recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Aristion**, a po nekim izvorima Atenion (? - Atena, mart 86. pne.) je bio grčki filozof i političar, poznat po tome što je u Ateni za vrijeme prvog mitridatskog rata svrgnuo tadašnju pro-rimsku oligarhiju i umjesto nje zaveo vlastitu pro-mitridatsku tiraniju.

O njegovom ranom životu, kao i o imenu, postoje proturječni podaci. Prema jednima je bio sljedbenik peripatetičke, a prema drugima epikurejske škole. U svakom slučaju, stekao je ugled poučavajući filozofiju u Meseni i Larisi te se vratio u Atenu kao bogat i ugledan čovjek. Atenske vlasti su ga, pak, poslale kao ambasadora pontskom kralju Mitridatu, koji se baš tada pripremao za sukob s Rimom. Mitridat i Aristion su se brzo sprijateljili i pronašli zajednički jezik, te je Aristion sudjelovao u njegovoj propagandnoj kampanji koja je za cilj imala potaknuta panhelenski ustanak protiv rimske vlasti. Upravo zahvaljujući Aristionu, atensko javno mnijenje se okrenulo protiv Rima.

Godine 88. pne. Aristion se vratio u Atenu, te uz pomoć Mitridata preuzeo vlast. Njegov je režim, prema navodima antičkih pisaca, obilježila velika okrutnost. Atenskim trupama pod Apelikonom iz Teosa je naredio da opljačkaju hram u Delosu. Godine 87. pne. su pod zidine Atene došle rimske trupe pod Sulom i započele dugotrajnu i mukotrpnu opsadu. Ona je završila 1. marta 86. pne. kada su rimske snage na juriš zauzele grad i maskakrirale žitelje. Aristion se pokušao skloniti u Akropoli, ali su ga Rimljani tamo zarobili, a potom pogubili. Antički izvori navode da je upravo zbog skrnavljenja Ateninog hrama Sula kasnije umro bolnom smrću.

***Aristion*** na Wikimedijinoj ostavi
Aristobul II u "Promptuarii Iconum Insigniorum "
Hasmonejsko Kraljevstvo pod Aristobulom II
**Aristobul II** (? - 49. pne.) bio je židovski Vrhovni svećenik i hasmonejski kralj Judeje od 66. pne. do 63. pne.

Aristobul je bio mlađi sin kralja i vrhovnog svećenika Aleksandra Janeja i kraljice Salome Aleksandre. Nakon očeve smrti 76. pne. je Judejom kao kraljica vladala Saloma, a dužnost vrhovnog svećenika obavljao Aristobulov brat Hirkan II, koji je, kao i majka, podržavao stranku farizeja. Kada je 67. pne. Saloma umrla, Hirkan je preuzeo vlast.

Aristobul je, pak, kao i otac, podržavao stranku saduceja, te je protiv brata digao ustanak. U kratkom građanskom ratu je Hirkanova vojska prešla Aristobulu, a Hirkan se obećao povući s mjesta kralja i vrhovnog svećenika. No, ubrzo nakon toga Hirkan je ponovno pokušao preuzeti vlast, ovaj put uz pomoć nabatejskog kralja Arete III čiji su vojnici opsjeli Jeruzalem.

U rat se umiješao Rim, koji je preko Marka Emilija Skaura posredovao u sporu, odlučivši na kraju u Aristobulovu korist. Međutim, kada je godine 63. pne. u Judeju osobno došao Pompej, presudio je u korist Hirkana ponovno ga postavivši na vlast.

Aristobul je kasnije živio u Rimu, odakle je za vrijeme građanskog rata godine 49. pne. natrag u Judeju poslao Julije Cezar. Na putu, gdje ga je pratio sin Aleksandar od Judeje, je otrovan. Njegov sin Antigon je od 40. pne. do 37. pne. vodio ustanak protiv Rimljana.


|
|  |
| Aristobul II **Hasmonejska dinastija** **Umro/la:** 49. pne. |
| Prethodi:**Hirkan II** | **Kralj Judeje**66. pne. – 63. pne. | Slijedi:**Hirkan II** |
| **Vrhovni svećenik Judeje**66. pne. – 63. pne. |
**Ajla Mahmutović** (Cazin, 30. novembar 1997. - ) je bosanskohercegovačka karatiskinja, standardna reprezentativka Bosne i Hercegovine. Višestruka je državna prvakinja u svim uzrastima te članica Sveučilišnog karate kluba "Neretva" Mostar. Studentica je logopedije na Filozofskom fakultetu pri Sveučilištu u Mostaru. Godine 2015. je na Europskom prvenstvu za kadete, juniore i U21 u konkurenciji juniorki postala viceprvakinja Europe, iste godine također u konkurenciji juniorki osvaja World Youth Cup. Godine 2016. je u Umagu osvojila Svjetski omladinski kup u karateu u kategoriji kumite U21 -50 kg, te osvaja 7.mjesto na Premier ligi u Hamburgu i 7. mjesto na Svjetskom seniorskom prvenstvu.

Bilježi nastupe:

* Europsko prvenstvo, Lisabon, Portugal
* Balkansko prvenstvo, Sofija, Bugarska
* Svjetsko prvenstvo, Španija
* Svjetsko prvenstvo, Jakarta, Indonezija
* Balkansko prvenstvo, Dubrovnik, Hrvatska
* Balkansko prvenstvo, Sarajevo, Bosna i Hercegovina
* World Youth Cup 2015, Umag
* World Youth Cup 2016, Umag
* Premier ligue Hamburg, Njemačka
* Svjetsko seniorsko prvenstvo, Linz, Austrija

Vanjske veze
------------

* Vijesti o Ajli Mahmutović Arhivirano 2017-01-15 na Wayback Machine-u na portalu cazin.net
* Umag: Ajla Mahmutović iz Cazina pomela konkurenciju i osvojila zlato
* Ajla Mahmutović:SP u Indoneziji
*Za ostala značenja, v. Akademija (razvrstavanje).*
*Atinska škola*, Rafaelova freska (1509/1510) idealizovane Akademije.
**Akademija** (grč. *Ἀκαδημία*) je ustanova visokog obrazovanja, istraživanja ili honorarnog članstva. 

Naziv je nastao od Platonove filozofske škole, „Akademije", koja je osnovana na dva kilometra severozapadno od atinskog Akropolisa oko 387. pne. To mesto je predstavljalo svetilište grčke boginje mudrosti, Atine.

Istorija
--------

*Glavni članak: Platonova akademija*
O Platonovoj Akademiji je veoma malo poznato. Bez sumnje je sigurno da je Platon sa Akademijom hteo da osnuje jedno *obrazovanje*, koje se filozofski, ali isto tako kao što mi danas nazivamo prirodnim naukama, matematičkim pitanjima i problemima posvećuje.
Osnivanje Akademije je Platonov odgovor na negativno iskustvo sa Atinskom politikom. Platon nije postao političar, nego je izabrao jedan drugi put kojim bi lakše uticao na društvo, putem odgajanja i obrazovanja omladine. Nije mali broj njegovih učenika kasnije postalo politički aktivno.

Na prostoru tog velikog parka nalazi se jedna Gimnazija, jedna vrsta ondašnje sportske škole u kojoj su se mladići atinskog gornjeg staleža sastajali, zajedno trenirali i organizovali razna takmičenja. U toj Gimnaziji su se održavala predavanja i to u tri elementarna smera: Gramatika, Sport i Muzika.

Sokrates je redovno posećivao Gimnaziju i nije slučajno da su skoro svi Platonovi dijalozi u kojima Sokrates sa mladima diskutuje i da se baš to odigrava u jednoj gimnaziji. Nakon njegovog prvog putovanja na Siciliju predavao je on prvo u gimnaziji u parku „Akademia" (u to vreme Sicilija je bila Grčka pokrajina). Kasnije kupuje Platon jedan komad zemlje pored Akademije gde je sagradio skroman stan za stanovanje i nekoliko prostorija za predavanje i tako osniva svoju sopstvenu školu, koja kasnije postaje vrlo poznata pod imenom Platonova Akademija.

Za vreme hrišćanske ere na grčke filozofe se gledalo kao na pagane i protivnike hrišćanstva. Vizantijski car Justinijan je zatvorio Platonovu Akademiju 529. godine, što se često uzima kao kraj antike. Preostali članovi Akademije su potražili utočište u Sasanidskom carstvu kod kralja Hozroj I, prenoseći dragocene spise u njegovu prestonicu Ktesifon. Akademija u egzilu, kao važna neoplatonistička škola, je nastavila da postoji najmanje do 10. veka, doprinoseći očuvanju grčke nauke i filozofije u okviru islama.

***Akademija*** na Wikimedijinoj ostavi
Akteon, skulptura u Kroměřížu
**Akteon** (grč. **Ἀκταίων**, *Aktaíôn*) u grčkoj mitologiji tebanski je junak, Aristejov i Autonejin sin, Hironov učenik i Artemidina žrtva.

Mitologija
----------

### Akteon i Artemida

Prema Kalimahu, Artemida se kupala u šumi, a Akteon je loveći nabasao na nju i vidio je golu. Zaustavio se i buljio, očaran njezinom ljepotom. Kad ga je Artemida ugledala, kaznila ga je uzevši mu govor - ako bi pokušao govoriti, bio bi pretvoren u jelena. Kad je začuo svoje lovačke drugove, zapomogao je te je istog trenutka preobražen, a njegovi su psi navalili na nj te ga razderali na komade.

Tizian: Akteon nailazi na Artemidu na kupanju, 1556. - 1559.
U ranijim inačicama mita, Akteon je bio dio Artemidine pratnje, a ne stranac, a u kasnijim proširivanjima, psi su bili uznemireni zbog gospodareve smrti te je Hiron napravio skulpturu koja je izgledala tako živo da su psi povjerovali da je to Akteon.

Prema Apolodoru, Akteon je bio Zeusov rival u natjecanju za Semelinu ruku, što je uvrijedilo Artemidu. Prema Euripidu hvalio se da je bolji lovac od Artemide u šumi, na svetom izvoru blizu Plateje, a to ju je razbjesnilo

Prema Ovidiju, Akteon je slučajno na gori Kiteron vidio Artemidu dok se kupala. Pretvorila ga je u jelena i gonila sa svojih pedeset lovačkih pasa. Ova se inačica pojavljuje i u Kalimahovoj *Petoj himni* kao paralela mitu o Tiresiji kojeg je oslijepila Atena jer ju je vidio dok se kupala.

Akteona napadaju njegovi psi, detalj s lukanijske vaze, 4. stoljeće pne.
Prema Diodoru Sicilskom, Akteon je želio oženiti se Artemidom.
Prema drugim autorima, psi su bili Artemidini, a gdjegdje im se navode i imena te lutanja nakon Akteonove smrti.

Ostali su izvori, uključujući fragmente heziodskog *Kataloga žena* i četiriju atičkih tragedija, zajedno s Eshilovim *Toksotidama*, izgubljeni. 

### Rekonstrukcija mita

Lamar Ronald Lacy prema očuvanim izvorima i fragmentima rekonstruirao je drevni akteonski mit koji su grčki pjesnici naslijedili, mijenjali, smanjivali i proširivali. Drevni je Akteon žudio za Semelom, klasični se Akteon hvalio svojim lovačkim umijećem, a helenistički je Akteon ugledao Artemidu kako se kupa. Na izvoru posvećenom Artemidi u Plateji, lovac Akteon, dio Artemidine pratnje, vidio ju je kako se kupa gola na izvoru te ju je poželio za družbenicu, a potom je kažnjen, da se pokaže ritualno prisilno pokoravanje Artemidi.

Vanjske veze
------------

***Akteon*** na Wikimedijinoj ostavi

* Akteon u grčkoj mitologiji (`en`)
* Akteonova smrt u klasičnoj literaturi i umjetnosti (`en`)
Administrativne jedinice u današnjem svijetu
**Administrativna jedinica**, **upravna jedinica** ili **subnacionalna jedinica**, izraz je koji u političkoj geografiji označava manji dio neke suverene države ili niže administrativne jedinice uspostavljen u svrhu olakšavanja poslova državne uprave, a koji u političkom smislu i pravnom smislu predstavlja cjelinu sa točno određenom teritorijalnom nadležnošću. Ovisno o državnom uređenju i zakonima neke države postoje brojne vrste subnacionalnih jedinica s različitim razinama ovlasti i/li autonomije u odnosu na državnu (centralnu) vlast. Najjednostavniji primjer bi pružila država svoje glavne (makro) regije dijeli na provincije, niže ili (mikro) regije na okruge unutar provincije, te konačno općine kao najniže administrativne jedinice, koje osim državnih poslova također obavljaju i poslove lokalne uprave.

Pod administrativnim jedinicama se ponekad mogu podrazumijevati i "konstitutivni" dijelovi nekih država, pogotovo složenih, što ponekad može izazvati nedoumice da li je riječ o administrativnoj jedinici ili državno-pravnom subjektu *sui generis*. U takvim slučajevima se za njih, kao što je slučaj s Bosnom i Hercegovinom, koristi se izraz **entitet**.

Povezano
--------

* NUTS
* Regija
* Parohija

***Administrativna jedinica*** na Wikimedijinoj ostavi

|  |  |
| --- | --- |
| Normativna kontrola Uredi na Wikidati | 
* LCCN: sh85000909
* GND: 4218730-8
* NDL: 00562713

 |
**Aikaná** (Aikanã, Masaká, Massaca, Cassupá, Tubarão), indijansko pleme iz brazilske države Rondônia srodni Huarima, sa kojima pripadaju jezičnoj porodici Huarian. Danas nešto preživjelih (217; ; 264, 1995; 180, 2005 ) živi na rezervatu Tubarão-Latundê u općini Chupinguaia sa plemenima Latundê, Sabanê i Kwaza, a ostali na rezervatima Rio Guaporé, Rio Branco i Kwazá do Rio São Pedro.

James Stuart Olson navodi da termin danas označava i ostale pripadnike nadvladanih plemena Huarí, Masaká, Tubarao, Kasupá, Munde i Corumbiara, odnosno plemena porodice huarian, koja su živjela životom tipičnim za kišnu šumu, od lova, ribolova i uzgoja manioke.

Prvi kontakt sa Europljanima imaju 1730.-tih godina; to su neo-Brazilci koji u potrazi za zlatom dolaze na njihovo područje, donoseći sa sobom za njih smrtonosne bolesti. Jezuitski misionari rade među njima do 1750.-te kada je madridskim ugovorom teritorij sjeverno od Guapore pripao Portugalcima.

Sve do 1900-tih oni žive u izolaciji od kontakta sa civilizacijiom. Velika potražnja za gumom u prvoj polovici 20. stoljeća dovela je na njihovo područje horde sakupljača koji sa sobom ponovno donose bolesti, pa ih velika večina pomre, a brazilska vlada 1940. naseljava plemena Aikana, Mondé i Kanoê u postaju na Igarapé Cascata, pritoku Pimenta Buena. I ovdje ih napadnu bolesti pa su se razbješali po šumi. 

Danas njih nekoliko desetina živi na gornjem toku rijeke Chupinguai.

Izvori
------

1. ↑  Cimi
2. ↑  Estado:Rondônia
3. ↑  Aikanã
4. ↑  James Stuart Olson

Vanjske poveznice
-----------------

* ISO 639-3 Registration Authority[*mrtav link*]
* [Aikanã]
**Carica Zhu Manyue** (朱滿月) (547–586), kasnije budistička redovnica po imenu **Fajing** (法淨), bila je konkubina Car Xuan od Sjevernog Zhoua (Yuwen Yun), cara kineske/Xianbei dinastije Sjeverni Zhou, odnosno majka cara Jing (Yuwen Chan). Navodi se da je bila rodom iz oblasti Wu u današnjem južnom Jiangsuu, te da je zbog zločina jednog od članova njene porodice za kaznu poslana na dvor krunskog princa Yuwen Yuna da radi kao sluškinja. Tamo je postala zadužena za prinčevu odjeću. Iako je od princa bila starija 12 godina, on joj je naredio da s njim ima seksualne odnose. Kao rezultat toga se 573. rodio princ Yuwen Chan. Kada je godine 578. Yuwen Yunov otac car Wu umro, Yuwen Yun je preuzeo carsku krunu. Godine 579. je na iznenađenje svih predao prijestolje svom sinu, preuzevši titulu umirovljenog cara, ali je isto tako proglasio Zhu Manyue caricom, isto kao i priležnicu Gospu Zhu. Tako je sjeverna Kina dobila tri carice - (Zhu Manyue, Gospa Zhu i carica Yang Lihua). Kada je 580. Yang Jian postao regent, dvije carice su poslane u budistički samostan, ali ne i Zhu Manyue. To joj se dogodilo tek godinu dana kasnije kada je Yang Jian svrgnuo dinastiju Sjeverni Zhou i osnovao vlastitu dinastiju Sui.
**Carica Zheng Yingtao** (鄭櫻桃) (? -349) bila je carica kineske/Jie države Kasniji Zhao, odnosno supruga cara Shi Hua (car Wu).

Shi Hu ju je uzeo kao konkubinu, najvjerojatnije oko 312. godine, kada je Shi Hu još uvijek bio mladi oficir formalno u službi države Han Zhao. Kineski historijski izvori također navode da je prije toga bila prostitutka. Sa vremenom je stekla toliku naklonost svog muža, da ga je nagovorila da pogubi svoje dvije prethodne supruge - Gospu Guo i Gospu Cui. Shi Huu je rodila sinove Shi Shuija i Shi Zuna. Godine 333. je Shi Hu preuzeo vlast nakon smrti svog strica Shi Lea, a godine 334. i prijestolje. Godine 337. joj je muž zbog zavjere likvidirao sina Shi Shuija a njoj oduzeo titulu carice, koju je dao svojoj novoj supruzi Du Zhu.

Zheng Yingtao je ostala u pozadini sve do Shi Huove smrti 349. koga je, u skladu sa carevim željama, naslijedio najmlađi sin Shi Shi. Iste godine je, međutim, Shi Zun organizirao puč tokom koga su Shi Shi i carica majka Liu svrgnuti. Shi Zun je preuzeo prijestolje, a majku proglasio novom caricom majkom. Krajem iste godine je Shi Zun sazvao sastanak vodećih plemića i članova porodice na kome je iznio plan da pogubi Shi Mina, generala i Shi Huovog usvojenog unuka. Zheng Yingtao se tome suprotstavila, navodeći Shi Minove zasluge u Shi Zunovom dolasku na vlast. Shi Zun je zbog toga oklijevao, a što je omogućilo Shi Jianu da napusti sastanak i upozori Shi Mina, koji je smjesta organizirao puč u kome su ubijeni ne samo Shi Zun, nego i njegova majka.

| Kineska carska porodica |
| --- |
| Prethodi: **Carica Liu**  |  **Carica Kasnijeg Zhaoa** 337 | Slijedi: **Carica Du Zhu**  |
**Vulkan Calbuco** (španjolski: *Volcán Calbuco*) je stratovulkan visok 2015 metara, na jugu čileanskih Anda u Regiji Los Lagos.

Karakteristike
--------------

Calbuco se nalazi između jezera Llanquihue na sjeveru i jezera Chapo na jugu, kako se od okolnog terena uzdiže punih 1500 metara, potpuno dominira panoramom gradova Puerto Montt i Puerto Varas.

Njegov vrh sastoji se od platforme dijametra 1 km prekrivene ledom i snijegom. Najviša točka je južni vrh, poznat je kao **piramida**, zbog trokutaste forme kamenih blokova koji ga formiraju.

Tokom 1893. niz silovitih erupcija razorio je gornji dio vulkana, dajući mu karakterističan kvrgav profil koji danas ima. 
Geološki podaci koji se bilježe od 1972. otkrivaju da je riječ o jednom od potencijalno najeksplozivnijih i najopasnijih vulkana u tom kraju, jer kad eksplodira podiže stupove dima i plinova visokih do 20 km, uz prave rijeke lave i magme.

Posljednju veliku erupciju Calbuco je imao u aprilu 2015. a prije tog u februaru 1961.

Izvori
------

1. 1 2 3 4 5 6  „*Volcán Calbuco*" (šapanjolski). Sociedad Geográfica de Documentación Andina. Pristupljeno 25.10. 2020.

Vanjske veze
------------

***Calbuco (vulkan)*** na Wikimedijinoj ostavi

* *Volcán Calbuco* (`es`)
**Ahagar** ili **Hogar** (ber. *idurar n Ahaggar*) je planinski masiv usred Sahare u južnom delu Alžira (Alžirska Sahara). Obuhvata preko 100.000 km². Najviši vrh je Tahat (3005 m). Građen je od predkambrijskih kristalastih škriljaca, koji su mestimično prekriveni tercijarnom i kvartarnom lavom. Klima je pustinjska. Stanovnici su većinom Tuarezi, koji se bave stočarstvom (ovce, koze i kamile). U podgorini je znatan broj plodnih oaza, od kojih je u južnom podnožju glavna oaza Tamanraset (Tamanrasset) koja se pre zvala *Fort Laperrine*. U oazama se gaje žitarice i urme. U Ahagaru su otkrivena nalazišta nikla, bakra, platine i dijamanata, kao i mnogi tragovi stare kulture.

Povezano
--------

* Tibesti
* Sahara
* Alžir

Literatura
----------

* Vujadinović, S. (2009): *Regionalna geografija Afrike*, Geografski fakultet, Beograd

Spoljašnje veze
---------------

***Ahagar*** na Wikimedijinoj ostavi

* Hoggar-Gebirge aus "Afrikanisches Bilderbuch" (von Algier nach Agadez) Arhivirano 2007-09-27 na Wayback Machine-u

|  |  |
| --- | --- |
| Normativna kontrola Uredi na Wikidati | 
* WorldCat identiteti
* VIAF: 315124807
* LCCN: sh85002520
* GND: 4068477-5
* NKC: ge251150

 |
Karta kultura Adena, Hopewell i Fort Ancient
Criel Mound, Zapadna Virginia
**Adena (kultura)**, stara indijanska kultura sa središtem u središnjem i južnom Ohaju, te u susjednim predjelima Zapadne Virginije, Kentuckyja i Indiane. 

Narod kulture Adena preživljavao je od lova, ribolova i sakupljanja divljeg jestivog bilja. Javilja see u prvom tisućljeću prije Krista, po nekima negdje između 500. i 100 prije Krista. Ono što se zna o njima temelji se na nalazima pronađenim po moundima (humcima). Na području koje su naseljavali Adena-ljudi bilo je bakara i liskuna čime su oni po svoj prilici i trgovali. Najjljepši primjerci prahistorijske indijanske umjetnosti Sjeverne Amerike su njihove lule izrađene od siltita.

Adene su uz lov, ribolov i sakupljanje ostatak prinosa nadopunjavali sadnjom tipičnih indijanskih kultura u vrtovima pokraj svojih malenih sela. Jela su zacijelo kuhali u velikim zemljanim loncima debelih stijenki kakove su pronađene u okruzima Clinton i Pickaway. U nekim dijelovima Ohaja i Kentuckyja žene su dekorirale lončariju , a za razliku od nekih drugih kultura, lončarija nije zakapana u humak sa pokojnikom .

Od raznih predmeta pronađenih u humcima, najveći je Serpent Mound, su kamene motike i strugači, kremene oštrice i šiljci za koplja i strijele. U humcima su pronađene i školjke, koje isu im služile u dekorativne svrhe, ali i kao žlice. Iz rogova i kostiju izrađivali su češljeve, perle i drugo

Izvori
------

1. ↑  Adena Culture
2. ↑  „Adena Pottery". Arhivirano iz originala na datum 2012-10-21. Pristupljeno 2014-08-06.
3. ↑  „Adena". Arhivirano iz originala na datum 2010-06-03. Pristupljeno 2014-08-06.
**Ahaz** (hebrejski: , dosl. "držao", skraćenica od **Jehoahaz**, *Bog je držao*) bio je kralj Jude, te sin i nasljednik Jotama. William F. Albright mu je vladavinu datirao u period 735. pne.-715. pne. dok E. R. Thiele navodi datume 732. pne.-716. pne.. Vladavina mu je opisana u 2 Kraljevi 16; Izaiji 7-9; i 2 Ljetiopisi 28. On je jedan od kraljeva spomenutih u genealogiji Isusa u Evanđelju po Mateju.

Za njega se govori da se odao životu u opačini, uvodeći mnoge poganske i idolatrijske običaje (Isa. 8:19; 38:8; 2 Krlaljevi 23:12). Ignorirao je primjedbe i upozorenja proroka kao što su Izaija, Hosea i Mihej, te se obraćao za pomoć Tiglath-Pilaseru III, kralju Asirije, tza pomoć protiv Rezina, kralja Arama, i Pekaha, princa Izraela, a koji su prijetili Jeruzalemu. To je dovelo do mnogih nevolja za kraljevstvo, a njemu ponižavajuće podvrgavanje asirskoj vlasti (2 Kraljevi 16:7, 9; 15:29). 

Umro je u dobi od 35 godina, nakon vladavine od 16 godina, a naslijedio ga je sin Hezekija. Zbog njegove opačine "nije bio sahranjen u grobnicu kraljeva."

|
|  |
| Ahaz **Kuća Davidova**bočni ogranak od **Pleme Juda** |
| Prethodi:**Jotam** | **Kralj Jude**Albright: 735. pne. – 715. pne.Thiele: 732. pne.– 716. pne.Galil: 742. pne. – 726. pne. | Slijedi:**Hezekija** |
**Carica Yang Lihua** (楊麗華) (561–609) je bila carica kineske/Xianbei dinastije Sjeverni Zhou, odnosno supruga cara Xuana. Otac joj je bio Yang Jian, velikodostojnik na dvoru dinastije Sjeverni Zhou, a majka Dugu Qieluo. U jesen 573. se udala za Yuwen Yuna, koji je u ljeto 578. preuzeo prijestolje, a nju proglasio caricom. Caru je rodila kćer kasnije poznatu kao princeza Yuwen Eying. Xuan, poznat po impulzivnom ponašanju, već sljedeće godine je abdicirao u korist svog malodobnog sina Yuwen Chana, ali ostao na vlasti kao umirovljeni car. Kineski historijski izvori navode kako je Yang Lihua bila vjerna svom suprugu, čak i kada je svoje četiri priležnice iste godine proglasio caricama. Godine 580. muž joj je umro, a sljedeće godine joj je otac preuzeo prijestolje pod imenom car Wen te osnovao novu dinastiju Sui. Carica Yang Lihua se sa time nije slagala, ali je svejedno uživala počasti u novom režimu.

| Kineska carska porodica |
| --- |
| Prethodi: **Carica Ashina**  |  **carica Sjevernog Zhoua** 578–579 | Slijedi: **Carica Sima Lingji**  |
**Carica Yuchi Chifan** (尉遲熾繁) ili **Yuchi Fanchi** (尉遲繁熾) (566–595), kasnije budistička redovnica po imenu **Huashou** (華首), bila je konkubina cara Xuana, vladara kineske/Xianbei dinastije Sjeverni Zhou.

Bila je unuka generala Yuchi Jionga i u dalekom srodstvu sa generalom Yuwen Taijem, praosnivačem dinastije. Prvo se udala za Yuwen Wena, vojvodu od Xiyanga. Historijski izvori navode da je bila izuzetno lijepa žena. Oko godine 579. ju je car Xuan na jednoj gozbi prisilio da pije alkohol, a nakon toga silovao. Yuwen Liang, njen tast, je razbješnjen organizirao pobunu protiv cara koja je propala; i on Yuwen Wen su pogubljeni. Car ju je nakon toga uzeo za konkubinu. Iste godine je proglasio caricom, zajedno sa svojom redovnom suprugom Yang Lihua te konkubinama Chen Yueyi i Yuan Leshang. Godine 580. car Yuan je umro, a regentom postao Yang Jian. On je 581. preuzeo prijestolje i osnovao novu dinastiju Sui, porazivši pri tome Yuchi Jionga koji mu je bio glavni suparnik. Gotov sav Yuchi Jiongov klan je pogubljen, ali je Yuchi Chifan izbjegla tu sudbinu postavši budističkom redovnicom.

Izvori
------

1. ↑  *Knjiga Zhoua* joj kao ime navodi Chifan, a *Historija Sjevernih dinastija* kao ime navodi Fanchi.
**Ajn Temušent** (arapski: عـيـن تـمـوشـنـت/Ain Tumūšanat) je grad i općina od 70,810 stanovnika na sjeverozapadu Alžira u Pokrajini Ajn Temušent u kojoj je i administrativni centar.

Njegovo ime znači Šakalov izvor.

Geografske karakteristike
-------------------------

Ajn Temušent leži na obroncima planine Tesala (dio Tel Atlasa) duž desne obale Vadi Senene, sa juga omeđen Vadi Temušentom. Malo podalje od Sredozemnog mora koje se nalazi sedamnestak kilometara sjeverozapadnije.

Od Orana je udaljen 70 km zapadno, i isto toliko od Sidi Bel Abesa koji leži na jugu, a do Tlemsena ima 75 km prema jugozapadu.

Historija
---------

Ajn Temušent je niknuo kao arapsko - berbersko naselje pod imenom *Ksar ibn Senar* na ruševinama rimskog naselja - **Albulae**.
U grad je izastao za Francuske kolonijalne uprave dolaskom velikog broja španjolskih kolonista, pa je službeno osnovan 1851.

Danas Temušent ima i *Univerzitet Belhadj Bouchaib*.

Privreda i trasport
-------------------

Ajn Temušent je trgovačko - administrativni centar poljoprivrednog poznatog po vinogradima i voćnjacima.

Izvori
------

1. 1 2 3 4  „*Algeria, People's Democratic Republic of Algeria*" (engleski). City population. Pristupljeno 3.2. 2020.
2. 1 2 3 4  „*Aïn Temouchent, Algeria*" (engleski). Encyclopaedia Britannica. Pristupljeno 4.2. 2020.
3. 1 2   „*Une ville, une histoire : Aïn Temouchent, partie I*" (francuski). Babzman. Pristupljeno 4.2. 2020.
4. ↑  „*Belhadj Bouchaib University Center*" (francuski). Centre Universitaire Belhadj Bouchaib. Arhivirano iz originala na datum 2014-01-13. Pristupljeno 4.2. 2020.

Vanjske veze
------------

***Ajn Temušent*** na Wikimedijinoj ostavi

* *Une ville, une histoire : Aïn Temouchent, partie I* (`fr`)
**Arijarat VI Epifan Filopator** (starogrčki: , Ariaráthēs Epiphanḗs Philopátōr; ? - 116. ili 111. pne.) bio je kralj Kapadokije, koji je vladao od 130. do 116. pne. ili od 126. do 111. pne. Bio je sin kralja Arijarata V, poginulog prilikom gušenja protu-rimskog ustanka u Pergamu. Nakon Arijaratove smrti je vlast kao regentica preuzela Arijaratova udovica Nisa, te, nastojeći se zadržati na vlasti, dala pogubiti petoro svoje djece. Arijarat, tada malo dijete, je jedini preživio, a narod ogorčen zbog tog zločina se pobunio i ubio Nisu. Pontski kralj Mitridat V je iskoristio priliku kako bi stekao vlast nad Kapadokijom, te je uredio da se Arijarat oženi za njegovu kći Laodiku. Mitridatov sin i nasljednik Mitridat VI od Ponta|Mitridat Vi je, pak, preko svog saveznika Gordija dao Arijarata likvidirati nakon četrnaest godina vladavine. U metežu koji je nastao Kapadokijom je nakratko ovladao bitinijski kralj Nikomed III, ali ga je odatle protjerao Mitridat i na prijestolje postavio Arijaratovog sina Arijarata VII.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Prethodi: **Arijarat V**  |  **Kralj Kapadokije** 130 BC – 116. pne. | Slijedi: **Arijarat VII**  |

Izvori
------

* Hazel, John; *Who's Who in the Greek World*, "Ariarathes VI", (1999)
* Head, Barclay; *Historia Numorum*, "Cappadocia", (1911)
* Justin; *Epitome of Pompeius Trogus*, John Selby Watson (translator); London, (1886)
* Smith, William (editor); *Dictionary of Greek and Roman Biography and Mythology*, "Ariarathes VI" Arhivirano 2005-12-18 na Wayback Machine-u, Boston, (1867)
Ajin
**Ajin** ili **Ayn** (עין) je 13. Slovo hebrejskog pisma i ima brojčanu vrijednost od 70.
Na staro-hebrejskom jeziku slovo Ajin je bio grleni glas koji je imako sličan zvuk kao podrigavanje, danas taj zvuk samo još koriste Židovi iz Jemena. Današnji zvuk Ajin-a je isti kao kod slova Alef.

Povijest
--------

Hebrejsko slovo Ajin ima istu povjesnu pozadinu kao feničko slovo Ajin, koje je bilo stilizirana slika oka s točkom u sredini. Iz tog suglasnika je nastalo grčki samoglasnik Omikron, od kojeg je nastalo grčko slovo Omega i latinsko slovo O.

Primjeri
--------

* עשו 'eśāw: Ezav
* עזה 'Asah: Gaza

Šifra znaka
-----------

|   | Unicode | HTML | izgledovisi o pregledniku | poveznice((eng.)) |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| k. točka | naziv | kod | entitet |
| slovo *ע* | U+05e2 | HEBREW LETTER AYIN | `&#x05e2;` | *nema* | ע | detaljni podacitest preglednika |
| slovo *ﬠ* | U+fb20 | HEBREW LETTER ALTERNATIVE AYIN | `&#xfb20;` | *nema* | ﬠ | detaljni podacitest preglednika |

 Moguće je da se slova u gornjoj tablici neće ispravno prikazati ako odgovarajući fontovi nisu instalirani na vašem računalu i preglednik (*browser*) nije ispravno podešen. Poveznice *test preglednika* omogućuju provjeru ispravnosti prikaza i postavki računala.

U standardu ISO 8859-8 simbol ima kod 0xf2.

| * p
* r
* u
Hebrejsko pismo |
| --- |
| 
Alef א ·
Bet ב ·
Gimel ג ·
Dalet ד ·
He ה ·
Vav ו ·
Zajin ז ·
Het ח ·
Tet ט ·
Jod י ·
Kaf כ ך ·
Lamed ל ·
Mem מ ם ·
Nun נ ן ·
Sameh ס ·
Ajin ע ·
Pe פ ף ·
Cade צ ץ ·
Kof ק ·
Reš ר ·
Šin ש ·
Tav ת
 |

***Ajin*** na Wikimedijinoj ostavi
**Akademija ispraznih**, poznata i kao **Akademija ispraznijeh** ili **Akademija dangubijeh** (od *Academia Otiosorum Eruditorum* ili *Accademia degli Oziosi Eruditi*), bila je akademija utemeljena tokom 1690-ih u Dubrovniku, jedna od prvih institucija takve vrste na hrvatskim prostorima. Jedina je u nizu akademija tog razdoblja koje nose bizarna simbolička imena, po uzoru na one talijanske, a pretpostavlja se da je imenovana prema napuljskoj *Accademia degli Oziosi*. Njeni članovi okupljali su se u ljetnikovcu Sorgo i u perivoju Vicka Petrovića na Pločama, a bavili su se kulturom, historijom i jezikom. U svojim počecima, akademija je Ivanu Aletinu Nataliju, Dživi Sarovu Buniću i Đuri Matijaševiću povjerila izradbu trojezičnoga latinsko-talijansko-slavenskog rječnika i gramatike narodnoga jezika (lat. *Dictionarium Latino-Illiricum*), ali projekt je ostao nedovršen zbog Matijaševićevog odlaska u Rim. Aletin Natali je 1713. tražio da im uzor bude firentinska *Accademia degli Apatisti*, akademija enciklopedičnog karaktera, a šest godina kasnije nastojao je da budu svojevrsna kolonija rimske *Accademia degli Arcadi*, čemu se suprotstavio Ignjat Đurđević. Akademija ispraznih djelovala je četrdesetak godina i prošla je kroz nekoliko faza, najuspješnijom se pokazala u drugom desetljeću 18. stoljeća, ali je bilo i razdoblja kada je njen rad potpuno zamirao i oživljavali su je samo u povodu neke prigode. Osim talijanske, važan utjecaj na akademijin rad imala je tada pomodarska francuska kultura. Akademija ispraznih za službeni je koristila latinski, talijanski i hrvatski jezik, a dugo su vodili raspravu oko toga koji među njima treba imati prioritet. S obzirom da je među članovima bilo dosta svećenika, godine 1711. prevagnuo je latinski, no već iduće godine primat je preuzeo *slovinski* s argumentom da se njime govori sve do Moskve.

Članovi
-------

Poznato je oko 40 članova Akademije ispraznih, među kojima su:

* Ivan Aletin Natali
* Ignjat Đurđević
* Petar Kanavelić
* Đuro Matijašević
* Vice Petrović
* Dživo Sarov Bunić

Srodne akademije
----------------

* Akademija složnih (Dubrovnik)
* *Accademia degli Incaloriti* (Zadar)
* Akademija slovinska (Split)
* *Accademia Illyrica* (Split)

Izvori
------

1. ↑  (`en`) Marti, Roland (2012). „On the creation of Croatian: The development of Croatian Latin orthography in the 16th century". u: Baddeley, Susan; Voeste, Anja. *Orthographies in Early Modern Europe*. Berlin; Boston: Walter de Gruyter. str. 269-320. ISBN 9783110288124. OCLC 798612841.
2. 1 2 3 4 5 6 7  Košutar, Petra; Tafra, Branka (oktobar 2010). „Hrvatske akademije (od 16. do 18. stoljeća) u europskom kontekstu". *Kroatologija: časopis za hrvatsku kulturu* (Zagreb: Hrvatski studiji Sveučilišta u Zagrebu) **1** (1): 131-148. ISSN 1847-8050.
3. 1 2  Aletin Natali, Dživo, Hrvatski biografski leksikon

Vanjske veze
------------

* Palača Sponza, Državni arhiv u Dubrovniku
* Zdenka Janeković Römer: Otium litterarum, utočište, ishodište, Matica hrvatska
**Karlos Augusto Alves Santana** (engl. ), (rođen 20. jula 1947.), poznat kao **Karlos Santana** ili samo **Santana**, je muzičar američkog "Latino roka" i gitarista, rodom iz Meksika. Dobitnik je Gremi nagrade.

Postao je slavan kasnih 1960. godina i ranih 1970. sa svojom grupom, Santana Bluz Bend (engl. ), koji su se najčešće pojavljivali pod nazivom "Santana" i koji su stvorili veoma uspešnu mešavinu salse, roka, bluza i džeza. Njihov zvuk obeležen je Santaninom, često veoma visokom i čistom gitarskom linijom koja je u kontrastu sa latinoameričkim instrumentacijama na dairama i kongama. Santana je nastavio da radi na ovaj način tokom sledećih decenija, a doživeo je iznenadnu reafirmaciju svoje popularnosti u kasnim 1990. godinama.

Procenjuje se da je tokom svoje karijere on prodao oko 80 miliona albuma širom sveta.

Biografija
----------

### Rani život i karijera

Santana je rođen u Autlanu de Navaro Sinti/Rom (šp. *Autlán de Navarro*), Halisko (šp. *Jalisco*), Meksiko. Veoma rano je razvio interes za muziku, uzimajući časove violine već od pete godine života. Santanina životna veza sa gitarom, instrumentom koji će od njega načiniti muzičku ikonu, započela je nekoliko godina kasnije, kada se njegova porodica preselila u Tihuanu (šp. *Tijuana*). On se trudio da imitira svoje gitarske heroje kojima je bio fasciniran , kao što su Džon Li Huker (engl. , Ti Bun Voker (engl. ) i Bi Bi King (engl. ), koje je slušao sa američkih radio stanica raspoređenih duž meksičko-američke granice. U 1961. godini Santana je uspeo i sam da se preseli iz Meksika u Sjedinjene američke države u grad San Francisko.

Vanjske veze
------------

***Carlos Santana*** na Wikimedijinoj ostavi

* Official website
* Milagro Foundation
* Santanamigos
* 2006 Carlos Santana Interview Arhivirano 2007-03-29 na Wayback Machine-u
* Carlos Santana lyrics organized by album from
* Santana's discography[*mrtav link*] at *Music City*
* Carlos Santana profile at World Music Central Arhivirano 2007-03-13 na Wayback Machine-u

|  |  |
| --- | --- |
| Normativna kontrola Uredi na Wikidati | 
* WorldCat identiteti
* VIAF: 20489878
* LCCN: n81022390
* ISNI: 0000 0001 0877 4113
* GND: 119397986
* SUDOC: 055820638
* BNF: cb13899393n (podaci)
* MusicBrainz: f7fda030-0ba1-42e9-a385-3deebc939bc9
* NKC: ola2002149894
* BNE: XX1111241
* CONOR.SI: 30445667

 |
Za univerzitet koji potiče od Akademije Yuelu, v. Hunanski univerzitet.

**Akademija Yuelu** (također poznata kao *Yueluska akademija klasičnog znanja*, pojednostavljeni kineski: ; tradicionalni kineski: ; pinyin: *Yuèlǔ Shūyuàn*) je smještena na istočnoj strani planine Yuelu u Changshau, glavnom gradu provincije Hunan u Kini, na zapadnoj obali rijeke Xiang.

Osnovana je 976. godine, za vrijeme dinastije Song, u devetoj godini vladavine cara Kaibaoa, te je bila jedna od četiri najuglednija Shuyuana (akademija visokog obrazovanja).

U njoj su predavali ugledni konfucijanski učenjaci Zhu Xi i Zhang Shi. 

Godine 1903. akademija je postala moderni univerzitet, a 1926. je preimenovana u Hunanski univerzitet.

Akademija djeluje dulje od hiljadu godina i smatra se jedinom od starih kineskih akademija visokog znanja koja je evoluirala u modernu obrazovnu instituciju. Danas djeluje kao dio Hunanskog univerzita, specijaliziran za istraživanje drevnog kineskog jezika.

Galerija
--------

* Entrance ofUlaz u Akademiju YueluEntrance ofUlaz u Akademiju Yuelu
* 
* VrtVrt
* Yuelu akademijaYuelu akademija
* Konfucijev hramKonfucijev hram
* PaviljonPaviljon

Vanjske veze
------------

***Akademija Yuelu*** na Wikimedijinoj ostavi

* Yuelu Academy (Bilingual) Arhivirano 2008-06-27 na Wayback Machine-u

|  |  |
| --- | --- |
| Normativna kontrola Uredi na Wikidati | 
* WorldCat identiteti
* VIAF: 131449110
* LCCN: n88004963
* SUDOC: 152825967

 |
Iulia Aquilia Severa na kovanici kojom se slavi boginja Konkordija.
**Julija Akvilija Severa** (*Iulia Aquilia Severa*, 3. vijek) bila je rimska carica, odnosno druga i četvrta supruga cara Elagabala. 

Prije udaje za Elagabala je bila vestalka. Elagabal se radi nje 220. razveo od svoje supruge Julije Paule, a vjenčanje je izazvalo sablazan u Rimu, s obzirom da su se vestalke smatrale djevicama, odnosno bile dužne održavati celibat pod prijetnjom kazne zakopavanjem pod zemlju. Navodi historičara sugeriraju da je Elagabalov motiv bio religijske prirode; on se time kao sljedbenik sirijskog boga sunca El-Gabala nastojao povezati sa rimskom boginjom Vestom, odnosno vjenčanje je predstavljalo simbolički brak orijentalnog i rimskog božanstva.

Bez obzira na to, rimska javnost je bila toliko razgnjevljena da je Elagabalova baka Julija Meza uspjela svog unuka nagovoriti da se 221. razvede od Akvilije i oženi za mnogo "prikladniju" suprugu Aniju Faustinu. Međutim, taj brak nije potrajao; Elagabal ju je već nakon nekoliko mjeseci ostavio te se vratio Akviliji, koja je sa njime ostala do njegovog ubistva 222.

Antički izvori su nejasni i nepouzdani o tome kakva je, zapravo, bila priroda Elagabalovog i Akvilijinog odnosa. Prema nekima je ona kao uzorna vjernica brak smatrala svetogrđem i u njega ušla protiv svoje volje, a u nekima je čak bila žrtva Elagabalovog silovanja. Prema drugim izvorima Elagabala uopće nije zanimala u seksualnom smislu, s obzirom da je bio homoseksualac ili biseksualac, a Kasije Dion navodi da je imao ozbiljnju vezu sa svojim kočijašem Hijerkolom nego sa ijednom od svojih supruga.

***Akvilija Severa*** na Wikimedijinoj ostavi


| Kraljevske titule |
| --- |
| Prethodi: **Julia Cornelia Paula-Annia Faustina**  |  **Carica Rima** 220-221; 221-222 | Slijedi: **Annia Faustina-Sallustia Orbiana**  |
**Carica majka Chinu** (叱奴太后, osobno ime nepoznato, ? - 574), formalno **Carica Xuan** (宣皇后, doslovno "odgovorna carica"), bila je carica majka kineske/Xianbei dinastije Sjeverni Zhou, odnosno majka cara Wua (Yuwen Yong). O njenom životu se ne zna mnogo, osim da je po nacionalnosti bila Xianbei, odnosno konkubina generala Yuwen Taija, Wuovog oca i praosnivača dinastije. Godine 572. je Wu, koji je, iako car, tada slovio kao marioneta svog beskrupuloznog strica Yuwen Hua, iskoristio upravo nju kako bi ga likvidirao i tako osvetio svoja dva brata koji su kao prethodni carevi ubijeni čim su pokušali ostvariti stvarnu vlast. Yuwen Huu je rekao kako mu se majka odala piću, te da je potrebna njegova intervencija. Yuwen Hu je došao u njenu palaču, gdje ga je car iznenada uboo nožem u potiljak, a Yuwen Zhi dokrajčio rezanjem glave. Da li je Chinu sudjelovala u zavjeri nije poznato. Umrla je dvije godine kasnije.

Izvori
------

* *Knjiga Zhoua*, vol. 9.
* *Historija Sjevernih dinastija*, vol. 14.
* *Zizhi Tongjian*, vols. 170, 171.
**Carica Yifu** (乙弗皇后, osobno ime nepoznato, 510–540), formalno **Carica Wen** (文皇后, doslovno "uljudna carica"), bila je carica kineske/Xianbei države Zapadni Wei - jedne od dviju država nasljednica [[Sjeverni Wei|Sjevernog Weija] - odnosno supruga njenog prvog cara cara Wena (Yuan Baoju). Poticala je od kraljevske kuće Tuyuhuna, jedne od vazalnih država Sjevernog Weija. Za Yuan Baojua se udala 525. i rodila mu 12 djece, od kojih su samo dvoje preživjela djetinjstvo. Muž joj carem postao godine 535. kada je Sjeverni Wei podijeljena na suparničke države Zapadni i Istočni Wei. General Yuwen Tai, vrhovni komandant snaga Zapadnog Weija, je u nastojanju da osigura granice od Rourana na sjeveru, uredio brak cara sa kćeri rouranskog kana Yujiulü Anaguija. Zbog toga se car morao razvesti od Yifu i natjerati je da postane budistička redovnica. Ljubomora nove carice i politički obziri su ga natjerali da naloži njeno samoubistvo, što je ona stoički izvršila.

| Kineska carska porodica |
| --- |
| Prethodi: **Carica Gao**  |  **carica Sjevernog Weija (zapadna)** 535–538 | Slijedi: **Carica Yujiulü**  |

Izvori
------

* *Zizhi Tongjian*, vols. 157, 158.
* *Historija Sjevernih dinastija*, vols. 5 Arhivirano 2008-02-26 na Wayback Machine-u, 13 Arhivirano 2005-11-25 na Wayback Machine-u.
**Carica majka Gong** (龔太后, osobno ime nepoznato, ? - 562), formalno **Carica majka Yuan** (元太后, doslovno "istaknuta carica majka") bila je carica majka kineske dinastije (Zapadni) Liang. Historijski izvori za nju koriste naziv Gospa Gong, te navode kako je bila konkubina Xiao Tonga, koji je kao najstariji sin cara Wua, osnivača dinastije Liang, imao status krunskog princa. Godine 519. mu je rodila sina po imenu Xiao Cha. Nakon Xiao Tongove smrti, njegov je sin izašao iz reda za nasljedstvo, ali je očuvao titulu Princ od Yeyenga. Nakon Hou Jingove pobune koja je 549. dovela do smrti njegovog djeda, Xiao Cha je vodio borbu sa svojim rođacima za prijestolje, ali je 555. pristao doći na područje države Zapadni Wei koja ga je proglasila legitimnim carem, iako je u suštini njegova država, svedena na grad Jiangling s okolicom, bila marionetski režim. Xiao Cha je umro 562. a Gospa Gong tri mjeseca kasnije. Njen unuk i novi car car Ming joj je dao titulu "carica majka".

Izvori
------

* *Historija Sjevernih dinastija*, vol. 93 Arhivirano 2008-02-07 na Wayback Machine-u.
* *Zizhi Tongjian*, vols. 162, 166, 168.
**Abas I od Armenije** (armenski: ) je bio kralj Armenije iz dinastije Bagratida, koji je vladao od 928. do 953. Bio je sin kralja Smbata I i brat kralja Ashota II, koga je naslijedio na prijestolju. Njegova duga vladavina je, za razliku od prethodnika, predstavljala period mira. Razlog tome je bilo nastojanje da ostvari mir sa arapskim emirima. Iz svoga sjedišta - tvrđave Kars - je putovao u Dvin gdje je postigao sporazum sa arapskim guvernerom. Mnogo je lošije odnose imao sa Bizantskim Carstvom, koje je tada bilo u ofenzivi na istok, te je uz arapsko-muslimanske, nastojalo sebi pripojiti i armenske teritorije. Abas se od Bizantinaca spasio prije svega zahvaljujući žestokom otporu koji su Bizantincima pružali hamdanidski emiri iz Sirije. Opasnost po Armeniju je, pak, došla sa sjevera, iz Abhazije. Godine 943. je Abas sagradio crkvu u Karsu, ali se tada na rijeci Araks pojavila vojska abhaškog kralja Bera koji je inzistirao da se ona posveti po halkedonskom umjesto armenskom mijafizitskom obredu. Došlo je do sukoba u kome je Ber zarobljen, a potom oslijepljen i poslan natrag u Abhaziju. Abas je umro 953. i ostavio prijestolje sinovima Ashotu III i Musheghu.
**Carica Xiao** (蕭皇后, osobno ime nepoznato; 566? - 17. april 648), formalno **Carica Min** (愍皇后, doslovno "trpeća carica"), bila je carica kineske dinastije Sui, odnosno supruga cara Yanga.

Xiao je poticala iz dinastije Liang, čija se vlast do vremena njenog rođenja svela na oblast Jianglinga, u kome je uspostavljena tzv. dinastija Liang, klijent dinastije Sjeverni Zhou. Bila je kćer cara Minga od Zapadnog Lianga, ali ju je otac, zbog lošeg znamenja, odmah nakon rođenja povjerio stricu Xiao Jiju; on i njegova supruga su ubrzo umrli, pa je odrasla kod svog ujaka Zhang Kea. Godine 580. otac joj je pomogao Yang Jianu, regentu države Sjeverni Zhou, da porazi generala Yuchi Jonga, a nakon čega je Yang Jian preuzeo prijestolje, osnovavši dinastiju Sui. U znak zahvalnosti je od caru Mingu ponudio da jednu od svojih kćeri da svom sinu Yang Guangu, a što je Ming pristao, te se Xiao udala za njega.

Xiao je svom mužu rodila dva sina Yang Haoa i Yang Jiana, te kćer, kasnije poznatu kao Princeza Nanyang. Godine 600. joj je muž postao krunski princ, a nakon očeve smrti i car. Xiao je caricom formalno proglašena sljedeće godine. Historičari su je opisali kao krotku i inteligentnu ženu, koja je cara pokušavala odgovoriti od niza destruktivnih odluka koje će oko godine 618. dovesti do kolapsa dinastije Sui i careve smrti, koga su ubili pobunjeni vojnici.

Sljedeće godine je počela bespoštedna borba za vlast među generalima; carica Xiao se stoga odlučila skloniti na sjever, preko Velikog zida kod Tujuea (Turaka). Na njihovom dvoru je ostala počasni gost sve dok Jiali Khana nije 630. pokorio Li Jing, general u službi nove dinastije Tang. Tada je bivša carica zarobljena i dovedena u carsku prijestolnicu Chang'an; car Taizong je, međutim, prema njoj iskazivao poštovanje i dobro postupao; nakon smrti je pokopana uz carske počasti.

Literatura
----------

* Hong Lee and Stefanowsky (2007). *Biographical dictionary of Chinese women: antiquity through Sui, 1600 B.C.E.-618 C.E*. M.E. Sharpe, Inc.

| Kineska carska porodica |
| --- |
|
| Prethodi:**Carica Dugu Qieluo** | **carica dinastije Sui**605–618 | Slijedi:**Nema (dinastija uništena)** |
| **carica Kine (većina oblasti)**605–618 | Slijedi:**Carica Zhangsun od dinastije Tang** |
| **carica Kine (Hebei)**605–617 | Slijedi:**Carica Cao od Xije** |
| **carica Kine (Shanxi)**605–617 | Slijedi:**Carica Ju od Dingyanga** |
| **carica Kine (Istočni Gansu)**605–617 | Slijedi:**Carica Ju od Qina** |
**Carica Yuan Leshang** (元樂尚) (565 - ?), kasnije budistička redovnica po imenu **Huasheng** (華勝), bila je konkubina cara Xuana, vladara kineske/Xianbei dinastije Sjeverni Zhou. Otac joj je bio Yuan Sheng (元晟), službenik na dvoru Sjevernog Zhoua u srodstvu sa klanom Yuan, odnosno bivšom carskom dinastijom Sjeverni Wei. Carevom priležnicom je postala 579. a iste godine je Xuan formalno abdicirao u korist malodobnog sina Jinga, preuzevši titulu umirovljenog cara; istovremeno je svoje Yuan Leshang i još dvije priležnice - Chen Yueyi i Yuchi Chifan - proglasio caricama, izjednačivši ih po statusu sa svojom redovnom suprugom Yang Lihua. Međutim, već sljedeće godine je car Xuan umro, a vlast kao regent preuzeo Yang Jian, koji je 581. formalno uzeo prijestolje kao car Wen i osnovao dinastiju Sui. Yuan Leshang je tada postala budistička redovnica. Kao i Chen Yueyi, i ona je doživjela duboku starost, nadživjevši dinastiju Sui. Kineski historijski izvori navode da je još uvijek bila živa u doba cara Taizonga od Tanga (626 - 649).
„Agila" preusmjerava ovdje. Za ostala značenja, v. Agila (razvrstavanje).
Ilustracija Agile I u nacionalnoj biblioteci Španjolske.
**Agila I.** je bio vizigotski kralj u Hispaniji između 549. i 554. godine. Tijekom njegove vladavine, 551. godine, njegov suparnik i pretendent na vizigotsko prijestolje - Atanagild, tražio je od Justinijana I. bizantskog cara, pomoć protiv Agile. Justinijan je poslao malu flotu sa Sicilije, i 554. godine Atanagildovi pobunjenici su uz pomoć Bizantijaca pobijedili Agilu kod Seville. Agila je pobjegao u Meridu, no tamo su ga ubili njegovi ljudi.

Atanagild je postao kralj Vizigota, ali se Bizantijci nisu povukli, nego su zauzeli Betiku i gradove Kartagenu, Malagu i Cordobu i tamo ostali sljedećih 70 godina i osnovali provinciju Spaniju.

S druge strane, Vizigoti nisu vladali cijelom Hispanijom — Svevi u Galiciji, Baski su ostali nezavisni u pirinejskim brdima. No, postojale su pravne, društvene i vjerske razlike između Vizigota i Hispanorimljana koje je trebalo ukloniti kako bi starosjedioci prihvatili strane vladare.

Literatura
----------

* Samardžić, N. Istorija Španije. Vizigotska Hispanija. Plato, Beograd, 2005.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Prethodnik:**Teudigisil** | **Vizigotski kralj (549—554)** | Nasljednik:**Atanagild** |

***Agila I*** na Wikimedijinoj ostavi
|  |
| --- |
|  *Ovo je glavno značenje pojma **Cardiff**. Za druga značenja, v. Cardiff (razvrstavanje).* |


Normanska utvrda u Cardiffu
Cardiff na karti Walesa
**Cardiff** (velški: *Caerdydd*) je glavni i najveći grad Walesa. Grad se nalazi na južnoj obali Walesa na rijeci Taf.

Po procjeni iz 2005. broj stanovnika Cardiffa je oko 319 700 (16. grad po veličini u Ujedinjenom Kraljevstvu).

Luka Cardiffa, poznata pod imenom „Tigrov zaljev", je jedna od većih luka Europe. Najvažnije industrije u gradu su obrada metala, strojarska i automobilska.

Historija
---------

Historija Cardiffa počinje godine 1093. kada je ovdje sagrađen normanski zamak na mjestu ranijeg rimskog kastela.

Do ranog 19. vijeka, Cardiff je bio mali grad, a značaj mu je naglo porastao dolaskom industrije kada je postao važna luka za promet uglja. Univerzitet u Cardiffu je otvoren 1883. Status grada Cardiff je dobio 1905. a glavni grad Walesa je postao 1955.

Godine 1999. u Cardiffu je podignut *Milenijumski stadion*, koji je sa 93 metra visine najviša zgrada u Walesu i najveći stadion Ujedinjenog Kraljevstva.

Nova zgrada Nacionalne skupštine Walesa u Cardiffu je počela sa radom 2. marta 2006.

***Cardiff*** na Wikimedijinoj ostavi

|  |  |
| --- | --- |
| Normativna kontrola Uredi na Wikidati | 
* WorldCat identiteti
* VIAF: 154757441
* LCCN: n79063889
* GND: 4085151-5
* SUDOC: 028533852
* BNF: cb12035077v (podaci)
* BNE: XX5409774

 |