Koordinate: 33°40′N 47°00′E﻿ / ﻿33.667°N 47.000°E﻿ / 33.667; 47.000

Topografska karta Irana: **Zagros** se nalazi na na zapadu zemlje
**Zagros** (perz. رشته كوههاى زاگرس; akad. ܛܘܪ ܙܪܓܣ; kurd. زنجیره‌چیاکانی زاگرۆس; lur. کو یه لی زاگروس; arap. زاجروس الجبال) je planinski masiv koji se proteže zapadnim Iranom, sjeveroistokom Iraka i jugoistokom Turske. Proteže se 1500 km od sjeverozapadnog Irana duž njegove zapadne granice sve do tjesnaca Hormuz. U geološkom smislu, Zagros čini zapadnu i jugozapadnu granicu Iranske visoravni. Najviši vrhovi Zagrosa su Zard-Kuh (4548 m) i Dena (4359 m). Planinski masivi Hazaran u Kermanskoj pokrajini i Džabal-Bariz u Sistanu smatraju se ograncima Zagrosa.

Etimologija
-----------

Naziv „Zagros" potječe od iranskog naroda Zagartijanaca (Sagartijanaca) koji su naseljavali planinski masiv od jezera Van do obala Makrana. Druga objašnjenja kako termin potječe od grčke riječi „Zagreus" (*Olujno*) ili avestanske riječi „Za-g'r'" (*Velika planina*) smatraju se pogrešnima. Prije opisa starih Grka Zagros je nazivan „Planinom sa željeznim vrhovima" (perz. اوپاریگی سهنه).

Geologija
---------

Planinski masiv **Zagros** (satelitska snimka, rujan 1992.)
Planinski masiv Zagros je orogen, ulančano gorje nastalo endogenim procesima boranja uslijed djelovanja euroazijske i arapske litosferne ploče. Nedavna istraživanja u pomoću GPS-a u Iranu pokazala su kako je sudar dviju litosfernih ploča i dalje aktivan što dovodi do deformacije, posebno u gorjima Zagrosa i Alborza. Relativno gusta iranska GPS mreža u planinama Zagrosa pokazala je velike rezultate deformacije; oko 10 mm godišnje u jugoistočnom dijelu, te oko 5 mm godišnje u sjeverozapadnom dijelu masiva. Prema navedenim istraživanjima da se zaključiti kako je sudar ploča neravnomjeran, odnosno kako postoje dvije različite zone sudara litosfernih ploča čija se granica nalazi u blizini grada Kazeruna. Pritisci na zemljinu koru uslijed sudara ploča izazivaju često prelamanje slojeva sedimentnih stijena. Naknadne erozije odstranile su mekše stijene dok su ostavile tvrđe stijene poput vapnenca i dolomita (stijene slične vapnencu koja sadrži kalcij i magnezij). Ova različita erozija stvorila je paralelne oblike obronaka Zagrosa. Okolica i tektonska historija stijena su bile pogodne za prikupljanje fosilnih goriva pa područje Zagrosa ima važnost za naftnu industriju Perzijskog zaljeva.

### Vrsta i starost stijena

Satelitska snimka dijela masiva iz 2002. godine
Planinski masiv Zagros podijeljen je na brojne planinske lance koji se pružaju usporedno na razmacima od 10 do 250 km, a nastali su u isto doba kao i Alpe u Europi. Glavna nalazišta nafte u Iranu nalaze se po sredini zapadnog prigorja. Na južnim djelovima masiva uz pokrajinu Fars nalaze se nešto niži vrhovi koji dosežu nadmorske visine do 4000 m, a sadrže vapnenačke stijene bogate morskim fosilima.

Masiv Kuhrud proteže se oko 300 km na istoku paralelno uz Zagros, a između dva planinska lanca nalazi se gusto naseljeno područje relativno velike nadmorske visine gdje vlada umjerena klima. Rijeke u tom području ulijevaju se u slana jezera, a doline kroz koje protječu čine plodne poljoprivredne površine. Slane kupole i slani ledenjaci su česti u planinama Zagros. Slane kupole su važne za eksploataciju nafte, jer neprobojna sol često vezuje petrolej ispod naslaga stijena.

Historijski značaj
------------------

Najstariji tragovi poljoprivrede koji datiraju iz 9000. pne. nađeni su nižim dijelovima Zagrosa oko gradova Suze i Anšana. Pod planinama Zagrosa postoje brojna arheološka nalazišta; u pećini Šanidar pronađeni su kosturi neandertalaca, dok se neolitičko naselje Jarmo uz Jerihon i Çatal Höyük smatra jednim od najstarih u historiji.

Podno Zagrosa pronađene su i neki od najstarijih tragova proizvodnje. Primjeri su naselja Hadži Firuz Tape i Godin-Tape u kojem su pronađena najstarija skladišta vina koja datiraju između 5400. i 3500. pne.

U ranom starom vijeku Zagros je bio naseljen Kasitima, Gutejcima, Asircima, Elamitima i Mitancima, koji su povremeno provaljivali u sumerske i akadske gradove u Mezopotamiji. Planinsko gorje tvori geografsku granicu između mezopotamskih ravnica u današnjem Iraku i Iranske visoravni u Iranu.

Povezano
--------

* Iranska visoravan
* Alborz
* Taursko gorje

Izvori
------

1. ↑   Arhivirano 2013-10-01 na Wayback Machine-u Zagros (Livius. org, Jona Lendering)
2. ↑  Slane kupole u gorju Zagros (NASA)
3. ↑  Journal of Geodesy: *GPS network monitors the Arabia-Eurasia collision deformation in Iran*, broj 77. 2003. str. 411.-422.
4. ↑  Journal of the Geological Society: *Active deformation within the Zagros Mountains deduced from GPS measurements*, autori: K. Hessami, F. Nilforoushan i C. J. Talbot, London, broj 163. 2006. str. 143.-148.
5. ↑  Fernand Braudel: La Mediterranée, Flammarion, Pariz, 1985.
6. ↑  Rod. Phillips: *Short History of Wine*, New York, Harper Collins, 2000.

Vanjske veze
------------

* Zagros (Livius.org) Arhivirano 2013-10-01 na Wayback Machine-u
* *The genus Dionysia* Arhivirano 2019-12-04 na Wayback Machine-u
* Iran, vremenska skala historije umjetnosti (Metmuseum.org) Arhivirano 2001-03-05 na Wayback Machine-u
* Mezopotamija od 9000. do 500. pne. (Usfca.edu/) Arhivirano 2007-02-24 na Wayback Machine-u
* Glavni vrhovi gorja Zagros

Ostali projekti

|  |  |
| --- | --- |
|  | U Wikimedijinoj ostavi ima još materijala vezanih za: **Zagros** |