**Katabolizam** (grč. *kata* — "prema dolje, na niže" + *ballein* — "baciti") podrazumijeva skup biokemijskih reakcija u kojima se složeni kemijski spojevi razgrađuju u jednostavnije, oslobađajući tako u većini slučajeva kemijsku energiju i u određenoj mjeri i toplinsku energiju. Kemijska se energija skladišti u fosfatnim vezama visoko energetskih molekula kao adenozin trifosfat (ATP). Kod nekih metaboličkih putova dobijeni jednostavni spojevi, ulaze kao prekursori u reakcije sinteze drugih složenih spojeva (anabolizam). Konačni produkti katabolizma nazivaju se **kataboliti**.

Suprotan proces spajanja jednostavnih spojeva u složenije, uz utrošak kemijske energije naziva se anabolizam. 

Najvažniji primjer katabolizma za sva aerobna živa bića je stanično disanje, niz četiriju metaboličkih putova: glikolize, oksidativne dekarboksilacije piruvata, Krebsovog ciklusa i oksidativne fosforilacije. Kod staničnog disanja, jedna se molekula glukoze, najvažnijeg izvora kemijske energije, razgrađuje u vodu i ugljični dioksid (CO2) kao konačne produkte. U procesu se proizvede 36 molekula ATP. 

Ostali primjeri kataboliekih putova su hidroliza makromolekula, beta oksidacija, glikogenoliza i ciklus uree.

Energetski se katabolizam dijeli u tri faze. U prvoj fazi dolazi do razgradnje makromolekula koje su najčešće polimeri, u male molekule od kojih su sastavljene (monomere):

* Polisaharidi (škrob, celuloza kod bakterija) se razgrađuju u glukozu.
* Bjelančevine se razgrađuju u aminokiseline.
* Lipidi se razgrađuju u masne kiseline i glicerol.

Ovaj se proces naziva **hidroliza makromolekula**.

Druga faza energetskog katabolizma, je dalja razgradnja glukoze, aminokiselina i masnih kiselina u acetat, koji se odmah veže za koenzim A formirajući acetil koenzim A. Kondenzacija acetata s koenzimom A nazivamo **Oksidativnom dekarboksilacijom piruvata**. Vezivanje acetatne grupe za koenzim A je univerzalno prisutno u svim organizmima i nužno je kako se ne bi smanjivao pH unutar stanica.

Treća faza u energetskom katabolizmu je potpuna oksidacija acetila CoA u **Krebsovom ciklusu** i **oksidativnoj fosforilaciji** sa stvaranjem konačnih produkata vode i ugljikovog dioksida i proizvodnjom ATP.

| * p
* r
* u
Metabolizam (Katabolizam, Anabolizam) |
| --- |
| Generalni | Metabolički putevi • Metabolička mreža |
| Ćelijsko disanje | 

|  |  |
| --- | --- |
| Aerobno disanje | Glikoliza → Piruvatna dekarboksilacija → Ciklus limunske kiseline → Oksidativna fosforilacija (Lanac transporta elektrona + ATP sintaza) |
| Anaerobni disanje | Glikoliza → Fermentacija (ABE, Etanol, Mlečna kiselina) |

 |
| Specifični putevi | 

|  |  |
| --- | --- |
| Proteinski metabolizam | Sinteza proteina • Katabolizam |
| Metabolizam ugljenih hidrata(Katabolizam ugljenih hidratai anabolizam) | 

|  |  |
| --- | --- |
| Humani | Glikoliza ⇄ Glukoneogeneza
Glikogenoliza ⇄ Glikogeneza
Put pentoznih fosfata • Fruktoliza • Galaktoliza
Glikozilacija (N-vezana, O-vezana) |
| Ostali | Fotosinteza (Fiksacija ugljenika)
Ksilozni metabolizam |

 |
| Lipidni metabolizam (Lipoliza, Lipogeneza) | 

|  |  |
| --- | --- |
| Metabolizam masnih kiselina | Degradacija masnih kiselina (Beta oksidacija) • Sinteza masnih kiselina |
| Drugi | Metabolizam steroida • Metabolizam sfingolipida • Metabolizam eikozanoida • Ketoza |

 |
| Aminokiselina | Sinteza aminokiselina  • Ciklus ureje |
| Nukleotidni metabolizam | Purinski metabolizam  • Nukleotidno spasavanje • Pirimidinski metabolizam • |
| Drugi | Metabolizam metala (Metabolizam gvožđa) • Etanolni metabolizam • Oksidativna dezaminacija |

 |
| 

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 
M: MET
 | 
mt, k, c/g/r/p/y/i, f/h/s/l/o/e, a/u, n, m
 | 
k, cgrp/y/i, f/h/s/l/o/e, au, n, m, epon
 | 
m (A16/C10), i (k, c/g/r/p/y/i, f/h/s/o/e, a/u, n, m)
 |

 |

**Biohemijske familije:** Ugljeni hidrati (Glikozidi,Alkoholi) •  Lipidi (Steroidi,Fosfolipidi,Glikolipidi,Masne kiseline,Tetrapiroli) •  Proteini (Aminokiseline,Peptidi,Glikoproteini) •  Nukleobaze/Nukleinske kiseline |