**Memorandum Srpske akademije nauka i umetnosti** (skraćeno **Memorandum SANU**) je dokument koji je izradila Srpska akademija nauka i umetnosti (SANU) između 1985. i 1986. godine, kao strateški program srpske inteligencije. Nacrt dokumenta je objavljen u javnosti preko dnevnih novina Večernje novosti u dva nastavka 24. i 25. septembra 1986.

Zgrada Srpske akademije nauka i umetnosti, podignuta 1922.
Memoradum je odmah izazvao burne reakcije u SFRJ, zbog svojih pogleda na stanje nacije i zahteva za temeljnom reorganizacijom države. Njegova je osnovna tvrdnja da decentralizacija vodi dezintegraciji Jugoslavije i da su Srbi diskriminisani jugoslovenskim ustavom. Memorandum je tvrdio da je u Hrvatskoj na djelu mračan program asimilacije kojem je cilj pohrvaćivanje Srba, a bilo je i pritužbi na račun toga što srpski pisci u Crnoj Gori i Bosni i Hercegovini ne pripadaju više srpskoj književnosti, nego "crnogorskoj" i "bosanskohercegovackoj". Memorandum posebno insistira na "celovitosti" srpskog naroda:

> Pitanje celovitosti srpskog naroda i njegove kulture u čitavoj Jugoslaviji postavlja se kao suštinsko pitanje za opstanak i razvoj tog naroda.
> 
> 

Temeljni je argument "Memoranduma" da je srpski narod u cijeloj Jugoslaviji neka vrsta primarnog entiteta koji ima jedinstveni niz prava što nadilaze sve obične političke i geografske podjele. U Memorandumu je "kukanje nad Kosovom" bilo povezano s otvorenom optužbom da je politika pokojnog Tita išla za slabljenjem Srbije. Memoradum navodi da se na Kosovu i Metohiji sprovodi „fizički, politički, pravni i kulturni genocid nad srpskim stanovništvom".

Nekoliko godina kasnije, ekspertska komisija Ujedinjenih nacija je ovaj Memorandum ocenila kao „sredstvo širenja anti-albanskih osećanja". Među mnogima u Jugoslaviji, uključujući i Srbiju, ovaj dokument se smatra izrazom velikosrpskog nacionalizma. Latinka Perović ovaj memorandum, po sadržaju i po karakteru kreatora, poredi sa platformom Srpskog kulturnog kluba iz 1939. godine. Noel Malcolm smatra da je upravo težnja za "cjelovitošću" srpskog naroda na kraju upropastila Jugoslaviju. Smatra se da je Memorandum SANU imao ključnu ulogu u raspadu SFR Jugoslavije i bitno doprineo jugoslovenskim ratovima.

U izradi dokumenta su učestvovali: Pavle Ivić, Antonije Isaković, Dušan Kanazir, Mihailo Marković, Miloš Macura, Dejan Medaković, Miroslav Pantić, Nikola Pantić, Ljubiša Rakić, Radovan Samardžić, Miomir Vukobratović, Vasilije Krestić, Ivan Maksimović, Kosta Mihailović, Stojan Ćelić i Nikola Čobeljić. Tadašnji predsednik ove institucije je bio Dušan Kanazir.

Miloševićev prethodnik Ivan Stambolić je verovao da je uklonjen sa vlasti zbog svojih sporova sa Akademijom i protivljenja ovom Memorandumu.

Izvori
------

1. 1 2  State-society relations in Yugoslavia, 1945-1992
2. 1 2  1986: The Memorandum
3. 1 2 3 4  Povijest Bosne - Noel Malcolm[*mrtav link*]
4. ↑  Grmek i dr. ur. *Le Nettoyage ethnique*, str. 236-269; citati sa str. 256, 265.
5. ↑  Memorandum SANU
6. ↑  „Politika stvaranja Velike Srbije (Izveštaj Ujedinjenih nacija)". Arhivirano iz originala na datum 2012-05-04. Pristupljeno 2009-12-25.
7. ↑  Genocide after emotion: the postemotional Balkan War
8. ↑  „Latinka Perović, Pomirenje Srba i Hrvata i Srba i Albanaca". Arhivirano iz originala na datum 2010-01-03. Pristupljeno 2009-12-25.
9. ↑  Miller 2008: str. 268 sfn error: no target: CITEREFMiller2008 (help)
10. ↑  Portret: Ivan Stambolic, politicar i privrednik

* Edited by Sofija Skoric and Geoprge Vid Tomashevich, *The Serbian Academy After A Century: An Institution at Risk?*, Serbian Heritage Academy, Toronto, 1987.

Eksterni linkovi
----------------

* Tekst Memoranduma SANU na srpskom jeziku
* Memorandum SANU na engleskom Arhivirano 2010-03-29 na Wayback Machine-u
* Memorandum SANU - ANSWERS TO CRITICISMS, Kosta Mihailovic, Vasilije Krestic, 1995 (eng) Arhivirano 2009-03-04 na Wayback Machine-u