| Stara planina |
| --- |
| Dio Alpsko-himalajski lanac |
| Pogled sa vrha Kom na zapadnu BugarskuPogled sa vrha Kom na zapadnu BugarskuPogled sa vrha Kom na zapadnu Bugarsku |
| Dužina masiva: | 530 (zapad-istok) km |
| Širina masiva: | 15-50 (sjever-jug) km |
| Površina masiva: | 11,596 km² |
| Najviši vrh: | Botev (2,376 m) |
| Zaštićene oblasti: |  |
| Država: |  Bugarska,  Srbija |

**Stara planina**, ili **Balkan planina** ili samo **Balkan** (bug. *Стара планина*, ili *Балкан планина* ili samo *Балкан*; tur. *Balkan*), je planinski masiv u Bugarskoj i Srbiji. Po njoj je svoje ime dobio geografski pojam *Balkan*.

Geografske karakteristike
-------------------------

U geološkom pogledu je Balkan mlado gorje, dio je Alpsko-Himalajskog lanca koji se proteže od Evrope do Azije.
Planinski masiv Balkan je približno 530 km dug i proteže se od istočne Srbije, preko sjeverne Bugarske sve do Crnog mora i rta Emine. Masiv je prema jugu strmiji, najviši vrh masiva nalazi se u sredini Bugarske i zove se Botev (2,376 m.).

Balkan
Na zapadnom dijelu masiva, planina Midžor čini prirodnu granicu izmedu Srbije i Bugarske. U Srbiji se nalazi samo manji zapadni dio masiva. On je kao morfološka cjelina omeđen kotlinama rijeka; Beli i Trgoviški Timok i Visočice. A sa istoka je omeđen državnom granicom Srbije i Bugarske. U smjeru zapad-istok proteže se skoro 100 kilometara, dok se u smjeru sjever-jug proteže do maksimalne dužine od oko 30 kilometara (Pirotska kotlina-Srebrna glava).

Istočni dio masiva Balkan je znatno niži, zove se i *Udvoj-planina* (bug. *Удвой планина*). Na istoku je najviši vrh Blgarka 1181 m. Balkan završava kod rta Emine na Crnome moru.

Najviši vrhovi
--------------

* Botev 2,376 m (nazvan tako po nacionalnom heroju pjesniku Hristo Botevu)
* Vežen 2,198 m
* Midžor 2,169 m, leži u Srbiji
* Kom 2,016 m
* Todorini Kukli 1,785 m
* Murgaš 1,687 m \* Šipka 1,523 m
* Buzludža 1,441 m
* Blgarka 1,181 m
* Levski (nazvan tako po nacionalnom heroju Vasilu Levskom)
* Vetren 1,330 m

Ime
---

Za rimskih vremena se masiv zvao Haemus. Historičari se slažu da je riječ *Haemus* (grčki: Αίμος, *Aimos*) došla iz tračke riječi: \*saimon, koja je značila 'planinski lanac'. Nakon tog se taj planinski lanac zvao vrlo različito (ovisno o periodu); *Aemon*, *Haemimons*, *Hem*, *Emus*, Slaveni su zvali masiv *Matorni gori*, Turci *Kodžabalkan* i *Balkan*. Ime "balkan" je perzijskog porijekla, a znači 'brdoviti kraj'.

Centralni Balkan
U Bugarskoj i Srbiji ovaj lanac se zove *Stara Planina* i gotovo je zabranjeno upotrebljavati naziv *Balkan* zbog loših konotacija koje taj termin vuče za sobom. Ostala imena tog masiva su *Šar Dak, Šar Planina* ili *Šara Planina*.

Privreda
--------

Na višim predjelima se uglavnom uzgajaju ovce. U dolinama je glavna gospodarska grana šumarstvo. U plodnim nizinama stanovništvo se uglavnom bavi ratarstvom. Masiv Balkan bogat je nalazištima lignita.

Park prirode
------------

Stara planina je stavljena pod zaštitu, da bi se u interesu nauke, obrazovanja i unapređenja kulture i održivog privrednog i demografskog razvoja, očuvali: izuzetna vrijednost biljnog i životinjskog svijeta, mjesta koja izražavaju izuzetnu geološku raznovrsnost područja, kao što su određeni olici reljefa, posebne pojave površinskih i podzemnih voda i formacije stijena koje su strukturno, paleontološki, stratigrafski i mineraloški značajne, ljepota i raznolikost predjela, kulturne vrijendosti koje su predstavljene srednjevekovnim manastirima i drugim nepokretnim kulturnim dobrima, objektima narodnog graditeljstva, tradicionalnim alatima, predmetima, zanimanjima i običajima lokalnog stanovništva.

Na osnovu uredbe o zaštiti parka prirode „Stara planina" („Službeni glanik RS", br. 23/2009) Stara planina je zaštićeno područje.

* Naziv: Park prirode „Stara planina".
* Nacionalna kategorija - I kategorija – zaštićeno područje međunarodnog, nacionalnog, odnosno izuzetnog značaja.
* Površina: 114.300 ha
* Režimi zaštite: I (prvog), II (drugog) i III (trećeg) stepena.
* Opština: Zaječar, Knjaževac, Pirot, Dimitrovgrad
* Upravljač: Javno preduzeće „Srbijašume"

Izvori
------

1. ↑  SummitPost - Stara Planina (Balkan) Climbing, Hiking & Mountaineering (www.summitpost.org) pristupljeno: 6. 11. 2010.)
2. ↑  *Schar Dagh* (Meyers Großes Konversations-Lexikon)
3. ↑  „Parkovi prirode u Srbiji". *Zavod za zaštitu prirode Srbije - www.paragraf.rs*. Arhivirano iz originala na datum 2021-12-29. Pristupljeno 19. 12. 2020.
4. ↑  „Stara planina". *Zavod za zaštitu prirode Srbije - www.zzps.rs*. Arhivirano iz originala na datum 2022-01-06. Pristupljeno 9. 10. 2021.

Vanjske veze
------------

***Stara planina*** na Wikimedijinoj ostavi

* Regional tourist association Arhivirano 2009-08-03 na Wayback Machine-u ()
* Stara Planina Arhivirano 2008-12-29 na Wayback Machine-u
* Stara Planina Gallery Arhivirano 2016-03-13 na Wayback Machine-u
* Balkan Mountains Image Gallery Arhivirano 2008-12-02 na Wayback Machine-u
* -Stara Planina (Old Mountain) ()
* Photo Gallery Stara planina (Old Mountain) ()