**Grudziądz** (njemački: *Graudenz*, latinski: *Graudentum*) je grad od 93,564 stanovnika na sjeveru Poljske u Kujavsko-pomeransko vojvodstvom vojvodstvu.

Geografske karakteristike
-------------------------

Grudziądz se prostire duž desne obale Visle, okružen jezerima Wielko Rudnicko i Tarpno i kanalima Trynka i Herman.
Od svog administrativnog centra Toruńa udaljen je 53 km.

Historija
---------

*Graudenz* je prvi put dokumentiran 1065. kao utvrda Starih Prusa iz 10. vijeka u Kelmskoj zemlji. Nju su 1241. zauzeli i razorili Teutonski vitezovi i podigli naselje koje je 1291. dobilo status grada.

Kao protivnik Teutonskog viteškog reda Graudenz se 1440. pridružio Pruskoj konfederaciji.

Centar grada
Od 1454. se nalazi u granicama Kraljevine Poljske, u kojoj je postao sjedište staroste i prosperitetni zanatsko-trgovački centar.
U drugoj polovici 16. vijeka grad je zahvatio val širenja protestantizma.

Nakon Prve podjele Poljske, od 1772. je dio Kraljevine Pruske. 
Jedna od prvih akcija nove vlasti bila je gradnja velike utvrde (1772.-76.), - 1818. postao je pokrajinski administrativni centar (to je ostao do 1975.). Od sredine 19. vijeka počeo se industrijalizirati, naročito nakon 1878. kad je do njega došla željeznica.

Nakon Prvog svjetskog rata i održanog plebiscita - 1920. postao je dio Druge Poljske Republike.
U to vrijeme podignuta je velika tvornica gumenih proizvoda, koja je počela sa radom 1924. Istovremeno je postao i velik garnizon poljske vojske (Centralna konjička škola i škola vojne policije).

Na samom početku Drugog svjetskog rata u septembru 1939. pred gradom su se vodile žestoke borbe između nadirajućih jedinica Wehrmachta i poljskih branioca.

Za vrijeme Njemačke okupacije, od oktobra 1939. do 1942. u gradu je djelovao tranzitni logor za Poljake, uglavnom intelektualce i svećenike (neki su strijeljani), većina je završila u koncentracijskim logorima i na prisilnom radu po trećem Reichu. 
Nacisti su u januaru 1945. u Grudziądzu usmrtili 100 sudionika Varšavskog ustanka.

Privreda
--------

Grudziądz ima pogone mašinske industrije (poljoprivredne i brodske mašine, motorna vozila), tekstilne, drvne i prehrambene industrije.

Pored komunalne deponije između 1993.-94 izgrađena je mala termoelektrana koja koristi metan iz deponije. 
Grad ima luku na Visli koja danas uglavnom služi za izletničke brodove.

Znamenitosti
------------

Najveće znamenitosti grada su Gotička crkva iz 14. vijeka (restaurirana 17.-18. vijek); Benediktinska opatija sa crkvom iz 14. vijeka (restaurirana 1624.), Barokni samostan (1728.-31.) i Opatov dvorac (oko 1730), Barokna jezuitska crkva sa kolegijem iz 17. vijeka (dograđen u 18. vijeku), nekadašnja Protestantska crkva sa samostanom (1750.-51.); ostatci Gradskih bedema iz 14. vijeka, Bastioni pruske utvrde (1776.-86.) i Žitnice iz 17.-
18. vijeka.

Pobratimski gradovi
-------------------

Grudziądz ima ugovore o pobratimstvu sa slijedećim gradovima;

* Njemačka Gütersloh, Njemačka
* Švedska Falun, Švedska
* Rusija Černjahovsk, Rusija (Kalinjingradska oblast)
* Narodna Republika Kina Nanning, Kina

Izvori
------

1. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11  „*Grudziądz*" (poljski). Encyklopedia PWN. Pristupljeno 16.01. 2022.
2. 1 2 3 4 5  „*Poland: Kujawsko Pomorskie*" (poljski). City population. Pristupljeno 16.01.2022.
3. ↑  „*Miasta partnerskie*" (poljski). Encyklopedia PWN. Pristupljeno 16.01. 2022.

Vanjske veze
------------

***Grudziądz*** na Wikimedijinoj ostavi

* *Grudziądz Portal Mieski* (službene stranice) ()