**Konstantin - Kosta Nađ** (mađ. *Koszta Nagy*; 1911 — 1986), učesnik Španskog građanskog rata i NOR-a, general armije JNA i narodni heroj Jugoslavije.

Biografija
----------

Rođen je 13.5. 1911. godine u Petrovaradinu. Osnovnu školu i nižu gimnaziju završio je u Petrovaradinu. A 1926. godine počeo je da uči zanat u avio-industriji „Ikarus". Ali zbog očevog lošeg materijalnog stanja, porodica se morala preseliti iz Petrovaradina u Zagreb, gde ubrzo umiru Kostini roditelji Stjepan i Ana.

Konstantin je kasnije upisao Vojnu podoficirsku školu u Bileći. Kada je završio, zadržan je u Bileći, da obučava nove pitomce. Tu se počeo zanimati za marksističku literaturu i radnički pokret. Kada je vojna policija otkrila da podoficir Kosta Nađ, poseduje marksističke knjige, 1932. godine, uhapšen je i odveden najpre u Nikšić, a potom u Sarajevo, gde je 1933. godine osuđen na dve godine robije. Pošto je uspeo da pobegne iz Sarajeva, odlazi u Zagreb, gde živi ilegalno.

Pošto su Kostina braća već bili članovi KPJ, i on se priključio partijskom radu, najpre u ilegalnoj štampariji Pokrajinskog komiteta KPJ za Hrvatsku, koja se nalazila u podrumu kuće u kojoj je stanovao, a potom je sarađivao i u organizaciji „Prijatelji slobode". Odmah po izbijanju Španskog građanskog rata, u proleće 1936. Kosta se prijavio dr. Pavlu Gregoriću, koji je organizovao slanje jugoslovenskih dobrovoljaca u Španiju.

### Španski građanski rat

*Glavni članak: Španski građanski rat*
Kosta Nađ uoči odlaska u Španiju sa prijateljima
Posle nekoliko neuspelih pokušaja, uspeo je tek januara 1937. godine da ilegalno pređe granicu. Na putu do Španije, bio je zatvaran u Austriji i Švajcarskoj, ali je uspeo da pređe Pirineje i 8. marta 1937. godine se prijavio u prihvatni logor dobrovoljaca u Fignerasu.

U internacionalnim brigadama Kosta Nađ bio je vodnik, komandir čete i komandant Balkanskog bataljona. Krajem januara 1939. godine, štiteći odstupnicu hiljadama španskih izbeglica, primio je komandu jedne od dve poslednje brigade, koje su se povlačile preko Pirineja na sever. U borbama kod Bruneta i na Ebru bio je četiri puta ranjen. Dobio je čin kapetana i odlikovan španskim republikanskim ordenom **Oslobođenja**, a 1937. godine primljen je u KPJ.

Pošto je Kraljevina Jugoslavija zabranila povratak jugoslovenskim dobrovoljcima u zemlju. Kosta je, s nekoliko stotina Jugoslovena, od februara 1939. do maja 1941. godine bio u francuskim logorima: Sen Siprien, Girs i Verne. U maju 1941. godine, s ostalim drugovima, odlazi iz logora u Nemačku u radni logor Desau. To je učinjeno po preporuci rukovodstva KPJ, kako bi lakše uspeli da se prebace u okupiranu Jugoslaviju.

### Narodnooslobodilačka borba

*Glavni članak: Narodnooslobodilačka borba*
Kosta je, s prvom grupom „Španaca", stigao u Zagreb 16.7. 1941. godine. Rade Končar i Vlado Popović su ga tu zadržali do 5. avgusta, kada je poslat u Karlovac, da pomogne Operativnom rukovodstvu u organizovanju ustanka. U avgustu je delovao u Topuskom, Velikoj Kladuši, vrginmoščanskim selima i Držnici. Zajedno sa Vladom Popovićem i vojnim rukovodiocima Korduna, učestvovao je 5. septembra na vojno-političkom savetovanju s ličkim rukovodstvom ustanka, u Krbavicu.

Od 9.9. do kraja oktobra, Kosta je po nalogu Glavnog štaba NOPO Jugoslavije, delovao u Bosanskoj krajini. Na savetovanju u Stolicama, imenovan je za člana Glavnog štaba NOPO Bosne i Hercegovine. Od 6.11. 1941. do 9. februara 1942. godine komandovao je romanijskim, jahorinskim i drugim jedinicama u istočnoj Bosni.

Kada je Vrhovni komandant NOPO Jugoslavije Josip Broz Tito reorganizovao rukovodstvo partizanskih jedinica BiH-a, početkom februara 1942. godine, Kosti Nađu je poverena komanda nad svim jedinicama zapadne Bosne (od reke Bosne do Une). Od 23.2. do kraja jula, kada je u zapadnu Bosnu prodrla grupa proleterskih brigada s Vrhovnim štabom, jedinice pod Kostinom komandom (oko 14.000 boraca) stvorile su ogromnu slobodnu teritoriju, povezanu sa Dalmacijom, Likom, Banijom i Slavonijom.

Tokom 1942. godine partizanske jedinice, pod komandom Koste Nađa, oslobodile su: Prijedor, Krupu, Dobrljin, Ključ, Drvar, Bosanski Petrovac, Mrkonjić Grad, Jajce... Od 2. do 4.11. Kosta je rukovodio, dotad najvećom operacijom NOR-a, bitkom za Bihać. Njegova taktika osvajanja utvrđenih gradova, po sistemu klinova, iznenađivala je i zbunjivala neprijatelja. Vrhovni komandant Tito je, 6.11. Kostinim jedinicama uputio priznanji i pohvalu za „junačko držanje i pri oslobođenju Bihaća".

U novembru 1942. godine, kada je osnovana NOV i PO Jugoslavije i obrazovan Prvi bosanski korpus, Kosta je postavljen za njegovog komandanta. Vrhovni komandat Tito je, 10.8. 1943. godine, svojim najvišim komandantima dodelio oficirske činove. Kosta Nađ, Peko Dapčević i Koča Popović su tada postali pukovnici, a desetak dana kasnije generali. Depeša o unapređenju je zatekla Kostu na putu za istočnu Bosnu.

Osnovni zadatak divizija, kojima je od jeseni 1943. godine, komandovao Kosta Nađ, bio je osiguranje planiranog prodora NOVJ na istok, u Srbiju. To je bilo moguće ostvariti tek 1944. godine, kada počinje prva faza završnih operacija za oslobođenje Jugoslavije. Početkom 1944. godine postavljen je za komndanta Glavnog štaba NOV i PO Vojvodine.

U jesen 1944. godine, i tokom zime 1944/45. godine, Kostine jedinice (1.1. prerasle u Treću armiju JA) forsirale su Dunav i Dravu, tzv. Sremski front, potpuno oslobodile Vojvodinu, Baranju i deo Slavonije. U završnim operacijama, Treća armija je tri puta pohvaljena, za borbe kod Batine, za brzi prodor uz Dravu, preko Slavonije i Podravine u Štajersku i 15. maja za slamanje neprijateljski jedinica između Celovca, Celja i Maribora.

### Posleratna karijera i odlikovanja

Grob Koste Nađa u Aleji zaslužnih građana na Novom groblju u Beogradu
Posle oslobođenja Jugoslavije obavljao je niz odgovornih dužnosti u JNA. U više saziva je bio poslanik Savezne skupštine, a od Sedmog kongresa SKJ, četiri puta je biran u CK SKJ. Od 1974. do 1981. godine bio je predsednik Saveznog odbora SUBNOR-a Jugoslavije.

Umro je 19.11. 1986. godine. Sahranjen je, zajedno sa suprugom Dušankom, u Aleji zaslužnih građana na Novom groblju u Beogradu.

Odlikovan je ordenima:

* Ordenom junaka socijalističkog rada,
* Ordenom slobode
* Ordenom partizanske zvezde, sa zlatnim vencem, dva puta,
* Ordenom ratne zastave,
* Ordenom narodne armije, sa lovorovim vencem, dva puta,
* Ordenom za vojne zasluge, sa velikom zvezdom,
* Ordenom zasluga za narod, sa zlatnom zvezdom,
* Ordenom bratstva i jedinstva sa zlatnim vencem
* Ordenom za hrabrost

Nosilac je Partizanske spomenice 1941. godine. Ordenom narodnog heroja odlikovan je 20.12. 1951. godine.

Njegov sin Branko Nađ je bio višestruki prvak Jugoslavije u automobilizmu.

Literatura
----------


|  |  |
| --- | --- |
| Partizanska spomenica 1941. | Portal NOBSegment isključivo posvećen **Narodnooslobodilačkoj borbi.** |

* **Vojna enciklopedija** (knjiga peta), Beograd 1973. godina.
* **Narodni heroji Jugoslavije**. „Mladost", Beograd, 1975. godina.

| * p
* r
* u
Flag of Socijalistička Federativna Republika Jugoslavija Narodni heroji iz Vojvodine  |
| --- |
| Narodni heroji Jugoslavije rođeni na teritoriji Vojvodine, kao i oni koji su politički ili vojno delovali na ovom području: |
| Banat | 
 Nedeljko Barnić  **•**  Jovan Veselinov  **•**  Boško Vrebalov  **•**  Žarko Zrenjanin  **•**  Isa Jovanović  **•**  Stevica Jovanović  **•**  Zaga Malivuk  **•**  Sonja Marinković  **•**  Toza Marković  **•**  Bora Mikin  **•**  Slavko Munćan  **•**  Ljubica Odadžić  **•**  Pavle Pap  **•**  Olga Petrov  **•**  Anđa Ranković  **•**  Mihalj Servo  **•**  Radovan Trnić  | Spomenik „Sloboda" na Iriškom vencu |
| Bačka | 
 Jovan Beljanski  **•**  Stevan Divnin  **•**  Petar Drapšin  **•**  Đuro Dulić  **•**  Dimitrije Lazarov Raša  **•**  Radivoj Ćirpanov  **•**  Pal Šoti  |
| Srem | 
 Slobodan Bajić  **•**  Milenko Verkić  **•**  Trivun Vitasović  **•**  Dušan Vukasović  **•**  Veljko Dugošević  **•**  Dušan Jerković  **•**  Milan Ješić  **•**  Milan Korica  **•**  Lazar Marković  **•**  Anka Matić  **•**  Petar Matić  **•**  Živan Milovanović  **•**  Vera Miščević  **•**  Kosta Nađ  **•**  Đorđe Nikšić  **•**  Vlada Obradović  **•**  Boško Palkovljević  **•**  Stanko Paunović  **•**  Marko Peričin  **•**  Stevan Petrović  **•**  Petar Relić  **•**  Lazar Savatić  **•**  Sava Sogić  **•**  Janko Čmelik  **•**  Jovan Štokovac  |

| * p
* r
* u
Drugi svjetski rat u Jugoslaviji |
| --- |
| Sukobljene strane | 

|  |  |
| --- | --- |
| Saveznici |  Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije  •  Komanda Srednjeg Istoka  •  Crvena armija |
| Osovina |  Wehrmacht  •  Italijani (do 1943.)  •  Bugari (do 1944.)  •  Ustaše i Domobrani  •  Nedićevci i Ljotićevci  •  Četnici ili JVuO (počeli kao Saveznici)  •  Slovenski domobrani  •  Balisti |

 |
| Vođe i vojskovođe | 

|  |  |
| --- | --- |
| Saveznici | Josip Broz Tito  • Arso Jovanović  • Peko Dapčević  • Koča Popović  • Sava Kovačević  • Ivo Lola Ribar  • Moša Pijade  • Kosta Nađ  • Edvard Kardelj  • Milovan Đilas  • Fitzroy MacLean  • Henry Maitland Wilson  • Fjodor Tolbuhin |
| Osovina | Alexander Löhr  • Maximilian von Weichs  • Franz Böhme  • Hans Felber  • Glaise-Horstenau  • Pirzio Biroli  • Mario Roatta  • Ante Pavelić  • Slavko Kvaternik  • Mladen Lorković  • Milan Nedić  • Dimitrije Ljotić  • Kosta Pećanac  • Dragoljub Mihailović  • Momčilo Đujić  • Pavle Đurišić  • Sekula Drljević  • Lav Rupnik |

 |
| Tok rata | 

|  |  |
| --- | --- |
| 1941.Ustanak | Aprilski rat  • Okupacija Jugoslavije  • Ustanak (u NDH  • u Crnoj Gori  • u Srbiji  • u Sloveniji)  • Bitka za Loznicu  • Užička republika  • Operacija Mačva  • Sastanak u Divcima  • Operacija Užice  • Pljevaljska bitka  • Olovo |
| 1942.Bihaćka Republika | Borbe za Istočnu Bosnu  • Operacija Trio  • Bitka na Kozari  • Pohod u Zapadnu Bosnu  • Bitka za Kupres  • Borbe za Livno  • Borbe za Jajce  • Operacija Alfa  • Bihaćka operacija  • Bihaćka republika |
| 1943.Kapitulacija Italije | Operacija Weiss  • Bitka za Prozor  • Bitka na Neretvi  • Ofanziva NOVJ u Lici  • Operacija Schwarz  • Bitka na Sutjesci  • Kapitulacija Italije  • Bitka za Split  • Bitka za Tuzlu  • Antiosovinska ofanziva JVuO (Višegrad)  • Bitka za Sanski Most  • Romelova ofanziva  • Bitka za Glinu  • Bitka za Livno  • Operacija Kugelblitz  • Zimske operacije |
| 1944.Bitka za Srbiju | Bitka za Ivanjicu  • Februarski pohod  • Operacija Bura  • Prodor NOVJ u Srbiju  • Desant na Korčulu  • Desant na Drvar  • Bitka za Podgorač  • Bitka za južnu Srbiju  • Andrijevička operacija  • Durmitorska operacija  • Operacija Ratweek  • Bitka na Jelovoj gori  • Bitka za Prijedor  • Bitka za Banja Luku  • Bitka za Brač  • Beogradska operacija  • Bitka za Travnik  • Batinska bitka  • Bitka za Koprivnicu  • Bitka za Knin  • Proboj Armijske grupe E iz Grčke  • Proboj četnika i Nemaca iz Srbije (iz Crne Gore)  • Četnička ofanziva u istočnoj Bosni |
| 1945.Oslobođenje | Sremski front  • Mostarska operacija  • Sarajevska operacija  • Bosanska golgota • Bitka na Lijevča polju  • Karlovačka operacija  • Riječka operacija  • Tršćanska operacija  • Bitka na Zelengori  • Blajburška predaja |

 |
| Ratni zločini (spisak osuđenih) | 

|  |  |
| --- | --- |
| Logori | Jasenovac  • Sajmište  • Banjica  • Jadovno  • Jajinci  • Topovske šupe  • Stara Gradiška  • Šabac  • Niš  • Lepoglava  • Jastrebarsko |
| Pokolji | Blagaj  • Vrginmost  • Drvar  • Grahovo  • Glina  • Skela  • Šabac  • Kraljevo  • Kragujevac  • Valjevo  • Novi Sad  • Drakulić  • Zabiokovlje  • Imotski-Ljubuški  • Gata  • Prozor  • Bijelo Polje  • Priboj-Pljevlja-Čajniče-Foča  • Vranić  • Rača  • Drugovac  • Blajburg |

 |
| Vidi još: Holokaust • Narodnooslobodilačka borba • Osovinske operacije • Saveznici i Jugoslavija • Napadi na garnizone NDH • Antipartizanske operacije u NDH • Kolaboracija četnika • Demografski gubici |