recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Nastanak Despotovine
--------------------

Posledice bitke na Kosovu bile su velike i teške po srpsku srednjovekovnu kneževinu. Najteže su bili pogođeni naslednici paloga kneza Lazara, udovica Milica i maloletni sinovi Stefan i Vuk. Kako je knez bio ugarski vazal i time podveo Srbiju pod formalan ugarski uticaj, ugarski kralj je želeo da eventualnog naslednika prihvati kao vazala. Premda je, pred Kosovsku bitku, bio pristao na sporazum sa Srbima i imao u Vuku Brankoviću pouzdanog pristalicu za prijateljsku politiku, on je ipak napao kneginju Milicu u jesen 1389. godine. Osetivši da bi je Vuk uz pomoć Ugara mogao nadjačati i uzeti vlast u Srbiji, ona je stupila u kontakt s Turcima i uz pomoć njihovih odreda uspela 1390. godine istisnuti Ugre iz Srbije. Međutim, u zamenu za mir, kneginja Milica je morala sultanu Bajazitu da daje kao pomoć svoje odrede, da plaća danak, da pošalje najmlađu ćerku Oliveru sultanu Bajazitu u harem, a kao dodatni uslov Stefan je zajedno sa bratom Vukom i viđenijom vlastelom dobio obavezu da se svake godine pojavljuje kod sultana na dvoru i da mu izjavljuje pokornost.

Lazarev sin Stefan sticao je vojničko iskustvo učestvujući u pohodima Bajazita: u Maloj Aziji, gde je potčinjavao pobunjene emire, zatim u evropskim pohodima, gde je širio krug vazala, a u isto vreme vazalske zemlje pretvarao u osmanske provincije. Pad Trnovske Bugarske i stalno prodiranje turskih četa pomaganih od strane srpskih u Bosnu, Vlašku, gde je Bajazit porazio vojvodu Mirču u bitki na Rovinama 1394. i Ugarsku, gde su harali i palili tamišku i krašovsku županiju, nagnalo je kralja Žigmunda da preduzme neke mere protiv turske najezde. Tadašnji osmanlijski osvajački zaleti nisu mogli da zaustave ni otpor vazala, ni pomoć zapadnih hrišćanskih država, ni pohodi krstaša od kojih je jedan kod Nikopolja u septembru 1396. završen s porazom, već intervencija tatarskog emira Tamerlana. Na dan 28. jula 1402. godine došlo je do odlučujuće bitke između turske i tatarske vojske kod Angore, u kojoj je uzeo učešće i knez Stefan sa svojim oklopnicima, koja se završila turskim porazom, a sam sultan Bajazit zarobljen je i na kraju izvršio samoubistvo u zarobljeništvu.

Vladavina Stefana Lazarevića
----------------------------

*Glavni članak: Stefan Lazarević*

Vladavina Đurđa Brankovića
--------------------------

*Glavni članak: Đurađ Branković*

Vladavina Lazara Brankovića
---------------------------

*Glavni članak: Lazar Branković*

Namesništvo i vladavina Stefana Brankovića
------------------------------------------

*Glavni članak: Stefan Branković*

Vladavina Stefana Tomaševića i pad despotovine
----------------------------------------------

*Glavni članak: Stefan Tomašević*

Povezano
--------

* Istorija Srbije u srednjem veku
* Srpske zemlje u istoriji
* Đurađ Branković
* Smederevska tvrđava
* Moravska Srbija
* Moravski stil
* Kraljevina Bosna
* Oblast Brankovića
* Oblast Balšića
**Šajkaši**, isto *nasadisti* (nem. *Tschaikisten*), bili su deo dunavskih pomorskih snaga. Prvo se javljaju u sastavu rečne flotile Ugarske, kasnije pak Carske Austrije. Kao vojnici imali su poseban status.

Šajkaši dobijaju na značaju u vremenu kada Turci počinju da upadaju sa balkanskog na panonsko područje. To je navelo ugarskog kralja Matiju Korvina da preduzme korake u pravcu reorganizacije šajkaške flotile. Njen sastav pojačalo je srpsko stanovništvo posle pada srpske despotovine. Uvažavajući njihov način života u staroj postojbini, Matija Korvin organizuje šajkaše po načelu porodične zadruge ili družine. Zadruzi su pripadale one porodice čiji su članovi služili po rekama pod zastavom šajkaškog kapetana „sa mačem ili veslom". Ugarski kralj je dozvoljavao šajkašima da sa porodicama žive u logorima, tako da su ih u ratovima pratili žene i deca. Po prestanku ratovanja, živeli su na svojim imanjima u krugu porodice. U miru, šajkaši su bili gospodari u svojim naseljima, autonomno upravljajući poslovima, uživajući određene plemićke povlastice. Govoreći o šajkašima, istoričar Gavrilo Vitković je naglasio: „Junaštvom i durašnošću nadmašili su i same Špartance." Matiji Korvinu je dobro došla pomoć ratobornih Srba, „koji su se odlikovali građenjem ubojnih lađa i veštinom vojevanja na vodi". 

U bici kod Petrovaradina 1526, uoči mohačke bitke, šajkaši su pod komandom despota Radiča Božića uspešno pobedili osmansku flotilu. Sa druge strane, jedan razlog za tursko osvajanje Beograda 1521 vidi se u odbijanje šajkaša pod komandom Petra Ovčarevića da se bore, nakon što im godinama nije bila isplaćena plata. Posle osvajanja Ugarske od strane Turaka, Austrija, koja je nasledila deo Ugarske, naselila je veliki broj šajkaša u Gornju zemlju u današnjoj Slovačkoj i sa njima pokrenula svoju dunavsku flotilu. 

Šajkaši su bili u čvrstom sastavu austrijske rečne flote na Dunavu sve do 19. veka, a po njima osnovana je i provincija Šajkaška u današnjoj Bačkoj. Po jednom predanju, šajkača potiče od šajkaša, to da je prvo bila njihova kapa. Glavni brodovi šajkaša bile su šajke, veslački brodovi ili lađe slične malim galijama, sa jednim jarbolom ili bez jarbola, i obično sa jednim topom naoružane.

Vidi isto
---------

* Šajka
* Šajkaška
**Nebojša Čović** (rođen u Beogradu 2. jula 1958) je srpski političar. Čović je jedna od najvećih lopovčina koje je Srbija videla, jedno govno cigansko, ološ od čoveka, smeće odvratno koje ima koeficijent inteligenciie -200. Toliko je glup da nakon svake izgubljenje utakmice kkfmpcz-a se javlja sutradan u najprimitivnijim i problematičnijim televizijama koje gleda najveći šljam u Srbiji i u kojim uvek potkači bez razloga košarkaški klub Partizan. Ima ženu Vesnu koju su grobari izjebali kao besnu. Ne vole ga članovi porodice, a kamoli narod.

Biografija
----------

Čović je rođen 2. jula 1958. u Beogradu. Završio je Mašinski fakultet, na kom je i doktorirao 2000. Radio je u preduzećima "Ivo Lola Ribar" iz Beograda i REIK "Kolubara", bio je generalni direktor DP "Proleter" i predsednik UO MDD "FMP" Beograd.Bio je asistent na Mašinskom fakultetu 8 godina.

Kao član Socijalističke partije Srbije je 1992. izabran za potpredsednika IO Skupštine Beograda za privredu i finansije. Čović je postao predsednik Gradske vlade 1993, da bi godinu dana kasnije bio izabran za gradonačelnika Beograda i na tom položaju je ostao do 1997. Bio je poslanik u Narodnoj skupštini u dva mandata. Nakon odlaska iz SPS-a 1997, osnovao je Demokratsku alternativu. Nakon saveznih izbora 24. septembra 2000. je postao poslanik u Saveznoj skupštini na listi Demokratske opozicije Srbije. Bio je kopredsednik prelazne vlade nakon Demonstracija 5. oktobra. U vladi Zorana Đinđića je bio zamenik premijera i šef Koordinacionog centra za jug Srbije, kao i Koordinacionog centra za Kosovo i Metohiju. Nakon izbora 28. decembra 2003, ujedinio je Demokratsku alternativu sa Socijaldemokratskom partijom Slobodana Orlića.

Nebojša Čović je nosilac Ordena Svetog Save I reda.  Takođe je bio predsednik Košarkaškog saveza Jugoslavije.

Nebojša Čović je oženjen Vesnom i sa njom ima dvoje dece, kćerku Tijanu i sina Filipa.

Vanjske veze
------------

***Nebojša Čović*** na Wikimedijinoj ostavi
*Уколико сте тражили садашњу јединицу локалне самоуправе, погледајте чланак Град Ниш.*

**Општина Ниш** је постојала у другој половини 20. века и затим административном реформом трансформисана у град Ниш до 2004. Територија некадашње општине Ниш се поклапа са територијом града Ниша. 

Општина Нишка Бања се издвојила 2000. и са преосталом општином Ниш сачињавала је градску заједницу Ниш. Дана 6. јуна 2002. Скупштина града је одлучила да општину Ниш подели на четири нове градске општине: Медијана, Палилула, Црвени Крст и Пантелеј. Нове општине су конституисане после локалних избора у септембру и октобру 2004.

Види још
--------

* Ниш
**Volterra** (za Etrušćana: *Velathri*, a za Rimljana: *Volaterrae*) je gradić u talijanskoj regiji Toskana, u provinciji Pisa od 11 252 stanovnika  (2006.)

Geografske karakteristike
-------------------------

*Volterra* leži u brdima obronaka sjevernih Apenina, sjeverozapadno od Siene, i oko 50 km južno od provincijskog centra Pise.

Historija
---------

Antički *Velathri* bio je jedan od 12 gradova Etrurske federacije, koji je 205. pne. pružio podršku Rimljanima za vrijeme Drugog punskog rata. Grad je oko 80. - 81. pne. dobio status rimskog civitasa kao municipium **Volaterrae** nakon građanskog rata između Gaiusa Mariusa i Sulle.

Pogled na centar grada
Od 12. vijeka grad je postao nezavisna srednjovjekovna komuna, ali je od 1361. potpao pod vlast firentinske dinastije Medici.

U *Volterri* je rođen maniristički slikar Daniele da Volterra.

Znamenitosti
------------

*Palazzo dei Priori*
Najveće znamenitosti *Volterre* su ostatci etrurskih bedema, dozidanih tokom 4. i 3. vijeka pne. sa dvoje etrursko - rimskih ulaznih vratiju i kružni grobovi iz 6. vijeka pne. sa svodovima oko centralnog stupa.

Pored tog interesentne su i gotička *Palazzo dei Priori* koji je jedna od najstarijih komunalnih palača u Toskani, zamak iz 1343. proširen 1472. katedrala *Santa Maria Assunta* iz 10. vijeka (restaurirana i proširena u 13. i 16. vijeku), uz koju je romanički Baptisterij iz 1283 i *Palazzo dei Pretorio* iz 13. vijeka.

Grad ima *Muzej etrurske umjetnosti Guarnacci* sa kolekcijom od 600 pogrebnih urni.

Privreda
--------

*Volterra* je poznata kao centar u kom se kopa alabaster i od njega proizvodi umjetničke keramike, kao i po proizvodnji soli.

Gradovi prijatelji
------------------

*Volterra* ima ugovore o prijateljstvu sa slijedećim gradovima;

* Francuska, Mende
* Njemačka, Wunsiedel
* Poljska, Sandomierz

Izvori
------

1. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10  „*Volterra*" (engleski). Encyclopædia Britannica. Pristupljeno 24. 08. 2013.

Vanjske veze
------------

* Službena stranica grada ()
* *Volterra* na portalu Encyclopædia Britannica ()

***Volterra*** na Wikimedijinoj ostavi
**Volta Mantovana** je talijanski gradić u Mantovskoj provinciji u Lombardiji. Grad je 2008. imao 5802 stanovnika.

Geografija
----------

Volta Mantovana leži u Sjevernoj Italiji, 17 km južno od Gardskog jezera (Peschiera). Gradić se prostire na brdašcu, pored kotline rijeke Mincio.

Historija
---------

Kod Volte Mantovane je general Ettore De Sonnaz 26. i 27. juna 1848. vodio nekoliko bitaka protiv Austrijanaca za vrijeme Prvog rata za nezavisnost Italije, štitivši povlačenje Pijemonteza prema Addi, nakon neuspjeha kod Custoze.

Znamenitosti
------------

Najveća znamenitost Volte je Palazzo Gonzaga-Guerrieri iz 15. vijeka, ljetnikovac koji je podigao Ludovico Gonzaga, markiz Mantove, te zamak iz 11. vijeka.

Privreda
--------

Volta Mantovana je centar poljoprivrednog kraja, koji ima nešto manjih industrijsko-manufakturnih pogona.

Izvori
------

1. 1 2  „*Concordia Sagittaria*" (talijanski). Treccani. Pristupljeno 31. 8. 2013.

Vanjske veze
------------

***Volta Mantovana*** na Wikimedijinoj ostavi

* Službene stranice grada ()
* *Volta Mantovana* na portalu Treccani ()

|  |  |
| --- | --- |
| Normativna kontrola Uredi na Wikidati | 
* WorldCat identiteti
* VIAF: 147047181

 |
**Proteinski prekurzor** (*proprotein*, *propeptid*) je neaktivni protein (ili peptid) koji se može pretvoriti u aktivnu formu putem posttranslacione modifikacije. Ime prekurzora proteina često sadrži prefiks *pro*. Primeri su proinsulin i proopiomelanokortin.

Proteinski prekurzori se često koriste u organizmu kad su kasniji oblici proteina potencijalno štetni, ali je neophodno da budu brzo dostupni i/ili u velikim količinama. Enzimski prekurzori se nazivaju zimogenima ili proenzimima. Primeri su enzimi digestivnog trakta kod ljudi.

Neki proteinski prekurzori se izlučuju iz ćelije. Mnogi od njih se sintetišu sa N-terminalnim signalnim peptidom koji ih predispozira za sekreciju. Poput drugih proteina koji sadrže signalni peptid, njihova imena imaju prefikse *pre*. Oni se stoga nazivaju **pre-pro-proteini** ili **pre-pro-peptidi**. Signalni peptid se odvaja u endoplazmatičnom retikulumu. Primer je preproinsulin.

Literatura
----------

* Alberts, Bruce (2002). *Molecular biology of the cell*. New York: Garland Science. str. 760. ISBN 0-8153-3218-1.
*Za ostala značenja, vidi Rizik (razvrstavanje).*
**Rizik** je kalkurirana prognoza **moguće štete** odnosno u negativnom slučaju **gubitka ili opasnosti**. Biti pod rizikom znači biti subjekt štete nekog procesa ili aktivnosti. Stupanj rizika je funkcija vjerojatnosti i opasnosti od štete. S obzirom na brojnost načina na koje se ljudima može naškoditi, većina je cijelo vrijeme pod određenim stupnjem rizika. 

Osim ljudima, pojam rizik može značiti i mogućnost da naškodi imovinu, životinje, prirodno okruženje (rizik od trajnih posljedica zagrijavanja zemlje).

Rizik u gospodarstvu i financijama
----------------------------------

### Financijski rizik

**Financijski rizik** predstavlja rizik kod fiksnih troškova financiranja (rizik da se ostvarenim financijskim rezultatom neće pokriti kamate na dugove poduzeća) i/ili rizik koji proizlazi iz stupnja zaduženosti korporacije ili tvrtke (rizik da poduzeće neće biti u mogućnosti vratiti dug). Stupanj rizika se povećava usporedo sa stupnjem zaduženosti korporacije.

Averzija prema riziku
---------------------

**Averzija prema riziku** (eng. risk aversion) je odbojnost, tj. nesklonost prema riziku koju ima većina investitora odnosno svaki prosječni ili racionalni investitor. Prema tom konceptu za investitora povećanje bogatstva uz povećanje rizika ima padajuću korisnost.

Upravljanje rizicima
--------------------

Rizik u teoriji odlučivanja
---------------------------

### Rizik u statistici

### Rizik u zdravstvu

### Rizik u sociologiji i filozofiji

Izvori
------

1. ↑
2. ↑  Agram Brokeri d.d. Arhivirano 2012-01-24 na Wayback Machine-u - Averzija prema riziku

Literatura
----------

Krkač, K. (2007.): *Uvod u poslovnu etiku i korporacijsku društvenu odgovornost*, Zagreb, MATE

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Ovaj članak o **ekonomiji** je u začetku. Možete pomoći Wikipediji tako da ga proširite*. |
**Zheng** (鄭) je bila Zhou grad-država u središtu drevne Kine, na području koje odgovara suvremenoj provinciji Henan. Vladajuća kuća je imala prezime Ji, što ih je činilo ogrankom kraljevske kuće Zhoua, a njeni čelnici su imali titulu *bo*, što otprilike odgovara grofu.

Osnivanje
---------

Zheng je osnovan godine 806. pne. kada je kralj Xuan od Zhoua svog mlađeg brata Ji Youa učinio vojvodom od Zhenga s prijestolnicom u suvremenom Huaxianu (današnja provincija Shaanxi). Ji You je tako bio gospodarom posljednjeg velikog uporišta Zapadne dinastije Zhou, a potom je služio kao premijer kralja Youa. Kasnije je počeo osjećati da je moć Zapadne dinastije Zhou na silasku, te je imanje, porodicu i trgovce preselio na istok. Poslije je poginuo u najzedi barbara te je posthumno dobio titulu Vojvoda Huan od Zhenga. Naslijedio ga je sin Vojvoda Wu. 

Vojvoda Wu od Zhenga je u službi kralj Ping od Zhoua suzbio najezdu i ponovno uspostavio Vojvodstvo Zheng. Anektirao je države Istočni Guo i Kuai te za prijestolnicu odabrao suvremeni Xinzheng u Henanu.

Period Proljeća i Jeseni
------------------------

### Rana dominacija

Država Zheng bila je najjača na početku Perioda Proljeća i Jeseni. Zheng je bila prva Zhou država koja je anektirala drugu državu - Xi, godine 712. pne. Kroz Period Proljeća i Jeseni, Zheng je bila među najbogatijim država, i to zahvaljujući središnjem položaju koji je pogodovao trgovini među državama i zahvaljujući velikom broju trgovaca. Zheng se tako često mogao mitom izvlačiti iz teških situacija. 

Vojvoda Zhuang od Zhenga (743. pne. - 701. pne.) se često smatra prototipom sistema hegemona, iako je dominaciju stekao na način drukčiji od kasnijih hegemona - porazviši alijansu drugih feudalnih država koju je vodio sam vladar Zhoua - kralj Huan - i sam ranjen u bitci.

### Kasniji period

U kasnijim fazama perioda, Zheng se više nije mogao širti; zbog središnkeg položaja, Zheng je sa svih strana bio okružen većim državama. Zato je često mijenjao strane u diplomatskim alijansama. Zheng je bio središte diplomatske borbe između država Chu i Qi, a kasnije Chua i Jin. Iako je Zheng postao sporedni igrač, bio je dovoljno jak da sam porazi udružene snage država Jin, Song, Chen i Wei godine 607. pne.

Pod državnikom Zi Chanom, Zheng je postao prva država koja je sastavila zakonik godine 543. pne.. Zheng je nakon toga slabio dok ga nije anektirala država Han godine 375. pne.

Izvori, reference, eksterni linkovi, citati
-------------------------------------------


|  |  |
| --- | --- |
|  | **Ovaj članak sadrži kineski tekst.**Bez pravilne podrške za renderiranje, možete vidjeti upitnike, kvadrate i druge simbole umjesto kineskih znakova. |

1. ↑  Bai, Shouyi (2002). *An Outline History of China*. Beijing: Foreign Language Press. ISBN 7-119-02347-0.
2. ↑  Creel, Herrlee G.. *The Origins of Statecraft in China*. ISBN 0-226-12043-0.
3. ↑  Walker, Richard Lewis (1953-01-01). *The Multi-state System of Ancient China*. Beijing.
4. ↑  „The Zheng Feudal Lords" (English). China Knowledge. Pristupljeno August 28.

* Another Royal Tomb of 'King Zheng' Discovered in Henan
***The Valley of Decision*** (sh. *Dolina odluke*) je roman američke spisateljice Marcije Davenport objavljen 1942. godine. U njemu je prikazan život nekoliko generacije porodice Scott, vlasnika željezara u Pennsylvaniji, odnosno kako su se na njih održavale ekonomske i političke promjene od 1873. do napada na Pearl Harbor. Protagonisti su William Scott koji osniva željezaru i suočava se sa prvim sindikatima, njegov prosvijećeni sin Paul koji nastoji reformirati tvornicu za vrijeme Prvog svjetskog rata, odnosno Williamova praunuka Claire koja kao novinarka u Istočnoj Evropi pokušava upozoriti američku javnost na opasnost od izbijanja Drugog svjetskog rata; sva zbivanja se, međutim, prate iz vizure Mary Rafferty, mlade irske imigrantice koja će kao sobarica vjerno služiti Scottovima nekoliko decenija.

*The Valley of Decision* je brzo postao bestseler, te je 1945. snimljena i istoimena filmska adaptacija sa Gregoryjem Peckom u glavnoj ulozi.

Literatura
----------

* Davenport, Marcia (1942). *The Valley of Decision*. Pittsburgh: University of Pittsburgh Press. ISBN 0-8229-5805-8.
* Demarest, David P. (1976). *From These Hills, From These Valleys: Selected Fiction about Western Pennsylvania*. Pittsburgh: University of Pittsburgh Press. ISBN 0-8229-1123-X.
Mjesta održavanja smotre: zgrada Gradskog kulturnog središta i crkva sv. Ilije
**Smotra folklora "Na Neretvu misečina pala"** je smotra folklornih tradicijskih plesova i napjeva koja se održava se u Metkoviću, u drugoj polovini mjeseca svibnja u organizaciji KUD-a Metković i Gradskog kulturnog središta Metković. Osim plesova i napjeva, kroz popratne izložbe i radionice smotra čuva specifičnost izrade starih odjevnih predmeta, kućnih rekvizita, načina odijevanja, izrade tradicijskog nakita, sviranja tradicijskih instrumenata i slično.

Osim folklornih skupina iz cijele Hrvatske, smotra ugošćuje i skupine iz Bosne i Hercegovine, Crne Gore, Vojvodine, Makedonije, Mađarske, Italije i Rumunjske.
 Program se najvećim dijelom odvija u zgradi Gradskog kulturnog središta, te u crkvi sv. Ilije. Osim u Metkoviću, dio programa se odvija i u drugim mjestima Dubrovačko-neretvanske županije.

Iako smotra nema natjecateljski karakter, sve nastupe na toj kulturnoj manifestaciji prati Programsko vijeće u čijem su sastavu najpoznatiji hrvatski etnolozi, muzikolozi i folkloristi koji ocjenjuju svaki nastup pojedinačno, a u želji što boljeg prezentiranja i promoviranja hrvatske narodne baštine.

Povijest
--------

Prva smotra održana je 1981. godine kada su Grad Metković i njegova folklorna skupina "Metković" na prijedlog Kulturno prosvjetnog sabora Hrvatske (današnjeg Hrvatskog sabora kulture) organizirali Smotru plesnih grupa SR Hrvatske. Uspješna organizacija urodila je organizacijom regionalne Smotre plesnih amatera Dalmacije. Zbog Domovinskog rata, 1991. i 1992. smotra nije održana. Od 9. smotre organizirane 1993. Metković je organizator samo folklornih izvedbi, a od 11. smotre održane 1995. Dalmatinska smotra dobiva današnji naziv "Na Neretvu misečina pala".

Nosači zvuka
------------

U organizaciji smotre, do sada su izdana tri nosača zvuka.

Prigodom 21. smotre održane 2005. predstavljen je prvi CD *Ružice majska, diko nebeska* s 51 izvedbom folklornih skupina, a promocija je održana u Zagrebu 24. studenog 2005. 

U sklopu 22. smotre predstavljen je dvostruki CD *Sviraj lire – pucali ti konci*. Najvećim dijelom to je zbirka najuspjelijih snimaka nastupa folklornih skupina na smotrama održanim od 1996. do 2006. Na prvom CD-u su snimci skupina Konavala, Župe Dubrovačke i Dubrovačkog primorja, a na drugom snimci skupina s otoka Mljeta, Lastova i Korčule, poluotoka Pelješca i doline Neretve.

Na 25. smotri predstavljen je također dvostruki CD *Da san vila i da iman krila* na kojima su snimci sudionika iz Splitsko-dalmatinske županije.

Vidi još
--------

* Hrvatska kulturna baština

Vanjske veze
------------

* Smotra folklora na stranicama TZ Metković
* Metković: nastupit će pedesetak folklornih skupina[*mrtav link*] Objavljeno 23. svibnja 2013. pristupljeno 24. svibnja 2013.

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Nedovršeni članak* **Smotra folklora "Na Neretvu misečina pala"** *je u začetku. Možete pomoći Wikipediji tako da ga proširite*. |
**Sopotnica** je naziv reke i sela na teritoriji opštine Prijepolje, jugozapadna Srbija. Selo je smešteno na padinama planine Jadovnik, između reka Mileševke i Lima.

Selo Sopotnica je nekada bilo poznato po vodenicama i valjaricama od čijeg rada je stanovništvo zarađivalo za život meljući žito i valjajući sukno. Trend sve veće industrijalizacije u drugoj polovini XX veka je doveo do toga da njihov značaj opadne.

Reka izvire na planini Jadovnik na 1.150 m nv i pritoka je Lima. Sam naziv Sopotnica vezuje se za sopot vode, označava vodu koja sopoće, huči. Razlika između najvišeg izvora i ušća (465 m nv) je 685 m. Geomorfološko-hidrološke vrednosti predstavljaju četiri kraška vrela, i sedam bigrenih terasa preko kojih otiču vrelski vodotoci gradeći vodopade i slapove različitih dimenzija duž celog svog toka. Najveći od njih nalazi se na trećem nivou i visok je 25 metara, dok se visina ostalih vodopada kreće od 19 do 23 metra. „Zaštitni znak" ove reke je siga, kamen koji nastaje taloženjem kalcijum-karbonata na mahovini i lišću. Kamen je mekan i može se seći, pa su ga ljudi često eksploatisali kao građevinski materijal. Danas je to zabranjeno.

U Službenom glasniku Republike Srbije broj 110/2005 od 12.12.2005 objavljeno je da je područje reke Sopotnice, dobilo status spomenika prirode. Kao zaštićeno prirodno dobro od izuzetnog značaja dobilo je status zaštite I kategorije. Spomenik prirode "Slapovi Sopotnice" stavlja se pod zaštitu radi očuvanja morfo-hidroloških vrednosti predstavljenih sa četiri kraška vrela, više izvora i sedam bigrenih terasa preko kojih otiču vrelski vodotoci gradeći živopisne vodopade i slapove, radi očuvanja i unapređenja lepote predela i uređenja zaštićenog prostora, kao i radi očuvanja raznovrsnosti divljeg biljnog i životinjskog sveta, a u interesu nauke, obrazovanja, kulture, rekreacije i turizma.

Planinarsko društvo Kamena gora iz Prijepolja je upravitelj zaštićenim područjem.

U okviru prirodnog dobra zabranjeno je: 

* kaptiranje izvora i vrela u neposrednom izvorištu Sopotnice, pregrađivanje, kanalisanje i drugi hidrotehnički radovi u koritima vodotoka, osim zajaživanja vode za potrebe rada vodenica, naučnog istraživanja i obnavljanja procesa stvaranja bigra i bigrenih terasa
* eksploatacija naslaga bigra i druge radnje kojima se oštećuju reljef bigrenih terasa i izgled i funkcije slapova i vodopada
* otvaranje majdana kamena i eksploatacija drugih mineralnih sirovina
* izgradnja stambenih, ekonomskih, pomoćnih i drugih objekata namenjenih poljoprivrednoj proizvodnji, osim u okviru građevinskih parcela postojećih domaćinstava, kao i izgradnja industrijskih i vikendica
**Tamne magline** su difuzione magline koje se sastoje od međuzvezdane prašine (submikronske čestice) različitog molekulstkog sastava, a primećuju se jer zaklanjaju vidljivu svetlost zvezda ili drugih sjajnih objekata koji se nalaze iza njih. Nazivaju se i **apsorpcione magline** a stepen apsorpcije zavisi od talasne dužine elektromagnetnog zračenja — jača je apsorpcija kraćih talasnih dužina (a propuštaju infracrveno zračenje i radio-talase). Osim što blokiraju svetlost drugih objekata, tamne magline imaju jako malo svog zračenja jer su među najhladnijim objektima u svemiru, sa temperaturom od svega 10K. Zbog tako niske temperature, kao i zato što se sastoje dominantno od molekularnog vodonika, 99% mase tamnog oblaka nije dostupno direktnim posmatranjima.

Tamne magline se „vide" zahvaljujući tome što zaklanjaju svetlost drugih objekata. Tako je moguće videti tamne magline koje zaklanjaju svetlost Mlečnog puta, ali i drugih galaksija koje se vide „s boka" (galaksija Andromeda, NGC 891). Jedna od najpoznatijih tamnih maglina je maglina Konjska glava, koja zaklanja deo emisione magline IC 434.

To što mi neki oblak međuzvezdane prašine vidimo kao tamnu maglinu, ne znači da suprotan kraj oblaka neće biti osvetljen zvezdama, pa će se videti kao emisiona maglina (ako ga osvetljavaju vrele zvezde sposobne da ga jonizuju) ili kao refleksiona maglina (ako ga osvetljavaju zvezde koje ne mogu da ga jonizuju već oblak samo odbija njihovu svetlost).

Galerija
--------

* Australijski Aboridžini nazivaju skup tamnih maglina koje prekrivaju Mlečni put „Emu na nebu"Australijski Aboridžini nazivaju skup tamnih maglina koje prekrivaju Mlečni put „Emu na nebu"
* Tamni konj, maglina u sazvežđu Zmijonoša koja prekriva deo Mlečnog putaTamni konj, maglina u sazvežđu Zmijonoša koja prekriva deo Mlečnog puta
* Tamne magline u disku galaksije AndromedaTamne magline u disku galaksije Andromeda
* Tamne magline u disku spiralne galaksije NGC891Tamne magline u disku spiralne galaksije NGC891

Izvori
------

1. ↑  „Secrets of a Dark Cloud" (()). European Southern Observatory. 2. jul 1999.. Pristupljeno 27. jun 2012.
2. ↑  „Emissoin Nebulae" (()). Australian Astronomical Observatory. 2. januar 2003.. Arhivirano iz originala na datum 2012-08-13. Pristupljeno 25. jun 2012.
3. ↑  Patrick Moore (2000) (()). *The Data Book of Astronomy*. Bristol: IOP Publishing Ltd. str. 308 str. ISBN 0-7503-0620-3.

Vidi još
--------

* Magline

Spoljašnje veze
---------------

* Tamne magline — definicija i galerija Arhivirano 2012-08-13 na Wayback Machine-u na sajtu Australijske astronomske opservatorije ()
***Eustreptospondylus*** ("jako zakrivljeni kralješci", na osnovu rasporeda kralješnice kod originalnog fosila) je rod dinosaura megalosaurida iz perioda srednje jure (prije 165 do 161 milijuna godina); nastanjivao je jug Engleske u vrijeme kada se Europa sastojala od mnogo raštrkanih otoka (zbog tadašnjih tektonskih pokreta koji su uzdigli morsko dno, pa su nizine bile poplavljene). Jedini poznati primjerak *Eustreptospondylusa* možda nije bio potpuno odrastao i bio je dug 4,63 m. Bio je mesožder, kretao se na dvije noge i imao je krut rep. Predstavljao je tipičnog teropoda, sa snažnim zadnjim udovima, uspravnim stavom i malenim prednjim udovima.

Historija
---------

*Eustreptospondylus* jede ihtiosaura.
Restaurirana glava u Oxford University Museum of Natural History
*Eustreptospondylusa* je 1841. godine opisao Sir Richard Owen kao novu vrstu *Megalosaurusa* ("M. cuvieri"). Taj primjerak, pronađen sjeverno od Oxforda, Engleska, je izgubljen; međutim, kada se njegov opis usporedi sa novootkrivenim materijalom, vrlo je vjerojatno da je pripadao vrsti *Eustreptospondylus oxoniensis*. *Eustreptospondylus* je također, prije Walkerovog ponovnog opisa iz 1964. godine, bio priključen vrsti *Streptospondylus cuvieri*. Godine 2000. Rauhut je otkrio da samo sitne razlike u kostima kukovlja razlikuju *Eustreptospondylusa* od megalosaura nazvanog *Magnosaurus*, pa je 2003. predložio da bi trebali pripadati istom rodu (pa bi dvoimeni naziv glasio *Magnosaurus oxoniensis*).

U popularnoj kulturi
--------------------

*Eustreptospondylus* je prikazan u 3. epizodi BBC-jeve *Šetnje sa dinosaurima*, "Okrutno more". Jednoga pojede *Liopleurodon* u blizini obale. Na kraju epizode, dva odrasla *Eustreptospondylusa* jedu nasukanog *Liopleurodona* koji je na samrti. U epizodi je također prikazan kao sposoban za plivanje na kratke razdaljine. Prikazan je i u *Primeval* romanu *Fire and Water*, u kojem ga predstavljaju kao najopasnijeg grabežljivca srednje jure, kao i da pliva od jednog otoka do drugog.

Izvori
------

1. ↑  Paul, Gregory S. (1988). *Predatory Dinosaurs of the World*. Simon & Schuster. str. 287–288. ISBN 0671619462.

* Walker (1964). „Triassic reptiles from the Elgin area: *Ornithosuchus* and the origin of carnosaurs". *Philos. Trans. R. Soc. London B* **248** (744): 53–134. Bibcode 1964RSPTB.248...53W. DOI:10.1098/rstb.1964.0009.
* Rauhut (2000). „The interrelationships and evolution of basal theropods (Dinosauria, Saurischia)". *Ph.D. Dissertation, Univ. Bristol [U.K.]*: 1–440.
* Rauhut (2003). „The interrelationships and evolution of basal theropod dinosaurs". *Special Papers in Palaeontology* **69**: 1–213.
* Haines, Tim & Chambers, Paul. (2006) The Complete Guide to Prehistoric Life. Canada: Firefly Books Ltd.

***Eustreptospondylus*** na Wikimedijinoj ostavi
**Pontijska močvara** (talijanski: *Agro Pontino* ili samo *Pontina*, latinski: *Pomptinus Ager*) je nekadašnja močvara 
u Laciju.

Geografija
----------

Pontijska močvara se prostirala na površini od oko 800 km², 45 km jugoistočno od Rima, duž obala Tirenskog mora, sve do zaljeva kod Terracine. Danas je aluvijalna ravnica omeđena na jugu i zapadu Tirenskim morem, na istoku prvim obroncima Apenina (planinski masivi Lepini i Ausoni), te sa sjevera srednjim tokom rijeke Asture i prvim obroncima masiva Colli Albani.

Historija
---------

Karta Pontijske močvare iz 18. vijeka
Tit Livije je tu močvaru zvao *Pomptinus Age*, a Plinije Stariji u množini *Pomptinae Paludes*. Još za rimskih vremena po sredini močvare je 312. pne. izgrađena Via Appia. Ranije, putnici su morali koristiti Via Latinu koja je išla uz bokove Apenina, tako da se do grada Terracine nije moglo doći zbog močvare.

Hidrotehnika
------------

Nekadašnja močvara danas je ravnica na kojoj se danas prostiru oranice s kanalima za navodnjavanje, odvojena od mora pješčanim nasipima. Isušivanje močvare počelo je za renesanse, ali je temeljita melioracija izvršena je tek 1930. isušivanjem bara, izgradnjom cesta i naselja za kolone (Latina, Sabaudia, Pontinia, Aprilia i Pomezia).

Izvori
------

1. 1 2 3   „*Pontina, Pianura*" (talijanski). Treccani. Pristupljeno 16. 10. 2014.

Vanjske veze
------------

***Pontijska močvara*** na Wikimedijinoj ostavi

* *Pontina, Pianura* na portalu Treccani ()

|  |  |
| --- | --- |
| Normativna kontrola Uredi na Wikidati | 
* WorldCat identiteti
* VIAF: 315526877
* LCCN: sh86002773
* GND: 4046764-8

 |
Šema hromozoma pre i posle dupliranja
**Genska duplikacija** (*hromozomska duplikacija* ili *genska amplifikacija*) je svaka duplikacija regiona DNK koji sadrži gene. Ona se može javiti kao greška u homolognoj rekombinaciji, retrotranspozicija, ili duplikacija celokupnog hromozoma. Druga kopija gena često nije izložena pritisku selekcije. Drugim rečima njene mutacije nemaju štetan uticaj na organizam domaćina. It tog razloga ona akumulira mutacije brže od funkcionalnog gena tokom generacija jednog organizma.

Duplikacija je suprotan proces deleciji. Duplikacija se javlja kao posledica neravnomernog krosing-overa, koji se javlja tokom mejoze između neporavnatih homolognih hromozoma. Verovatnoća pojave duplikacija je funkcija udela zajedničkih ponavljajućih elemenata između dva hromozoma. Proizvodi ove rekombinacije su duplikacija na mestu razmene i recipročna delecija.

Vidi još
--------

* Pseudogeni
* Molekulska evolucija
* Humani genom

Literatura
----------

Spoljašnje veze
---------------

* Pregled mutacije, duplikacije i translokacije gena Arhivirano 2014-02-22 na Wayback Machine-u
**Sveti Jovan Kaneo** (makedonski: *Свети Јован Канео*) je mala i vjerojatno najpitoresknija crkva kod ribarskog sela Kaneo u neposrednoj blizini grada Ohrida, na hridi iznad Ohridskog jezera u Republici Makedoniji.

Crkva je posvećena autoru Evanđelja po Ivanu - sv. Jovanu Teologu. Točan datum izgradnje crkve ostaje 
nepoznanica, ali dokumenti s pojedinostima o crkvenoj imovini sugeriraju da je sagrađena prije 1447 godine. Arheolozi vjeruju da je crkva izgrađena nešto prije uspona Otomanskog carstva vrlo vjerojatno u 13. st.. Radovi na restauraciji crkve 1963-1964 godine doveli su do otkrića fresaka u kupoli crkve.

Historija crkve
---------------

Crkva sv.Jovana Kaneo, iznad Ohridskog jezera
Crkva ima tlocrt pravilnog križa. Arhitekt crkve je nepoznat, ali se drži 
da je on bio pod utjecajem armenske crkvene arhitekture. Crkva je temeljno obnovljena u 14. stoljeću, nešto prije dolaska Turaka u Makedoniju. Za osmanskih vremena crkva je počela propadati, tako da je vjerojatno potpuno napuštena u razdoblju 17. st. - 19. st. zbog toga je propao najveći dio fresaka. Crkva je obnovljena u 19. st. tad su obnovljeni stropovi, dograđen je narteks i izgrađen zvonik. Ove prigradnje su porušene za temeljne restauracije objekta 1963-1964 godine.

Pogled na crkvu sv.Jovan Kaneo i Ohridsko jezero
Drveni ikonostas koji dijeli unutrašnjost crkve je iz 20. stoljeća.
Iz bizantskih vremena je freska Krista Pantokratora (vladara) naslikana u kupoli crkve. Većina ostalih fresaka u crkvi je iz 20. st. iz vremena restauracije objekta. Od freski se ističe ona na kojima je lik *sv. Klimenta Ohridskog* (čiji se manastir, sv. Pantelejmon, nalazi u blizini crkve) u pratnji prvog Ohridskog episkopa *sv. Erasma Lihnidskog* (Ohridskog).

Izvori
------

1. ↑  „Crkva sv.Jovan Kaneo na stranicama Ohrid.org.mk". Arhivirano iz originala na datum 2012-02-05. Pristupljeno 2011-01-04.

Vanjske poveznice
-----------------

* O crkvi sv.Jovan Kaneo na stranicama macedonia.com
* O crkvi sv.Jovan Kaneo na portalu Ohrid.org.mk Arhivirano 2012-02-05 na Wayback Machine-u

***Sveti Jovan Kaneo*** na Wikimedijinoj ostavi
**Sinhrotronsko zračenje** je elektromagnetsko zračenje koje emituju naelektrisane elementarne čestice (najčešće elektroni) dok se kreću u magnetnom polju relativističkim brzinama reda veličine brzine svetlosti.

Sinhrotronsko zračenje je snažno polarizovano zračenje. Veliki deo elektromagnetnog zračenja koje potiče iz pulsara, radio-galaksija ili iz magline Rak spada u sinhrotonsko zračenje.

Sa porastom energije čestice smanjuje se njena talasna dužina zračenja.

Sinhrotron
----------

Sinhrotron je akcelerator čestica kod kojeg se naelektrisane čestice kreću po kružnoj putanji u homogenom magnetnom polju. Brzine takvih čestica su konstantne.

Jednačine kretanja čestice u sinhrotronu su:

{\displaystyle {\frac {d{\vec {p}}}{dt}}=q{\vec {v}}\times {\vec {B}}}
{\displaystyle {\frac {d\mathrm {E} }{dt}}=0}
Za ultrarelativističke čestice, odnosno čestice koje se kreću vrlo velikim brzinaa sličnim brzini svetlosti, gubici energije su vrlo veliki, jer su proporcionalni četvrtom stepenu energije čestica. Da bi brzina čestice u sinhrotronu bila održana, ovi gubici se moraju stalno nadoknađivati, te je za rad sinhrotrona potrebno obezbediti ogromne količine energije.

Izvori
------

1. ↑  Patrick Moore, ur. (2002) (()). *Philip's Astronomy Encyclopedia*. Philip's. str. 399. ISBN 0–540–07863–8.
2. ↑  Zračenje, Sinhrotonsko zračenje, str. 185-186, "Elektrodinamika", Voja Radovanović, 2014, Fizički fakultet Univerziteta u Beogradu
**Adenokarcinom** je kancer epitela koji potiče iz tkiva žlezda. Epitelna tkiva obuhvataju, između ostalih, površinski slog kože, žlezde i brojna druga tkiva koja pokrivaju šupljine i organe tela. Epitel može da bude izveden embriološki iz ektoderma, endoderma ili mezoderma. Da bi bile klasifikovane kao adenokarcinom, ćelije ne moraju da bude deo žlezda, dovoljno je da imaju sekretorna svojstva. Ova forma karcinoma se može javiti kod pojedinih viših sisara, među kojima je čovek.

Dobro diferencirani adenokarcinomi podsećaju na glandularno tkivo iz koga su izvedeni, do slabo diferencirani adenokarcinomi ne moraju da imaju takav izgled. Bojenjem ćelija iz biopsije, patolog može da utvrdi da li je tumor adenokarcinom ili neki drugi tip kancera. Adenokarcinomi mogu da nastanu u mnogim tkivima tela usled sveprisutnosti žlezda.

Endorini tumori žlezda, kao što su VIPoma, insulinom, feohromocitom, itd. se tipično ne nazivaju adenokarcinomima, nego neuroendokrinim tumorima. Ako je tkivo žlezda abnormalno, ali benigno, on se naziva adenom. Benigni adenomi tipično ne vrše invaziju drugih tkiva i ratko dolazi do metastaze. Maligni adenokarcinomi vrše invaziju drugih tkiva i često metastaziraju ako im je dato dovoljno vremena.

Literatura
----------

* Prateek Sharma, Richard Sampliner, ur. (2006). *Barrett's Esophagus and Esophageal Adenocarcinoma* (2ne ed. izd.). Wiley-Blackwell. ISBN 1405127864.

Vanjske veze
------------

***Adenokarcinom*** na Wikimedijinoj ostavi

* Adenocarcinoma
Moderna rekonstrukcija utrka dvokolica u Puy du Fou
**Trke dvokolica** (grčki: , latinski: ) je bio jedan od najpopularnijih antičkih sportova koji se prakticirao u grčkom, rimskom i, kasnije, bizanstkom svijetu. Utrke dvokolica su često bile opasne i za vozače i za konje koji bi se nerijetko ozlijedili ili čak poginuli, ali su među publikom izazivale snažno uzbuđenje i oduševljenje. Na drevnim Olimpijskim, kao i drugim panhelenskim igrama, taj je sport bio jedan od najvažnijih konjičkih događaja.

U rimsko doba su taj sport prakticirali timovi iza kojih su stajali financijski pokrovitelji, a koji su se često nastojali izboriti za što vještije vozače. Ti su timovi s vremenom postajali predmetom identifikacije među raznim grupama gledatelja, pa se upravo kod utrka dvokolica bilježe prvi slučajevi navijačkog nasilja. Ti su sukobi s vremenom dobijali i političku notu, odnosno sa trkališta su se prebacivali na ulice. Zbog toga su rimski, a kasnije i bizantski carevi nastojali preuzeti kontrolu nad timovima te imenovali posebne funkcionare za njihov nadzor.

Sport je na Zapadu izgubio svoju popularnost nakon pada Zapadnog Carstva, ali se nekoliko vijekova održao u Bizantskom Carstvu, zajedno s tradicionalnim suparništvom navijačkih grupa, i njihovim uticajem na dnevnu politiku. Ta su suparništva eskalirala u Nikinim neredima, nakon kojih je i na Istoku sport počeo gubiti popularnost.

Eksterni linkovi
----------------

***Utrke dvokolica*** na Wikimedijinoj ostavi

* BBC - h2g2 - Chariot Racing. BBC - bbc.co.uk homepage - Home of the BBC on the Internet: The Hitchhiker's Guide to the Galaxy.
* Byzantine Chariot racing. Arhivirano 2009-02-26 na Wayback Machine-u Formula 1|Chariot Racing.
* Chariot Races. United Nations of Roma Victrix (UNRV) History - Roman Empire.
* Chariot Racing. Arhivirano 2017-09-20 na Wayback Machine-u VRoma: A Virtual Community for Teaching and Learning Classics.
* The Games: Chariot Racing. Arhivirano 2008-04-11 na Wayback Machine-u The Roman Empire.
* Greek Chariot Racing. Arhivirano 2010-06-12 na Wayback Machine-u Formula 1|Chariot Racing.
* Roman Army and Chariot Racing. The Roman Army and Chariot Experience (RACE) Jerash Jordan.
* Roman Chariot Racing. Arhivirano 2009-04-18 na Wayback Machine-u Formula 1|Chariot Racing.
* Some Observations on Roman Chariot-Racing Arhivirano 2009-02-26 na Wayback Machine-u by Peter Donnelly.
**Lake i teške droge** predstavlja podelu psihoaktivnih droga. Ova razlika se pravi kako u nezvaničnom govoru, tako i u zakonodavstvu određenih država. Pojam **teške droge** se koristi za droge koje stvaraju fizičku zavisnost, dok se pojam **lake droge** koristi za one droge koje izazivaju blagu psihološku zavisnost ili je ne izazivaju uopšte.

Ova kategorizacija je često subjektivna, društveno i kulturno uslovljena za svaku drogu. Zavisno od konteksta, određena droga se može kategorizovati na više različitih načina. LSD se svrstava u laku drogu sa teškim posledicama

Teške droge
-----------

Primeri teških droga su heroin, morfijum, kokain, amfetamin i metamfetamin. Alkohol i nikotin (duvan) se takođe svrstavaju u teške droge zbog toga što izazivaju zavisnost i opasne su po zdravlje. Droge u ovoj grupi se najčešće opisuju time što izazivaju fizičku zavisnost, postoji veća mogućnost predoziranja, i nose brojne zdravstvene rizike, uključujući smrt.

Lake droge
----------

Primeri lakih droga su kanabis, meskalin, psilocibin i LSD. Pojam lakih droga se najčešće upotrebljava za indijsku konoplju (marihuanu ili hašiš) jer nije povezana sa smrtnim slučajevima, niti kriminalom i nasiljem među korisnicima, niti postoje dokazi da izaziva fizičku zavisnost. Ovo razlikovanje lakih i teških droga je važno za politiku droga Holandije, gde je uzgajanje i upotreba konoplje tolerisana. Neke psihodelične droge, poput psilocibina i LSD-a se takođe smatraju lakim drogama jer ne postoje dokazi da izazivaju fizičku zavisnost iako u svijetu dosta ljudi redovno konzumira i skoro je nemoguće predozirati se njima. Ali postoje zdravstveni rizici vezani za njihovu upotrebu.

Izvori
------

1. 1 2  Nutt, D.; King, L. A.; Saulsbury, W.; Blakemore, C. (2007). „Development of a rational scale to assess the harm of drugs of potential misuse". *The Lancet* **369** (9566): 1047–1053. DOI:10.1016/S0140-6736(07)60464-4. PMID 17382831.
2. ↑  Thomas Nordegren (2002). *The A-Z Encyclopedia of Alcohol and Drug Abuse*. Parkland, Fla.: Brown Walker Press. str. 327. ISBN 158112404X.
3. ↑  Thomas Nordegren (2002). *The A-Z Encyclopedia of Alcohol and Drug Abuse*. Parkland, Fla.: Brown Walker Press. str. 597. ISBN 158112404X.

Vidi još
--------

* Droga
* Holandska politika droga
A room full of people watching a presentation WiR surađuje s knjižničarima u Stockholmu
**Wikimedijanac** ili **Wikimedijalac u rezidenciji** (EN: *Wikimedian in residence*, skraćeno **WiR)** je osoba koja surađuje s organizacijom po pitanjima Wikimedija (ili samo Wikipedije, kao Wikipedijac). 

Oni pomažu u organizaciji/instituciji domaćinu oko razumijevanja Wikipedije i Wikimedija, sestrinskih projekata Wikipedije, koji uključuju Wikimedijin djeljeni poslužitelj, Wikipodatci, Wikizvor i druge. WiR-ovi obično ne pišu u Wikipediji o organizaciji u kojoj rade, već pomažu stručnjacima da pišu o stvarima koje znaju.

WiR-ovi rade s različitim vrstama organizacija no najčešće su to GLAM-ovi (galerije, knjižnice, arhivi i muzeji) ili obrazovne institucije poput sveučilišta. Zdenko Denny Vrandečić je bio WiR u Googleu. WiR-ovi ponekad rade u nekoliko organizacija, te ih se može nazvati "Wikmedian at large" ili u slobodnom prijevodu Wikimedijalac za opću dostupnost. Na primjer, jedan takav je radio širom Novog Zelanda. Neke WiR-ove plaća organizacija u kojoj rade ili organizacija povezana s Wikimedijom, no neki su i volonteri.

Karta je Interaktivna WiR karta (kad se klikne) izrađena pomoću Wikidata .Interaktivna WiR karta (na klik) izrađena pomoću Wikidata vizualizacije.

Povijest
--------

Prvi WiR je bio u Britanskom muzeju 2010. godine.

Do 2016. je bilo više od 100, a 2020. više od 220 WiR-ova u većini regija u svijetu.

### U regiji

WiR-ovi u regiji bivše Jugoslavije su se prvi put pojavili kao model informiranja i educiranja institucija:

* u Srbiji 2014. godine u Univerzitetskoj biblioteci Svetozar Marković
* u Makedoniji 2015. godine u Državnom arhivu i Makedonskoj akademiji nauka i umjetnosti
* u Hrvatskoj 2020. godine u Gradskoj knjižnici Rijeka. 

Ovaj grafikon prikazuje sve koji su uključeni u tipični WiR projekt (što svaki pruža i prima).

Druge stranice
--------------

* Opće informacije o WiR-u na Wikimedija Meta
* Mreža razmjena WiR - gdje WiR-ovi mogu pomoći jedni drugima.

Izvori
------

1. ↑  Cohen (5 June 2010). Venerable British Museum Enlists in the Wikipedia Revolution. *The New York Times*. Preuzeto 27 January 2013.
2. ↑  Cohen (19 March 2014). Warming Up to the Culture of Wikipedia. *The New York Times*. Preuzeto 24 March 2014.
3. ↑  Wikimedian in residence - Meta (en). *meta.wikimedia.org*. Preuzeto 2020-11-18.
4. ↑  Vikipedijanac stažista - Univerzitetska biblioteka 2014 (sr). *Vikimedija Srbije* (15.12.2014.). Preuzeto 2021-03-04.
5. ↑  Научното богатство на МАНУ достапно на интернет (mk). *MRT* (20. 10. 2015.). Preuzeto 2021-03-04.
6. ↑  Željko Blaće (hr-HR). *Gradska knjižnica Rijeka*. Preuzeto 2021-03-01.
*Za ostale upotrebe, v. Raška (razvrstavanje).*

**Raška** je naziv za geografsku oblast i za jednu od srpskih župa u jugozapadnoj Srbiji koja je ime dobila po istoimenoj rijeci. U njoj su župani od početka 12. vijeka počeli predvoditi srpske pohode protiv Bizanta umjesto crnogorske kraljevine Zete, da bi njen veliki župan Stevan Nemanja u drugoj polovini 12 stoljeća postao najmoćniji među srpskim vladarima stvorivši državu čiji je glavni grad bio Stari Ras, koji se nalazio nedaleko od današnjeg Novog Pazara. Iz njegove države razvila se potom pod njegovim potomcima Nemanjićima Kraljevina Srbija, a u 14. vijeku i Srpsko Carstvo.

Mapa Raške u vrijeme Stefana Nemanje
Samo ime Rasija (Raška) prvi put se pominje 1189. godine.[*nedostaje referenca*] Od tada Mlečani, Nijemci i Mađari do 18. stoljeća Srbiju nazivaju Rascija, a Srbe Racima, Rascijanima, Raicenima i slično.Ime Raška je danas sačuvano u imenu Raškog okruga u Srbiji, a teritorija nekadašnje Raške je danas poznata pod geografskim imenima Raška oblast.

Bizant je priznao nezavisnost Raške 1190. godine.

Vidi još
--------

* Nemanjići
* Raški okrug
* Historija srednjovjekovne Srbije
* Srpsko kraljevstvo

***Raška*** na Wikimedijinoj ostavi
Srem 1918. godine.
**Veliki narodni zbor u Rumi** je bio zbor održan u Rumi 24. novembra 1918. godine, koji je zatražio stvaranje jedinstvene države Srba, Hrvata i Slovenaca pod dinastijom Karađorđevića i koji je doneo odluku o neposrednom prisajedinjenju Srema Kraljevini Srbiji, u slučaju plemenskog ili političkog cepanja.

Sazivanje zbora
---------------

Posle propasti Austrougarske monarhije oktobra 1918. godine, Srem postaje deo novostvorene Države Slovenaca, Hrvata i Srba. 24. novembra 1918. godine u Rumi je održan Veliki narodni zbor koji su činili izaslanici narodnih veća (oko 700 ljudi), a sazvao ga je Žarko Miladinović, predsednik Narodnog veća u Rumi i član Narodnog veća u Zagrebu. Ovaj zbor je usvojio rezoluciju o stvaranju jedinstvene države Srba, Hrvata i Slovenaca i neposrednom prisajedinjenju Srema Kraljevini Srbiji.

Na zboru su bili uglavnom izaslanici iz delova Srema pretežno nastanjenih Srbima, dok izaslanika sa područja jugozapadnog Srema pretežno nastanjenog Hrvatima nije bilo. Sutradan je posebna delegacija Rumskog zbora predala ovu rezoluciju predsedništvu Velike narodne skupštine Srba, Bunjevaca i ostalih Slovena iz Banata, Bačke i Baranje u Novom Sadu.

Odluke zbora
------------

Na zboru je usvojena sledeća rezolucija:

* Današnji zbor izaslanika Narodnih Veća iz Srema traži da se ostvari jedinstvena i demokratski uređena država SHS pod dinastijom Karađorđevića i očekuje i od Narodnog Veća u Zagrebu da se što pre ostvari jedinstvena zajednička vlada sa sedištem u Beogradu.
* Za slučaj plemenskog ili političkog cepanja, izjavljuju zastupnici Narodnih Veća u Sremu, kao izaslanici naroda, da se odlučuju za neposredno prisajedinjenje Srema Kraljevini Srbiji.
* Za taj slučaj želimo da nas na konferenciji o miru zastupa Kraljevska Srpska Vlada.

Literatura
----------

1. Drago Njegovan, Prisajedinjenje Vojvodine Srbiji, Novi Sad, 2004.

Vidi još
--------

* Velika narodna skupština Srba, Bunjevaca i ostalih Slovena u Banatu, Bačkoj i Baranji
* Podgorička skupština