**Danilo III** je bio srpski patrijarh (1390—1396) i crkveni pisac.

Njegov period je obeležilo dvovlašće u srpskoj crkvi. U patrijaršijskoj prestonici u Peći, u Zemlji Brankovića, je stolovao patrijar Jefrem. U Moravskoj Srbiji je stolovao Danilo, proglašen za patrijarha u Žiči.

Patrijarh Danilo III je u dinastičkom sukobu bio naklonjen Lazarevićima. 
On je svojim spisima intenzivno radio na stvaranju kulta kneza Lazara i kosovskog mita.

Život
-----

Nakon pogibije kneza Lazara u Kosovskom boju, maloletni Stefan Lazarević je uz pomoć majke Milice preuzeo vlast u Srbiji. Oni su 1390. godine sazvali sabor u Žiči, na kome je Danilo III izabran za pećkog patrijarha, čime je došlo do dvovlašća u srpskoj crkvi. U narednom periodu, postojala su dva "pećka patrijarha", Jefrem u Peći (1375—1399), u oblasti Brankovića, i Danilo III u Žiči (1390—1396), u oblasti Lazarevića.

Sarkofag kneza Lazara u Ravanici.
Patrijarh je 1390. godine na saboru potvrdio odluku kneginje Milice, da Srbija postane vazalna Otomanskom carstvu.

U avgustu 1392. godine, na dvoru Brankovića u Prištini je boravila kneginja Milica. Malo potom, Vuk Branković je dozvolio odnošenje moštiju kneza Lazara iz njegove prestonice Prištine, u manastir Ravanicu u Srbiji. Patrijarh Danilo je zemne ostatke poginulog kneza Lazara preneo iz hrama Svetog Spasa u Prištini (Zemlja Brankovića), u manastir Ravanicu (u Srbiji), kanonizovao ga za sveca, i stvaranjem nove svetorodne loze dao legitimitet Stefanu Lazareviću kao nasledniku prestola.

Patrijarh Danilo se pominje u jednoj povelji kneza Stefana, u darovnici monahinje Evgenije i njenih sinova Stefana i Vuka, koja je izdata u Novom Brdu 1395. godine, u kojoj se Danilo naziva patrijarhom srpskim i primorskim. Patrijarh Danilo se pominje i u nedatovanom zapisu u rukopisnom prologu manastira Dečana koji je ovom manastiru poklonio eklisijarh Varlaam.

Patrijarh Danilo je umro 7. aprila, ali godina njegove smrti nije poznata.

Spisi
-----

Neki od poznatih spisa patrijarha Danila su:

* *Služba kralju Milutinu*
* *Služba knezu Lazaru*
* *Pohvalno slovo o knezu Lazaru* (neki smatraju da je autor nepoznat)
* *Povesno slovo knezu Lazaru* (neki smatraju da je autor nepoznat)

U delima nastalim pre Kosovske bitke nastavlja književnu tradiciju veličanja loze Nemanjića: *Služba kralju Milutinu*, sa prološkim žitijem (1380), prološka žitija sv. Save i sv. Simeona.

Jedan je od tvoraca kosovskog kulta. Neki mu pripisuju *Pohvalno slovo o knezu Lazaru* pre 1393. godine, koje spada među najlepša dela srednjovekovne srpske književnosti. *Pohvalno slovo* je beseda držana na godišnjicu Lazareve smrti. Od ostalih spisa razlikuje se i po radosnom, pobedničkom raspoloženju, u kojem nema ni senke tragike, a Lazar slavi se kao pobeditelj Turaka i đavola.

Knezu Lazaru posvetio je osim *Pohvalnog slova*, takođe i *Službu knezu Lazaru*, *Prološko žitije*, odn. *Sinaksar*, i *Povesno slovo knezu Lazaru* (svi nastali 1391. ili 1392. godine povodom prenosa Lazarevih moštiju). Iako žanrovski različiti, svi ovi tekstovi simbolizuju Lazarevo velikomučeništvo i nadmoć "carstva nebeskog" nad "carstvom zemaljskim", čime je utemeljen i crkveni kult kneza Lazara.

Prevedeni spisi
---------------

Sledeći Danilovi spisi su prevedeni na savremeni srpski jezik:

* *Sinaksar* (prevod na savremeni jezik Đorđe Radojičić), u „Antologija stare srpske književnosti (XI/XVIII veka)", Beograd, 1960, 119-122.
* *Slovo pohvalno knezu Lazaru* (preveo na savremeni jezik Dimitrije Bogdanović), Savremenik 37 (1973), 265-274.
* *Sabrani spisi*, prevela i priredila Radmila Marinković (u rukopisu, priređeno za ediciju Stara srpska književnost u 24 knjige, "Prosveta" i SKZ, knj. 8).

Literatura
----------

* „Danilo III". *Narodna enciklopedija*. Zagreb: Bibliografski zavod. 1927.
* Dimitrije Bogdanović: *Istorija stare srpske književnosti*, Beograd, SKZ, 1980.
* Đorđe Trifunović: *Kratak pregled jugoslovenskih književnosti srednjega veka*, Beograd, Filološki fakultet Beogradskog univerziteta, 1976.
* Dejan Mihailović: *Vizantijski krug (Mali rečnik ranohrišćanske književnosti na grčkom, vizantijske i stare srpske književnosti)*, Beograd, „Zavod za udžbenike", 2009, str. 54.

Izvori
------

1. 1 2  „Vuk nije bio Branković". Arhivirano iz originala na datum 2014-04-26. Pristupljeno 2014-05-08.
2. ↑  Стара српска књижевност
3. ↑  John V. A. Fine, *The Late Medieval Balkans*, (str. 412), 2009.
4. 1 2  John V. A. Fine, *The Late Medieval Balkans*, (str. 414), 2009.
5. 1 2 3  Jovan Deretić: Kratka istorija srpske književnosti
6. 1 2  „Књижевна баштина Крушевца". Arhivirano iz originala na datum 2014-06-19. Pristupljeno 2013-03-03.
7. ↑

Vidi još
--------

* Stefan Lazarević
* Kosovski mit

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Prethodnik:**Sveti Jefrem** | **pećki patrijarh1390 — 1396.** | Nasljednik:**Sava V** |


p • r • uPoglavari Srpske pravoslavne crkve

**Žičko-pećki arhiepiskopi (1219-1337):**  
Sveti Sava • Arsenije I Sremac • Sveti Sava II • Danilo I • Joanikije I • Jevstatije I • Jakov • Jevstatije II • Sveti Sava III • Nikodim • Danilo II • Joanikije II
  
**Pećki patrijarsi (1346-1463):**  
Joanikije II • Sava IV • Jefrem • Spiridon • Danilo III • Sava V • Danilo IV • Kirilo • Nikon • Teofan • Nikodim II • Arsenije II
  
**Pećki patrijarsi (1557-1766):**  
Makarije Sokolović • Antonije Sokolović • Gerasim Sokolović • Savatije Sokolović • Jerotej Sokolović • Filip Sokolović • Jovan • Pajsije Janjevac • Gavrilo I Rajić • Maksim Skopljanac • Arsenije III Crnojević • Kalinik I • Atanasije I • Mojsije Rajović • Arsenije IV Jovanović • Joanikije III Karadža • Atanasije II Gavrilović • Gavrilo II Sarajevac • Gavrilo III • Vikentije Stefanović • Pajsije II Grk • Gavrilo IV Grk • Kirilo II • Vasilije Jovanović-Brkić • Kalinik II Grk
  
**Karlovački mitropoliti i patrijarsi (1690-1920):**  
Arsenije III Crnojević • Isaija Đaković • Sofronije Podgoričanin • Vikentije Popović • Mojsije Petrović • Vićentije Jovanović • Arsenije IV Jovanović • Isaija Antonović • Pavle Nenadović • Jovan Đorđević • Vićentije Jovanović Vidak • Mojsije Putnik • Stefan Stratimirović • Stefan Stanković • Josif Rajačić • Samuilo Maširević • Prokopije Ivačković • German Anđelić • Georgije Branković • Lukijan Bogdanović
  
**Beogradski mitropoliti (1831-1920):**  
Melentije Pavlović • Petar Jovanović • Mihailo Jovanović • Teodosije Mraović • Inokentije Pavlović • Dimitrije Pavlović
  
**Patrijarsi Srpske pravoslavne crkve (1920- ):**
  
Dimitrije • Varnava • Gavrilo (V) • Vikentije (II) • German • Pavle • Irinej


|  |  |
| --- | --- |
| Normativna kontrola Uredi na Wikidati | 
* WorldCat identiteti
* VIAF: 5319508
* GND: 102470111

 |