Nemački vojnici u borbi protiv partizana u Bosni, zima 1943/44.
**Operacija Huk šume** (njem. ***Waldrausch***, izgovor: Valdrauš) je bila velika ofanziva Vermahta i snaga NDH protiv partizana u zapadnoj Bosni. Nastavak je strateške operacije »Snežna oluja«. Vođena je od 4. do 20. januara 1944. godine.

Osnovni zadatak operacije bio je razbijanje partizanskih jedinica na prostoru južno od Banje Luke, zapadno od Travnika i u rejonu Glamoča i Livna. Istovremeno, kao sastavni deo ofanzive »Valdrauš«, pomoćnim snagama je preduzeta operacija »Napfkuhen« između rijeke Save i severno od linije Doboj — Teslić — Banja Luka.

Dio je šeste neprijateljske ofanzive.

Pozadina
--------

*Glavni članci: Drugo zasjedanje AVNOJ-a i Operacija Snežna oluja*
Jajce u vrijeme II zasjedanja AVNOJ-a.
Drugo zasedanje AVNOJ-a je održano 29. novembra 1943. u Jajcu. Na zasedanju je AVNOJ konstituisan u zakonodoavno i izvršno predstavničko telo Jugoslavije, i uspostavljen je Nacionalni komitet oslobođenja Jugoslavije. Za predsednik Nacionalnog komiteta je izabran Josip Broz, a za predsenika Predsedništva AVNOJ-a dr Ivan Ribar.

Angažovane snage
----------------

Ukupno brojno stanje okupatorsko-kvislinških jedinica angažovanih za nastavak operacije "Šnešturm" u Bosanskoj krajini bilo je oko 116.000 vojnika.

Plan operacije
--------------

Izvođenje operacije »Valdrauš« Komanda 2. OkA poverila je Komandi 5. SS-brdskog armijskog korpusa, pa je u tom smislu Komanda 5. SS-BAK-a izdala zapovest 29. decembra 1943. Zadaci potčinjenih jedinica bili su sledeći:

92. motorizovani grenadirski puk i 901. oklopni grenadirski nastavni puk upućuju se 2. januara 1944. iz istočne Bosne, preko Slavonskog Broda, radi prikupljanja na komunikacija Staro Petrovo Selo — Nova Gradiška — Kozarac. Po izbijanju na određenu prostoriju, 92. puk iz Banje Luke prodire preko Sitnice u Mrkonjić-Grad i Jajce, gde dolazi u dodir sa 1. brd. divizijom, sa kojom potom produžava nadiranje ka Glamoču. U isto vreme 901. puk iz Banje Luke, sa jednim bataljonom 383. p. 373. pd, nastupa ka Kotor-Varošu u cilju sadejstva 1. brdskoj diviziji, a potom dolinom Vrbasa prodire do Krupe radi sadejstva sa 92. pukom.

1. brdska divizija nastupa sa linije Doboj — Žepče na zapad, a potom izbija na liniju Jajce — Torbe, odakle, preko komunikacija Jajce — Travnik i Jajce — Bugojno, vrši prodor prema Glamoču.

7. SS-brdska dobrovoljačka divizija »Princ Eugen« nastupa sa linije Žepče — Zenica prema liniji Travnik — Busovača — Klokoti, odakle dalje vrši prodor prema Ku-presu i Livnu.

369. legionarska divizija »Vražja« nastupa sa linije Bojnica — Kreševo — Ivan-Sedlo — Konjic — Jablanica prema Čelinskoj planini i sa odsdka Ostrožac — Raima izbija u dolinu Rame i Doljanke.

Delovi 118. lovačke divizije zatvaraju odsek Posušje — Studenci, dok Borbena grupa »Mostar« zatvara dolinu Drežanke, a domobranska 2. gorska pukovnija zatvara odsek u rajonu Ostrovače.

Kao posebna mjera operativnog maskiranja predviđeno je da pomoćne snage krenu u napad jedan dan prije glavnih snaga, radi obmane Vrhovnog štaba NOVJ u vezi sa glavnim pravcem napada. Predviđeno je da operacija pomoćne grupe, "Napfkuhen", počne 11. januara, a operacija glavne grupe, "Valdrauš", 12. januara 1944. Međutim, zbog Prve banjalučke operacije je njemačka komanda Jugoistoka bila primorana da operacije "Napfkuhen" i "Valdrauš" otpočne prije predviđenog vremena, prvu 3. januara, a drugu 4. januara.

Tok operacije
-------------

Operacija je počela 4. januara 1944. Iz Doboja je krenula u napad njemačka 1. brdska divizija jačine od oko 20.000 ljudi pravcem Teslić — planina Borja — planina Vlašić — Jajce.

Komanda 2. oklopne njemačke armije naredila je komandi 15. brdskog armijskog korpusa da 92. i 901. motorizovani puk, podržani njemačkim snagama iz rejona Banjaluke, odmah otpočnu prodor ka Jajcu. Četvrtog januara u prodor prema Kotor-Varošu krenuo je 901. motorizovani njemački puk, ojačan 1. bataljonom 383. puka 373. njemačke "Tiger" divizije. Drugi, 92. motorizovani njemački puk, sa jedinicom "Bekel", 4. januara počinje prodor od Banjaluke, preko Mrkonjić-Grada, prema Jajcu, sa zadatkom da spriječi povlačenje vrhovnog rukovodstva NOP-a iz Jajca prema zapadu, preko Mrkonjić-Grada, a potom da zajedno sa jedinicom "Bekel", 1. brdskom divizijom i ostalim snagama i četnicima kao vodičima pronađe partizansko vodstvo i uništi ga. U pokretu iz Banjaluke 92. motorizovani puk je naišao na porušenu cestu i mostove, zbog čega je njegovo nadiranje bilo usporeno.

U pokretu prema Bronzanom Majdanu radi bočnog udara, grupa tenkova praćena pješadijom na kamionima 5 kilometara istočno od Bronzanog Majdana sustigla je kolonu 3. ličke brigade, koja se kretala iz sela Bistrice prema Sanskom Mostu. U kratkom okršaju, uz gubitke, tenkovi su pobjegli nazad sa pješadijom. U toj borbi poginuo je jedan i ranjen je jedan borac 3. ličke brigade.

Vrhovni štab NOV i POJ je na osnovu već ispoljenih pravaca nastupanja procijenio stvarne namjere njemačke komande. Zaključio je da im je glavni cilj okruženje rejona Jajca i likvidiranje vrhovnog rukovodstva NOP-a. Partizansko vodstvo napustilo je Jajce 7. januara, 1944. a posljednje partizanske jedinice krenule su iz Jajca prema Janju 8. januara. Istog dana 92. motorizovani njemački puk je prodro u Mrkonjić-Grad, a 3. krajiška proleterska i 3. lička brigada su se povukle prema Mliništima. Jedinice 92. motorizovanog puka i jedinica "Bekel" ušle su u Jajce 9. januara. Istovremeno su prodrle u širi rejon Jajca i Bugojna 1. brdska i 7. SS divizija "Princ Eugen".

Operacija "Valdrauš" završena je 10. januara.

Gubici
------

Prema nemačkim podacima, u ovoj operaciji Nemci su ubili 1162, a zarobili 295 partizana.

U toku operacije »Valdrauš«, neke jedinice Vermahta činile su takva nasilja i pljačke da su se i same vlasti NDH žalile na takve postupke.

Ishod
-----

Predviđanja komandanta 2. oklopne armije da će se vrhovno rukovodstvo NOP-a, kao i u operaciji "Vajs", povući na jug, gdje ga je trebalo okružiti i uništiti, nije se obistinilo. Njemački komandant Jugoistoka, feldmaršal Maximilian von Weichsu, je konstatovao da je operacija pretrpjela neuspjeh, pa je naredio da se u zapadnoj Bosni obustave sve operacije sem operacije "Brandfakel" na Kozari.

Već narednog dana po okončanju nemačke operacije, 11. januara, štab 5. korpusa NOVJ je izdao naređenje potčinjenim jedinicama za raspored i dejstvo na komunikacijama Mrkonjić-Grad - Mliništa i Čađavica - Ključ.

Izvori
------

1. 1 2 3
2. ↑  AVII, NAV-T-314 r. 558, s. 717—24
3. ↑  Naređenje Komande 15. brdskog armijskog korpusa od 4. januara 1944. potčinjenim jedinicama za dejstva u operaciji »Valdrauš« na pravcu Banja Luka — Kotor-Varoš
4. ↑
5. ↑  NAW T314, Roll. 558, fr. 750[*mrtav link*]
6. ↑  NAW T314, Roll. 558, fr. 751[*mrtav link*]
7. ↑  AVII, k. 797, reg. br. 2/2. Knjiga "Uz Vrhovnog komandanta", str. 172.
8. ↑  AVII, NAV-T-77, r. 781, s. 5507484—5
9. ↑  Zbornik NOR-a, tom IV, knj. 21, dok. br. 49 i 68
10. ↑  AVII, k. 458-a, reg. br. 4/1-1.

Vidi još
--------

* Zimske operacije u Jugoslaviji 1943/1944
* Spisak antipartizanskih operacija u NDH
* Spisak osovinskih operacija u Jugoslaviji

Vanjske veze
------------

* Operation "Waldrausch"
* Naređenje Komande 2. oklopne armije od 1. januara 1944. Komandi 15. brdskog armijskog korpusa za sprovođenje operacije »Valdrauš«
* Naređenje Komande 15. brdskog armijskog korpusa od 4. januara 1944. potčinjenim jedinicama za dejstva u operaciji »Valdrauš« na pravcu Banja Luka — Kotor-Varoš