**Luigj Gurakuqi** (poznat i kao **Louis Gurakuchi**, 19. februar 1879 – 2. mart 1925) bio je albanski književnik i političar. Bio je važna ličnost Albanskog narodnog preporoda i odlikovan je ordenom Narodnog heroja Albanije.

Život
-----

### Mladost

Gurakuqi je rođen Skadru, u to vrijeme vilajetskom središtu Osmanskog Carstva, 19. februara 1879. godine. Pohađao je isusovačkom koledžu sv. Ksavijera (danas Srednja škola "Pjetër Meshkalla"), gdje su ga podučavali učitelji poput Antona Xanonija i Gaspera Jakova Mërturija. Kao učenik pisao je poeziju na talijanskom, latinskom i albanskom jeziku. Godine 1897. odlazi u Italiju kako bi studirao na talijansko-albanskom koledžu San Demetrio Corone (Collegio di Sant'Adriana) pod vodstvom Jeronima de Rade, koji će na njega izvršiti snažan utjecaj. Gurakuqi je također tri godine studirao medicinu u Napulju, ali njegovi su interesi bili više usmjereni na znanost i humanističke znanosti. U Napulju je stupio u kontakt s arbereškim književnim i političkim ličnostima i objavljivao albanske školske tekstove i jednu knjigu o prozodiji. Pisao je i pjesme, koje je objavljivao pod pseudonimom *Jakin Shkodra* i *Lekë Gruda*. Objavljivao je članke u *Albaniji*, *Driti*, *Kalendari-kombëtar*, *Liria e Shqipërisë* i *La nazione albanese*.

### Albanska nezavisnost

Godine 1908, nakon mladoturske revolucije, Gurakuqi se definitivno vratio u Albaniju i ubrzo postao jedna od vodećih ličnosti nacionalističkog pokreta, koji je 1912. doveo do neovisnosti zemlje. Zajedno s Gjergjem Fishtom, zastupao je skadarsko književno društvo *Bashkimi* (sh. *Jedinstvo*) Monastirskom kongresu na kongresu 1908. godine, a u septembru 1909. prisustvovao je kongresu u Elbasanu, koji je održan u vezi s organiziranjem nastave i obrazovanja na albanskom jeziku. Kad je 1. decembra 1909. u Elbasanu osnovano prvo albansko učilište za školovanje učitelja, *Shkolla normale* (danas poznato kao Sveučilište Aleksander Xhuvani), Luigj Gurakuqi imenovan je njegovim direktorom. Gurakuqi je sudjelovao u Malesijskom ustanku 1911. godine i u ustanku u južnoj Albaniji 1912. godine, a u martu te godine otputovao je u Skoplje i Đakovicu kako bi potaknuo otvoreni otpor turskoj vlasti i uključivanje Kosova u novu albansku državu. Septembra 1912. godine Gurakuqi i Ismail Qemali otputovali su u Bukurešt kako bi se posavjetovali s brojnom albanskom dijasporom u vezi s albanskim geopolitičkim pitanjima. Gurakuqi je sudjelovao u proglašenju albanske neovisnosti u Vlori 28. novembra 1912. i služio je kao ministar obrazovanja u prvoj albanskoj vladi, koju je prevodio čelu s Ismail Qemal.

### Austro–ugarska okupacija

Godine 1915, kada je crnogorska vojska zauzela njegov rodni Skadar, Gurakuqi je zarobljen i držan u zatvoru u Crnoj Gori sve do napada austrougarskih snaga. Godine 1916. igrao je ulogu u Albanskoj književnoj komisiji za albanski pravopis, koja je također poticala objavljivanje školskih tekstova na albanskom jeziku. Tijekom austrougarske okupacije Skadra služio je kao generalni direktor obrazovanja i pomogao je osnivanju oko 200 osnovnih škola.

### Kneževina Albanija i Nolijeva vlada

Godine 1918. Gurakuqi je ponovno imenovan ministrom obrazovanja u novoosnovanoj vladi u Draču. Sljedeće godine prisustvovao je Pariškoj mirovnoj konferenciji. Godine 1921. u Kneževini Albaniji imenovan je ministrom unutarnjih poslova u vladi Hasana Prištine. Godine 1924. Gurakuqi je bio jedan od vođa revolucije koja je srušila režim Ahmeta Zogua i uspostavila demokratsku vladu. Fan S. Noli postao je novi premijer, dok je Luigj Gurakuqi bio dio novog kabineta na mjestu ministra gospodarstva i financija u toj kratkotrajnoj vladi. U augustu 1924. Gurakuqi je otputovao u Ženevu kako bi branio albanske interese u Ligi nacija, ali nakon što su Zoguove autoritarne snage srušile Nolijevu demokratsku upravu, bio je prisiljen pobjeći u Italiju.

### Progonstvo i smrt

Nakon restauracije Zoguovog režima, Gurakuqi je živio u Bariju u Italiji, gdje ga je u jednom kafiću ubio Baltjon Stambolla.

Nasljeđe
--------

Spomenik u Skadru
Luigj Gurakuqi radio je u korist albanskog nacionalnog pitanja ne samo tako što je igrao aktivnu ulogu u javnom životu, već i tako što je doprinosio informativnim člancima u velikom broju albanskih časopisa. Osim toga, bio je autor i didaktičkih i obrazovnih djela i poezije, od kojih je velik dio objavljivao pod pseudonimima *Lek Gruda* i *Jakin Shkodra*. Zbirka njegovih stihova, prožeta snažnim rodoljubivim osjećajima i sentimentalnošću romantičnog nacionalizma, posthumno je objavio Gjon Kamsi u zbirci *Vjershi* (sh. *Poezija*, Bari: Gjikam, 1940) na 94 stranice.

Počasti
-------

Luigju Gurakuqiju dodjeljeni su naslovi narodnog heroja Albanije (alb. ) i učitelja naroda (alb. ). Grad Skadar uvijek je bio ponosan na Luigja Gurakuqija, a 29. maja 1991. tamo je novoosnovano sveučilište nazvao njegovim imenom. Njegov kip stoji u središtu Skadra.

Vidi još
--------

* Albanski narodni preporod

Vanjske veze
------------

* Wikimedia Commons ima još multimedijalnih datoteka vezanih za: ***Luigj Gurakuqi***

| * p
* r
* u
Albanska književnost |
| --- |
| 15. i 16. stoljeće | 
* *Formula e pagëzimit*
* Pal Engjëlli
* Marin Barleti
* Gjon Gazulli
* Gjon Buzuku
* *Meshari*
* Lekë Matrënga

 |
| 17. i 18. stoljeće | 
* Pjetër Budi
* Frang Bardhi
* Pjetër Bogdani
* Jul Variboba
* Nezim Frakulla
* Sulejman Naibi
* Hasan Zyko Kamberi

 |
| Narodni preporod | 
* Kostandin Kristoforidhi
* Teodor Kavalioti
* Shahin Frashëri
* Dalip Frashëri
* Jeronim de Rada
* Zef Jubani
* Thimi Mitko
* Koto Xoxhi
* Naim Frašeri
* Gavril Dara i Riu
* Zef Skiroi
* Françesk Anton Santori
* Zef Serembe
* Gjerasim Qiriazi
* Pashko Vasa

 |
| Kasni preporod i stvaranje države | 
* Filip Shiroka
* Sami Frashëri
* Ndoc Nikaj
* Ndre Mjeda
* Andon Zako Çajupi
* Luigj Gurakuqi
* Leonardo de Martino
* Pashko Babi
* Aleks Stavri Drenova
* Petro Nini Luarasi
* Risto Siliqi
* Mihal Grameno

 |
| Neovisnost i modernistički nagoni | 
* Foqion Postoli
* Gjergj Fishta
* Theofan Stilian Noli
* Millosh Gjergj Nikolla
* Kristo Floqi
* Vinçens Prennushi
* Ndre Zadeja
* Ilo Mitkë Qafzezi
* Haki Stërmilli
* Lasgush Poradeci
* Faik Konica
* Et'hem Haxhiademi
* Shefki Hysa

 |
| Socijalističko doba | 
* Zef Zorba
* Primo Shllaku
* Dhimitër Shuteriqi
* Shefqet Musaraj
* Sterjo Spasse
* Petraq Zoto
* Petro Marko
* Sejfulla Malëshova
* Fatmir Gjata
* Kolë Jakova
* Musine Kokalari
* Llazar Siliqi
* Jakov Xoxa
* Ismail Kadare
* Dritëro Agolli
* Dhimitër Xhuvani
* Ali Abdihoxha
* Esad Mekuli
* Fatos Arapi
* Ali Podrimja
* Kasëm Trebeshina
* Sinan Hasani
* Mirko Gashi
* Azem Shkreli
* Martin Camaj
* Adem Demaçi
* Anton Pashku
* Musa Ramadani
* Sabri Hamiti
* Eqrem Basha
* Teki Dervishi
* Rexhep Qosja
* Beqir Musliu
* Zejnullah Rrahmani
* Mehmet Kraja

 |
| Poslije Berlinskog zida i 21. vijek | 
* Ridvan Dibra
* Besnik Mustafaj
* Kolec Traboini
* Bashkim Shehu
* Beqe͏̈ Cufaj
* Luljeta Lleshanaku
* Leon Qafzezi
* Fatos Kongoli
* Ben Blushi
* Entela Kasi
* Ornela Vorpsi
* Jeton Neziraj
* Migjen Kelmendi
* Fatos Lubonja
* Sabit Rrustemi
* Gëzim Hajdari
* Arian Leka
* Flutura Açka
* Rudi Erebara
* Ledia Dushi
* Elvis Malaj
* Lindita Ahmeti
* Mimoza Ahmeti

 |

|  |  |
| --- | --- |
| Normativna kontrola Uredi na Wikidati | 
* WorldCat identiteti
* VIAF: 5058031
* LCCN: n88114383
* ISNI: 0000 0000 2595 9235
* GND: 118913468
* SUDOC: 251628027
* BNF: cb127840128 (podaci)
* CONOR.SI: 132824675
* NSK: 000001383

 |