**Ivan Buzuk** (alb. , 16. vek) je bio albanski katolički svećenik koji je 1555. godine, napisao prvu knjigu (*Meshari*, tj. *Misal*) na albanskom jeziku (preciznije, na gegijskom dijalektu). Prilikom pisanja knjige, u nedostatku albanske abecede koja je u konačnom obliku formirana tek 1908. godine, pisao je slovima latinskog jezika.

Buzuk je rođen u selu Livariju (u oblasti Krajini u današnjoj Crnoj Gori, albanski: ) u barskom okrugu, blizu sjeverne Albanije (Skadarska Krajina se nalazi na obali Skadarskog jezera), koja je tada bila u sastavu Osmanskog carstva. Vjerojatno je živio u Veneciji u Italiji ili blizu nje. Postoje tvrdnje da je bio biskup dviju biskupija u sjevernoj Albaniji ili da je bio redovnik.

Od 20. ožujka 1554. do 5. siječnja 1555. napisao je prijevod katoličkog misala na gegijski dijalekt albanskog jezika. Objavio ga je kao knjigu od 220 stranica. Apostolska knjižnica u Vatikanu čuva jedini poznati primjerak knjige. Nedostaje *frontispiece* i prvih 16 listova, što objašnjava zašto nisu poznati naslov i godina izdanja djela.

Knjigu je 1740. otkrio Gjon Nikollë Kazazi, skopski nadbiskup. U ostalim knjižnicama čuvaju se tri fotokopije izvornika, od kojih jedna u Tirani. Godine 1996. knjižničari nisu uspjeli pronaći knjigu koja je posljednji put korištena 1984. godine. Eqrem Çabej napisao je monografiju o toj knjizi 1968. godine. Dijalekt korišten u *Mëshariju* bio je jedan od glavnih predmeta djela Selmana Rize. Misli se da je knjiga štampana ili u Veneciji ili u Skadru.

Knjiga sadrži liturgije glavnih vjerskih blagdana. Tu su i tekstovi molitava i rituala te katehetski tekstovi. Svaka stranica sadrži dva stupca. Inicijali su ukrašeni. Gramatika i rječnik arhaičniji su nego u gegijskim spisima iz 17. stoljeća. Tekst je vrlo vrijedan sa stajališta povijesti jezika. Rječnik je prilično bogat. Arhaični tekst lako se čita zbog okolnosti da je to uglavnom prijevod poznatih tekstova, posebno Biblije. U knjizi je prevedena većina Evanđelja po Mateju, Luki i Ivanu. Sadrži i odlomke iz Psalma, Izaijeve knjige, Jeremijine knjige, Pisma Korinćanima i mnoge ilustracije.

Pravopis je osebujan. Koristi se latinična abeceda s nekim dodatnim slovima. Čini se da karakter pravopisa i gramatike ukazuje na neku raniju tradiciju pisanja.

Na albanskom je knjiga poznata kao *Meshari* (*Misal*). O autoru znamo samo ono što je u uvodnoj bilješci (tzv. kolofonu) sam Buzuk napisao na albanskom jeziku. Jezik koji se koristi prethodnik je službenog gegijskog albanskog jezika. Međutim, jasno je da je korišten gegijski dijalekt. I danas se mogu čuti riječi i izrazi starijih ljudi iz Malesije koji zvuče kao da dolaze sa stranica *Misala*.

Literatura
----------

* Anamali, Skënder; Prifti, Kristaq (2002) (sq). *Historia e popullit shqiptar: vëllimi i parë*. Tiranë: Toena. ISBN 9992716223.
* Hamiti, Sabri (1995) (sq). *Letërsia e vjetër shqipe*. Prishtinë.
* Këlmendi, Ahmet (1977). *Povijest svjetske književnosti, knj. 2. "Albanska književnost"*. Zagreb: Mladost.

Vanjske veze
------------

* Uvodna bilješka na engleskom.
* Uvodna bilješka na albanskom.
* Kompletan tekst na staroalbanskom.
* Stranica iz knjige.

|  |  |
| --- | --- |
| Normativna kontrola Uredi na Wikidati | 
* WorldCat identiteti
* VIAF: 5724940
* LCCN: n98019329
* ISNI: 0000 0000 7969 9344
* GND: 118675087
* SUDOC: 164768777

 |

| * p
* r
* u
Albanska književnost |
| --- |
| 15. i 16. stoljeće | 
* *Formula e pagëzimit*
* Pal Engjëlli
* Marin Barleti
* Gjon Gazulli
* Gjon Buzuku
* *Meshari*
* Lekë Matrënga

 |
| 17. i 18. stoljeće | 
* Pjetër Budi
* Frang Bardhi
* Pjetër Bogdani
* Jul Variboba
* Nezim Frakulla
* Sulejman Naibi
* Hasan Zyko Kamberi

 |
| Narodni preporod | 
* Kostandin Kristoforidhi
* Teodor Kavalioti
* Shahin Frashëri
* Dalip Frashëri
* Jeronim de Rada
* Zef Jubani
* Thimi Mitko
* Koto Xoxhi
* Naim Frašeri
* Gavril Dara i Riu
* Zef Skiroi
* Françesk Anton Santori
* Zef Serembe
* Gjerasim Qiriazi
* Pashko Vasa

 |
| Kasni preporod i stvaranje države | 
* Filip Shiroka
* Sami Frashëri
* Ndoc Nikaj
* Ndre Mjeda
* Andon Zako Çajupi
* Luigj Gurakuqi
* Leonardo de Martino
* Pashko Babi
* Aleks Stavri Drenova
* Petro Nini Luarasi
* Risto Siliqi
* Mihal Grameno

 |
| Neovisnost i modernistički nagoni | 
* Foqion Postoli
* Gjergj Fishta
* Theofan Stilian Noli
* Millosh Gjergj Nikolla
* Kristo Floqi
* Vinçens Prennushi
* Ndre Zadeja
* Ilo Mitkë Qafzezi
* Haki Stërmilli
* Lasgush Poradeci
* Faik Konica
* Et'hem Haxhiademi
* Shefki Hysa

 |
| Socijalističko doba | 
* Zef Zorba
* Primo Shllaku
* Dhimitër Shuteriqi
* Shefqet Musaraj
* Sterjo Spasse
* Petraq Zoto
* Petro Marko
* Sejfulla Malëshova
* Fatmir Gjata
* Kolë Jakova
* Musine Kokalari
* Llazar Siliqi
* Jakov Xoxa
* Ismail Kadare
* Dritëro Agolli
* Dhimitër Xhuvani
* Ali Abdihoxha
* Esad Mekuli
* Fatos Arapi
* Ali Podrimja
* Kasëm Trebeshina
* Sinan Hasani
* Mirko Gashi
* Azem Shkreli
* Martin Camaj
* Adem Demaçi
* Anton Pashku
* Musa Ramadani
* Sabri Hamiti
* Eqrem Basha
* Teki Dervishi
* Rexhep Qosja
* Beqir Musliu
* Zejnullah Rrahmani
* Mehmet Kraja

 |
| Poslije Berlinskog zida i 21. vijek | 
* Ridvan Dibra
* Besnik Mustafaj
* Kolec Traboini
* Bashkim Shehu
* Beqe͏̈ Cufaj
* Luljeta Lleshanaku
* Leon Qafzezi
* Fatos Kongoli
* Ben Blushi
* Entela Kasi
* Ornela Vorpsi
* Jeton Neziraj
* Migjen Kelmendi
* Fatos Lubonja
* Sabit Rrustemi
* Gëzim Hajdari
* Arian Leka
* Flutura Açka
* Rudi Erebara
* Ledia Dushi
* Elvis Malaj
* Lindita Ahmeti
* Mimoza Ahmeti

 |