**Jugoslovenska narodna armija** (akronim **JNA/JLjA**; makedonski: **Југословенска народна армија**, slovenski: **Jugoslovanska ljudska armada**) predstavljala je oružane snage Socijalističke Federativne Republike Jugoslavije.

Osnivanje jedinica pre JNA i nazivi
-----------------------------------

Tokom Drugog svetskog rata osnovana je 22. decembra 1941. godine u mestu Rudo Prva proleterska NOU brigada ***Narodnooslobodilačke vojske Jugoslavije*** (skraćeno ***NVJ***), kao deo partizanskih jedinica. Sa krajem Drugog svetskog rata 1945. godine NVJ dobija naziv ***Jugoslovenska armija*** (skraćeno ***JA***). Konačni naziv - ***Jugoslovenska narodna armija*** (skraćeno ***JNA***) - dobija deset godina nakon osnivanja, decembra 1951. godine.

Istorija
--------

Vrhovni komandant JNA bio je Josip Broz Tito, predsednik SFRJ. Posle njegove smrti 1980. godine JNA je imala kolektivnog vrhovnog komandanta, Predsedništvo SFRJ.

Organizacija
------------

JNA se sastojala od vidova, rodova i službi. Vidovi su bili: kopnena vojska, ratno vazduhoplovstvo, protivvazdušna odbrana i ratna mornarica. Rodovi su bili: pešadija, artiljerija, artiljerijski-raketne jedinice protivvazdušne odbrane (u sva tri vida JNA), oklopne jedinice, inžinjerija, ABH odbrana, veza i granične jedinice. Službe u JNA bile su: tehnička služba, građevinska služba, intedantska služba, saobraćajna služba, vazduhoplovno-tehnička služba, organi bezbednosti i vojna policija, sanitetska služba, veterinarska služba, finansijska služba, administrativna služba, pravna služba, geodetska služba, muzička služba i informatika u OS. Krajem 80-ih godina VOJIN (Vazdušno osmatranje, javljanje i navođenje) postao je rod vojske.

Vojna obaveza u JNA bila je opšta. Sastojala se od regrutne obaveze, obaveze služenja vojnog roka, i služenja u rezervnom sastavu.
U socijalističkoj Jugoslaviji postojao je sistem opštenarodne odbrane i društvene samozaštite, pa je tako JNA bila "zajednička oružana sila svih naroda i narodnosti i svih radnih ljudi i građana SFRJ". Pripadnikom oružanih snaga smatrao se svaki građanin "koji sa oružjem u ruci učestvuje u otporu protiv napadača".
Služenje vojnog roka u JNA trajalo je godinu dana.

### Kopnena vojska

Kopnena vojska je po brojnosti bila najveći vid JNA. Imala je oko 140.000 aktivnih vojnika (uključujući 90.000 regruta), a mogla je u ratnim okolnostima da mobilizuje preko milion rezervista. Rezervne snage su bile organizovane po republičkim linijama u snage Teritorijalne odbrane i u ratnim prilikama bile bi potčinjene Vrhovnoj komandi JNA kao integralni deo odbrambenog sistema. Teritorijalnu odbranu činili su bivši regruti koji su povremeno pozivani na vojne vežbe.

#### Tenkovske i oklopne brigade

Tenkovske brigade JNA su se sastojale iz dva ili tri bataljona. Koristile su oko 1000 sovjetskih tenkova T-54 i T-55, 70 sovjetskih T-72, oko 450 jugoslovenskih M-84 i nekoliko američih M-47 tenkova. Tenkovske jedinice su bile najzastareliji deo JNA. Tenkovi T-54/T-55 su bili glavni tenkovi tokom 1960ih. Domaći tenkovi M-84 (poboljšane verzije sovjetskih tenkova T-72 izrađivani pod licencom u Jugoslaviji) su isporučeni JNA krajem 1970ih i 1980ih. JNA je takođe imala rezerve starih sovjetskih T-35/T-85 i američkih Šerman tenkova iz Drugog svetskog rata.

JNA je imala više od 400 borbenih vozila pešadije M80, 500 vozila BVP M-80A i 300 oklopnih transportera koji su se proizvodili u Jugoslaviji. Pešadija je koristila više od 200 sovjetskih oklopnih transportera BTR-152, BTR-40 i BTR-50 koji su kupljeni tokom 1960ih i 1970ih. Imala je i 100 M-3A1 poluguseničara koji su proizvedeni u Sjedinjenim Državama i mali broj novih rumunskih TAB-72 (varijanta BTR-60) oklopnih transportera. Oklopna vozila za izviđanje su brojala nekoliko starijih sovjetskih BTR-40, novih BRDM-2 i BTR-60 modela i domaća BOV i M-8 vozila.

#### Artiljerijske jedinice

Artiljerija JNA je bila opremljena sovjetskim, američkim i domaćim sistemima. Od artiljerije sovjetskog porekla u JNA nalazilo se približno 1000 vučenih haubica kalibra 122 mm, topovi kalibra 130 mm, haubice/topovi od 152 mm i haubice kalibra 155 mm. U artiljerijskim baterijama nalazilo se oko 700 starijih američkih vučenih topova od 105 i 155 mm i domaći modeli M-65. Vučena artiljerija je bila vrlo važna za operacije u planinskim krajevima Jugoslavije.
Artiljerija je koristila sovjetske samohodne topove od 100 mm i 122 mm i jugoslovenske samohodne topove M-7 od 105 mm, kao i preko 6.000 minobacača od 82 i 120 mm, uključujući i minobacače montirane na varijantu M-60PB standardnog oklopnog trasportera.

Artiljeija JNA je koristila nekoliko raketnih sistema uključujući 160 YMRL-32 i M-63 višecevnih bacača raketa. Arsenal JNA je uključivao četiri lansera nevođenih sovjetskih raketa zemlja-zemlja FROG-7 dometa 100 km. Prvi ovakav sistem je instaliran 1967.

#### Protiv-tenkovske jedinice

Protiv-tenkovske jedinice JNA su koristile vučene protiv-tenkovske topove, beztrzajne cevi i sovjetske protiv-tenkovske vođene rakete. Od protiv-tenkovskih topova koristili su se modeli od 75, 90 i 100 mm.

Bestrzajne cevi su se izrađivale u Jugoslaviji i koristili su se modeli od 57, 82 i 105 mm. Cevi od 82 mm mogle su se montirati na oklopne transportere M-60PB.

Protiv-tenkovske vođene rakete AT-1 i AT-3 su bili sovjetske proizvodnje. Korišćene su i protiv tenkova i pešadije, ali zbog ranije proizvodnje efikasnost protiv naprednijih oklopnih jedinica je bila nesigurna. Vozilo BOV-1 se moglo opremiti sa 6 AT-3 lansera kako bi služilo kao izuzetno pokretna protiv-tenkovska platforma.

#### Protiv-vazdušna odbrana

Veće jedinice JNA su imale značajnu protiv-vazdušnu pratnju, čiji je cilj bio da štiti velike koncentracije vojske od neprijateljskih vazdušnih napada. Kopnena vojska je imala četiri baterija sa raketama zemlja-vazduh i 11 pukova protiv-avionske artiljerije. Raketne jedinice su koristile sovjetske rakete SA-6, SA-7, SA-9, SA-13, SA-14 i SA-16. Sistemi kratkog dometa su takođe korišćeni u pešadiji.

Protiv-avionska artiljerija je koristila preko 5000 sistema. Od samohodnih protiv-avionski topova korišćeni su sovjetski dvostruki sistemi ZSU-57-2 od 57 mm, domaći trostruki sitemi BOV-3 od 20 mm i češki dvostruki PAST 30/2 od 30 mm. Veliki broj vučene protiv-avionske artiljerije je takođe bio u arsenalu JNA, domaćeg i stranog porekla.
Priobalska artiljerija==
Priobalska artiljerija je koristila i rakete zemlja-zemlja i topove. Koristila je sisteme SS-C-3 projektovane u Sovjetskom Savezu, i protiv-brodske rakete BROM koje su se montirale na kamione.

Činovi
------

*Glavni članak: činovi u Oružanim snagama SFRJ*
U tablici su prikazani činovi u JNA.

|  | Kopnena vojska (KoV) | Ratna mornarica (RM) | Ratno vazduhoplovstvo i protivvazdušna odbrana (RV i PVO) |
| --- | --- | --- | --- |
| Generali i admirali | maršal Jugoslavije |
| general JNA |
| general armije | admiral flote | general armije |
| general-pukovnik | admiral | general-pukovnik |
| general-potpukovnik | viceadmiral | general-potpukovnik |
| general-major | kontraadmiral | general-major |
| Viši oficiri | pukovnik | kapetan bojnog broda | pukovnik |
| potpukovnik | kapetan fregate | potpukovnik |
| major | kapetan korvete | major |
| Niži oficiri | kapetan prve klase | poručnik bojnog broda | kapetan prve klase |
| kapetan | poručnik fregate | kapetan |
| poručnik | poručnik korvete | poručnik |
| potporučnik |
| Viši podoficiri | zastavnik prve klase |
| zastavnik |
| Niži podoficiri | stariji vodnik prve klase |
| stariji vodnik |
| vodnik prve klase |
| vodnik |
| Vojnici | mlađi vodnik |
| desetar |
| razvojnik |

**Napomene:**

* čin maršala Jugoslavije pripadao je samo Josipu Brozu Titu, ukinut 1980.
* čin generala JNA bio je predviđen kao najviši čin koji bi bio dodeljivan saveznom sekretaru za nacionalnu odbranu, ali niko nije bio unapređen u ovaj čin, ukinut 1974.

Primeran vojnik
---------------

U JNA se dodeljivala "Značka - Primeran vojnik",tj. onima koji su se tokom služenja vojnog roka značajno istakli u *razvijanju drugarstva*,*bratstva i jedinstva*,i savladavanju vojne obuke. Nosilac ovog priznanja imao je pravo na nošenje značke na uniformi, uručivano mu je uverenje o dodeli, a pripadalo mu je i nagradno odsustvo od 15 dana.

* Neki ***Ordeni i medalje SFRJ***:

* Orden narodne armijeOrden narodne armije
* Orden za vojne zaslugeOrden za vojne zasluge
* Medalja za vojne zaslugeMedalja za vojne zasluge
* Medalja za vojničke vrlineMedalja za vojničke vrline
* Spomen-medalje povodom godišnjica JNASpomen-medalje povodom godišnjica JNA

Značajni datumi
---------------

*Glavni članak: Praznici u SFRJ*
* 21. maj - Dan Jugoslovenskog ratnog vazdugoplovstva;
* 16. jul - Dan tenkista JNA;
* 15. avgust - Dan graničara;
* 10. septembar - Dan pomorstva;
* 15. septembar - Dan konjičkih jedinica JNA;
* 7. oktobar - Dan artiljerije JNA;
* 22. decembar - Dan Jugoslovenske narodne armije;
* 6. novembar- Dan Inžinjerije;
* 10. novembar- Dan ARJ PVO;

Ukidanje
--------

Oznaka pripadnika JNA, objavljena 23. oktobra 1991. u glasilu *Narodna armija*; jedina je oznaka JNA bez crvene petokrake
JNA je zvanično nestala 20. maja 1992. godine proglašenjem Vojske Jugoslavije kao oružane sile Savezne Republike Jugoslavije.

Veze
----

* Teritorijalna odbrana
* Načelnici Generalštaba JNA
* Vojska Jugoslavije

Eksterni linkovi
----------------

***Jugoslovenska narodna armija*** na Wikimedijinoj ostavi

* JNA - Vukova stranica (www.vuksfrj.se) Arhivirano 2010-08-04 na Wayback Machine-u
* JNA
* Leksikon JU mitologije - JNA Arhivirano 2005-10-25 na Wayback Machine-u
* Nepolitična stranica bivših pripadnika JNA Arhivirano 2013-06-21 na Wayback Machine-u
* Encyclopedia > JNA
* Encyclopedia > Yugoslav-army
* ( Arhivirano 2014-07-17 na Wayback Machine-u)

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Ovaj članak o **vojnoj temi** je u začetku. Možete pomoći Wikipediji tako da ga proširite*. |