Prikaz histarskog grada Nezakcija u Arheološkom muzeju u Puli
**Bitka kod Nezakcija** (Vizače), vodila se 177. god. pne, između plemena Histri koje je predvodio kralj Epulon i rimske republikanske vojske.
 Nezakcij se nalazi na jugoistočnoj obali Istre, dvanaest kilometara od Pule.

Kao uporište za vojne akcije za daljnja ekspanzionistička širenja, na prelazu III/II st. pne, Rimljani su sagradili ratnu bazu Akvileju, na desetak kilometara od Jadrana, blizu današnje granice Italije i Slovenije. Od tada počinju stalne borbe Rimljana i Histra. U tim prvim sukobima uspjeh je bio relativan na obe strane. Istovremenu su Histri oblikovali vlastitu državu s osnovnim karakteristikama državnosti, postali vojna sila, na čelu s nasljednim vođom (kralj).

Ovaj samostalni razvitak Histra nasilno je prekinut 177. god. pne, rimskim vojnim pohodom. Tada su zauzeta i porušena utvrđena gradinska naselja Mutila, Faverija i Nezakcij, što je predstavljalo kraj histarske autonomije i početak rimske prevlasti na istarskom poluostrvu.

Tok borbe
---------

Pored bavljenja trgovinom, Histri su povremeno vršili i piratske napade na brodove Rimljana. Senat je donio odluku o slanju vojske i osvajanja Istre. Rimski pisac i historičar Tit Livije u knjizi „Ab urbe condita" opisao je tok borbe.

U prvim borbama rimske trupe, koje su predvodili Aulo Manlije Vulzon, Marko Junije Brut, pustošile su cijelim putem kretanja. Livije pominje i da su Histri izvršili jedan uspješan napad na rimski logor, tokom kojeg su se legionari u panici razbježali, a Histri uzeli veliki ratni plijen: dragocjenosti, opremu, hranu i vino. Rimska vojska se brzo pregrupisala te je stigla ilirske ratnike opterećene plijenom, opijene pobjedom i vinom i lako povratila izgubljeno. Nadmoćna rimska vojska primorala je Histre da se povuku u svoju tvrđavu Nezakcij, predvođene kraljem Epulonom i ostalim vođama. Treći rimski vojskovođa Klaudije je doveo dvije nove legije i blokirao tvrđavu. Predhodnu vojsku sa svojim generalima pustio je da ode. Pored Nezakcija protjecala je rijeka kojom su branitelji punili svoje rezervoare i tako se snabdjevali vodom za piće. Istovremeno rijeka je bila i prirodna prepreka za napadače.

Klaudije je dugo i bezuspješno napadao. Nakon toga naredio je svojim vojnicama da pregrade rijeku i da je usmjere mimo tvrđave, čime je naselje ostavio bez neophodne vode. U odlučujućem napadu preko presušenog korita rijeke, na neprijatelja koji je bio bez vode, rimska vojska je preko zidina prodrla u grad. Da ne bi živi pali u rimske ruke, Histrani su ubijali žene i djecu i sami ginuli u borbi. Kralj Epulon je sam sebi oduzeo život. Samo mali dio njegovih boraca je preživio, dok su pohvatane vođe pobijene. Još su dva grada zauzeta na juriš i razorena – Mutila i Faverija. Histri su poraženi i priznali rimsku vlast.

Poslije
-------

Rimljani su sklopili sporazuma s pojedinim histarskim zajednicama. Jedna trećina zemljišta, s obalnim pojasom i plodnim ravnicama u neposrednom zaleđu naselja, postala je državno vlasništvo – *res publicus populi romani*. Zemlja je ustupljena novopridošlim rimskim porodicama. Ostatak zemljišta, koje Rimljani nisu upotrebljavali, pripao je autohtonom histarskom stanovništvu. Oni su ga mogli koristiti uz određene uslove za sječu šuma, ispašu i lov.

Domaće stanovništvo je moralo uzdržavati službene predstavnike rimske vlasti s pratećom svitom, osiguravati smještaj i prehranu rimskim vojnim jedinicama i posadama ratnih brodova.

Histrima je zabranjena plovidba i trgovina, pristupanje rimskoj vojsci, a nisu smjeli nositi oružje. Nisu imali pravo pritužbi protiv postupaka vojne i administrativne uprave. Autohtono stanovništvo Istre je plaćalo lični danak – *tributum capitis*.

Literatura
----------

* Alekandar Stipčević - Iliri: povijest, život, kultura, Zagreb, 1989,
* Bojanovski, Ivo (1988). *BOSNA I HERCEGOVINA U ANTIČKO DOBA*. ANUBiH, Sarajevo.