**Bitka na Marici** ili **Bitka kod Černomena** je bitka koja se zbila na rijeci Marici u petak 26.9. 1371 između snaga Otomanskog carstva pod vodstvom rumelijskog beglerbega Lale Šahin Paše i srpskih snaga koje su brojale oko 60 000 ljudi (bizantski historičar Halkokondil navodi 70 000 ljudi). Srpsku vojsku predvodili su kralj Vukašin i njegov brat despot Jovan Uglješa, koji su poginuli u ovoj bitci.

Tok bitke
---------

> Kad se Bog razgnevi na hrišćane zapadnih strana, i podiže despot Uglješa sve srpske i grčke vojnike, i brata svoga Vukašina kralja, i mnoge druge velmože, oko šezdeset hiljada izabrane vojske, i pođoše u Maćedoniju na izgnanje Turaka, ne prosudivši da niko nije mogućan nasuprot stati božjemu gnevu. Njih, dakle, ne izgnaše, nego sami od njih biše ubijeni, i onde njihove kosti padoše, i ostaše nepogrebene, i veliko mnoštvo od njih umre od oštra mača, neki biše odvedeni u ropstvo, a neki od njih, izbegavši, i dođoše.
> 
> – Zapisi Isaije monaha

Pojedini historičari navode 1367 ili čak 1363 kao godinu kad se bitka odigrala, ali se svi u jednom slažu da se bitka odigrala kod Černomena, današnje grčko selo Ormenio u Prefekturi Evros 20-tak km od Drinopolja (današnji Edirne), na polju koje Turci navodno i dan danas zovu *Sırp Sındığı* - Groblje Srba pored rijeke Marice.

Otomanske snage iako malobrojnije pobijedile su srpske snage prvenstveno zbog bolje taktike, oni su izveli noćni konjički napad na srpski logor i u metežu koji je zavladao ubili srpske vođe i potpuno razbili srpsku vojsku, koju su natjerali u Maricu gdje se većina vojnika utopila.
Ubrzo nakon te bitke Turci su zauzeli utvrđene gradove Dramu, Kavalu i Seres zapravo cijelu istočnu Makedoniju.

Vukašina je naslijedio njegov sin Marko Mrnjavčević, poznatiji kao Kraljević Marko, ali nije uspio održati srpske posjede, i nedugo nakon bitke postaje turski vazal. Ova bitka predstavlja početak otomanskog osvajanja teritorija *Romanije* - krajeva kojima je vladao Car Dušan.

### Pozadina Bitke i mogući povod

> Ah, užasno bijaše gledati! Osta zemlja od sviju dobara prosta, pa nesta i ljudi i životinja i različitih plodova; ne bijaše ni knjaza ni vožda; niti nastavnika među ljudima, ni izbavitelja ni spasitelja, već se svi ispuniše strahom od Turaka, i hrabra srca junačkih muževa pretvoriše se u najslabija ženska srca....
> 
> – Zapis monaha Isaije

Najstariji srpski izvor, kao što je „Zapis monaha Isaije" kao povod za početak sukoba između Srba i Turaka navodi namjeru Despota Uglješe, da zajedno sa svojim bratom kraljem Vukašinom protjera Turke iz *Romanije* (tadašnji naziv za bizantske krajeva pod srpskom vlašću), u koji su oni uspjeli prodrijeti; Makedonija i Trakija).

Po njemačkom historičaru Zinkeisenu, koji se poziva na turske izvore, rat između Srba i Turaka izbio je nakon što su Turci zauzeli grad Plovdiv, on tvrdi da se komandant gradske posade uspio probiti do srpskog kralja i nagovoriti ga da pokrene vojsku protiv Turaka. Ondašnji turski izvori kao uzrok bitke navode da je cilj srpske vojne bio zauzeti Edirne i odbacivanje tada malobrojnih otomanskih snaga pod komandom begler-bega Lala-Šahina iz Evrope u Anatoliju (Mala Azija).

Suvremeni historičari smatraju da nije postojao nikakav konkretan povod za sukob.[*nedostaje referenca*] Prema njima, Despot Uglješa, čija država se prva nalazila na pravcu turskog napredovanja, shvatio je opasnost koji je predstavljao otomanski prodor u Evropu i na Balkanski poluotok. Tad su otomanski teritoriji u Evropi i na Balkanu bili mali - u obliku klina. Otomanska vojska uspjela je osvojiti nekoliko dobro utvrđenih gradova, od kojih je najveći bio Drinopolje, i na taj način stvorili mostobran za daljnja osvajanja u Evropi. Uglješa je mudro izabrao povoljan trenutak za napad na Drinopolje, jer se tad sultan Murat sa glavninom otomanskih snaga nalazio u Maloj Aziji držeći pod opsadom grad Bigu, dok je u Drinopolju bio manji turski garnizon pod komandom Lale Šahin Paše.

### Sudionici bitke

Na srpskoj su strani, pored vojske despota Uglješe, sudjelovale i snage kralja Vukašina. Sporno je pitanje jesu li i koji srpski velikaši također sudjelovali u pohodu na Turke. Turski izvori navode da su pored kralja i "kraljevih nevjernika" u bitci sudjelovale vojvode i vlastela iz Bosne, Ugarske i Vlaške. Bizantski historičar iz 15. st. Laonik Halkokondil spominje samo Uglješu i Vukašina, dok je u zapisima monaha Isaije zapisano da je Uglješa digao „sve srpske i grčke vojnike i brata svojega Vukašina kralja" kao i „mnoge druge velmože,...negdje do šestideset tisušt izabrani vojski".

Prema srpskom historičaru iz 19. st. Stojanu Novakoviću, „srpske velmože" koji su se pridružili Uglješi i Vukašinu najvjerojatnije su bili despoti Dejanovići i vojvoda Bogdan. Despoti iz sjeverozapadnih srpskih krajeva nisu sudjelovali u ovoj bitci. Zetski despoti Balšići, koji su inače bili u dobrim odnosima s Vukašinom Mrnjevčevićem, najvjerojatnije nisu sudjelovali u bitci jer su ubrzo nakon Vukašinog poraza preoteli Prizren od njegova sina Marka Mrnjevčevića, hercegovački despot Nikola Altomanović također nije mogao sudjelovati u bitci jer je bio u ratu s Vukašinom; despoti Lazar i Brankovići nisu imali interesa sudjelovati u bitki na taj način učvrstiti Vukašinov položaj kao kralja i nasljednika Cara Uroša čiju su vlast, makar i formalno, još uvijek poštovali.

Na osnovi raspoloživih izvora može se zaključiti da su vojnike za pohod dale južne srpske despotovine, krajevi oko; Šar-planine, Vardara i Strume, zajedno s južnom Makedonijom.

Turske snage kojima je zapovijedao rumelijski beglerbeg Lala Šahin Paša bile su četiri puta slabije od srpskih, i uglavnom su se svodile na posadu utvrđenog grada Drinopolja. Halkokondil čak navodi da su snage s kojima je Lala-Šahin napao srpsku vojsku brojale jedva 800 ljudi.

Historijske nedoumice
---------------------

Na osnovi navedenih vrela može se zaključiti da je u bitki na Marici sudjelovala kršćanska koalicija sastavljena od Srba, Ugara i Rumunja. U engleskoj literaturi se navodi da je u bitci sa srpske strane sudjelovala koalicija sastavljena od Srba, Bugara i Grka.

U prvom primjeru korišteni su uglavnom turski izvori. Stoga nije čudno što se u njima navodi da su se na srpskoj strani nalazili velikaši i iz Ugarske, Bosne i Vlaške. Na ovaj način turski historičari su htjeli uveličati značaj pobjede koja je predstavljala trijumf Islama nad Kršćanstvom oličenim u predstavnicima svih većih kršćanskih država na Balkanu.

U drugom primjeru pogrešno je navedeno da su grčke snage također sudjelovale u ovoj bitci. Međutim, u pitanju su snage Uglješe i Vukašina i drugih srpskih despota čija se vlast protezala i na grčke zemlje (uključujući i Egejsku Makedoniju i dio Trakije). Pravi Grci, tj. tadašnja bizantska država ni na koji način nije pomogla Uglješi i Vukašinu, već je iskoristila srpski poraz da proširi svoj teritorij. Što se Bugara tiče, oni se ne spominju ni u jednom od historijskih vrela koje je koristio Stojan Novaković.

Ono što se sa sigurnošću može tvrditi, jest da su u Maričkoj bitci sudjelovale srpske snage sastavljene od vojske Uglješe i Vukašina i nekih srpskih velikaša. Ukoliko su u bitci i sudjelovale snage neke od gore spomenutih država, onda su one bile zanemarive, jer ih tadašnji historijski izvori niti ne navode.

Literatura
----------

* Günter Kettermann: *Atlas zur Geschichte des Islam*, Darmstadt 2001
* Stavrianos, L. S.: *The Balkans Since 1453*, C. Hurst & Co. Publishers, 2000.
* Turnbull, Stephen R.: *The Ottoman Empire 1326-1699*, Osprey Publishing, 2003.

Izvori
------

1. ↑  Sedlar, Jean W. *East Central Europe in the Middle Ages, 1000-1500*, (University of Washington Press, 1994), 385. ()
2. ↑  Rossos, Andrew, *Macedonia and the Macedonians*, (Hoover Institution Press Publications, 2008), 40. ()
3. ↑  K.Jirecek,History of the Bulgarians,str.382()
4. ↑  J.V.A Fine, The Late Mediaeval Balkans, str.379. ()
5. ↑  Željko Fajfrić: Sveta loza Brankovića, elektronsko izdanje knjige iz 1999.
6. ↑  Dr Radoslav Rotković: ZETA U DRŽAVI NEMANJIĆA (1186 -1356)

Vanjske veze
------------

* Battle of the Maritsa River *Encyclopædia Britannica* ()
* Vladimir Ćorović: Marička pogibija