Istočna hemisfera na početku 4. vijeka.
Istočna hemisfera na kraju 4. vijeka.
**4. vijek** je razdoblje koje je trajalo od 301. do 400. godine. U Evropi se tradicionalno smatra dijelom Starog vijeka, odnosno početkom perioda poznatog kao kasna antika.

| 301 | 302 | 303 | 304 | 305 | 306 | 307 | 308 | 309 | 310 |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 311 | 312 | 313 | 314 | 315 | 316 | 317 | 318 | 319 | 320 |
| 321 | 322 | 323 | 324 | 325 | 326 | 327 | 328 | 329 | 330 |
| 331 | 332 | 333 | 334 | 335 | 336 | 337 | 338 | 339 | 340 |
| 341 | 342 | 343 | 344 | 345 | 346 | 347 | 348 | 349 | 350 |
| 351 | 352 | 353 | 354 | 355 | 356 | 357 | 358 | 359 | 360 |
| 361 | 362 | 363 | 364 | 365 | 366 | 367 | 368 | 369 | 370 |
| 371 | 372 | 373 | 374 | 375 | 376 | 377 | 378 | 379 | 380 |
| 381 | 382 | 383 | 384 | 385 | 386 | 387 | 388 | 389 | 390 |
| 391 | 392 | 393 | 394 | 395 | 396 | 397 | 398 | 399 | 400 |

Pregled
-------

Za istočnu hemisferu u 4. vijeku je karakteristično da su se dotadašnja svjetska carstva sa različitim rezultatima pokušavala oporaviti od kriza u ranijim periodima, odnosno bila izložena novim iskušenjima, bilo u obliku eksternih demografskih pritisaka, bilo u obliku novih religija i ideologija.

Na zapadu je Rimsko Carstvo nakon određene stabilizacije pod sistemom tetrarhije početkom vijeka ponovno postalo žrtvom građanskih ratova. Oni su međutim potrajali relativno kratko, i to zahvaljujući tome što je njihov pobjednik Konstantin Veliki prihvatio kršćanstvo, ne samo kao vlastitu religiju nego i kao jedno od sredstava kojim će legitimirati svoju i vlast svojih nasljednika. Otada pa nadalje će svi rimski carevi, uz izuzetak Julijana Apostate, biti kršćani, a dotada progonjena kršćanska Crkva postaje ne samo ozakonjena, nego i jedan od temelja društvenog poretka. Pod njenim uticajem će kršćanstvo do kraja vijeka postati državna religija, a sve druge religije postati marginalizirane i na kraju zabranjene, započevši proces koji će dovesti do kraja dotadašnje antičke kulture. Crkva je, međutim, nakon dolaska na vlast bila izložena i unutrašnjim sukobima vezanim uz doktrinarna pitanja; oni, uključujući arijanski spor, dobivaju i političku dimenziju i u drugoj polovici vijeka dovode do novih političkih nestabilnosti. Provala Huna na područje Istočne Evrope dovodi do potiskivanja Gota i drugih germanskih naroda na zapad, što će započeti Veliku seobu naroda i rimske granice ponovno staviti pod snažan pritisak, kome je rimska vojska, a pogotovo nakon katastrofalnog poraza u bitci kod Hadrijanopolja sve teže mogla odolijevati.

Na istoku je političko jedinstvo Kine, ranije ostvareno pod dinastijom Jin kompromitirano kada su se njeni članovi upustili u bratoubilački Rat Osam prinčeva, koji je materijalno i moralno iscrpio zemlju u toj mjeri da su Wu Hu nomadi početkom vijeka započeli veliki ustanak i do 316. uspjeli zauzeti sjevernu Kinu, izazvavši brojna razaranja i egzodus kineskog stanovništva na jug. Dinastija Jin je sigurno utočište pronašla tek u južnoj Kini gdje je sa sjedištem u današnjem Nanjingu stvorila koliko-toliko stabilni režim u kome se nastavila razvijati tradicionalna kineska kultura i civilizacija. Na sjeveru su pobjednički Wu Hui uspostavili niz država kasnije poznatih kao Šesnaest kraljevstava. Od njih je najmoćnija bila Raniji Qin koja je oko 376. uspjela nakratko ujediniti cijelu sjevernu Kinu; njen pokušaj da uništi dinastiju Jin i proširi vlast na jug je, međutim, zaustavljen u na rijeci Fei 383. što je dovelo do njenog kolapsa. Pod vlašću Wu Hua je u sjevernoj Kini dotada dominantni taoizam počeo mijenjati budizam čiji će misionari po prvi put doprijeti i do susjedne Koreje.

Glavni događaji i razvoji
-------------------------

* 301 -Armenija postaje prva zemlja koja kršćanstvo uvodi kao svoju državnu religiju.
* 304 - Liu Yan (Han Zhao), dotada vazalni vladar Xiongnua, diže ustanak protiv kineske vlasti i proglašava državu Han, prvo od Šesnaest kraljevstava.
* 313 - Milanski edikt kojim je u Rimskom Carstvu prvi put ozakonjeno kršćanstvo.
* 316 - Wu Hu nomadi preuzimaju vlast nad sjevernom Kinom, tjerajući careve dinastije Jin na jug.
* 325 - U Nikeji održan prvi ekumenski sabor na kome je za kršćane ustanovljeno nikejsko vjerovanje.
* 11.5. 330. - Bizantij od strane cara Konstantina proglašen novom prijestolnicom Rimskog Carstva; datum kada po tradiciji započinje Bizantsko Carstvo.
* 370 - 375: Huni provaljuju na područje Istočne Evrope, pokorivši Alane i potisnuvši Ostrogote na zapad, te tako započinju lančanu reakciju, odnosno proces kasnije poznat kao Velika seoba naroda.
* 378 - Bitka kod Hadrijanopolja u kojoj Vizigoti nanose katastrofalan poraz rimsku vojsku, prisilivši Rimljane, da prvi put u svojoj historiji, pristanu na trajno naseljavanje barbara na svojoj teritoriji.
* 381 - Prvi carigradski sabor kojim je arijanski spor u kršćanskoj Crkvi odlučen u korist trinitarijanaca, a arijanstvo proglašeno herezom.
* 383 - Bitka na rijeci Fei u kojoj snage dinastije Jin nanose katastrofalan poraz sjevernoj državi Raniji Qin, izazvavši njen kolaps.
* 390 – 395: Rimski car Teodozije I donosi niz edikata kojima se u Carstvu nastoji iskorijeniti drevna rimska i sve druge paganske (ne-kršćanske) religije.
* 395 - Podjela Rimskog Carstva na Zapadno i Istočno.

Važnije osobe
-------------

Izumi i otkrića
---------------

* Stremen u Kini, ne kasnije od 322

Izvori
------

1. ↑  The stirrup and its effect on chinese military history
2. ↑  „The invention and influences of stirrup". Arhivirano iz originala na datum 2008-12-03. Pristupljeno 2011-03-13.

| Milenijum | Vijek |
| --- | --- |
| **4. pne.**: | 40. pne. | 39. pne. | 38. pne. | 37. pne. | 36. pne. | 35. pne. | 34. pne. | 33. pne. | 32. pne. | 31. pne. |
| **3. pne.**: | 30. pne. | 29. pne. | 28. pne. | 27. pne. | 26. pne. | 25. pne. | 24. pne. | 23. pne. | 22. pne. | 21. pne. |
| **2. pne.**: | 20. pne. | 19. pne. | 18. pne. | 17. pne. | 16. pne. | 15. pne. | 14. pne. | 13. pne. | 12. pne. | 11. pne. |
| **1. pne.**: | 10. pne. | 9. pne. | 8. pne. | 7. pne. | 6. pne. | 5. pne. | 4. pne. | 3. pne. | 2. pne. | 1. pne. |
| **1.**: |   1. |   2. |   3. |   4. |   5. |   6. |   7. |   8. |   9. | 10. |
| **2.**: | 11. | 12. | 13. | 14. | 15. | 16. | 17. | 18. | 19. | 20. |
| **3.**: | 21. | 22. | 23. | 24. | 25. | 26. | 27. | 28. | 29. | 30. |
| **4.**: | 31. | 32. | 33. | 34. | 35. | 36. | 37. | 38. | 39. | 40. |