**Dvanaesta slavonska proleterska narodnooslobodilačka udarna brigada** je bila jedna od najuspješnijih jedinica NOVJ u Slavoniji, koju je Glavni štab NOV za Hrvatsku 1944. proglasio najboljom brigadom u Hrvatskoj.

Formirana je 11. oktobra 1942. godine u selu Budićima kod Pakraca, kao **Prva slavonska brigada** (ovaj naziv nosila je do 21. decembra 1942), od delova Prvog i Drugog slavonskog partizanskog odreda. Tada je imala četiri bataljona, mitraljesko i topovsko odeljenje, Omladinsku četu i bolnički vod, ukupne jačine 958 boraca, naoružanih sa 711 pušaka, 2 mitraljeza, 22 puškomitraljeza i topom. Prvi komandant brigade bio je Bogdan Crnobrnja, a politički komesar Ranko Zec.

Formiranje i uspješna dejstva brigade omogućila su proširivanje slobodne teritorije u Slavoniji, formiranje novih partizanskih jedinica, bolje uslove za rad Štaba, organizaciju organa KPH, narodne vlasti, omladine i AFŽ. 
Zbog svog doprinosa narodnooslobodilačkoj borbi, Brigada je postala legendarna i omiljena u narodu. Operativni prostor na kome je 12. brigada dejstvovala obuhvatao je oko 30.000 km2, gdje je živjelo približno oko 3 miliona stanovnika.

Zbog svojih ratnih uspeha brigadu je, najpre Glavni štab NOV i PO Hrvatske, početkom jula 1943. godine proglasio za udarnu, a odlukom Vrhovnog komandanta NOV i POJ maršala Josipa Broza Tita od 26. oktobra 1944. godine dobila je i naziv proleterska. Brigada je dala veliki broj rukovodilaca za novoformirane jedinice u Slavoniji, a značajan doprinos imala je i u stvaranju i učvršćenju bratstva i jedinstva. Jedanaest njenih boraca proglašeno je narodnim herojima.

Za zasluge tokom Narodnooslobodilačke borbe odlikovana je Ordenom narodnog oslobođenja, Ordenom partizanske zvezde i Ordenom bratstva i jedinstva, a 21. jula 1977. godine i Ordenom narodnog heroja.

Kroz Brigadu je prošlo oko 7-8.000 boraca, poginulo je oko 1.600 boraca, dok je svaki treći bio ranjen.

Osnivanje slavonske brigade
---------------------------

Zvanično proglašenje formiranja 1. slavonske NOU brigade izvršeno je 11. oktobra 1942. na južnim obroncima Papuka, iznad sela Budić na Bučju. Posebna karakteristika Brigade bila je mladost boraca, koji su u prosjeku imali 18-20 godina života. Na dan formiranja Brigada je po spisku imala 958 boraca, svrstanih u četiri bataljona, prateći vod, bolničku i omladinsku četu. Oko 200 boraca nije imalo više od 18 godina, 350 bilo je između 18 i 20, 300 od 20 do 24, a 100 boraca preko 25 godina života. Ni jedan borac nije bio stariji od 30 godina. Od 958 boraca 864 su bili Srbi, 79 Hrvata, 10 Čeha, 2 Jevreja, 2 muslimana i 1 Nijemac. Od ukupnog broja 785 su bili seljaci, 132 radnici i 34 đaka i studenta.

Brigada je najpre trebalo da čišćenjem sela od ustaša i agenata, i napadima na manje garnizone NDH, zaplijeni što više oružja, proširi oslobođenu teritoriju prodorom u Požešku kotlinu i istočnu Slavoniju, i mobiliše što veći broj boraca hrvatske nacionalnosti.

Borbe Dvanaeste slavonske brigade
---------------------------------

*Glavni članak: Spisak borbi Dvanaeste slavonske brigade NOVJ*
»12. je majka Slavonije,
još je niko pobijedio nije.
Pitaju nas ko je naša nada,
naša nada 12. brigada«.
(partizanska narodna pjesma)
Odmah po formiranju brigada je osloncem na Papuk, Ravnu goru i Psunj, napadala neprijateljske posade i ometala saobraćaj na okolnim komunikacijama. U noći između 19/20. oktobra zauzela je neprijateljsko uporište u Podvršku, zatim železničku stanicu Ratkovicu, 25. oktobra, i kod Gradišta odbila napad jakih nemačkih snaga potpomognutih avijacijom, kada je oborila jedan neprijateljski avion. Pored toga, ona je u novembru onesposobila železničku stanicu Londžicu i našički vodovod, zatim zauzela Ćeralije i železničku stanicu Rijenci, i uništila neprijateljev transport kod Voćina, 3. decembra.

Veoma teške borbe, brigada je vodila, 6. i 7. decembra 1942. godine kod Podravske Slatine; uz saradnju delova Prvog i Drugog slavonskog partizanskog odreda, 12. decembra je savladala domobransku posadu u Voćinu i zarobila 183 domobrana s celokupnim naoružanjem. Do kraja decembra porušila je železničku prugu Banova Jaruga-Virovitica, u dužini od tri kilometra, i zauzela Orahovicu i Orljavac. Naređenjem Glavnog štaba NOV i PO Hrvatske od 21. decembra 1942. godine, dobila je naziv **Dvanaesta slavonska brigada**, a 30. decembra iste godine ušla je u sastav novoformirane Četvrte slavonske divizije, koja je, u maju 1943. godine preimenovana u Dvanaestu slavonsku diviziju NOVJ.

U prvoj polovini 1943. godine, zajedno s drugim slavonskim jedinicama, učestvovala je u ponovnom zauzimanju Voćina, zatim je napadala Okučane, 21. januara i uništila ustaško-domobransku posadu u Velikoj Pisanici, 19. februara i Velikoj, 16. marta. U psunjsko-papučkoj operaciji, od 20. marta do 8. aprila, vodila je veoma teške borbe s Nemcima, ustašama i domobranima na Ravnoj gori i Psunju, učestvovala u borbama za oslobođenje Požeške kotline i zauzimanju Našica, 4. juna. Za postignute uspehe u dotadašnjim borbama, Glavni štab NOV i PO Hrvatske joj je, početkom jula, dodelio naziv **udarna**.

U sastavu Dvanaeste slavonske divizije, brigada se, početkom jula, prebacila u Hrvatsko zagorje, i učestvovala u napadu na zatvor u Lepoglavi, 13. jula, kada je oslobođeno 700 zatvorenika. Na povratku iz Hrvatskog zagorja, zajedno s Omladinskom brigadom „Joža Vlahović" i Kalničkim partizanski odredom, vodila je 22. jula žestoke borbe na Kalniku protiv ustaško-domobranskih jedinica i delova nemačke 187. rezervne divizije, a noću između 18/19. septembra, posle jedanaestosatne borbe, zauzela je Đulovec.

Noću između 3/4. novembra 1943. godine, po naređenju Vrhovnog štaba NOV i POJ, prebacila se preko reke Save u srednju Bosnu, gde se, u sastavu Jedanaeste krajiške divizije, borila protiv četnika i ustaša na planini Motajici. Žestoke borbe vodila je, 4. januara 1944. godine, na Ukrini kod Prnjavora, protiv delova nemačke Prve kozačke konjičke divizije i jakih ustaško-domobranskih jedinica. Učestvovala je u borbama za zauzimanje Prnjavora, 20. januara i posle borbi kod Dervente, noću između 15/16. maja, prebacila se natrag preko Save na sektor Dilja.

Posle povratka u Slavoniju, vodila je borbe protiv nemačkih i ustaško-domobranskih jedinica kod Kule, Čaglina i planine Dilja. Zatim je rušila prugu između Vinkovaca i Banove Jaruge. Značajnu pobedu izvojevala je 20. juna zauzimanjem Podgorača, kada je ubila 351 i zarobila 101 nemačkog vojnika i ustašu, a zaplenila dva topa, 14 minobacača, 46 mitraljeza, 650 pušaka i drugi ratni materijal. U toku leta osiguravala je žetvu u rejonu Bekteža, Poreča i Kule, i odbila više napada neprijatelja iz okolnih garnizona. U septembru 1944. u 12. proletersku brigadu je došla grupa od 20 beogradskih skojevaca. 26. septembra brigada je zauzela Čađavicu, a zajedno s Osječkom brigadom, 5. oktobra, i Viroviticu. Posle ovih uspeha, dobila je, 26. oktobra 1944. godine, od Vrhovnog komandanta NOV i POJ maršala Tita naziv proleterska. Krajem oktobra brojno stanje 12. brigade iznosilo je 1755 boraca. Usled pojačanog priliva hrvatskih boraca, nacionalni sastav je bio Hrvata 1064, i Srba 615.

Krajem 1944. godine, brigada je učestvovala u borbama na reci Dravi, a početkom naredne godine borila se protiv nemačkih i ustaško-domobranskih jedinica kod Grubišnog Polja, Pitomače, Orahovice, Ćeralija, Voćina, Velike, Našica i drugih mesta. U proleće 1945. godine, dala je značajan doprinos u završnoj ofanzivi za oslobođenje Slavonije, Podravine i Štajerske.

Tokom 940 dana dugog ratnog puta brigade poginulo je oko 1.500 njenih boraca. Spisak koji su za potrebe monografije "Dvanaesta proleterska slavonska brigada" sastavili autor Jovan Kokot i saradnici sadrži imena 1.422 poginula borca brigade sa osnovnim biografskim podacima.

Komandanti brigade
------------------

Vicko Antić, jedan od komandanata brigade.
* Bogdan Crnobrnja, od 11. oktobra 1942. do 28. oktobra 1942.
* Radojica Nenezić, od 28. oktobra do 1. decembra 1942.
* Vicko Antić, od 1. decembra 1942. do 10. februara 1943.
* Josip Antolović, od 10. februara 1943. do 1. februara 1944.
* Ivan Senjug Ujak, od 1. februara 1944. do 20. avgusta 1944. kad je poginuo.
* Dušan Ostojić, od 1. septembra 1944. do 16. maja 1945.

Narodni heroji Dvanaeste slavonske brigade
------------------------------------------

* **Vicko Antić**, komandant brigade
* **Josip Antolović**
* **Vlado Janić Capo**
* **Čedo Grbić Kedacije**
* **Radojica Nenezić**, zamenik komandanta brigade
* **Gedeon Bogdanović - Geco**
* **Đuro Dulić**
* **Pajo Orozović Brko**
* **Petar Car**
* **Dako Puač**, zamenik komandanta brigade
* **Ivan Senjug Ujak**, komandant brigade
* **Stevo Došen**
* **Stjepan Funarić Jota**
* **Milan Stanivuković**, načelnik Štaba brigade
* **Mirko Ćulubrk,** kapetan

Literatura
----------


|  |  |
| --- | --- |
| Partizanska spomenica 1941. | Portal NOBSegment isključivo posvećen **Narodnooslobodilačkoj borbi.** |

* Jovan Kokot: Dvanaesta proleterska slavonska brigada - Beograd : Vojnoizdavački i novinski centar, 1987
* Vojna enciklopedija (knjiga sedma). Beograd 1974. godina
* Narodni heroji Jugoslavije. „Mladost" Beograd, 1975. godina
* Milan Kavgić: Verna brda: Dvanaesta slavonska proleterska brigada - Beograd : Vojnoizdavački i novinski centar, 1990.

Izvori
------

1. 1 2 3   Jovan Kokot: DVANAESTA SLAVONSKA
2. ↑
3. ↑  Jovan Kokot: Prva i druga faza napada na uporište u Našicama
4. ↑
5. ↑

Spoljašnje veze
---------------

* Jovan Kokot: Dvanaesta proleterska slavonska brigada - Beograd : Vojnoizdavački i novinski centar, 1987

  



|  |  |
| --- | --- |
| Crvena zvezda petokraka sa srpom i čekićem bila je oznaka boraca Proleterskih brigada | **Proleterske brigade Narodnooslobodilačke vojske Jugoslavije** |
|  Prva proleterska brigada | Druga proleterska brigada | Treća proleterska sandžačka brigada | Četvrta proleterska crnogorska brigada | Peta proleterska crnogorska brigada | Šesta proleterska istočnobosanska brigada | Dvanaesta slavonska proleterska brigada | Trinaesta proleterska brigada „Rade Končar" | Prva lička proleterska brigada | Druga lička proleterska brigada | Treća lička proleterska brigada | Prva dalmatinska proleterska brigada | Druga dalmatinska proleterska brigada | Prva krajiška proleterska brigada | Treća krajiška proleterska brigada | Prva slovenačka proleterska brigada | Prva vojvođanska proleterska brigada | Prva makedonsko-kosovska proleterska brigada | Treća srpska proleterska brigada | Deseta hercegovačka proleterska brigada |