**Tvrđava Podzvizd** nastala je u periodu srednjeg vijeka na području općine Velika Kladuša, Bosna i Hercegovina. Tvrđava je proglašena za nacionalni spomenik BiH Odluku je donijela komisija za očuvanje nacionalnih spomenika na sjednici održanoj 26. oktobra 2010. godine u slijedećem sastavu: Zeynep Ahunbay, Martin Cherry, Amra Hadžimuhamedović (predsjedavajuća), Dubravko Lovrenović i Ljiljana Ševo. Nacionalni spomenik čine: branič-kula, kapi-kula sa džamijom, stražarnica, kuća, Pašića kula i bedemi utvrđenog grada.

Lokacija
--------

Naselje Podzvizd se nalazi na pola puta između Vrnograča i Velike Kladuše, a tvrđava se nalazi na vrhu kupastog brda, u neposrednoj blizini naselja. Od Velike Kladuše Podzvizd je udaljen 1,7 km i zahvata istočni dio opštine.

Historija
---------

Utvrđeni gradovi srednjovjekovne Bosne nastali su u vrijeme njene državne samostalnosti u periodu od XII. do XV. stoljeća. Gradovi zapadne Bosne, Pounja i Cazinske krajine u to vrijeme pripadali su Ugarskoj kraljevini. Tvrđave su prvenstveno imale vojno-obrambeni karakter. Osim utvrđenih gradova nastaju i gradovi kao upravni centri pojedinih oblasti a od tvrđava su se razlikuju po tome što su u okviru zidina imali stambene i druge objekte. Najznačajniji gradovi zapadne Bosne, Pounja i Cazinske krajine bili su Bužim, Bihać, Cazin, Podzvizd, Todorovo, Ostrožac, Velika Kladuša i Vrnograč. Podzvizd je jedna od najstarijih srednjovjekovnih tvrđava u Bosni. 

Lokalitet Podzvizd se u pisanim dokumentima prvi put pominje sredinom XIII. stoljeća, kao vlasništvo plemena Kreščića. Poveljom od 4. oktobra 1264. godine, Ugarski kralj Bela IV u znak zahvalnosti darovao je braći Kreši, Kupiši i Raki Kreščić zemljište kao feudalne posjede u Topuskom, Podzvizdu i Vrnograču. Kralj Bela IV je nagradio ove feudalce za njihovu hrabrost u bitkama protiv Mongola, posebno u onoj koja se desila kraj Trogira. Ugarski kralj Ladislav je 1456. godine dozvolio potomcima plemena Kreščić da sagrade dva utvrđena grada Podzvizd i Vrnograč. Oba grada su podignuta na ostacima starijih manjih gradina. Dok je Podzvizd bio izgrađen kao fortifikacija, Vrnograč je sagrađen kao utvrđeni srednjovjekovni dvor.

Godine 1553. i 1558. Podzvizd i Vrnograč je napadala osmanska vojska predvođena Malkoč-begom. Od 1563. godine Vrnogračom je upravljao hrvatski ban Nikola Zrinski a Podzvizdom knez Mikulić i u njemu se nalazila straža od osam kraljevih vojnika. 
Odlukom austrijskog ratnog vijeća u Gracu odlučeno je da se oba grada i Podzvizd i Vrnograč razore, što je i učinjeno 1580. godine.

Godine 1670. Podzvizd trajno postaje dio bosanskog pašaluka u sastavu Ostrožačke kapetanije. U njemu je bila smještena vojna posada od 90 graničara kojom je komandovao dizdar.

Opis
----

Utvrđeni grad je imao tri faze izgradnje. Prva, najstarija faza nastala je u XIII. stoljeću. Tvrđava je tada imala okruglu branič-kulu i mali obor oko nje koji je štitio prilaz kuli.

U drugoj fazi, nakon što je ugarski kralj Ladislav 1456. godine dozvolio potomcima plemena Kreščić da sagrade dva utvrđena grada Podzvizd i Vrnograč, ojačani su zidovi kulama sa dodatnim kamenim zidom koji je prvobitni kružni tlocrt kule pretvorio u šesnaestougaoni. Dispozicija grada u prvoj i drugoj graditeljskoj fazi odgovarala je romaničkom utvrđenju sa snažnom branič-kulom i malim oborom.

Treća faza predstavlja utvrđeni grad Podzvizd sa izgrađenim velikim oborom koji je opasao srednjovjekovni grad u obliku nepravilne elipse. Prilikom izgradnje velikog obora porušen je najstariji mali obor. Ova faza nastala je u osmanskom periodu, za vrijeme vladavine Mahmuda I (1730-1754. godine). Na južnoj strani tom prilikom izgrađena je kapi-kula koja je na spratu imala malu drvenu džamiju. Do nje je izgrađen objekat stražarnice, a na istočnoj strani izgrađena je Pašića kula koja je imala četiri etaže. Na kamenoj ploči koja se nalazi iznad ulaza kapi-kule a ispod drvene džamije, uklesan je natpis koji glasi:

*Božjom pomoći sagrađena je ova džamija. Došao je muhafiz Bosne ... njegovo ime je Ahmed*.

Drugi dio teksta je nečitak. Natpis je evidentiran 1968. godine.

Nakon uvida na licu mjesta koje je izvršeno u oktobru 2009. godine, konstatovano je da je utvrđeni grad Podzvizd građevinski u lošem stanju. Ostaci zidova i bedema većim dijelom su urušeni ili su utonuli u zemlju. Drvena džamija kao i ostali objekti i dijelovi utvrđenog grada koji su bili izrađeni od drveta su u potpunosti nestali.

Literatura
----------

* Madžida Bećirbegović, Publishing, Sarajevo, 1999. -Džamije sa drvenom munarom u Bosni i Hercegovini

Vanjski linkovi
---------------

* Općina Velika Kladuša