstavom riba.

### Sadašnje stanje

Istočno od Crkvina, poslije rata 1992-1995. godine, rasparcelisan je teren na kojem se protežu antički ostaci i vjerojatno neistraženi srednjovjekovni grobovi. Na ovom dijelu terena intenzivno se grade porodične kuće. Pri gradnji kuća i polaganju infrastrukture nailazi se na antički i praistorijski materijal, tako da je to područje izgubljeno za dalja istraživanja. Tu je nađen i ukrašeni kameni fragment.

Literatura
----------

* Enver Imamović, Ranohrišćanske bazilike u Bosni i Hercegovini
* Jozo Petrović, Novi arheološki nalazi iz doline Gornjeg Vrbasa. Glasnik Zemaljskog muzeja u Sarajevu, Arheologija, n.s. sv. XV-XVI, Sarajevo, 1961. 229-234.
* Veljko Paškvalin, Čipuljić, Bugojno – Kasnoantičke građevine. Arheološki pregled 3, Arheološko društvo Jugoslavije, Beograd 1961. 89-92.
* Veljko Paškvalin, Ulomak pluteja iz starokršćanske bazilike u Bugojnu. Zbornik radova posvećen akademiku Alojzu Bencu. Akademija nauka i umjetnosti Bosne i Hercegovine, posebna izdanja, knjiga XCV, Odjeljenje društvenih nauka, knjiga 27, Sarajevo, 1991. 209-219.
* Ante Škegro, Rimska žigosana opeka na području Bosne i Hercegovine. Zbornik radova posvećen akademiku Alojzu Bencu. Akademija nauka i umjetnosti Bosne i Hercegovine, posebna izdanja, knjiga XCV, Odjeljenje društvenih nauka, knjiga 27, Sarajevo, 1991. 221-237.