**Razboj** zvan i **tkalački stan**, je sprava - mašina za tkanje tkanina, napravljena već prije 5000 godina pne..

Karakteristike
--------------

Prvobitni razboj sastojao se od dviju drvenih motki međusobno povezanih gusto nanizanim paralelnim nitima konca, i sa srednjom motkom upretenom nitima, koja je razdvajala niti u dvije osnove (prednju - parnu i stražnju - neparnu), što je minimum za izradu bilo kakve tkanine. 
Na te osnove, se pod pravim kutem moglo utkati niti horizontalnog sistema - potka, i to redom, prvo na prednju od desna na lijevo preko svake parne osnove i ispod svake neparne osnove, a kod sljedećeg reda radnja se ponavljala s lijeva na desno, preko svake neparne osnove i ispod svake parne. 
Kad se dovršio red - potka bi se prstima gurnula prema vrhu, pa bi se započelo sa tkanjem nove potke i tako do dna.

Starinski razboj sa pedalom
Taj najednostavniji tip razboja bi se objesio o neku gredu, a donja motka bi se fiksirala utezima. Kasnije je toj konstrukciji dodan čvrsti okvir uz 
brojne pomoćne alate; od čunka (drvene lađice za umetanje pređe), češlja za sabijanje potke do 
brojnih drugih.

Moderna verzija razboja
Razboji su postajali sve kompliciraniji, kako se tkalo sa više - osnova, od četiri pa i više, i sve veći da se istakaju veća platna, pa su počeli graditi 
stolni, da se postigne tražena duljina. Stolnom (zvanom i nagazni) dodan je nožni pedal

Historija
---------

Osnovni princip rada na razboju ostao je u suštini isti od prahistorije do danas, uz čitav niz poboljšanja provođenih od antike
do srednjeg vijeka u Aziji i Evropi. Jedna od najvažnijih bilo je uvođenje pomičnog štapa, koji je petljama bio učvršćen 
za osnovu. On je omogućio podizanje čitave grupe osnova jednim pokretom - takozvani - zijev. On je kasnije zamjenjen čeličnom
žicom, na kraju čitavim snopom, od kojih je nekoliko moglo koristiti istovremeno.

Prvi razboj je vjerojatno nastao u Aziji za tkanje svile, već se njime moglo tkati vrlo zamršene uzorke, jer se čitava grupa vertikalnih 
niti mogla podići kako je zahtjevao uzorak. To je u početku obavljao pomoćnik tkalca, ta radnja je mehanizirana
tokom 18. vijeka u Francuskoj kad su Jacques de Vaucanson i Joseph Marie Jacquard počeli koristiti bušene kartice, koje su taj proces potpuno automatizirale jer je razboj pogonilo vodeničko kolo.

U međuvremenu je u Engleskoj - John Kay izumio leteći čunak, a Edmund Cartwright mehanički razboj, oni su uz brojne 
druge inovatore pridonijeli industrijskoj revoluciji, u kojoj je razboj uz ostale mašine u tekstilnoj industriji odigrao centralnu ulogu. 
Moderni razboji zadržali su osnovne operativne principe svojih prethodnika, ali se kontinuirano unapređuju da im se poveća stupanj automatskog rada.

Vrlo slični razboji korišteni su i u mnogim drugim kulturama, tako su vrlo primitivnu verziju razboja koristili i Navaho Indijanci pretkolumbovske Amerike.

Drveni razboji su se koristili u ruralnim krajevima sve do sredine 20. vijeka.

Po južnoslavenskim krajevima, koristilo se je više tipova razboja, od najednostavnijih podnih i stolnih, do kontamarš razboja sa više pedala.

Izvori
------

1. 1 2 3  „*razboj*" (hrvatski). Hrvatska enciklopedija. Pristupljeno 06. 09. 2016.
2. 1 2 3 4 5 6 7  „*Loom*" (engleski). Encyclopædia Britannica. Pristupljeno 06. 09. 2016.
3. 1 2  „*tkanje*" (hrvatski). Hrvatska enciklopedija. Pristupljeno 06. 09. 2016.

Vanjske veze
------------

***Razboj*** na Wikimedijinoj ostavi

* *Loom* na portalu Encyclopædia Britannica ()