**Stjepan Dabiša Kotromanić** (oko 1339 - Kraljeva Sutjeska 8. septembar 1395 ) je bio bosanski kralj koji je vladao Bosnom u periodu od 1391. do 1395. godine.

Porijeklo
---------

Dabišino proijeklo nije sasvim razjašnjeno. Bio je vanbračno dijete, unuk bana Stjepana I i Jelisavete Nemanjić od Srbije, ali izvori se razilaze po pitanju kojeg od dva Stjepanova sina je Dabiša bio sin.

Jedna grupa izvora navodi da je otac Stjepana Dabiše bio Ninoslav Kotromanić (ponegdje nazvan Miroslavom), mlađi brat Vladsilava Kotromanića.

Druga grupa izvora tvrdi da je da je bio mlađi vanbračni sin Vladislava Kotromanića i polubrat Tvrtka I, ako ne i zakoniti sin Vladislava i Jelene Šubić. Kako je Tvrtko I rođen 23. augusta 1338. ili najkasnije 1339. godine, a Dabiša je po toj teoriji njegov mlađi (polu)brat, slijedi da je Dabiša rođen nakon 1339. godine.

No svakako sljedeće osobe su bile Dabišina (polu)braća i (polu)sestre : (*ove navedene osobe su rođene ili su možda rođene u braku Jelene Šubić i Vladislava Kotromanića*)

* Tvrtko I Kotromanić
* Stjepan Vuk Kotromanić, ban Bosne
* Katarina Celjska?
* Marija od Helfensteina

Prema Mavru Orbiniju, Dabiša je podržavao Stjepana Vuka u njegovoj pobuni protiv Tvrtka I 1366. godine.

Vladavina
---------

Kada se govori o Bosni s kraja XIV i početka XV. vijeka, treba imati u vidu njen posebni odnos prema ugarskim vladarima. Poslije smrti Tvrtka I za kralja je izabran Stjepan Dabiša, vjerovatno zato što je bio star i nemoćan, što je plemstvu davalo veću kontrolu nad državom, ali možda i zato što je bio najstariji Kotromanić. O njegovoj starosti svjedoči i činjenica da je spominjan u diplomatskim zapisima još 1358. godine.

### Dabiša i domaća vlastela

*Glavni članak: Kupoprodaja Konavala 1391.*
Mjesec dana nakon smrti kralja Tvrtka I, 15. aprila 1391. sklopljen je ugovor kojim su braća Sankovići, Beljak i Radič, ustupili Dubrovčanima župu Konavosku zajedno s Donjom Gorom i tvrđavom Soko na njoj i Vitaljinu za cijenu od 1000 perpera godišnjeg dohotka. Vojvoda Radič, sa svojom ženom Goislavom izdao je povelju sa sličnim sadržajem Dubrovčanima i 15. maja 1391. u svojim dvorima u Zaboranima. Tom poveljom, uz izrečeno u ugovoru, podaruje Dubrovčanima još i slobodu trgovanja. Kralj Stjepan Dabiša i bosanska vlastela Hrvoje Vukčić, Vlatko Vuković i Pavao Radenović o tome nisu bili obaviješteni. Na zahtjev kralja i odluke bosanskog Stanka (skupština vlastele), knez Pavao Radinović i vojvoda Vlatko Vuković ušli su s vojskom u Konavosku župu i protjerali Sankoviće. Vojvoda Radič je zarobljen, sve do 1398. godine.

### Dabiša i Osmanlije

Osmanski napadi na Bosnu poslije bitke na Kosovu nisu jenjavali i postali su sve češći nakon što su Osmanlije u jesen ili zimu 1391. godine uspjeli zauzeti Skoplje, a nedugo potom ovladati i zemljom Vuka Brankovića.

Osmanski napad na Bosnu 1394. godine završen je pobjedom bosanske vojske. Ubijeno je više od 5.000 Osmanlija, a neki vojnici iz osmanskih redova su dopali u bosansko zarobljeništvo. Događaj je opisan u darovnici od 2. aprila iste godine, kojom je kralj Dabiša darovao poimenično nepoznatom vlastelinu Vojnićevo i Gudeljevo polje u imotskoj župi pored Posušja. Taj sukob se odigrao negdje na Glasinačkom polju kod Sokoca, istočno od današnjeg Sarajeva.

U sukobu su sudjelovati i župan Vukmir Semković s braćom jer im je kralj Dabiša 17.maja 1395. darovao selo Kolo u Duvnu, između ostalih zasluga i zbog njihovog hrabrog držanja u bojevima protiv Osmanlija, u kojima su se borili "ne štedeći svojih glava".

### Dabiša i Mađari

Nakon izbora Dabiše za kralja, odnosi između Bosne i Ugarske ušli su u fazu oštrih sukoba u toku kojih je Sigismund težio da Bosnu podvrgne što čvršćoj vlasti. Poznato je da je Sigismund priznao Tvrtka I za kralja, neposredno pred njegovu smrt.

U prvim godinama svoje vladavine Dabiša je uspio da sačuva neokrnjene granice bosanske države iz doba Tvrtka I. U proljeće 1392. godine odbio je jednu osmansku provalu u Bosnu. Za naročite zasluge u tom boju, kralj je darovao vojvodi Hrvoju dva sela; Kakanj u Trstivnici i Hrast u Luci. Iako je povelja sačuvana samo u latinskom prijepisu, istoričari do sada nisu izrazili sumnju u njenu autentičnost. 

Razdor između Dabiše i bosanskih velikaša s jedne strane i vođa hrvatskog plemstva s druge strane iskoristio je ugarski kralj Sigismund da ih slomije. Još 1393. god Hrvoje Vukčić je izrazio vjernost ugarskom kralju. Pošto je razorio uporište hrvatskih velikaša Dobor 1394. godine, a njih zarobio, ugarskom kralju potčinio se i Dabiša. Bosanski kralj se odrekao vlasti nad Hrvatskom i Dalmacijom, primio vazalne odnose, postao dostojanstvenik ugarskog kralja i dobio titulu župana Šoćmođske županije. Zajedno s vlastelom složio se da poslije njegove smrti krunu Bosne preuzme Sigismund, muž kraljice Marije, unuke Stjepana II Kotromanića. Tako su uništene tekovine moćne bosanske države iz perioda Tvrtka I i njen uticaj na Balkanu.

Dabiša je umro 8. septembra 1395. godine u Kraljevoj Sutjesci i sahranjen je u Bobovcu. Budući da je nadživio svoju rodicu, ugarsku kraljicu Mariju, po čijem nasljednom pravu je Žigmund bio izabran za Dabišinog prijestolonasljednika, vlastela je odlučila da bosansko prijestolje neće pripasti Žigmundu. Nastupio je *interregnum* tokom kojeg je vladala Dabišina udovica, Jelena Gruba.

Porodica
--------

Povelja kralja Dabiše
Jedino preživjelo dijete koje je doživjelo punoljtnost rođeno iz braka Stjepana Dabiše i Jelene Grube bila je kćerka Stana (Anastasija). Stanina kćer, čije se ime navodi kao Vladava  i Vladika , udala se za Juraja Radivojevića još za života svoga dede Dabiše i nane Grube, što potvrđuje Dabišina povelja iz 1395. kojom kralj poklanja selo Veljaci na upravu svojoj kćeri Stani, s tim da poslije njene smrti upravu nad selom naslijede Vladava (Vladika) i njen muž. Dabišina unuka Vladava (Vladika) je imala djecu još za vrijeme Dabišinog života i vladavine.
Pored Stane Dabiša i Jelena su imali još jedno djete :

* sina nepoznatog imena, koji je umro vrlo mlad, pa možda čak prije 1390. godine

Međutim neki smatraju da je Dabiša imao još jednu kćer po imenu :

* Stojsava, najvjerovatnije mješajući je s Stanom.

Povezano
--------

* Ninoslav Kotromanić
* Vladislav Kotromanić
* Tvrtko I, kralj Bosne
* Jelena Gruba
* Sigismund Luksemburški
* Stana Kotromanić

Literatura
----------

* Vjekoslav Klaić: Povelja kralja Stjepana Dabiše, izdana Hrvoju Vukčiću godine 1392. Vjestnik Kr. hrvatsko-slavonsko-dalmatinskog Zemaljskog Arkiva, god. II, Zagreb, 1900, 60-61.

Porodično stablo
----------------

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|   | Radivoj Kulinić |   | Stjepko II Šubić |   |   |   | Stefan Dragutin |   | Katalina Arpad |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |
|   |   |
|   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |  |
|
|   | Prijezda I Kotromanić |   | Pavao I Šubić |   |   |   |   |   | Ursula Nemanjić |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |
|   |   |   |   |   |   |
|   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |  |
|
|   | Stjepan I Kotromanić |   |   |   |   |   | Juraj II Šubić |   |   |   |   |   |   |   | Lelka |   |   |   |   |   |   |   |   |   |
|   |   |   |   |   |   |   |   |
|   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |  |
|
|   | Vladislav Kotromanić |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   | Jelena Šubić |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |
|   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |
|   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |  |
|   |   |   |   |   |   |
|   | Stjepan Vuk |   | Tvrtko I Kotromanić |   | Stjepan Dabiša |   |   |   |   |   | *Jelena Gruba* |   |   |   |   |   |   |   |   |   |  |
|   |   |   |   |   |   |
|   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |  |
|   |   |   |   |   |   |
|   |   |   |   |   |   |   |   |   | Stojsava Kotromanić |   | sin nepoznatog imena |   | Anastasija Kotromanić (Stana) |   | Vladava (Vladika) |
|   |

  


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Prethodnik: **Stjepan Tvrtko I**  |  ***Stefa Dabiša, po milosti Boga kralj Bosne, Srbije, Dalmacije i Hrvatske, Usore, Slavonije, Dolnjih krajeva, Podrinja i Polimlja Pomorja, Travunije i mnogih zapadnih i svjetlih krajeva*** 1391-1395 | Nasljednik: **Jelena Gruba**  |

  


| * p
* r
* u
Kotromanići |
| --- |
| Banovi(1254–1377) | Prijezda I • Prijezda II • Stjepan I • Stjepan II • Tvrtko I • Stjepan Vuk Kotromanić |
| Banice | Elizabeta Nemanjić  • Elizabeta Pjast  • Doroteja Šišman |
| Kraljevi/kraljice(1377–1463) | Stjepan Tvrtko I  • Stjepan Dabiša • Jelena Gruba  •Stjepan Ostoja • Stjepan Ostojić • Stjepan Tvrtko II • Stjepan Tomaš  • Stjepan Tomašević |
| Kraljice (supruge) | Doroteja Bdinska  • Jelena Gruba  • Vitača • Kujava Radenović • Jelena Nelipčić • Doroteja Gorjanska  • Vojača  • Katarina Kosača  • Jelena Branković (Mara) |
| Ostali značajni Kotromanići | Vladislav Kotromanić  • Jelena Šubić  • Marija, helfenštajnska grofica  • Elizabeta, kraljica Ugarske i Poljske • Katarina, celjska grofica • Jelena, opavska vojvotkinja • Radivoj Ostojić  • Žigmund Kotromanić (Ishak-beg Kraljević)  • Katarina Kotromanić |