**Cagliari** (fon. **Kaljari**, sardinski: *Casteddu*, latinski: *Caralis*) je glavni grad Cagliarijskog metropolitanskog područja i regije Sardinije u Italiji. Grad je 2011. imao 149.883 stanovnika. Metropolitanski Cagliari zajedno s predgrađima (Elmas, Assemini, Capoterra, Selargius, Sestu, Monserrato, Quartucciu, Quartu Sant'Elena) i još 15 naselja broji sveukupno 453.728 stanovnika.

Geografija
----------

Cagliari leži na sjevernom kraju Cagliarijskog zaljeva, na jugu Sardinije. Skeveroistočno od grada leže obronci masiva Gennargentua, dok se na sjeverozapadu prostire najveća otočka ravnica Campidano. Srednjovjekovni centar grada leži na dugom uskom brežuljku, položenom u smjeru sjever-jug, najvjerovatnije na istom mjestu na kojem se nalazila kartažanska akropola. S druge strane, zapadni dio grada i kvart Marina u donjem gradu, vjerojatno se prostiru na terenu nekadašnjeg rimskog grada *Caralisa*, što potvrđuju ostaci velikog rimskog amfiteatra i velika nekropola.

Klima
-----

Cagliari ima tipičnu sredozemnu klimu s dugim, toplim i sušnim ljetima, te kratkim i kišnim zimama.

| **Klimatološki medijani za Elmas u Cagliariju (aerodrom), 5 m, 1981–2010** |
| --- |
| Mjesec | jan-sij | feb-velj | mar-ožu | apr-tra | maj-svi | jun-lip | jul-srp | aug-kol | sep-ruj | okt-lis | nov-stu | dec-pro | godina |
| Apsolutni maksimum (°C) | 21,0 | 22,4 | 26,2 | 29,0 | 34,6 | 39,0 | 43,6 | 41,4 | 35,4 | 31,8 | 26,4 | 23,4 | **43,6** |
| Srednji maksimum (°C) | 14,4 | 15,0 | 17,1 | 19,5 | 23,8 | 28,2 | 31,4 | 31,7 | 27,9 | 23,7 | 18,8 | 15,5 | **22,3** |
| Srednja dnevna (°C) | 9,9 | 10,2 | 12,1 | 14,5 | 18,4 | 22,5 | 25,6 | 25,9 | 22,7 | 18,9 | 14,3 | 11,1 | **17,2** |
| Srednji minimum (°C) | 5,4 | 5,5 | 7,2 | 9,4 | 13,1 | 16,8 | 19,7 | 20,2 | 17,5 | 14,1 | 9,9 | 6,8 | **12,2** |
| Apsolutni minimum (°C) | −4,8 | −3,0 | −2,2 | −0,4 | 4,8 | 8,8 | 11,8 | 12,6 | 9,0 | 5,0 | −2,0 | −3,4 | **−4,8** |
| Precipitacija (mm) | 41 | 40 | 34 | 42 | 21 | 10 | 3 | 8 | 36 | 49 | 63 | 50 | **397** |
| Relativna vlažnost (%) | 79 | 77 | 75 | 73 | 71 | 67 | 65 | 65 | 71 | 77 | 79 | 80 | **73,3** |
| Broj sunčanih sati | 150 | 163 | 209 | 218 | 270 | 311 | 342 | 321 | 243 | 209 | 150 | 127 | **2713** |
| *Izvor: Meteo Climat, Servizio Meteorologico i WeatherBase* |


| **Klimatološki medijani za Elmas u Cagliariju (aerodrom), 5 m, 1971–2000** |
| --- |
| Mjesec | jan-sij | feb-velj | mar-ožu | apr-tra | maj-svi | jun-lip | jul-srp | aug-kol | sep-ruj | okt-lis | nov-stu | dec-pro | godina |
| Srednji maksimum (°C) | 14,3 | 14,8 | 16,5 | 18,6 | 22,9 | 27,3 | 30,4 | 30,8 | 27,4 | 23,1 | 18,3 | 15,4 | **21,7** |
| Srednja dnevna (°C) | 9,9 | 10,3 | 11,8 | 13,8 | 17,7 | 21,8 | 24,7 | 25,2 | 22,3 | 18,4 | 13,8 | 11,0 | **16,7** |
| Srednji minimum (°C) | 5,5 | 5,8 | 7,1 | 8,9 | 12,4 | 16,2 | 18,9 | 19,6 | 17,1 | 13,7 | 9,3 | 6,6 | **11,8** |
| Precipitacija (mm) | 50 | 53 | 40 | 40 | 26 | 12 | 4 | 8 | 35 | 53 | 58 | 49 | **428** |
| Broj sunčanih sati | 136 | 139 | 186 | 213 | 270 | 288 | 335 | 310 | 246 | 198 | 147 | 127 | **2595** |
| *Izvor: Servizio Meteorologico i Hong Kong Observatory (sunčani sati)* |

Etimologija
-----------

*Casteddu* na sardinskom znači zamak.

Historija
---------

### Antika

Cagliari je vjerovatno nastao još za prahistorije, ali se njegovo osnovanje vezuje uz Feničane. Grci su ga znali pod imenom *Cardlis*, a Rimljani kao *Caralis*. Caralis je bio najznačajnija utvrda Kartage, koju su Rimljani zauzeli za Drugog punskog rata (218–211. pne). Najverojatnije je postao rimska kolonija i dobio puna prava za vladavine Julija Cezara u 1. vijeku pne. Za Rimskog Carstva Caralis je postao najvažniji grad na otoku, najviše zahvaljujući svojoj odličnoj prirodnoj luci u kojoj je bio stacioniran dio flote iz Mizenuma. U gradu je najvjerovatnije stolovao rimski guverner, od 4. do 5. vijeka, a u to doba bio je čvorište svih sardinskih cesta.

### Srednji vijek

Trg Piazza del Carmine
Nakon propasti Zapadnog Rimskog carstva grad i cijeli otok opustošli su Vandali u 6. vijeku. Kasnije je Cagliari kao i čitav otok došao pod vlast Bizanta. Kada su muslimani 827. osvojili Siciliju, totalno su odrezali Tirensko more od Bizanta, pa su Cagliari i cijela Sardinija bili prepušteni samima sebi. Za ranog srednjeg vijeka postao je prijestolnica istoimenog guidicata Cagliarija. Poziciju administrativnog centra i biskupskog središta zadržao je i u kasnijim vijekovima. Godine 1258. njime je zavladala Republika Pisa, a od 14. vijeka španjolski Aragonci. Od 1718. otokom i gradom zavladala je savojska dinastija, pa su i svoje kraljevstvo nazvali Pijemont-Sardinija.

Novije doba
-----------

Luka Cagliari je od davnina bila velika baza ratne mornarice, a u gradu se nalazila i velika baza ratne avijacije. Grad je teško bombardiran od strane savezičke avijacije za vrijeme Drugog svjetskog rata, pa je izgubio tu funkciju. Od 1859. Cagliari je bio sjedište Cagliarijske provincije koja je 2016. ukinuta i njena uža zona zamijenjena Cagliarijskim metropolitanskim područjem.

Znamenitosti
------------

Via Roma u centru grada
Najveća znamenitost u srednjovjekovnom starom gradu je romanička katedrala Santa Cecilia, izgrađena od 1257. do 1312. i temeljno rekonstruirana između 1669. i 1702. godine, koja još uvijek ima dva orginalna portala na transeptu. U gradu se nalaze i ostaci pisanskih fortifikacija, tornjevi San Pancrazio (1305) i Elefante (1307), zatim arheološki muzej i rektorat univerziteta koji je osnovan 1606. godine. U donjem gradu, u kvartu Villanova (istočno od Marine) nalazi se ranokršćanska bazilika San Saturnino (zapravo SS. Cosma e Damiano), izgrađena od 5. do 6. vijeka i temeljno rekonstruirana u 12. vijeku.

Privreda
--------

Nakon Drugog svjetskog rata gradska luka je obnovljena i danas je najvažnija na Sardiniji. Iz nje se izvozi cink, sol i drugi minerali. Cagliari je centar poljoprivrednog kraja, poznat i po svojim solanama i mlinovima. Od industrije ima tvornice cementa, fosfata, šećera i keramike.

Gradovi prijatelji
------------------

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| * Argentina Buenos Aires
* Kenija Nanyuki
 | * Italija Pisa
* Italija Vercelli
 | * Italija Padova
* Italija Biella
 |

Galerija
--------

* Katedrala Santa Maria AssuntaKatedrala Santa Maria Assunta
* Rimski amfiteatarRimski amfiteatar
* Gradska vijećnica na Via RomaGradska vijećnica na Via Roma
* Bazilika BonariaBazilika Bonaria

Panorama CagliariaPanorama Cagliaria

Izvori
------

1. ↑  „*ITALY: Sardegna*" (engleski). Citypopulationde. Pristupljeno 2. 6. 2013.
2. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13  „*Cagliari*" (engleski). Encyclopædia Britannica. Pristupljeno 2. 6. 2013.
3. ↑  „moyennes 1981/2010".
4. ↑  „Climatologia - Ricerca Dati". Servizio Meteorologico dell'Aeronautica Militare. Pristupljeno 28. 5. 2019.
5. ↑  „Cagliari, Italy Travel Weather Averages (Weatherbase)". Weatherbase. Pristupljeno 28. 5. 2019.
6. ↑  „Tabelle climatiche 1971-2000 della stazione meteorologica di Cagliari-Elmas Ponente dall'Atlante Climatico 1971-2000". Servizio Meteorologico dell'Aeronautica Militare. Pristupljeno 3. 5. 2015.
7. ↑  „Climatological Normals of Cagliari". Weather.gov.hk. 20. 12. 2012. Arhivirano iz originala na datum 2015-02-09. Pristupljeno 3. 5. 2015.

Vanjske veze
------------

***Cagliari*** na Wikimedijinoj ostavi

* Službene stranice grada ()
* *Cagliari* na portalu Encyclopædia Britannica ()

|  |  |
| --- | --- |
| Normativna kontrola Uredi na Wikidati | 
* WorldCat identiteti
* VIAF: 134322728
* GND: 4085112-6
* NKC: xx0037480

 |