**Santarém** je grad od 31 022 stanovnika  i istoimena općina u sredini Portugala, u Regiji Veliki Alentejo administrativni centar Distikta Santarém.

Geografske karakteristike
-------------------------

*Santarém* je udaljen 88 km od Lisabona, u pravcu sjeveroistoka, leži u aluvijalnoj ravnici rijeke Tajo, s njene desne strane. 
Okolica *Santaréma* je bogat poljoprivredni kraj, tako da je većina privrednih aktivnostu u gradu vezana uz preradu i prodaju poljoprivrednih proizvoda.

Historija
---------

Postoje brojne legende vezane za nastanak Santaréma, jedna od najpoznatijih je priča o vizigotskoj ranokršćanskoj svetici sv. Iriji (ili Ireni), koja je mučenički ubijena u Tomaru (tadašnjoj Nabantiji), čije je tijelo neoštećenu doplovilo do 
Santaréma. U njezinu čast je dotadašnje latinsko ime grada - *Scalabis*, promijenjeno u *Sancta Irene*, od kojeg je vremenom izvedeno današnje ime *Santarém*.

Osnivanje grada pripisuje se Rimljanima, koji su zauzeli to područje u 2. vijeku pne. i izgradili naselje **Scalabis**, koji je bio važno trgovačko središte na rijeci Tajo, i administrativni centar jedne od njihovih regija **Conventus Escalabitanus** tadašnje Lusitanie.

Nakon njih došli su Vizigoti, a nakon njih u 8. vijeku Mauri, za njihove 
vladavine *Santarém* je postao važan kulturni centar. Brojne prominentni maurski 
intelektualci rođeni su ili su živjeli u tadašnjem Santarému (ili *Šantarinu* kako su ga zvali 
Mauri), između ostalih; pjesnik i historičar Ibn Bassam (umro 1147.) i pjesnik Ibn Sara 
(1043.-1123.).

Pogled na most preko rijeke Tajo
Razdoblje maurske dominacije trajalo je do 15. marta 1147 kad je portugalski kralj Afonso I. uspio osloboditi grad. Po kronici iz tog vremena - *De expugnatione Scalabis*, *Afonso* je raspolagao sa malo vojnika, međutim njima je uspjelo da se pod okriljem noći popnu po zidinama grada, i neopaženi otvore vrata. Zauzimanje *Santaréma*, i nešto kasnije iste te godine - Lisabona je s vojne točke gledišta, bilo presudno za portugalsku reconquistu.

Nakon oslobođenja *Santarém*, je dobio na važnosti zbog svog položaja, tako da su u njemu održani brojni - Cortesi (zasjedanja feudalnih parlamenata). Kralj 
Fernando I. osobito je volio *Santarém* i izabrao je 
franjevački samostan za mjesto svog pokopa (njegov grob se danas nalazi u 
Muzeju Carmo u Lisabonu, kamo je premješten). Tad je *Santarém* bio jedan od najvažnijih gradova središnjeg Portugala, a to dokazuje velik broj samostana i kraljevskih rezidencija 
(porušenih u potresu) od kojih su ostali samo tragovi, na prostoru današnje katedrale. I pored razornog potresa, u gradu je ostalo dosta gotičkih 
građevina, zbog toga *Santarém* zovu *prijestolnica portugalske gotike*.

Pogled na *Torre das Cabaças*
Za vrijeme velikih portugalskih pomorskih pothvata i ekspanzije u 15. vijeku, mnoge od budućih 
ekspedicija poput osvajanja Ceute (1415.) planirane su u kraljevskoj rezidenciji u 
Santarému. Mnoge tadašnje značajne ličnosti sahranjene su po santarémskim crkvama; markiz Pedro de Meneses, prvi portugalski guverner Ceute (od 1415.-1437.), pokopan je u veličanstvenoj gotičkoj grobnici u crkvi - Igreja da Graça. U istoj je crkvi pokopan i Pedro Álvares Cabral, moreplovac koji je otkrio Brazil 1500.

Nakon tog sretnog perioda, *Santarém* je slijedećih vijekova počeo stagnirati, veliki potres iz 
1755. koji je pogodio centralni Portugal, teško je razorio grad, i to je bio definitivni kraj napretka *Santaréma*. U drugoj polovici 19. vijeka *Santarém* je dobio brojna poboljšanja u infrastrukturi; vodovod, kanalizaciju, plin, rasvjetu i mostove preko rijeke Tajo.

Znamenitosti Santaréma
----------------------

* *Maurska utvrda* (Porta do Sol), nalazi se na brežuljku iznad rijeke Tajo, od nje su danas ostali samo fragmenti zidina, a njen teren pretvoren je u park.
* *Crkva sv. Milosti* (Igreja da Graça), izgrađena je 1380. u portugalskom gotičkom stilu, pod uticajem samostana iz Batalhe. Nju krasi veličanstveni glavni portal sa rozetom (jedinstvenom u svijetu, jer je isklesana iz jednog kamenog bloka). U njoj je pokopan prvi guverner Ceute Pedro de Meneses (umro 1437.) i njegova žena, u veličanstvenoj gotičkoj grobnici, tu je pokopan i Pedro Alvares Cabral, moreplovac koji je otkrio Brazil, ali u daleko skromnijem grobu pored glavne kapele.
* *Franjevački samostan* (Convento de São Francisco) izgrađen u prvoj polovici 13. vijeka, temeljno obnovljen u 14. vijeku sa romaničko- gotičkom crkvom i gotičkim klaustrom.
* *Samostan klarisa* (Convento de Santa Clara) iz 13. vijeka, taj ženski samostan je lijepi primjer portugalske gotike.
* *Crkvu sv. Ivana Alporajskog* (Igreja de São João de Alporão) izgradili su između 12. - 13. vijeka Hospitalci. Ona je sjajan primjer prijelazne arhitekture, sa romaničkim portalom i gotičkim lukovima i glavnom kapelom, danas je u njoj smješten Arheološki muzej.
* *Santaremsku katedralu* (Sé-Catedral), izgradili su u 17. vijeku u manirističkom stilu isusovci za svoje potrebe, na terenu stare kraljevske rezidencije. Nakon njihova protjerivanja iz Portugala sredinom 18. vijeka, služila je kao crkva za obližnje sjemenište, sve do 1970-ih kad je postala katedrala. Crkva ima raskošne oltare od manirizma do baroka, i iluzionističke freske po stropu.
* *Crkva sv. Stjepana - ili Svetog čuda* (Igreja do Santissimo Milagre) čuvena je među vjernicima zbog svoje relikvije iz 13. vijeka.
* *Toranj Cabaças* (Torre das Cabaças), bio je dio gradskih zidina, danas se u njemu nalazi *Muzej vremena*, sa eksponatima za prikaz i računanje vremena.

Rast stanovništva općine Santarém
---------------------------------

| stanovništvo Santaréma od 1801. do 2004. |
| --- |
| 1801 | 1849 | 1900 | 1930 | 1960 | 1981 | 1991 | 2001 | 2004 |
| 37304 | 15425 | 41994 | 54701 | 63777 | 62896 | 62621 | 63563 | 64124 |

Gradovi prijatelji
------------------

Santarém je ima ugovore o prijateljstvu sa slijedećim gradovima;

* Španjolska, Badajoz
* Španjolska, Ceuta
* Portugal, Covilhã
* Brazil, São Vicente

Bilješke
--------

1. 1 2  „*2005 population estimates for cities in Portugal* "(engleski). mongabay. Pristupljeno 8. 11. 2011.
2. 1 2  „*El tumulo de don Pedro de Meneses en Santarem*" (portugalski). Pristupljeno 8. 11. 2011.

Vanjske poveznice
-----------------

* Câmara Municipal de Santarém Arhivirano 2011-11-22 na Wayback Machine-u ()
* Fotografije Santaréma, na portalu Flickr

***Santarém (Portugal)*** na Wikimedijinoj ostavi