**Funchal**  je najveći grad od 103 961 stanovnika  na otoku Madeiri, i već pet vijekova administrativni centar portugalske Autonomne Pokrajine Madeira u Atlanskom oceanu i istoimenog Distikta Funchal. 

*Funchal* je sjedište univerziteta (Universidade da Madeira) koji vodi porijeklo od jezuitskog kolegija iz 1569. i biskupije od 1514. 

Danas je *Funchal*  (sa okolicom) poznata turistička destinacija zahvaljujući internacionalnom aerodromu (Aeroporto de Funchal) i luci u koju svraćaju brojni cruiseri i jahte na plovidbi preko Atlantika.

Geografske karakteristike
-------------------------

Centar *Funchala* leži u prirodnom amfiteatru, na jugoistočnoj obali otoka Madeira koji se blago spušta prema dolini i prirodnoj luci, ali se odmah iza centra grada uzdižu brda visoka preko 1200 m, tako da se neka periferijska naselja nalaze i na 600 m, kao Monte do kojeg vozi žičara. U unutrašnjosti otoka nekih 9 km od centra grada, nalazi se suptropska šuma Laurisilva, koja je 1999. uvrštena na UNESCO-vu Listu mjesta svjetske baštine u Evropi.

*Distiktu Funchal* pripadaju i obližnji naseljeni otoci Porto Santo (43 km²) i Desertas (3 otoka od 14 km²) i 160 km udaljeni arhipelag Selvagens (od 18 km²), koji je nenaseljeni rezervat prirode. *Funchal* je udaljen 978 km jugozapadno od Lisabona. 

Panorama Funchala
Pogled na marinu i gradsku luku

Historija
---------

*Funchal* je osnovao oko 1425. pomorac João Gonçalves Zarco, koji se naselio na tom mjestu sa članovima svoje porodice. On je šest godina ranije -1419. zajedno sa kapetanom Teixeirom otkrio arhipelag - Madeiru. Zahvaljujući svom geografskom položaju, *Funchal* je ubrzo postao značajna pomorska luka, a zbog dobrog tla i najatraktivnija zona za nove naseljenike, tako da je *Funchal* vrlo brzo izrastao u najveće naselje na Madeiri. 

Negdje između 1452. -1454. naselje je dobilo i prvu povelju (foral), kojom je uzdignuto u status naselja (vile), a 1480. prvo vijeće od 24 člana. 

Pred kraj 15. vijeka, na Madeiri se razvila proizvodnja tada izuzetno unosne šećerne trske, a *Funchal* je postao glavna luka za izvoz te robe. S druge strane i brojni evropski brodovi koristili su luku *Funchal* na svojoj plovidbi u nepoznate krajeve u vrijeme velikih geografskih otkrića. Tad su se u *Funchalu* naselili brojni evropski pustolovi u potrazi za boljim životom, a jedno vrijeme i Kristofor Kolumbo. 

Tad su izgrađene prve veće javne građevine u mjestu, bolnica, carina, vijećnica (Paços do Concelho 1491.), sud (Paços dos Tabeliães 1491.) nova crkva (1493.) - koja je 1514. prerasla u katedralu, koja je te iste godine postala biskupsko sjedište. 

*Funchal* je 1508. uzdignut u status grada (*cidade*), a nekoliko godina kasnije 1514 postao je i biskupsko sjedište. 

Pogled na centar grada
Tad se izgradio najstariji kvart / freguesia (župa / parohija) *Santa Maria* (današnja Santa Maria Maior) oko katedrale i duž obale do crkve *Nossa Senhora do Calhau*.

Tokom 17. vijeka nakon sklapanja trgovačkih ugovora s Engleskom, u *Funchalu* i na cijelom otoku se naselilo dosta engleskih trgovaca vinima, koji su malo po malo, na kraju kontrolirali sav promet vinom. Oni su izgradili cijeli novi kvart svojih urbanih vila, koje su uobičajeno imale prvi kat rezerviran za stanovanje, a prizemlje i podrum za skladištenje vina, i toranj sa balkonom iz kojeg se moglo nadgledati ukrcavanje bačava sa vinom. 

Od kraja 18. vijeka *Funchal* se počeo širiti i izvan amfiteatra u okolicu i po brdima iznad grada, tad su izgrađene brojne male kurije s parkovima i egzotičnim stablima na prilaznim putevima do njih, takozvane *kuće užitka* (casinhas de prazer). 

U 19. vijeku u *Funchalu* i Madeiri često je boravila zbog liječenja i odmora austrijska carica Elizabeta Austrijska, engleska kraljica Adelaide, carska udovica iz Brazila Amélie de Beauharnais sa kćerkom princezom Marijom Améliom, Nadvojvoda Maksimilijan budući car Meksika sa suprugom Charlottom, te mnoge druge evropske okrunjene glave. Vječno zeleni *Funchal* sa cvijećem koje stalno cvate postao je mit o stalnoj sreći i izvoru vječne mladosti i zdravlja. Od tad je *Funchal* postao poznata turistička destinacija. 
Kraj 19. i početak 20. vijeka obilježila je revolucija u međunarodnom pomorskom, te nešto kasnije i avio transportu. U tom periodu izgrađeni su novi objekti u luci, a nakon izgradnje Aerodroma Santa Catarina 1964. i brojni hoteli i turistička naselja *Ribeira Brava*, *Curral das Freiras*, *Porto Moniz*, *Santana*.

Trg sa vjećnicom (Paços do Concelho 1491.)

Rast stanovništva Funchala
--------------------------

| Stanovništvo Funchala od 1849. do 2004. |
| --- |
|
| 1849 | 1900 | 1930 | 1960 | 1981 | 1991 | 2001 | 2004 |
| 29403 | 43375 | 68030 | 98113 | 112746 | 115403 | 103961 | 100847 |

Gradovi prijatelji
------------------

Funchal je ima ugovore o prijateljstvu sa 14 gradova; 

|  |  |
| --- | --- |
| * SAD Oakland (1970)
* SAD Honolulu (1979)
* Zambija Livingstone (1980)
* SAD New Bedford (1984)
* SAD Maui (1985)
* Južna Afrika Kapstadt (1987)
* Brazil Santos (1988)
 | * Izrael Herzliya (1991)
* Australija Marrickville (1994)
* Australija Fremantle (1996)
* Njemačka Leichlingen (1996)
* Zelenortska Republika Praia (2003)
* UK Saint Helier Jersey (2008)
* UK Gibraltar, (2009)
 |

Klimatske karakteristike
------------------------

Funchal ima umjerenu sredozemnu klimu tokom cijele godine, zbog uticaja oceana, koja se generalno ipak može podijeliti na dva godišnja doba. Jedno je toplo i sunčano ljeto s prosječnom dnevnom temperaturom od 25 ° C, i sa nešto manje kiša, a drugo je zima s prosječnom temperaturom od oko 20 ° C, kad padne nešto više kiša. Prosječna godišnja temperatura je oko 17 ° C - 18 ° C, a godišnja količina oborina je oko 500 mm. Prosječna površinska temperatura mora je zimi oko 18 ° C, a ljeti do 24 ° C, vlažnost zraka je konstantna tokom cijele godine i iznosi oko 70 %. Ono što je neobično u *Funchalu* su vremenske razlike u samom gradu, ima dana kad je na obali sunce i 25 ° C, a u kvartu Monte (na 600 m) magla i 15 ° C.

| **Klimatološki medijani za Funchal** |
| --- |
| Mjesec | jan-sij | feb-velj | mar-ožu | apr-tra | maj-svi | jun-lip | jul-srp | aug-kol | sep-ruj | okt-lis | nov-stu | dec-pro | godina |
| Srednji maksimum (°C) | 25,5 | 26,6 | 30,1 | 30,2 | 33,0 | 34,7 | 29,6 | 38,5 | 38,4 | 34,1 | 30,0 | 25,6 | **38,5** |
| Srednji minimum (°C) | 13,2 | 13,0 | 13,3 | 13,8 | 14,9 | 16,9 | 18,4 | 19,4 | 19,4 | 18,0 | 16,1 | 14,5 | **15,91** |
| Precipitacija (mm) | 90,6 | 64,5 | 56,2 | 37,8 | 30,3 | 6,4 | 2,8 | 3,1 | 34,7 | 78,2 | 82,4 | 109,4 | **5964** |
| *Izvor:*  |

Bilješke
--------

1. 1 2  „*Dados sobre o Concelho*" (portugalski). Câmara Municipal de Funchal. Pristupljeno 21. 11. 2011. [*mrtav link*]
2. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10  „*Enquadramento Histórico*" (portugalski). Câmara Municipal de Funchal. Pristupljeno 21. 11. 2011.
3. 1 2  „*Acordos de Geminação*" (portugalski). Câmara Municipal de Funchal. Arhivirano iz originala na datum 2011-05-21. Pristupljeno 21. 11. 2011.
4. ↑  „Weather Information for Funchal". World Meteorological Organization. Arhivirano iz originala na datum 2011-11-10. Pristupljeno 21. 11. 2011.

Panorama FunchalaPanorama Funchala

Eksterni linkovi
----------------

* Câmara Municipal da Funchal  Arhivirano 2011-11-30 na Wayback Machine-u ()

***Funchal*** na Wikimedijinoj ostavi