*Za ostale upotrebe, v. Rača (razvrstavanje).*

  
Koordinate: 44° 13′ 60" SGŠ, 20° 58′ 60" IGD

**Rača** je gradsko naselje u opštini Rača u Šumadijskom okrugu. Prema popisu iz 2002. bilo je 2744 stanovnika (prema popisu iz 1991. bilo je 2729 stanovnika).

Istorija
--------

Rača se kao posebna administrativna oblast-nahija, prvi put pominje u drugom turskom popisu iz 1489-1491. godine pod nazivom Radca. Posle Svištovskog mira 1791. godine i u doba Prvog i Drugog srpskog ustanka račansko područje ulazi u okvir oslobođene srpske zemlje, koja je zbog lične slobode, povoljnih prirodnih uslova i relativno slabe naseljenosti postala veoma privlačna za stanovnike neoslobođonih srpskih krajeva pa i okolnih zbežišta. Naseljavanje se vršilo slobodnim zauzimanjem zemlje i u tom periodu su formirana sva naselja na današnjim lokacijama.

Zahvaljujući povoljnom ekonomsko-geografskom i saobraćajnom položaju, Rača se po oslobađanju od Turaka razvila u administrativno-upravno, ekonomsko, kulturno-prosvetno i zdravstveno središte. Godine 1818. formirana je lepenička knežina sa sedištem u Rači, a novom administrativnom podelom na okruge, srezove i opštine 1835. godine Rača postaje sedište lepeničkog sreza kragujevačkog okruga. Lepenički srez je tada imao 27 opština i 60 sela. Prvo Sresko načelstvo bilo je smešteno u zgradi "Turski konak" u Rači.
Rača je tada bila najznačajnije mesto u Lepenici posle Kragujevca.

Demografija
-----------

U naselju Rača živi 2165 punoletnih stanovnika, a prosečna starost stanovništva iznosi 38,4 godina (36,9 kod muškaraca i 39,7 kod žena). U naselju ima 949 domaćinstava, a prosečan broj članova po domaćinstvu je 2,89.

Ovo naselje je velikim delom naseljeno Srbima (prema popisu iz 2002. godine), a u poslednja tri popisa, primećen je porast u broju stanovnika.
Opština Rača je jedna od sedam opština Šumadijskog okruga, nalazi se u središnjem delu Srbije. Po prostranstvu svoje teritorije od 216 km2, račanskoj opštini pripada samo 9,04% ukupne površine Šumadijskog okruga i ona zauzima peto mesto u okrugu ispred opština Batočine i Lapova.

U naseljima Račanske opštine je po popisu iz 2002. godine živelo 12962 stalno naseljenih stanovnika u 4196 domaćinstava. Na teritoriji Račanske opštine, pored varošice Rača, nalazi se i sedamnaest seoskih naselja.

Reljef je predstavljen tipičnim šumadijskim valovito-brežuljkastim terenom, tako da na niziju dolazi 45,8% a na brdski reljef 54,2%. Opštini Rača pripada krajnji severni deo šumadijskog okruga, tj. delovi reke Rače i Jasenice, oblasti koje pružaju raznolike prirodne i privredne mogućnosti. Povoljnom geografskom položaju doprinele su i osavremenjene drumske saobraćajnice koje povezuju Raču, središte opštine, sa Kragujevcem (32 km), Smederevskom Palankom (19 km), Topolom (29 km), Aranđelovcem (45 km), Mladenovcem (54 km), auto-putem (10 km), Beogrado (100 km).

Na teritoriji opštine Rača, pored varošice Rače, nalazi se 17 seoskih naselja. U opštini Rača živi ukupno 15216 stanovnika, od čega je 43,7% poljoprivredno. Povoljnom geografskom položaju same opštine doprinele su i osavremenjene drumske saobraćajnice, posebno blizina auto-puta Beograd-Niš, koji se na lazi na 10 kilometara od Rače.

Osnovne funkcije Rače, kao polifunkcionalnog naselja, i njene opštine jesu: poljoprvredna,industrijska, zanatska, trgovinska, saobraćajna, ugostiteljsko-turistička, kulturno-prosvetna i zdravstvena. Privreda opštine Rača zasnovana je na poljoprivrednoj proizvodnji, posebno iz razloga što prirodne pogodnosti pružaju odlične uslove za razvoj savremene poljoprivrede. Ona je vodeća privredna grana po obimu proizvodnje i učešću u ukupnom nacionalnom dohotku, kao i po zaposlenosti aktivnog stanovništva. Struktura industrije račanske opštine u ovom stepenu razvoja je uglavnom heterogena. 

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

*Grafik promene broja stanovnika tokom 20. veka*

|  |
| --- |
|  |

 | 

| Demografija |
| --- |

| Godina | Stanovnika |
| --- | --- |
|  |  |  |
|  |  |  |
|  |  |  |
|  |  |  |
| **1948.** | 1017 |  |
| **1953.** | 1315 |  |
| **1961.** | 1351 |  |
| **1971.** | 1751 |  |
| **1981.** | 2305 |  |
| **1991.** | 2729 | 2638 |
| **2002.** | 2941 | 2744 |

 |


| Etnički sastav prema popisu iz 2002. |
| --- |
|
| Srbi |    | 2664 | 97.08% |
| Crnogorci |    | 16 | 0.58% |
| Makedonci |    | 7 | 0.25% |
| Hrvati |    | 5 | 0.18% |
| Bugari |    | 5 | 0.18% |
| Slovenci |    | 4 | 0.14% |
| Romi |    | 4 | 0.14% |
| Goranci |    | 3 | 0.10% |
| Jugosloveni |    | 3 | 0.10% |
| Muslimani |    | 2 | 0.07% |
| nepoznato |    | 24 | 0.87% |

**Stanovništvo prema polu i starosti** 

|  |
| --- |
|  | m |  |  | ž |
| ? | 14 |    |    | 15 |
| 80+ | 16 |    |    | 31 |
| 75-79 | 26 |    |    | 58 |
| 70-74 | 40 |    |    | 63 |
| 65-69 | 53 |    |    | 57 |
| 60-64 | 64 |    |    | 73 |
| 55-59 | 68 |    |    | 69 |
| 50-54 | 108 |    |    | 136 |
| 45-49 | 125 |    |    | 130 |
| 40-44 | 91 |    |    | 114 |
| 35-39 | 81 |    |    | 85 |
| 30-34 | 82 |    |    | 81 |
| 25-29 | 101 |    |    | 105 |
| 20-24 | 111 |    |    | 97 |
| 15-19 | 95 |    |    | 83 |
| 10-14 | 93 |    |    | 92 |
| 5-9 | 79 |    |    | 76 |
| 0-4 | 62 |    |    | 70 |
| prosek | 36.9 |  |  | 39.7 |

**Domaćinstva**

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

**Broj domaćinstava po popisima od 1948-2002.**| **Godina popisa** | 1948. | 1953. | 1961. | 1971. | 1981. | 1991. | 2002. |
| **Broj domaćinstava** | 326 | 436 | 475 | 602 | 765 | 897 | 949 |

 | 

**Domaćinstva po broju članova po popisu od 2002.**| **Broj članova** | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 | 9 | 10 i više | Prosečan broj članova |
| **Broj domaćinstava** | 192 | 212 | 198 | 242 | 73 | 24 | 7 | 1 | - | - | 2.89 |

 |

**Domaćinstva**

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

**Broj domaćinstava po popisima od 1948-2002.**| **Godina popisa** | 1948. | 1953. | 1961. | 1971. | 1981. | 1991. | 2002. |
| **Broj domaćinstava** | 1075 | 330 | 672 | 35 | 31 | 7 | 1197 |

 | 

**Domaćinstva po broju članova po popisu od 2002.**| **Broj članova** | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 | 9 | 10 i više | Prosečan broj članova |
| **Broj domaćinstava** | 246 | 687 | 188 | 67 | 9 |  |  |  |  |  |  |

 |

**Stanovništvo prema delatnosti koju obavlja**

| Pol | Ukupno | Poljoprivreda, lov i šumarstvo | Ribarstvo | Vađenje rude i kamena | Prerađivačka industrija | Proizvodnja i snabdevanje... | Građevinarstvo | Trgovina | Hoteli i restorani | Saobraćaj, skladištenje i veze |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Muški | 470 | 34 | - | - | 156 | 24 | 11 | 70 | 10 | 16 |
| Ženski | 421 | 14 | - | - | 141 | 5 | 4 | 62 | 15 | 6 |
| Oba | 891 | 48 | - | - | 297 | 29 | 15 | 132 | 25 | 22 |
| Pol | Finansijsko posredovanje | Nekretnine | Državna uprava i odbrana | Obrazovanje | Zdravstveni i socijalni rad | Ostale uslužne aktivnosti | Privatna domaćinstva | Eksteritorijalne organizacije i tela | Nepoznato |
| Muški | 4 | 5 | 50 | 40 | 20 | 14 | - | - | 16 |
| Ženski | 15 | 5 | 37 | 44 | 40 | 10 | - | - | 23 |
| Oba | 19 | 10 | 87 | 84 | 60 | 24 | - | - | 39 |

Vanjske veze
------------


|  |  |
| --- | --- |
|  | ***Portal Srbija***  |


***Rača*** na Wikimedijinoj ostavi

* Mape, aerodromi i vremenska situacija lokacija (Fallingrain)
* Satelitska mapa (Wikimapia)
* Plan naselja na mapi (Mapquest)

| * p
* r
* u
Opština Rača |
| --- |
| Adrovac • Borci • Bošnjane • Veliko Krčmare • Viševac • Vojinovac • Vučić • Donja Rača • Donje Jarušice • Đurđevo • Mali Miraševac • Malo Krčmare • Miraševac • Popović • **Rača** • Saranovo • Sepci • Sipić • Trska |