42°20′N 59°09′E﻿ / ﻿42.333°N 59.150°E﻿ / 42.333; 59.150

**Keneurgenč** ili **Gurgandž** (turkmenski: *Köneürgenç*, iz perzijskog: کهنه گرگانج, *Kuhna Gurgāndž*, ponekad navođen kao *Konya-Urgench* ili *Urganj*, u značenju: "Stari Urgenč") je arheološki lokalitet starog grada **Urgenča** (*Ürgenç*) i istoimena općina s oko 30,000 stanovnika u sjevernom Turkmenistanu, odmah uz granicu s Uzbekistanom. Keneurgenč je bio prijestolnicom Horezmijske Monarhije, o čemu svjedoče brojne građevine, zbog čega je upisan na UNESCO-v popis mjesta svjetske baštine u Aziji i Oceaniji 2005. godine.

Mauzolej sultana Tekeša
Mauzolej Torebega Hanima
Stari Urgenč je bio smješten na rijeci Amu-Darja i bio je jedan od najvećih gradova na Putu svile. Njegov osnutak nije poznat, ali su velike ruševine utvrde Kirkmole datirane u vrijeme Ahemenidske Perzijske Monarhije (550.-330. pr. Kr.). Grad je doživio vrhunac u 12. i 13. vijeku kada je postao prijestolnicom Horezmijske Monarhije i tada je veličinom i po broju stanovnika pretekao sve centralnoazijske gradove, uključujući Buharu. God. 1221. Mongoli pod vodstvom Džingis-kana su opustošili grad do temelja, ubivši veliki broj stanovnika, što se smatra za jedan od najvećih pokolja u historiji.

Grad se počeo oporavljati nakon mongolskog pokolja, ali su ga stanovnici, zbog iznenadne promjene toka Amu-Darje prema sjeveru, i još jednog napada, ovog puta Timura Velikog 1370-ih, zauvijek napustili.

Područje grada su naselili Turkmeni tek 1831. godine, ali su svoja naselja izgradili izvan grada kojeg su koristili samo kao groblje. Novi grad istog imena, Urgenč, izgrađen je jugoistočno, u današnjem Uzbekistanu.

Prva arheološka iskapanja izveo je ruski arheolog Aleksandar Jakubovski 1929. godine. No, većina građevina Keneurgenča su danas ruine, a najbolje sačuvane su tri mala mauzoleja iz 12. vijeka (Nadžadina Alkubre, Pirjar Valija i dr.) i jedan veliki raskošni iz 14. vijeka, Mauzolej Torebega Hanima s tri velike vanjske niše koji je obnovljen 1990-ih. Najznamenitiji spomenik Keneurgenča je Gutluk-Temir minaret iz 11. vijeka koji je svojom visinom od 60 metara bio najveći minaret od opeke prije izgradnje minareta u Džamu (Afganistan), s kraja 12. vijeka.
Možda najljepši spomenik Keneurgenča je Mauzolej Il-Arslana koji je kupasta kupola s 12 faseta u kojoj se nalazi Il-Arslana, djeda Muhameda II. koji je umro 1172. godine. Mauzolej sulatana Tekeša ima isti oblik, ali je nešto veći. Sjeverno od grada se prostire velika srednjovjekovna nekropola.

Ovi spomenici su svjedočanstvo izvanrednih dostignuća u arhitekturi i obrtu čiji je utjecaj kasnije oblikovao arhitekturu indijske Mogulske Monarhije u 16. vijeku.

Izvori
------

***Keneurgenč*** na Wikimedijinoj ostavi

1. ↑  Popis ratova i stradanja ljudi po broju stradalih na engleskoj wikipediji () Preuzeto 3. lipnja 2011.

* Klaus Pander, *Central Asia*, DuMont Art Travel Guide, Ostfildern, 6. izdanje 2005. str. 384. ISBN 3-7701-3680-2

| * p
* r
* u
Iranska arhitektura |
| --- |
| Historijski stilovi | perzijski / *parsi* (800–300 pne.) • partski / *parti* (300 pne.–700) • horasanski / *horasani* (700–1000) • rajski / *razi* (1000–1300) • azarski / *azari* (1300–1500) • isfahanski / *isfahani* (1500–1925) |
| Arhitektonski periodi | **Drevni:** elamski (3200–539 pne.) • medijski (728–550 pne.) • ahemenidski (550–330 pne.) • seleukidski (312–247 pne.) • partski (247 pne.–224) • sasanidski (224–651)**Islamski:** samanidski (819–999) • bujidski (934–1055) • gaznavidski (963–1187) • guridski (1148–1215) • seldžučki (1037–1194) • ilhanidski (1256–1335) • timuridski (1370–1507) • safavidski (1501–1736) • kadžarski (1785–1925) |
| Reprezentativni gradovi | Anšan • Amol • Ardabil • Balh • Bam • Buhara • Damgan • Derbent • Dura-Europos • Ekbatana • Firuzabad • Gazni • Gurgandž • Hatra • Hekatompil • Herat • Isfahan • Istahr • Jazd • Kašan • Kazvin • Kom • Ktezifont • Maraga • Mašhad • Merv • Nisa • Nišapur • Pasargad • Perzepolis • Raj • Šahrisabz • Samarkand • Sultanija • Širaz • Šuštar • Suza • Tabriz • Taht-e Sulejman • Teheran • Zandžan • Zarandž |
| Objekti i elementi | Ab-anbar • Andaruni • Ajvan • Bazar • Biruni • Čahar-bag • Džamija • Gonbad • Hašt-behešt • Hašti • Hovz • Imamzade • Jakčal • Kanat • Karavansaraj • Kuče • Pandždari • Sahn • Stup • Šabestan • Talar • Tekija • Vjetrohvat • Vrtovi |
| Srodne teme | Umjetnost • Urbanizam • Islamska arhitektura • Moderna arhitektura (1925–2023) |
| Popisi | Arhitekti • Gradovi (planirani • historijske prijestolnice) • Ab-anbari • Bazari • Crkve • Džamije • Imamzada • Karavansaraji • Kupole • Mauzoleji • Mostovi • Palače • Sinagoge • Stadioni • Tornjevi • Utvrde • Vrtovi |

|  |  |
| --- | --- |
| Normativna kontrola Uredi na Wikidati | 
* WorldCat identiteti
* VIAF: 141100703
* LCCN: no2007136705
* SUDOC: 166804207
* NKC: ge1001135

 |