**Dambulla** (singalski: දඹුලු; tamilski: தம்புள்ளை, *Tampuḷḷai*; ranije poznata kao **Dhamballai**) je naselje u središnjoj provinciji Šri Lanke, 148 km sjeveroistočno od Colomba i 72 km sjeverno od Kandyja, s oko 65.000 stanovnika. Dambulla je najpoznatiji po kompleksu budističkih hramova u spiljama, osobito po tzv. Zlatnom hramu" koji je upisan na UNESCO-v popis mjesta svjetske baštine u Aziji i Oceaniji 1991. godine; ali i po najvećem nalazištu ružičastog kvarca u Južnoj Aziji i prašumi s takozvanim "željeznim drvećem". Tu su također i redovničke upravne zgrade, hram bo-stabla, dagoba i do sada najranije poznato naselje u Šri Lanki.

Unutrašnjost Zlatnog hrama

Historija
---------

Ovo područje je naseljeno još od prahistorije, o čemu svjedoči nedavni pronalazak megalitskog groblja u obližnjem selu Ibbankatuwa. No, u 3. vijeku pne. nastaju najstariji budistički špiljski hramovi, isklesani u erozivnim stijenama velike geološke važnosti. Neki kipovi i slike u spiljama potječu još iz 1. stoljeća pr. Kr. Umjetnička djela obnavljana su redovito: u 11. 12. i 18. vijeku. Tada su neke špilje proširene i izgrađeni su monumentalni ulazi od opeke. Koncem 12. vijeka kralj Nissanka Malla je dao isklesati skulpture u špiljama gornje terase, po uzoru na starije rezbarije, i spilje su dobile sadašnji opći oblik i izgled.

Spilje su nekada služile kralju Valagambi (*Vattagamini Abhaya*) kao utočište u vrijeme njegovog izbjeglištva iz Anuradhapure, kad je taj grad bio pod indijskom okupacijom. Pored toga, redovnici su ga štitili od protivnika. Kad se Valagamba vratio na prijestolje, u znak zahvalnosti sagradio je veliki hram.

U 18. vijeku su sve obojane površine unutar špilja ponovno oslikane ili prebojane u stilu karakterističnim za Kandy školu arhitekture. U to vrijeme su i obojane skromne budističke figure u špiljama uz održavanje izvornih pojedinosti i ikonografije. Također su ulazi obnovljeni i formira se natkrivena vanjska veranda. Tokom 19. vijeka, nakon gubitka kraljevskog pokroviteljstva 1815. godine, povremeno se obavljalo bojenje skulptura, ali i narušavanje ulaznih građevina.

Spiljski hramski kompleks
-------------------------

U spiljama Dambulle je oko 80 spiljskih hramova, od toga je pet velikih, međusobno povezanih u tzv. "Zlatni hram". To je najveći i najbolje očuvan kompleks spiljskih hramova u Šri Lanki. U velikom broju hramova nalaze se povjesne zidne slike i kipovi. Ukupno, u hramovima postoje 153 Budine statue, tri kipa kraljeva i četiri kipa bogova i boginja. Od toga su dva hinduistička boga (Višnu i Ganeš) koji su iz 12. vijeka. Zidne slike s površinom od 2100 m2 prikazuju Budin život, između ostalog Budinu kušnju demona Mare, kao i prvu Budinu propovijed.

Galerija
--------

* Glavni ulaz u kompleks hramovaGlavni ulaz u kompleks hramova
* Ulaz u Zlatni hramUlaz u Zlatni hram
* Stupa sa skulpturama BudeStupa sa skulpturama Bude
* Ležeći BudaLežeći Buda
* Stupa u DambulliStupa u Dambulli

Povezano
--------

* Seokguram, Južna Koreja
* Špilje Yunganga, Kina
* Longmen špilje, Kina
* Mogao špilje, Kina

Vanjske veze
------------

***Dambulla*** na Wikimedijinoj ostavi

* Unesco World Heritage (engl.)
* Fotoreportaža

| * p
* r
* u
Svjetska baština na Šri Lanki |
| --- |
|  | 
Sveti grad Anuradhapura  • Historijski spomenici nekrople grada Dambulla  • Stari grad i utvrda Galle  • Sveti grad Kandy  • Ruševine Polonnaruwa  • Ostaci utvrde na monolitu Sigirija  • Zaštićeno područje prirode: Prašuma Sinharaja  • Središnja visoravan Šri Lanke
 | Zastava Šri Lanke |