***O životu dvanaest careva*** (latinski: ) naslov je biografskog dela rimskog pisca Svetonija (oko 70–oko 140. n.e.). Antički pisci navode i druge naslove ovog dela: *O dvanaest careva* *(De duodecim Caesaribus)*, *O životu i običajima dvanaest careva* *(De vita et moribus duodecim Caesarum)*, *O životu careva* *(De vita Caesarum)* i sl.

Sadržaj
-------

U ovom delu obrađuje se život Julija Cezara te još jedanaest rimskih careva, tj. Oktavijan Avgust, Tiberije, Kaligula, Klaudije, Neron, Galba, Oton, Vitelije, Vespazijan, Tit i Domicijan. U pisanju ovih biografija Svetonije se oslanjao na one izvore koji su mu bili dostupni i nije mnogo pazio na njihovu verodostojnost. Za Cezara i Avgusta koristio se dokumentima koji su mu bili dostupni na carskom dvoru, ali u biografijama kasnijih careva nema direktnih navoda iz takvih dokumenata, pa se pomišljalo i na to da je, kad je dovršio prve dve biografije, Svetonije morao napustiti dvor.

Životopisi sadrže opis porekla i karijere svakog vladara, ali u njima nema istorijske perspektive i dubine; umesto toga, one se uglavnom sastoje od anegdota, prošaranih tračevima i golicljivim detaljima, ispričanih dosta živo i zanimljivo. Kod Cezara se, na primer, pripoveda o njegovom prelasku Rubikona, detaljno se opisuje njegovo ubistvo, ali se spominju i njegove prodorne crne oči i nastojanja da prikrije svoju ćelavost. Za Avgusta kaže Svetonije da je bio nizak, ali skladnih telesnih proporcija, s orlovskim nosom i spojenim obrvama, da je bio nemaran u oblačenju, štedljiv i umeren u ishrani. Svetonije donosi zanimljiv prikaz Tiberijevog povlačenja na Rodos od 6. godine pne. do 2. godine n.e. i prenosi priče o navodnim skandalima s ostrva Kaprija. Živo je opisana groteskna Kaligulina pojava, njegova svojevolja i bezumna okrutnost. Kod Klaudija se opisuje njegov čudan hod, glasna vriska i mucavost, kao i kombinacija kultivisanosti i zdravog razuma, s jedne strane, i blesavosti i preterane stidljivosti, s druge, koje su se u ovom vladaru srele. U Neronovoj biografiji mnogo se govori o igrama koje je priređivao, o njegovoj strasti prema konjima (čak i nakon što je postao car nastavio se igrati konjskim figurama na stolu), zatim o njegovoj organizaciji mreže pljeskača plaćenih da aplaudiraju na carevim javnim nastupima, o tome kako je noću prerušen lutao ulicama Rima, o njegovom Zlatnom domu i ponašanju tokom velikog rimskog požara. U Titovoj biografiji spominje se poznata izjava onog vladara, koji je jedne večeri okupljenim prijateljima rekao da tog dana nikome nije učinio nijedno dobro delo i onda zaključio "Izgubio sam dan" *(Diem perdidi)*. U Domicijanovoj biografiji spominje se njegova angažovanost na obnovi porušenih biblioteka i na prikupljanju rukopisa.

Značaj i uticaj
---------------

U svakoj biografiji Svetonije uvek sledi istu shemu: careva porodica i mladost, karijera u javnom životu, fizički izgled, privatni život. Piše hladnim, administrativnim stilom, jasnim i preciznim, bez pretenzija na dublje tumačenje događaja i bez neke moralizatorske tendencije. Kod njega nema dramatike, nema ni naznaka sposobnosti da se odvoji bitno od nebitnog, da se opiše ambijent i psihologija. I pored ovih umetničkih mana, delo je zanimljivo po svojoj sadržini, po anegdotskim sitnicama i pikanterijama koje donosi, pa je bilo rado i mnogo čitano sve do duboko u srednji vek.

Ovo je Svetonijevo delo postalo glavni uzor za pisanje životopisa u srednjem veku. Po uzoru na Svetonija pisane su već *Carske povesti* *(Historia Augusta)*, tj. zbornik trideset životopisa careva od Hadrijana do Numerijana (117–284. n.e.). Na šablon koji je Svetonije primenio u svojim biografijama nailazi se kasnije i u životopisima svetaca, a istu je shemu primenio i Einhard u svom *Životu Karla Velikog* *(Vita Karoli Magni)*.

Literatura
----------

* Budimir, Milan; Flašar, Miron (1991). *Pregled rimske književnosti*. Beograd: Naučna knjiga.
* Howatson, M. C. (1997). *The Oxford Companion to Classical Literature*. Oxford. New York: Oxford University Press.
* Vratović, Vladimir (1977), „Rimska književnost", *Povijest svjetske književnosti*, **2.**, Zagreb: Mladost, pp. 189–312

Vanjske veze
------------

* *Životi dvanaest careva* na LacusCurtius (latinski original, engleski prevod Johna Carewa Rolfea iz Loebove klasične biblioteke (1914))
* Svetonijeva dela na *The Latin Library* (latinski)
* Djela čiji je autor Svetonije na Projektu Gutenberg
	+ *Životi dvanaest careva* na Project Gutenberg (engleski prevod Alexandera Thomsona, M.D. revidirao i ispravio T. Forester, Esq. A.M. 1796 ― uključuje *Živote gramatičara, retora i pesnika*)
* Gai Suetoni Tranquilli De vita Caesarum libri III-VI Cornell University Library Historical Monographs Collection
* *The Twelve Caesars* na *Poetry in Translation* (nov engleski prevod. A. S. Kline, 2010)

|  |  |
| --- | --- |
| Normativna kontrola Uredi na Wikidati | 
* WorldCat identiteti
* VIAF: 293152251
* LCCN: n82151707
* GND: 4297019-2
* SUDOC: 027714314
* BNF: cb12008292d (podaci)
* NKC: aun2008455999
* BNE: XX3383780

 |