**Šumadija i zapadna Srbija** (neformalni naziv **Kragujevina**) je jedan od pet statističkih regiona Srbije. 
Ovo je najveći statistički region po: broju stanovnika (2.031.697 prema popisu 2011. godine), površini (26.483 km²) i broju naseljenih mesta (2.111).

Formiranje regiona
------------------

U julu 2009. godine, skupština Srbije usvojila je zakon kojim je Srbija podeljena na sedam statističkih regiona.  Prvobitno je bilo predviđeno da područje statističkog regiona Šumadija i zapadna Srbija čine dva statistička regiona - Zapadni region i Centralni region. Početkom 2010. godine preovladala je ideja o smanjenju broja statističkih regiona, a razlog za to je neravnomernost u broju stanovnika u regionima na osnovu prvog predloga. Prema novom predlogu, Srbija se deli na pet statističkih regiona,  a ujednačavanje regiona vrši se spajanjem Zapadnog i Centralnog regiona u region Kragujevinu i Istočnog i Južnog regiona u region Nišavinu.

Istorija
--------

U rimsko doba, ovo područje je prvobitno bilo u sastavu provincija Mezije, Dalmacije i Panonije. Usitnjavanjem provincija i promenom njihovih granica, celokupno područje regiona ulazi u sastav provincije Gornja Mezija. Stanovništvo ove provincije su uglavnom činila keltska i ilirska plemena. Kasnije, podelom Rimskog carstva, cela oblast je uključena u Vizantiju.

Krajem 5. i početkom 6. veka, na ove prostore se masovno doseljavaju slovenska plemena. Tokom ranog srednjeg veka, severoistočnim delovima ove oblasti su uglavnom dominirale Bugarska i Vizantija, dok su se jugozapadni delovi oblasti nalazili u sastavu Raške. Na severu regije, u Mačvi, širi se srednjovekovna ugarska država, koja na ovom području formira pokrajinu Mačvanska banovina. 

1282. godine, nakon sabora u Deževu, severni delovi oblasti ulaze u sastav Sremske kraljevine, pod vlašću kralja Dragutina, a sredinom 14. veka, cela oblast je u sastavu Dušanovog srpskog carstva. Posle propasti Srpskog carstva, regija postaje središte države Nikole Altomanovića, a zatim i središte Moravske Srbije (u 14. veku) i Srpske Despotovine (u 15. veku).

Padom Srpske Despotovine (1459. godine) celokupno područje regiona dolazi pod tursku vlast. U kratkom periodu, između 1718. i 1739. godine, severni deo oblasti ulazi u sastav Austrijske Kraljevine Srbije. 1804. godine region postaje središte Srpske revolucije i Pijemont moderne Srbije. Prvi srpski ustanak podigao je Karađorđe Petrović u mestu Orašac 15. februara 1804. godine, a Drugi srpski ustanak pod vođstvom Miloša Obrenovića podignut je u mestu Takovo 24. aprila 1815. godine. 

Posle Drugog srpskog ustanka, veći deo regiona je u sastavu Srbije. Proširenjem granica Srbije 1833. godine, u sastav Srbije ulaze još neki južni i zapadni delovi regiona, dok pod turskom vlašću ostaje samo područje Sandžaka, koje će takođe ući u sastav Srbije 1912. godine. Posle formiranja Kraljevstva Srba, Hrvata i Slovenaca 1918. godine, područje regiona je bilo podeljeno na nekoliko okruga (1918-1922) i oblasti (1922-1929). Sa formiranjem banovina 1929. godine, područje regiona je podeljeno između Drinske, Dunavske, Moravske i Zetske banovine.

Područje Centralne Srbije između 1959. i 2009. godine
Tokom okupacije Jugoslavije od strane Sila osovine u Drugom svetskom ratu, ovo područje je uglavnom bilo u sastavu Nedićeve Srbije, dok se deo Sandžaka nalazio u sastavu Crne Gore. U toku narodnooslobodilačke borbe protiv okupatora, na zapadu regiona je 1941. godine formirana Užička republika. Posle oslobođenja, region ulazi u sastav SR Srbije u okviru nove socijalističke Jugoslavije. Na severu i jugu SR Srbije nalazile su se autonomne pokrajine Vojvodina i Kosovo, dok je centralno područje republike koje se nije nalazilo u sastavu autonomnih pokrajina bilo poznato pod imenom Uža Srbija (kasnije Centralna Srbija) i funkcionisalo je kao neka vrsta statističkog regiona, koji, za razliku od drugih delova Jugoslavije, nije imao sopstvene organe vlasti, ali su statistički podaci iskazivani u okviru njegovih granica. 

Tokom 2009. godine, područje Centralne Srbije podeljeno je na 5 statističkih regiona (Beograd, Zapadni region, Centralni region, Istočni Region, Južni region), da bi 2010. godine, spajanjem regiona, ovaj broj bio smanjen na 3 (Beograd, Šumadija i zapadna Srbija, Južna i istočna Srbija).

Geografija
----------

Predeo zapadne Srbije
Na području regiona nalazi se nekoliko prostorno-geografskih celina, od kojih su značajnije: Šumadija, Raška/Sandžak, Stari Vlah, Mačva, Podrinje, Pešter, Posavina, Pomoravlje, Zlatibor, itd.

Okruzi
------

Na području regiona nalaze se sledeći okruzi:

* Mačvanski okrug
* Kolubarski okrug
* Zlatiborski okrug
* Moravički okrug
* Raški okrug
* Šumadijski okrug
* Pomoravski okrug
* Rasinski okrug

Gradovi
-------

Grad Kragujevac
Grad Čačak
Veći gradovi regiona su (sa okvirnim brojem stanovnika 2002. godine):

* Kragujevac (146.000)
* Čačak (73.000)
* Valjevo (61.000)
* Kraljevo (57.000)
* Kruševac (57.000)
* Užice (55.000)
* Šabac (54.000)
* Novi Pazar (54.000)
* Jagodina (35.000)
* Paraćin (25.000)
* Aranđelovac (24.000)
* Gornji Milanovac (23.000)
* Loznica (20.000)
* Ćuprija (20.000)

Etničke grupe
-------------

Na području regiona uglavnom preovlađuje srpsko stanovništvo, dok je u Sandžaku znatnim brojem zastupljeno i bošnjačko stanovništvo. Bošnjaci čine etničku većinu u opštinama Novi Pazar, Tutin i Sjenica.

Etnička mapa regiona prema popisu iz 2011. godine

Religija
--------

Najzastupljenija veroispovest u regionu je pravoslavlje, dok je na području Sandžaka u znatnoj meri prisutan i islam.

Pravni status i politika
------------------------

Podela Srbije na statističke regione izvršena je u cilju usaglašavanja sa zemljama Evropske unije koje koriste NUTS standarde. Za razliku od tri statistička regiona koji imaju i sopstvene organe uprave (Vojvodina, Kosovo, Beograd), statistički region Šumadija i zapadna Srbija (Kragujevina) je formiran za statističke potrebe i nema svoje organe vlasti. Pošto se u vladi Srbije razmatra i opcija administrativne regionalizacije, nije isključeno da će ovaj statistički region postati i administrativni. Zahtevi za administrativnom regionalizacijom ovog područja prisutni su u programima nekih političkih partija u Šumadiji i Sandžaku.

Vidi još
--------

* Statistički regioni Srbije

| * p
* r
* u
Statistički regioni Srbije |
| --- |
| Beograd • Vojvodina • Šumadija i zapadna Srbija • Južna i istočna Srbija • Kosovo i Metohija |