35°34′0″N 42°42′0″E﻿ / ﻿35.56667°N 42.70000°E﻿ / 35.56667; 42.70000

**Hatra** (arapski: الحضر‎ *al-Ḥaḍr*) je drevni grad koji se nalazi u Iraku i administrativno pripada guberniji Ninawa i regiji al-Jazira. Danas je poznat kao *al-Hadr*, a što je ime koje se prvi put spominjalo na drvenim natpisima, kao i drevnoj iranskoj pokrajini Hvarvaran. Grad se nalazi 290 km sjeverozapadno od Bagdada i 110 km jugozapadno od Mosula.

Historija
---------

Herkul iz Hatre, partski period, 1. ili 2. vijek ne.
Hatru su osnovala drevna arapska plemena otprilike u 3. vijeku pne. Pod Partskom Monarhijom je postalo važno vjersko i trgovačko središte, a svoj vrhunac imalo u 2. i 1. vijeku pne. Kasnije je postalo glavnim gradom jedne od prvih arapskih kraljevina u historiji, odnosno jedan u lancu arapskih gradova-država koji se prostirali od Hatre na sjeveroistoku preko Palmire i Baalbeka do Petre na jugozapadu. Oblast kojom se vladalo iz Hatre je bilo poznato kao Kraljevstvo Araba, te je predstavljalo polu-autonomnu tamponsku državu na zapadnim rubovima Partske Monarhije kojom su vladali arapski prinčevi. 

Hatra je sa vremenom postala utvrđenje koje je igralo značajnu ulogu u ratovima Parta sa Rimljanima. Bilo je metom opsade rimskih careva Trajana (116/117) i Septimija Severa (198/199). Godine 238. Hatra se uspješno oduprla snagama obnovljenog Perzijskog Imperija pod Sasanidima u bitci kod Šahrazura, ali ju je godine 241. konačno zauzeo sasanidski Šapur I te potpuno uništio. Tradicionalne priče govore kako je Hatra pala zbog an-Nadire, kćeri kralja Arabe, koja je grad izdala Šapuru. Po istoj priči je Šapur ubio kralja i oženio se za an-Nadiru, ali je na kraju ubio i nju.

Hatra je danas poznata kao najbolje očuvani, odnosno najreprezentativniji partski grad. Okružena je vanjskim i unutarnjim zidovima koji su dughi skoro 6,4 km, a na kojima je bilo 160 tornjeva. U središtu grada se nalaze sakralne građševine. Hramovi pokrivaju područje od 1,2 hektara te im dominira Veliki hram, koji ima brojne komore i stupove koji su nekada bili visoki 30 metara. Grad je bio poznat po spajanju grčkih, mezopotamskih, sirijskih i arapskih božanstava, pa je hram na aramejskom poznat kao *Beiṯ Ĕlāhā* ("Božja kuća"). U gradu su bili hramovi Nergalu (babilonsko i akadsko božanstvo), Hermesu (grčko božanstvo), Atargatis (sirijsko-aramejsko božanstvo), Allatu i Shamiyyah (arapsko božanstvo) i Šamašu (mezopotamski bog sunca).
Ostala božanstva na hatranskim aramejskim natpisima su aramejski Ba'al Shamayn, i boginja poznata kao Ashurbel, za koju se vjeruje da je spoj božanstava Ašura i Bela koji su originalno bili muškarci.

Popis vladara
-------------

U natpisima u Hatri se spominje nekoliko vladara. Ostali vladari se sporadično spominju kod antičkih pisaca. Koristili su dvije titule. Raniji vladari su koristili titulu *mrj´* (nejasan prijevod), a kasniji *mlk* -*kraljk*.

mrj´ ("vladar")

* Worod, cca. 110
* Ma’nu, cca- 115-116/117
* Elkud, cca. 120
* Nashrihab, cca. 120 - 128
* Nashru, cca. 128/29 - 137/138
* Wolgash I, nejasan datum
* Sanatruq I, atestiran 138/39

mlk ("kralj")

* Sanatruq I. atestiran 176/177
* Wolgash (II?), sin Wolgasha (I.), nesiguran datum
* Adbsamiya, atestiran 180 - 201
* Sanatruq II, oko 205 - 240/241

Suvremena Hatra
---------------

Američki marinac hoda kroz ruševine Hatre.
Hatra je poznata i po tome što su njene lokacije korištene za uvodnu scenu znamenitog filma *Egzorcist* ("Istjerivač đavola") iz 1973. Godine 1985. ju je UNESCO proglasio lokalitetom Svjetske baštine.

Veze
----

* Hatranski aramejski jezik

Izvori
------

1. ↑  Atlas of classical archaeology‏, Moses I. Finley‏. str. 239.-241.
2. 1 2 3  „Hatra" (Encyclopædia Britannica). Pristupljeno 12. I 2007.
3. 1 2  Advisory Body Evaluation on Hatra. International Council on Monuments and Sites (ICOMOS). 1985. str. 1.-2.
4. ↑  „Irak, spomenici upisani na listu svjetske baštine". *UNESCO: Svjetska baština*. Pristupljeno 10. 1. 2024.
5. ↑  „Hatra". *UNESCO: Svjetska baština*. Pristupljeno 8. 1. 2024.

Vanjske veze
------------

***Hatra*** na Wikimedijinoj ostavi

* Encyclopædia Iranica: Hatra
* Video na UNESCO-vim stranicama ()
* Video o Hatri Arhivirano 2011-07-16 na Wayback Machine-u

| * p
* r
* u
Iranska arhitektura |
| --- |
| Historijski stilovi | perzijski / *parsi* (800–300 pne.) • partski / *parti* (300 pne.–700) • horasanski / *horasani* (700–1000) • rajski / *razi* (1000–1300) • azarski / *azari* (1300–1500) • isfahanski / *isfahani* (1500–1925) |
| Arhitektonski periodi | **Drevni:** elamski (3200–539 pne.) • medijski (728–550 pne.) • ahemenidski (550–330 pne.) • seleukidski (312–247 pne.) • partski (247 pne.–224) • sasanidski (224–651)**Islamski:** samanidski (819–999) • bujidski (934–1055) • gaznavidski (963–1187) • guridski (1148–1215) • seldžučki (1037–1194) • ilhanidski (1256–1335) • timuridski (1370–1507) • safavidski (1501–1736) • kadžarski (1785–1925) |
| Reprezentativni gradovi | Anšan • Amol • Ardabil • Balh • Bam • Buhara • Damgan • Derbent • Dura-Europos • Ekbatana • Firuzabad • Gazni • Gurgandž • Hatra • Hekatompil • Herat • Isfahan • Istahr • Jazd • Kašan • Kazvin • Kom • Ktezifont • Maraga • Mašhad • Merv • Nisa • Nišapur • Pasargad • Perzepolis • Raj • Šahrisabz • Samarkand • Sultanija • Širaz • Šuštar • Suza • Tabriz • Taht-e Sulejman • Teheran • Zandžan • Zarandž |
| Objekti i elementi | Ab-anbar • Andaruni • Ajvan • Bazar • Biruni • Čahar-bag • Džamija • Gonbad • Hašt-behešt • Hašti • Hovz • Imamzade • Jakčal • Kanat • Karavansaraj • Kuče • Pandždari • Sahn • Stup • Šabestan • Talar • Tekija • Vjetrohvat • Vrtovi |
| Srodne teme | Umjetnost • Urbanizam • Islamska arhitektura • Moderna arhitektura (1925–2024) |
| Popisi | Arhitekti • Gradovi (planirani • historijske prijestolnice) • Ab-anbari • Bazari • Crkve • Džamije • Imamzada • Karavansaraji • Kupole • Mauzoleji • Mostovi • Palače • Sinagoge • Stadioni • Tornjevi • Utvrde • Vrtovi |