**Džeda** (arap. ; Džida, Jeddah, Jiddah) je drugi po veličini grad (iza Rijada) i najveća luka Saudijske Arabije. Nalazi se nedaleko od glavnog islamskog svetog mjesta Meke i prvenstveno služi kao luka za potrebe Meke, te se razvila kao luka za prihvat hodočasnika. U gradu je sjedište Organizacije islamske konferencije.

Džeda 1938. godine

Historija
---------

*Glavni članak: Historija Saudijske Arabije*
Fontana kralja Fahda, najviši mlaz na svijetu (312 m)
Satelitski snimak Džede
Tradicijska kuća Nasif
U predislamskom periodu je na prostoru grada bilo ribarsko naselje. Najstariji arheološki nalazi datiraju u doba oko 500. pne. Luku Džedu je 687. godine utemeljio kalif Uthman ibn Affan kao glavnu luku na putovima iz Meke za Indijski ocean, ali i za potrebe hodočasnika u Meku. Tokom 11. i 12. vijeka gradom su vladali kalifi iz Egipta (Fatimidi i Ajubidi) koji su razvijali trgovačke veze Arapa s Azijom. Od 13. vijeka gradom vladaju Mameluci. Krajem 15. i početkom 16. vijeka se gradi utvrđenje s ciljem obrane od eventualnog napada Portugalaca koji su osnivali trgovačka uporišta uz obalu Afrike i često napadali Arape. Godine 1517. nakon turskog osvajanja mamelučkog Egipta grad je postao dio Osmanskog Carstva. Osmanlije su grad dodatno utvrdili i sagradili zidine sa 6 vrata.

Godine 1802. su vahabitski Arapi preuzeli kontrolu nad Mekom i Džedom (Prva saudijska država), ali su egipatske snage pod upravom Osmanlija nakon bitke kod Džede 1813. vratile grad. Nakon 1. svj. rata se raspalo Osmansko Carstvo, a na prostoru Meke i Džede je osnovano arapsko Kraljevstvo Hedžas. 1925. se kod Džede vodila bitka između Kraljevstva Hedžas i Kraljevstva Nedžd kojim vlada dinastija al-Saud. Nakon bitke je Nedžd okupirao Hedžas i stvorena je jedinstvena Saudijska Arabija. Tokom 20. vijeka grad se brzo širi i dolazi mnogo doseljenika.

Godine 2011. Džedu je zadesila katastrofalna poplava.

Geografija
----------

*Glavni članak: Geografija Saudijske Arabije*
Džeda se nalazi na zapadu Saudijske Arabije, na istočnoj obali Crvenog mora. Istočno od grada je planina al-Saravat. Na morskoj obali postoji duboko uvučen zaljev i nekoliko manjih otočića.

Klima je pustinjska s vrlo malo padalina koje padnu uglavnom zimi. Temperature su visoke tokom cijele godine. Zimi su česte pješčane oluje.

Ekonomija
---------

*Glavni članak: Ekonomija Saudijske Arabije*
Osim lučkih djelatnosti, u Džedi se danas razvija trgovački i financijski sektor. Zbog svog položaja u središnjem dijelu Crvenog mora i dobrih prometnih veza, Džeda postaje jedan od najvažnijih gospodarskih središta Bliskog istoka. Danas se u gradu otvaraju brojni trgovački centri.

Znamenitosti
------------

Džeda ima brojne džamije i ostale građevine tradicionalne arapske arhitekture. Većina ih je smještena u povijesnom starom gradu al-Baladu. Upravo je dvojna uloga grada kao trgovačke luke i postaje za hodočasnike dovela do njegova razvoja kao multikulturnog središta raskošne i originalne arhitekture. Originalne građevine su i stambeni tornjevi koje je gradila trgovačka elita 19. vijeka, a na kojima je spojena tradicijska koraljna gradnja s obala Crvenog mora s utjecajima i zanatima koji su pridošli s trgovačkih putova. Zbog toga je historijsko središte Džede 2014. upisano na UNESCO-v popis mjesta svjetske baštine u Aziji i Oceaniji.

Džeda ima i brojne moderne znamenitosti. Najznačajnija je fontana kralja Fahda. To je službeno fontana s najvišim mlazom vode na svijetu koji doseže 312 m visine. Toranj Nacionalne komercijalne banke je najviša zgrada u Saudijskoj Arabiji. U ulici Tahlia postoje brojne trgovine sa značajnim svjetskim trgovačkim markama. Oko 40 km od grada je izgrađeno turističko naselje Durat al-Arus.

Bratimljeni gradovi
-------------------

***Džeda*** na Wikimedijinoj ostavi

|  |  |
| --- | --- |
| * Turska Adana, Turska
* Egipat Aleksandrija, Egipat
* Kazahstan Almaty, Kazahstan
* Jordan Amman, Jordan
* Azerbejdžan Baku, Azerbajdžan
* Maroko Casablanca, Maroko
* Ujedinjeni Arapski Emirati Dubai, Ujedinjeni Arapski Emirati
* Turska Istanbul, Turska
* Indonezija Jakarta, Indonezija
* Malezija Johor Bahru, Malezija
* Egipat Kairo, Egipat
* Pakistan Karachi, Pakistan
* Rusija Kazanj, Rusija
 | * Malezija Kuching, Malezija
* Turkmenistan Mary, Turkmenistan
* Ukrajina Odessa, Ukrajina
* Alžir Oran, Alžir
* Kiribati Oš, Kirgistan
* Bugarska Plovdiv, Bugarska
* Japan Shimonoseki, Japan
* Rusija Sankt Peterburg, Rusija
* Francuska Strasbourg, Francuska
* Njemačka Stuttgart, Njemačka
* Tajvan Taipei, Tajvan
* Tunis Tunis (grad), Tunis
* Narodna Republika Kina Xi'an, Kina
 |

Izvori
------

1. ↑  Historic Jeddah, the Gate to Makkah, službene stranice UNESCO-a () Posjećeno 4. 7. 2014.

***Džeda*** na Wikimedijinoj ostavi

| * p
* r
* u
Svjetska baština u Saudijskoj Arabiji |
| --- |
|  | 
* Saudijska stara prijestolnica Diraja (2010)
* Historijska Džeda, vrata za Meku (2014)
* Petroglifi pokrajine Ha'il (2015)
* al-Hasa, evolvirajući kulturni krajolik (2018)
* Arheološko nalazište Mada'in Salih (2008)

 |  |
| **Nematerijalna svjetska baština Saudijske Arabije**
* Alardah Alnadždija, ples, bubnjanje i poezija (2015)
* Almezmar, bubnjanje i ples sa štapovima (2016)
* Arapska kava, simbol darežljivosti (zajedno s UAE, Omanom i Katarom) (2015)
* Medžlis, kulturni i društveni prostor (zajedno s UAE, Omanom i Katarom) (2015)
* Sokolarstvo1) (2010)
 |
| 1) Zajednička svjetska baština više zemalja (Ujedinjeni Arapski Emirati, Belgija, Češka, Francuska, Južna Koreja, Mongolija, Maroko, Katar, Saudijska Arabija, Španija i Sirija) |

|  |  |
| --- | --- |
| Normativna kontrola Uredi na Wikidati | 
* WorldCat identiteti
* VIAF: 142144648495666137572
* GND: 4091273-5
* BNF: cb12083288m (podaci)
* NKC: ge980829

 |