**Branko Mataja** (Bakar, 1923 – Los Angeles, 2000) bio je srpsko-američki muzičar.

Biografija
----------

Mataja je rođen 1923. godine u gradu Bakar, tada deo Kraljevine Jugoslavije. Njegova majka, iz Marcelina u Missouriju, se u Americi udala za Antona Mataju, stolara poreklom iz Bakra, gde su ubrzo nakon venčanja emigrirali. Nedugo nakon što se Mataja rodio, njegova porodica se preselila u Beograd. Mataja je rano počeo da pokazuje interesovanje za muziku, i sa deset godina je sklopio svoju prvu gitaru. 

Isečak iz američkih novina sa reklamom za *Traditional Folk Songs Of Yugoslavia*
Tokom Nemačke okupacije Jugoslavije 1941. godine, Mataja, još tinejdžer, je uhapšen od strane nemačkih trupa nakon što nije bio u mogućnosti da priloži lična dokumenta i poslat u Nemačku na prinudni rad u logoru. U logoru je pokušavao da se spasi prinudnog rada tako što se samopovređivao, ali ga je Rus, po zanimanju lekar, upozorio da Nemci brzo mogu da primete da laže i da bi ga u tom slučaju odmah ubili. Nakon što su američke trupe oslobodile logor, Mataja je proveo godinu dana u američkoj bazi, gde je radio kao kuvar, berberin i prodavac raznih dobara – najlona, cigareta, čokolade itd. Zahvaljujući svom prijateljstvu sa američkim vojnicima, Mataja je počeo da svira gitaru po manjim klubovima koje su oni redovno posećivali.

Po završetku rata, videvši da je američka kvota za jugoslovenske izbeglice puna i nevoljan da se vrati u novonastalu Jugoslaviju, Mataju je prihvatila Velika Britanija – u početku je živeo u kampu za izbeglice u Jorkširu. Ovde je upoznao i oženio se crnogorkom Roksandom Radonjić. Njihov sin, Bata, rođen je 1949. godine. Mataja i njegova žena su početkom 50-ih dobili britanska državljanstva i preselili se u London, gde su živeli u malim i skučenim stanovima. Godine 1954. su se preselili u Kanadu, 1963. u Detroit i konačno 1964. godine u Los Angeles. Mataja je bio odlučan da se fokusira na svoju prvu ljubav – izradu gitara. Bavio se popravljanjem gitara i druge muzičke opreme u lokalnim radnjama *Dick Charles Music* i *Grayson's Tune Town* u Glendejlu. Izrađivao je gitare za mnoge muzičare, među kojima su bili Johnny Cash i Geddy Lee.

Kao samouk elektrotehničar, odlučio je da otvori sopstvenu radnju u svojoj garaži na adresi 5811 Satsuma, gde se smatra da je snimio svoj album *Traditional And Folk Songs Of Yugoslavia* (*Tradicionalne i narodne pesme Jugoslavije*, 1974) i deceniju kasnije druge pesme koje su 2022. godine sakupljene u kompilaciju *Over Fields And Mountains* (*Preko polja i planina*). Napravio je nekoliko gitara tokom godina, ali čini se da su dve bile izvor većine muzike koju je snimio.

Pogoršano zdravlje je nateralo Mataju da prestane da svira gitaru 1990-ih i, u stanju depresije, umro je od srčanog udara 2000. godine.

Otkriće i posthumna slava
-------------------------

Godine 2005. američki muzičar David Jerković je u holivudskoj prodavnici polovnih ploča naišao na primerak albuma *Traditional And Folk Songs Of Yugoslavia,* koji je originalno objavila izdavačka kuća *Essar Records.* Jerković i Doug McGowan, koji radi za *Numero Group*, američku izdavačku kuću specijalizovanu za reizdavanje, su ušli u trag Bati Mataji i izrazili svoje oduševljenje muzikom njegovog pokojnog oca. Bata je, međutim, tada odbio McGowanove molbe da licencira Brankove snimke. Popustio je 13 godina kasnije, kada se penzionisao i Jerković, koji vodi studio za snimanje u Los Angelesu, spasao je sada oštećene trake. Jerković je u svom studiju 2021. godine remasterovao *Traditional And Folk Songs Of Yugoslavia, a* Numero Group je 2022. godine objavio isti*,* kao i kompilaciju *Over Fields And Mountains.* Skoro pola veka kasnije, Matajina muzika je privukla pažnju i divljenje novina, izdavača i muzičkih kritičara, među kojima je *The Guardian*, kao i šire publike.

Stil
----

U Matajinoj muzici se može čuti spoj različitih žanrova, najviše bluza i arapske muzike. Melodije su opisane kao apstraktne i psihadelične, sa prizvukom koji više podseća na mandolinu nego na gitaru. Dodatak reverba i suptilnog tremola doprinose melanholičnoj, skoro „ukletoj" atmosferi muzike. Same pesme su instrumentalne obrade tradicionalnih srpskih i drugih jugoslovenskih pesama koje odišu čežnjom i nostalgijom za zavičajem. Među muzičarima s kojima je Mataja često upoređivan nalaze se Ennio Morricone, Dick Dale i Omar Khorshid.

Izvori
------

1. 1 2 3 4 5 6  „Virtuosity from Yugoslavia: The Story of Branko Mataja" (en). Numero Group. Pristupljeno 2024-02-03.
2. 1 2 3 4  „Od nacističkog logora do Holivuda: Tamo daleko preko polja i planina svirao je Branko Mataja". *BBC News na srpskom*. Pristupljeno 2024-02-03.
3. 1 2  Cartwright, Garth (2022-03-30). „From labour camp to guitar hero: the abstract beauty of Branko Mataja" (en). *The Guardian*. ISSN 0261-3077. Pristupljeno 2024-02-03.
4. 1 2 3 4  Cukić, Mona (2022-03-31). „Kako je Jugosloven Branko Mataja postao najluđe muzičko otkriće 2022. godine". NOVA portal. Pristupljeno 2024-02-03.
5. ↑  „Branko Mataja ‘Over the Fields and Far Away’ – jugoslavenski folk iz holivudske garaže - ravnododna" (hr). 2022-03-26. Pristupljeno 2024-03-01.
6. ↑  „Branko Mataja - Over Fields And Mountains" (en). Numero Group. Pristupljeno 2024-03-01.

Spoljašnje veze
---------------

* Branko Mataja – Over Fields and Mountains at Numer Group
* Recenzija – Over Fields and Mountains at glazba.hr