**Nikanor Grujić** (Lipovo, 13. decembar 1810 — Pakrac, 20. april 1887) je bio književnik, pesnik, crkveni govornik, vladika pakrački, u pesništvu nazvan **Srb Milutin**. Na Majskoj skupštini 1848. bio je jedan od dva glavna govornika, te je posle njegova govora proglašena Srpska Vojvodina i izabran vojvoda.

Biografija
----------

Rođen je 13. decembra (1. decembra po julijanskom kalendaru) 1810. Kao đak je bio najbolji pisac latinskih stihova i osobiti besednik. Nižu gimnaziju završio je u Mohaču, višu u Pečuju. Godine 1837. stupio je u karlovačku bogosloviju, a 1841. zakaluđerio se i dobio je ime Nikanor. Kao brat manastira Kuveždina prešao je u Karlovce 1843. za pridvomog kaluđera mitropolitu Rajačiću. Godine 1848. postao je protosinđel, i tada se istakao kao govornik na Majskoj skupštini u Karlovcima i na Sveslovenskom Kongresu u Pragu. U periodu 1850 — 1861. bio je arhimandrit manastira Krušedola, 1861. posvećen je za episkopa u Pakracu, 1871. je imenovan za administratora Karlovačke patrijaršije na mesto smenjenog administratora, *„narodnog patrijarha"*, Arsenija Stojkovića, zbog čega je mnogo izgubio od popularnosti, te nije ni bio 1874. izabran za patrijarha. On se tada povukao u Pakrac, i nije više dolazio u Karlovce do smrti.

Umro je 20. aprila (8. aprila po julijanskom kalendaru) 1887.

Književni i naučni rad
----------------------

U književnosti se javio 1836; u početku se potpisivao krštenim imenom, a kad se s takim potpisom javi u Gajevoj „Danici" još jedan poeta — on svom ličnom imenu dodade i narodno : Srb-Milutin.

Počeo je pisati patriotske i sentimentalne pesme, koje su se već pre Branka Radičevića isticale čistotom jezika i narodnim duhom. Pedesetih godina, pod raznim potpisima, štampao je prigodne i alegorične pesme protiv bečkog apsolutizma. Godine 1861. izdao je epski, pobožno-patriotski spev Sveti Sava Nemanjić, 1852. u *Primetbama* oštro je ustao protiv Vukovog prijevoda Novog Zavjeta. Kasnije, kao episkop, sasvim je napustio poeziju i posvetio se pobožnoj i poučnoj književnosti.

Tako je 1885. izdao u Novom Sadu: **Uvod u tumačenje Sv. Pisma** i **Iz života svetih ugodnika, božjih**.

Još 1882. izdao je u Novom Sadu dva prijevoda: **Pripovijetke mojoj kćeri** i **Saveti mojoj kćeri** od moralističkog francuskog pisca J. N. Bouilly. Godine 1886. štampao je u Novom Sadu prijevod **Dva prijatelja** od Le Sage-a.

Posle njegove smrti (1904), objavljena je njegova **Autobiografija**, koja je zanimljiva i čitka, a, ima znatne vrijednosti za pobliže poznavanje prilika, narodnih borba i ljudi iz njegova vremena. Kao crkveni govornik on zauzima prvo mesto pored Teofana Živkovića i Germana Anđelića. Besede mu je izdao D. Ruvarac 1892. godine.

Spev *„Sveti Sava"*
-------------------

Osobeno stoji u poetskoj književnosti srpskoj Sveti Sava, koga je napisao Nikanor Grujić i od koga je samo prvi deo štampan, u Karlovcima 1861. godine. Ovaj posao Grujićev nije pobožan spev u običnom smislu; u njemu je toliko studije i više umetničke koncepcije da je šteta što je Grujić po izradi drugoga dela koji je ostao u rukopisu prekinuo dalji rad koji je imao da se razvije u veliku poemu. Klasički obrazovan, književno odlično spreman i po osećanju i reči istiniti pesnik, Grujić je u „S. Savi" zasnovao ep koji po mnogim odlikama stoji usamljen u ovoj vrsti književnosti kod Srba. Objavljeni deo obuhvata poznato kazivanje o Rastkovu odlasku u Sv. Goru, poteru i događaje one noći kada ga košljenici nađu u manastiru. Četrnaesto-složni stihovi, s redovnim uzastopnim slikovima, održavaju ozbiljnost pesničke dikcije do kraja, i daju delu kolorit uzvišenog pesničkog čina .

Literatura
----------

* „Nikanor Grujić". *Narodna enciklopedija*. Zagreb: Bibliografski zavod. 1927.
* Vlad. Krasić, Nikanor Grujić, srpski pravoslavni vladika pakrački (Glas Istine, 1887, br. 8);
* M. Dimitrijević, U slavu i spomen vladici Nikanoru Grujiću (Letopis, 1889, knj. 158);
* Biografija Nikanora Grujića od D. Ruvarca, uz Crkvene Besede (1892);
* Đ. Magarašević, Život i književni rad Nikanora Grujića, pakračkog vladike (Rad, 1904, knj. 156); Avtobiografija Nikanora Grujića, nekadašnjeg episkopa pakračkog (Bogoslovski Glasnik, 1904—1905, i zasebno, 1905);
* J. Skerlić, Nikanor Grujić (Pisci i knjige, 5, 1911)
* Andra Gavrilović

Spoljašnje veze
---------------

* Biografija na sajtu SANU Arhivirano 2015-02-17 na Wayback Machine-u
* Slavko Gavrilović: Pozdravno slovo Nikanora Grujića vojvodi Stevanu Šupljikcu 1848[*mrtav link*], Zbornik Matice srpske za istoriju, broj 55, 1997. godine

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Prethodnik:**Stefan (Kragujević)** | **episkop pakrački1861—1887.** | Nasljednik:**Miron (Nikolić)** |


|  |  |
| --- | --- |
| Normativna kontrola Uredi na Wikidati | 
* WorldCat identiteti
* VIAF: 305556656
* ISNI: 0000 0004 2122 955X
* GND: 1160739145
* SUDOC: 236311921

 |