**Petro Marko** (25. novembar 1913 – 27. decembar 1991) bio je albanski pisac. Njegov je najpoznatiji roman naslovljen *Hasta la vista* i u njemu autor iznosi svoja iskustva kao dobrovoljac u republikanskim snagama tijekom Španjolskog građanskog rata. Petro Marko se općenito smatra jednim od očeva moderne albanske proze.

Život
-----

Petro Marko rođen je u Dhërmiju u južnoj Albaniji 1913. godine. Počeo je pisati sa dvadeset godina, a njegova su prva djela objavljena u tadašnjim časopisima uz podršku mentora Ernesta Koliqija. Njegovi članci objavljivat će se u periodičnim časopisima kao *Lirija* (sh. *Sloboda*), *Shqipëria e re* (sh. *Nova Albanija*), *Bota e re* (sh. *Novi svijet*) i *Koha e re* (sh. *Novo vrijeme*). Od 1. marta 1936. postao je urednik ABC-a, književne kritike koju su monarhističke vlasti nedugo zatim zabranile, nakon čega je Marko uhićen i poslan u internaciju. Augusta 1936. godine pridružio se bataljonu Garibaldi republikanskih snaga u Španjolskom građanskom ratu, zajedno s drugim značajnim Albancima poput Mehmeta Shehua, Asima Vokshija i Thimija Gogozota.

Tijekom Španjolskog građanskog rata, zajedno sa Skënderom Luarasijem, sinom Petra Ninija Luarasija, počeo je u Madridu izdavati albanski list *Vullnëtari i lirisë* (sh. *Dobrovoljac slobode*), koji je ukinut nakon dva broja zbog ratnog stanja u Madridu. Na njegovo najpoznatije djelo *Hasta la vista* (sh. *Zbogom*), objavljeno u Tirani 1958. godine, u velikoj su mjeri utjecala njegova iskustva u Španjolskom građanskom ratu. Godine 1940, nakon povratka iz Francuske u Albaniju, talijanska vojska ga je uhitila, zatim zatvorila u Bariju, i zajedno sa 600 drugih zatvorenika poslala na Ustiku, otok na Tirenskom moru, gdje je boravio od 1941. do 1943. godine, a potom bio prebačen u zatvor Regina Coeli pokraj Rima 1944. godine.

U oktobru 1944. pridružio je se snagama Albanske narodnooslobodilačke borbe kao partizan. Nakon rata postao je glavni urednik časopisa *Bashkimi* (sh. *Jedinstvo*), ali ga je 1947. godine ponovno uhapsio Koçi Xoxe, ministar obrane, a pušten je nakon Xoxeova pada 1949. godine. Marko je bio optužen za davanje informacija Anglo-Amerikancima dok je objavljao dužnost glavnog urednika. Posljednji je put bio zatvoren od maja 1947. do maja 1950. Unatoč tome, Marko je ostao idealist i antifašist. U pismu upućenom iz zatvora Vrhovnom vojnom sudu Albanije, izjavio je: »Petro Marko je osuđen na tri godine i bačen među one protiv kojih se borio i koje je mrzio. Za mene je ovo najveća nepravda, to je zločin koji se događa protiv mene, jer sam nevin i nikada, počevši od 1932. godine, nisam nanio nikakvu štetu narodu«. U drugom pismu koje je uputio Vrhovnom sudu, još dok je izdržavao kaznu u zatvoru, spomenuo je da su ga mučili i prisiljavali da nešto prizna, inače bi umro. Vrijeme koje je proveo u komunističkom zatvoru opisat će u svom *Intervjuu sa mnom: Oblaci i kamenje* (alb. ). U toj će knjizi pisati i o svojim osjećajima prema vlastitom albanskom identitetu, uzimajući u obzir njegovo podrijetlo iz problematične regije Bregu, na južnoj obali Albanije i nedaleko od Grčke, koja se ponekad nazivala i Himara.

> Pa što smo mi? Albanci! A zašto gubimo svoj jezik? Reći ću ono što znam. Zašto naše stare majke i bake znaju albanski jezik bolje od grčkog? Zašto plačemo i pjevamo na albanskom? Zašto naše poslovice izgovaramo na albanskom? Izgleda da je od 1820. helenizacija postala politički cilj Grčke...
> 
> – Petro Marko

Umro je 1991. godine, a 2003. predsjednik Albanije Alfred Moisiu odlikovao ga je medaljom Čast nacije (sh. *Nderi i kombit*). Godine 2009. jedan trg u Dhermiju nazvan je po njemu, a ceremoniji je prisustvovao albanski premijer Sali Berisha. Njegovo ime nosi i glavno kazalište u Vlori.

Djelo
-----

Markova su najpoznatija djela roman *Hasta la vista* (sh. *Zbogom*) i *Nata e Ustikës* (sh. *Ustička noć*), koja je kasnije ponovno objavljena pod naslovom *Një natë e dy agime* (sh. *Jedna noć i dvije zore*). Potonji je roman od 380 stranica koji govori o životu zatvorenika u radnom logoru Ustica, gdje je Petro Marko proveo dvije godine. Mnoga Markova djela pokazuju nadrealističke motive i uzorke poput njegovog romana *Qyteti i fundit*(sh. *Posljednji grad*), koji prikazuje kraj talijanske okupacije u Albaniji, ali tako da izbjegava nacionalistički žar i prikazuje Talijane kao stranu koja uviđa svu strahotu rata. Među ostalim valja spomenuti i njegove romane *Doba oružja* (*Stina e armëve*, 1966), *Halimi* (1969), *Ultimatum* (1972) i drugi.

Godine 1964. objavljena je zbirka priča od 204 stranica koje je napisao u ranim godinama od 1933. do 1937. pod naslovom *Rrugë pa rrugë* (sh. *Put bez puta*). Godine 1973. objavljen je njegov roman *Një emër në katër rrugë* (sh. *Ime na raskrižju*), čija je radnja smještena u monarhističko doba. Knjiga je zbog svog sadržaja odmah zabranjena, a Marko je izgubio pravo na objavljivanje od 1982. godine.

Vidi još
--------

* Albanska književnost

Literatura
----------

* Këlmendi, Ahmet (1977). *Povijest svjetske književnosti, knj. 2. "Albanska književnost"*. Zagreb: Mladost.

| * p
* r
* u
Albanska književnost |
| --- |
| 15. i 16. stoljeće | 
* *Formula e pagëzimit*
* Pal Engjëlli
* Marin Barleti
* Gjon Gazulli
* Gjon Buzuku
* *Meshari*
* Lekë Matrënga

 |
| 17. i 18. stoljeće | 
* Pjetër Budi
* Frang Bardhi
* Pjetër Bogdani
* Jul Variboba
* Nezim Frakulla
* Sulejman Naibi
* Hasan Zyko Kamberi

 |
| Narodni preporod | 
* Kostandin Kristoforidhi
* Teodor Kavalioti
* Shahin Frashëri
* Dalip Frashëri
* Jeronim de Rada
* Zef Jubani
* Thimi Mitko
* Koto Xoxhi
* Naim Frašeri
* Gavril Dara i Riu
* Zef Skiroi
* Françesk Anton Santori
* Zef Serembe
* Gjerasim Qiriazi
* Pashko Vasa

 |
| Kasni preporod i stvaranje države | 
* Filip Shiroka
* Sami Frashëri
* Ndoc Nikaj
* Ndre Mjeda
* Andon Zako Çajupi
* Luigj Gurakuqi
* Leonardo de Martino
* Pashko Babi
* Aleks Stavri Drenova
* Petro Nini Luarasi
* Risto Siliqi
* Mihal Grameno

 |
| Neovisnost i modernistički nagoni | 
* Foqion Postoli
* Gjergj Fishta
* Theofan Stilian Noli
* Millosh Gjergj Nikolla
* Kristo Floqi
* Vinçens Prennushi
* Ndre Zadeja
* Ilo Mitkë Qafzezi
* Haki Stërmilli
* Lasgush Poradeci
* Faik Konica
* Et'hem Haxhiademi
* Shefki Hysa

 |
| Socijalističko doba | 
* Zef Zorba
* Primo Shllaku
* Dhimitër Shuteriqi
* Shefqet Musaraj
* Sterjo Spasse
* Petraq Zoto
* Petro Marko
* Sejfulla Malëshova
* Fatmir Gjata
* Kolë Jakova
* Musine Kokalari
* Llazar Siliqi
* Jakov Xoxa
* Ismail Kadare
* Dritëro Agolli
* Dhimitër Xhuvani
* Ali Abdihoxha
* Esad Mekuli
* Fatos Arapi
* Ali Podrimja
* Kasëm Trebeshina
* Sinan Hasani
* Mirko Gashi
* Azem Shkreli
* Martin Camaj
* Adem Demaçi
* Anton Pashku
* Musa Ramadani
* Sabri Hamiti
* Eqrem Basha
* Teki Dervishi
* Rexhep Qosja
* Beqir Musliu
* Zejnullah Rrahmani
* Mehmet Kraja

 |
| Poslije Berlinskog zida i 21. vijek | 
* Ridvan Dibra
* Besnik Mustafaj
* Kolec Traboini
* Bashkim Shehu
* Beqe͏̈ Cufaj
* Luljeta Lleshanaku
* Leon Qafzezi
* Fatos Kongoli
* Ben Blushi
* Entela Kasi
* Ornela Vorpsi
* Jeton Neziraj
* Migjen Kelmendi
* Fatos Lubonja
* Sabit Rrustemi
* Gëzim Hajdari
* Arian Leka
* Flutura Açka
* Rudi Erebara
* Ledia Dushi
* Elvis Malaj
* Lindita Ahmeti
* Mimoza Ahmeti

 |

|  |  |
| --- | --- |
| Normativna kontrola Uredi na Wikidati | 
* WorldCat identiteti
* VIAF: 202286901
* LCCN: n95039354
* ISNI: 0000 0003 5789 0246
* GND: 122687671
* SUDOC: 138005915
* BNF: cb127820134 (podaci)

 |