*Za ostale upotrebe, v. Jud Süß.*

***Jud Süß*** (sh. *Jevrej Süss*) je njemački crno-bijeli historijski film snimljen 1940. godine u režiji Veita Harlana, koji je predstavljao jedan od komercijalno najuspješnijih i najpopularnijih filmova iz doba Trećeg rajha, ali koji se zbog antisemitske propagande u svom sadržaju i okolnosti u kojima je nastao danas smatra jednim od najzloglasnijih filmova svih vremena.

Film se temelji na stvarnim događajima u Würtembergu u 18. vijeku, odnosno motivima istoimene pripovjetke Wilhelma Hauffa. Naslovni protagonist, čiji lik tumači Ferdinand Marian, je jevrejski lihvar Joseph Süß Oppenheimer koji svojom "prefriganošću" i spretnošću u baratanju financijama stiče povjerenje vojvode Karla Alexandera. Radnja prikazuje kako polako kao siva eminencija preuzima vlast, te je počinje zloupotrebljavati kako bi pljačkao vojvodine podanike, kao i silovao mlade kršćanske, odnosno arijevske djevojke.

*Jud Süß* je nastao kao dio kampanje nacističke Njemačke da vlastitoj i međunarodnoj javnosti opravda eskalaciju antisemitskih progona nakon Kristalne noći, odnosno da se Jevreji optuže za kriminal, financijske malverzacije, izazivanje drugog svjetskog rata odnosno subverziju zapadne civilizacije. Slično kao i kod dokumentarnog filma *Der ewige Jude*, produkciju je vodilu Ministarstvo propagande Reicha na čelu sa Josephom Goebbelsom, ali, za razliku od tog filma, u nju se nije lično miješao Adolf Hitler. To je Goebbelsu omogućilo da antisemitski sadržaj na ekran prenese implicitnim putem, odnosno u obliku raskošne kostimirane melodrame, a što je smatrao daleko efikasnijim.

Goebbels je u film uložio ogromnu svotu novaca, a iskazao je i dodatni pragmatizam u nastojanju da ga učini što kvalitetnijim. Kao glumci su angažirane ličnosti koje nisu bile nacisti, a neke od njih prije dolaska nacista na vlast čak bili i otvoreni simpatizeri ljevice. Vrhunac je bilo korištenja motiva istoimenog romana koji je bio napisao jevrejski pisac Lion Feuchtwanger, iako na način kojim je glavni lik od heroja i mučenika postao negativac.

*Jud Süß* je premijerno prikazan na venecijanskoj Mostri 1940. godine. Doživio je ogromnu gledanost ne samo u Njemačkoj, nego i u drugim zemljama Osovine i pod osovinskom okupacijom. Prema nekim izvorima, u nekim slučajevima je publiku potakao na spontane izljeve antisemitskog nasilja.

Nakon drugog svjetskog rata su ga u Njemačkoj zabranile savezničke vlasti; Harlan je zbog njega nekoliko godina bio na sudu za zločin protiv čovječnosti, iako se na kraju uspio osloboditi optužbi i do kraja života tvrdio da nije imao pojma o Holokaustu i Konačnom rješenju. Vlada Zapadne Njemačke je pokušala uništiti sve preostale kopije, ali su se ipak pojavile 1950-ih. Danas se uglavnom distribuira među neonacističkim i radikalnim antisemitskim krugovima. Dio filmskih historičara ga, pak, smatra jednim od u tehničkom smislu najboljih filmova svog vremena, odnosno jednim od najefikasnijih primjera filmske propagande.

Snimanju *Juda Süßa* su posvećena dva filma - njemačko-finski dokumentarni film *Harlan - Im Schatten von Jud Süss* iz 2008. godine i njemačko-austrijski igrani film *Jud Süß – Film ohne Gewissen* iz 2010. godine.

Uloge
-----

Glumačka postava| Lik | Glumac/ica |
| --- | --- |
| Joseph Süß Oppenheimer | Ferdinand Marian |
| Levy, Süßov sekretar | Werner Krauss |
| Rabin Löw | Werner Krauss |
| vojvoda Karl Alexander | Heinrich George |
| supruga vojvode Alexandera | Hilde von Stolz |
| Dorothea Sturm | Kristina Söderbaum |
| Vijećnik Sturm, Dorothin otac | Eugen Klöpfer |
| Faber | Malte Jaeger |
| Obrist Röder | Albert Florath |
| Hans Bogner, kovač | Emil Heß |

Vanjske veze
------------

***Jud Süß (film, 1940)*** na Wikimedijinoj ostavi

* *Jud Süß* na sajtu IMDb
* Shay Hazkani, "Forbidden Films-An Analysis of the Nazi Propaganda Films The Eternal Jew and Jew Suess and Their Influence on the German Public" Moreshet 5 ()
* Two Films About Jud Süss Arhivirano 2012-03-02 na Wayback Machine-u essay by Edgar Feuchtwanger, nephew of Lion Feuchtwanger ()
* German Propaganda Archive: Jud Süss eight page pullout from contemporary *Illustrierter Film-Kurier* magazine ()
* "Der Spielfilm „Jud Süß" – Goebbels Meisterstück?" Das Bundesarchiv ()

| * p
* r
* u
Filmovi koje je režirao Veit Harlan |
| --- |
| 
* (Die Pompadour)
* Krach im Hinterhaus
* Kater Lampe
* Der müde Theodor
* Fräulein Veronika
* Maria, die Magd
* Die Kreutzersonate
* Der Herrscher
* Mein Sohn, der Herr Minister
* Jugend
* Verwehte Spuren
* Das unsterbliche Herz
* Die Reise nach Tilsit
* Pedro soll hängen
* Jud Süß
* Der große König
* Die goldene Stadt
* Immensee
* Opfergang
* Kolberg
* Unsterbliche Geliebte
* Hanna Amon
* Die blaue Stunde
* Sterne über Colombo
* Die Gefangene des Maharadscha
* Verrat an Deutschland (Der Fall Dr. Sorge)
* Anders als du und ich \*(§ 175) / Das dritte Geschlecht
* Liebe kann wie Gift sein (Es war die erste Liebe)
* Ich werde Dich auf Händen tragen (Die blonde Frau des Maharadscha)

 |


|  |  |
| --- | --- |
| Normativna kontrola Uredi na Wikidati | 
* WorldCat identiteti
* VIAF: 210104705
* GND: 4403587-1

 |