*Za crkvu posvećenu istom svecu u Prespi, pogledajte članak crkva Svetog Ahilija.*

| Crkva Svetog Ahilija |
| --- |
| Crkva svetog Ahilija u Arilju*Pogled na crkvu Svetog Ahilija* |
| Osnovni podaci |
| Mesto: | Arilje, Opština Arilje SRB |
| Vrsta spomenika: | utvrđeni manastir (danas crkva) |
| Vreme nastanka: | XIII vek |
| Tip spomenika: | Spomenik kulture od izuzetnog značaja |
| Stepen zaštite: |  |
| Vlasnik: | Republika Srbija |
| Nadležna ustanova za zaštitu: |  |
| Nadležna institucija |
| Sedište: |  |
| Adresa: |  |
| Internet strana: | [http:// ] |
| Vikimedija ostava Vikimedija ostava ima multimedijalnefajlove vezane za ***Crkva Svetog Ahilija*** Vikimedija ostava |

**Crkva Svetog Ahilija** je smeštena na uzvišenju u središtu današnjeg Arilja i zadužbina je kralja Dragutina (kralj Srbije 1276 — 1282, kralj Srema 1282 — 1316) sa kraja XIII veka. Ima osnovu jednobrodne građevine sa narteksom i egzonarteksom, a podignuta je u Raškom stilu, u kome jedinstvena po svojim *vitkim, izduženim proprocijama i fasadama raščlanjenim pilastrima i slepim arkadama*. Izrada freskopisa je završena 1296. godine i izrađen je tradicijama monumentalnog stila srpskog freskoslikarstva XIII veka, a u njemu se ističu portreti samog Dragutina, zatim njegove supruge Kataline i njihovih sinova (Urošic i Vladislav), kao i njegovog brata, kralja Milutina (1282 — 1321). Manastir je postojao i pre Dragutinovog doba, a u njemu je od 1219. godine bilo sedište Moravičkog episkopa. Sam lokalitet je možda kao manastir postojao još od doba cara Samuila (976 — 1014), koji je svetom Ahiliju podigao veliki manastir u svojoj prestonici Prespi. Manastir je bio episkopsko sedište i 1433. godine, a 1650. godine se pominje kao zapusteo. Krajem XIX veka u crkvi se nalazio prazan grob svetog Ahilija, a srpski rodoslovi navode da je u njoj bio sahranjen i Dragutinov sin Urošic, iz čijih moštiju je teklo miro.

Konzervatorski radovi na crkvi su okončani 1996. godine, a sama građevina se nalazi pod zaštitom Republike Srbije, kao spomenik kulture od izuzetnog značaja.

Građevina
---------

Crkva svetog Ahilija je podignuta na ostacima manastirske crkve u kojoj je bilo sedište episkopije Moravičke od 1219. godine. Crkva osnovu jednobrodne građevine, nad kojom se uzdiže kupola, sa narteksom i nešto kasnije dograđenim egzonarteks, tako po osnovi odgovara crkvama Raškog stila, razvijene osnove. Oltarski deo joj je trodelan, pevnice imaju pravougaonu osnovu, a pojedina arhitektonska rešenja je čine jedinstvenom među crkvama Raškog stila. Sama kupola ima šest prozora, što je redak slučaj kod srpskih crkava.

Slikarstvo
----------

Ktitorski portret kralja Dragutina
Prema natpisu očuvanom u crkvi, njen živopis je završen 1296. godine i nadovezuje se na tzv. *zlatni vek srpskog slikarstva*, koji svoj vrhunac dostiže slikarstvom Sopoćana (1263 — 1268). Danas je u delimično očuvan, najviše u narteksu, u nešto manjoj meri u naosu, dok su u egzonarteksu očuvani samo mali fragmenti. 

U prvoj zoni freskopisa u naosu prikazani su, u stojećem položaju, sveci iz dinastije Nemanjića sa srpskim episkopima i arhiepiskopima, kao svojevrsna potvrda jedinstva države i crkve u Nemanjićkoj Srbiji. Iznad njih su prikazane scene iz života Presvete Bogorodice, Veliki praznici i Hristova stradanja. Đakonikon je ukrašen prizorima iz života svetog Nikole, dok su u apsidi predstavljene evharističke teme.

Ktitorski portret kralja Dragutina sa modelom crkve, nalazi se u donjoj zoni narteksa. U istom nivou se nalaze i portreti njegovog brata, supruge i sinova, dok su iznad njih prikazani vaseljenski sabori i teme iz Starog zaveta.

Vidi još
--------

* Zadužbine Nemanjića
* Arilje

Literatura
----------

* Vasilije Marković, *„Pravoslavno monaštvo i manastiri u srednjovekovnoj Srbiji"* (*prvo izdanje*), Sremski Karlovci, 1920.
* Aleksandar Deroko, *„Monumentalna i dekorativna arhitektura u srednjovekovnoj Srbiji"* (*treće dopunjeno izdanje*), Beograd, 1985.
* Spomenici kulture u Srbiji: *Crkva Sv. Ahilija* (sajt SANU) (`sh`) (`en`)

Spoljašnje veze
---------------

* Crkva Svetog Ahilija u Arilju- virtuelna tura i foto zbirka Fonda Blago

***Crkva svetog Ahilija u Arilju*** na Wikimedijinoj ostavi

| * p
* r
* u
Nepokretna kulturna dobra Republike Srbije Zastava Srbije |
| --- |
| Arheološka nalazišta | Arheološka nalazišta od izuzetnog značaja • Arheološka nalazišta od velikog značaja • Zaštićeno arheološko nalazište | Kulturna dobra |
| Spomenici kulture | Spomenici kulture od izuzetnog značaja • Spomenici kulture od velikog značaja • Zaštićeni spomenici kulture |
| Znamenita mesta | Znamenita mesta od izuzetnog značaja • Znamenita mesta od velikog značaja • Zaštićena znamenita mesta |
| Prostorno kulturno-istorijske celine | Prostorno kulturno istorijske celine od izuzetnog značaja • Prostorno kulturno istorijske celine od velikog značaja • Zaštićene prostorno kulturno istorijske celine |