**Slobodna ekonomska zona** ili samo *slobodna zona* (od latinske sintagme *zona franca*=slobodni pojas) je dio teritorija neke države - ograđen i označen u kom se obavlja ekonomska aktivnost oslobođena od carinskih, poreskih i sličnih davanja.

Karakteristike
--------------

Korisnici u zoni mogu slobodno skladištiti, proizvoditi ili dorađivati robu i trgovati njome. Oni se također mogu baviti veleprodajom (ali 
maloprodajom ne), posredovanjem u trgovini, pružanjem usluga, bankarskim i drugim financijskim poslovima i usluga osiguranja i reosiguranja imovine i osoba. Tek kad se roba proda potrošačima u zemlji u kojoj se zona nalazi - ona postaje predmet carinjenja i oporezivanja.

Takve zone organiziraju se i podižu kod većih morskih luka, aerodroma i državnih granica, odnosno u krajevima koji imaju najveće geografske prednosti za trgovanje. Takvi su bili; Hong Kong, Singapur, panamski Colón, Kopenhagen, Stockholm, poljski Gdańsk, Los Angeles i New York.

Pogled na slobodnu zonu u španjolskom Vigu

Historija
---------

Za slobodne zone se zna još od antike; Feničani, Grci i Rimljani davali su svojim pojedinim kolonijama i lukama po Mediteranu kojekakve privilegije za skladištenje, uvoz i izvoz i koješta drugo, stimulirajući na taj način razvoj trgovine. 
Prva poznata slobodna zona bio je grčki otok Delos u Egejskom moru, koji od 166. pne. ima privilegiju da je oslobođen od carine i poreza za trgovanje između istočnog i zapadnog Mediterana.

Tokom srednjeg vijeka procvali su hanzeatski gradovi, kao neka vrsta preteča slobodnih zona, odnosno slobodnih luka. 
Od kraja 19. vijeka u Evropi više ne postoje slobodni lučki gradovi (porto franco), pa se prostor bescarinskih zona suzio na manje dijelove luka (*slobodne lučke zone*).

U Sjedinjenim Američkim Državama zone slobodne trgovine prvi put su odobrene 1934. Njihov broj se nakon 1970-ih radikalno povećao, proširivši se na gotovo sve 
savezne države. A od kraja 20. vijeka narastao je njihov broj i po svijetu radikalno se počeo povećavati .

Slobodne zone po bivšim jugoslavenskim republikama
--------------------------------------------------

Najstarija slobodna luka u Hrvatskoj je Rijeka koja taj status ima od 1719.
Kraljevina Jugoslavija nije poznavala taj institut, Socijalistička Federativna Republika Jugoslavija počela je osnivati slobodne zone od 1964. prvo u Kopru i Rijeci a zatim i u Beogradu, Novom Sadu, a kasnije posvuda.

U Hrvatskoj je od donašenja novog zakona 1996. uveden je dvojaki tip zona; na one koje su osnovane na bazi koncesije i one koje su osnovane posebnom odlukom ili davanjem suglasnosti. 
Danas djeluju zone u Osijeku, Rijeci (Kukuljanovo), Zagrebu, Splitu, Puli, Pločama, Slavonskom Brodu, Varaždinu i Vukovaru.

U Srbiji su najveće zone podignute u Pirotu i Beogradu (98 hektar). Pored tog takve zone imaju Subotica, Novi Sad, Zrenjanin, Šabac i Kragujevac.

Slobodna ekonomska zona, naziva se još i Carinska zona (*Customs zona*), Bescarinska zona (*Customs free zone*) ali i; Duty-free export processing zone, Export free trade zone, Industrial export processing zone, Joing enterprise zone.

Izvori
------

1. ↑  „*Zona*" (talijanski). Treccani. Pristupljeno 26. 10. 2018.
2. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10  „*Razvoj i značenje slobodnih ekonomskih zona*" (hrvatski). Geografija. Arhivirano iz originala na datum 2019-06-12. Pristupljeno 28. 10. 2018.
3. 1 2 3  „*Free-trade zone*" (engleski). Encyclopædia Britannica. Pristupljeno 28. 10. 2014.
4. ↑  „*Slobodna zona „Beograd*" (srpski). Uprava za slobodne zone. Arhivirano iz originala na datum 2018-10-19. Pristupljeno 28. 10. 2018.

Vanjske veze
------------

* *Free-trade zone* ()