recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Ugljenična nanocev
**Ugljenična nanocev** ili **ugljenična nanotuba** (engl. ) je alotropska modifikacija ugljenika u obliku cilindrične nanostrukture. Građene su od grafenske ravni uvijene u bešavni cilindar. Konstruisane sa odnosom dužine prema prečniku do 132 000 000:1 , što je znatno više nego kod bilo kog drugog materijala. Ti cilindrični molekuli ugljenika imaju svojstva koja im omogućuju mnoge primene u nanotehnologiji, elektronici, optici i drugim oblastima tehnologije. Konkretno, zbog velike toplotne provodnosti, mehaničkih i električnih osobina, ugljenične nanocevi nalaze primenu kao aditivi materijala za poboljšanje njihovih osobina. Na primer, već su našle primenu za ojačavanje bejzbol palica, štapova za golf, ili auto-delova izrađenih pre svega od karbonskih vlakana (ugljeničnih vlakana). Ugljenične nanocevi se dodaju materijalima u malom procentu. Nanocevi su po strukturi članovi porodice fulerena. Krajevi nanocevi su zatvoreni kapama sfernog oblika. U zavisnosti od broja zidova, odnosno grafenskih ravni koje obrazuju koncentrične cevi, postoje u dva oblika kao jednoslojne i kao višeslojne strukture.

Nanokompoziti
-------------

Poslednjih dvadeset godina se radi na razvoju „nanokompozita", dobijenog od polimera ojačanih ugljeničnim nanocevima (engl. ). Prelazak na materijal CNRP za izradu struktura aviona je tek sada i ako je taj kompozit razvijen još 1991. godine. On se smatra jednim od najjačih materijala ikada razvijenih. Nekoliko puta je jači od dosadašnjih kompozita od ugljeničnih vlakana i smole, a lakši je za oko 25-30%. CNRP konkuriše primeni aluminijuma i čelika, kao materijala za osnovne vazduhoplovne strukture. Rasprostranjena upotreba CNRP za noseće komponente komercijalnih i vojnih avionskih struktura, počela je poslednjih godina, a masovnije će biti prvi put upotrebljen na serijskom avionu F-35 lajtning II. Od toga materijala će se izraditi i zameniti oko 100 komponenata, do sada napravljenih od drugih kompozita i metala, za avion F-35 lajtning II. 

Karbonske nanocevi, za proizvodnju „nanokompozita", u raznim aplikacijama vazduhoplovnih i drugih struktura.

Otkriće ugljeničnih nanocevi
----------------------------

Ugljenične nanotube je otkrio japanski fizičar Sumio Ijima 1991. godine. On je otkrio strukturu sličnu molekulu fulerena C60, koja je bila u obliku višeslojnog cilindra debljine od 3 do 30 nm, zatvorenog poluloptastim završecima fulerenske strukture na oba kraja. Tip karobinskih nanocevi sa jednim slojem je otkriven 1993. godine. Ugljenične nanotube ovog tipa su uže i obično su dijametra od 1-2 nm. Ubrzo je ustanovljeno da ove strukture imaju niz dobrih osobina, što je uticalo na to da se poveća obim istraživanja .

Vidi još
--------

* Fuleren
* Grafen

Spoljašnje veze
---------------

* „Svet kompjutera - Nanotehnologija". Sk.rs. Pristupljeno 1. 3. 2012.
* Nanotube, seminarski rad www.df.uns.ac.rs[*mrtav link*]
* „Ugljenične nanocevi". Saznajkako.rs. Arhivirano iz originala na datum 2013-01-25. Pristupljeno 1. 3. 2012.
* „Nauka za bolji život". Bayer.co.rs. Pristupljeno 1. 3. 2012.
Ne poistovijećivati sa slama.
Stog sena
Okrugle bale sena
**Seno** (ek.) ili **sijeno** (ijek.), osušena je trava i lišće osušena na suncu i vazduhu koja se koristi kao životinjska hrana. Količina vlage smanjuje se sušenjem sa približno tri četvrtine u zelenoj travi na približno jednu petinu u osušenom senu. Seno se obično pravi od popinog praseta, lucerke i deteline. Trave se seku obično na njivi ili na livadi dok su još zelene, a onda se suše. Seno se kompresuje u pravougaone bale i vezuje se žicom ili kanapom, a često se skladišti u obliku stogova. Seno predstavlja osnovnu zimsku hranu za goveda i konje.

Najbolji uslovi za proizvodnju sena su u dovoljno vlažnim dolinama i poljima sa umerenom kontinentalnom i atlantsko-primorskom klimom, zatim u planinskim kotlinama, šumskim proplancima... 

Kosidba se vrši ručno uz pomoć kose ili mašinama (mehaničke kosilice i samovezivače).

Literatura
----------

***Seno*** na Wikimedijinoj ostavi

* *Mala Enciklopedija Prosveta — Opšta Enciklopedija (M—Š). Izdavačko preduzeće „Prosveta", Beograd 1959.*
Pravoslavna crkva u Dubrovniku
**Srpska pravoslavna crkva sv. Blagovijesti** (srp. *Blagovještenja*) izgrađena je u dubrovačkoj staroj gradskoj jezgri 1877. godine, u ulici *Od puča 8*, na ruševinama starih palača dubrovačke vlastele. Uz nju se danas nalazi i muzej ikona i središte Srpske pravoslavne crkvene općine Dubrovnik. Pored ove crkve postoji i manja i starija pravoslavna bogomolja i groblje na Boninovu.

U Dubrovačkoj Republici službena je religija bilo katoličanstvo i pravoslavnim kršćanima i muslimanima bio je zabranjeno noćenje unutar zidina. Nije dopuštano postojanje nekatoličkih bogomolja osim sinagoge u Žudioskoj ulici koja je bila namijenjena judaistima. Slabljenje dubrovačke države dovelo je do stvaranja pravoslavne općine 1790. godine. Deset godina kasnije posvećena je prva pravoslavna bogomolja koja se nalazila izvan gradskih zidina, na Posatu. Tek 1804. godine pravoslavnom svećeniku dopušteno je stalno boraviti u gradu. Po raznoraznim srpskim i hrvatskim povijesnim izvorima srpskih pravoslavnih kršćana je u Dubrovniku u 19. stoljeću bilo između 300 i 1 000. U tom dobu Dubrovnik su posjetili i srpski jezikoslovac Vuk Karadžić i crnogorski državni poglavar Petar II. Petrović Njegoš. Prva pravoslavna crkva u gradu izgrađena je uz pravoslavno groblje na Boninovu 1848. godine. 

Malobrojni pravoslavni kršćani su se zalagali za svoju bogomolju lobirajući i kod ruskih konzula i kod crnogorskog vladike. Naposljetku je 1877. podignut veliki pravoslavni hram, iako danas u Dubrovniku živi tek oko 1200 vjernika. Crkva tijekom napada na Grad 1991. nije značajnije oštećena.

Izvori
------

1. ↑  www.tzdubrovnik.hr Arhivirano 2012-02-11 na Wayback Machine-u, "Pravoslavna crkva", pristupljeno 8. srpnja 2013.
2. ↑  www.politika.rs, "Nepoznati pravoslavni Dubrovnik", pristupljeno 8. srpnja 2013.

***Crkva sv. Blagovijesti u Dubrovniku*** na Wikimedijinoj ostavi
Sedam rimskih brežuljaka.
**Sedam brežuljaka Rima** istočno od Tibra čine srce Rima. Sedam brežuljaka ranijeg Rima bili su: Cermalus, Cispius, Fagutal, Oppius, Palatium, Sucusa i Velia. Oni se naročito pominju u mitologiji, religiji i politici. Smatra se da je prvobitni Rim sagradio Romul na brdu Palatin (*Collis Palatinus*). Ostalih šest od sedam brežuljaka kasnijeg Rima su Aventin (*Collis Aventinus*), Kapitol (*Collis Capitolinus*), Kvirinal (*Collis Quirinalis*), Viminal (*Collis Viminalis*), Eskvilin (*Collis Esquilinus*) i Celian (*Collis Caelius*). 

U početku je na sedam brežuljaka bilo nekoliko naseobina koji nisu sebe smatrali gradom Rimom. Stanovnici ovih brežuljaka počeli su da učestvuju u religioznim igrama i tako su počeli da se okupljaju. Grad Rim je nastao tako što su ta odvojena naselja počela da se udružuju i isušuju močvarne doline između brežuljaka, pretvarajući ih u tržnice i forume.

Danas poznato Vatikansko brdo (italijanski: *Vaticano*, od latinskog: *Collis Vaticanus*) je severozapadno od Tibra i nije jedno od sedam brežuljaka Rima. Takođe se ni brda Pincian (italijanski: *Pincio*, od latinskog: *Mons Pincius*), na severu, i Janikulum (italijanski: *Gianicolo*, od latinskog: *Ianiculum*), na zapadu, ne ubrajaju u sedam brežuljaka.

Od sedam brežuljaka kasnijeg Rima, pet od njih (Aventin, Celijan, Eskvilin, Kvirinal i Viminal) su naseljena područja sa spomenicima, zgradama i parkovima, Kapitol je danas sedište opštine Rim, a Palatin je arheološko područje. 

* Aventin
* Kapitol (Capitolinus Mons)
* Celio
* Eskvilin
* Palatin
* Kvirinal
* Viminal

***Sedam rimskih brežuljaka*** na Wikimedijinoj ostavi

| * p
* r
* u
Sedam rimskih brežuljaka |
| --- |
| 
* Aventin
* Kapitolij
* Celij
* Eskvilin
* Palatin
* Kvirinal
* Viminal

 |
**Salvijan** (*Salvianus*, današnji Trier, cca. 400/405 - cca. 480/490?), također poznat i kao **Salvijan iz Masilije** ili **Salvijan iz Marseillea**, je kršćanski pisac poznat po tome što je u svojim djelima nastojao objasniti ratove, najezde barbara i druge nedaće u kojima se našlo zapadnorimsko društvo. 

Rodio se u bogatoj porodici, iako je ona pod najezdom germanskih plemena oko 410. morala preseliti na jug u današnji Arles. Školovao se za advokata. Iako kršćanin, oženio se za paganku po imenu Paladija, sa kojom je imao kćer Auspikolu. Oko 426. se zajedno sa suprugom priključio asketskoj zajednici koju je sv. Honorat osnovao na otoku Lerins. Oko 429. je služio kao prezbiter u Masiliji. Bio je izuzetno plodan pisac, ali je većina njegovih djela izgubljena. Djelo koje je očuvano *De gubernatore dei*, napisano je najvjerojatnije oko godine 439. i u njemu Salvijan nastoji odgovoriti na paganske optužbe o tome da je kršćanstvo, tada već etablirano kao državna religija, odgovorno za propadanje rimske države i civilizacije, na čije mjesto dolaze u pravilu ne-kršćanske barbarske države. Prema Salvijanu nevolje u kome su se našli njegovi kršćanski suvremenici su Božja kazna za grijehe koje su počinili kao kršćani, a koje, za razliku od paganskih barbara, ne mogu opravdavati svojim neznanjem.

Eksterni linkovi
----------------

* Opera Omnia by Migne Patrologia Latina with analytical indexes
Koordinate: 41° 54′ 23" SGŠ, 22° 21′ 44" IGD

**Trkanje** (mak. *Trkanje*) je naselje u Republici Makedoniji, u istočnom delu države. Trkanje je selo u sastavu opštine Kočani.

Prirodni uslovi
---------------

Trkanje je smešteno u istočnom delu Republike Makedonije. Od najbližeg grada, Kočana, naselje je udaljeno 5 kilometara zapadno.

Naselje Trkanje se nalazi u istorijskoj oblasti Kočansko polje, u severnom delu polja. Seoski atar jer većim delom ravničarski i dobro obrađen. Severni deo je u podgorini Osogovskih planina. Južno od naselja protiče reka Bregalnica. Nadmorska visina naselja je približno 350 metara. 

Mesna klima je kontinentalna.

Stanovništvo
------------

Trkanje je prema poslednjem popisu iz 2002. godine imalo 1.225 stanovnika.

Pretežno stanovništvo u naselju su etnički Makedonci (99%).

Većinska veroispovest mesnog stanovništva je pravoslavlje.

Izvori
------

* Popis u Makedoniji 2002. - Knjiga 10.

Spoljašnje veze
---------------

* www.kocani.gov.mk Zvanična stranica opštine Kočani

  

  


| p • r • uNaseljena mesta opštine Kočani |
| --- |
| **Kočani** • 
Bezikovo •
Beli •
Vraninci •
Glavovica •
Gornje Grače •
Gornji Podlog •
Grdovci •
Donje Grače •
Donji Podlog •
Jastrebnik •
Kostin Dol •
Leški •
Mojanci •
Nebojani •
Novo Selo •
Njivičani •
Orizari •
Pantelej •
Pašadžikovo •
Polaki •
Preseka •
Pribačevo •
Pripor •
Rajčani •
Rečani •
Trkanje •
Crvena Njiva |  |
Koordinate: 41° 17′ 01" SGŠ, 21° 20′ 22" IGD

**Vođani** (mak. *Воѓани*) su naselje u Republici Makedoniji, u središnjem delu države. Vođani pripadaju opštini Krivogaštani.

Prirodni uslovi
---------------

Naselje Vođani je smešteno u središnjem delu Republike Makedonije. Od najbližeg većeg grada, Prilepa, naselje je udaljeno 25 km zapadno.

Vođani se nalaze u središnjem delu Pelagonije, najveće visoravni Republike Makedonije. Naseljski atar je mahom ravničarski, dok se dalje ka zapadu izdižu prva brda planine Baba. Južno od naselja protiče Crna reka. Nadmorska visina naselja je približno 600 metara.

Klima u naselju je kontinentalna.

Istorija
--------

Stanovništvo
------------

Po popisu stanovništva iz 2002. godine, Vođani su imali 454 stanovnika.

Pretežno stanovništvo u etnički Makedonci (99%).

Većinska veroispovest u naselju je pravoslavlje.

Vidi još
--------

* Opština Krivogaštani

Izvori
------

* Popis u Makedoniji 2002. - Knjiga 10.

Spoljašnje veze
---------------

* www.krivogastani.gov.mk Zvanična stranica opštine Krivogaštani

  

  


| p • r • uNaseljena mesta opštine Krivogaštani |
| --- |
| **Krivogaštani** • 
Bela Crkva • 
Borotino • 
Vođani • 
Vrbljani • 
Godivlje • 
Korenica • 
Krušejani • 
Mirče Acev • 
Obršani • 
Pašini Ruvci • 
Podvis • 
Slavej |  |
| **Liang Wang** (梁王) |
| --- |
| Porodično ime: | Shen (沈, shěn) |
| Osobno ime: | Faxing (法興, fǎ xīng) |
| Posthumno ime: | Nema |

**Shen Faxing** (沈法興) (? - 620) je bio kineski velikodostojnik u službi dinastije Sui koji je nakon smrti cara Yanga zauzeo područje današnjeg Zheijanga i južni dio Jiangsua, proglasivši se princem od Lianga. Poticao je iz loze velikodostojnika koji su bili služili južnokineskoj dinastiji Chen. Prije careve smrti je služio kao guverner kapetanije Wuxing. Prije proglašenja princem se u jesen 618. pokušao staviti u službu Yang Tonga, nominalnog cara sa sjedištem u Luoyangu; tek nakon njegovog svrgavanja od strane generala Wang Sichonga se proglasio samostalnim vladarem, pri čemu je nastojao obnoviti tradicije i upravni sistem dinastije Chen. U jesen 619. je nakratko je sklopio savez sa seljačkim vođom Du Fuweijem, ali ih je obojicu porazio suparnički seljački vođa Li Zitong. Godinu dana kasnije, gonjen od Li Zitonga, pokušao je pronaći utočište kod lokalnog seljačkog vođe Ye Xiaobiana (葉孝辯); kada je postao uvjeren da će ga izdati Li Zitongu, izvršio je samoubistvo. Njegove pristaše i teritorije je preuzeo Li Zitong. 


| Kraljevske titule |
| --- |
| Prethodi: **Car Yang od Suija**  |  **vladar Kine (Zhejiang/Južni Jiangsu)** 618–620 | Slijedi: **Li Zitong (car Wua)**  |
Utvrda Nehaj, simbol Senja
Jugoistočna kula
**Tvrđava Nehaj** (poznata i pod nazivima *Kula Nehaj* te *Nehajgrad*) služila je kao vojna utvrda uskocima koji su je koristili kao mjesto s kojeg su branili grad Senj te pripremali napade na Turke i Mletke.

Gradnja
-------

Utvrda je sagrađena na brdu Nehaj 1558. godine, pod nadzorom kapetana i generala hrvatske Vojne krajine Ivana Lenkovića te kapetana Herberta VIII. Auersperga Turjaškog. Radi djelotovorinije obrane Lenković je dao do kraja porušiti sve crkve, samostane i zgrade izvan zidina Senja kako se u njima ne bi mogli utaboriti neprijatelji. Tako su za gradnju Nehaja porušeni crkva i samostan Sv. Petar i templarski samostan Sv. Jurja s istomenom crkvom, čiji su temelji kasnije otkriveni u prizemlju Nehaja. To uz pisane dokumente potvrđuju i dijelovi arhitekture, natpisi i druge starine ugrađene u zidine današnje tvrđave.

Karakteristike tvrđave
----------------------

Nehajska tvrđava je kockastog oblika, a orijentirana je prema stranama svijeta. Visoka je 18, a široka 23 metra. Vanjski zidovi sagrađeni su od tesanih kamenih blokova, a debeli su od 2 do 3,3 metara. Prema vrhu se sužavaju, te završavaju kruništem u kojemu je pet malih kutnih kula. U zidinama se nalazi oko stotinu puškarnica i 11 velikih topovskih otvora. Osim toga, tvrđava ima prizemlje s dvorištem i cisternom. U prizemlju se nalazi ognjište te prostorije za posadu i oružje. Posada od 100 vojnika bila je dovoljna da odbije napadače te je opsjednutom gradu Senju pružala odgovarajuću pomoć.

Značenje Nehaja danas
---------------------

Tvrđava se danas koristi u turističke svrhe, a njen vrh služi kao izvrstan vidikovac s kojega se pruža lijep pogled na Hrvatsko primorje i otoke Rab, Goli otok, Prvić, Cres, Krk te na planine Učku i Velebit. Također, Nehaj je i simbol grada Senja te se u stiliziranom obliku nalazi i na grbu grada.

Izvori
------

* Meridijani, broj 90, prosinac 2004.

Vanjske veze
------------

***Tvrđava Nehaj*** na Wikimedijinoj ostavi

* O tvrđavi na službenoj stranici Senja Arhivirano 2008-03-30 na Wayback Machine-u
**Sant'Angelo** (akronim **R. XI.**) je 11. od 22 riona talijanskog glavnog grada Rima, koji leži istočno od obale rijeke Tibar, ispred otoka Tiberina.

Historija
---------

Sant'Angelo je najmanji rimski rione i prostire se po dijelu antičkog *Regio IX Circus Flaminius* Augustovog Rima u kom su podignuti velebni spomenici Circus Flaminius i dva teatra, Marcelov i Balbov.

Sant'Angelo je danas puno poznatiji po židovskom getu koji je nastao nakon *Cum nimis absurdum*, bule pape Pavla IV. Carafe objavljene 14. jula 1555. godine. U njoj se papa zauzeo za fizičko razvajanje Židova od kršćana, pa su u skladu s tim oni ograđeni, a u geto se moglo ući samo kroz troja gradska vrata.

Ono što je pomalo apsurdno je da Židovi u Rimu žive još od pompejskih vremena, broj im se povećao za Augustove vladavine, a najveći društveni ugled uživali su za Neronove vladavine jer je i njegova supruga Popeja Sabina bila Židovka.

Izvori
------

1. ↑  „Popolazione iscritta in Anagrafe" (talijanski). Laboratorio Roma. Pristupljeno 18. 4. 2018.
2. ↑   „*22 rioni di Roma tra ieri e oggi*" (engleski). RomaToday. Pristupljeno 18. 4. 2018.
3. 1 2 3  „*R. XI - Sant'Angelo*" (talijanski). Roma Segreta. Pristupljeno 18. 4. 2018.

Vanjske veze
------------

***Sant'Angelo (regija u Rimu)*** na Wikimedijinoj ostavi

* *R. XI - Sant'Angelo* (`it`)
* *22 rioni di Roma tra ieri e oggi* (`it`)

| * p
* r
* u
Rajoni Rima |
| --- |
| I - Monti • II - Trevi • III - Colonna • IV - Campo Marzio • V - Ponte • VI - Parione • VII - Regola • VIII - Sant'Eustachio • IX - Pigna • X - Campitelli • XI - Sant'Angelo • XII - Ripa • XIII - Trastevere • XIV - Borgo • XV - Esquilino • XVI - Ludovisi • XVII - Sallustiano • XVIII - Castro Pretorio • XIX - Celio  • XX - Testaccio • XXI - San Saba • XXII - Prati |

|  |  |
| --- | --- |
| Normativna kontrola Uredi na Wikidati | 
* WorldCat identiteti
* VIAF: 304910317

 |
Tlocrt lokaliteta DianaTlocrt lokaliteta *Diana*
**Diana** je stari utvrđeni grad na obali Dunava. Nalazi se u Karatašu, ispod same HE *Đerdap I*. Utvrda je podignuta kao jedna od baza za Dačke ratove i obezbeđivanje plovidbe Dunavom. Danas ima ostataka utvrđenja, a unutar samog lokaliteta se sprovode arheološka istraživanja.

Prošlost utvrde
---------------

Utvrda je podignuta krajem I veka, za vladavine cara Trajana, tokom njegovih priprema za osvajanje Dakije (tzv. *Dački ratovi*). Pored toga tvrđava je obezbeđivala kanale kojima je omogućena plovidba Dunavom, jer su obilazili katarakte. Svoju prvu obnovu je doživela u III veku, dok je početkom IV veka dobila dva nova bedema koji su se spuštali do Dunava.

Goti su je prilikom svog pohoda na Balkan delimično spalili 378. godine, nakon čega je obnovljena kao jedna od zaštitnih carskih utvrda na Dunavu od upada varvara. Međutim Huni je 443. godine ponovo uništavaju. U sklopu velikih osvajanja i obezbeđenja prostora Vizantije koja su poduzeta za vladavine Justinijana, Diana je ponovo obnovljena početkom VI veka. Svoj konačni slom tvrđava je doživela 596. godine tokom Slovensko-avarske provale na Balkansko poluostrvo.

Izgled Diane
------------

Ostaci glavne kapije
Tvrđava ima osnovu zaobljenog pravougaonika u kome su južna i severna strana kraće i sa kulama postavljenim u njegovama temena. Posedovala je četiri kapije (na svakoj strani po jednu) ojačane polukružnim kulama, osim kapije na severnoj strani (okrenutoj ka Dunavu), koju su čuvale dve obične trostrane kvadratne kule. Pored kula u sklopu kapija i onih u temenima osnove bedemi su bili ojačani sa po dve kule na južnoj i severnoj odnosno sa po tri kule na istočnoj i zapadnoj strani utvrđenja. Kule u temenima južne strane kao i polukružne kule u sklopu južne kapije bile su nešto veće i tvrđe od onih na severnoj strani jer je sa kopnene strane Diani pretila najveća opasnost.

Pravougaona osnova je početkom IV veka proširena sa dodatna dva bedema koji su se spuštali ka Dunavu i na čijim su se krajevima nalazila po jedna kula. Prvi bedem se iz severozapadnog temena nastavljao kao produžetak zapadnog bedema pravo ka Dunavu (poput proširenja u Kladovu (*Fetislamu*)), dok se drugi iz severoistočnog temena pružao ka severoistoku.

Arheološka otkrića u Diani
--------------------------

Tokom arheoloških istraživanja lokaliteta, pored ostataka utvrde otkriveni su i ostaci nekoliko zgrada u njenoj unutrašnjosti.

1. Višebrodna građevina sa apsidom koja je imala podno grejanje
2. Horeum
3. Principijum, datiran u period I-II veka
4. Vojne barake, datirane u period III-IV veka
5. Lalrina odnosno kanalizacioni odvod, datiran u period I-II veka
6. Kapija prvobitnog kastruma

Tokom istraživanja u spoljnjem delu tvrđave ka Dunavu (između dva dodatna bedema) otkriveni su i ostaci grobnice.

Panorama
--------


***Tvrđava Diana*** na Wikimedijinoj ostavi
**Tvrđava Črešnjevo** je srednjovjekovno utvrđenje na području župe Neretva, koja se teritorijalno poklapa sa teritorijom današnje općine Konjic, Bosna i Hercegovina.

### Historija

U ranije doba srednjeg vijeka, u široj okolini Konjica, postojale su župa Neretva, dio župe Zagorja (kraj oko Bjelimića) i dio Komske župe (kraj oko Glavatičeva), kao dijelovi oblasti Podgorja. Zajedno sa Humom, Trebinjem i Zetom Podgorje je imalo status polusamostalne zemlje – države. Župa Neretva prostirala se između župe Rame na zapadu i župe Kom na istoku. Pretpostavlja se da je već polovinom XI vijeka, ova župa bila priključena bosanskoj državi. Od tada do dolaska bana Tvrtka na vlast 1353. godine imala je poseban status u bosanskoj državi.

U kasnom srednjem vijeku župa Neretva bila je podijeljena na bosanski dio na desnoj obali rijeke Neretve i hercegovački dio, na lijevoj obali. 
Bosanski dio pripadao je vladarskoj porodici Kotromanića. Predio od rijeke Rakitnice na istoku do rječice Trešanice na zapadu pripadao je upravnom kotaru (knežiji) Črešnjevo. Od 1404. godine sve do propasti bosanske države, bosanski dio župe Neretva poznat je kao *Kraljeva zemlja*. Dio na lijevoj obali rijeke Neretve ušao je u sastav Humske zemlje kojom je gospodarila feudalna porodica Kosače. 

Krajem proljeća 1463. pohodom sultana el Fatiha osvojena su oba područja župe Neretve i Koma. Protivnapadom hercega Stjepana Vukčića Kosače povraćen je humski dio i zapadni dio bosanske Nertve, ali je grad Črešnjevo ostao pod osmanskom vlašću. Već u drugom popisu osmanskih vlasti, tvrđava se ne spominje, jer je bila napuštena.

Opis
----

Tvrđava Črešnjevo (Trešnjevac) nalazila se iznad lijeve obale Trešanice, desne pritoke Neretve, u trouglu koji čine okolna sela Kaljina, Džepi i Brčani (Brđani). Zauzimao je površinu od oko 6 hektara, na Velikoj i Maloj gradini, dijelu masiva Brvačke planine. Prema veličini prostora koji zauzima, grad Črešnjevo spada među najveće gradove u Bosni i Hercegovini. Teritorija sliva ove rijeke nosila je zajednički naziv Dragočaj. Tako se zvao i džemat u periodu osmanske vladavine, a pripadao je nahiji Neretvi, onom dijelu koji je spadao u srednjem vijeku u Kraljevu zemlju. Oko 1,5 m južno od grada Črešnjeva nalazio se mali grad Dragić kod Džepa. Njegova istorija tijesno je povezana sa gradom Črešnjevom. 

Prema tehnici zidanja i debljini bedema (do 2 m), većoj nego kod ostalih gradova, te prema civilnom naselju i crkvi opasanim zidinama, zaključuje se da je ovakav stepen razvoja grad mogao dostići tek u 15. vijeku. Citadela na najvišem vrhu grada, na Velikoj gradini, mogla je nastati i znatno prije.

Literatura
----------

* Vesna Mušeta-Aščerić, Srednjovjekovna župa Vrhbosna. Problemi granica i vlasti, Prilozi Instituta za istoriju XX/21, Sarajevo 1985, 257-268.
* Pavao Anđelić, Svjetlost, Sarajevo, 1982 – STUDIJE O TERITORIJALNOPOLITIČKOJ ORGANIZACIJI SREDNJOVJEKOVNE BOSNE
* Pavao Anđelić - Historijski spomenici Konjica i okoline I, Konjic 1975, 324, lat.
* Hazim Šabanović - Bosanski pašaluk. Sarajevo: „Svjetlost", 1982. godine
* Marijan Sivrić i Tomislav Anđelić - Srednjovjekovne humske župe, ZIRAL, Knjiga 101, Biblioteka Stećak, Knjiga 3, Mostar 1999.
**Ugor** (*lat. Conger conger*) je morska riba iz porodice *congridae* ili zmijolikih riba, red jeguljke. U Hrvatskoj ga još nazivaju grongo, školjar, gruj.

Opis
----

Ugor je zmijolika riba, dugačkog tijela. Boja mu varira u nekoliko nijansi, od svijetlosive do posve crne, a sve to ovisi o terenu na kojem obitava. Svi ugori imaju bijele točkice po bočnim stranama tijela. Naraste do 2,3 m duljine i oko 48 kg težine, ali može narasti i do 3 m i težine od oko 100 kg.

Rasprostranjenost
-----------------

Može ga se naći diljem europskih obala Atlantika od Norveške i Islanda na sjeveru do Senegala na jugu. Također obitava u Sredozemnom i Crnom moru. 

Obitava u čitavom Jadranu, obično na kameitom dnu.

Način života i ishrana
----------------------

Ugori su grabežljivci koji putuju niz struju i nastanjuju dijelove obale, kanale, uvale i vanjske strane otoka. Danju se skriva u zaklonu stijena u koji se uvuče svojim duguljastim i sluzavim tijelom. 

Lovi noću a plijen su mu ribe i ostali hranjivi organski obroci. Jako je proždrljiv pa često guta obrok koji mu jedva stane u usta zbog čega može uginuti uslijed gušenja.

Razmnožavanje
-------------

U vrijeme mrijesta ugori se povlače u velike dubine. Dvije su poznate lokacije mrijesta i to u Mediteranu i uz portugalsku obalu.

Život ugora završava reprodukcijom jer im se tijelo toliko iscrpi da se nikako ne mogu vratiti u normalan život. Ženke zbog sigurnosti u dubinama izbacuju preko tri milijuna jajašaca.

Gospodarska vrijednost
----------------------

Brudet od ugora
Krv ugora je otrovna, ali ne u tolikoj mjeri kao kod jegulje. Meso odraslog ugora je vrlo cijenjeno a manji primjerci su prepuni kostiju i drače. Najčešće se sprema na brudet. Bogat je masnoćama i proteinima. Lovi ga se parangalom.

Temeljem zakona o zaštiti riba, zabranjeno je loviti ugora manjeg od 70 cm.

Izvori
------

1. ↑  „Ribe Jadrana - Ugor". Arhivirano iz originala na datum 2016-03-04. Pristupljeno 2021-08-13.
2. ↑  „European conger (eng.)". Arhivirano iz originala na datum 2009-08-03. Pristupljeno 2009-11-05.

Vanjski linkovi
---------------

Riblje oko - Zmijolike ribe[*mrtav link*]

Linkovi
-------

|  |  |
| --- | --- |
|  | U Wikimedijinoj ostavi ima još materijala vezanih za: **Ugor** |
|  | Wikivrste imaju podatke o: **Ugor** |

***Ugor*** na Wikimedijinoj ostavi
**Ulsterski unionizam** ili **ulsterski lojalizam** je vid irskog unionizma s fokusom na Sjevernu Irsku, koja približno obuhvaća teritorij tradicionalne regije Ulster. Dok se irski unionizam u najširem smislu javlja u 19. vijeku kao ideja zadržavanja Ujedinjenog Kraljevstva Velike Britanije i Irske odnosno kao kontrapod zahtjevima određenih irskih političara za autonomijom ili nezavisnošću otoka, ulsterski unionizam rađa se ranih 1920-ih prilikom podjele Irske i orijentiran je k očuvanju statusa Sjeverne Irske unutar Ujedinjenog Kraljevstva. Iz ovih razloga, ulsterski unionizam moguće je grupirati u domenu britanskog nacionalizma. Ideologija ulsterskog unionizma rasprostranjena je primarno kod radničke klase ulsterskih protestanata, potomaka britanskih došljaka tokom plantažiranja Irske, iako pristaša ima i kod etničkih irskih katolika. Politički kontrapod ulsterskom unionizmu je irski nacionalizam, a ideološki sukob osobito je došao do izražaja tokom Sjevernoirskog sukoba

Literatura
----------

* (`en`) Ignatieff, Michael (1994). *Blood and Belonging: Journeys into the New Nationalism*. New York: Farrar, Straus and Giroux. ISBN 9780374524487. OCLC 29258218.
* (`en`) Miller, David W. (1978). *Queen's Rebels: Ulster Loyalism in Historical Perspective*. Dublin; New York: Gill and Macmillan; Barnes & Noble. ISBN 9780064948296. OCLC 4036533.
* (`en`) Potter, John Furniss (2001). *A Testimony to Courage: The Regimental History of the Ulster Defence Regiment 1969–1992*. London: Leo Cooper. ISBN 9780850528190. OCLC 49942601.
* (`en`) Ryder, Chris (1991). *The Ulster Defence Regiment: An Instrument of Peace?*. London: Methuen. ISBN 9780413648006. OCLC 24797584.
**Ultramaraton** je termin koji definiše svako trčanje (a ponekad i druge discipline) koje podrazumeva staze duže od maratonske (42,195 km (26,219 milja)). Ove dužine se često dobijaju tako što se nekim brojem pomnoži dužina od 25 milja ili kilometara, u zavisnosti od konvencija zemlje u kojoj se trka održava.

Često dužine ultramaratona su 50 i 100 kilometara ili 50 i 100 milja. Nešto ređe se trči razdaljina od 84 km (52 milje) i ova trka se zove dupli maraton zbog dužine od dve maratonske trke. Najveći broj ultramaratona ima nestandardnu dužinu staze.

Značajni ultramaratoni u Evropi
-------------------------------

* Ultra trejl du Mon Blan (*Ultra Trail du Mont Blanc*) u Francuskoj
* Spartatlon (*Spartathlon*) u Grčkoj
* Trka London-Brajton (*London to Brighton*) u Engleskoj

Značajni ultramaratoni u Africi i Americi
-----------------------------------------

* Komrejds maraton (*Comrades Marathon*) u Južnoafričkoj republici
* Maraton dva okeana (*Two Oceans Marathon*) u Južnoafričkoj republici
* Peščani maraton (*Marathon des Sables*) u Maroku
* Bedvoter ultra (*Badwater Ultra*) u Sjedinjenim Američkim Državama
* Vestern stejts trka izdržljivosti (*Western States Endurance Run*) u Sjedinjenim Američkim Državama

Spoljašnje veze
---------------

***Ultramaraton*** na Wikimedijinoj ostavi

* Arhivirano 2009-03-01 na Wayback Machine-u
* Arhivirano 2009-09-18 na Wayback Machine-u
Robovska tvrđava Elmina
**Tvrđava Elmina** je tvrđava što su je portugalske kolonijalne vlasti 1482. godine izgradile na području današnje Elmine u Gani. Tvrđava je izvorno izgrađena pod imenom **São Jorge da Mina**. Kao prva trgovačka postaja na obalama Gvinejskog zaljeva, tvrđava Elmina je zapravo najstarija europska građevina ispod Sahare. Iako je isprva bila trgovačka tvrđava, Elmina je postala jedna od najvažnijih postaja u sklopu transatlanstke robovske rute. Nizozemci su utvrdu osvojili 1637. godine, a 1642. godine i cijelu Zlatnu Obalu. Nizozemci su trgovinu robljem nastavili voditi sve do 1814. godine, a 1872. je nizozemska Zapadna Obala potpala pod vlast Britanskog Imperija. 

Kada je Zlatna Obala 1957. stekla nezavisnost od Britanije, uprava tvrđave pripala je nezavisnoj Gani. Danas je Elmina popularno historijsko odredište, a bila je jedna od važnijih lokacija snimanja filma *Cobra Verde* (1987) Wernera Herzoga. Danas je tvrđava Elmina organizirana u sklopu lokacija svjetske baštine UNESCO-a.

***Tvrđava Elmina*** na Wikimedijinoj ostavi

|  |  |
| --- | --- |
| Normativna kontrola Uredi na Wikidati | 
* WorldCat identiteti
* VIAF: 316594347
* SUDOC: 202637905

 |
**Yawalapití** (Iaualapiti, Iaulapiti, Iawalapiti, Iaulapiti, Iwalapiti, Jaulapiti, Yaulapití, Yawarapiti, Ualapiti) /=narod palme yawala,/ indijansko pleme sa juga Xingu Parka u brazilskoj državi Mato Grosso. Jezično pripadaju porodici Arawakan a srodni su plemenima Waurá i Mehináku. Kultura Jaulapti nasličnija je onoj njima prijateljskog plemena Mehinaku. Sela su im kružna, sa kolektivnim nastambama (maloca) za više obitelji. Svoja tijela farbaju urukuom, a isto tako i kosu koja time poprima izgled kacige. Poulacija im iznosi 208 (2002), a prema Ethnologue, jezik im je nestao. 

Tradicionalni teritorij yawalapita je donji tok rijeke Kuluene na gornjem Xinguu, gdje je danas preostalo još samo jedno selo na rijeci Rio Totoari (u njihovom jeziku Tipatipa), malenoj pritoci Rio kuluene. Selo se nalazi blizu indijanske postaje Leonardo Villas Boas. Selo je kružnog oblika sa kućama visokim 6-7 metara i krovovima koji se spuštaju sve do dna, a okružuju središnji prostor (uikúka) u kojem se nalazi muška kuća sa svetim flautama-yakuí.

Yawalapiti su ribari i uzgajivači manioke a prehranu dopunju mesom raznih vrsta majmuna i ptica, kao i sakupljanjem: ananas (Ananas sativus), piquí (Caryocar villosum), buriti (Mauritia flexuosa), skakavci i mravi. Također uzgajaju i nešto kikirikija (Arachis hypogaea), papriku (Capsicum) i duhan (Nicotiana tabacum). Banane, slatki krumpir, abóbora (Cucurbita), kalabase (Crescentia), pamuk, limeta, i tikve (Lagenaria) nabavljaju iz susjednih sela Indijanaca Kalapalo, Kamayurá, Waurá i Mehinaku.

Demijurg Kwamuty, stvoritelj je prvih ljudi.

Izvori
------

1. ↑  Yawalapiti

Lietratura
----------

* Ribeiro, Berta G. (1979). Diário do Xingu. Rio de Janeiro: Paz e Terra.

Vanjske poveznice
-----------------

* Slike[*mrtav link*]
**Ulpijan** (*Domintius Ulpianus*), oko 200 g. n. e. iz Tira, Fenikija (Phoenitia) danas Liban, jedan je od poslednjih velikih rimskih pravnika klasičnog doba. 

Sa kolegom Paulusom (*Paulus*) pripadao je konzilijumu pretorijanskih prefekta (praefectus praetorio) u vreme Papinijana (*Papinian*), kada se prvi put i pojavljuje u javnosti. Bio je član saveta cara Septimija Severa 193-211), a za vreme Karakale 211-217) bio je uravnik državne biblioteke (arhiva) (magister libellorum). Car Elagabal ga je prognao iz Rima. 

Pred kraj života je i sam zauzeo položaj pretorijanskog prefekta (praefectus praetorio), komandanta pretorijanske garde i glavnog savetnika cara Aleksandra Severa. Uživao je naklonost ovog cara, koji ga je i vratio u Rim. Ubili su ga 228. godine n. e. pobunjeni pretorijanci, iako ima tvrdnji da papirus iz Egipta pominje kao vreme njegove smrti maj ili juni 223. godine n. e.

Njegova književna delatnost bila je veoma obimna, napisao je oko 280 knjiga. Glavno delo su mu Regule (*Regulae*) u 7 knjiga pravila i institucija - od kojih jedna *De officio proconsulis libri x.*, sadrži izalganja o krivičnom pravu. Zatim, komentari pretorskih edikata (*Libri ad edictum praetoris*) koje obuhvataju 81 knjigu, zbirki mišljenja, odgovora i rasprava. Komentari Sabina (*Libri ad Sabinum*), komentari rimskog građanskog prava (ius civile) koji sačinjavaju više od 50 knjiga. 

U vreme prvog progonstva, tokom pet godina, napravio je prvu veliku kodifikaciju Rimskog prava *Constitutio Antoniniana*, u kojoj je pregledno sažeo sva važeća pravna pravila iz hiljadugodišnje tradicije Rimskog prava. 

Izvodi iz njegovih spisa sačinjavaju otprilike trećinu Digesta (*Digesta*) (od čega su oko jedne petine komentari edikata), kodifikacije vizantijskog cara Justinijana.

Iako nije bio originalan pravni pisac, već više kompilator, Ulpijan se nije držao previše tuđih mišljenja niti je slepo pratio autoritete. Kao autora karakteriše ga doktrinarana doslednost, razložna kritika i lucidnost u argumentaciji, stilu i jeziku. Najvažniji doprinos Ulpijana je u nastavljanju ideala zakonite vladavine (vladavine zakona). 

Prvo izdanje jednog dela Ulpijanovih sačuvanih rukopisa, *Domintii Ulpiani fragmenta*, koje sadrže 29 poglavlja prvi put je objavio Tilije (*Tilius*) u Parizu (1549).
**Senar** (arapski: سنار / *Sannār*) je jedan od 18 vilajeta na koje je Sudan administrativno podjeljen.

Geografske karakteristike
-------------------------

Senar se prostire na jugoistoku Sudana, jednim malim dijelom na istoku graniči sa Etiopijom a sa još manjim na zapadu sa Južnim Sudanom.

Vilajet ima površinu od 37 844 km², na kojoj živi 1 918 700 stanovnika.

Za Senar je najvažniji Plavi Nil, duž kog živi većina stanovnika i koji je najvažniji za privredu tog agrarnog vilajeta.

Administracija
--------------

Administrativni centar vilajeta je Sindža, iako nije i najveći grad već je to Sennar.

Izvori
------

1. 1 2  „*Sudan*" (engleski). City population. Pristupljeno 2.9. 2020.

Vanjske veze
------------

* *Sennar / sub-divisions* (`en`)

| * p
* r
* u
Sudan Sudanski vilajeti |
| --- |
| Plavi Nil · Centralni Darfur · Istočni Darfur · Gezira · Kasala · Kartum · Sjeverni Darfur · Sjeverni Kordofan · Sjeverni Vilajet · Gedaref · Crveno more · Nil · Senar · Južni Darfur · Južni Kordofan · Zapadni Darfur · Zapadni Kordofan · Bijeli Nil |
**Daltonov zakon** govori o tlakovima pojedinih vrsta plinova u smjesi plinova, a glasi: tlak smjese jednak je zbroju parcijalnih tlakova plinova koji čine smjesu. Parcijalni tlak određenog plina u smjesi, je onaj tlak koji bi taj plin imao kada bi sam zauzimao obujam, koji zauzima smjesa. Daltonov zakon nam omogućava odredivanje parcijalnih tlakova plinova prisutnih u atmosferi, poznavanjem njihovih udjela u atmosferskom zraku. Tako, ako je kisik prisutan u zraku udjelom od 21%, tada će i njegov parcijalni tlak biti 21% od ukupnog tlaka zraka. 

Matematički, Daltonov zakon se može pisati:

{\displaystyle P\_{total}=\sum \_{i=1}^{n}{p\_{i}}}       ili      {\displaystyle P\_{total}=p\_{1}+p\_{2}+\cdots +p\_{n}}
Gdje *p1*, *p2*,.... *pn* – prestavlja parcijalne tlakove pojedinih sastojaka smjese plinova. Pretpostavlja se da plinovi ne reagiraju kemijski međusobno:

{\displaystyle \ p\_{i}=P\_{total}y\_{i}}
gdje je *pi* – parcijalni tlak pojedinog plina, *yi* – udio pojedinog plina u smjesi. 

Daltonov zakon ne opisuje u potpunosti realne plinove. Razlike su pogotovo velike kod visokih tlakova, kada su molekule vrlo blizu jedne drugima, pa dolaze do izražaja međumolekularne sile, i mijenjaju vrijednost tlaka.

Poveznice
---------

* Boyle-Mariotteov zakon
* Gay-Lussacov zakon
* Charlesov zakon
* Plinski zakoni
Republika Moldavija je kopnena zemlja u Evropi koja se graniči sa samo dve zemlje, Rumunijom i Ukrajinom, koje imaju zajedničku granicu. Time se može reći da postoje teškoće u razvoju prometnog saobraćaja kroz zemlju, što otežava razvoj i onako nerazvijene saobraćajne mreže. 

Najveći saobraćajni čvor je glavni grad, Kišinjev.

Železnički saobraćaj
--------------------

Po najnovijim podacima iz 2005. godine ukupna dužina železničke mreže u Moldaviji je 1.138 km, pri čemu je celokupna mreža neelektrifikovana i jednokolosečna. Takođe, železnica dugo nije bila održavana, pa je železnički prevoz veoma loš. Kao isve druge železnice u bivšem SSSRu i moldavska ima širi kolosek od uobučajenog (širina 1520 mm). Poslednjih godina postoje pomaci napred, najviše u povezivanju Kišinjeva sa državnom lukom na Dunavu.

**Železnička veza sa susednim zemljama**:

* Ukrajina Ukrajina - da
* Rumunija Rumunija - da, uz promenu širine koloseka

Drumski saobraćaj
-----------------

Ukupna dužina puteva u Moldaviji u 2003. godini je 12.730 km, od čega je sa čvrstom podlogom 10.973 km. Savremeni autoputi ne postoje, a kolovozi sa 4 trake postoje samo na prilazu Kišinjevu. Glavni magistralni putevi su povezuju Kišinjev sa oblasnim središtima u državi i velikim gradovima u okruženju (Odesa, Galac, Jaši).

Vodeni saobraćaj
----------------

Moldavija se, kao unutarkopnena zemlja, a najbliža važnija pomorska luka je Odesa. Država se stoga oslanja na rečni saobraćaj. Međutim, i on je slabo razvijen, iako država poseduje izlazak na plovne reke, zbog postojanja određenih poteškoća. Zapravo, jedina plovna reka velikog značaja je Dunav, ali izlazak Moldavije na ovu reku je samo oko 600 metara, pa je cela ta dužina pretvorena u luku Đurđulešti. Druge dve manje reke, Prut i Dnjepar, su plovne samo za manja plovila i granične su, takođe.

Gasovodi i naftovodi
--------------------

Aerodrom u Kišinjevu
Gasovod: Dužina tokova je 606 km (2006. godine).

Naftovod: ne postoji.

Vazdušni transport
------------------

U Moldaviji je 2006. godine postojalo 12 zvanično upisanih aerodroma (pogledati: Aerodromi u Rumuniji), od kojih 6 sa tvrdom podlogom. Samo je jedan aerodrom uvršten na listu međunarodnih aerodroma sa IATA kodom (IATA Airport Code). To je kišinjevski Međunarodni aerodrom.

***Saobraćaj u Moldaviji*** na Wikimedijinoj ostavi

Saobraćaj Evropskih zemalja

 **Saobraćaj:** Azerbejdžan • Albanija • Andora • Austrija • Belgija • Belorusija • Bosna i Hercegovina • Bugarska • Vatikan • Gruzija • Grčka • Danska • Estonija • Irska • Island • Italija • Jermenija • Kazahstan • Kipar • Letonija • Litvanija • Lihtenštajn • Luksemburg • Mađarska • Malta • Moldavija • Monako • Nemačka • Norveška • Poljska • Portugalija • Makedonija • Rumunija • Rusija • San Marino • Slovačka • Slovenija • Srbija • Turska • Ujedinjeno Kraljevstvo • Ukrajina • Finska • Francuska • Holandija • Hrvatska • Crna Gora • Češka • Švajcarska • Švedska • Španija - Evropska unija

**Teritorije:** Akrotiri i Dekelija • Grenland • Gernzi • Gibraltar • Jan Majen • Džersi • Olandska Ostrva • Ostrvo Man • Svalbard • Farska Ostrva
Tvrđava Vranduk
**Tvrđava Vranduk** je utvrđenje na području općine Zenica, Bosna i Hercegovina. Ime je izvedeno od riječi branduk (braniti). Proglašena je za nacionalni spomenik BiH.

Lokacija
--------

Nalazi se oko 10 km nizvodno od centra Zenice, na lijevoj strani rijeke Bosne, na istaknutom planinskom rtu uzdignutom 25 metara iznad rijeke. Na tom mjestu rijeka pravi luk malog radijusa pa je tvrđava sa tri strane okružena prirodnom preprekom.

Istorija
--------

Tvrđava Vranduk podignuta je krajem XIV stoljeća u župi Brod, jednoj od župa srednjovjekovne Bosne. Bila je banski, a zatim i kraljevski grad. Prvi put spominje se 1410. godine. U okolici Vranduka razvio se sistem obrambenih objekata i unutar tih zidina manje naselje *sotto Vranduch*. U njemu su bosanski kraljevi primali izaslanstva, potpisivali ugovore i izdavali povelje. Brat kralja Tomaša, Radivoj, se u dokumentima spominje kao "knez od Vranduka". Veće trgovačko–obrtničko naselje izvan bedema je nastalo u selu Varošišću, oko 2,5 km udaljeno od utvrđenja u Vranduku. U njemu je kralj Tomaš sagradio crkvu.

Osmanlije zauzeli su Vranduk 1463. godine. U svom pohodu na Bosnu 1697. godine, Eugen Savojski je, uočivši težinu osvajanja grada, zaobišao Vranduk. Početkom 18. stoljeća utemeljena je Vrandučka kapetanija. U 18. i početkom 19. stoljeća grad je služio kao zatvor za političke krivce. Austrijske trupe su 1878. godine zauzele grad i u njemu držale posadu do 1890. godine kada je napušten.

Opis
----

Tvrđava Vranduk pripada tipu brdskog utvrđenja i sastoji se od citadele sa glavnim čeonim tornjem zaštićenim opkopom i zidovima prilagođenim konfiguraciji lokaliteta. Tvrđava je, i pored kasnijih prepravki, sačuvala izvorne oblike, koji podsjećaju na rana rješenja europskih utvrđenja. U srednjem vijeku je glavna kula bila viša a prostor obora podijeljen zidom. Mala kula i istočni zid naknadno su dograđeni u svrhu zaštite ulaza u tvrđavu. U sklopu obora nalazilo se više objekata različite namjene, a pronađeni su i ostaci „Dizdareve kuće".

Unutar zidova pronađeni su brojni arheološki nalazi koji su pohranjeni u Muzeju grada Zenice.

Vrandučka stara džamija poznata i kao Džamija sultana Fatiha sagrađena je nakon 1463. godine.
Danas postoji i tunel, sagrađen u Drugom svjetskom ratu koji se nalazi ispod Vranduka. Tvrđava je zadnjih godina restaurirana i pretvorena u muzej.

Literatura
----------

* Marko Vego, *Naselja bosanske srednjevjekovne države*, Sarajevo 1957, 133.
* Pavao Anđelić, Adem Handžić i Branka Raunig, u „*Srednjovjekovna Bosna i evropska kultura*", Zenica 1973.
* Desanka Kovačević-Kojić, *Градска насеља средњовјековне босанске државе*, Sarajevo 1978, 81-83, 206, 287-290.

Vanjske veze
------------

* Vranduk Arhivirano 2021-02-13 na Wayback Machine-u
* Izlet na Vranduk Arhivirano 2016-08-21 na Wayback Machine-u
* Tvrđava Vranduk
**Vuteks** (***Vukovarska tekstilna industrija Vuteks***), nekadašnji div tekstilne industrije SFR Jugoslavije i Hrvatske.

Povijest
--------

Počeci rada Vukovarske tekstilne industrije "Vuteks" sežu do 1930 godine i Kraljevine Jugoslavije, kada je s radom započela "Tvornica pokrivača i frotirne robe Theodor Müller". Nakon Drugog svjetskog rata i podržavljenja imovine tokom FNR Jugoslavije, tvrtka je poslovala pod nazivom "Tvornica pokrivača 12. IV. 1945.", a sjedište joj je bilo u Proleterskoj ulici b.b. u Vukovaru. Asortiman izrade tekstilnih proizvoda se povećao idućih godina, kada je spajanjem Tvornice pokrivača i Tvornice čarapa 1951 godine osnovana Vukovarska tekstilna industrija "Vuteks". Idućih godina "Vuteksu" su pripojena i druga vukovarska poduzeća, kao što su Vukovarska trikotaža i predionica "VTP" i Tvornica konfekcije "Srem". "Vuteks" je potom počeo bilježiti znatne uspjehe u proizvodnji tekstila, a svrstana je i među najveće europske proizvođače deka. Glavno je tržište bilo njemačko, kuvajtsko, američko i povremeno Sovjetskog Saveza (SSSR). "Vuteks" je na svome vrhuncu godišnje proizvodio 2 milijuna pokrivača, 1,6 milijuna četvornih metara netkanog tekstila te 1,4 milijuna kvadrata trikotaže. Pred kraj proizvodnje, uoči ratnih zbivanja 1991 godine tj. raspada Jugoslavije i rata u Hrvatskoj, "Vuteks" je zapošljavao 1.457 radnika, raspodijeljenih u slijedeće pogone: Proizvodnja pokrivača i tkanina, Proizvodnja netkanih tekstilnih proizvoda, Proizvodnja velura i autopresvlaka, Maloprodaja, Uslužne djelatnosti i Zajedničke službe. U jeku ratnih zbivanja u Vukovaru "Vuteks" je u augustu 1991 godine prestao s radom, a nakon pada i za vrijeme okupacije grada, tj. za vrijeme tkz. Republike Srpske Krajine, tamošnje su vlasti odlučile nastaviti proizvodnju u postojećim objektima, koji su u velikoj mjeri reducirani uslijed ratnih razaranja. Tvrtka je prozvana "Vuteks s.p.o." Vukovar, a proizvodnja je započela u aprilu 1992 godine sa 600 radnika, ponajviše srpske nacionalnosti. U isto vrijeme, u Republici Hrvatskoj postupno dolazi do stvaranja ideje o obnovi vukovarske tekstilne industrije, što je dijelom realizirano otvaranjem pogona u Vinkovcima pod nazivom "Vuteks-Feniks" d.o.o. koji je proizvodio dio nekadašnjeg asortimana "Vuteks"-a. Nakon provedene mirne reintegracije okupiranoga područja u Podunavlju početkom 1998 godine dolazi do preuzimanja uprave u vukovarskom pogonu, te započinje njegova integracija u postojeći hrvatski gospodarski sustav, čime se dotadašnje društveno poduzeće transformira u dioničko društvo. Zbog nelikvidnosti, nad "Vutkesom" je 2000 godine otvoren stečaj. Cjelokupna je imovina u stečajnom postupku prodana. Polovica je pogona u stečaju prodana zainteresiranim poduzetnicima i za potrebe Podunavske slobodne zone, a drugu je polovicu kupio vinkovački "Vuteks-Feniks" d.o.o..
**Tvrđava Bahla** (arapski: قلعة بهلاء‎, *Qal'at Bahla*) je najpoznatija od četiri povijesne utvrde na gorju Džebel Ahdar ("Zeleno gorje") u pokrajini Unutrašnji Oman, oko 200 km južno od glavnog omanskog grada, Muskata. 

Bahla oaza je izvanredan primjer srednjovjekovne utvrđene islamske oaze s okruglim tornjevima iz vremena prije ratovanja barutom u kojoj je zajednica poljoprivrednika, pod vodstvom vladajuće elite, organizirala sustav navodnjavanja i obrane. Cijelo naselje s utvrdom, sokakom (trgovište), labirintom nastambi od glinenih opeka, podzemnim sustavom navodnjavanja (afladž) i vrtom palmi je okruženo adobe zidinama dugima 12 km. Ona je još početkom 9. vijeka bila jedno od uporišta Haridžita koji su se opirali "normalizaciji" koju je u islamu provodio kalif Harun al-Rašid. 

Utvrda u Bahli je izgrađena na temeljima starije utvrde, u 13. i 14. vijeku kada je Bahla cvala pod vladavinom plemena Banu Nebhan (Nabahini, do 15. vijeka). Bahla je bila središte ibadizma na kojemu su omanski imami temeljili svoju vlast, a čiji se utjecaj osjetio širom Arabije, Afrike i dalje. 

Ruševni adobe zidovi i tornjevi njihove prijestolnice se uzdižu više od 50 metara iznad temelja od pješčenjaka. Utvrda nije obnavljana sve do 1987. godine i tada je izgledala poprilično jadno s dijelovima zidina koji su sve više rušili sa svakom kišnom sezonom. Odmah nakon što je utvrda Bahla upisana na UNESCO-v popis mjesta svjetske baštine u Aziji 1987. godine, slijedeće godine je upisana na popis ugroženih mjesta svjetske baštine. Nakon što je tijekom obnove od 1993. do 1999. godine Omanska vlada potrošila skoro 9 milijuna $, i nakon što je godinama bila pokrivena skelama i nepristupačna turistima, godine 2004. skinuta je s popisa ugrožene svjetske baštine.

Jugozapadno od utvrde nalazi se stara "Džamija petka" s izrazito plastičnim mihrabom iz 14. vijeka koja je također dio zaštićenog lokaliteta.

Grad je još uvijek nadaleko poznat po svojoj Bahla lončariji.

Vanjske veze
------------

***Tvrđava Bahla*** na Wikimedijinoj ostavi

* Virtualni obilazak Utvrde Bahla Arhivirano 2020-11-13 na Wayback Machine-u

| * p
* r
* u
Svjetska baština u Omanu |
| --- |
|  | 
Irigacijski sistem Afladž  • Tvrđava Bahla  • Arheološki lokaliteti Bat, Al-Khutm i Al-Ajn  • ~~Zaštićeno područje za životinje u pustinji Omana (domovina arapskih oriks antilopa)~~ 1)  • Zemlja tamjana
 | Omanska zastava |
| 1)UNESCO je ovo područje uklonio s popisa 28. 6. 2007. jer je vlada Omana odlučila površinu zaštićenog područja smanjiti za 90%. Ovo je prvo skidanje s popisa jednog mjesta koje je proveo UNESCO. |