**Fruškogorski narodnooslobodilački odred** je bio partizanski odred formiran 9. septembra 1941. godine na Fruškoj gori. Fruškogorski partizanski odred je bila prva gerilska formacija u okupiranom Sremu (tada NDH).

Pozadina
--------

Početkom avgusta 1941. godine, prva odmetnička grupa se oformila kad su ustaše uhapsile i zatvorile u Bešenovački manastir Slavka Nikšića, Kaju Relić i Živka Bjegojevića, poznatog borca radničkog pokreta. Sima Relić je sa Gazibarićem i Žicarem napao i razoružao stražare ispred manastira i oslobodio zatvorenike, nakon čega su se odmetnuli na Frušku goru.

U noći 21/22. avgusta 1941. godine iz zavoda u Sremsko Mitrovici pobegla su 32 politička zatvorenika, većinom članovi KPJ. Bekstvo su organizovali kaznionički komiteti KPJ i OK SKOJ-a za Srem. Nakon par dana odbegli komunisti su se spojili sa oružanom grupom koja se već nalazila na Fruškoj gori. Spektakularno bekstvo, organizovano od sremskih omladinaca, je imalo veliki mobilizacioni značaj u celoj oblasti.

24. avgusta u Bešenovačkom Prnjavoru (kod Iriga) Iriška partijska organizacija doturila 15 pušaka i 2 sanduka municije fruškogorskim partizanima.

26. avgusta na Čerevićkoj karlici (blizu s. Čerevića, kod Petrovaradina) jača grupa ustaša i žandarma okružila logor fruškogorskih partizana, ali su ovi, posle duže borbe, uspeli da se prebace u novi logor na Hajdučkom bregu.

28. avgusta iz Iriga, po odluci OK KPJ za Srem jedna desetina boraca stigla na Frušku goru i priključila se komunistima oslobođenim iz kaznione u Sremskoj Mitrovici. Nekoliko dana posle velikog bekstva komunista, na Fruškoj gori se našlo preko 60 partizana.

Osnivanje odreda
----------------

9. septembra 1941. godine, na Hajdučkom bregu na Fruškoj gori, po odluci OK KPJ za Srem, formiran je Fruškogorski NOP odred. Prvi komandant Fruškogorskog odreda bio je Sima Relić, za njegovog zamenika postavljen je omladinac Boško Palkovljević Pinki, a za političkog komesara odbegli robijaš-komunista Stanko Paunović Veljko. Tom prilikom je položena zakletva boraca odreda. U prvom borbenom stroju bilo je 65 partizana, naoružanih sa 50 pušaka, tri puškomitraljeza i oko 100 bombi. U partizanskom kampu je bio organizovan ideološki rad po grupama, koji su uglavnom rukovodili odbegli politički zatvorenici.

9. septembra se pojavio i prvi broj prvog ustaničkog lista „Fruškogorski partizan", koji je uredio Marijan Stilinović. On je napisao i „Pesmu sremskih partizana", a Radovan Vuković „Partizanku", pajpopularniju partizansku pesmu, koju su kasnije pevali u mnogim krajevima Jugoslavije.

11. 9. 1941. na Hajdučkom bregu (na Fruškoj gori) delovi Fruškogorskog NOP odreda odbili napad žandarma iz s. Grgurevaca (kod Rume).

U septembru 1941. godine, po odluci CK KPJ, iz Fruškogorskog NOP odreda, sa teritorije NDH prešlo je u ustaničku Srbiju 25 oslobođenih robijaša.

Opisi savremenika
-----------------

Član britanske misije Basil Davidson je ostavio zanimljivo svedočanstvo o partizanskom odredu na Fruškoj gori. On beleži da je Fruškogorski odred bio direktan izraz volje naroda na pobunu, da se sastojao skoro do poslednjeg čoveka od seljaka rođenih i odraslih u Sremu, da je bio u svakodnevnom kontaktu sa seljacima koji su ga podržavali, obaveštavali, snabdevali, nalazili utočište kod njega, ponosili se njime, umirali za njega. Dejvidson zaključuje: 

> Nigde nije bilo boljeg dokaza o suštinski narodnom karakteru partizanskog pokreta.
> 
> – Basil Davidson

Izvori
------

1. 1 2 3 4  Jovan Veselinov, Svi smo mi jedna partija (str. 243-250), Sremska Mitrovica-Novi Sad, 1980.
2. 1 2  Hronologija narodnooslobodilačkog rata 1941-1945[*mrtav link*]
3. ↑  Hronologija narodnooslobodilačkog rata 1941-1945[*mrtav link*]
4. ↑  Hronologija narodnooslobodilačkog rata 1941-1945[*mrtav link*]
5. ↑  Hronologija narodnooslobodilačkog rata 1941-1945[*mrtav link*]
6. ↑  Godišnjica formiranja Fruškogorskog partizanskog odreda
7. ↑  Ustanak naroda Jugoslavije 1941, Zbornik, knjiga 5 (Bura Matić, Odlazak u odred), Beograd 1964.
8. ↑  Hronologija narodnooslobodilačkog rata 1941-1945[*mrtav link*]
9. ↑  Hronologija narodnooslobodilačkog rata 1941-1945[*mrtav link*]
10. 1 2  Basil Davidson: PARTISAN PICTURE

Vidi još
--------

* Beg iz sremskomitrovačkog zatvora 1941
* Srem u Narodnooslobodilačkoj borbi
* Operacija Fruška gora

Vanjske veze
------------

* Godišnjica formiranja Fruškogorskog partizanskog odreda
* Basil Davidson: FRUSHKA GORA