recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Okruzi Republike Srbije.
Srbija je okruge kao administrativno-teritorijalne jedinice uvela u 19. veku.

Kneževina Srbija
----------------

Glavni članak: Administrativna podela Kneževine Srbije.
Čitava teritorija Kneževine Srbije je 1834. godine odlukom skupštine bila podeljena na 5 serdarstava i 19 okružja, čime su ukinuti svi oblici administrativnih podela koji su imali svoje poreklo u Osmanskom carstvu.

Novim odlukama Narodne skupštine donetim 1836. godine, koje je prihvatio i ustav Osmanskog carstva iz 1838. godine, Kneževina Srbija se deli na 17 okruga.

Vojvodstvo Srbija i Tamiški Banat
---------------------------------

Glavni članak: Vojvodstvo Srbija i Tamiški Banat.
Austrijska krunska oblast Vojvodstvo Srbija i Tamiški Banat je takođe bila podeljena na okruge, što se razlikovalo od dotadašnje administrativne podele na županije u austrijskoj Ugarskoj i austrijskoj Hrvatskoj. 

Vojvodstvo je prvobitno između 1849. i 1850. bilo podeljeno na dva okruga (Bačko-torontalski i Temišvarsko-krašovski), a potom između 1850. i 1860. na pet okruga (Novosadski, Somborski, Bečkerečki, Temišvarski i Lugoški).

* Okruzi Vojvodstva Srbije i Tamiškog Banata, 1849-1850.Okruzi Vojvodstva Srbije i Tamiškog Banata, 1849-1850.
* Okruzi Vojvodstva Srbije i Tamiškog Banata, 1850-1860.Okruzi Vojvodstva Srbije i Tamiškog Banata, 1850-1860.

Kraljevina Srbija
-----------------

Okruzi Kraljevine Srbije u Kraljevstvu SHS, 1918-1922.
Okruzi Nedićeve Srbije, 1941-1944.
Glavni članak: Administrativna podela Kraljevine Srbije.
Zakonom o administrativnoj podeli zemlje 1890. godine Kraljevina Srbija bila je podeljena na 15 okruga. Nakon administrativno-upravnih promena, Kraljevina Srbija je za vreme popisa 1910. godine imala 17 okruga.

Predlogom zakona od 24. avgusta 1913. novooslobođeni južni deo Kraljevine (tzv. Stara Srbija) je trebalo da bude podeljen na 12 okruga i 45 srezova. Zakon nije usvojen do kraja Prvog svetskog rata, već je stupio na snagu tek regentovim ukazom 1919. godine.

Ulaskom Srbije u sastav Kraljevstva Srba, Hrvata i Slovenaca, okruzi su i dalje postojali kao administrativne jedinice, sve do podele zemlje na oblasti 1922. godine.

Nedićeva Srbija
---------------

Glavni članak: Nedićeva Srbija.
U okupiranoj Nedićevoj Srbiji su krajem 1941. godine formirani okruzi koji su zamenili dotadašnju podelu na banovine. Srbija je tada podeljena na 14 okruga, uključujući i Okrug Veliki Bečkerek, koji je imao autonoman status.

Republika Srbija
----------------

Glavni članak: Okruzi Srbije.
Uredbom Vlade Republike Srbije, od 29. januara 1992. godine, određeni su poslovi državne uprave koje ministarstva obavljaju izvan svojih sedišta u okruzima kao područnim središtima državne vlasti. U Srbiji danas postoji 29 okruga, ne računajući područje Grada Beograda.
Najljepše uređena okućnica 2008. godine u Belom Manastiru: **Ljubica Bačvanin**
**Okućnica** je zemljište oko kuće, uz kuću, plac neposredno uz kuću, odn. zemlja (obično dvorište, vrt i voćnjak) koja po nekom propisu pripada uz porodičnu kuću ili privredni subjekt smješten u zgradi sličnoj porodičnoj kući (npr. ugostiteljski objekt).

Historijska značenja
--------------------

### U Srbiji

**Okućnica** ili **okućje** nekada je bio minimum zemljoradničkog posjeda koji se nije mogao prodati za dugove. U Srbiji je obuhvatao kuću sa zgradama i placem do jednog dana oranja, izvjestan alat, nešto stoke i hrane i po pet jutara zemlje po svakoj poreskoj glavi. Okućje nije mogao prodati ni sam zemljoradnik (što se izigravalo na razne načine). Takva mjera bila je donijeta zbog naglog propadanja i prezaduživanja seljaka uslijed prodiranja kapitalizma na selo.

U Jugoslaviji
-------------

Poslije Drugog svjetsko rata okućnica je u Jugoslaviji bila dio zemljišta i zgrada koje je zemljoradničko domaćinstvo zadržavalo kao privatnu svojinu pri stupanju u seljačku radnu zadrugu. Okućnica je obuhvatala poljoprivredno zemljište do jednog hektara, a u planinskim krajevima još i do jednog hektara pašnjaka, kuću za stanovanje s potrebnim privrednim zgradama, dvorište i zemljište pod zgradama. Okućnica se smatrala ličnom svojinom zemljoradničkog domaćinstva.

Kategorija okućnice izgubila je značaj poslije *Uredbe o imovinskim odnosima i reorganizaciji seljačkih radnih zadruga* (30. III. 1953) i kasnijim ustavnim garancijama svojine poljoprivrednog zemljišta.

Najokućnice
-----------

U nekim mjestima ili pokrajinama, u sklopu turističko-ekoloških akcija, biraju se najljepše uređene okućnice porodičnih kuća i privrednih subjekata, npr. u akciji Volim Baranju. U takvim prilikama najuređenije okućnice nazivaju se i **najokućnice**.

Drugi oblici riječi
-------------------

U raznim krajevima odn. lokalnim govorima upotrebljavaju se različiti oblici riječi okućnica: *okutnica, okutnjica, okuća, okućica, okućište, okućnina, okućnjica*.

Izvori
------

* RMS, RSANU, Anić, MEP
Granice definisane Požarevačkim mirom
**Požarevački mir** je mir potpisan 21.7. 1718. u Požarevcu između Austrije i Venecije s jedne i Osmanskog carstva sa druge strane.

Od 1714. do 1718. Turci su uspešno vodili ratove protiv Venecije u Grčkoj i na Kritu, ali porazima kod Petrovaradina 1716, Temišvara i Beograda 1717. od strane austrijske vojske predvođene Eugenom Savojskim. 

Osmansko carstvo je izgubilo Temišvarski Banat, severnu Srbiju i severnu Bosnu. Veneciji je izgubila posede na Peloponezu i Kritu koje je dobila mirom u Karlovcima 1699. ali je zadržala Jonska ostrva i Dalmaciju. 

Mir je trajao do novog rata Austrije i Turske i mira u Beogradu 1739. kada se novi austrijsko-turski rat završio nepovoljno po Austriju i kada je izgubila severnu Srbiju i Beograd.

* Habzburška Severna Bosna (Kraljevina Bosna), 1718-1739, nakon Požarevačkog mira.Habzburška Severna Bosna (Kraljevina Bosna), 1718-1739, nakon Požarevačkog mira.
* Habzburška Kraljevina Srbija, 1718-1739, nakon Požarevačkog mira.Habzburška Kraljevina Srbija, 1718-1739, nakon Požarevačkog mira.

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Ovaj članak o **historiji** je u začetku. Možete pomoći Wikipediji tako da ga proširite*. |


***Požarevački mir*** na Wikimedijinoj ostavi
Smederevski sandžak (*Beogradski pašaluk*) 1791.
**Smederevski sandžak** (tur. *Semendire Sancağı*) je upravna jedinica Osmanskog carstva u kojoj je izbio Prvi srpski ustanak, a čiji je domaći kolokvijalni naziv ***Beogradski pašaluk*** (tur. *Belgrad Paşalığı*). Među Turcima Osmanlijama Smederevski sandžak je takođe bio poznat i kao oblast *Morava* (nezvaničan naziv). Na osnovu današnjih procena Smederevski sandžak je u momentu izbijanja Prvog srpskog ustanka imao oko 400.000 stanovnika, od kojih su oko 40-50.000 bili muslimani (najvećim delom srpskog jezika).

Zabuna u vezi sa zvaničnim nazivom Smederevskog sandžaka je jedan od velikih propusta domaće istoriografije, a istorijski netačan naziv *Beogradski pašaluk* je kasnije našao put i do stranih istoričara.

Smederevski sandžak osnovan je neposredno nakon pada Srpske despotovine (1459. godine). Nakon otomanskog osvajanja Beograda (1521. godine) uprava Smederevskog sandžaka je premeštena u Beogradsku tvrđavu. Do 1541. godine Smederevski sandžak je bio u sastavu Rumelijskog ejaleta (tur. *Rumeli Eyaleti* ili tur. *Rumeli Beylerbeyliği*), a od tada do kraja 17. v. Budimskog beglerbegluka. U Beogradu je, u vreme Osmanskog carstva, postojalo 273 džamija i mesdžida. U vreme austrijske vladavine (1717—1739) srušen je velik broj džamija, a ostale su srušene nakon prvog srpskog ustanka.

Krajem 18. v. Smederevski sandžak se delio u 12 nahija, koje će ostati do izbijanja Prvog srpskog ustanka: beogradska, smederevska, požarevačka, ćuprijska, jagodinska, kragujevačka, užička, valjevska, šabačka, rudnička, sokoska i boravička.

Povezano
--------

* Prvi srpski ustanak

Fusnote
-------

1. ↑  *Mesdžid* je posebna islamska bogomolja bez minareta.

Izvori
------

1. ↑  Evliya Çelebi, *Seyahatname* (Putopisi), 17. vijek.
2. ↑  „Ahmet Alibašić, Muslimani jugoistočne Evrope". Arhivirano iz originala na datum 2008-09-08. Pristupljeno 2008-09-08.
**Sremsko vojvodstvo** je bilo kratkotrajna srpska država nastala na teritoriji Srema u 16. veku. Postojala je od 1527. godine do 1530. godine, sa statusom vazalne države u okviru Osmanskog carstva, da bi potom pala pod direktnu osmansku vlast.

Istorija
--------

Osnivač Sremskog vojvodstva bio je Radoslav Čelnik. On je prvobitno službovao kao vrhovni komandant vojske Carstva Jovana Nenada. Posle pada Nenadove države, Čelnik je prišao Turcima i osnovao Sremsko vojvodstvo, vazalnu državu Osmanskog carstva. Prva prestonica Srema je bio grad Slankamen, gde se i danas nalaze ostaci srednjovekovne tvrđave.

Vojvoda Čelnik je tajno pregovarao sa Habzburzima. Prilikom jednog turskog pohoda, vojvoda je otišao u egzil. Kada se vratio u Srem, njegovo vojvodstvo je bilo u znatno manjim granicama, a nova prestonica vojvodstva je postao grad Nebojc, u blizini Vukovara. Vojvodstvo je postojalo do 1530. godine, kada je vojvoda Čelnik sklopio sporazum sa Habzburzima i povukao se na habzburšku teritoriju, odričući se Sremskog vojvodstva.

Literatura
----------

* Dr. Aleksa Ivić, Istorija Srba u Vojvodini, Novi Sad, 1929.
* Dr. Dušan J. Popović, Srbi u Vojvodini, knjiga 1, Novi Sad, 1990.

Vidi još
--------

* Vojvodina
* Spisak srpskih vladara
* Istorija Vojvodine
* Istorija Srbije
* Srpske zemlje
* Carstvo Jovana Nenada
**`Am ha-aretz** ( *ʿam ha-aretz*, plural *ʿammei ha-aretz(ot)* - doslovno "ljudi zemlje", seoski svijet) je hebrejski pojam za niže slojeve stanovništva. Ima negativnu konotaciju.

»Amharec« je u 1. veku bio naziv za najniži sloj gradskog lumpenproletarijata i potlačenih seljaka, koji su stajali su u oštroj opoziciji prema farizejima i njihovim sljedbenicima. Oni su bili niža klasa iskorijenjena ekonomskim razvitkom. Stajali su ekonomski i društveno izvan židovskog društva koje je bilo integrirano u cjelinu Rimskog carstva. Mrzili su farizeje a ovi su njih prezirali. Karakteristična je za taj stav Talmudska izjava rabi Akibe, uglednog farizeja koji je sam potekao od proletera:

> »Kad sam bio još običan neuk čovjek amhareca običavao sam govoriti: Kad bih mogao zgrabiti učenog čovjeka, ugrizao bih ga kao magarac.« Talmud nastavlja: »Rabi, reci poput psa, magarac ne ujeda«, i Akiba odgovara: »Kad magarac ujede on obično žrtvi slomi kosti, dok pas zagrize samo u meso«.
> 
> 

Talmudski učenjak rabi Eliezer o njima piše:

> »Da nas obični ljudi ne trebaju zbog ekonomskih razloga, oni bi nas odavno poklali... Neprijateljstvo obične osobe prema učenom čovjeku čak je dublje nego neprijateljstvo neznabožaca prema Izraelićanima ... Šest je stvari točno za običnu osobu: ne smijemo se pouzdati u običnu osobu kao svjedoka niti od nje prihvatiti svjedočenje, ne smijemo joj povjeriti tajnu niti je postaviti za štićenika siročeta niti za povjerenika novčanih sredstava u dobrotvorne svrhe, ne smijemo ići na putovanje u njenom društvu niti joj reći ako smo nešto izgubili.« 
> 
> 

Navedeni pogledi pokazuju s kakvom su se mržnjom farizeji suprotstavljali amharecu, ali isto tako kakvom je gorčinom običan čovjek mogao mrziti učene ljude i njihove sljedbenike. Mržnja i nada ugnjetenih masa, prouzrokovane bijedom njihove društveno-političke situacije, pokretale su razna revolucionarna gibanja, od političkog djelovanja do mesijanskih pokreta. Bez obzira da li je eshatološko očekivanje imalo više društveni, politički ili religiozni sadržaj, ono je postalo jače sa rastućim ugnjetavanjem i djelotvornije »što dublje silazimo u neuke mase do takozvanih amhareca, kruga onih koji su iskusili sadašnjost kao ugnjetavanje i koji su se stoga morali uzdati u budućnost za ispunjenje svih svojih želja.«

Vanjske veze
------------

* Am ha’aretz, by Rabbi Julian Sinclair, October 28, 2008.
**Viterbo** je glavni grad istoimene talijanske provincije Viterbo u Laciju. Grad je 2011. imao 63.209 stanovnika.

Geografija
----------

Viterbo se prostire u brdima masiva Monti Cimini, udaljen oko 80-ak km od regionalnog centra Rima.

Historija
---------

Viterbo je grad etrurskog porijekla, kog su zauzeli Rimljani oko 310. pne. Oko 774. Viterbo je jedan od gradova Langobardskog Kraljevstva koje se proširilo do Toskane, područja koje je Matilda od Toskane darovala papi u 11. vijeku. Od 1193. Viterbo je samostalna komuna,i biskupsko središte. Naredna tri vijeka Viterbo je bio predmet sporova između papa i vladara Svetog Rimskog Carstva, sve dok nije postao posjed papa 1396. godine. Od 1257. kad su pape izgradili svoju rezidenciju, Viterbo se po svom uređenju mogao uspoređivati s Rimom, ali mu je važnost opala 1309. nakon selidbe papa u francuski Avignon. Za vrijeme Drugog svjetskog rata porušeno je gotovo 70 % grada, pa je Viterbo bio prvi talijanski grad koji je obnavljan.

Znamenitosti
------------

Fontana grande na istoimenom trgu
Historijski srednjovjekovni centar, izgrađen u periodu od 11. do 13. vijeka, okružen bedemima i kulama ostao je gotovo netaknut. U njemu se nalaze brojne romaničke građevine i palače iz 13. i 14. vijeka. Najveće znamenitosti Viterba su Papinska palača i katedrala San Lorenzo iz 12. vijeka uz crkvu San Francesco iz 13. vijeka (u obje se nalaze po dva papinska groba). Značajna je i crkva Santa Maria della Verità iz 12. vijeka, danas pretvorena u gradski muzej, te renesansna gradska vijećnica. Za vjernike je velika atrakcija crkva Santa Rosa u kojoj se čuva tijelo svete Rose iz Viterba.

Privreda
--------

Viterbo je trgovački centar poljoprivrednog kraja.

Gradovi prijatelji
------------------

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| * Sjedinjene Američke Države Binghamton
* Sjedinjene Američke Države Albany
* Brazil Santa Rosa de Viterbo
 | * Italija Gubbio
* Italija Palmi
* Italija Nola
 | * Italija Sassari
* Italija Campobasso
* Sjedinjene Američke Države Springfield (Massachusetts)
 |

Izvori
------

1. ↑  „*ITALY: Lazio*" (engleski). Citypopulationde. Pristupljeno 21. 5. 2013.
2. 1 2 3 4 5 6 7 8  „*Viterbo*" (engleski). Encyclopædia Britannica. Pristupljeno 21. 5. 2013.

Vanjske veze
------------

***Viterbo*** na Wikimedijinoj ostavi

* Službene stranice grada Arhivirano 2014-05-30 na Wayback Machine-u ()
* *Viterbo* na portalu Encyclopædia Britannica ()

|  |  |
| --- | --- |
| Normativna kontrola Uredi na Wikidati | 
* WorldCat identiteti
* VIAF: 151282516
* LCCN: n80150479
* GND: 4119454-8
* SUDOC: 028512928
* NKC: xx0195869

 |
**Evropski univerzitetski institut** (engl. , ital. *Istituto universitario europeo*, fr. *Institut universitaire européen*), skraćeno **EUI**, je međunarodni institut za postdiplomske i postdoktorske studije i istraživanje, nezavisno telo Evropske unije sa pravnom javnosti, osnovano od strane zemalja članica sa namerom da doprinesu kulturnom i naučnom razvoju u društvenim naukama, iz evropske perspektive. EUI ima status međunarodne organizacije. Nalazi se na brdima iznad Firence u naselju Fiesole u Italiji.

Evropski univerzitetski institut (EUI) osnovan je 1972. godine od strane članica tadašnje Evropske zajednice. Poreklo EUI-a može da se prati još od zalaganja za stvaranje zajedničkog evropskog instituta na Konferenciji u Haagu 1948. godine i Evropskoj konferenciji o kulturi naredne godine u Lozani. Na Konferenciji u Mesini 1955. godine, kada su članice Evropske zajednice za ugljen i čelik ocenjivale napredak te organizacije, nemački državni sekretar, Walter Hallstein, pozvao je na osnivanje centra za obuku u domeni nuklearnih nauka.

Ideja je uglavnom ostala samo na tome sve do 1969. godine kada su se evropski lideri ponovo sastali u Haagu i doneli odluku da finansiraju Evropski univerzitetski institut u Firenci. Do tog trenutka, ideja se razvila iz centra za nuklearne nauke u institut usredsređen na humanističke nauke, promovirajući kulturnu razmenu između članica. Planovi su realizovani konferencijama u Firenci i Rimu 1970. i 1971. godine, kada je odlučeno da će institut biti namenjen isključivo za postdiplomske studije i da neće direktno biti institucija tadašnje Evropske zajednice već zajednička institucija njezinih zemalja članica.

Šest članica - Belgija, Francuska, Nemačka, Italija, Luksemburg i Holandija - potpisale su konvenciju 1972. godine kojom se osniva EUI kao stub za istraživanje i razvoj. Konvencija EUI-a stupila je na snagu 1975. godine, a institut je otvorio vrata za svojih prvih 70 istraživačima 1976. godine. Njegova misija, utvrđena tokom sedamdesetih godina, jeste "podsticanje napretka u učenju u oblastima koje su od posebnog interesa za razvoj Evrope".

Danska, Irska i Ujedinjeno Kraljevstvo pridružile su se Evropskoj zajednici 1973. godine i potom pristupile konvenciji koja osniva EUI. 1992. godine, nova konvencija koja menja konvenciju iz 1972. godine o osnivanju EUI-a, potpisana je od strane tada 12 članica zajednice. Stupila je na snagu 2007. godine kada je poslednja država ratifikovala konvenciju.

Do decembra 2019. godine, članice EUI-a su sve članice EU osim Hrvatske, Češke, Mađarske i Litvanije.

Vidi još
--------

* Univerzitet u Firenci
* Univerzitet Ujedinjenih nacija
* Lista univerziteta u Italiji
Pogled na jezero sa Tare
**Perućac** je vještačko jezero u Bosni i Hercegovini i Srbiji. Ime je dobilo po naselju Perućac, općina Bajina Bašta, Srbija. Nastalo je pregrađivanjem toka Drine, za potrebe hidroelektrane Bajina Bašta. Akumulacija je duga 54 km i prostire se kroz kanjon do Višegrada. Širina kanjona varira od 100 m do 1100 m. Kanjon počinje uzvodno na 7 km od hidroelektrane. Maksimalna dubina jezera prelazi 80 m. Obala i veći dio dna su kameniti. Obala je strma, tako da, na par metara od obale, dubina dostiže između tri i osam metara, zavisno od vodostaja. Sredina jezera je granica između Bosne i Hercegovine i Srbije.. 

Jezero se nalazi u prirodnom zavoju kanjona rijeke Drine i obavija planinu Taru, mijenjajući smjer toka od sjevera prema jugoistoku. Na desnoj obali jezera nalazi se Nacionalni park Tara dok se sa druge strane nalazi Nacionalni park Drina. Jezero obiluje raznim vrstama ribe i pogodno je za sportski ribolov. Sezona kupanja traje dva mjeseca ( jul i avgust ). Uređena plaža nalazi se u naselju Perućac. Veliko uživanje pruža vožnja brodom po jezeru.

Vanjski linkovi
---------------

* Perućac - Drina reka
* Jezero Perućac - Vojna ustanova Tara
* Jezero Perućac Arhivirano 2020-09-28 na Wayback Machine-u

***Perućac (jezero)*** na Wikimedijinoj ostavi
Bosna za vrijeme Tvrtka I.
Povelja kralja Tvrtka I Hrvoju Vukčiću Hrvatiniću
**Povelja Tvrtka I Hrvoju Vukčiću Hrvatiniću** je dokument kojim je kralj Tvrtko I Hrvoju Vukčiću dodijelio naslov velikog vojvode i darovao posjede u župi Lašvi. Povelja se nalazi u Zemaljskom muzeju u Sarajevu, zavedena pod inventarnim brojem 5779. Godine 1897. sporazumno je, u ime zamjene, prenesena iz Narodnog muzeja u Budimpešti.

Opis
----

Stanje očuvanosti povelje nije najbolje. Pergament povelje je italijanskog načina izrade srednjeg kvaliteta. Dimenzije su: širina – gore 42,3; dolje 42,5, a visina – lijevo 26,2; desno 25,1 cm. Pisac je bio logotet Vladoje. Pisana je svečanom majuskulom, svečano i ukočeno. Kaligrafski je jedna od najdotjeranijih među sačuvanim poveljama. 

Pečat nije sačuvan, a sama povelja svjedoči (*po naš visuče duplene pečati učinjene*), da je kralj Tvrtko I Kotromanić prvi dao izraditi veliki dvostruki kraljevski prijestolni pečat. Njegovu rekonstrukciju sačinio je Pavao Anđelić. To je bio najveći pečat svoga vremena u Evropi. Kao najbogatije kićen pečat predstavljao je pravo remek-djelo srednjovjekovne graverske umjetnosti i nadmašivao je sve svjetske produkte te vrste. Tvrtko je polagao pravo na državu Nemanjića, pa se na njegovom vladarskom pečatu, sa jedne strane prijestola nalazi štit sa dvoglavim orlom, grb Nemanjića, a sa druge strane štit podijeljen kosom gredom sa po tri ljiljana na svakom polju, grb Kotromanića. Grbovi su predstavljali sugubi vijenac ili dvostruku krunu kojom je Tvrtko krunisan 1377. godine. 

Pečat kralja Tvrtka I Rekonstrukciju je sačinio Pavao Anđelić
Kao svjedoci, povelju su potvrdili vodeći predstavnici srednjovjekovne Bosne Tvrtkovog vremena: vojvoda Vlatko Vuković s bratom, knez Pavle Radinović s bratom, župan Branko Pribinić s bratom, knez Mirko Radojević s bratom, knez Stjepan Hrvatinić s bratom, knez Priboje Masnović s bratom, župan Humske zemlje Bjeljak s bratom, knez Vukašin Milatović s bratom, knez Donjih Krajeva Mladen Stančić s bratom iz Biloševića, knez Usore Gojko Vojković s bratom, knez Usore Dobrosav Divošević.

Na samom kraju povelje nalazi se datum 12. marta 1380. i Moštre kao mjesto nastanka povelje.

Izvori
------

1. ↑  „Svetozar Ćorović: Istorija srpskog naroda - Bosna kao stožer nove srpskohrvatske države". *INTERNET IZDANJE IZVRŠNI PRODUCENT I POKROVITELJ Tehnologije, izdavaštvo i agencija Janus Beograd, novembar 2001*. Pristupljeno 9. 2. 2023.
2. ↑  „Miroslav Palameta: Srednjovjekovni gotički pečati u Bosni i Humu". *Motrišta br.28, Mostar, 2003*. Pristupljeno 9. 2. 2023.
3. ↑  Hrvatinići Hrvatski biografski leksikon
4. ↑  „Pisani dokumenti bosanskih vladra i oni koji su vezani za BiH". *Bosanske istorije, 2010*. Pristupljeno 9. 2. 2023. [*mrtav link*]

|  |  |
| --- | --- |
|  | ***Portal Bosna i Hercegovina***  |
45°32′22″N 73°32′27″W﻿ / ﻿45.53944°N 73.54083°W﻿ / 45.53944; -73.54083

Unutrašnjost kino-dvorane 10. januara 1927.
**Požar u Lauriel Palaceu** (francuski: ) se dogodio 9. januara 1927. u montrealskoj kino-dvorani i izazvao stampedo prilikom koga je smrtno stradalo 78 gledatelja, od kojih su svi bili djeca između 4 i 18 godina starosti, a zbog čega se smatra jednom od najvećih katastrofa u historiji Montreala u 20. vijeku.

Do požara je došlo prilikom popodnevne projekcije američke filmske komedije *Get 'Em Young*, kada se u dvorani nalazilo oko 800 ljudi. Prema navodima tadašnje štampe, uzrok je bio opušak od cigarete koji je zapalio parket. Dvorana se brzo ispunila dimom što je dovelo do panike. Sve žrtve su se nalazile na balkonu, odakle se teže moglo izaći iz partera, odnosno gdje su se izlazna vrata otvarala unazad, što je dovelo do masovnog prignječenja. Vatrogasci su relativno brzo stigli na mjesto događaja, ali je bilo prekasno za 78 žrtava, od kojih se većina ugušila od dima.

Masovna pogibija djece je imala značajne posljedice po Kvebek, s obzirom da ju je Katolička crkva na čelu sa montrealskim nadbiskupom Georgesom Gauthierom iskoristila za kampanju protiv filmske industrije kao izvora "nemorala" i "kvarenja dječjih umova". Njegov zahtjev da se djeci i maloljetnicima zabrani pristup kino-dvoranama je ispunila kvebečka vlada donijevši restriktivni zakon koji je na snazi ostao sve do 1961. godine.

Izvori
------

***Požar u Lauriel Palaceu*** na Wikimedijinoj ostavi

* "Seventy-Six Children Killed in Panic on Stairway at Fire in East St. Catherine Street Movie Theatre Sunday Afternoon", *Montreal Gazette*, January 10, 1927, p1
* Schmidt, René. *Canadian Disasters*.
* 
*
***Gallimimus*** ("oponašatelj kokoši") je jedan od najpoznatijih ornitomimida ili "oponašatelja ptica". Otkriven je u ranim 1970-im godinama u pustinji Gobi u Mongoliji. Naziv su mu 1972. godine dali paleontolozi Rinchen Barsbold, Halszka Osmólska i Ewa Roniewicz.

Sistematika
-----------

Poznata je jedna vrsta u ovom rodu, *Gallimimus bullatus*. Predložena je još jedna vrsta, "*Gallimimus mongoliensis*", ali nikada nije formalno uključena u ovaj rod. Najnovija analiza skoro potpunog skeleta vrste *Gallimimus mongoliensis* je pokazala da to nije vrsta *Gallimimusa*, već bi mogla predstavljati novi, za sada neimenovani rod.

Opis
----

*Gallimimus* je možda imao perje.
Odnos veličina *Gallimimusa* i čovjeka.
Bio je dug од 3 до 7м [[metar], što ga čini jednim od najvećih ornitomimida. U kuku je bio visok oko 2 m. Imao je kratko tijelo sa dugim, nesavitljivim repom pomoću kojeg je održavao ravnotežu u brzom trku. Njegove vitke noge su bile građene za trčanje. *Gallimimus* je vjerojatno trčao kao noj i pravio duge korake pomoću svojih nogu. Umjesto krila je imao duge ruke. Imao je tri prsta na stopalima kao i na rukama. Vrat je bio dug i pokretljiv. Velike oči su mu se nalazile sa strane glave, a imao je i bezubi kljun kao kod patke. Vjerojatno je bio svežder. *Gallimimus* je vjerojatno bio vrlo inteligentan jer mu je mozak zauzimao dosta velik prostor u lubanji.tezio je od 140 do 290kg.visok je bio od 1,9 do 2,9m.

U popularnoj kulturi
--------------------

Ovaj se dinosaur pojavio u filmu Jurski park. Grupa *Gallimimusa* se mogla vidjeti kako bježi preko polja od *Tyrannosaurusa*, koji je ulovio i ubio jednoga. *Gallimimus* je također prikazan i u nastavku, Jurski park: Izgubljeni svijet.

Drugi projekti
--------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | U Wikimedijinoj ostavi ima još materijala vezanih za: **Gallimimus** |
|  | Wikivrste imaju podatke o: **Gallimimusu** |

Izvori
------

1. ↑  Kobayashi, Y. and Barsbold, R. (2006). "Ornithomimids from the Nemegt Formation of Mongolia." *Journal of the Paleontological Society of Korea*, **22**(1): 195-207.
2. ↑  Peter J. Makovicky, Daqing Li, Ke-Qin Gao, Matthew Lewin, Gregory M. Erickson & Mark A. Norell. (2009). "A giant ornithomimosaur from the Early Cretaceous of China". *Proceedings of the Royal Society B: Biological Sciences*, **277**(1679): 211-217. DOI: 10.1098/rspb.2009.0236
3. ↑  Paul, Gregory S. (1988). *Predatory Dinosaurs of the World*. New York: Simon & Schuster. str. 393. ISBN 0-671-61946-2.

***Gallimimus*** na Wikimedijinoj ostavi
***Dictyostelium discoideum*** je vrsta amebe koja živi u zemljištu. Ona pripada filumu Mycetozoa. *D. discoideum* je eukariota koja se transformiše tokom svog životnog veka od agregacije jednoćelijskih ameba do multićelijskog plazmodijuma i zatim u plodonosno telo. *D. discoideum* ima jedinstveni aseksualni životni ciklus koji se sastoji od četiri faze: vegetativna, agregaciona, migraciona, i kulminacija. Životni ciklus *D. discoideum* je relativno kratak, i obuhvata kretanje, ćelijsku signalizaciju i razvoj. Ovaj organizam se koristi u istraživanjima ljudskog kancera. Jednostavnost životnog ciklusa čini ovaj organizam dobrim modelom u istraživanju genetičkih, ćelijskih i biohemijskih procesa drugih organizama.

Literatura
----------

* Tyler M.S. (2000). *Developmental Biology A Guide for Experimental Study. 2nd ed*. Sunderland (MA): Sinauer. str. 31–34. ISBN 0878938435.
* Gilbert S. F. (2006). *Developmental Biology. 8th ed*. Sunderland (MA): Sinauer. str. 36–39. ISBN 087893250X.

Spoljašnje veze
---------------

***Dictyostelium discoideum*** na Wikimedijinoj ostavi

* Model organizmi
* *D. discoideum* Arhivirano 2019-04-15 na Wayback Machine-u
**Luditi** je ime za članove spontanog pokreta engleskih radnika iz 19. vijeka koji su uništavali tekstilne mašine, nadajući se da će tako zaustaviti proces njihovog širenja po tadašnjim tvornicama, te će tako sačuvati svoja radna mjesta.

Historija
---------

Pokret je započeo u blizini Nottinghama krajem 1811. a iduće godine se proširio na Yorkshire, Lancashire, Derbyshire i Leicestershire.

Luditi su uglavnom bili maskirani i svoje pothvate izvodili noću. Njihov lider, pravi ili imaginarni, bio je poznat kao **Kralj Ludd**, navjerojatnije se radi o nekom i danas mitskom *Nedu Luddu*, koji je navodno prvi uništio jedan razboj za tkanje čarapa.

Oni su izbjegavali nasilje nad ljudima i vrlo često imali snažnu lokalnu podršku. Težak incident dogodio se 1812. kad je na skupinu ludita otvorena paljba, po naređenju ugroženog poslodavca po imenu Horsfall (on je kasnije ubijen). Nakon tog je Britanska vlada premijera Roberta Jenkinsona, pokrenula niz oštrih mjera koje su kulminirale u masovnom suđenju Luditima u Yorku 1813. Na tom suđenju su izrečene brojne smrtne kazne vješanjem i deportacije u udaljene kolonije.

Slične bune uzrokovane teškom ekonomskom krizom koja je uslijedila nakon napoleonskih ratova, dogodile su se i tokom 1816. Ludistički pokret je vrlo brzo ugušen snažnom državnom represijom i oživljavanjem 
ekonomije.

Nakon gušenja pokreta u Britaniji, još uvijek su se između 1820-ih i 30-ih događale slične bune po Evropi, i to među tkalačkim radnicima po Šleskoj i Lyonu.

Pojam *Ludit* (Ludizam) se i danas široko koristi za označavanje pojedinaca ili grupa koje se protive tehnološkim promjenama.

Izvori
------

1. 1 2 3 4 5 6 7  „*Luddite*" (engleski). Encyclopædia Britannica. Pristupljeno 24. 04. 2017.
2. 1 2  „*Luditi*" (hrvatski). Leksikografski zavod Miroslav Krleža. Pristupljeno 24. 04. 2017.

Vanjske veze
------------

***Luditi*** na Wikimedijinoj ostavi

* *Luditi*()
* *Luddite*()
**Hemogenomika**, ili hemijska genomika, je sistematsko testiranje namenskih hemijskih kolekcija malih molekula na pojedinačnim familijama bioloških meta (e.g. GPCR, nuklearni receptori, kinaze, proteaze, etc.) sa ultimatnim ciljem da se identifikuju novi lekovi i biološke mete lekova. Tipično su pojedini članovi ciljne kolekcije dobro okarakterisani tako da su poznate funkcije njihove bioloških mete, kao i jedinjenja koja modulišu te funkcije (ligandi u slučaju receptora, inhibitori enzima, ili blokatori jonskih kanala). Za druge članove ciljne familije često nije poznata funkcija i nisu utvrđeni ligandi, npr. slučaj orfan receptora. Putem identifikacije aktivnih jedinjenja koja modulišu dejstvo manje poznatih članova biološke familije, može se razjasniti funkcija tih novih bioloških meta. Inicijalni set aktivnih jedinjenja na njima se može koristiti kao početna tačka u procesu okrivanja lekova. Kompletiranjem projekta ljudskog genoma izobilje bioloških meta koje su potencijalno podesne za terapeutsku intervenciju je postalo dostupno. Hemogenomika je usredsređena na izučavanje intersekcije svih poznatih lekova na svim potencijalnim biološkim metama.

Namenske hemijske kolekcije se često konstruišu polazeći od poznatih liganda za jedan ili više članova ciljne biološke familije. Pošto se deo liganda koji su dizajnirani i sintetisani s ciljem vezivanja za jednog člana familije, takođe vezuje za dodatne članove, jedinjenja sadržana u namenskoj kolekciji imaju tendenciju da se kolektivno vezuju u većoj meri za ciljnu biološku familiju.

Vidi još
--------

* Hemijska biologija
* Hemijska genetika

Literatura
----------

* Folkers G, Kubinyi H, Müller G, Mannhold R (2004). *Chemogenomics in drug discovery: a medicinal chemistry perspective*. Weinheim: Wiley-VCH. ISBN 3-527-30987-X.
* Jacoby E (2009). *Chemogenomics: methods and applications*. Totowa, NJ: Humana Press. ISBN 1-60761-273-9.
* Weill N (2011). „Chemogenomic approaches for the exploration of GPCR space". *Curr Top Med Chem.* **11** (15): 1944-1955. DOI:10.2174/156802611796391212. PMID 21470168.

Spoljašnje veze
---------------

* Kubinyi's slides

| * p
* r
* u
Medicinska hemija |
| --- |
| ADME  • Bioraspoloživost • Hemogenomika • Dizajn lekova • Otkrivanje lekova • Enzimski inhibitor • Mehanizam akcije • Nevi hemijski entitet • Farmakodinamika • Farmakokinetika • Farmakologija • Farmakofor • Kvantitativni odnos strukture i aktivnosti |
**Petrikivsko slikarstvo** (ukr. Петриківський розпис) je tradicionalna dekorativna umjetnost nastala u 18. vijeku u selu Petrikivka (Dnjepropetrovska oblast), Ukrajina. Stanovnici sela ukrašavaju svoje kuće, namještaj, muzičke instrumente i druge predmete slikama koje karakterišu apstraktni cvijetni motivi i drugi elementi iz prirode, osmišljeni na osnovu pažljivog posmatranja lokalne flore i faune.

U ovu narodnu umjetničku tradiciju posebno su uključene žene svih uzrasta. U svakoj porodici bar jedna žena slika.

Krajem 20-og vijeka u selu je otvoren umjetnički centar „Petrikovka" koji sarađuje sa 40-ak slikara. U centru se nalazi i stalna izložbena postavka, a organizuju se i slikarske radionice za djecu i odrasle. U nekadašnjoj fabrici u selu otvoren je i muzej.

Nematerijalna svjetska baština
------------------------------

U Petrikivskom slikarstvu utkan je lik majke-prirode i ljepota ukrajinske zemlje. Klasični motivi su: cvijeće, voće, povrće, različite bobice, ptice i druge životinje. Svaki motiv nosi svoju simboliku; cvijet predstavlja ljepotu zavičaja, ruža i metvica su simbol djevojačke ljepote, a ptica harmoniju svjetla i sreće. Hrast simbolizira snagu i muževnost, drvo u procvatu simbolizira "drvo života" i sretan dug života. 

Dominiraju jarke, snažne boje: crvena, zelena, žuta, plava, ružičasta. Za stvaranje elemenata slikarstva koriste se prirodne boje, koje se prave od odvara i sokova biljaka i cvijeća, te se miješaju sa žumanjkom radi stalnosti i jarkosti boja. Primjerice, žuta se dobiva od latica suncokreta, zelena od lišća. Danas majstori često koriste moderne boje: gvaš, akvarel. Svaki autor ima svoj individualni neponovljivi slikarski rukopis.

Petrikivsko slikarstvo se nalazi na UNESCO-voj Reprezentativnoj listi nematerijalnog svjetskog naslijeđa čovječanstva kao element nematerijalnog kulturnog naslijeđa u Ukrajini. Odluku o upisu donio je Međuvladin komitet za očuvanje nematerijalnog kulturnog naslijeđa na zasjedanju koje je održano od 2. do 7. decembra 2013. u Bakuu u Azerbejdžanu

Izvori
------

1. ↑  Petrikivsko slikarstvo Hrvatski fokus - 2016
2. ↑  UNESCO: Nematerijalna kulturna baština u Ukrajini - ich.unesco.org, Pristupljeno, 7.12.2023()
3. ↑  UNESCO: Petrikivsko slikarstvo - ich.unesco.org, Pristupljeno, 7.12.2023()

***Petrikivsko slikarstvo*** na Wikimedijinoj ostavi
Arc de Triomphe u Parizu
**Trijumfalna kapija u Parizu** (fr. *Arc de Triomphe*) je spomenik na trgu Šarla de Gola, takođe poznatim kao „Trg Etoal" (Trg zvezde, *Place de l'Étoile*). Nalazi se na istočnom kraju avenije Jelisejska polja (*Champs-Élysées*). Ovaj slavoluk je spomenik borcima za Francusku, posebno onim iz napoleonskih ratova. Tu se danas nalazi i Spomenik neznanom junaku.

Spomenik je projektovao Žan Šalgren 1806. nešto posle Bitke kod Austerlitza. Izgradnja je trajala do ranih 1830-ih godina. Projekat je neoklasicistička interpretacija starorimskog Titovog slavoluka. Na njemu je vajarski predstavljena simbolična borba gole francuske mladeži protiv bradatih nemačkih oklopnika. Ovakva vrsta predstava je bila karakteristična za spomenike iz doba pre Prvog svetskog rata.

Skulptura Marseljeza
Grupe skulptura nisu integralni deo friza, već su pridodate spolja. Četiri grupe reprezentuju: *Trijumf iz 1810.*, *Otpor*, *Mir* i *Odlazak dobrovoljaca iz '92.* (poznata i kao „Marseljeza"). Gornji deo građevine je ukrašen štitovima i imenima francuskih revolucionarnih ratova i Napoleonovih bitaka (bitke posle njegovog bega sa Elbe nisu navedene). U unutrašnjosti su ispisana imena 558 francuskih generala.

Trijumfalna kapija noću
Trijumfalna kapija je visoka 51 metar i široka 45 metara. To je druga najveća trijumfalna kapija na svetu (najveća je Trijumfalna kapija u Pjongjangu, Severna Koreja).

Trg Etoal je značajno promenjen u vreme rekonstrukcije Barona Haussmanna, koji je povećao broj radijalnih avenija na 12. Takođe je isplanirao kružni put oko kuća pored trijumfalne kapije i njihov uniformni dizajn.

Postoji angegdota da se mač, koji drži Republika na skulpturi Marseljeza, prelomio na dan kada je počela Bitka kod Verdena 1916.

Poznati pobednički marševi koji su prošli pored Trijumfalne kapije su: nemački iz 1871. francuski iz 1918. nemački iz 1940. i savezničko-francuski iz 1944.

Grob neznanog junaka ispod Trijumfalne kapije u Parizu
Grob neznanog junaka iz Prvog svetskog rata je postavljen ovde 1920. u slavu neidentifikovanih poginulih ratnika. Tu je upaljen i prvi večni plamen u svetu od rimskog doba (plamen Vestalskih devica ugašen 391.).

Vanjske veze
------------

***Arc de Triomphe u Parizu*** na Wikimedijinoj ostavi

* O natpisima na Trijumfalnoj kapiji
* Fotografije Trijumfalne kapije Arhivirano 2007-11-30 na Wayback Machine-u

  
Koordinate: sgš

|  |  |
| --- | --- |
| Normativna kontrola Uredi na Wikidati | 
* WorldCat identiteti
* VIAF: 136504168
* LCCN: sh93005686
* GND: 4605782-1

 |
Tablica množenja u heksadecimalnom sistemu
U matematici i informatici se često koristi **heksadecimalni** (*šezdesetni*) brojevni sistem. To je brojni sistem u osnovi 16, odnosno sistem sa 16 različitih cifara. Obično se koristi 10 arapskih cifara i dodaju se slova A-? odnosno a-?. 

Heksadecimalni sistem je *IBM* uveo u upotrebu 1963 godine. Ranija verzija heksadecimalnog sistema 1954 godine korišćena je na Bendix G-15 sistemu.

Na primer broj 101010 u binarnom sistemu, koji se piše 170 u uobičajnom dekadnom sistemu, se piše kao AA u heksa decimalnom sistemu.

Heksadecimalni sistem je pogodno koristiti u računarima pošto je pretvaranje između binarnog i heksadecimalnog sistema jednostavno. Tako svaka četiri bita mogu da se napišu kao heksadecimalnog sistema, što znači da se jedan bajt može napisati kao dve cifre u heksadecimalnom sistemu.Heloo

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  | **0**hex | = | 0dec | = | 0oct |  | 0 | 0 | 0 | 0 |  |
|  | **1**hex | = | 1dec | = | 1oct |  | 0 | 0 | 0 | 1 |  |
|  | **2**hex | = | 2dec | = | 2oct |  | 0 | 0 | 1 | 0 |  |
|  | **3**hex | = | 3dec | = | 3oct |  | 0 | 0 | 1 | 1 |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  | **4**hex | = | 4dec | = | 4oct |  | 0 | 1 | 0 | 0 |  |
|  | **5**hex | = | 5dec | = | 5oct |  | 0 | 1 | 0 | 1 |  |
|  | **6**hex | = | 6dec | = | 6oct |  | 0 | 1 | 1 | 0 |  |
|  | **7**hex | = | 7dec | = | 7oct |  | 0 | 1 | 1 | 1 |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  | **8**hex | = | 8dec | = | 10oct |  | 1 | 0 | 0 | 0 |  |
|  | **9**hex | = | 9dec | = | 11oct |  | 1 | 0 | 0 | 1 |  |
|  | **A**hex | = | 10dec | = | 12oct |  | 1 | 0 | 1 | 0 |  |
|  | **B**hex | = | 11dec | = | 13oct |  | 1 | 0 | 1 | 1 |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  | **C**hex | = | 12dec | = | 14oct |  | 1 | 1 | 0 | 0 |  |
|  | **D**hex | = | 13dec | = | 15oct |  | 1 | 1 | 0 | 1 |  |
|  | **E**hex | = | 14dec | = | 16oct |  | 1 | 1 | 1 | 0 |  |
|  | **F**hex | = | 15dec | = | 17oct |  | 1 | 1 | 1 | 1 |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |

Umesto Latinskog 'sexa' IBM je kao prefiks izabrao Grčko έξι (heksi - šest) iz očiglednih razloga. Drugi deo reči, 'decimalni', je nastao od Latinske reči 'decem' (deset).
Brojevi u hexadecimalnom sistemu su:
0,1,2,3,4,5,6,7,8,9,A,B,C,D,E,F
"A" označava 10 "B" oznacava 11 itd.

***Heksadecimalni sistem*** na Wikimedijinoj ostavi
Centralna Srbija u Srbiji
Centralna Srbija zajedno sa okruzima
**Centralna Srbija** je naziv za deo teritorije Republike Srbije, koji se nalazio izvan teritorije autonomnih pokrajina: Vojvodine i Kosova i Metohije. Naziv se zvanično koristio između 1945. i 2009/2010. godine, kada je izvršena podela područja Centralne Srbije na nove statističke regione: Beograd, Šumadiju i zapadnu Srbiju i Južnu i istočnu Srbiju. Centralna Srbija nije predstavljala posebnu administrativnu upravnu jedinicu, nego je ova teritorija bila direktno podređena Republičkim vlastima. 

Najveći gradovi Centralne Srbije (po podacima iz 2002.):

* Beograd = 1.380.600
* Niš = 230.400
* Kragujevac = 211.580
* Čačak = 73.200
* Leskovac = 63.100
* Smederevo = 62.700
* Valjevo = 61.400
* Kraljevo = 57.800
* Kruševac = 57.400
* Užice = 55.000
* Vranje = 55.000
* Šabac = 54.800
* Novi Pazar = 54.600

U doba SFRJ, pogotovo nakon donošenja Ustava 1974. koji je autonomnim pokrajinama dao šire ovlasti, za Centralnu Srbiju se koristio izraz **Uža Srbija**. Godine 1990. taj je izraz promenjen u Centralna Srbija.

***Centralna Srbija*** na Wikimedijinoj ostavi
Miroslavljevo jevanđelje (12. vek)
**Miroslavljevo jevanđelje** je najznačajniji ćirilični spomenik srpske odnosno srpskoslovenske pismenosti iz 12. veka. Nastao je po narudžbini zahumskog kneza Miroslava, brata raškog velikog župana Stefana Nemanje, najvjerovatnije u Kotoru, oko 1186. godine, a za potrebe crkve Sv. Petra na Limu u Bijelom Polju, zadužbine humskog kneza Miroslava. Najveći deo jevanđelistara delo je nepoznatog prepisivača (u nauci nazvanog Varsameleon), dok je Gligorije (Grigorije) Dijak, drugi pisar, napisao kraj rukopisa, nekoliko kratkih zapisa i ukrasio tekst ornamentima. Knjiga je napisana na pergamentu slovima tzv. ustavne ćirilice, a ukrašena je sa tri stotine stilizovanih minijatura i inicijala, u boji i zlatu. U osnovnom dijelu teksta zastupljene su dve redakcije staroslovenskog, zetsko-humska i raška, a u načinu kako je oblikovana ćirilica osjeća se prisutnost glagoljičke tradicije, dok je ornamentika spisa obilježena snažnim zapadnim, romanskim, uticajem. Sveti Jovan Krstitelj na desnoj ruci ima šest prstiju. 

Rukopis se do 1896. nalazio u Hilandaru, kada je poklonjen kralju Aleksandru Obrenoviću prilikom njegove posete Atosu. Danas se čuva u Narodnom muzeju u Beogradu.

2005. godine Miroslavljevo jevanđelje je stavljeno na listu UNESCO-a Pamćenje sveta kao priznanje za njegovu istorijsku važnost.

Povezano
--------

* Marijino jevanđelje
* Vukanovo jevanđelje

Eksterni linkovi
----------------

***Miroslavljevo evanđelje*** na Wikimedijinoj ostavi

* Digitalna kopija Miroslavljevog jevandjelja
* Miroslavljevo evanđelje u pdf-u
Sremsko vojvodstvo Radoslava Čelnika (1527—1530 g.)
Ostaci srednjovekovne slankamenačke tvrđave
**Radoslav Čelnik** je bio vladar Srema, odnosno, vojvoda Sremskog vojvodstva u 16. veku.

Istorija
--------

U početku, Radoslav Čelnik je bio vrhovni komandant vojske Cara Jovana Nenada. Kada se 1527. godine, posle ubistva Cara Jovana Nenada, njegova vojska raspala, Radoslav Čelnik je sa delom nekadašnje careve vojske prešao iz Bačke u Srem i tamo stupio u tursku službu. Čelnik je zatim vladao Sremom kao turski vazal i uzeo je za sebe titulu sremskog vojvode, a rezidencija mu se nalazila u gradu Slankamenu.

Iako je bio vazal Osmanskog carstva, Radoslav Čelnik je takođe održavao tajne veze sa Habsburškom Monarhijom. Kada je turska vojska prolazila kroz Srem, Radoslav Čelnik se povukao na habsburšku teritoriju, ali kad su se Turci vratili iz svog pohoda, Čelnik se takođe vratio u Srem. Međutim, posle ovog povratka, njegova se vlast više nije protezala nad celim Sremom, a rezidencija mu se više nije nalazila u Slankamenu, nego u gradu Nebojcu, na reci Vuci u blizini Vukovara.

1530. godine, Čelnik je sklopio sporazum sa Habsburzima, prešao iz Srema na habsburšku teritoriju i, javno se odričući svog saveza sa Turcima, stupio u habsburšku službu.

Narodno predanje
----------------

Radoslav Čelnik je ostao zapamćen u narodnoj tradiciji kao junak narodne pesme „Od Srijema Rajko", u kojoj je izložen razgovor između „Margite devojke" i „Rajka vojevode". 

Na početku pesme Margita devojka šeta gradom Slankamenom i kune vojvodu Rajka ovim rečima:

* "... Bog ubio Rajka vojevodu!
* Čim ti nasta na Srijem vojvoda,
* Tako nama Turci dodijaše..."

* "... Turski konji noge iskidaše
* Šetajući jutrom i večerom
* Na pločama polje razniješe
* Mećući se džide i lobuda..."

Kada je čuo šta Margita devojka govori, vojvoda Rajko joj odgovara:

* "... Sele moja, Margita đevojko!
* Nemoj kleti vojevodu Rajka!..."

Zatim se dalje u pesmi pominju gotovo sve najvažnije ličnosti naše prošlosti i njihove zadužbine, a pošto je nabrojao junake, sve „boljeg od boljega", vojvoda Rajko svoj odgovor Margiti devojci završava ovako:

* "... Sve to bjehu naše vojevode
* Sve su bili, pa su preminuli
* Koji, sele, oni počinuše,
* A koji li oni izginuše,
* Danas toga nema nijednoga,
* Sam ostade u Srijemu Rajko,
* Kao suvo drvo u planini:
* Šta će sebe, a šta li će Srijemu?
* A šta li će u Srjemu Turcima!..."

Na kraju pesme, vojvoda Rajko poteže nož iza pojasa i ubija se, a i Margita devojka, koju su dirnule bolna prošlost našeg naroda i Rajkova smrt, uzima i sama Rajkov nož, te se i ona ubija.

Literatura
----------

* Dr. Aleksa Ivić, Istorija Srba u Vojvodini, Novi Sad, 1929.
* Dr. Dušan J. Popović, Srbi u Vojvodini, knjiga 1, Novi Sad, 1990.

Vidi još
--------

* Srem
* Istorija Vojvodine
* Istorija Srbije
* Sremsko Vojvodstvo
* Carstvo Jovana Nenada
Banat, posebna srpska autonomna oblast - vojvodstvo, tražena na Temišvarskom saboru.
**Temišvarski sabor** je bio raspravni sabor Srba u Habzburškoj monarhiji, održan u Temišvaru 1790. godine. Sazivanje ovog sabora je tražio srpski mitropolit Mojsije Putnik, a odobrio ga je habzburški car Leopold II. Međutim, ubrzo po odobrenju za sazivanje sabora, mitropolit Putnik je umro, pa je sabor postao i izborni. Na saboru je bilo prisutno stotinak poslanika.

Na Temišvarskom saboru je iznet zahtev da se Srbima dodeli Banat, kao posebna autonomna oblast - vojvodstvo, a zatraženo je i da se ponovo uspostavi posebna dvorska ustanova za održavanje privilegija (Ilirska dvorska kancelarija).

U širem političkom kontekstu, carev komesar prisutan na saboru je takođe podsticao Srbe da traže posebnu teritoriju, da bi ovim srpskim zahtevom bio izvršen politički pritisak na Mađare, koji su tada uslovljavali krunisanje Leopolda II za kralja Ugarske. 

Iako su srpski zahtevi sa Temišvarskog sabora načelno prihvaćeni od strane Beča, do formiranja posebne srpske teritorije tada nije došlo, već je samo, po odluci Leopolda II, 1791. godine osnovana Ilirska dvorska kancelarija. Međutim, nakon smrti Leopolda II, 1792. godine, ova kancelarija je ukinuta.

Na Temišvarskom saboru je za novog srpskog mitropolita izabran budimski episkop Stefan Stratimirović, koji je na čelu Karlovačke mitropolije ostao 46 godina.

Literatura
----------

* Vasilije Krestić, Iz prošlosti Srema, Bačke i Banata, Beograd, 2003.
* Milan Tutorov, Banatska rapsodija - istorika Zrenjanina i Banata, Novi Sad, 2001.
* Dimitrije Boarov, Politička istorija Vojvodine, Novi Sad, 2001.
* Čedomir Antić, Dosije Autonomna Pokrajina Vojvodina, Beograd, 2014.
* Miroslav Ilić, Vojvodina direktno, Novi Sad, 2012.
* Jovan M. Pejin, Poništenje srpskog obeležja Vojvodine, Novi Sad - Beograd, 2013.
* Vladan Gavrilović, Temišvarski sabor i Ilirska dvorska kancelarija (1790-1792), Novi Sad, 2005.
* J. H. Šviker, Politička istorija Srba u Ugarskoj, Novi Sad - Beograd, 1998.
* Čedomir Popov - Jelena Popov, Autonomija Vojvodine - srpsko pitanje, Sremski Karlovci, 2000.
* Dejan Mikavica, Srpska Vojvodina u Habsburškoj monarhiji 1690-1920, Novi Sad, 2005.
* Slavko Gavrilović, O Srbima Habzburške monarhije, Beograd, 2010.
Palata mira u Hagu
**Primena Konvencije i sprečavanju i kažnjavanju genocida (Bosna i Hercegovina protiv Srbije i Crne Gore)** je bio značajan slučaj pred Međunarodnim sudom pravde gde je prvi put u šezdesetogodišnjoj praksi suda jedna država, Bosna i Hercegovina, optužila drugu državu, tadašnju SRJ, za genocid. 

Tužba koju je 1993. godine podnijela bosanska vlada sadrži navode da je Srbija direktno odgovorna za genocid počinjen na čitavoj teritoriji Bosne i Hercegovine, tvrdeći da je "isplanirala, pripremila, skovala zavjeru, podsticala, ohrabrivala, pomagala, podstrekavala i počinila" genocid protiv njenog stanovništva. U optužnici je izričito navođena sistematična praksa etničkog čišćenja Bosne i Hercegovine.

Tužbu sudu je sastavio i podneo Frensis Bojl, savetnik Alije Izetbegovića tokom rata u BiH. Saslušanja u procesu protiv Srbije počela su u februaru 2006. Poslednje ročište održano je 9. maja 2006. godine.

26. februara 2007. godine, Međunarodni sud pravde je presudio da Srbija odgovorna jer je prekršila Konvenciju o genocidu time što nije učinila sve što je bilo u njenoj moći da spreči genocid, a potom nije kaznila niti predala učinioce Haškom tribunalu. Ali ne može biti smatrana odgovornom za genocid počinjen u Srebrenici od strane snaga Republike Srpske, jer "nije počinila genocid ni preko svojih državnih organa, ni preko svojih zvaničnika". Posle ovog suđenja, Srbija je postala prva zemlja koja je po oceni suda prekršila Konvenciju o genocidu.

Narodna skupština Republike Srbije je 30. marta 2010. godine usvojila Deklaracija o Srebrenici, kojom se izvinjava porodicama žrtava zbog toga što nije učinjeno sve da se genocid u Srebrenici spreči:

> Skupština Srbije najoštrije osuđuje zločin nad bošnjačkim stanovništvom Srebrenice u julu 1995. godine, na način utvrđen presudom Međunarodnog suda pravde. Izražava se saučešće i izvinjenje porodicama žrtava zbog toga što nije učinjeno sve da se spreči ova tragedija.
> 
> – Rezoluciju Narodne Skupštine Republike Srbije o Srebrenici

Vidi još
--------

* Bosanski genocid
* Genocid u Srebrenici
* Međunarodni sud pravde
* Odnosi Srbije i Bosne i Hercegovine
* Srbija u jugoslovenskim ratovima

Izvori
------

1. ↑  „Serbia cleared of genocide, failed to stop killing". Reuters. February 26, 2007. Arhivirano iz originala na datum 2008-12-24. Pristupljeno 2012-04-03.
2. ↑  „Tužba BiH protiv Srbije". Arhivirano iz originala na datum 2011-09-12. Pristupljeno 2012-04-03.
3. ↑  „SERBIA FOUND GUILTY OF FAILURE TO PREVENT AND PUNISH GENOCIDE". Sense Tribunal. February 26, 2007. Arhivirano iz originala na datum 2009-07-30. Pristupljeno 2012-04-03.

Vanjske veze
------------

* Tužba BiH protiv Srbije Arhivirano 2011-09-12 na Wayback Machine-u () (Nezavisne Novine)
* Izveštaj Rojtersa Arhivirano 2005-12-31 na Wayback Machine-u ()
* Izveštaj Gardijana()
* Suđenje za genocid()
* Slučaj na sajtu MSP()