Koordinate: 29°54′N 52°24′E﻿ / ﻿29.9°N 52.4°E﻿ / 29.9; 52.4

 Ovo je članak o drevnom iranskom gradu.  Za druga značenja, v. Anšan (razvrstavanje).  
Položaj Anšana u razdoblju Elama, s prikazanim proširenjem Perzijskog zaljeva kroz brončano doba
**Anšan** (perz. انشان, današnji *Tape-Malijan*) starovjekovni je grad podno planinskog masiva Zagros, 36 km sjeverozapadno od Širaza u pokrajini Fars na jugozapadu Irana. Grad je u 3. milenijumu pne. bio jedan od ranih glavnih gradova Elama, dok je od 7. vijeka pne. postao prijestoljnicom iranske dinastije Ahemenida koji su stvorili moćan Perzijski imperij.

Historija
---------

*Glavni članak: Historija Irana*
### Elam

*Glavni članak: Elam*
Prema arheološkim nalazima, Anšan je osnovan oko 5000. pne. Prije 1973. godine kada je identificiran kao *Tape-Malian*, Anšan se prema pretpostavkama učenjaka nalazio negdje u centralnom planinskom masivu Zagros. 

Kao elamski grad, Anšan datira najkasnije iz 3. milenijuma pne. Sumerski ep *Enmerkar i gospodar Arate* iz 21. vijeka pne. opisuje Anšan kao mjesto na putu između Uruka i legendarne Aratte. Tijekom različitih historijskih perioda, Anšan je bio jedno od središta elamskih dinastija, koji je imao jak utjecaj na ostale elamske gradove.

Akadski kralj Maništušu prema zapisima tvrdi kako je pokorio Anšan, no Akadsko Carstvo slabi u doba njegovih nasljednika. Elamski kralj Kutik-Inšušinak iz Avanske dinastije oslobodio se od akadske dominacije i zauzeo je Anšan, zbog čega neki povjesničari pretpostavljaju kako je *Avan* oblik riječi *Anšan*. Kasnije je Gudea od Lagaša pokorio Anšan, dok su vladari Ura Šulgi i Šu-Sin tamo imali svoje namjesnike. Ipak, Ur u doba vladavine njihova nasljednika Ibbi-Sina postepeno gubi kontrolu nad Anšanom, a Elamiti 2004. pne. pustoše grad Ur i nose kipove sumerskog boga Mjeseca (Sin) i samog Ibi-Sina u Anšan.

Od 15. vijeka pne. elamski vladari iz Suze počinju koristiti titulu „Kralj Anšana i Suze" (akadski izvori spominju toponim „Kralj Suze i Anšana"), pa postoji vjerojatnost kako su Anšan i Suza bili ujedinjeni tokom „Srednjeg elamskog perioda". U to doba elamski kraljevi često su pustošili gradove u Babiloniji. Zadnji kralj koji se služio tom titulom je Šutruk-Nakhkhunte II. (717. - 699. pne.).

### Ahemenidsko doba

*Glavni članak: Ahemenidska Monarhija*
Anšan se smatra kolijevkom Ahemenidske Perzijske Monarhije. U 7. vijeku pne. perzijski vladar Teisp osvaja Anšan i uzima titulu „Kralj Anšana", dok tokom sljedećeg vijeka perzijska dominacija nad gradom slabi u korist Medije. Konačno, sredinom 6. vijeka pne. perzijski vladar Kir Veliki pokorava medijskog kralja Astijaga, a Anšan postaje jezgrom Ahemenidske Perzijske Monarhije. Perzijski vladari nastavili su koristiti titulu *Kralj Anšana* sve do vladavine Darija I. Velikog.

Veze
----

* Elam
* Ahemenidi
* Teisp od Anšana
* Kir Veliki
* Ahemenidska Monarhija
* Ekbatana
* Perzepolis
* Pasargad
* Suza (Iran)

Izvori
------

1. 1 2 3  Anšan (enciklopedija Britannica)
2. 1 2  „Anšan (Livius.org)". Arhivirano iz originala na datum 2013-05-27. Pristupljeno 2013-05-22.
3. ↑  Reiner, Erica (1973.) "Lokacija Anšana", *Revue d'Assyriologie* 67, str. 57.-62. (citirao Majidzadeh 1976. i Hansman 1985.)
4. ↑  e.g. Gordon (1967.) str. 72. citirao Mallowan 1969. na str. 256. i 1985. na str. 401.)
5. ↑  *Cambridge History of Iran* 2, str. 26.-27.
6. ↑  *Birth of the Persian Empire: The Idea of Iran*
7. ↑  *Cambridge History of Iran* 2, str. 9.

Literatura
----------

* Encyclopædia Iranica: *Anšan*
* Encyclopædia Britannica: *Anšan*
* Jona Lendering (Livius): *Anšan* (opis i fotografije nalazišta) Arhivirano 2013-05-27 na Wayback Machine-u

| * p
* r
* u
Iranska arhitektura |
| --- |
| Historijski stilovi | perzijski / *parsi* (800–300 pne.) • partski / *parti* (300 pne.–700) • horasanski / *horasani* (700–1000) • rajski / *razi* (1000–1300) • azarski / *azari* (1300–1500) • isfahanski / *isfahani* (1500–1925) |
| Arhitektonski periodi | **Drevni:** elamski (3200–539 pne.) • medijski (728–550 pne.) • ahemenidski (550–330 pne.) • seleukidski (312–247 pne.) • partski (247 pne.–224) • sasanidski (224–651)**Islamski:** samanidski (819–999) • bujidski (934–1055) • gaznavidski (963–1187) • guridski (1148–1215) • seldžučki (1037–1194) • ilhanidski (1256–1335) • timuridski (1370–1507) • safavidski (1501–1736) • kadžarski (1785–1925) |
| Reprezentativni gradovi | Anšan • Amol • Ardabil • Balh • Bam • Buhara • Damgan • Derbent • Dura-Europos • Ekbatana • Firuzabad • Gazni • Gurgandž • Hatra • Hekatompil • Herat • Isfahan • Istahr • Jazd • Kašan • Kazvin • Kom • Ktezifont • Maraga • Mašhad • Merv • Nisa • Nišapur • Pasargad • Perzepolis • Raj • Šahrisabz • Samarkand • Sultanija • Širaz • Šuštar • Suza • Tabriz • Taht-e Sulejman • Teheran • Zandžan • Zarandž |
| Objekti i elementi | Ab-anbar • Andaruni • Ajvan • Bazar • Biruni • Čahar-bag • Džamija • Gonbad • Hašt-behešt • Hašti • Hovz • Imamzade • Jakčal • Kanat • Karavansaraj • Kuče • Pandždari • Sahn • Stup • Šabestan • Talar • Tekija • Vjetrohvat • Vrtovi |
| Srodne teme | Umjetnost • Urbanizam • Islamska arhitektura • Moderna arhitektura (1925–2023) |
| Popisi | Arhitekti • Gradovi (planirani • historijske prijestolnice) • Ab-anbari • Bazari • Crkve • Džamije • Imamzada • Karavansaraji • Kupole • Mauzoleji • Mostovi • Palače • Sinagoge • Stadioni • Tornjevi • Utvrde • Vrtovi |