Umetnička predstava emanacije
**Emanacija** (lat: *emanatio* - isticanje, izviranje, izlivanje; od *emanare* - isticati) je filozofski pojam koji označava isticanje nečeg nižeg iz nečeg višeg, konačno izviranje svih stvari iz jednog najvišeg izvora.

**Emanatizam** je shvatanje po kojem svet nastaje neprestanim stvoriteljnim prelivanjem bića, a ne jednokratnim činom stvaranja. Svet mnoštva ističe iz punoće Jednog, slabeći u silaznim stupnjevima. Kao što svetlost postaje slabija što se više udaljuje od izvora, tako i bića postaju nesavršenija udaljujući se od bitka. Otuda postupnost opadanja u prirodi, i nastanak zla. Tvar je ono najniže u procesu emanacije, odsustvo bića, nebiće (*me on*).

U filozofiji
------------

### Antička

Učenje o emanaciji se najpre razvilo u starim istočnim filozofijama, prvenstveno u indijskoj i persijskoj. Filozofska misao Indije, izgradila je teoriju nastajanja sveta putem ishođenja iz Brame:

> Kao nit iz pauka, drvo iz semena, valovi iz mora, oganj iz uglja, tako svet izlazi iz Brame...
> 
> 

Na Zapadu su učenje o emanaciji usvojili Plotin, neoplatonisti i ranohrišćanski gnostici. Po učenju novoplatoničara i gnostičara, svet je emanacija božanstva, proishođenje manje savršenog bića iz višeg i savršenijeg.

Plotin razlikuje četiri stupnja bitka: iskon svega, božansko Jedno (*Hen*) kao izvor bitka; prva emanacija je svetski um (*nous*) što sadrži ideje kao uzore bića, druga je emanacija svetska duša (*psihe*), i nakon toga dolazi puka tvar (gr. *hile*) kao tmina, zlo i nebitak. Tako čovek delimično pripada carstvu duha i duše, delimično materiji, nalazeći se na međi duha i tvari, svetla i tmine. Naporom da se uzdigne do Jednog kao iskona i istine, dobrote i lepote, čovek prelazi obrnut put od tmine do svetlosti, da bi se napokon u mističnom istupljenju (ekstazi), stanju izvan sebe, višem od svake umna spoznaja, stopio s Jednim.

### Srednjovekovna

Emanatizam je preko Plotina i njegovih učenika uticao na Pseudo-Dionisija Areopagita i hrišćanstvo u doba Avgustina.

Razmatrajući odnos sveta i boga, Pseudo-Dionisije govori o emanaciji boga u svet stvari. On pokušava da spoji novoplatonsku teoriju o emanaciji sa hrišćanskim učenjem o stvaranju. Budući da bog podaruje postojanje svim postojećim stvarima, kaže se da bog proizvođenjem stvari iz sebe postaje mnogostruk; pa ipak, on istovremeno ostaje jedno. On je bez diferencijacije čak i u procesu emanacije. Bog postoji nedeljivo i ne umnožava sebe u sve pojedinačne, odvojene i mnogostruke stvari. Svet je izlivanje božanske dobrote, ali to nije sam bog. Prema Pseudo-Dionisiju, Bog je "početak i kraj svih stvari", "početak kao njihov uzrok, kraj kao njihova poslednja svrha". Tako je proces umnogostručavanja odlaženje od boga, a proces zajedništva povratak.

Teorija emancije je značajno uticala na srednjovjekovnu arapsku (Averoes), jevrejsku i zapadnu filozofiju, posebno na Jovana Skota Eriugenu, Majstora Eharta, Nikolu Kuzanskog, Đordana Bruna i Jakoba Bemea. Emanacionizam je imao uticaja i na neke pravoslavne teologe poput Grigorija Palame.

Ibn Sina je zastupao metafizičko učenje prema kojem proces svjetskog zbivanja nema početka ni kraja u vremenu, već je neka vrsta emanacije.

### Novovekovna

Za Lajbnica, bog je jednostavna iskonska supstancija, čiji su proizvodi sve stvorene monade, koje nastaju od časa do časa neprekidnim isijavanjem božanstva.

Emanatizam je uticao na idealizam Šelinga i Hegela.

Izvori
------

1. 1 2 3 4 5 6  Emanacija, Filozofijski rečnik, Matica Hrvatska, Zagreb 1984.
2. ↑  „Artemije Radosavljević, Učenje o metempsihozi i reinkarnaciji sa hrišćanskog gledišta". Arhivirano iz originala na datum 2009-01-07. Pristupljeno 12. 03. 2009.
3. 1 2 3  Frederik Koplston, Srednjovekovna filozofija (str. 100), Beograd, 1989.
4. ↑  Avicena, Filozofija, Enciklopedijski leksikon, Mozaik znanja, Beograd 1973.
5. ↑  Gotfrid Vilhelm Lajbnic, Monadologija (izvod iz dela)

Vidi još
--------

* Stvaranje
* Hipostaza
* Ekstaza