Sarajevska sinagoga
**Aškenaski hram u Sarajevu** nalazi se u ulici Hamdije Kreševljakovića (bivša Dobrovoljačka), na lijevoj obali Miljacke, opština Stari Grad u Sarajevu, Bosna i Hercegovina. Komisija za očuvanje nacionalnih spomenika, na sjednici održanoj od 4. do 10. jula 2006. godine, donijela je odluku da se proglasi za nacionalni spomenik BiH.

Istorija
--------

Sefardski Jevreji se masovnije naseljavaju u Bosnu i Hercegovinu poslije izgona iz Španije 1492. godine. Prvi pisani trag o boravku Jevreja u Sarajevu potiče iz 1557. godine i predstavlja zapis u „Sidžilu" sarajevskog šerijetskog suda. Imali su tri hrama u Sarajevu: Veliki ili Stari hram iz 1581. godine, Novi hram, iz sedamdesetih godina 19. vijeka i treći hram na Bjelavama iz oko 1900-1901. godine.

Aškenaska grupacija Jevreja doselila se iz sjeverne i istočne Evrope tek poslije 1878. godine. Osnivaju svoju opštinu u Sarajevu nedugo nakon doseljavanja, tako da se već 1879. godine donosi odluka o izgradnji sinagoge i osnivanju jevrejskog udruženja. Projekat za Aškenasku sinagogu uradio je 1901. godine arhitekta Karlo Paržik. Sarajevska Aškenaska opština se, prilikom izbora projekta za hram, rukovodila estetskim i ideološkim kriterijima zemalja i sredina iz kojih su njeni članovi doselili u BiH, tako da postoji mogućnost da je kao uzor poslužio budimpeštanski pseudomaurski hram, izgrađen 1860. godine. Tridesetog septembra 1902. godine, završena je izgradnja i izvršeno osvećenje prvog aškenaskog hrama u Sarajevu.

Od sredine 16. vijeka kada se pojavljuje prvi pisani trag o Jevrejima u Sarajevu, pa do početka II svjetskog rata, broj Jevreja se povećava, da bi krajem 1940. godine iznosio oko 11.500 pripadnika jevrejske zajednice. U to vrijeme u Sarajevu su djelovale: dvije Jevrejske opštine (sefardska i aškenaska); pet sinagoga (četiri sefardske i jedna aškenaska); dvije osnovne i jedna srednja jevrejska škola; Rabinski seminar.

Iako objekti svih sarajevskih sinagoga još uvijek postoje, ovo je jedina u kojoj se sada održava obred. Šezdesetih godina 20. vijeka nastala je izmjena u unutrašnjosti objekta podjelom na dvije etaže i uklanjanjem stupova galerije.

U posljednjem ratu 1992./1995. teško je oštećena.

Opis
----

Objekat Aškenaske sinagoge u Sarajevu je projektovan i izgrađen u pseudomaurskom slogu, odnosno u mudejar stilu, koji se kao specifičan vid eklektičkog izraza javlja u Sarajevu dolaskom Austrougarske monarhije. Uzori su uglavnom traženi u egipatskom islamskom graditeljstvu i transponirani su na nove objekte u Bosni uobičajenom historicističkom eklektičkom metodom.

Islamski, odnosno maurski stilski oblici u arhitekturi aškenaskih Jevreja nisu karakteristični samo za sinagoge u sredinama gdje ima islamskog stanovništva. Od presudne važnosti je bilo jačanje duhovne, nacionalne i socijalne emancipacije Jevreja koji nastoje što aktivnije učestvovati u životu nejevrejske okoline. Budući da sada Jevreji slobodno ističu svoje orijentalno porijeklo (a i okolina ih smatra orijentalnim neevropskim narodom), grade svoje bogomolje nerijetko monumentalne i bogato dekorisane u egipatskom, maurskom ili kojem drugom istočnom stilu.

Literatura
----------

***Sinagoga u Sarajevu*** na Wikimedijinoj ostavi

* Alija Bejtić -Ulice i trgovi Sarajeva. Sarajevo: Muzej grada Sarajeva 1973. Godine
* Nedžad Kurto -Sarajevo 1492-1992, Oko, Sarajevo.
* Ibrahim Krzović -Arhitektura secesije u Bosni i Hercegovini", Kulturno naslijeđe,Sarajevo

| * p
* r
* u
Građevine u Sarajevu |
| --- |
| Osmansko razdoblje | Alipašina džamija • Baščaršijska džamija • Bijela džamija • Careva džamija • Džamija Ferhadija • Gazi Husrev-begova džamija • Saborna crkva presvete Bogorodice • Stara pravoslavna crkva • Stari židovski hram • Kozja ćuprija • Latinska ćuprija • Principov most • Bijela tabija • Brusa bezistan • Gazi Husrev-begov bezistan • Kuršumli medresa • Kapi kula na Ploči • Konak na Bistriku • Morića han • Sahat-kula Gazi Husrev-begove džamije • Sebilj • Svrzina kuća • Turbe sedam braće • Višegradska kapi kula • Zgrada Ministarstva obrane na Bistriku |
| Austrougarsko razdoblje | Crkva Kraljice sv. krunice • Crkva sv. Ćirila i Metoda • Franjevačka crkva sv. Ante Padovanskog • Katedrala Srca Isusova • Aškenaška sinagoga u Sarajevu • Ajfelov most • Careva ćuprija •Čobanija • Ćumurija • Drvenija • Akademija likovnih umjetnosti • Evangelistička crkva • Despića kuća • Dom Armije • Fakultet islamskih nauka (Šerijatska sudačka škola) • Franjevački samostan sv. Ante na Bistriku • Gradska tržnica Markale • Hotel Evropa • Inat kuća • Jajce (kasarna) • Muzički paviljon • Narodno pozorište • Palača Marijin dvor • Zgrada Predsjedništva BiH • Rektorat Sveučilišta • Sarajevska pivovara • Umjetnička galerija Bosne i Hercegovine • Vijećnica • Zemaljski muzej • Zgrada glavne pošte • Zgrada Napretka • Zgrada OSCE |
| Od 1918. do 1945. | Crkva sv. Josipa • Crkva sv. preobraženja • Centralna banka BiH |
| Moderno doba | Higijenski zavod • Pozorište lutaka • Povijesni muzej • Skenderija • Zgrada RTV Bosne i Hercegovine • Zgrada Elektroprivrede BiH • Zgrada Oslobođenja • Hotel Holiday Inn • Olimpijska dvorana Zetra • UNIS-ovi tornjevi |
| Postdaytonsko razdoblje | Bosmalov gradski centar • Avaz Twist Tower |