recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Uddevalla** čita se *Udevala* je grad i luka od 31,212 stanovnika na jugozapadu Švedske, on je i administrativni centar Općine Uddevalla od 51,868 stanovnika.

Geografske karakteristike
-------------------------

Uddevalla leži u Grofoviji Västra Götaland, na ušću rijeke Bäveån u zaljev Byfjorden (dio Skagerraka). Uddevalla je udaljena oko tridesetak km zapadno od Vänersborga i Jezera Vänern i oko 83 km sjeverno od Göteborga.

Pored grada prolazi evropski autoput **E6**, koji vodi za Norvešku.

Historija
---------

Uddevalla je izrasla za srednjeg vijeka kao norveško trgovište.

Povelju o statusu grada dobila je 1498 kao norveški grad.

Pogled na luku
Zbog svog tadašnjeg graničnog položaja, grad je često bio opsjedan; - 1612. spalili su ga švedski vojnici pod zapovjedništvom Jespera Mattsona Krusa. Nakon tog ponovno su ga zapalili Šveđani - 1644. ovaj put pod zapovjedništvom Haralda Staka.

Nakon potpisivanja Sporazuma iz Roskilde - 1658. grad je pripao Švedskoj.

Godinu dana kasnije Norvežani su ga ponovno zauzeli, ali je 1660. nakon potpisivanja mirovnog sporazuma u Kopenhagenu ponovno pripao Švedskoj. I nakon tog je Norveška pokušala u nekoliko navrata zauzeti - Uddevallu, posljednji put 1788.

Tokom 18. i 19. vijeka za grad je bio značajan ribolov, naročito za haringe, za kojima je tad vladala velika potražnja.

Od 19. vijeka grad se stao razvijati kao industrijski centar, tad je osnovana tvornica šibica i poznato brodogradilište - *Uddevallavarvet*, koje je dugo vremena bilo najveći poslodavac u gradu i pomoglo u 
njegovoj ekspanziji.

Privreda
--------

Od kad je zbog recesije - 1985. zatvoreno brodogradilište, grad proživljava krizu.

Gradovi prijatelji
------------------

|  |  |
| --- | --- |
| * Danska, Thisted
* Norveška, Skien
* Finska, Loimaa
* Island, Mosfellsbær
 | * Japan, Okazaki
* UK, Irvine
* Estonija, Jõhvi
 |

Izvori
------

1. 1 2 3 4 5 6  „Sweden: Västra Götaland" (engleski). City population. Pristupljeno 18. 05. 2015.
2. 1 2 3 4  „*Welcome to Uddevalla!*" (engleski). Uddevalla kommun. Arhivirano iz originala na datum 2015-05-12. Pristupljeno 18. 05. 2015.

Vanjske veze
------------

***Uddevalla*** na Wikimedijinoj ostavi

* *Službene stranice općine Uddevalla* ()
**Disuk** (arapski: دسوق/*Disūq*) je grad od 139,794 stanovnika u Donjem Egiptu u Muhafazi Kafr eš Šejk.

Geografske karakteristike
-------------------------

*Disuk* se nalazi na sjeverozapadu Delte Nila, udaljen 80 km istočno od Aleksandrije. Grad se rasprostire na desnoj (istočnoj) obali
nilovog Rukavca Rašid.

Disuk je član *Organizacije islamskih prijestolnica i gradova*, jer se u njemu nalaze važna islamska svetišta.

Historija
---------

Džamija Ibrahima ad-Disukija
Svake godine u oktobru - Disuk za pet dana, postaje centar egipatskog Sufizma, tad se u njemu okupi do milijun vjernika.
Povod je festival (*mevlud*) rođenja sufijskog sveca *Ibrahima ad-Disukija* koji je živio u gradu u 13. vijeku. Njegovo turbe se nalazi u centralnoj džamiji koju tad opsjedaju hodočasnici.

Tad u grad nagrnu ne samo vjernici, već i brojni ulični zabavljači i cirkusanti, oni koji nemaju novaca za smještaj spavaju po parkovima i ulicama.

Disuki je bio osnivač istoimene sufijske bratovštine, njemu se pripisuju brojna dobročinstva (*karamati*). Jedno od njih je spas dječaka kog je pojeo krokodil, njemu je Disuki naredio da ga još živog ispljune.

Pored vjerskog grad ima i privredni značaj, zbog prehrambene i tekstilne industrije i kao trgovački centar tog kraja.

Izvori
------

1. 1 2 3 4 5  „*Egypt, Arab Republic of Egypt*" (engleski). City population. Pristupljeno 25.8. 2020.
2. 1 2  „*Kafr al-Shaykh governorate, Egypt*" (engleski). Encyclopædia Britannica. Pristupljeno 25.08.2020.
3. 1 2  „*Disūq*" (engleski). Hagen’s Travel & Cruises. Pristupljeno 25.08.2020.
4. 1 2 3  „*Moulids in Egypt: Popular Sufi Feasts Not to the Likings of All* "(engleski). Fanack. Arhivirano iz originala na datum 2020-08-21. Pristupljeno 25.08.2020.

Vanjske veze
------------

***Disuk*** na Wikimedijinoj ostavi

* *Službene stranice* Arhivirano 2022-06-22 na Wayback Machine-u ()
* *Egypt, Disūq* Arhivirano 2020-09-29 na Wayback Machine-u ()
() *Carte Generale de France divisee par Gouvernements* (1771.)
() *Carte de la Guinée* (1779.)
**Rigobert Bonne** (Raucourt, 1727. − Pariz, 1795.), francuski matematičar, kartograf i hidrograf koji je djelovao u Parizu tokom 18. vijeka.

Godine 1772. zamijenio je J.-N. Bellina na mjestu kraljevskog kartografa na francuskom dvoru. Njegova djela cijenjena su zbog iznimne kvalitete u likovnom i tehničkom smislu, a opus mu se između ostalog sastoji i od šest velikih atlasa. Osobito se ističe po hidrografskim prikazima koja će biti nadmašena usponom engleske kartografije desetljećima kasnije.

Opus
----

* *Atlas maritime ou carte réduite de toutes les côtes de France* (1762.)
* *Petit Tableau de France* (1764.)
* *Atlas de toutes les parties connues du globe terrestre* (1780.)
* *Atlas Portatif* (1783.)
* *Atlas de Geographie Ancienne* (1783.)
* *Atlas Encyclopédique* (1787.)
* *Atlas moderne ou collection de cartes sur toutes les parties du globe terrestre par plusieurs auteurs* (1791.)

Veze
----

* Historija kartografije

Literatura
----------

* () Vintage Maps: *Rigobert Bonne*

Ostali projekti

|  |  |
| --- | --- |
|  | U Wikimedijinoj ostavi ima još materijala vezanih za: **Rigobert Bonne** |
**Alajuela** (španjolski: *Lago de Alajuela*) je akumulaciono jezero u Panami, koje se nalazi 13 km iznad Jezera Gatún.

Karakteristike i historija
--------------------------

Brana Madden na izlazu iz jezera
Jezero Alajuela je dio sistema Panamskog kanala, ono osigurava rezerve vode za održavanje vodostaja Jezera Gatún, koje se koristi za tranzit brodova kroz kanal. Hidroelektrana na Brani Madden proizvodi 39 MW/h električne energije.

Jezero je nastalo nakon izgradnje brane Madden između 1931. - 1939. na Rijeci Chagres.
Ima površinu od 50 km², prosječno je duboko 12,7 a maksimalno 48 metara.

Dugo je oko 5, a široko do 2,5 km, a nalazi se na nadmorskoj visini od 78 metara.

Posječna temperatura vode je 27,5 ºC.

Vodostaj jezera varira tokom godine od 765 miliona m³ kad je puno do 222 milijuna m³, što predstavlja kolebanje od 13 km².

Izvori
------

1. 1 2 3 4 5 6 7  „*Lago Alajuela*" (španjolski). Climapesca. Arhivirano iz originala na datum 2023-01-28. Pristupljeno 25.1.2022.

Vanjske veze
------------

* *Lago Alajuela* Arhivirano 2023-01-28 na Wayback Machine-u ()
* *Lake Alajuela* ()
**Alessandro Vittoria** (Trento, 1525. – Venecija, 1573), bio je venecijanski maniristički skulptor i medaljer. Svojim djelima utjecao je na Michelangela i Parmigianina.

Biografija
----------

Od 1543. živi u Veneciji kao suradnik u bottegi Jacopa Sansovina, s kojim je radio na dekoraciji grobnice mletačkog dužda Francesca Veniera u crkvi San Salvador, te na uređenju biblioteke Marciane.

Među njegovim najznačajnijim djelima su slijedeće skulpture: Ivan Krstitelj iz 1550. (danas u crkvi San Zaccaria), Merkur iz 1559. (ispred Duždeve palače), sv. Jeronim (crkva Frari), sv. Zaharija (S. Zaccaria), Uskrsli Krist iz 1581. (Frari, u suradnji s Andreom dell'Aquila), Ivan Krstitelj katedrale u Trevisu iz 1583. i tri statue za Sala delle porte u Duždevoj palači iz 1597. godine.

Ivan Krstitelj (Basilica dei Santi Giovanni e Paolo, Venecija)
Pored toga napravio je i oltar u crkvi San Francesco della Vigna (1561–1563) i puno bista među kojima su Jacopo Sansovino (I Gesuiti), Benedetto Manzini (Ca' d'Oro) i Gasparo i Tommaso Contarini (Madonna dell'Orto). Surađivao je i s Palladijom na dekoraciji njegovih vila u Venetu (Villa Pisani). Vittoria je bio izvrstan portretist, koji je vremenom sve više težio za piktoralnošću svojih skulptura, što je bilo u skladu sa onovremenim slikarstvom.

Izvori
------

1. 1 2 3 4 5  „*Vittòria, Alessandro*" (talijanski). Treccani. Pristupljeno 11. 2. 2019.

Vanjske veze
------------

***Alessandro Vittoria*** na Wikimedijinoj ostavi

* *Vittòria, Alessandro* ()

|  |  |
| --- | --- |
| Normativna kontrola Uredi na Wikidati | 
* WorldCat identiteti
* VIAF: 10276598
* LCCN: no93038872
* ISNI: 0000 0000 6665 4040
* GND: 104150386
* SELIBR: 207796
* SUDOC: 050337424
* BNF: cb13510451n (podaci)
* ULAN: 500025294
* RKD: 81384

 |
**Anta** (vjerojatno od latinskog: *ante* = prije, ispred) je naziv u arhitekturi za stupove ispred bočnih zidova
pronaosa (portika) na ulazu u hram, ali i za sam tip pronaosa koji je sa bokova zatvoren zidovima.

Karakteristike
--------------

Ante su se postavljale na kraju ciglenih zidova ranih grčkih hramova, da ojačaju njihovu nosivost kako bi mogli nositi tešku drvenu krovnu konstrukciju. Primjer takvoga hrama je Heraion u Olimpiji podignut oko 600. pne. Kapiteli i stope anta obično nisu slijedili stil ostalih stupova u hramu. 

Atenina riznica u Delfima
Nizovi anti postali su popularni dekorativni element renesansne arhitekture i svih kasnijih stilova koji su se inspirirali antičkom klasičnom arhitekturom. Kao dekorativni element ante su bile preteče kasnijih pilastara.

Stupovi između anta, nazivali su se *in antis* (dosl. u antama), primjer za to je hram Medinet Habu Ramzesa III.

Pronaos anta tipa imao je jedan do maksimalno četiri stupa da osiguraju nošenje krovišta. Ovisno o broju stupova takav pronaos zvao se henostilni (jedan stup), distilni (dva), tristilni (tri) i tetrastilni (četiri).

Izvori
------

1. 1 2 3 4 5  „*Anta*" (engleski). Encyclopædia Britannica. Pristupljeno 25. 10. 2013.
2. ↑  „*Portico*" (engleski). Encyclopædia Britannica. Pristupljeno 25. 10. 2013.

Vanjske veze
------------

* *Anta* na portalu Encyclopædia Britannica ()
**Amstel** je rijeka u Nizozemskoj duga svega 31 km, koja je poznata jer teče kroz Amsterdam. Današnje ime je nastalo od starofrizijskog imena Aeme-stelle, a ono je značilo prostor bogat vodom.

Geografija
----------

Rijeka je nekad počinjala na spoju riječica Drecht i Kromme Mijdrecht, ali danas nakon izgradnje kanala Amstel–Drecht počinje kod naselja Nieuwveen gdje se spajaju Drecht i kanal Aa. Od tamo teče prema sjeveru kroz grad Amsterdam u kom utječe u zaljev IJ, koji je dio jezera Markermeera odnosno IJsselmeera.

Karta sliva rijeke Amstel
Po rijeci je dobio ime i grad Amsterdam koji se u najstarijem zapisu iz 27. oktobra 1275. zvao Amstelredam, a tada je bio samo malo ribarsko selo na Amstelu. On je nakon izgradnje brane brzo izrastao pa je već 1300. dobilo status grada. Po rijeci se zove i poznata marka amsterdamskog piva Amstel.

Vanjske veze
------------

***Amstel*** na Wikimedijinoj ostavi

* *Amstel (8)*[*mrtav link*] ()

|  |  |
| --- | --- |
| Normativna kontrola Uredi na Wikidati | 
* GND: 4685195-1

 |
| Appenzellerske Alpe |
| --- |
| Dio Alpa |
| Karta Švicarske sa pozicijom masivaKarta Švicarske sa pozicijom masivaKarta Švicarske sa pozicijom masiva |
| Dužina masiva: | 195 km |
| Širina masiva: | km |
| Površina masiva: | 1.723 km² |
| Najviši vrh: | Säntis (2.502 m) |
| Zaštićene oblasti: |  |
| Država: |  Švicarska |

**Appenzellerske Alpe** je planinski masiv na sjeveroistoku Švicarske. .

Geografske karakteristike
-------------------------

Masiv se proteže u dužinu od nekih 195 km, i ima površinu od 1.723 km².

Pogled na masiv
Tlocrtno to je jedan trokut od Ciriškog jezera na zapadu do Bodenskog jezera na sjeveru, pa sve do granice sa Lichtensteinom na jugu.

Najviše planine masiva su Säntis visok 2.502 metara, a slijede ga Altmann (2.435 m), Wildhuser Scfahafberg (2.373 m), Hinterrugg Gipfel (2.306 m) i Chaserugg (2.262 m).

Izvori
------

1. 1 2 3 4 5 6  „*Informationen zur Gebirgsgruppe: Appenzeller Alpen*" (njemački). Deine berge. Pristupljeno 5.12. 2018.

Vanjske veze
------------

***Appenzellerske Alpe*** na Wikimedijinoj ostavi

* *Karte: Appenzeller Alpen* ()

  


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Ovaj članak o **geografiji** je u začetku. Možete pomoći Wikipediji tako da ga proširite*. |
| Apuseni |
| --- |
| Dio Karpata |
| Karta masiva ApuseniKarta masiva ApuseniKarta masiva Apuseni |
| Dužina masiva: | km |
| Širina masiva: | km |
| Površina masiva: | km² |
| Najviši vrh: | (1,849 m) |
| Zaštićene oblasti: |  |
| Država: |  Rumunjska |

**Apuseni** (rumunjski: *Munţii Apuseni*, mađarski: *Erdélyi-középhegység*) je veliki planinski masiv u Rumunjskoj, podskupina Karpata.

Geografske karakteristike
-------------------------

Apuseni leži sjeverno od rijeke Moriš, na sjeverozapadu Rumunjske.

Apuseni (što znači zapadni) je relativno niski masiv blago zaobljenih vrhunaca, koji dominira nad ravničarskim krajem.
Centralna grupa planina oko koje se zrakasto niže ostalih šest masiva je - Masiv Bihor koji je najviši sa svojih 1.849 metara.

Vrh Pietrele Albe
Na zapadu sliv rijeke Körös odvodi vode masiva u Veliku mađarsku nizinu - Alfold, a na istoku se one slijevaju u Transilvanijsku visoravan. Vodotoci na jugu teku u rijeku Moriš.

Zaobljeni planinski vrhunci, u kontrastu sa dubokim riječnim dolinama i velike vapnenačkim stijenama, stvaraju spektakularne pejzaže. To je kraj velikih pašnjaka i rijetkih planinskih naselja.

Krajnji južni Masiv Metaliferi (metalni) sa stožastim vulkanskim vrhovima, bogat je brojnim rudama.

Vanjske veze
------------

***Apuseni*** na Wikimedijinoj ostavi

* Apuseni Mountains na portalu Encyclopædia Britannica ()

  


|  |  |
| --- | --- |
|  | *Ovaj članak o **geografiji** je u začetku. Možete pomoći Wikipediji tako da ga proširite*. |
**Anju** ili **Anju-si** (korejski: 안|주|시) je grad od 240,117 stanovnika (167,646 u centru) na zapadu Demokratske Narodne Republike Koreje u Provinciji Južni P’yŏngan.

*Anju* je poznat kao novi industrijski izgrađen nakon 70-ih, ali i kao vrlo stara utvrda sa tri pojasa bedema.

Geografske karakteristike
-------------------------

*Anju* leži na rijeci Ch'ŏngch'ŏn skoro na granici Južnog i Sjevernog Hamgyŏnga, udaljen šesdesetak km sjeverno od provincijskog centra P'yŏngsŏnga.
Teren je uglavnom ravničarski osim na jugu gdje se uzdiže masiv Myohyang.

Grad ima kontinentalnu klimu sa prosječnom temperaturom od -7,3 °C u januaru i 23.8 °C u augustu.

Administrativno je podjeljen na 21 dongova (kvartova) i 22 
ria (sela), tako da 69.8 % njegovih stanovnika živi u urbanim a 30.2 % u ruralnim dijelovima.

Historija
---------

Paviljon Paeksang
Anju je nikao na putu od juga prema sjeveru kao trgovište. Još za Dinastije Goryeo je opasan bedemima. Za Dinastije Joseon izgrađen je novi (vanjski) pojas bedema, a u 17. vijeku i treći - novi pojas bedema.

U vrijeme Japanske okupacije bio je centar poljoprivrednog kraja, sa nešto malo mlinova i predionica svile.
Za Korejskog rata teško je razoren, naročito stari bedemi, koji su restaurirani 1977.
U industrijski grad se počeo transformirati kad je 70-ih podignut kemijski kompleks Namhung. Nakon njega podignuta je termoelektrana (71 - 1977) a nakon njih i druge tvornice.

Status grada -*si* dobio je 1987.

Znamenitosti
------------

Pored bedema, najveće atrakcije su park Chilsong sa svojih sedam jezera i veliko akumulaciono jezero Yonpung-ho, kog zovu more u planini, udaljeno petnaestak km od centra grada prema istoku.

Privreda
--------

Anju je danas grad kemijske industrije i mašinogradnje i kemijske industrije.
Ravnica uz rijeku je ratarski kraj poznat po riži i kukuruzu.
Okolica je i rudarski kraj u kom se iskapa ugljen, željezna ruda, olovo, grafit i vapnenac.

Izvori
------

1. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16  „*Profiles of the cities of DPR Korea – Anju*" (engleski). Rainer Dormels. Pristupljeno 15. 9. 2019.
2. 1 2  „*North Korea*" (engleski). City population. Pristupljeno 17. 9. 2019.

Vanjske veze
------------

***Anju*** na Wikimedijinoj ostavi

* *Anju-si: North Korea* ()
**Aneto** je sa svojih 3404 metara najviša planina Pirineja i treća po visini u Španjolskoj.

Geografija
----------

Planina leži u centru Pirineja u autonomnoj pokrajini Aragon, udaljena od francuske granice oko 6,5 km. Nedaleko od Aneta leži Pico de La Maladeta, drugi po veličini vrh Pirineja visok 3308 m.

Glečer na Anetu
Francusko ime planine *Pic de Nethou* se sve manje koristi.

Na Aneto se prvi popeo Rus Kikačev 1842.
Najbolje vrijeme za uspon na Aneto je od maja do septembra, a najbliže naselje od kud se kreće na uspon je Benasque.

Aneto još uvijek ima najveći glečer u Španjolskoj, koji ima površinu od 163 hektara, ali se zbog globalnog zatopljenja sve više smanjuje, pa se pretpostavlja da će se krajem 21. vijeka potpuno istopiti. Još 1894. na kraju Malog ledenog doba imao je 692 hektara.

Izvori
------

1. ↑  Teide na Kanarima ima 3718 m, a Mulhacén u Sierra Nevadi 3479 m.
2. 1 2  „*Pico d'Aneto*" (engleski). Meteo. Pristupljeno 25. 5. 2018.
3. 1 2 3 4  „*Aneto*" (engleski). Iberia Nature. Pristupljeno 25. 5. 2018.

Vanjske veze
------------

***Aneto*** na Wikimedijinoj ostavi

* *Maladeta-Aneto* ()
**Beginaž** (nizozemski: *Begijnhof*, francuski: *béguinage*) bile su specifične vjerske institucije za zbrinjavanje neudatih djevojaka i udovica nastale tokom 13. vijeka po zemljama sjeverne Zapadne Evrope.

U njima su mogle boraviti - **begine**, žene koje su vodile pobožni život, ali nisu pripadale nijednom crkvenom redu, već su ostale laikinje.

Historija
---------

Beginaž u Bruggu
Begine zvane i *svete žene* (latinski: mulieres sanctae, ili mulieres religiosae) prvi put su se pojavile u Lièguu krajem 12. vijeka. Ime *begine* (latinski: beguina) počelo se koristiti negdje 1230-ih, izgleda kao pežorativni izraz. 
Do sredine 13. vijek pokret se proširio po Niskim Zemljama, Njemačkoj i sjevernoj Francuskoj.

Beginski pokret započeo je među ženama iz više klase i proširio se na srednju klasu. 
Uz to što je rješio duhovne potrebe svojih članica, odgovario je i na socioekonomski problem nastao zbog viška neuudatih žena po gradovima. 
Većina begina živjela je u zajednicama zvanim- beginaž. U Njemačkoj su grupe do 60 - 70 begina živjele 
zajedno u jednoj kući, a u Niskim Zemljama najčešće svaka begina u pojedinačnoj kući unutar bloka ograđenog zidom.
Većina se uzdržavala tkanjem, a često i dojenjem, a ostatak dana provodile su u molitvi i kontemplaciji.

Begine su se kao laikinje držale celibata dok su živjele u zajednici-beginažu, ali su je mogle slobodno napustiti i vjenčati se.

Brojne beginske zajednice bile su usko povezane s dominikancima i franjevcima, a neke su zajednice i njihove članice njegovale intenzivne forme 
misticizma. To je navelo mnoge ljude da ih optuže za herezu, zbog tog su u 13. vijeku bile predmet predrasuda i restriktivnog zakonodavstva. 
Na Koncilu u Vienni 1311. doneseni su dekreti o raspuštanju beginaža. Nakon tog je službena politika varirala je sve do 15. vijeka, kad je nastupila politika tolerancije. Dotad je početni entuzijam opao, pa su se brojne članice pridružile službenim vjerskim redovima. 
Neki beginaži još uvijek postoje, uglavnom u Belgiji, većina djeluje kao humanitarna društva.

Jedna od najistaknutijih beginki bila je Marguerite Porete, koja je spaljena zbog hereze u Parizu 1310. Njeno djelo Miroir des simples âmes (Ogledalo jednostavnih duša) (oko 1300), danas se smatra najvećim vjerskim traktatom napisanom na starofrancuskom.

Muški pandan Begina bili su poznati kao **Begardi**, ali oni nisu imali neku popularnost, posljednje zajednice u Belgiji nestale su za Francuske revolucije.

Flandrijski beginaži su arhitektonske cjeline sastavljene od kuća, crkava, pomoćnih zgrada i zelenih površina, ograđene zidom.

Trinaest flandrijskih beginaža je 1998. uvršteno na UNESCO-vu listu svjetske baštine kao lokalitet Flandrijski Béguinage.

Izvori
------

1. 1 2 3  „Flemish Béguinages" (engleski). Unesco. Pristupljeno 20.03.2022.
2. ↑  „Begine" (hrvatski). Hrvatska enciklopedija LZMK. Pristupljeno 22.03.2022.
3. 1 2 3 4 5 6 7  „Beguines" (engleski). Encyclopaedia Britannica. Pristupljeno 22.03.2022.

Vanjske veze
------------

***Beginaž*** na Wikimedijinoj ostavi

* *Beguines* ()
* *Begine* ()
**Beringen** je grad od 47,217 stanovnika. na istoku Belgije u Flandriji.

Geografske karakteristike
-------------------------

Beringen se nalazi na Albertovom kanalu udaljen dvadesetak km sjeverozapadno od Hasselta.

Kraj u kom se nalazi je brežuljkast, kroz sam centar protiče potok Zwarte Beek (pritoka Demera).

Historija
---------

Rudarske kuće
Beringen je nastao negdje krajem 8. vijeka, kao feud opatije iz Corbia u Pikardiji, čiji je opat
Sveti Adelard, bio nećak Pipina Malog. Vremenom je postao domena grofova od Borgloona, koji su mu 1211. dodjelili gradska prava, a 
1239. to ponovno potvrdili uz privolu opata od Corbia.

Ubrzo nakon tog grad je opasan zemljanim bedemom sa tri gradska vrata. Od 1366. postao je domena Kneževine-biskupije Liège
Od 13. do 15. vijeka Beringen je egzistirao kao malo regionalno prosperitetno trgovište, zahvaljujući proizvodnji tkanina.

Zbog povoljnog položaja na raskršću trgovačkih ruta, Beringen je tokom 15, 16 i 17. vijeka bio višekratno opsjedan, 
zauziman i razaran. 
Posljednji put 1654. od strane trupa Karla Aleksandra od Lotaringije, tako temeljito da je nakon tog spao na selo.

Oporavio se tek nakon otkrića ugljena 1902. kad je izrastao u rudarski centar i doživio značajan porast stanovništva.

Posljednji aktivni rudnik u Provinciji Limburg zatvoren je 1992. preživio je samo rudnik u Beringenu – kao mjesto *Flamanskog muzeja rudarstva*.

Izvori
------

1. 1 2 3 4 5 6 7  „*Belgium: Major Cities and Municipalities*" (engleski). City population. Pristupljeno 31.07. 2022.
2. 1 2 3 4 5  „Historische stadskern van Beringen" (nizozemski). Inventaris. Pristupljeno 31.07.2022.
3. ↑  „History" (engleski). Erih. Pristupljeno 31.07.2022.

Vanjske veze
------------

***Beringen (Belgija)*** na Wikimedijinoj ostavi

* *Službene stranice grada* ()
**Bitka kod Varne** koja se odigrala 10. novembra 1444. na poljima ispred Varnea bila je velika osmanska pobjeda nad snagama kršćanske kolalicije predvođene ugarskom vojskom.

Tok bitke
---------

Tom bitkom je okončan pokušaj evropskih sila da spase Konstantinopolis (današnji Istanbul) da ga Osmanlije ne zauzmu. Ta pobjeda omogućila je Osmanskom Carstvu da učvrsti i proširi svoju kontrolu nad Balkanom. Bitka koja je trebala postati kršćanska odmazda na osmansku agresiju završila je katastrofom, i otvorila put Osmanlijama prema Konstantinopolisu.

Karta rasporeda snaga
Murat II nastavio je osmansku ekspanziju na evropske zemlje, koja je prekinuta na određeno vrijeme nakon katastrofalnog poraza Bitci kod Ankare 1402. U strahu da će Osmanlije nastaviti napredovati dalje prema Centralnoj i Zapadnoj Evropi, papa Eugen IV. pozvao je na 
Križarski rat. 
Janoš Hunjadi, koji je bio jedan od komandanata poljsko ugarskog kralja Vladislava I, uspio je na samom 
početku kršćanske ofenzive nanjeti Osmanlijama nekoliko poraza, prije nego 
što je dogovoreno primirje.

Kršćanski komandanti razradili su vrlo detaljno plan vojne kampanje 1444. i prekršili primirje, koje su kršćani ionako smatrali neobavezujućim, jer je dogovoreno sa nevjernicima. Mletačka i papinska flota trebale su organizirati pomorsku blokadu i tako onemogućiti Osmanlijama dovlačenje pojačanja iz Anadolije. To bi omogućilo kršćanskoj vojsci da uništi osmanske snage u Evropi.

Kako se planirana pomorska blokada nije realizirala, kad je križarska vojska stigla do Varne, suočila se s brojčano daleko nadmoćnijom osmanskom vojskom. 
Isprva se činilo da je se tok bitke dobro odvija za Križare, jer je Hunjadi formirao i držao snažnu obrambenu liniju. 
Kralj Vladislav ponesen scenama kako Hunjadijeva konjica uspješno kosi valove osmanskih napada, naumio je da iznenada napadne osmanski centar i zarobi Murata II, i nije poslušao opreznog Hunjadija da se okani od toga.
Sa glavninom svojih snaga krenuo je u napad, gdje su ga dočekali daleko brojniji sultanovi Janjičari, koji ne samo da su odbili napad već su i ubili Vladislava.

Preostali Križari na kraju su se povukli nakon što su pretrpjeli ogromne gubitke.

Posljedice
----------

Nakon te bitke Kraljevina Poljska ostala je bez kralja tri godine. 
Osmanlije kojima se više nitko nije suprostavljao, proširile su svoju vlast i nad malobrojnim križarskim saveznicima koji su preostali po grčkim enklavama po Peloponezu. 
Kako im više ništa nije prijetilo sa Zapada Osmanlije su 1453. zauzele Konstantinopolis, a do 1459. ponovo okupirale Srbiju.

Izvori
------

1. 1 2 3 4 5 6 7 8 9  „*Battle of Varna Balkan history*" (engleski). Encyclopaedia Britannica. Pristupljeno 21.01.2021.

Vanjske veze
------------

***Bitka kod Varne*** na Wikimedijinoj ostavi

* *Battle of Varna Balkan history* ()
**Bakalar** (*Gadus morhua*) je riba iz porodice Gadidae, ekonomski jedna od najviše eksploatiranih ribljih vrsta.

Karakteristike
--------------

Bakalar je riba hladnih mora, koji lovi po dnu na velikim dubinama, manje ribe i mekušce.

Atlanski bakalar (*Gadus morhua*)
*Bakalar* ima karakteristične tri leđne peraje, dvije analne i velika ticala na bradi, boje mu variraju od zelenkasto - sive do smeđe - crne, ali može biti i svijetlocrvenkasta. prošarani su tamnim pjegama, a trbuh im je bijeli. Prosječno je težak 11.5 kg, ali može narasti i do dužine 1.8 m i doseći težinu od 91 kg.
Bakalari su predatori koji se u potrazi za hranom kreću u plovama. 
Atlanski bakalar (Gadus morhua) živi na obje strane Sjevernog Atlantika.

Na sjevernom Pacifiku živi vrsta bakalara - **Gadus macrocephalus**, koji ima vrlo slične karakteristike kao atlanski.

Sušeni bakalari iz supemarketa u Portugalu
U Japanu bakalar zovu - **tara**, živi i po istočnom i zapadnom Pacifiku, love ga zbog mesa i ulja iz jetre. Manji je od atlanskog bakalara, naraste do maksimalno 75 cm, duguljastog smeđkastog tijela sa pjegama i bijelom bočnom linijom.

### Bakalar u prehrani

Bakalar je tradicionalno jelo na gotovo cijelom Mediteranu, iako potiče iz hladnih mora sjevernog Atlantika, ali se sušen i soljen ustalio kao hrana od 15. vijeka, naovamo, preko venecijanskih trgovaca. Za to je zaslužan Pietro Querini, koji je 1431. prevozio vino malvaziju sa Krete za Brugge u Flandriji, ali ga je oluja odbacila daleko na sjever, na norveški arhipelag Lofoten u selo Røst, gdje se kao brodolomac dobro upoznao sa bakalarom. Nakon tog se počeo baviti tom vrstom trgovine.

U Portugalu i Španjolskoj je važnije jelo nacionalne kuhinje. U Italiji se već vijekovima služi kao tradicionalno jelo za Badnjak. Preko Venecije postao je i tradicionalno jelo istočne obale Jadrana, gde se takođe priprema za Badnjak.

Od bakalara se dobiva i riblje ulje koje je bogato vitaminima. Bakalare najviše izlovljuju ribari Norveške, Islanda, Portugala, Rusije, Islanda i Kanada (oko Newfoundlanda). Ulov bakalara svake godine raste, pa im se broj radikalno smanjio, - zbog tog su sve glasniji zahtjevi za ograničenjem kvota za njihov izlov.

Izvori
------

1. 1 2 3 4  „*Cod*" (engleski). Encyclopædia Britannica. Pristupljeno 10. 02. 2013.
2. ↑  „*Shipwreck at the First Sphere of Paradise* "(engleski). University Library of Troms. Pristupljeno 10. 02. 2013.

Vanjske veze
------------

***Bakalar*** na Wikimedijinoj ostavi

* *Cod* na portalu Encyclopædia Britannica ()
**Berkane** (berberski: *Aberkan*, arapski: بركان) je grad od 109,237 stanovnika na sjeveroistoku Maroka u Regiji Oriental.

Grad je svoje ime dobio po svom svecu zaštitniku *Muhamedu Aberkanu* koji je bio crnac (*aberkan* na berberskom znači *crn*).

Njegovi stanovnici su porijeklom ili berberski Zenate ili marokanski Arapi, ali su danas toliko izmješani da ih je teško raspoznati.

Geografske karakteristike
-------------------------

Berkane leži u plodnoj ravnici *Trifa* na nadmorskoj visini od 145 metara, udaljen 15 km od granice sa Alžirom i svega 24 km od Sredozemnog mora i ljetovališta Saïdia. Od svog regionalnog administrativnog centra Oujde udaljen je 60 km.

Historija
---------

Historija mjesta može se pratiti od 1830. kad se pripadnici berberskog plemenskog saveza Zenata doseljavaju u taj kraj.

Gotovo sve do kraja 19. vijeka ravnica oko grada bila je obrasla šumom i divljom makijom a Berkane je bio selo koje je 1911 imalo svega 368 stanovnika. 
Burkane je u grad izrastao za Francuskog protektorata u Maroku tako da je već 1926 dosegao brojku od 3265 stanovnika.

Privreda
--------

Današnji Berkane je administrativno-trgovački centar poljoprivrednog kraja (agrumi), u nedalekom ljetovalištu Saidiji razvijen je turizam.

Pobratimski gradovi
-------------------

* Nizozemska Zeist, Nizozemska
* Francuska Bondy, Francuska
* Belgija Saint-Gilles, Belgija
* Francuska Belleu, Francuska

Panorama gradaPanorama grada

Izvori
------

1. 1 2 3 4 5  „*Morocco, Kingdom of Morocco*" (engleski). City population. Pristupljeno 20. 06. 2020.
2. 1 2 3 4 5 6  „*Monographie de la Ville de Berkane*" (francuski). BMH Berkane. Arhivirano iz originala na datum 2020-10-30. Pristupljeno 20.6. 2020.

Vanjske veze
------------

***Berkane*** na Wikimedijinoj ostavi

* *La ville de Berkane* ()
**Bounoura** (arapski: بونورة, berberski: *At bounour*) je grad i općina od 35,405 stanovnika u sredini Alžira u Pokrajini Gardaja.

Danas je svjetski poznata kao jedan od gradova pentopolisa koji formiraju lokalitet - Dolina M'zab koji je 1982. uvršten na UNESCO-vu Listu mjesta svjetske baštine u Africi.
Gradovi tog pentopolisa su pored Bounoure; Gardaja, Melika, Beni Isguen i El Atteuf.

Geografske karakteristike
-------------------------

Bounoura leži u saharskoj pustinji u oazi Vadi M'zaba, udaljena 7 km istočno od svog pokrajinskog administrativnog centra Gardaje, sa kojim je zapravo spojena u jedinstvenu urbanu cjelinu.

Pogled na oazu

Historija
---------

Kao i druge gradove tog pentapolisa i Bounouru su 1048. osnovale ibadijske Izbjeglice (frakcija Banu Matar iz Vargle) nakon što su Fatimidi u 10. vijeku srušili Rustamidsko kraljevstvo i razorili njihovu prijestolnicu Tahert. 
Taj prvi ksar podignut je na vrhu brda iznad ušća vadi Azouila u Vadi M'Zab.

Negde između 1250. - 1251. prvi ksar Bounoure je djelomočno razoren, pa se dio stanovnika preselio u Meliku. Gornji dio ksara na brdu vijekovima je ostao u ruševinama. 
Za razliku od tog novi ksar izgrađen je tokom 13. vijeka, puno niže pored korita Vadi M'Zaba.
Specifičnost tog novog ksara je u tom što je kod njega iskorištena stijena iznad korita Vadi M'Zaba kao baza na kom su podignuti bedemi, tako da oni sa te zapadne strane visoki oko 20 metara.

Bounoura je danas poznata po svojoj staroj džamiji i po bedemima mjestimično ispekidanima stražarskim tornjevima.

Kao i svaki ksar u pentapolisu i Bounoura je okružena velikim grobljima.

Izvori
------

1. 1 2 3 4 5  „*Bounoura, Commune in Ghardaïa*" (engleski). City population. Pristupljeno 23.2. 2020.
2. 1 2  „*Guide des sites et monuments historiques*" (francuski). Office de Protection et de Promotion de la Vallée du M’Zab. Pristupljeno 23.2. 2020.
3. ↑  „*M'Zab Valley*" (engleski). UNESCO. Pristupljeno 23.2. 2020.
4. ↑  „*Encyclopedie Berbere-C74*" (francuski). OpenEdition. Pristupljeno 23.2. 2020.
5. ↑  „*Encyclopedie Berbere-F08*" (francuski). OpenEdition. Pristupljeno 23.2. 2020.
6. 1 2 3 4 5  „*Ksar de Bounoura*" (francuski). OPVM. Pristupljeno 23.2. 2020.

Vanjske veze
------------

***Bounoura*** na Wikimedijinoj ostavi

* *Ksar de Bounoura* ()
**Borj El Kebir** (arapski: القنطرة الرومانية بجربة) je utvrda u gradu Houmt Souk na otoku Djerbi u Tunisu.

Karakteristike i historija
--------------------------

Tu impozantnu fortifikaciju sagradio je 1289. Roger de Loria, aragonski i sicilijski admiral, na mjestu starije rimske utvrde čiji su ostaci ponovo korišteni u izgradnji građevine.

Ulaz u utvrdu
Današnji izgled
Obnovljena je u 15. vijeku, a svoj konačni izgled dobila je 1557. ojačanjima poduzetim od osmanskog beglerbega Draguta. Španjolska flota zauzela je Borj El Kebir 1560. i instalirala u njemu garnizon od 6000 vojnika, kako bi uništila Berberske Pirate sa otoka, ali ih iste godine iz nje istjerala osmansko - piratska flota.

Francuska je zauzela otok 28. jula 1881. i smjestila u utvrdi svoj garnizon, koji je ostao u njoj sve do 1890. kad je predat civilnim vlastima Francuskog protektorata u Tunisu.

Borj El Kebir je pravokutna utvrda opasana bedemima koji su ojačani kružnim i kvadratnim tornjevima. U nju se moglo ući jedino preko pokretnog mosta iznad jarka koji je izolirao građevinu. Ulazna vrata vode do obrambenog vestibula i unutrašnjeg dvorišta u kom se danas nalaze ostatci citadele, sa pojedinim fragmentima iz antičkih vremena. Jedna od dvorana pretvorena je u lapidarij, u kom su izloženi razni predmeti pronađeni na licu mjesta, sa opisnim pločama.

Promenade oko utvrde pružaju izvrstan pogled na okolinu i beskrajnu pučinu.

Izvori
------

1. 1 2 3 4 5  „*Borj Ghazi Mustapha Djerba*" (francuski). Patrimoine de Tunisie. Arhivirano iz originala na datum 2017-08-18. Pristupljeno 22. 11. 2019.
2. ↑  „*L'histoire de Houmt Souk*" (francuski). Federal Hotel Tunisie. Arhivirano iz originala na datum 2020-04-09. Pristupljeno 21. 11. 2019.

Vanjske veze
------------

***Borj El Kebir*** na Wikimedijinoj ostavi

* *Borj Ghazi Mustapha Djerba* Arhivirano 2017-08-18 na Wayback Machine-u ()
**Béja** (arapski: باجة / Bāja) je grad od 62,303 stanovnika na sjeveru Tunisa u Vilajetu Béja, u kom je i administrativni centar.

Geografske karakteristike
-------------------------

Beja leži u brdima masiva Tel Atlas na sjevernom rubu doline rijeke Majardah.

Od glavnog grada Tunisa udaljena je 105 km jugozapadno.

Historija
---------

Beja je izrasla na mjestu antičke **Vage** - feničkog grada i kasnije rimske kolonije. *Vagu* koja je još početkom 1. vijeka bila značajno trgovište za poljoprivredne proizvode, razorili su Vandali, pa ju je dijelom obnovio Justinijan u 6. vijeku. 
Za osmanske vladavine tokom 16. vijeka izrasla je u snažan garnizon i značajni administrativni centar.

Panorama grada
Vijekovima je poznata po pšenici iz doline Majardaha, koju su arapski geografi 11. vijeka opisivali kao *Žitnicu Tunisa*.

Znamenitosti
------------

Njaveća atrakcija je kazba na brdu iznad grada podignuta u 2. vijeku kao rimska citadela, kasnije obnavljana i dograđivana za Bizanta i Osmanlija.

Privreda
--------

Današnja Beja je i nadalje relativno prosperitetno trgovište i centar prehrambene industrije (mlinovi, šećerana). 
Pored toga grad ima i agronomski fakultet (Ecole Supérieure des Ingénieurs de Medjez El Bab)

Šira okolica obuhvaća pored već navedene doline Majardah i obalnu ravnicu Sredozemnog mora i planine na jugoistoku obrasle Hrastom plutnjakom.

Grad je željeznicom i autoputem A3 povezan sa gradom Tunisom.

Pobratimski gradovi
-------------------

* Portugal Beja, Portugal od 1993.
* Italija Gibellina, Italija od 2012.

Izvori
------

1. 1 2 3  „*Tunisia, Cities*" (engleski). City population. Pristupljeno 14. 11. 2019.
2. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10  „*Béja, Tunisia*" (engleski). Encyclopædia Britannica. Pristupljeno 15. 11. 2019.
3. ↑  „*Institution de la Recherche et de l'Enseignement Supérieur Agricoles (IRESA)*" (francuski). IRESA. Pristupljeno 15. 11. 2019.

Vanjske veze
------------

***Béja*** na Wikimedijinoj ostavi

* *Commune de Béja* ()
**Bytom** (njemački: *Beuthen* 1939-45) je grad od 165,263 stanovnika na jugu Poljske u Šleskom vojvodstvu.

Geografske karakteristike
-------------------------

Bytom leži udaljen petnaestak km sjeverozapadno od Katowica, pa je danas samo njegovo predgrađe.

Historija
---------

Koksara
Termoelektrana-toplana
Historija Bytoma seže do 12. vijeka, ali je gradska prava po uzoru magdeburška dobio je 1254. od vojvode Wladislava Opolskog. 
Red Svetog groba u Jeruzalemu doselio se u Bytom iz Miechówa 1299.

Grad je počeo prosperirati na prijelazu u 14. vijek, za vladavine Kazimira od Bytoma. Tad su podigniti bedemi i zamak.

Bytom je sredinom 15. vijeka postao pogranični grad između Kraljevine Poljske i Kraljevine Češke.
Tokom 16. i 17. vijeka Bytomom je prvo vladala dinastija Pjastovića, zatim Hohenzollerna, a od 1623. Henckel von Donnersmarck koja ga je dobila kao feud od svetorimskog cara Ferdinanda II.

Tad je otkriveno rudno blago Bytoma; kameni ugljen, cink i olovo. Od 18. vijeka Bytom je dio Kraljevine Pruske, a tokom 19. vijeka postao je zahvaljujući rudnom bogatsvu jedan od najpropulzivnijih i industrijskih centara Gornje Šleske.

Broj njegovih stanovnika povećao se od 1 700 - 1800. na 51 000 - 1900. Tad su izgrađene brojne historicističke palače, među inim i opera.

Nakon Drugog svjetskog rata Bytom je postao dio Poljske i nastavio je rasti, progutavši okolna sela.

Velika promjena dogodila se 1990. kad je većina pogona teške industrije i rudnika propala (opstao je samo jedan).

Pobratimski gradovi
-------------------

Bytom ima ugovore o partnerstvu sa slijedećim gradovima;

|  |  |
| --- | --- |
| * Sjedinjene Američke Države Butte-Silver Bow, Sjedinjene Američke Države
* Njemačka Recklinghausen, Njemačka
* Češka Vsetín, Češka
* Rusija Dmitrov, Rusija
 | * Ukrajina Drogobič, Ukrajina
* Slovenija Ormož, Slovenija
* Ukrajina Žitomir, Ukrajina
 |

Panorama centralnog trga noćuPanorama centralnog trga noću

Izvori
------

1. 1 2 3 4 5 6 7 8 9  „City history" (engleski). Bytom. Pristupljeno 22.02. 2021.
2. 1 2 3 4 5 6  „*Poland: Major Cities*" (engleski). City population. Pristupljeno 22.02. 2021.
3. ↑  „Partner cities" (engleski). Urząd Miejski w Bytomiu. Pristupljeno 22.02. 2021.

Vanjske veze
------------

***Bytom*** na Wikimedijinoj ostavi

* *Urząd Miejski w Bytomiu* (službene stranice) ()
**Ciriško jezero** (njemački: *Zürichsee*) je šesto po veličini jezero u Švicarskoj.

Hidrografija
------------

Jezero se proteže jugoistočno od grada Züricha u dužinu od 29 km, maksimalno široko 4 km.
Jezero leži na nadmorskoj visini od 406 metara, i ima površinu od 88 km², a duboko je do 143 m. 
Najveća pritoka je rijeka Linth koja uvire sa jugoistoka, a istječe kod Züricha na sjeverozapadu pod imenom Limmat.

Najveći dio jezera nalazi se u Kantonu Zürich, oko 20.7 km² leži u Kantonu Schwyz a 10.3 
km² u Kantonu St. Gallen. Obale su blage okružene pitomim brežuljcima po kojima se redaju vinogradi i voćnjaci, izad kojih se na jugu steru Alpe.

Karta jezera
Jezero zauzima bazen koji su nekad davno izdubili glečeri Linth i Rhein, klizajući prema sjeverozapadu - i mjestu gdje se danas nalazi Zürich. Na toj lokaciji je završna morena stvorila jezero tako što je pregradila protok vodi.
Jedna druga morena između Pfäffikona (Kanton Schwyz) i Rapperswila razdvaja dublji donji dio jezera (Untersee) od plićeg gornjeg dijela (Obersee).

Ta morena iako sa rupom koju je probila voda, svojevremeno je služila hodočasnicima kao puteljak prema samostanu Einsiedeln na otoku Ufenau. Rupa u moreni je premoštena još 1358. a današnji nasip dug 926 metara, i dovoljno širok za željezničku prugu i cestu izgrađen je 1878. sa pomičnim mostom u sredini za propuštanje manjih brodova.

Jedini veći grad na jezeru je Zürich.

Panorama jezeraPanorama jezera

Izvori
------

1. 1 2 3  „*Swiss Lakes: Facts and Figures*" (engleski). All About Switzerland. Pristupljeno 6. 12. 2018.
2. 1 2 3 4 5 6 7 8 9  „*Lake Zürich*" (engleski). Encyclopædia Britannica. Pristupljeno 6.12. 2018.

Vanjske veze
------------

***Ciriško jezero*** na Wikimedijinoj ostavi

* *Lake Zürich* ()
**Château Mouton Rothschild** je imanje i vinarija porodice Rothschild, poznata širom svijeta po vrhunskim crnim vinima. Imanje Château Mouton Rothschild proteže se na 90 hektara vinograda kontroliranog porijekla kod Pauillaca u regiji Médoc. Historija vinarijea veže se najviše uz dva imena: barona Philippa Rothschilda (1902–1988) i baronicu Philippinu Rothschild (1933–2014) koji su najviše utjecali na njen rad i rast.

Historija
---------

Imanje je u 18. vijeku zajedno sa imanjima Lafite i Latour bilo vlasništvo "vinskog kneza" markiza Nicolasa Alexandre de Ségura, a nakon tog porodice de Brane. Tadašnje imanje i vinariju Château Brane-Mouton kupio je na aukciji 1853. baron Nathaniel Rothschild koji se 1850. preselio iz Engleske u Francusku. Odtad je poznato pod imenom Château Mouton Rothschild.

Picassova etiketa iz 1973.
Veliku revoluciju napravio je Philippe Rothschild, praunuk barona Nathaniela, koji od 1922. upravlja imanjem. Dvije godine kasnije počeo je isporučivati svoje vino u bocama, a ne kao što su dotad bordoški trgovci vinima radili u bačvama. Iste godine angažirao je ilustratora Jean Carlua da mu napravi etiketu za bocu. On je za svog mandata koji je trajao preko 60 godina, uveo mnoge novine koje su promijenile svijet vina i podigao ugled imanja do neslućenih visina.

Philippe Rothschild bio je zadovoljan etiketom iz 1924. sve do 1945. kad je naručio od Philippe Julliana novu etiketu. Nakon tog je od 1946. svake godine angažirao nekog od poznatih umjetnika da mu napravi etiketu za novu berbu, tako su tokom godina profilirala neka od najvećih slikarskih imena 20. vijeka: Dalí, Bacon, Chagal, Braque, Picasso, Miró...

Mouton Rothschild je 1933. kupio vinariju *Société Vinicole de Pauillac* i vinograde *Château d’Armailhac*, a 1970. vinograd *Château Clerc Milon*.

Izvori
------

1. ↑  „*Château Mouton Rothschild*" (engleski). Château Mouton Rothschild. Pristupljeno 30. 5. 2018.
2. 1 2 3 4  „*Key dates*" (engleski). Château Mouton Rothschild. Pristupljeno 30. 5. 2018.
3. ↑  „*Painting for the labels*" (engleski). Château Mouton Rothschild. Pristupljeno 30. 5. 2018.

Vanjske veze
------------

***Château Mouton Rothschild*** na Wikimedijinoj ostavi

* *Château Mouton Rothschild* ()

|  |  |
| --- | --- |
| Normativna kontrola Uredi na Wikidati | 
* WorldCat identiteti
* VIAF: 245726932

 |
**Božikovina** (latinski: Ilex) je biljka iz roda dvosupnica, sa oko 600 vrsta grmova i drveća iz porodice **Božikovine** (Aquifoliaceae), rasprostranjenih gotovo diljem svijeta.

Nekoliko vrsta uzgaja se kao dekorativno bilje zbog specifičnih listova i crvenih (ili crnih) bobičastih plodova, koji traju i zimi i popularni su kao dekoracija za Božić.

Piće slično čaju uobičajeno u dijelovima Južne Amerike, pravi se od lišća biljke Mate (Ilex paraguariensis).

Karakteristike
--------------

Južnoamerički Ilex paraguariensis
Božikovine imaju naizmjenične jednostavne listove, a listovi brojnih vrsta imaju zavrnute rubove sa bodljama. Biljke mogu biti zimzelene ili listopadne. 
Pojedinačni ili grupirani, najčešće zelenkasti mali cvijetovi sa četiri latice, su jednospolni, a muški i ženski cvjetovi najčešće se nalaze na odvojenim biljkama.
Plodovi su koštunice i važna su hrana zimi za mnoge vrste ptica, ali većina ih nije sigurna za ljudsku prehranu, jer su otrovne i izazivaju jako povraćanje i proljev.

Božikovine rastu vrlo sporo ali i žive dosta dugo i do 300 godina.Drvo božikovine je tvrdo i često se koristi kao zamjena za ebanovinu.

Brojne vrste božikovine uvrštene su na IUCN-ov crveni popis ugroženih vrsta, a barem jedna-*Ilex gardneriana*, je izumrla zbog gubitka staništa.

### Glavne vrste

**Evropska (obična) božikovina** (Ilex aquifolium) je stablo koje naraste do visine od 15 metara, ima sjajno bodljikavo tamno zimzeleno lišće i najčešće crvene plodove.
Eliptoidni tamnozeleni listovi su dugi 4-8 cm, i široki od 3 do 4 cm.

Nešto viša **Američka božikovina** (Ilex opaca) ima duguljasto bodljikavo lišće i isto tako crvene plodove.

**Kineska božikovina** (Ilex cornuta), iz Istočne Azije, je grm visok do 3 m, sa grimiznim bobičastim plodovima među sjajnim zimzelenim lišćem.

**Japanska božikovina** (Ilex crenata), istočnoazijski grm koji naraste do 6 m, ima male zimzelene listove i crne bobice.

**Jaupon** (Ilex vomitoria), sa istoka Sjeverne Amerike je grmoliko stablo visoko do 8 metara, sa eliptoidnim listovima i crvene bobice. Iz Sjeverne Amerike je i Ilex verticillata.

**Medonosna božikovina** (Ilex decidua), grmolika listopadna biljka (do 10 m) sa istoka Sjeverne Amerike, ima crvene plodove na grmu koji raste do 10 m.

### Etimologija

Latinsko ime roda - **Ilex** bio je rimski naziv za crniku (guercus ilex), a biljci je dan zbog sličnosti sa listovima, a ime vrste - **Aquifolium** je sintagma od latinskih riječi *acus*=igla + *folium*=list (bodljikavi list).

Izvori
------

1. 1 2 3 4 5 6 7 8 9  „*Holly plant genus*" (engleski). Encyclopaedia Britannica. Pristupljeno 25.02.2022.
2. 1 2 3 4 5  „*Božikovina (Ilex aquifolium) - Plantea*" (hrvatski). Plantea. Pristupljeno 25.02.2022.

Vanjske veze
------------

***Božikovina*** na Wikimedijinoj ostavi

* *Holly plant genus* ()
**Delta Nila** (arapski: دلتا النيل / *Delta an-Nīl*) je velika delta rijeke Nil na sjeveru Egipta koja tako uvire u Sredozemno more.

*Delta Nila* je arhetip za sve ostale delte na svijetu po njezinom trokutastom obliku je grčki historičar Herodot nazvao taj tip uvira- delta jer ga je asocirala na obrnuto grčko slovo **Δ** (delta).

Karakteristike
--------------

Delta Nila duboka je nekih 161 km i široka duž Sredozemnog mora oko 290 km. U njoj živi oko 60 % stanovnika Egipta (oko 50 miliona), koristići se njenim blagodatima.

Karta delte
Ukupna površina delte iznosi 22 000 km², to je danas najveće nalazište zemnog plina u Egiptu.

Danas Deltu Nila formiraju dva rukavca; *Rašid* i *Damijeta*, koja se razdvajaju sjeverno od glavnog grada Egipta - Kaira.

### Rukavac Rašid

*Rukavac Rašid* ili po francuskom - *Rosetta* teče do mora prema zapadu, prema Aleksandriji gdje kod grada Rašida uvire u more.

### Rukavac Damijeta

*Rukavac Damijeta* (Damietta) teče prema istoku do grada Damijete gdje uvire u more.

Historija
---------

Za Antike broj rukavaca Nila u delti se kretao od 3 do 16, jer je rijeka meandrirajući stalno zatrpavala stare i otvarala nove rukavce. 
Od najstarijih vremena Antičkog Egipta u delti se iskapaju kanali za navodnjavanje i transport, pa ih danas ima preko stotinjak većih.

### Antički rukavci

Po Pliniju Starijem - Nil je imao sedam rukavaca to su bili (od istoka prema zapadu);

* Peluzijski
* Tanitijski
* Mendesjanski
* Fatnitijski (ili Fatmetski)
* Sebenitiski
* Bolbitinski i
* Kanopski (koji je zvan i Herakleotski i Agatodemonski)

Današnji rukavac Rašid, bio je antički - Bolbitin, a Damijeta - Fatnitik.

Problemi
--------

Visoka Asuanska brana - dovršena 1970. donijela je brojne koristi Delti Nila. Pored toga što omogućuje kontrolu poplava, pomaže u smanjenju suše i radu hidroelektrane. S druge strane brana ograničava donos plodnog mulja kog je rijeka donosila u svojim redovnim godišnjim poplavama. Brana također pridonosi eroziji u krajevima duž sredozemne obale. Pojedini naučnici smatraju da bi porast temperature zbog globalnog zatopljenja i viša razina moramogli negativno utjecati na Deltu Nila. Crne projekcije pokazuju da bi veliki dijelovi delte mogli nestati pod vodom, što bi bio veliki gubitak za poljoprivrednike u delti.

Izvori
------

1. 1 2 3 4 5  „*Nile Delta Facts*" (engleski). Sciencing. Pristupljeno 27.7. 2020.
2. 1 2  „*Nile River and Delta*" (engleski). Geography. Pristupljeno 27.7. 2020.

Vanjske veze
------------

***Delta Nila*** na Wikimedijinoj ostavi

* *Nile Delta Facts* ()
* *The Nile Delta* ()
**Chalchuapa** je općina od 86,702 i grad od 47,695 stanovnika na sjeverozapadu Salvadora u Departmanu Santa Ana.

Geografske karakteristike
-------------------------

Chalchuapa se prostire u kotlini na nadmorskoj visini od 717 m, 14 km zapadno od grada Santa Ana i 78 km
sjeverozapadno od glavnog grada.

Poznat je po 5 majanskih arheoloških nalazišta iz pretkolumbovske ere; *Tazumal* na jugu, *Pampe* i *El Trapiche* na sjeveru, *Casa Blanca* u centru i *Las Victorias* na sjeveroistoku, koja se prostiru na površini od 5 km². U kojima se nalaze ostatci piramida, grobnica, ritualnih igrališta i hramova.

Od njih je svakako najpoznatiji Tazumal koji potiče iz 5. ili 6. vijeka.

Historija
---------

Ruine majanskog Tazumala
Kad je osnovana oko 1550. Chalchuapa je imala oko 350 stanovnika. Do 1740. narasla je do naselja od oko 1,700 domorodačkih indijanaca i 225 Španjolaca i mulata.

Za španjolske Generalne kapetanije Gvatemala bila je sjedište župe, centar ruralnog kraja u kom se uzgajao kukuruz, grah, pamuk, indigo i stoka.

Patila je od epidemija malih boginja 1781. 1817. 1830. 1856. i kolere 1837. i 1857. od kojih je dosta stanovnika pomrlo.

Kako se nalazila na putu koji vodi od Gvatemale do San Salvadora, nakon raspada Savezne Republike Centralne Amerike često je padala iz ruke u ruku. I pored svih nevolja do 1858. narasla je do mjesta od 3,559 stanovnika.

Chalchuapa je zbog zasluga u obrani zemlje u februaru 1878. dobila status grada.

Izvori
------

1. 1 2 3 4 5 6 7 8  „*Historia de Chalchuapa*" (španjolski). Municipios de El Salvador. Pristupljeno 1.4.2023.
2. 1 2 3 4 5  „*Chalchuapa Municipality in El Salvador*" (engleski). City population. Pristupljeno 30.3.2023.
3. 1 2  „*Chalchuapa in Chalchuapa*" (engleski). City population. Pristupljeno 30.3.2023.

Vanjske veze
------------

***Chalchuapa*** na Wikimedijinoj ostavi

* *Alcaldia Municipal de Chalchuapa* (službene stranice) ()