**Pretoria** (zvana i *Tshwane* po prijedlogu novog imena) je jedan od tri glavna grada (sjedište vlade) Južnoafričke Republike na jugu Afrike od 525 384 stanovnika. *Pretoria* je i administrativni centar južnoafričke Provincije Gauteng i dio *metropolitanskog grada Tshwane* (aglomeracija od 21 grada) u kom živi 2 345 908 stanovnika.

Njeno orginalno ime bilo je *Pretoria Philadelphia* ("Pretoria bratske ljubavi").

Stara zgrada Univerziteta u Pretoriji (umjetnička akademija)
Pretoriju u Južnoj Africi zovu *Grad jakarandi* zbog brojnih drvoreda sa tropskim zimzelenim drvetom jakaranda.

Pogled na centar grada s parkovima

Geografske karakteristike
-------------------------

*Pretoria* je udaljena svega 60 km od Johannesburga leži na visorovni od 1 271 m. Grad se prostire u kotlini rijeke Apies, duž njenih dviju obala i po zapadnim obroncima masiva Magaliesberg, koja sa istoka zatvara kotlinu grada.

Historija
---------

*Pretoriju* je osnovao 1855. Marthinus Wessel Pretorius, sin Andriesa Pretoriusa, burskog državnika, i nazvao ga po imenu oca..*Pretoria* je postala 1860. glavni grad burske Republike Transvaal (1856. -1877. i 1881.-1902.). Od 31. maja 1910. *Pretoria* je sjedište vlade britanskog dominiona Južnoafrička Unija, status grada dobila je tek 1931. Za vrijeme Drugog burskog rata (1899.-1902.), tadašnji ratni dopisnik i obavještajac Winston Churchill (kasniji britanski premijer) bio je zatvoren u *Pretoriji* 1899. iz koje je uspio pobjeći. U *Pretoriji* je 31. maja 1902. u palači Melrose potpisan Mir iz Vereeniginga, kojim je završio Drugi burski rat.

Znamenitosti
------------

*Palača unije* sjedište južnoafričke vlade
*Pretoria* je dobro urbanistički osmišljen grad, poznat po svojim ulicama sa alejama zimzelenih jakarandi. Glavna ulica Church Street (Crkvena ulica) proteže se kroz grad u smjeru istok-zapad u dužini od 20 km. Nakon Drugog svjetskog rata izgrađeno je puno nebodera oko Crkvenog trga (Church Square). Grad je pun spomenika koji veličaju bursku historiju i njene velikane (Spomenik Voortrekkerima, statue Paula Krugera i Louisa Bothe), tako da to izaziva polemike u novoj političkoj realnosti Južnoafričke Republike, većinsko domorodačko stanovništvo željelo bi ih čak ukloniti, ali još uvijek prevladavajuća burska većina u gradu ne želi ni čuti o tome. Slične polemike vladaju i oko promjene imena, crnačka većina predlaže novo ime grada - *Tshwane*, ali se bjelačka većina zasad uspješno opire tome. *Pretoria* ima puno kulturnih institucija, poput Muzeja Kruger, velikog Muzeja historije nacionalne kulture i Muzeja umjetnosti.
*Pretoriju* krase veliki parkovi, osobito je privlačni terasasti Park kod vladinih palača, potopljeni vrtovi u Parku Venning, rezervati prirode oko grada i Nacionalni Zoološki vrt. Grad ima dvije katedrale: anglikansku i rimokatoličku.

Klimatske karakteristike
------------------------

*Pretoria* ima relativno suhu subtropsku klimu po Köppenovoj klasifikaciji klime, sa dugim toplim i kišnim ljetima, i kratkim suhim zimama. godišnja doba, vlažnom i suhom. Prosječna temperatura u gradu je oko 18,7 °C  Svoju umjerenost grad zahvaljuje visokoj nadmorskoj visini od 1350 m. na kojoj se nalazi, ali i tome što leži u kotlini okruženoj planinama, koje ga štite od uticaja hladnih zračnih masa sa juga i jugoistoka. Zimi se zna lediti, ali snijeg izuzetno rijetko pada, zabilježen je 1959. i 1968. ali se brzo otopio.

| **Klimatološki medijani za Pretoria** |
| --- |
| Mjesec | jan-sij | feb-velj | mar-ožu | apr-tra | maj-svi | jun-lip | jul-srp | aug-kol | sep-ruj | okt-lis | nov-stu | dec-pro | godina |
| Srednji maksimum (°C) | 29 | 28 | 27 | 24 | 22 | 19 | 20 | 22 | 26 | 27 | 27 | 28 | **25** |
| Srednji minimum (°C) | 18 | 17 | 16 | 12 | 8 | 5 | 5 | 8 | 12 | 14 | 16 | 17 | **12** |
| Precipitacija (mm) | 136 | 75 | 82 | 51 | 13 | 7 | 3 | 6 | 22 | 71 | 98 | 110 | **674** |
| *Izvor:*  |

Privreda i transport
--------------------

*Pretoria* je prije svega grad savezne administracije, ali je također važno željezničko i prometno čvorište i grad sa razvijenom industrijom. U gradu ima puno poduzeća koja se bave inžinjeringom, i proizvodnjom opreme za rudarstvo (dijamante) kao i puno pogona prehrambene industrije.

Obrazovanje
-----------

*Pretoria* ima univerzitet, najveći u zemlji sa 50 000 studenata, čiji korijeni sežu u 1908. kad je osnovan *Transvaal University College*, kolokvijalno zvan *Tuks* po svom akronimu, iz njega je nastao *Univerzitet u Pretoriji* odlukom parlamenta 10. oktobra 1930.
Pored njega u gradu djeluje i *Univezitet Južne Afrike* (osnovan 1873.) kao i više srednjih tehničkih i pedagoških škola i fakulteta.
U gradu djeluje i više naučnih institucija, od kojih su najveći *Savjet za naučno i industrijsko istraživanje* i *Veterinarski institut Onderstepoort*.

Gradovi prijatelji
------------------

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| * Palestinska samouprava, Betlehem
* Južna Afrika, Johannesburg
* SAD, Washington, D.C.
 | * Tajvan, Taipei
* Ukrajina, Kijev
* Iran, Teheran
 | * Azerbejdžan, Baku
* Jordan, Amman
* Holandija, Delft
 |

Galerija slika
--------------

* Stara zgrada Transvaalskog parlamentaStara zgrada *Transvaalskog parlamenta*
* Palača pravdePalača pravde
* Crkveni trgCrkveni trg
* Panorama gradaPanorama grada

Izvori
------

1. 1 2  „*South Africa: Regions & Towns*" (engleski). Citypopulationde. Pristupljeno 10. 1. 2012.
2. ↑  „Community Survey, 2007: Basic Results Municipalities" (PDF). Statistics South Africa. Arhivirano iz originala na datum 2013-08-25. Pristupljeno 10. 1. 2012.
3. ↑  „Beeld". News24.com. Pristupljeno 12. 01. 2012. [*mrtav link*]
4. ↑  „South Africa's provinces: Gauteng". Pristupljeno 12. 01. 2012.
5. 1 2 3 4 5 6 7 8 9  „*Pretoria*" (engleski). Encyclopædia Britannica. Pristupljeno 10. 01. 2012.
6. 1 2  „*Average Conditions Pretoria*". BBC Weather. Pristupljeno 10. 1. 2012.
7. ↑  „*History of the University of Pretoria*". University of Pretoria. Arhivirano iz originala na datum 2009-11-01. Pristupljeno 10. 1. 2012.
8. ↑  „*Embassy of Ukraine in the South Africa Republic – Publications*". Created by "Softline" (Ukrajina). Arhivirano iz originala na datum 2012-12-23. Pristupljeno 2012-01-12.

Muzej TransvaalaMuzej Transvaala

Vanjske veze
------------

***Pretoria*** na Wikimedijinoj ostavi

* Službene stranice ()
* *Pretoria* na portalu Encyclopædia Britannica ()
* Univerzitet u Pretoriji Arhivirano 2014-10-25 na Wayback Machine-u ()

| * p
* r
* u
Glavni gradovi afričkih država |
| --- |
| 

Abidjan, *Obala Slonovače*  **•** 
Abuja, *Nigerija*  **•** 
Accra, *Gana*  **•** 
Adis Abeba, *Etiopija*  **•** 
Alžir, *Alžir*  **•** 
Antananarivo, *Madagaskar*  **•** 
Asmara, *Eritreja*  **•** 
Bamako, *Mali*  **•** 
Bangui, *Centralnoafrička Republika*  **•** 
Banjul, *Gambija*  **•** 
Bissau, *Gvineja Bisau*  **•** 
Bloemfontein (sjedište sudske vlasti), *Južnoafrička Republika*  **•** 
Brazzaville, *Republika Kongo*  **•** 
Bujumbura, *Burundi*  **•** 
Cape Town (sjedište zakonodavne vlasti), *Južnoafrička Republika*  **•** 
Conakry, *Gvineja*  **•** 
Cotonou (de facto), *Benin*  **•** 
Dakar, *Senegal*  **•** 
Dar es Salaam (administracija), *Tanzanija*  **•** 
Dodoma, *Tanzanija*  **•** 
Djibouti, *Džibuti*  **•** 
Džuba, *Južni Sudan*  **•** 
Freetown, *Sijera Leone*  **•** 
Gaborone, *Bocvana*  **•** 
Harare, *Zimbabve*  **•** 
Jamestown, *Sveta Helena*  **•** 
Kairo, *Egipat*  **•** 
Kampala, *Uganda*  **•** 
Kartum, *Sudan*  **•** 
Kigali, *Ruanda*  **•** 
Kinshasa, *Demokratska Republika Kongo*  **•** 
Libreville, *Gabon*  **•** 
Lilongwe, *Malavi*  **•** 
Lobamba (kraljevski i zakonodavni glavni grad), *Esvatini*  **•** 
Lomé, *Togo*  **•** 
Luanda, *Angola*  **•** 
Lusaka, *Zambija*  **•** 
Malabo, *Ekvatorijalna Gvineja*  **•** 
Mamoudzou, *Mayotte*  **•** 
Maputo, *Mozambik*  **•** 
Maseru, *Lesoto*  **•** 
Mbabane (upravni grad), *Esvatini*  **•** 
Mogadiš, *Somalija*  **•** 
Monrovia, *Liberija*  **•** 
Moroni, *Komori*  **•** 
Nairobi, *Kenija*  **•** 
N'Djamena, *Čad*  **•** 
Niamey, *Niger*  **•** 
Nouakchott, *Mauritanija*  **•** 
Ouagadougou, *Burkina Faso*  **•** 
Port Louis, *Mauricijus*  **•** 
Porto-Novo, *Benin*  **•** 
Praia, *Zelenortska Republika*  **•** 
Pretoria (službeni), *Južnoafrička Republika*  **•** 
Rabat, *Maroko*  **•** 
São Tomé, *Sao Tome i Principe*  **•** 
Tripoli, *Libija*  **•** 
Tunis, *Tunis*  **•** 
Victoria, *Sejšeli*  **•** 
Windhoek, *Namibija*  **•** 
Yamoussoukro (službeni), *Obala Slonovače*  **•** 
Yaoundé, *Kamerun*
 |

|  |  |
| --- | --- |
| Normativna kontrola Uredi na Wikidati | 
* WorldCat identiteti
* VIAF: 159075364
* LCCN: n79023000
* GND: 4116098-8
* NKC: ge307213
* BNE: XX6016884

 |