Pentesilejina smrt, predstava na atičkom kiliksu kylix u crvenofiguralnom stilu, oko 460. pne. Staatliche Antikensammlungen (Inv. 2688), Minhen

***Etiopida*** (starogrčki: , *Aíthiopís* = ***Etiopska pesma***) naslov je izgubljene starogrčke epske pesme koja je pripadala trojanskom ciklusu u okviru tzv. kikličkih epopeja. Ime je dobila po etiopskom kralju Memnonu. Hronološki gledano, *Etiopida* je opevala događaje koji su se dogodili nakon onih opisanih u *Ilijadi* i pre događaja obrađenih u *Maloj Ilijadi*. *Etiopida* se u antici ponekad pripisivala Arktinu Milećaninu i imala je pet pevanja u daktilskim heksametrima.

Datiranje
---------

*Etiopida* je verovatno sastavljena u 7. veku pne. no to se ne može sa sigurnošću utvrditi. Antički izvori smeštaju Arktina Milećanina u 8. vek pne. ali najstariji umetnički prikazi Pentesileje, jednog od najvažnijih likova u *Etiopidi*, potiču iz oko 600. pne. što bi upućivalo na kasnije vreme nastanka pesme. Na odnovu ideje o religioznom očišćenju od krvi koja dolazi do izražaja u ovom epu Miloš N. Đurić zaključuje da je *Etiopida* "ispevana u vreme kad su Delfi počeli jače uticati na građansku religioznost, dakle u drugoj polovini 7. veka pne."

Rukopisna predaja
-----------------

U današnjim kritičkim izdanjima sačuvano je samo pet stihova izvornog teksta *Etiopide*, i to iz dela drugih antičkih autora koji citiraju taj ep. Sadržina pesme zna se iz proznog sažetka svih kikličkih epopeja koji se nalazi u jednoj *Hrestomatiji*, čiji je autor neki "Proklo" (možda identičan s gramatičarem Eutihijem Proklom iz 2. veka).

Sadržaj
-------

Prema Proklu, *Etiopida* je imala pet pevanja sa ovim sadržajem. Pesma počinje ubrzo nakon smrti trojanskog junaka Hektora, i to dolaskom Amazonki, predvođenih Pentesilejom, u pomoć Trojancima. U borbi Ahilej ubije Pentesileju, koja je bila Aresova kći, rodom Tračanka, nakon čega je Trojanci pokopaju. Ahilej ubije i Tersita, jer se ovaj rugao njegovoj navodnoj ljubavi prema Pentesileji. Zbog tog ubistva Ahilej mora otići na Lezbos, gde prinese žrtvu Apolonu, Artemidi i Leti, a Odisej ga očisti od greha. 

Zatim dođe Trojancima u pomoć Memnon, sin Eje (= Zore) i Titona, na čelu etiopske vojske i opremljen oružjem koje mu je izradio sam bog Hefest. U borbi Memnon ubije mladog Antiloha, sina Nestorovog i ljubimca Ahilejevog. Ahilej tad usmrti Memnona, no Zevs ovome, na Ejinu molbu, podari besmrtnost. U svom gnevu Ahilej goni Trojance sve do zidina grada, pa i sam za njima provali u Troju, ali ga Paris kod Skejskih vrata ubije strelom uz Apolonovu pomoć.

Oko Ahilejevog tela, kao nekad oko Patroklovog, nastane žestoka borba, sve dok ga naposletku ne izvuku Ajant i Odisej. Ahejci pokopaju Antiloha, a potom dolazi nimfa Tetida, majka Ahilejeva, koja sa svojim sestrama i Muzama oplakuje sina, a zatim ga s lomače prenese na ostrvo Lefkadu. Ahejci organizuju pogrebne igre u Ahilejevu čast i njegovo oružje ponude kao nagradu najvećem junaku. i tom prilikom izbije svađa između Ajanta i Odiseja oko toga kome će oružje pripasti. Tu se *Etiopida* završava. Nije poznato da li se nastavak priče ― o dosuđivanju Ahilejeva oružja i potonjem Ajantovom samoubistvo ― obrađivao u *Etiopidi*, u *Maloj Ilijadi* ili u obe pesme.

Značaj
------

Događaji koji su opevani u *Etiopidi* često su predstavljeni na starogrčkoj keramici, a posebno popularne scene bile su Pentesilejina smrt i Ajantovo izvlačenje Ahilejevog tela iz Troje.

Premda je pesma slabo posvedočena, *Etiopida* se često navodi u modernoj nauci o Homerovoj *Ilijadi*. Ona predstavlja jednu od najvažnijih paradigmi u neoanalitičkom homerskom istraživanju Homera zbog velikih sličnosti između njene priče o Ahileju, Antilohu i Memnonu, s jedne strane, i priče o Ahilu, Patroklu i Hektoru u *Ilijadi*, s druge strane; teorija o toj sličnosti poznata je u nauci kao "teorija o Memnonu".

Izdanja
-------

* Izdanja na internetu (engleski prevod):
	+ Fragmenti *Etiopide* Arhivirano 2004-12-14 na Wayback Machine-u, prev. H.G. Evelyn-White, 1914.
	+ Fragmenti kikličkih epopeja, prev. H.G. Evelyn-White, 1914; Project Gutenberg.
	+ Proklov sažetak kikličkih epopeja (bez *Telegonije*) Arhivirano 2009-10-09 na Wayback Machine-u prev. G. Nagy, 2000.
* Štampana izdanja (grčki izvornik):
	+ A. Bernabé 1987, *Poetarum epicorum Graecorum testimonia et fragmenta* pt. 1 (Leipzig: Teubner)
	+ M. Davies 1988, *Epicorum Graecorum fragmenta* (Göttingen: Vandenhoek & Ruprecht)
* Štampana izdanja (grčki izvornik s engleskim prevodom):
	+ M.L. West 2003, *Greek Epic Fragments* (Cambridge, Massachusetts: Harvard University Press)

Literatura
----------

* Đurić, Miloš N. (1991). *Istorija helenske književnosti*. Beograd.
* Sironić, Milivoj; Salopek, Damir (1977). *"Grčka književnost", u: Povijest svjetske književnosti, knj. 2*. Zagreb.
* Howatson, M. C. (1997). *The Oxford Companion to Classical Literature*. Oxford. New York: Oxford University Press.

| * p
* r
* u
Trojanski ciklus |
| --- |
| Epopeje | 
* *Kiparska pesma*
* *Ilijada*
* *Etiopida*
* *Mala Ilijada*
* *Razorenje Ilija*
* *Povratak*
* *Odiseja*
* *Telegonija*

 |
| Autori | 
* Homer
* Kiklički pesnici

 |
| Lokaliteti | 
* Troja
* Sparta
* Mikena
* Ida
* Aulida
* Taurida
* Itaka

 |
| Glavne ličnosti | 

|  |  |
| --- | --- |
| Božanstva | 
* Olimpska božanstva
* Erida

 |
| Ahejci | 
* Helena
* Menelaj
* Agamemnon
* Klitemnestra
* Ifigenija
* Ahilej
* Patroklo
* Neoptolem
* Kalhant
* Nestor
* Diomed
* Ajant
* Mali Ajant
* Odisej
* Penelopa
* Telemah

 |
| Trojanci i njihovi saveznici | 
* Prijam
* Hekuba
* Paris
* Hektor
* Andromaha
* Kasandra
* Sarpedon
* Glauk (Hipolohov sin)
* Res Tračanin
* Eneja
* Memnon
* Pentesileja i Amazonke
* Laokoont

 |

 |