**Opera dei Pupi** (sicilijanski: *Òpira dî Pupi*) je marionetski teatar specifičan za Siciliju koji je 2008. uvršten na UNESCO-v popis nematerijalne svjetske baštine u Evropi.

Historija i karakteristike
--------------------------

Opera dei Pupi pojavila se na Siciliji početkom 19. vijeka i postala neobično popularna među otočkim radništvom. Tradicionala Opera dei Pupi bila je teatarska predstava srednjovjekovnih viteških poema kao što su Pjesma o Rolandu ili Bijesni Orlando, priča o borbi između Maura i vitezova u kojima su marionete uzimane kao simboli želje za osvetom i pravdom između društvenih klasa. Lutkari su se koristili i drugim temama, kao što su talijanske renesanse poeme, hagiografije i narodske priče o zloglasnim razbojnicima.

Tipični likovi; Rinaldo, Orlando i Lauretta
Opera dei Pupi usko je povezana sa lokalnom tradicijom *Cantastorie* (pjevača priča) u kojima se avanture viteških junaka pripovijedaju u epizodama. Karakteristika Opere dei Pupi je oslanjanje na čitav niz prilično starih moralnih normi, koje uključuju čast, viteštvo, obranu pravde i vjere, i želju za isticanjem. Lutkari su se slično kao i njihove kolege u Commediji dell'arte koristili *Canovacciom* (sažetom fabulom). Nekad im je većina predstava završavala urnebesnom burleskom, uz mnoštvo nepristojnih riječi, što je i inače sicilijanska tradicija. Dijalozi u tim predstavama najčešće su bile improvizacije samih lutkara. Ponekad kad su htjeli prikazati nešto što nije bilo po volji vlastima, koristili su *Baccagghju*, šatrovački jezik mafije.

Sicilijanske marionete
Sicilijanske marionete također imaju genezu iz klasične evropske marionete, ali se razlikuju po tome što se klasična evropske marionete pokreću dugim užadima dok se sicilijanske marionete pomiču pomoću dvije šipke, od kojih je jedna povezana sa rukom, dok druga ide u glavu. Uz to imaju i četiri užeta pomoću kojih marioneta može izvući mač, ili pokrenuti lijevu ruku, tako da podigne vizir na kacigi. Sicilijanske marionete imaju precizno izrezbarene devet osnovnih drvenih dijelova konstrukcije (ruke, šake, noge, trup) i minuciozno izrađena odijela, pa čak i iskovan i zavaren metalni oklop.

Dvije glavne sicilijanske lutkarske škole su Palermo i Catania koje se razlikuju veličinom i oblikom marioneta, operativnim tehnikama (načinom pokretanja) i šarenilom scenografije. Marionete palermske škole visoke su oko 80 cm, prilično lagane, pa im se stavlja željezna cijevčica kroz torzo i glavu da stoje uspravno. Druga cijevčica provlači se kroz desnu ruku ruku, pa lutkar pomoću nje i žice u njoj može izvoditi razne kretnje, pa marioneta može baratati mačem. I lijevo koljeno spojeno je žicom pa zahvaljući njoj marioneta može kleknuti ili zakoračiti. Za razliku od tog marionete katanijske škole su teže (do 16 kg, imaju fiksne ekstremitete, visoke su oko 120 do 130 cm. Zbog tog katanijski lutkari iza pozadinskog platna imaju most za manevriranje.

### Teatri

Najveći dio tih teatara bila su porodična poduzeća u kom je svaki član radio po nekoliko poslova, pravio (ili oslikavao) marionete odnosno kulise, ujutro izvikivao pozive na predstave, zatim sudjelovao u njima bilo kao lutkar, svirač, glumac ili samo kao biljeter-blagajnik, a kasno uveče postao skladištar i vozar zaprežnih kola da se stigne do drugog sajma. Ti mali teatri u borbi za publiku stalno su nastojali nadmašiti konkurenciju, i postajali toliko izvrsni da su imali veliki utjecaj na publiku. Ponekad bi svoje predstave davali u nekoliko nastavaka po nekoliko večeri za redom, pa se to pretvaralo u društveni događaj prvog reda, naročito za mala mjesta gdje su ljudi bili željni zabave.

Ekonomski boom 1950-ih uz razvoj novih formi komunikacija izazvao je smanjen interes publike za tu vrst zabave, pa su mnoge porodice odustale od tog posla i preorjentirale se na nešto profitabilnije. U to vrijeme ugasli su slični tipovi teatara i po drugim krajevima Italije, od kojih su poneki zaživjeli nakon dvadesetak godina kasnije. Tako je Opera dei Pupi ostala jedini primjer neprekinute tradicije tog tipa teatra, iako i ona doživljava krizu zbog sve manjeg broja onih koji se žele baviti tim poslom. Dobar dio današnje publike su turisti (koji spašavaju stvar) ali se zbog njih srozala kvaliteta predstava koje su nekad bile namjenjene isključivo lokalnom stanovništvu.

Izvori
------

1. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10  „*Opera dei Pupi, Sicilian puppet theatre*" (engleski). UNESCO. Pristupljeno 21. 1. 2019.
2. ↑  dei Pupi\_%28Enciclopedia-dell%27-Arte-Antica%29/ „*Opera dei Pupi*" (talijanski). Treccani. Pristupljeno 21. 1. 2019.
3. 1 2 3 4 5 6 7 8 9  „*Puppet Opera*" (engleski). Visit Sicily. Pristupljeno 20. 1. 2019.

Vanjske veze
------------

***Opera dei Pupi*** na Wikimedijinoj ostavi

* *Puppet Opera* ()
* *Opera dei Pupi, Sicilian Puppet Theatre* (video prezentacija na UNESCO-vom portalu) ()
* *Opera dei Pupi* (na portalu Treccani) ()

| * p
* r
* u
Svjetska baština u Italiji |
| --- |
|  | 
Agrigento (Dolina hramova) • Akvileja • Amalfijska obala • Bazilika Svetog Franje Asiškog i historijski centar Assisija • Botanički vrt u Padovi • Caserta (Palača u Caserti, Vanvitellijev akvadukt, San Leucio) • Castel del Monte • Etruščanske nekropole Banditaccia i Monterozzi • Cilento i Vallo di Diano (Paestum, Velia, samostan u Paduli) • Cinque Terre, Porto Venere i otoci Palmaria, Tino i Tinetto • Crespi d'Adda • Dolomiti (Alpe) • Etna • Liparski otoci • Ferrara • Historijski centar Firence • *La Strade Nuove* i kompleks *Palazzi dei Rolli* u Genovi • Langobardska središta u Italiji (Cividale del Friuli, Brescia, Castelsepriou, Spoleto, Campello sul Clitunno, Benevento, Monte Sant'Angelo) • Mantova i Sabbioneta • Sassi i park crkava u stijenama Matere • Medici vile i vrtovi • *Torre Civica, Piazza Grande* i Katedrala u Modeni • Monte San Giorgio1) • Historijski centar Napulja • Historijski centar Pienze • Katedralni trg u Pisi • Pompeji, Herkulanej i Oplontis (Torre Annunziata) • Prahistorijska naselja sojenica oko Alpa2) • Raetinska pruga1) • Ranokršćanski spomenici u Ravenni (Mauzolej Gale Placidije, Neonov baptisterij, Arijanski baptisterij, Arhiepiskopska kapela, Bazilika Sant'Apollinare Nuovo, Teodorikov mauzolej, San Vitale i Bazilika Svetog Apolinarija u Classi) • Rezidencije Savojske dinastije • Historijski centar Rima uključujući Bazilika Svetog Pavla izvan zidina 3) • Sacri Monti • San Gimignano • Siena • Sirakuza i Pantalica • Su Nuraxi • Santa Maria delle Grazie, Milano • Hadrijanova vila i Villa d'Este (Tivoli) • Trulli Alberobella • Urbino • Crteži doline Val Camonica • Kasnobarokni gradovi visoravni Val di Noto (Caltagirone, Catania, Militello in Val di Catania, Modica, Noto, Palazzolo Acreide, Ragusa, Scicli) • Val d'Orcia • Venecija i njezina laguna • Verona • Vicenza i Paladijeve vile • Villa Romana del Casale (Piazza Armerina)
 | Italijanska zastava |
| **Italijanska nematerijalna svjetska baština**

Sardinijsko pastoralno pjevanje Canto a tenore • Mediteranska prehrana4) • Tradicionalno sicilijansko lutkarsko kazalište Opera dei Pupi • Tradicionalna izrada violina u Cremoni |
| 
1) Zajednička svjetska baština Italije i Švicarske 
2) Zajedno s pet ostalih alpskih zemalja  
3) Zajednička svjetska baština Italije i Vatikana  
4) Zajednička svjetska baština Italije, Grčke, Španjolske i Maroka  |

|  |  |
| --- | --- |
| Normativna kontrola Uredi na Wikidati | 
* BNF: cb17778009t (podaci)

 |