**Jul Variboba** (1725–1788) bio je albanski arbereški pjesnik koji je dao važan dopinos razvoju književnosti na albanskom jeziku.

Život
-----

Variboba je rođen u San Giorgio Albaneseu u provinciji Cosenza u obitelji koja je vodila porijeklo iz regije Mallakastre na jugu Albanije. Studirao je u Corsinijevom sjemeništu u San Benedetto Ullanu, središtu učenja i obuke za bizantsko grčko svećenstvo. Ovo sjemenište, koje je 1732. godine osnovao papa Klement XII, utjecalo je na kulturni napredak Arbereša iz Kalabrije u 18. stoljeću na sličan način na koji je grčko sjemenište u Palermu to činilo za Arbereše na Siciliji. Variboba, jedan od prvih učenika tog sjemeništa, zaređen je za svećenika 1749. godine i vratio se u rodni San Giorgio kako bi pomagao ostarjelom ocu Giovanniju, župnom svećeniku. Čak i tijekom studija u Corsinijevom sjemeništu Variboba je pokazao određenu sklonost latinskom (katoličkom) obredu nad tradicionalnim bizantskim grčkim obredom u crkvi Arbereša. U kasnijim godinama njegova polemička podrška prijelazu na latinski obred učinila ga je prilično nepopularnim kako u njegovoj župi, tako i u lokalnoj crkvenoj hijerarhiji u Rossanu, posebno nakon što je izravno apelirao na papu. Na kraju je bio prisiljen na progonstvo, isprva u Kampaniju i Napulj, a 1761. godine nastanio se u Rimu, gdje je proveo ostatak svojih dana.

Poezija
-------

Unatoč previranjima ovih godina, Variboba je morao znati i za trenutke spokoja, jer je ubrzo nakon dolaska u Rim, 1762. godine, objavio svoju dugu lirsku pjesmu pod naslovom *Ghiella e Shën Mëriis Virghiër* (*Život Djevice Marije*, suvremeni albanski: *Gjella e Shën Mërisë së Virgjër*). Bila je to jedina arbereška knjiga tiskana u 18. stoljeću. Ova slabo strukturirana pjesma od 4717 stihova, napisana u cijelosti na dijalektu koji se govorio u San Giorgio Albanesu i prepuna kalabrijskog talijanskog rječnika, obrađuje život Djevice Marije od njezinog rođenja do uznesenja. Iako se, na temelju pjsnikova vlastitog života i beskompromisnog i polemičnog odnosa prema crkvenim obredima, može pomisliti da će stihovi biti odraz dubokog duhovnog promišljanja, *Život Djevice Marije* više pokazuje lagodan, ovozemaljski ton balade, gdje se Varibobina rodnau Kalabrija koristi kao pozadina za Isusovo rođenje i pretvaranje pobožnih likova Novog zavjeta u srdačne kalabrijske seljake iz 18. stoljeća.

Značaj
------

Variboba je jedinstven u ranoj albanskoj književnosti, kako po svojoj jasnom i jednostavnom pjesničkom senzibilitetu, tako i po raznolikosti svog ritmičkog izraza, premda kvaliteta njegova stiha znatno varira. Snaga *Života Djevice Marije*, u kojoj odjekuje narodno pjesništvo, zapravo leži u njezinom realističnom i jednostavnom stilu, često prožetom humorom i naivnošću, te u svježoj lokalnoj boji pjesničkih slika.

Izvori
------

***Jul Variboba*** na Wikimedijinoj ostavi

* *Albanian literature*, Robert Elsie (`en`)

| * p
* r
* u
Albanska književnost |
| --- |
| 15. i 16. stoljeće | 
* *Formula e pagëzimit*
* Pal Engjëlli
* Marin Barleti
* Gjon Gazulli
* Gjon Buzuku
* *Meshari*
* Lekë Matrënga

 |
| 17. i 18. stoljeće | 
* Pjetër Budi
* Frang Bardhi
* Pjetër Bogdani
* Jul Variboba
* Nezim Frakulla
* Sulejman Naibi
* Hasan Zyko Kamberi

 |
| Narodni preporod | 
* Kostandin Kristoforidhi
* Teodor Kavalioti
* Shahin Frashëri
* Dalip Frashëri
* Jeronim de Rada
* Zef Jubani
* Thimi Mitko
* Koto Xoxhi
* Naim Frašeri
* Gavril Dara i Riu
* Zef Skiroi
* Françesk Anton Santori
* Zef Serembe
* Gjerasim Qiriazi
* Pashko Vasa

 |
| Kasni preporod i stvaranje države | 
* Filip Shiroka
* Sami Frashëri
* Ndoc Nikaj
* Ndre Mjeda
* Andon Zako Çajupi
* Luigj Gurakuqi
* Leonardo de Martino
* Pashko Babi
* Aleks Stavri Drenova
* Petro Nini Luarasi
* Risto Siliqi
* Mihal Grameno

 |
| Neovisnost i modernistički nagoni | 
* Foqion Postoli
* Gjergj Fishta
* Theofan Stilian Noli
* Millosh Gjergj Nikolla
* Kristo Floqi
* Vinçens Prennushi
* Ndre Zadeja
* Ilo Mitkë Qafzezi
* Haki Stërmilli
* Lasgush Poradeci
* Faik Konica
* Et'hem Haxhiademi
* Shefki Hysa

 |
| Socijalističko doba | 
* Zef Zorba
* Primo Shllaku
* Dhimitër Shuteriqi
* Shefqet Musaraj
* Sterjo Spasse
* Petraq Zoto
* Petro Marko
* Sejfulla Malëshova
* Fatmir Gjata
* Kolë Jakova
* Musine Kokalari
* Llazar Siliqi
* Jakov Xoxa
* Ismail Kadare
* Dritëro Agolli
* Dhimitër Xhuvani
* Ali Abdihoxha
* Esad Mekuli
* Fatos Arapi
* Ali Podrimja
* Kasëm Trebeshina
* Sinan Hasani
* Mirko Gashi
* Azem Shkreli
* Martin Camaj
* Adem Demaçi
* Anton Pashku
* Musa Ramadani
* Sabri Hamiti
* Eqrem Basha
* Teki Dervishi
* Rexhep Qosja
* Beqir Musliu
* Zejnullah Rrahmani
* Mehmet Kraja

 |
| Poslije Berlinskog zida i 21. vijek | 
* Ridvan Dibra
* Besnik Mustafaj
* Kolec Traboini
* Bashkim Shehu
* Beqe͏̈ Cufaj
* Luljeta Lleshanaku
* Leon Qafzezi
* Fatos Kongoli
* Ben Blushi
* Entela Kasi
* Ornela Vorpsi
* Jeton Neziraj
* Migjen Kelmendi
* Fatos Lubonja
* Sabit Rrustemi
* Gëzim Hajdari
* Arian Leka
* Flutura Açka
* Rudi Erebara
* Ledia Dushi
* Elvis Malaj
* Lindita Ahmeti
* Mimoza Ahmeti

 |