recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Predsjednik vlade Shri Narendra Modi na prijemu povodom 50. godišnjice uspona, članova ekspedicije 1965, u New Delhi 20. maja 2015
**Indijska ekspedicija na Mount Everest 1965.** ostvarila je prvi uspješan uspon jedne indijske ekspedicije na Mount Everest

Prva ekspedicija Indijske armije, koju je vodio general Gyan Singh 1960, doživjela je neuspjeh zbog ekstremno teškog vremena. Druga ekspedicija Indijske armije pod vodstvom majora John Diaza takođe je 1962. god bila neuspješna.

Pripreme
--------

Treću Indijsku ekspediciju iz 1965, vodio je Mohan Singh Kohli. Uključivala je 21 penjača iz Indije i oko 50 Šerpa penjača, od kojih je jedan osvojio vrh. Misiju je organizovao i finansirao Indijski planinarski savez. Ekipa je okupljena 24. februara u Nju Delhiju i tri dana kasnije bili su na granici sa Nepalom u Jaynagaru. Tu je iz raznih krajeva Indije dopremljeno i 25 tona materijala za potrebe ekspedicije (hrana, odjeća, šatori, boce sa kisikom i planinarska oprema), a nakon toga 800 nosača je prenijelo materijal do Baznog kampa. Vrijeme je bilo izuzetno loše pa su prve dvije nedjelje proveli u kampu. Tek su u aprilu počeli pripreme za uspone. Lijepo vrijeme služilo ih je tokom maja.

Uspon
-----

Indija je bila četvrta država sa usponom na Everest. Dvadesetog maja 1965. god Avtar Singh Cheema i Šerpa Nawang Gombu prvi su se popeli na vrh i postali prvi Indijci kojima je to uspjelo. Nawang Gombu je prvi čovjek koji se dva puta popeo. Prvi put je to bilo sa Američkom ekspedicijom 1963.

Dva dana kasnije, 22. maja, vrh su osvojili Sonam Gyatso (42. god.) i Sonam Wangyal (23 god.). U to vrijeme bili su najstariji i najmlađi osvajač Everesta. Dvadesetčetvrtog maja Chandra Prakash Vohra i Šerpa Ang Kami popeli su se na vrh. Tačno 12 godina poslije prvog uspona na Mount Everest, 29. maja 1965, na vrh su izašli major H. P. S. Ahluwalia, Harish Chandra Singh Rawat i Šerpa Phu Dorjee. Ovo je bio prvi slučaj da su na vrhu zajedno bila trojica alpinista. Ukupno je 9 članova jedne ekspedicije osvojilo vrh.

Cijela Indija je na ulicama slavila ovaj uspjeh. Predsjednik vlade Lal Bahadur Shastri dočekao je ekspediciju na aerodromu. Svi članovi su odlikovani visokim Arjuna priznanjem.

Tri člama, uključujući i vođu ekspedicije, odlikovani su Padma Bhushan priznanjem, a svi osvajači Padma Shree odlikovanjem.
Jan Brueghel stariji:"Buket", 1606-7.
**Jan Brueghel stariji** (Bruxelles, 1568. - Antwerpen, 1625.) bio je flamanski slikar, sin Pietera Brueghela starijeg i otac Jana Brueghela mlađeg. Nadimci su mu bili «baršunasti», »cvjetni» ili «rajski» Brueghel. Posljednja dva naziva proizašla su iz njegovih omiljenih slikarskih motiva, dok se «baršunasti» odnosi na baršunasti sjaj njegovih boja, ili, nagađa se, zbog njegove navike nošenja odjeće od baršuna. 

Za razliku od oca "seljaka" Brueghela, Jan Brueghel bio je kozmopolit te štićenik i prijatelj rimskog kardinala Federiga Borromea, ujedno naručitelja slika Jana Brueghela.

Karijera
--------

Jan Brueghel, stariji poznat je kao slikar mrtvih priroda s cvijećem, i krajolika. Razvio je slikarski stil koji je u većoj mjeri neovisan o očevom slikarstvu, što nije slučaj s njegovim bratom Pieterom Mlađim.

Njegovi rani radovi uglavnom su krajolici sa scenama iz Svetog pisma, njegove slike šumskih predjela otkrivaju utjecaj majstora šumskih pejsaža Gillisa van Coninxlooa. 

U svijem kasnijem radu slikao je više «čistih» krajolika i gradskih veduta, a prema koncu života uglavnom mrtve prirode. Ti se radovi odlikuju velikom preciznošću i vrlo detaljnim prikazivanjem određenih vrsta cvijeća, uz koje je dodavao također pažljivo naslikane druge prirodne oblike poput školjaka, pčela, leptira i drugih.

Jan Brueghel je često surađivao s drugim slikarima: on bi uglavnom slikao krajolike u koje bi drugi slikar potom umetnuo figure. Najpoznatiju takvu suradnju ostvario je s Peterom Paulom Rubensom.

Imao je slikarski studio u Antwerpenu u Belgiji, gdje je 1625.godine umro od kolere.

Obiteljsko stablo
-----------------

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
|   |   | Pieter Brueghel stariji |   |   |
|
|   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |
|   |   |   |   |   |   |
| Pieter Brueghel mlađi |   | Jan Brueghel stariji |
|
|   |   |   |   |   |   |   |   |   |
|
|   |   |   |   | Jan Brueghel mlađi |
|
|   |   |   |   |   |   |   |   |   |
|
|   |   |   |   | Abraham Brueghel |
|

Vanjske veze
------------

***Jan Brueghel Stariji*** na Wikimedijinoj ostavi

* Umjetnička Web-galerija: Jan Brueghel stariji
* Jan Brueghel stariji u Olga's Gallery
**Krajenka** (njemački: *Krojanke*) je grad od 3,603 stanovnika na sjeverozapadu Poljske u Velikopoljskom vojvodstvu.

Geografske karakteristike
-------------------------

Krajenka se prostire duž rijeke Glomije, udaljena dvadesetak km sjeveroistočno od grada Pile.

Historija
---------

Krajenka je prvi put dokumentirana 1286. kao staro trgovište. U početku je pripadala Gdanjskoj Pomeraniji. Tokom 14. vijeka zauzeli su je i njome vladali Teutonski vitezovi. 
Od 1343. je ponovno dio Kraljevine Poljske u kojoj je 1420. dobila gradska prava.

Nakon Prve Podjele Poljske - Krajenka je 1772. podpala pod Kraljevinu Prusku. U njoj se razvila kao grad sa manufakturnom proizvodnjom tekstila, 1871. je povezana željezničkom prugom sa nedalekom Pilom.

Prilikom borbi za oslobođenje posljednjih mjeseci Drugog svjetskog rata teško je oštećena.
Nakon rata od 1945. je dio Narodne Republike Poljske u kojoj je postala administrativni centar vlastitog povjata.

Privreda
--------

Krajenka je servisni centar poljoprivredne okolice, od industrije ima tvornicu namještaja, pilanu i mlin.

Izvori
------

1. 1 2 3 4 5  „*Krajenka*" (poljski). Encyklopedia PWN. Pristupljeno 02.09.2021.
2. 1 2 3 4 5 6  „*Poland, wielkopolskie*" (poljski). City population. Pristupljeno 2.09. 2021.

Vanjske veze
------------

***Krajenka*** na Wikimedijinoj ostavi

* *Urząd Gminy i Miasta Krajenka* (službene stranice) (`pl`)
**Jezero Kerkini** (grčki: Λίμνη Κερκίνη) ili **Butkovsko ezero** (makedonski / bugarski: Бутковско езеро) nalazi se u Prefekturi Seres na sjeveru Periferije Centralna Makedonija, u sjeveroistočnoj Grčkoj pored granice sa Bugarskom.

Geografske karakteristike
-------------------------

Za antike se to jezero zvalo Prasias ili Presida. Ovo jezero je do 1932. zapravo bila velika močvara, tad je na jugoistočnom dijelu podignuta brana na rijeci Struma, tako je dobijeno jezero dužine 15 do 17 km, širine 5-7 km (ovisno o količini oborina). Brana je obnovljena i povišena 1980, tako da je danas dubina jezera povećana na 4 - 8 metara. Jezero je najdublje na jugoistočnom dijelu, kod brane, - dok je na sjeveru jako plitko, tako da često prelazi u blato. Jezero Kerkini je treće po površini u Grčkoj, vode jezera koriste se za navodnjavanje.

Jezero Kerkini, fotografija Vlahosa VagelisaJezero Kerkini, fotografija Vlahosa Vagelisa
Jezero Kerkini leži između planina Belasica i Krusia u Serskom polju. Glavna pritoka jezera je rijeka Struma, uz rijeku Kerkinitis sa planine Krusia i potoke sa planine Belasica i Krusia. Jezero varira površinom od 54 Km2 do 72 Km2, ovisno o sezoni i količini oborina.Jezero Kerkini je treće po površini u Grčkoj, proglašeno je rezervatom prirode, zbog svoje bioraznolikosti.

Jezera Kerkini je veliki rezervat ptica selica iz Balkana, Mađarske, Crnog mora na putu do Egejskog mora. Uz jezero živi čak 227 vrsta ptica. od kojih nisu sve selice, a njih 76 su vrlo rijetke i ugrožene, 31 vrsta je zaštićena.

Izvori
------

1. ↑  V. Antoniadou, I. K. Konstantinou, V. Goutner, T. M. Sakellarides, T. A. Albanis, E. Bintoudi. PCB Levels and Accumulation Patterns in Waterbird Eggs and in Their Prey at Lake Kerkini, a North-Eastern Mediterranean Wetland of International Importance. Arch. Environ. Contam. Toxicol. 53, 249–260 (2007). DOI-Link

Eksterni linkovi
----------------

* Jezero Kerkini Arhivirano 2008-10-06 na Wayback Machine-u
**Hyde** je grad od 34.495 stanovnika na sjeverozapadu Engleske u grofoviji Greater Manchester.

Administrativno podpada pod metropolitanski borough Tameside.

Geografske karakteristike
-------------------------

Hyde koji leži udaljen 11 km istočno od centra Manchestera i oko 8 km jugoistočno od Stockporta tokom historije bio je dio grofovije Cheshire. Od susjednog Dentona razdvaja ga rijeka Tame, koja svojim tokom formira najveći dio historijske granice između Cheshira i Lancashira.

Historija
---------

Njegovo ime derivat je od riječi *hide* što je nekad bila mjera za površinu (odgovara otprilike površini od nekih 48 hektara).

U grad je izrastao za industrijske revolucije tokom 19. vijeka. Još krajem 18. vijeka Hyde je bio selo od par kuća poredanih duž ulice Red Pump u parohiji Stockport. U to vrijeme su i njegova današnja predgrađa kao Gee Cross bila mnogo veća pa se ime *Hyde* koristilo samo imanja duž Rijeke Tame. U čitavom distriktu je 1801. živjelo samo 3.500 stanovnika.

Rast Hydea bio je povezan sa proizvodnjom pamučnih tkanina. Izgleda da se ime *Hyde* počelo koristiti tek od 1830. Mjesto je prvu anglikansku crkvu podiglo 1832. Rastu Hydea posebno je pomogla izgradnja kanala Peak Forest koji je otvoren 1800.

Najstarije predionice iz 1748. koristile su snagu vode za pokretanje razboja, parne mašine počele su se koristiti od 1820. Zbog tog su lokalni rudnici ugljena bili od vitalnog značaja za razvoj industrije. Hyde je imao sreću da leži na bogatim nalazištima ugljena.

Željeznica je stigla do centra grada 1858. ali su njegova predgrađa Godley i Newton imala željezničke kolodvore sa linijama za Manchester i Sheffield još od 1841. Prije tog razdoblja, Hyde se služio makadamskim cestama prema Manchesteru i Stockportu.

Izvori
------

1. 1 2 3 4  „United Kingdom: North West England" (engleski). City population. Pristupljeno 22. 4. 2017.
2. 1 2 3 4 5 6  „Township Information - Hyde" (engleski). Tameside Metropolitan Borough Council. Pristupljeno 22. 4. 2017.

Vanjske veze
------------

***Hyde, Greater Manchester*** na Wikimedijinoj ostavi

* Hyde (`en`)
**Yazîd ben Abî Sufyân** ( ???-639/640) (arapski: يزيد بن ابي سفيان‎) je bio ashabi i arapsko-muslimanski vojskovođa i velikodostojnik. Bio je sin Ebu Sufjan ibn-Habra, i brat budućeg kalifa Muavije. Slično kao otac i braća je ispočetka bio protivnik Muhameda. Primio je islam i postao njegovim sljedbenikom nakon muslimanskog osvajanja Meke 630. Kalif Abu Bekr ga je 634. postavio za jednog od komandanata rašidunske vojske koja je krenula u veliki pohod na bizantsku Siriju. Istakao se u osvajanju bizantske tvrđave Filadelfije (današnji Aman), a nakon osvajanja Damaska je imenovan za njegovog prvog muslimanskog guvernera. Godine 636. je komandirao lijevim krilom vojske u velikoj bitci na Jarmuku kojom je slomljen bizantski otpor na Levantu. Godine 639. je izbila velika emauska kuga koja je desetkovala Arape na Levantu i u Hedžasu. Od nje se razbolio i umro guverner Sirije Abu Ubaidah ibn al-Jarrah, a iste godine i njegov nasljednik Mu'adh ibn Jabal. Kalif Omer je Yazida imenovao novim guvernerom, ali se i on razbolio i umro 640. 

|  |  |
| --- | --- |
| Normativna kontrola Uredi na Wikidati | 
* WorldCat identiteti
* VIAF: 95677143

 |
Jimenin muž na tronu, García Sánchez II od Pamplone
**Jimena Fernández** (ili **Ximena Fernández**) bila je kraljica Pamplone (Navara) u srednjem vijeku. Smatrana je osobom iznimno plemenitog podrijetla. Njezino je ime vjerojatno ženski oblik imena Šimun.

Njezin je otac bio plemić Fernando Bermúdez de Cea, drugi grof svog mjesta.

Majka joj je bila velika grofica Elvira Díaz, čiji su roditelji bili grof Diego Muñoz od Saldañe i njegova žena, Tregidija.

Jimena se udala – njezin muž je bio kralj García Sánchez II od Pamplone.

Ovo su njihova djeca:

* Sancho III od Navare, kralj Navare
* Elvira Garcés, redovnica (špa. *monja*)
* García Garcés
* Urraca Garcés, kraljica Leona

Izvori
------

1. ↑  Salazar y Acha, Jaime de (1985). *Una Familia de la Alta Edad Media: Los Velas y su Realidad Histórica* (*Estudios Genealógicos y Heráldicos*). *Asociación Española de Estudios Genealógicos y Heráldicos*. ISBN 84-398-3591-4.
2. ↑  Njih spominje velika španjolska povjesničarka Margarita Torres.
3. ↑  Roger Collins, *Caliphs and Kings: Spain, 796-1031*, (Blackwell Publishing, 2012.)
**Konstituciono-demokratska partija** (rus. *Конституционно-демократическая партия*), ponekad navođena i kao **Ustavotvorno-demokratska partija**, ali poznatija po kolokvijalnom imenu **Kadeti**, bila je liberalna politička stranka koja je djelovala u posljednjim godinama carske Rusije. Nastala je u jeku Prve ruske revolucije, kada je car Nikolaj II, pod pritiskom revolucionara bio prisiljen izdati Manifest 17. oktobra kojim je dotadašnja autokratska apsolutna monarhija zamijenjena ustavnom monarhijom i dozvoljen rad političkih stranaka. Za razliku od konzervativnih oktobrista, koji su se zalagali za očuvanje monarhije i postepene reforme, Kadeti su bili mnogo radikalniji, i tražili uvođenje općeg prava glasa (kao i žensko pravo glasa), te sazivanje ustavotvorne skupštine koja je trebala odlučiti hoće li Rusija ostati monarhija ili postati republika. Na tom programu su, koristeći slabost socijalističkih stranaka, iskoristili nezadovoljstvo naroda i trijumfirali na prvim izborima 1906. godine, postavši najjača stranka u Prvoj državnoj dumi. Nakon što su sa seljačkom strankom Trudovika ostvarili većinu, sa svojim zahtjevima su došli u sukob sa carem, koji je nakon nekoliko mjeseci raspustio Dumu. Vodstvo Kadeta je to odbilo prihvatiti te prebjeglo u Viborg odakle je pokušalo organizirati kampanju za zbacivnaje cara pasivnim otporom. Taj je pokušaj doživio neuspjeh, te su se carističke snage konsolidirale, a Kadeti na sljedećim izborima završili u manjini. Sa vremenom su odustali od svojih radikalnih ciljeva, ali je neuspjeh da proguraju liberalne reforme, kao i spor oko novopokrenute politike rusifikacije izazivao stalne podjele u stranci na lijevo i desno krilo. Stranka je podržala ulazak Rusije u Prvi svjetski rat, ali je postala nezadovoljna njegovim vođenjem, te je 1916. ušla u tzv. Progresivni blok, koji je stekao većinu u Četvrtoj dumi. Nakon Februarske revolucije su postali srž Privremene vlade, ali su ubrzo počeli dolaziti u sukob sa socijalističkim partnerima, pa je premijer Miljukov, morao prepustiti mjesto premijera Aleksandru Kerenskom. Nakon Oktobraske revolucije nekoliko mjeseci kasnije, rad Kadeta su zabranili vladajući boljševici.

Za vrijeme raspada SSSR je u Rusiji 1990. osnovana Konstituciono-demokratska partija - Partija narodne slobode, koja se pozivala na njenu tradiciju, ali je nakon nekoliko godina završili na margini i postala dio bloka vezanih uz ruske nacionaliste.

Izvori
------

1. ↑  Struve, Peter (1932). *The Social Liberalism*. Internationales Handwtsrterbuch des Gewerkschaftswesens.. str. 412–423.

Vanjske veze
------------

* Программа к.-д. партии, принятая в 1905 году.
I-CreI kristalna struktura vezana za DNK. Enzim se vezuje kao homodimer. Jedna podjedinica je obojena žutu, a druga ljubičasto.
**Homing endonukleaze** su tip restrikcionih enzima. Oni deluju na ćelijsku DNK ćelije koja ih je sintetisala, u suprotnom alelu od onog na kome je gena koji ih kodira.

Poreklo i mehanizam
-------------------

Poreklo i funkcija homing endonukleaza se još uvek istražuju. Po jednoj od hipoteza one su sebični genetički elementi, slično transpozonima, jer one olakšavaju održavanje genetičkih elemenata koji ih kodiraju.

Sekvenca prepoznavanja homing endonukleaza je dovoljno duga da se randomno javi samo sa veoma niskom verovatnoćom (aproksimativno svakih 7 x 1010 bp), i normalno se nalazi samo jednom u genomu. Generalno, gen koji kodira endonukleazu (HEG) je lociran unutar sekvence prepoznavanja koju enzim preseca.

Pre transmisije, jedan alel nosi gen (HEG+), dok drugi ne nosi (HEG–), i stoga je podložan presecanju ovim enzimom. Nakon sinteze enzima, on preseca hromozom u HEG- alelu, inicirajući respons ćelijskog sistema popravke DNK. Oštećenje se popravlja putem rekombinacije, koristeći obrazac suprotnog, neoštećenog DNK alela, HEG+, koji sadrži gen endonukleaze. Na taj način gen se kopira na alel koji ga inicijalno nije imao, i on se zatim prenosi u narednim generacijama. Ovaj proces se naziva „homing".

Spoljašnje veze
---------------

* Rebase
* Perler FB. „InBase". Arhivirano iz originala na datum 2010-08-02. Pristupljeno 09. 08. 2010. »The Intein Database and Registry (from New England Biolabs)«
Priprema seruma za lipidni panel kojim se testiraju nivoi holesterola
U krvi, **serum** je komponenta koja se ne sastoji od krvnih ćelija (serum ne sadrži bela i crvena krvna zrnca) i faktora zgrušavanja. On je krvna plazma iz koje su odstranjeni fibrinogeni. Serum obuhvata sve proteine koji ne učestvuju u zgrušavanju krvi (koagulaciji) i sve elektrolite, antitela, antigene, hormone, i druge egzogene supstance (npr. lekove i mikroorganizme).

Ispitivanjem seruma se bavi serologija. Ona može da obuhvata proteomiku. Serum se koristi u brojnim dijagnostičkim testovima, kao i za određivanje krvne grupe.

Krv se centrifugira da bi se odstranile ćelijske komponente. Antikoagulisana krv daje plazmu koja sadrži fibrinogen i faktora zgrušavanja. Koagulisana krv (zgrušana krv) daje serum bez fibrinogena, mada se neki faktori zgrušavanja zadržavaju.

Literatura
----------

* Martin, Elizabeth A. ur. (2007). *Concise Medical Dictionary* (7th izd.). Oxford, England: Oxford University Press. ISBN 0192806971. Pristupljeno 8. 9. 2009.
* Wang, Wendy; Srivastava, Sudhir (2002). „Serological Markers". u: Breslow, Lester. *Encyclopedia of Public Health*. **4**. New York, New York: Macmillan Reference USA. pp. 1088–1090.

Vidi još
--------

* Albumin
* Globulin
* Lipid

Spoljašnje veze
---------------

* Krv Arhivirano 2009-10-08 na Wayback Machine-u
**Liam Fox** MP (22. septembar 1961 -) je britanski konzervativni političar, parlamentarni zastupnik North Somerseta i bivši državni sekretar za obranu.

Fox je studirao medicinu na Univerzitetu u Glasgowu i radio kao ljekar opšte prakse i civilni ljekar u oružanim snagama prije nego što je izabran u Parlament na izborma 1992. Nakon što je služio na nekoliko ministarskih mjesta u Majorovoj konzervativnoj vladi, Fox je služio kao glasnogovornik za ustavna pitanja (1998–1999), ministar zdravstva u sjeni (1999–2003), predsjedatelj Konzervativne stranke (2003–05), ministar vanjskih poslova u sjeni (2005) i ministar obrane u sjeni (2005–10).

Fox se bez uspjeha natjecao na vođu Konzervativne stranke 2005. Godine 2010. je imenovan za državnog sekretara za obranu, a sa kog je mjesta odstupio 14. oktobra 2011 nakon optužbi da je bliskom prijatelju, lobistu Adamu Werrittyju, dozvolio pristup Ministarstvu obranu i omogućio prekomorska putovanja.

Izvori
------

1. ↑  „The Conservative Party | People | Members of Parliament | Rt Hon Dr Liam Fox MP". Arhivirano iz originala na datum 2011-10-19. Pristupljeno 2011-10-21.
2. ↑  „Liam Fox resigns as defence secretary". *BBC*. Pristupljeno 14 October 2011.

Eksterni linkovi
----------------

* Dr Liam Fox MP *official constituency website*
* Profile Arhivirano 2011-10-19 na Wayback Machine-u at the Conservative Party
* Profile: Liam Fox, *BBC News*,\_16\_October 2002
* Profile: Liam Fox, *BBC News*,\_10\_November 2003

***Liam Fox*** na Wikimedijinoj ostavi
**Manuel Montt** (Petorca, 8. septembar, 1809.- Santiago de Chile, 20. septembar, 1880.), bio je peti po redu predsjednik Čilea. Za svoje vladavine u dva mandata (1851.-1856. / 1856. - 1861.) uspio je razljutiti ne samo Liberale već i konzervativce, ali je ipak uspio provesti brojne konstruktivne reforme.

Biografija
----------

Nakon studija prava na Instituto Nacional u Santiagu, nastavio je raditi u njemu kao rektor od 1835.-40. Montt je 1840. izabran u čileanski parlament 1840. Od 1841. do 1851. radio je kao 
ministar unutrašnjih poslova i ministar pravde vladi predsjednika Manuela Bulnesa.

Pobijedio je na izborima za predsjednika 1851. kao predstavnik konzervativne oligarhije, ali su liberali smatrali da su izbori namješteni, pa su 
podigli oružanu pobunu, koju je Montt brzo ugušio. Montt je bio krut i autoritativan vladar, ali je također radio na ekonomskom i socijalnom 
napretku države. Razbjesnio je svoje konzervativce stavom da država ima pravo na patronat nad čileanskom katoličkom crkvom i kad je podržao ukidanje ograničenja prodaje ili doniranja imanja.

Za njegove vladavine modernizirana je trgovina i bankarstvo, kodificirano pravo. Lično se zauzeo za javno obrazovanje i liberalnu imigracionu politiku i kolonizaciju krajeva južno od rijeke Biobío.

Pred kraj njegova drugog mandata Liberali su ponovno podigli bunu, razjareni otvorenom podrškom Montta svom ministru unutrašnjih poslova Antoniju Varasu, kog je on želio za svog nasljednika. Montt je ponovno ugušio pobunu, ali je smirio liberale izabravši drugog favorita, puno umjerenijeg José Joaquín Péreza.

Nakon odustajanja od novog mandata - 1861. Montt je postao predsjednik Vrhovnog suda, na toj dužnosti je i umro.

Izvori
------

1. 1 2 3 4 5 6  „*Manuel Montt, president of Chile*" (engleski). Encyclopædia Britannica. Pristupljeno 24. 10. 2020.

Vanjske veze
------------

***Manuel Montt*** na Wikimedijinoj ostavi

* *Manuel Montt, president of Chile* na portalu Encyclopædia Britannica (`en`)
**Janis Ian** (rođena kao **Janis Eddy Fink**, 7. aprila 1951) je američka kompozitorica, muzičarka, kolumnistica i science fiction spisateljica. Odrasla je u jevrejskoj ljevičarskoj porodici koju je pod nadzorom držao FBI, a još kao tinejdžerica je otkrila muzički talent, ali i sklonost političkim angažiranim temama. Svoju najpoznatiju pjesmu *Society's Child* je napisala i izvela kao 14-godišnja djevojčica, a zbog kontroverzne teme međurasnih odnosa primala prijetnje smrću i imala mnoge probleme u karijeri. Tek ju je uspjeh pjesme *At Seventeen* 1975. godine uspio osloboditi reputacije one hit wondera. Ian je poznata i kao jedan od najvećih kritičara američke muzičke strukovne organizacije RIAA, za koju drži da izrabljuje i izvođače i konzumente. 

Ian je od 1978. do 1983. bila u braku s portugalskim sineastom Tinom Sargom, koga je kasnije u memoarima optužila za fizičko i psihičko zlostavljanje. Od 1989. živi sa Patricijom Snyder, a 1993. je javno priznala svoje lezbijstvo; sa Snyder se formalno vjenčala u Kanadi 2008.

Izvori
------

1. ↑  „Janis Ian: A Life in Song" (PDF). *Janis Ian Website*. 2006. Arhivirano iz originala na datum 2007-05-07. Pristupljeno 2007-06-09.

Vanjske veze
------------

***Janis Ian*** na Wikimedijinoj ostavi

* Službeni veb-sajt
**Madame Tussauds** je muzej u voštanih skulptura u londonskom Westminsteru u ulici Marylebone.

Historija
---------

Osnivač tog muzeja gospođa Tussauds rođena je kao *Marie Groszholtz* u Strasbourgu 1761. Vještinu modeliranja u vosku savladala je doktora *Phillipe Curtiusa*, kod kog je njena majka radila kao služavka. Svoju prvu skulpturu izradila je 1777. to je bila Voltairova bista. 
Kako se zbližila sa sestrom kralja Louisa XVI, za vrijeme Francuske revolucije smatrana je neprijateljicom naroda, pa je zajedno s majkom 1793. zatvorena u pariški zatvor Laforce. Nakon puštanja na slobodu morala se prihvatiti izrade posmrtnih maski giljotiniranih neprijatelja revolucije.

Kad je 1794. umro doktor Phillipe Curtius nasljedila je njegovu kolekciju voštanih maski pa je sa njom krenula na izlagačku turneju. Već iduće 1795.se oženila za Françoisa Tussauda, pa se odtad iz umjetničko-komercijalnih razloga zove -Madame Tussauds.

Nakon trideset i tri godine izlaganja po brojnim evropskim gradovima 1835. skrasila se u Londonu i otvorila muzej u ulici Baker sa oko 400 voštanih skulptura. Od te orginalne kolekcije ostalo je vrlo malo, jer je muzej gorio 1925. a dosta tog je uništeno i od bombardiranja 1941. za vrijeme Drugog svjetskog rata. Tako da se od njezinih radova jedino može vidjeti likove Madame du Barry, ljubavnice Louisa XV, Robespierra, Georga III i Benjamina Franklina.

Nakon njezine smrti 1850. muzej su nastavili voditi njeni sinovi, 1884. muzej je preseljen na današnju lokaciju u ulici Marylebone.

Muzej danas posluje kao veliki industrijski pogon, stalno mjenjajući postav aktualnim medijskim zvijezdama, pretapajući stare u nove likove. Muzej svoju popularnost duguje i želji mladih da se slikaju uz poznate zvijezde, pa je za razliku od većine drugih fotografiranje u njemu dozvoljeno. Tako se posjetioci mogu slikati sa Muhammadom Alijem Schwarzeneggerom, Beatlesima ili Hitlerom.

Iz poslovanja muzeja izrasla je kompanija Tussauds Group, koja je 1972. otvorila je drugi muzej u Amsterdamu, nakon tog 1999. u Las Vegasu, a već slijedeće 2000. u New Yorku i Hong Kongu.

Od 2006. posluje muzej u Šangaju, od 2007. u Washingtonu, 2008. u Berlinu, 2009. u Hollywoodu, 2010. u Bangkoku. A 2011. je kompanija otvorila muzeje u Beču i Blackpoolu, tako da danas upravlja sa 12 muzeja.

Izvori
------

1. 1 2 3 4 5 6 7  „*Madame Tussauds*" (engleski). London Drum. Pristupljeno 11. 2. 2017.
2. 1 2  „*Over 250 years of extraordinary history...*" (engleski). Madame Tussauds. Pristupljeno 16. 1. 2017.

Vanjske veze
------------

***Madame Tussauds*** na Wikimedijinoj ostavi

* Službene stranice *Madame Tussauds* Arhivirano 2021-08-28 na Wayback Machine-u (`en`)
Eleonora Giorgi i Maurizio Bonuglia u filmu *Il bacio* (1974.).
**Golotinja na filmu** je izraz kojim se u najširem smislu opisuju svi filmovi koji sadrže prizore ljudskih bića koji su goli ili odjeveni u manjoj mjeri od one koja se smatra "pristojnom" u nekom prosječnom društvu. U najčešćem broju slučajeva takvi filmovi pripadaju erotskom ili pornografskom žanru, te je golotinja, s obzirom na ciljanu publiku jedna od njihovih glavnih karakteristika. Međutim, također su česti slučajevi da se golotinja na filmu pojavljuje i u drugim žanrovima - igranim koji nastoje postići realizam u prikazu određenih životnih situacija, dokumentarnim filmovima koji prikazuju nudistički životni stil ili plemenske zajednice koje ne prakticiraju nošenje odjeće, kao i kod obrazovnih filmova.
Golotinja na filmu se prije svega spominje u kontekstu filmske cenzure, odnosno primjerenosti ili opravdanosti njenog prikazivanja za svu ili dio određene publike. Da li se golotinja, ili u kakvoj mjeri, smatra opravdanom za prikazivanje, ovisi o cijelom nizu kriterija, prije svega vezanih za različite kategorije publike, kulturu ili moral nekog društva.

Vanjske veze
------------

***Golotinja na filmu*** na Wikimedijinoj ostavi

* History of Sex in Cinema
* History of Nudity in the Movies Arhivirano 2013-08-17 na Wayback Machine-u
Koordinate: 40° 10′ 16" SG Š, 24°22′ 58" IGD

Glavna crkva Velike Lavre.
**Manastir Velika Lavra** (grčki Μονή Μεγίστης Λαύρας) je najstariji i prvi u hijerarhiji među svetogorskim manastirima. Nalazi se na jugoistiku Svete gore, na lokalitetu zvanom Melana. Osnivač mu je Sveti Atanasije Atonski, sa kojim i počinje veliki uspon svetogorskog monaštva. On je uveo kinovijski sistem, po kojem monasi upražnjavaju poslušanje i život u zajednici, umjesto dotad preovladavajućeg pustinjaštva.

Atanasije je počeo sa izgradnjom Velike Lavre po odobrenju vizantijskog cara Romana II, a njegov nasljednik Nićifor II Foka je bio veliki Atanasijev prijatelj, i pomagao mu je na razne načine. Najprije je 963. izgrađena glavna manastirska crkva posvećena Blagovjestima Presvetoj Bogorodici, i uskoro su počeli pristizati ljudi raznih narodnosti sa željom da žive monaškim životom pod Atanasijevim upravljanjem. Politiku podrške su nastavili i Fokini nasljednici Jovan I Cimiskije i Vasilije II, i pored izvjesnih neslaganja sa Atanasijem.

Čempres Svetog Atanasija Atonskog - pogled sa ulaza u glavnu crkvu Velike Lavre. Vjeruje se da je star preko 1000 godina.
Nakon smrti Svetog Atanasija manastir je posvećen njemu, a upravu nad njim preuzimaju Sveti Jovan Iverski, osnivač Manastira Iviron, i vizantijski vojskovođa Nićifor Uran. Velika Lavra je stalno napredovala i zadobila je mnoge darove. Pored godišnje dotacije u zlatnicima koju su ustanovili Foka i Cimiskije, Vasilije II joj je poklonio jedno ostrvo blizu Skijatosa. Vremenom je i nekoliko manjih manastira postalo vlasništvo Velike Lavre. I srpski car Stefan Dušan je bio veoma darežljiv prema njoj.

Gusarski napadi u 14. vijeku dovode do raspada kinovijske organizacije života u manastiru, a ozbiljne udarce mu je zadala i serija zemljotresa, od kojih se najteži desio 1585. Opadanju Velike Lavre u tom periodu je doprinio i teret poreza koji su nametnuti manastirima za vrijeme turske vladavine.

Izvorna arhitektura manastira iz 963. godine je u kasnijim vremenima pretrpjela niz promjena. Pored glavne crkve on danas ima i 36 manjih crkava, a pripadaju mu tri skita i više isposnica. Među ostalim velikim vrijednostima, u manastiru se nalaze ikona Bogorodice Kukuzelise, patrijaršijske i carske odežde, mošti svetaca i druge relikvije. Biblioteka Velike Lavre ima 2116 rukopisa na grčkom, oko 100 rukopisa na drugim jezicima, i oko 20.000 štampanih knjiga. U samom manastiru je danas oko 50 monaha, a u objektima koji mu pripadaju oko 300.

Izvori
------

* „Megiste Lavra". *Monasteries*. Mount Athos.
* „Manastir Velika Lavra Svetog Atanasija". *Manastiri*. Vodič kroz Svetu goru.

| * p
* r
* u
Manastiri Svete gore |
| --- |
| 

Velika Lavra **•** 
Vatoped **•** 
Iviron **•** 
Hilandar **•** 
Dionisijat **•** 
Kutlumuš **•** 
Pantokrator **•** 
Ksiropotam **•** 
Zograf **•** 
Dohijar **•** 
Karakal **•** 
Filotej **•** 
Simonopetra **•** 
Svetog Pavla **•** 
Stavronikita **•** 
Ksenofont **•** 
Grigorijat **•** 
Esfigmen **•** 
Pantelejmon **•** 
Konstamonit
 | Mapa prikazuje svetogorske manastire |


***Manastir Velika Lavra*** na Wikimedijinoj ostavi
**Luzon** je najveći i najznačajni filipinski otok na njemu leži glavni grad Manila i najveći grad Quezon City.

Geografske karakteristike
-------------------------

*Luzon* leži na sjeveru Filipinskog arhipelaga, sa istoka ga oplakuje Filipinsko more, sa zapada Južno kinesko more, a sa juga Sibjansko more. Sjeverno od Luzona preko puta Luzonskog zaljeva leži Tajvan. 

*Luzon* koji na tagaloškom znači - *Veliko svijetlo*, ima površinu od 104 688 km², na najdužem dijelu ima 740 km, a najveća širina mu iznosi 225 km, pa je svojim dimenzijama najveći filipinski
otok (preko 1 /3 sve filipinske zemlje). Ukupna dužina njegovih obala iznosi preko 5 000 km, to je vrlo razvedena obala sa brojnim zaljevima, od kojih su najveći Lingayen i Manila na zapadu, i Lamon i Lagonoy na istoku. 

Dobar dio otoka sjeverno od Manile ima oblik pravilne pačetvorine u smjeru sjever-jug, ali južno od Manile se otok račva na dva izduljena poluotoka Bataan na jugu i Bicol na jugoistoku, koji otoku daju njegov nepravilni oblik. 

*Luzon* je planinski otok, najveći masivi su Centralni Kordiljeri na sjeveru, Sierra Madre na istoku i Zambales na zapadu. Planina Pulog u Centralnim Kordiljerima visoka 2 930 metara najviša je na otoku. Otok ima i brojne usamljene vulkane, kao što je Mayon na poluotoku Bicol visok 2 462 metara. 

Najveće rijeke su Cagayan, Abra, Agno, Pampanga i Bicol.  Na otoku leži i najveće filipinsko jezero Laguna de Bay (891 km²) i kratersko jezero Taal. 

Planine Pinatubo i Zambales, koje leže nekih 90 km sjeverno od Manile, su iznenada 1991. strahovito eruptirale, pa je taj dotada plodni dio u sredini otoka, postao devastiran, a hiljade ljudi se moralo preseliti u manje rizične predjele. 

Klima je tropska s visokim temperaturama i mnogo padalina cijele godine, pa je veliki dio otoka pokriven tropskom kišnom šumom. Luzon često pogađaju tajfuni, koji uvjek naprave dosta šteta.

Stanovništvo
------------

Više od polovice svih Filipinaca živi na Luzonu, pored Manile i Quezona, najveći gradovi na otoku su; Pasay, Cabanatuan, Legaspi, Baguio, Batangas i Laoag.

Privreda i transport
--------------------

Luzon je privredno najznačajniji filipinski otok. Pored Manile je koncentriran gro industrije, a centralna ravnica koja se prostire u dužinu od 160 km sjeverno od Manile je najveća žitnica države. I ostatak otoka ima značajnu poljoprivredu koja se bavi uzgojem riže, kukuruza, kokosa, šećerne trske, manga i banana. Na poluotocima Bondoc i Bicol ima puno velikih plantaža kokosa, a kraj u brdima sjeverno od Manile, poznat je po svojim terasastim poljima riže. 

Otok ima i dosta ruda; Željeza, zlata, mangana i bakra koje se eksploatiraju. Šume daju odlično tvrdo drvo.

Izvori
------

1. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13   „*Luzon*" (engleski). Encyclopædia Britannica. Pristupljeno 08. 11. 2013.

Vanjske veze
------------

***Luzon*** na Wikimedijinoj ostavi

* *Luzon* na portalu Encyclopædia Britannica (`en`)
**Golosjemenjače** su biljke potpuno prilagođene životu na kopnu. Danas je poznato oko 800 vrsta koje se dijele na dvije skupine: četinjače i perastolisnate sjemenjače.

Četinjače
---------

Smrča
Ime četinjače dolazi od izgleda i građe njihovih tvrdih igličastih listova koji su kod najvećeg broja vrsta vazdazeleni (zimzeleni). To su, ponekad vrlo visoka, stabla ili grmovi, rasprostranjeni uglavnom sjevernom polutkom. Susrećemo ih najčešće u okviru šumske vegetacije. U Hrvatskoj autohtono je zastupljeno dvadesetak vrsta, unutar porodica: borovke, čempresi i tise. Među četinjače također spadaju najstarija živuća (do 4000 godina) i najveća stabla, mamutovci - izgrađuju šume u planinskom području zapada Sjeverne Amerike.

Perastolisnate sjemenjače
-------------------------

Imaju peraste listove. Zastupljene su unutar porodica: cikadine i kositrenice.

Razmnožavanje
-------------

U češerićima se nalaze spolni organi. Muške češeriće čine prašnički listovi skupljeni u rese. Svaki prašnički list ima dvije peludnice sa peludnim zrncima. U svakom peludnom zrncu su dvije nepokretne spolne stanice. Ženske češeriće čine plodni listovi. U svakom plodnom listu su dva sjemena zamatka sa ženskom spolnom stanicom. Sjemeni zameci leže otvoreno na plodnim listovima, i kažemo da su goli. Zato se ova skupina biljaka naziva golosjemenjače. Zrnca peluda su lagana, pa ih raznosi vjetar. Donese li ih do sjemenih zametaka ženskog češerića, dolazi do oprašivanja. Nakon oprašivanja dolazi do oplodnje. Iz oplođene jajne stanice nastaje klica-zametak nove biljke. Iz sjemenih zametaka na svakom plodnom listu nastaju dvije sjemenke. Zeleni plodni listovi se odrvene i rašire. Listovi sa sjemenkama čine plod, češer. Zreli češer je okrenut prema dolje. Sjemenke su lagane, ispadaju iz češera i raznosi ih vjetar. Zadržavaju pričuvnu hranu. U povoljnim prilikama sjemenke prokliju u novu biljku. Za oplodnju kod većine vrsta nije potrebna voda. Biljkama ginkgo i cikas je potrebna voda za razmnožavanje i imaju gibljive spermatozoide. Oni su dokaz evolucije i zovemo ih „živi relikti".

Podrijetlo
----------

Golosjemenjače su prevladale Zemljom u paleozoiku. Dolaskom suhe klime papratnjače počinju izumirati, zbog nestašice vode potrebne za razmnožavanje. Među njima je bilo papratnjača, koje su umjesto spora imale sjemenke. Od njih su se razvile golosjemenjače.

Značenje golosjemenjača
-----------------------

* Drvo – koristi se u građevinarstvu i kao sirovina za celulozu.
* Smola – pripadnici porodice borova i čempresa imaju smolu s ljekovitim svojstvima.
* Iglice – iglice borova se također koriste u farmaceutske svrhe.
* Hortikultura

***Golosjemenjače*** na Wikimedijinoj ostavi
**Manastir u Svijažsku** nalazi se u selu-ostrvu Svijažsku na ušću rijeka Svijaž i Ščuka u Volgu, Republika Tatarstan, Rusija. Svijažsk je kao tvrđavu podigao Ivan Grozni za 4 nedjelje 1551. godine od dijelova napravljenih u Ugliču i transportovanih niz Volgu. Postao je vojna baza ruske vojske odakle je pokrenuto osvajanje Kazanskog kanata. Svijažsk se naziva ostrvom nakon izgradnje akumulacije Kujbišev nizvodno u Toljatiju 1955. godine, ali je u stvari povezano sa kopnom nasipom.

U isto vrijeme osnovana je i Kazanska eparhija u Tatarstanskoj mitropoliji Ruske pravoslavne crkve, kolijevka pravoslavlja u Kazanju i regionu Volge sa manastirom Uspenja Bogorodice, koji je bio glavno obrazovno-prosvetiteljsko središte tokom XVI—XVIII vijeka, u programu ruskog cara Ivana Groznog.

Svjetska baština
----------------

Manastir u Svijažsku je 2017. godine uvršten na listu UNESCO-ove svjetske baštine. Izgražene su u periodu od 12. do početka 17. vijeka.

Manastirska cjelina je jedinstvena istorijska i arhitektonska vrijednost. Njegovi najstariji hramovi - Sabona crkva Uznesenja (1561. god) i Trpezarija Svetog Nikole (1556. god) sa zvonikom od 43 metra - priznata su remek-dijela ruske arhitekture 16. vijeka. To se posebno odnosi na freske nastale oko 1605. godine. Ovo je spomenik u stilu pskovsko-novgorodskih crkava (predloženi arhitekti su Postnik Jakovljev i Ivan Širaj). U 18. vijeku dobila je novu kupolu u ukrajinskom baroknom stilu, ali je njen izgled iz 16. vijeka ostao nepromijenjen. Trpezni hram Svetog Nikole Čudotvorca je najstarija sačuvana kamena crkva u Svijažsku. Njegov četvorospratni zvonik završen je u 17. veku.

Izvori
------

1. ↑  „Rusija, spomenici upisani na listu svjetske baštine". *UNESCO: Svjetska baština*. Pristupljeno 19. 1. 2023.
2. ↑  „Manastir u Svijažsku - br.1525". *UNESCO: Svjetska baština - whc.unesco.org*. Pristupljeno 9. 4. 2023. (`en`)

***Manastir u Svijažsku*** na Wikimedijinoj ostavi
**Jugosloveni u Bosni i Hercegovini** su građani Bosne i Hercegovine jugoslovenske nacionalnosti.

Dok je Bosna i Hercegovina bila dio socijalističke Jugoslavije, značajan broj njenih građana se je na popisima izjašnjavao kao Jugosloveni. Društveno-ekonomska i kulturna modernizacija bosansko-hercegovačkog društva u tom periodu rezultirali su u djelimičnom nestanku tradicionalnog komunitarizma, izrazujući se u rapidnom porastu broja mješovitih brakova. Stoga nije bilo neuobičajeno da među obrazovane sredne klase i određenim djelovima radničke klase jugoslovenski identitet postane jači od srpskog, muslimanskog ili hrvatskog nacionalnog identiteta.

Deklarisani Jugosloveni činili su nemali dio članstva Saveza komunista Bosne i Hercegovine u 1980im godinama. U 1986. godini SK BiH je imao 409,165 članova, a od njih su 57,586 (14,07%) bili Jugosloveni. 1987. godine broj članstva u SK BiH je blago opao na 392,576. Medutim, broj Jugoslavena u partiji je narastao na 64,075, tako da su Jugoslaveni činili 16,32% članstva Saveza Komunista Bosne i Hercegovine.

Prema rezultatima zadnjeg popisa stanovništva prije raspada Jugoslavije, Jugoslavena je 1991. godine u tadašnjoj Socijalistikoj Republici Bosni i Hercegovini bilo 242.682 ili 5,54% cjelokupne populacije.

Poslednji popis stanovništva u Bosni i Heregovini, te prvi od samostalnosti, sproveden je 2013. godine, kada se 2.570 osoba deklarisalo kao Jugosloven(ka).

Organizacije
------------

Udruženje „Naša Jugoslavija", koje se između ostalog zalaže za priznavanje jugoslovenske nacije, održalo je svoju osnivačku skupštinu 14. Marta 2009. godine. Međutim, Ministarstvo pravde Bosne i Hercegovine odbilo je zahtjev za registraciju „Naše Jugoslavije", a kao razlog je navedeno da organizacija u svom nazivu ne smije koristiti riječ „Jugoslavija".

Jugosloveni Bosne i Hercegovine na dosadašnjim popisima
-------------------------------------------------------

Lepa Brena, jedna od najpopularnijih pjevačica na jugoslovenskom prostoru

| Godina popisa | broj Jugoslovena | u % |
| --- | --- | --- |
| 1971 | 43.796 | 1,17 |
| 1981 | 326.316 | 7,91 |
| 1991 | 242.682 | 5,54 |
| 2013 | 2.507 | 0,0007 |

Poznati Jugosloveni Bosne i Hercegovine
---------------------------------------

Etnički Jugosloveni rođeni u Bosni i Hercegovini:

* Ivo Andrić, književnik i diplomata
* Lepa Brena, pjevačica
* Ljuba Popović, slikar
* Gavrilo Princip, revolucionar
* Meša Selimović, književnik i enciklopedista
* Gorčin Stojanović, pozorišni i filmski reditelj
* Feđa Štukan, glumac
* Hašim Kučuk Hoki, pjevač

Vidi još
--------

* Jugoslaveni u Hrvatskoj
* Jugoslaveni u Crnoj Gori
* Jugosloveni u Srbiji
* Jugosloveni u Makedoniji
* Jugosloveni u Sloveniji
**Jaropolk I Kijevski** ili **Jaropolk Svjatoslavovič** (rus. *Ярополк Святославич*) (oko 958 — 11. jun 978) je bio veliki knez kijevski od 972. do 978. sin kneza Svjatoslava Igoroviča.

Etimologija imena
-----------------

Kao i ostala slovenska imena ruskih kneževa ime ima dva značenja, prvi deo Jaro (rus. *Яro*) znači žarko (sijanje), a -polk znači na staroslovenskom jeziku narod. Celo ime znači nešto u smislu *Svetlo u narodu*. Slična značenja imaju Vladimir, Svjatoslav, itd.

Biografija
----------

Ubistvo Jaropolka, ilustracija Borisa Čarikova iz 19. veka.
Datum rođenja i ime majke je nepoznat. Prvi put se pominje u hronici Povest minulih leta 968. godine, u vreme najezde Pečenega na Kijev, opsadu u gradu dočekala kneginja Olga sa troje unučadi, od kojih je jedan bio Jaropolk. Pre pohoda njegovom oca Svjatoslava na Carigrad 970. godine vlast u Kijevu je preneo na Jaropolka. Godine 972. u Kijev se vrate ostaci ruske vojske sa Svendeljom na čelu, sa porukom da je Svjatoslav pao u bici sa Pečenezima kod Dnjepra, tada sin Jaropolk postaje kijevski knez a mlađa sinova Vladimir i Oleg su dobili vlast nad ostalim delovima Kijevske Rusije. 

Jaropolk je kovao i svoj novac, prvi u Kijevskoj Rusiji, koji su bili slični arapskim dirhamima.

Po Nikonovom letopisu, Jaropolku je na Vaskrs 973. stiglo poslanstvo pape iz Rima. Veruje se da nije bio kršten u hrišćanstvo, ali je do hrišćanstva gojio simpatije i narodu to nije zabranio, šta je dovelo do toga da ga pagansko ljudstvo u tom pogledu nije odobravalo.

  


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Prethodnik:**Vladimir I Veliki** | **Knez Novgoroda(oko 977)** | Nasljednik:**Vladimir I Veliki** |

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Prethodnik:**Svjatoslav I Kijevski** | **Kijevska Rusija(972 — 978)** | Nasljednik:**Vladimir I Veliki** |

***Jaropolk I Kijevski*** na Wikimedijinoj ostavi
Šerpa nosač
Šerpe su mali narod koji živi u Nepalu, u srcu Himalaja. Čine svega 0,60% nepalskog stanovništva. Vjekovima su bili putnici trgovci. Kad su se u Himalajima počele javljati alpinističke ekspedicije, brzo su preorijentisali. Postali su pratioci u svim himalajskim ekspedicijama, čija je ekspanzija počela nakon prvog uspona na Mount Everest 1953. god. (Edmund Hillary i Tenzing Norgaj)

Postali su vodiči kroz nepoznate predjele, pomoćnici u baznim logorima i nosači opreme do visinskih logora. Neki od njih, popevši se na vrhove, pronijeli su slavu malog naroda Šerpa širom svijetu. Nepalske vlasti su brzo zaključili da će Šerpe ostati bez posla ako ne budu naučili kako se sigurno, pouzdano i samostalno kreće po najtežim vrhuncima. Još 1968. god. slovenački planinari su konstatovali da Šerpe ne znaju nataknuti dereze niti upotrebljavati cepin.

Početko 70-ih godina XX vijeka Nepal je zatražio od Međunarodne unije planinarskih saveza (UIAA) da se u Himalaji izgradi škola za planinske vodiče. Razvijene zapadne zemlje su pristale, uz nadoknadu svih troškova. To ta nerazvijena zemlja nije mogla platiti.

Na inicijativu Aleša Kunavera, tada jednog od najpoznatijih himalajaca, Jugoslavija je pomoću fonda solidarnosti sa nerazvijenim zemljama izgradila školu alpinizma u gornjem dijelu doline rijeke Marsyandi. To je područje iz lanca Anapurni, kod sela Braga i Manang. Čitav projekat izgradnje vodio je Kunaver, koji je u to vrijeme bio predviđen za vođu jugoslavenske ekspedicije na Mount Everest. Odlučio se za angažovanje na izgradnji škole, prve takve vrste u Nepalu, što je obrazložio riječima: *Everest je cilj, škola je poslanstvo*. Pokrovitelj izgradnje bio je jedan od nepalskih prinčeva i direktor za nacionalni plan. 

Prvi kurs završen je 1979. god. Svečano otvaranje bilo je 1980 uz prisustvo nepalskog premijera i Nepalskog planinarskog saveza. 

Instruktori u školi bili su najprije slovenački alpinisti: Aleš Kunaver, Jernej (Nejc) Zaplotnik, Bojan Pollak, Zvone Korenčan i Stane Belak, a kasnije i Darko Merljak, Željko Gobec, Drago Baruškin, Branimir Predović i Vladimir Mesarić iz Hrvatske. Uvježbavala se upotreba planinarske penjačke opreme, prva pomoć, orijentacija, organizacija akcije spašavanja, organizacija ekspedicije, ishrana i zaštita okoline. Tečaj se završavao usponom na neki od vrhova visine 6.000 m. Do novembra 1984. školu je završilo oko 150 tečajaca, uglavnom profesionalnih visinskih nosača na ekspedicijama ili trekinzima (putovanje pješice, planinarenje).

Punih 35 godina škola je bila u slovenskim rukama. U njoj je radilo 43 instruktora i 14 medicinskih radnika. Saradnja između Planinskog saveza Slovenije i nepalske planinske organizacije je prekinuta 2013. god. Od tada školu vode samostalno nepalski instruktori, od kojih je većina nekadašnjih polaznika škole.
**Kanučko pismo** (engl. ) je falsificirano pismo koje je poslanu uredništvu američkih novina *Manchester Union Leader* u državi Maine, te objavljeno 24. februara 1972. godine, dva tjedna pred prelimiranih izbora za predsjedničke kandidate za izbore 1972. godine. Tekst pisma je implicirao da popularni senator Edmund Muskie, koji se tada smatrao jednim od najizglednijih kandidata Demokratske stranke, mrzi Amerikance franko-kanadskog porijekla, odnosno da ih je usporedio sa crncima na Jugu. Iako se od samog početka sumnjalo u autentičnost navoda u pismu, Muskie se, protestirajući protiv objavljivanja pisma ispred sjedišta novina, rasplakao. Glasači su njegovu reakciju smatrali previše emocionalnom, te je na prelimiranim izborima u New Hampshireu izborio daleko tješnju pobjedu nad svojim glavnim suparnikom Georgeom McGovernom od očekivane. Taj je događaj doveo do toga da je Muskie ubrzo odustao od utrke. Naknadna istraga vezana uz aferu Watergate je otkrila kako je pismo nastalo kao dio kampanje "prljavih trikova" osoblja Bijele kuće, koje je nastojalo eliminirati i sabotirate protivkandidate tadašnjeg republikanskog predsjednika Nixona.

Liteatura
---------

* David Broder, "The Story That Still Nags at Me -- Edmund S. Muskie," *Washington Monthly.* February 1987.
* "Nixon's Nightmare: Fighting to be Believed," *Time.* May 14, 1973. Arhivirano 2005-09-12 na Wayback Machine-u
* Theodore H. White, *The Making of the President 1972.*
**Marija Josipa Austrijska** (puno ime: Marija Josipa Benedikta Antonija Terezija Ksaverija Filipa; 8. decembar 1699 - 17. novembar 1757) bila je posljednja poljska kraljica.

Obrazovanje
-----------

Rođena je u Beču kao kćerka Josipa I, cara Svetog Rimskog Carstva, i Vilme Amalije od Braunschweig-Calenberga. Njeno obrazovanje je nadgledala njena baka, carica-majka Eleonora Magdalena Nojburška, strastvena rimokatolkinja, pa se obrazovanje Marije Josipe svodilo uglavnom na religiju.

Austrijsko naslijeđe
--------------------

Marija Josipa bila je najstarija u posljednjoj generaciji Habsburgovaca, te je trebalo da naslijedi Austriju i ostale habsburške zemlje prema primogenituri i dogovoru svoga djeda, cara Leopolda I, i dvojice posljednjih muških Habsburgovaca, njenog oca Josipa i strica Karla.

Godine 1719. udala se za Fridrika Augusta, sina poljskog kralja Augusta II koji je želio ojačati svoju dinastijom vjenčanjem s austrijskom nadvojvotkinjom, a nadao se i da će u slučaju izumiranja dinastije Habsburg dinastija Wettin dobiti pravo na austrijsko prijestolje. Car Karlo VI, stric Marije Josipe, godine 1713. pogazio je obećanje dato svom ocu i bratu izdavši Pragmatičku sankciju iz 1713. godine. Pragamtičkom sankcijom je svojoj vlastitoj kćerki (Mariji Tereziji, tada još nerođenoj) dao jača nasljedna prava od prava Marije Josipe i njene mlađe sestre Marije Amalije. Marija Josipa je na dan svog vjenčanja bila prisiljena potpisati 59 stranica dug dokument kojim se odrekla austrijskog prijestolja. Rodila je 14 djece.

Godine 1734. njen muž je izabran za poljskog kralja, te je ona tako postala poljska kraljica. U Ratu za austrijsko naslijeđe dinastiji Wettin je obećano da će kraljica Marija Josipa (odnosno njeni potomci, ako ona ne bude živa) naslijediti austrijsko prijestolje u slučaju da Marija Terezija ostane bez potomaka. Marija Josipa je umrla šest godina prije svoga muža, 1757. godine, u Dresdenu, gdje je i sahranjena.

Bibliografija
-------------

* Browning, Reed: *The War of the Austrian Succession* St Martin's Press 1993 ISBN 0-312-09483-3
* Ingrao, Charles W: *The Habsburg monarchy, 1618-1815* Cambridge University Press 2000 0521785057

***Marija Josipa Austrijska*** na Wikimedijinoj ostavi